Harry Potter and The Chamber of Secrets

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hyw">
  <siteinfo>
    <sitename>Ուիքիփետիա</sitename>
    <dbname>hywwiki</dbname>
    <base>https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Մեդիա</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Սպասարկող</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Քննարկում</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Մասնակից</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Մասնակցի քննարկում</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Ուիքիփետիա</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Ուիքիփետիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Պատկեր</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Պատկերի քննարկում</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki քննարկում</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Կաղապար</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Կաղապարի քննարկում</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Օգնություն</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Օգնության քննարկում</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Ստորոգութիւն</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Կատեգորիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Մոդուլ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Մոդուլի քննարկում</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Harry Potter and The Chamber of Secrets</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1194</id>
    <revision>
      <id>250503</id>
      <parentid>246866</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T10:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>5016</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43285" sha1="pxqpr5scgv1cju33dn54na4cjosygn5" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Գիրք
| անուանում = Harry Potter and The Chamber of Secrets
| պատկեր = 
| պատկերի չափ = 
| alt = 
| նկարագրութիւն = Harry Potter Universe
| հեղինակ = [[Ճոան Ռոուլինկ]]
| ձայնագրութիւն = 
| սկզբնական վերնագիր = 
| թարգմանիչ = 
| պատկերազարդող = 
| կողքի պատկերազարդող = 
| երկիր = [[Անգլիա]]
| լեզու = [[Անգլերէն]]
| շարք = Հէրի Փոթըրի վիպաշար
| հերթական թիւ = 2-րդ գիրքը
| նիւթ = 
| ոճ = 
| հրատարակուած = [[2 Յուլիս]], [[1998]]
| հրատարակող = 	Bloomsbury publishing
| հրատարակող2 = 
| հրատարակչական թուական = 
| հրատարակուած հայերէնով = 
| գիրքի տեսակ = երեւակայութիւն, [[Արկածային գրականություն|արկածային գրականութիւն]] եւ երիտասարդական վիպակ
| էջեր = 
| մրցանակներ = 
| isbn = 
| isbn_note = 
| oclc = 
| dewey = 
| congress = 
| նախորդ գիրք = [[Harry Potter and The Philosopher's Stone]]
| յաջորդ գիրք = [[Harry Potter and The Prisoner of Azkaban]]
| նշումներ =
| կայքէջ =
}}

'''Harry Potter and The Chamber of Secrets-ը''' Հէրի Փոթըրի վիպաշարի երկրորդ գիրքն է: [[ԱՄՆ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն]] մէջ գիրքին կազմը ձեւաւորուած է «Warner Bros. Animation» ընկերութեան հիման վրայ։

== Նիւթը ==
=== Տըրսլիներու տան մէջ ===
Harry Potter and The Chamber of Secrets վէպը կը սկսի Հէրիին ծննդեան 12-րդ տարեդարձով։ Ամռան սկզբը Հէրին նամակ չստանար իր ընկերներեն՝ Ռոնէն եւ Հըրմայոնիէն։ Ծննդեան առթիւ նոյնպէս մէկը չշնորհաւորեր անոր։ Վերնոնը, չյիշելով նոյնիսկ անոր տարեդարձը, կը պահանջէ որ Հէրին ամբողջ երեկոն լուռ նստի իր սենեակին մէջ որովհետեւ այդ օրը Տըրսլի ընտանիքը պիտի դիմաւորէր շատ կարեւոր գործընկերներ որոնց հետ Վերնոնը առիթը ունէր ստորագրելու իր կեանքի ամենայաջող գործի դաշինքը:

Այդ նոյն գիշերը, Հէրիին սենեակին մէջ կը յայտնուի գաճաճ պարիկ մը Տոպպի անունով, ու կը խնդրէ Հէրիէն որ չվերադառնայ Hogwarts որովհետեւ հոն իրեն սարսափելի վտանգ մը կը սպասէ: Հէրին կը մերժէ այս մէկը կատարել, ըսելով թէ Hogwarts-ը իր տունն է: Տոպպին պաշտպանելու ու զրկելու Հէրիին որ երթայ Hogwarts, կախարդանք մը կը կատարէ ու կարկանդակը կը նետէ Վերնոնի կարեւոր հիւրերուն գլուխին վրայ եւ յանձաւորը կ'ըլլայ Հէրին: Այս պատճառով, Վերնոն կը պատժէ Հէրիին, անոր կղպելով իր սենեակին մէջ:

[[Պատկեր:FlyingcarofHarryPotter.JPG|մինի|Ինքնաշարժը՝ «Ֆորտ Անճլիան»]]
Հէրին երեք օր կը մնայ այդ բանտի նման սենեակին մէջ։ Յաջորդ օրը, գիշերը՝ իրեն կ'այցելեն Ռոնը ու իր երկու մեծ եղբայրները՝ Ֆրետն ու Ճորճը: Անոնք օգտագործելով իրենց հօր թռչող ինքնաշարժը կը կոտրեն Հէրիին սենեակի պատուհանի ձողերը ու կ'ազատեն անոր Տըրսլիներէն: Ճանապարհին ընթացքին անոնք Հէրիին կը պատմեն թէ Տոպպին Տրաքօ Մալֆոյ ընտանիքին կը ծառայէ ու Տրաքոյի հայրը եղած է Voldemort-ի մօտիկ օգնականներէն մէկը:

=== Հիւր Ուիզլիներուն քով ===
Արձակուրդին մնացած մասը Հէրին կ'անցնէ Ուիզլիներուն հետ: Ընտանիքը կ'ընդունի Հէրիին: Անոնց Մայրը՝ Մոլի Ուիզլին շատ հոգատար վերաբերմունք ցոյց կ'ուտայ Հէրիին հանդէպ. Իսկ անոնց Հայրը՝ Արթուր Ուիզլին որ կ'աշխատի [[Անգլիա|Անգլիոյ]] կախարդական նախարարութեան մէջ, կ'ըլլայ որպէս Հէրիին մօտիկ բարեկամ ու անոր կը հարցնէ ոչ-կախարդ քաղաքացիներու յայտնագործութիւններուն մասին: Ճիննի Ուիզլին, որ պիտի յաճախէր իր առաջին տարին Hogwarts-ին մէջ,կը կարմրի ու կը շփոթի երբ կը տեսնէ Հէրիին:

Հէրին եւ Ուիզլիները դպրոցը չսկսած մի քանի օր առաջ կ'երթան կատարելու գնումներ ու հոն կը ծանօթանան Լոքհարթին որ պիտի ըլլայ Hogwarts-ի նոր պաշտնանութեան պարոնը:
Անոնք նաեւ կը հանդիպին Տրաքոյին ու իր հօրը եւ Լուսիոս գաղտնօրէն, առանց մէկը նկատելու, տետրակ մը կը դնէ Ճիննիին պայուսակին մէջ:

Մի քանի օր ետք անոնք կ'երթան Քինկզ Քրոս կայարանը որպէսզի հասնին Hogwarts: Սակայն, այդ կայարանը հասնելու համար բոլոր կախարդները պէտք է անցնին պատի մը մէջէն: Երբ Հէրիին ու Ռոնին հերթը կը հասնի, պատը կը վերադառնայ իր կարծր կերպարին ու անոնք չեն կրնար մտնել կայարան: Ռոնը նորէն կ'առնէ իր հօր ինքնաշարժը ու երկուքը թռչելով կը հասնին Hogwarts: Աակայն անոնք կ'իյնան վայրի կախարդական ծառի մը վրայ որ կ'ուզէ իրենց ջարդել: Երբ կը փորձեն ազատիլ, Ռոնը կը կոտրէ իր կախարդական փայտիկը ու ինքնաշարժը կ'անհետանայ արգիլուած անտառին մէջ։ Սեւերուս Սնէյփը իրենց կը յանդիմանէ որ ոչ-կախարդ ժողովուրդը տեսած է անոնց թռչող ինքնաշարժը ու կ'ուզէ անոնց Hogwarts-էն դուրս դնել բայց Մաքկոնակալը կը սահմանափակուի այդ նկատողութեամբ:

=== Hogwarts-ին մէջ ===
[[Hogwarts]] դպրոցին մէջ բոլորը կը սկսին բամբասել թէ նոր պաշտպանութեան պարոնը՝ Լոքհարթը բան մը չգիտեր: Իր դասերուն ժամանակ, ան աշակերտներուն իր գիրքէն հատուածներ կը կարդար, որ սխալ կ'ըլլար: Հէրին եւ Ռոնը չէին սիրեր անոր, բայց Հըրմայոնին շատ կը սիրէր:
Դպրոցին մէջ Հէրիին կը հետեւէր 11 տարեկան տղայ մը Քոլին անունով ու ան շատ կը սիրէր Հէրիին որովհետեւ ան յաղթած է Voldemort-ին ու միշտ լուսանկարով կը շրջէր եւ կը նկարէր Հէրիին:

Միւս կողմէն՝ Տրաքօ Մալֆոյը ուզելով մաս կազմել Slytherin-ի Quidditch խումբին, անոր հայրը բոլոր անդամներուն կը գնէ նոր աւելփայտեր աւելի լաւ թռչելու համար: Gryffindor-ի եւ Slytherin-ի անդամները կը վիճին ու Հըրմայոնին կ'ըսէ թէ հակառակ Slytherin խումբին, Gryffindor-ի անդամները տաղանդաւոր են իսկ Տրաքօ լսելով այս մէկը, անոր կը վիրաւորէ խօսքերով ու կ'ըսէ թէ Հըրմայոնին արժանի չէ կախարդութիւն սորվելու որովհետեւ անոր ծնողքը կախարդներ չեն: Այս խօսքերը լսելէ ետք, Ռոնը կը զայրանայ ու իր կոտրուած կախարդական փայտիկով կը փորձէ վնաս հասցնել Տրաքոյին բայց չյաջողիր ու ինքը կը վնասուի եւ այս պատճառով երեքը կը դիմեն Հակրիտին:

=== Գաղտնի Սենեակի հանելուկը ===
[[Պատկեր:The Making of Harry Potter 29-05-2012 (7190268271).jpg|մինի|Dumbledore-ի սենեակը]]
Հէրին կը լսէ ձայն մը պատերուն մէջէն որ կը խօսի սպանութեան մասին։ Հէրիէն զատ ուրիշ ոչ մէկը կը լսէ այդ ձայնը։ Հըրմայոնին կը թելադրէ որ մէկը չգիտնայ թէ Հէրին այսպիսի ձայն մը կը լսէ։ Գիշեր մը ան նորէն կը լսէ այդ ձայնը ու իր ընկերներուն հետ կը հետեւի անոր ու կը հասնին միջանցք մը որ լեցուած էր ջուրով։ Այնտեղ կախուած էր Պարոն Ֆիլչի կատուն՝ Նորիսը, իսկ պատին վրայ կար արիւնոտ գրութիւն մը որ կ'ըսէր՝ «Գաղտնի սենեակը բաց է: Ժառանգորդի թշնամիներ՝ ուշադիր եղէք:»: Ֆիլչը Հէրիին կը մեղադրէ որ ան իր կատուն սպանած է: Անսպասելիօրէն Սնէյփը կը պաշտպանէ Հէրիին։

Կախարդանքի պատմութեան դասի ընթացքին Հերմայոնին Մաքկոնակալին կը հարցնէ տեղեկութիւններ «գաղտնի սենեակին» մասին։ Մաքկոնակալ կը պատմէ որ Սալազար Սլիզերինը միշտ կողմնակից եղած է որ դպրոցին մէջ միայն սորվին կախարդներուն զաւակները, սակայն մնացած կախարդները անոր հետ չեն համաձայնած։ Ի վերջոյ Սալազարը կը մահանայ: Սակայն աւանդավէպին համաձայն, Hogwarts-ին մէջ սենեակ մը պահած է, որ օր մը կրնայ բացուիլ միայն անոր ժառանգորդին կողմէ ու այն ժամանակ կրնայ դպրոցը ազատել սովորական մարդոցմէ: Աւանդավէպը կ'ըսէ թէ այդ սենեակին մէջ կը գտնուի հրեշ մը, ու անոր կրնայ կառավարել միայն Սալազարի ժառանգորդը: Մաքկոնակալ նաեւ կ'ըսէ թէ այդ սենեակը մէկ անգամ բացուած է 50 տարի առաջ ու սպաննուած է աշակերտուհի մը:

Հէրին, Ռոնը եւ Հըրմայոնին կը կասկածին թէ Մալֆոյ ընտանիքը կապ մը ունի այս գաղտնի սենեակի բացման մէջ։ Անոնք կ'որոշեն ստեղծել կախարդական խոտ ու Քրապին եւ Կոյլին կերպարանքը ստանալ, որպէսզի գաղտնի սենեակին մասին մի քանի բան գիտնան Տրաքօ Մալֆոյէն։ Հըրմայոնին ու Հէրին խաբեութեամբ կ'առնեն այս կախարդական խոտին նիւթերը եւ բաղադրիչները ու Հըրմայոնին կը ստեղծէ «Ուժեղ ազդեցութեամբ խոտը» որ երկար ժամանակ կը խլէ՝ մօտ 1 ամիս:

Gryffindor-ի եւ Slytherin-ի quidditch խաղին ընթացքին, գնդակը կը յարձակի միայն Հէրիին վրայ։ Ան կ'իյնայ ու կը կոտրէ ձեռքը, սակայն միւս ձեռքով կը բռնէ գնդակը։ Գիշերը Հէրին կը մնայ մինակ հիւանդանոցին մէջ ու անոր մօտ կ'ուգայ Տոպպին եւ կը խոստովանի թէ ինքն էր որ կախարդածէր 9¾-ի կայարանի պատը ու արգիլած էր Հէրիին հասնի Hogwarts, ու ինքն էր որ այդ գնդակը կախարդած էր որպէսզի յարձակի Հէրիին վրայ։ Տոպպին գիտէ ով բացած է գաղտնի սենեակը, սակայն կարող չէ այդ մէկը Հէրիին ըսել։ Տոպպիին հետ խօսակցությունէն յետոյ հիւանդանոցի սենեակին մէջ կը տեղափոխեն Քոլինին որ քարացած վիճակի մէջ էր, (ինչպէս Ֆիլչի կատուն) ու իր ձերքը կար նաեւ իր լուսանկարչական գործիքը, բայց հալած էր։

Լոքհարթը եւ Սնէյփը դպրոցին մէջ կը հիմնեն ակումբ մը որ աշակերներուն սորվեցնեն ինքնապաշտպանութիւն: Կը սկսին մենամարտերը եւ Հէրին ու Տրաքոն կը պատրաստուին իրար դէմ կռուելու որ կ'աւարտի անյաջող ձեւով: Տրաքոն օձ մը կը նետէ Հէրիին վրայ, բայց օձը կը փորձէ յարձակիլ աշակերտի մը վրայ, (Ճասթընին) եւ Հէրին շուտով կը խօսի օձին հետ ու այդ կը հեռանայ Ճասթընէն: Սնէյփը շուտով կը մեռցնէ օձը ու բոլոր աշակերտները ապշած ձեւով Հէրիին կը նային: Երբ սրահէն դուրս կ'ելլեն Ռոնը եւ Հըրմայոնին Հէրիին կը բացատրեն թէ ան օտար լեզու մը խօսեցաւ եւ այդ օձերու լեզուն է: Անոնք նաեւ կ'ըսեն թէ այս լեզուն միայն Սալազարը եւ իր ժառանգորդները կրնան խօսիլ, ինչպէս նաեւ Voldemort-ը:

Դպրոցի աշակերտները կը սկսին կասկածիլ թէ Հէրին է Սալազարի ժառանգորդը եւ ան է որ բացած է գաղտնի սենեակը: Անոր հանդէպ բամբասանքները կը սկսին եւ բոլորը իրեն կը մօտենան վախով ու ատելութեամբ: Ճասթընը բնաւ չխօսիր Հէրիին հետ կարծելով թէ ան օձին հրամայած է որ իրեն սպաննէ որովհետեւ Ճասթընին հայրը ու մայրը կախարդներ չեն:
Բամբասանքները նաեւ կ'ըսէին թէ Հէրին էր որ Քոլինին ու Ֆիլչի կատուին քարացած վիճակի մէջ դրած էր ու Voldemort-ը չէ կարողացած յաղթել Հէրիին միայն այդ պատճառով թէ Հէրին էր ամենազօրաւոր գէշ կախարդը:
Մի քանի օր ետք, Ճասթընը եւ 'գրեթէ անգլուխ' Նիքը (որ ոգի է) կը գտնուին նոյն քարացած վիճակին մէջ ու բոլորը կը կարծեն թէ Հէրին կատարեց այս մէկը: Dumbledore-ը կը խորհրդակցի Հէրիին հետ ու վստահ կ'ըլլայ թէ Հէրին չէ այս յարձակումներուն պատճառը: Հէրին Dumbledore-ի գրասենեակին մէջ կը ծանօթանայ անոր փիւնիկ թռչունին՝ Հաուքսին որ կը վերածնի մոխիրէ եւ Dumbledore կը բացատրէ Հէրիին թէ փիւնիկի արցունքը կրնայ բուժել ամէնէն գէշ վէրքերը:

Կախարդական խոտը, որ Հըրմայոնին կը պատրաստէր աղջիկներու լքուած բաղնիքին մէջ ամբողջացաւ ամանորին: Այդ բաղնիքը լքուած էր որովհետեւ հոն կը մնար աղջկայ ոգի մը որ մահացած էր 50 տարի առաջ ու անունն էր՝ ողբացող Մըրթիլը: Այդ բաղնիքին մէջ Հէրին, Ռոնը եւ Հըրմայոնին իրենց ազատ ժամերը կ'անցնէին այս խոտը պատրաստելով: Կաղանդի արձակուրդին, երեքը կը պատրաստուին Քրապին, Կոյլին եւ ուրիշ Slytherin-ի աղջկայ կերպարը առնելու, անոնց մազէն թել մը կախարդական խոտին մէջ դնելով ու այդ խմելով: Սակայն, սխալ մը կը կատարուի ու Հըրմայոնին կ'առնէ կատուի մը կերպարը:
Հէրին եւ Ռոնը, որպէս Քրապ եւ Կոյլ, Տրաքոյի ամէնէն մօտիկ ընկերները, կը մտնեն Slytherin-ի սենեակը ու կը խօսին Տրաքոյին հետ. Իրենց զարմանքին՝ Տրաքօն կ'ըսէ թէ ան ոչինչ գիտէ գաղտնի սենեակին մասին:

=== Թոմ Ռիտլի օրագիրը ===
Հէրին այդ լքուած բաղնիքին մէջ կը գտնէ տարօրինակ գիրք մը որուն էջերը դատարկ են: Գիրքին վրայ գրուած է որ այս Թոմ Ռիտլի կը պատկանի: Հէրին կը սկսի գրել այդ դատարկ օրագիրին մէջ՝ «Բարեւ իմ անունս Հէրի Փոթըր է» յանկարծակիօրէն գրութիւնը կ'անհետանայ ու ան կը ստանայ պատասխան մը ըսելով՝ «Բարեւ, Հէրի Փոթըր: Իմ անունս Թոմ Ռրիտլ է»: Անոնք միասին այսպէս կը խօսին եւ Հէրին Թոմին կը հարցնէ եթէ ան գիտէ թէ ով բացած է գաղտնի սենեակը 50 տարի առաջ:
Թոմը իրեն կը տանի 50 տարի առաջ ու Հէրին կը տեսնէ ինչպէս ուսուցիչները կը տեղափոխեն մահացած աղջկան դիակը ու նաեւ կը տեսնէ երիտասարդ Թոմ Ռիտլը որ կը մեղադրէ Հակրիտին (որ այն ժամանակ ուսուցիչ էր) ու իր խոշոր սարդին, ըսելով թէ սարդն է այդ հրեղը որ սպաննեց աշակերտուհիին եւ այս պատճառով կ'արգիլուի Հակրիտին կախարդութիւն գործածել կամ ըլլալ ուսուցիչ, ու ան ժամանակ մը կ'անցնէ Ազքապան՝ կախարդական բանտին մէջ:
Մի քանի օր ետք, Հէրիէն քովէն կը գողցուի այդ օրագիրքը:

=== Հէրիին եւ Ռոնին հետապնդումը ===
[[Պատկեր:Basilisco1.jpg|մինի|Պասիլիսք օձը]]
Օր մը, Մաքկոնակալը Հէրիին եւ Ռոնին հիւանդանոց կը կանչէ ու անոնց ցոյց կ'ուտայ Հըրմայոնին, քարացած, անկողինին վրայ եւ իր քովը հայելի մը: Շուտոձ բոլոր բամբասանքները Հէրիին հանդէպ կը դադրին, որովհետեւ բոլորը գիտեն թէ Հէրին եւ Հըրմայոնին լաւ ընկերներ են եւ Հէրին չվիրաւորեր Հըրմայոնիին:
Որոշ ժամանակ մը ետք Հէրին ըեւ Ռոնը կը նկատեն թէ, անհասկնալի պատճառով, դպրոցին մէջ շատ սարդեր կան, ու անոնք շարքով կը քալեն դէպի արգիլուած անտառ: Հէրին եւ Ռոնը կը հետեւին անոնց, ու կը հանդիպին Արակոկին՝ հսկայ ու ամենամեծ սարդը: Արակոկը կ'ըսէ թէ ինք այդ հրեշն է որ Հակրիտը hogwarts-ին մէջ կը պահէր, բայց ինքը Սալազարի հրեշը չէր որ կը գտնուեր գաղտնի սենեակին մէջ, եւ Հակրիտը չէր բացած գաղտնի սենեակը, այլ միայն նկատուած է յանձաւոր: Ան նաեւ կ'ըսէ թէ Հակրիտ իրեն պաշտպանած է ու շատ մեծ յարգանք ունենալով անոր հանդէպ, ան որոշած է մարդոց չսպաննել, սակայն միւս բոլոր սարդերը այդպէս չեն եւ կը սկսին յարձակիլ Հէրիին եւ Ռոնին վրայ։ 
Անսպասելիօրէն կը յայտնուի Ռոնին հօր ինքնաշարժը ու անոնց կ'ազատ է արգիլուած անտառէն: Անոնք կ'այցելեն քարացած Հըրմայոնին հիւանդանոցին մէջ, ու Հէրին անոր ձերքը կը բռնէ եւ կը նկատէ թուղթ մը: Կարդալով այդ մէկը, Հէրին եւ Ռոնը կը գիտնան թէ գաղտնի սենեակի հրեշը Պասիլիք օձն է եւ ան կ'օգտագործ է խողովակները որ շրջի դպրոցին շուրջ ու այս պատճառով Հէրին այդ ձայները կը լսէ ու կը հասկնայ պատերուն մէջէն որ օձի լեզուի ձայներէն: Նաեւ ով որ այս օձին աչքերուն մէջ նայի կը մեռնի, բայց ոչ մէկ աշակերտ մահացաւ, անոնք միայն քարացան, որովհետեւ անոնք ուղղակիօրէն օձին աչքերուն մէջ չնայեցան՝ Հըրմայոնին, հայելիով: Ճասթընը՝ 'գրեթէ անգլուխ' Նիք ոգիին մէջէն (Նիք արդէն ոգի է ու կարելի չէ նորէն մահանայ) իսկ Քոլինը՝ իր լուսանկարչական գործիքին միջոցով:
Շուտով Հէրին եւ Ռոնը կը նկատեն թէ այդ գաղտնի սենեակին մէջ գտնուող օձին նահատակն էր Մըրթիլը որ մահացած էր 50 տարի առաջ, ու միայն ինք իրենց կրնայ պատմել ճշմարտութիւնը գաղտնի սենեակին վայրին մասին:

=== Գաղտնի սենեակին մուտքը ===
[[Պատկեր:The Making of Harry Potter 29-05-2012 (7375455924).jpg|մինի|Dumbledore-ի գրասենեակին մուտքը որ կը խնդրէ գաղտնաբառը]]
[[Պատկեր:The Making of Harry Potter 29-05-2012 (7385966180).jpg|մինի|Գաղտնի սենեակի դուռը, որ ներկայիս կը գտնուի Հէրի Փոթըրի թանգարանին մէջ]]
Դպրոցին մէջ լուր մը կը յայտարարուի թէ հրեշը աշակերտ մը գերի բռնած է ու հիմա անոնք կը գտնուին գաղտնի սենեակին մէջ, որուն տեղը անյայտ է: Կը տարածուի որ այդ աշակերտը Ճիննի Ուիզլին է: Բոլոր ուսուցիչները կը պատրաստուին դպրոցը փակելու: Հէրին եւ Ռոնը, կը փորձեն Լոքհարթէն օգնութիւն խնդրել սակայն կը յայտնուի թէ Լոքհարթը կը պատրաստուի փախչելու ու իր գրասենեակը կը հաւաք է: Հէրին եւ Ռոնը իրենց կախարդական փայտիկներով կը ստիպեն Լոքհարթին իրենց հետը երթայ աղջիկներուն լքուած բաղնիքը: Հոն կը հանդիպին Մըրթիլին, ու իրեն կը հարցնեն ինչպէս մահացաւ: Մըրթիլ կը պատմէ թէ ինքը բաղնիքին մէջն էր երբ ձայն կը լսէ ու դառնալով կը տեսնէ երկու հսկայ դեղին աչքեր ու վայրկեանին կը մահանայ: Ան ցոյց կ'ուտայ թէ լուացարանին մօտ տեսած է այդ աչքերը ու դառնալով Հէրին ծորակին վրայ կը տեսնէ օձի նշան: Կը գիտնայ թէ հոն է գաղտնի սենեակին մուտքը ու օձի լեզուով կ'ըսէ «Բացուի՛ր»: Վայրկեանին, փոս մը կը բացուի ու Հէրին, Ռոնը եւ Լոքհարթը կը ցատկեն վար: Քարայրի պէս տեղ մը կը հասնին եւ Լոքհարթը կը խլէ Ռոնին կախարդական փայտիկը ու կը փորձէ անեծքով ջնջել Հէրիին եւ Ռոնին յիշողութիւնը որպէսզի ինքը գաղտնի սենեակը գտնելու պատիւը շահի: Սակայն Ռոնին կախարդական փայտիկը կոտրած է եւ անեծքին հակառակը կը պատահի ու Լոքհարթը կը կորսնցնէ իր յիշողութիւնը, նաեւ վերէն քարեր կ'իյնան ու Հէրին կը մնայ մինակը գաղտնի սենեակին մէջ։ 
Ան շուտով կը տեսնէ Ճիննիին ու կը փորձէ անոր օգնել, բայց ան տկարացած գետինը պարկած էր։ Յանկարծակիօրէն կը յայտնուի Թոմ Ռիտլը ու Հէրին իրմէ օգնութիւն կը խնդրէ որ ազատեն Ճիննիին: Բայց Թոմ Ռիտլը կ'առնէ Հէրիին կախարդական փայտիկը ու կ'ըսէ թէ ինքն է Սալազարի ժառանգորդը: Ինքն է որ սպաննած է Մըրթիլին եւ ամբողջ տարին Ճիննիին հետ օրագիրին միջոցով խօսած է ու ստիպած է գաղտնի սենեակը բանալ, եւ արիւնով այդ գրութիւնը գրել: Իսկ Ճիննին այս ըրածներէն ոչ մէկը չյիշեր: Թոմ Ռիտլը Voldemort-ին պատանեկան եւ իսկական անունն էր, ու իրեն այդ բաժինը կ'ապրի օրագիրին մէջ։ Այսինքն՝ Հէրիին դիմացը կեցած էր Voldemort-ը իր պատանի կերպարով: Ան կը կանչէ Պասիլիքին եւ կը յարձակի Հէրիին վրայ։ Ան իր թոյնով կը վիրաւորէ Հէրիին եւ Հէրին կը գիտնայ թէ ինք շիւտով պիտի մահանայ: Յանկարծ կը յայտնուի Dumbledore-ին փիւնիկը եւ իր հետը կայ Gryffindor-ի թուրը: Հէրին դժուարութեամբ, այդ թուրով կը սպաննէ Պասիլիքին, իսկ ետքը առնելով Պասիլիքի թուանաւոր ժանիքը իր ուսին վրայէն, զայն կը խոցէ Թոմին օրագիրին մէջ ու այսպիսով, Թոմը կ'անհետանայ: Հէրին վիրաւոր, կը պարկի Ճիննիին քով ու կը սպասէ իր մահը: Dumbledore-ին փիւնիկը կը յայտնուի ու իր արցունքով կը բուժէ Հէրիին մահացու վէրքը: Թոմի մահին պատճառով, Ճիննին ալ նաեւ կ'արթննայ ու երկուքը միասին փիւնիկին օգնութեամբ գաղտնի սենեակէն դուրս կ'ելլեն:

=== Իրականութիւնը ===
[[Պատկեր:HIMG 2618 (Sword of Gryffindor).jpg|մինի|Godric Gryffindor-ի թուրը]]
Հէրին, Ռոնը, Ճիննին եւ Լոքհարթը կը վերադառնան Dumbledore-ին գրասենեակը եւ բոլոր ճշմարտութիւնը կը պատմեն: Dumbledore-ը կը հաւատայ իրենց ու Ճիննին կը խոստովանի թէ ան օրագիրը գտած է իր դպրոցի գիրքերուն մէջ (Լուսիուս Մալֆոյը հոն տեղադրած էր զայն): Dumbledore-ը կը պարգեւատրէ Հէրիին եւ Ռոնին «դպրոցին համար յատուկ ծառայութեան» շքանշանով եւ 400 միաւոր կ'ուտայ Gryffindor տան:
Ետքը երբ բոլորը դուրս կ'ելլեն սենեակէն, Dumbledore-ը կ'օգնէ Հէրիին որ հասկնայ մի քանի բան:
* Հէրին գիտէ օձերու լեզու խօսիլ որովհետեւ անոր կը կառավարէ Voldemort-ը:
* Voldemort-ը փորձելով սպաննել Հէրիին, իր ուժերէն մաս մը փոխանցած է Հէրիին:
* Գլխարկը Հէրիին դրած է Gryffindor տան մէջ (եւ ոչ Slytherin) միայն այդ պատճառով որ Հէրին ուզած է հոն պատկանիլ: 
* Gryffindor-ի թուրը որ Հէրին գործածեց սպաննելու Պասիլիքին միայն իսկական Gryffindor-ի անդամը կարող է վերցնել գխարկին մէջէն, որուն կարողացաւ Հէրին:

Բոլոր քարացած աշակերտները կը բուժուին եւ Հըրմայոնին կը վերադառնայ Հէրիին եւ Ռոնին մօտ: Տոպպին ալ կ'ազատի Մալֆոյներու տառապանքէն, ու տարուայ վերջին քննութիւնները չեղեալ կը նկատուին: Լոքհարթը կը խելագարուի ու կը մտնէ հիւանդանոց որպէսզի վերականգնի իր յիշողութիւնը: Հէրին, Ռոնը եւ Հըրմայոնին կը խոստանան ամառը տեսնուին:

== Հրատարակութիւնը ==
=== Զարգացումը ===
Ռոուլինկը Harry Potter and The Chamber of Secrets-ի աւարտելը կը նկատէ դժուար որովհետեւ ան կը վախնար թէ գիրքը, Harry Potter and The Philosopher's Stone-ի յաջողութեան մակարդակին չհասնի: «Bloomsbury»-ին ճիշդ ժամանակահատուած տալէն յետոյ, այդ կը վերցնէ 6 շաբաթով վերանայելու համար&lt;ref&gt;https://books.google.am/?id=J_IPN8UMf7IC&amp;pg=PA77&amp;dq=%22Harry+Potter+and+the+Chamber+of+Secrets%22&lt;/ref&gt;:

Գիրքի սկզբնական նախագածին Նիքը երգ մը կ'երգէ որ կը նկարագրէ իր վիճակը եւ մահուան հանգամանքները: Այս բաժինը գիրքի հեղինակին կողմէն ջնջուած է սակայն ետքը տեղադրուած է Ռոուլինկի պաշտօնական կայքէջին վրայ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/extrastuff_view.cfm?id=11/ |title=Ջոան Ռոուլինգի պաշտոնական կայքը |accessdate=2009-04-23 |archive-date=2009-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090423090611/http://www.jkrowling.com/textonly/en/extrastuff_view.cfm?id=11/ |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;:

Հէրի Փոթըրի ընտանեկան կեանքին մասին բաժինը նոյնպէս ջնջուած է որովհետեւ հեղինակը այդ կարեւոր չէ նկատած, եւ Ճոան աւելցուցած է Նեւիլին կերպարին յայտնաբերութիւնը որովհետեւ հիմնական նիւթին աւելի կարեւոր է&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/extrastuff_view.cfm?id=2 |title=Archive copy |accessdate=2009-05-02 |archive-date=2009-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090502183210/http://www.jkrowling.com/textonly/en/extrastuff_view.cfm?id=2 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;:

=== Հրատարակումը ===
[[Պատկեր:J. K. Rowling at the White House 2010-04-05 9.jpg|մինի|Գիրքի հեղինակ՝ Ճոան Ռոուլինկը]]
[[Պատկեր:Harry Potter Book 2, 1st American ed. without dust jacket.JPG|մինի|Հէրի Փոթըրի առաջին հրատարակութիւնը]]
Harry Potter and The Chamber of Secrets-ը հրատարակուած է [[Մեծ Պրիթանիա|Մեծ Պրիթանիոյ]] մէջ, [[2 Յուլիս]], [[1998]] թուականին: Այդ մէկ անգամէն անցած է Մեծ Պրիթանիոյ ամենաշատ վաճառուող գիրքերու ցանկին, գրաւելով առաջին դիրքը եւ անցնելով այլ հեղինակներու, օրինակ՝ Ճոն Կրիշամ, Թոմ Քլենսըն եւ Տերրի Պրատչատ։&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.scholastic.com/harrypotter/books/author/index.htm |title=Archive copy |accessdate=2010-01-06 |archive-date=2010-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106143234/http://www.scholastic.com/harrypotter/books/author/index.htm |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;: Այս գիրքը Ռոուլինկիին դարձուցած է պաշտօնական հեղինակ որ յաղթած է Անգլիական գիրքերու փառատօնի «տարուայ մանկական գիրք»ի անուանակարգումը երկու տարիներ շարունակ: [[1999]] թուականին ան յայտնուած է [[ԱՄՆ|Ամերիկիոյ]] ամենավաճառուած գիրքերու ցանկին:

Առաջին հրատարակութիւնը ունէր մի քանի սխալներ, որոնք ուղղուեցան եւ գիրքը վերարտադրուեցաւ&lt;ref&gt;http://public.wsu.edu/~brians/errors/ancestor.html{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;:

=== Հրատարակութեան արձագանքը ===
[[Պատկեր:Potter queue.jpg|մինի|Հերթը գրատունի մը մէջ «Հէրի Փոթըր» գիրքին համար]]
Գիրքը ընդունուեցաւ համաշխարհային ծափահարութիւններով ու ողջոյններով: Հեղինակ՝ Չարլզ Տէ Լինտը համաձայն է որ Harry Potter and The Chamber of Secrets-ը, ինչպէս նաեւ Harry Potter and The Philosopher's Stone գիրքերը մեծ յաջողութիւններ են ամբողջ Հէրի Փոթըր վիպաշարին համար&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sfsite.com/fsf/2000/cdl0001.htm |title=Archive copy |accessdate=2016-09-05 |archive-date=2010-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100123164104/http://www.sfsite.com/fsf/2000/cdl0001.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;: Կիլտերօ Լոխարտը հաստատած է թէ այս գիրքը յատուկ է&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sfreviews.net/harrypotter2.html |title=Archive copy |accessdate=2016-09-05 |archive-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105183909/http://www.sfreviews.net/harrypotter2.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;: Տեմմի Նեզոլը, Harry Potter and The Chamber of Secrets-ը աւելի մտահոգիչ կը գտնէ քան Harry Potter and The Philosopher's Stone գիրքը: Բայց Ռոուլինկը երկրորդ գիրքը ստեղծած է այնքան հաճելի, որքան առաջինը:

Բոլոր 7 գիրքերը հրատարակուեէլէն ետք Կրիմ Տէյվիսը Harry Potter and The Chamber of Secrets գիրքը կը նկատէ ամէնէն տկար ու վակ գիրքը բոլոր վիպաշարին մէջէն որովհետեւ անոր նիւթը կը նմանի առաջին գիրքին նիւթին, եւ կ'ըսէ թէ գիրքին մէջ չէ բացատրուած ինչպէս փիւնիկը գիտցած է Հէրիին վայրը ու հասած է անոր օգնութեան&lt;ref&gt;https://books.google.am/?id=mrvPPS5DXBEC&amp;pg=PA2&amp;dq=%22Harry+Potter+and+the+Chamber+of+Secrets%22&lt;/ref&gt;:

=== Պարգեւներ եւ մրցանակներ ===
Ճոանին Harry Potter and The Chamber of Secrets գիրքը ստացած է մի քանի մրցանակներ: Ամերիկեան գրական կազմակերպութիւնը, այս գիրքը համարած է բոլոր ժամանակներու մանկական եւ մեծերու գրականութեան 2000 լաւագոյն գիրքերու շարքին: Այս գիրքը նաեւ յաղթած է Անգլիական «տարուայ մանկական գիրք» անուանակարգումըref&gt;https://web.archive.org/web/20071221191008/http://www.raincoast.com/harrypotter/rowling.html&lt;/ref&gt;:

Գիրքը ստացած է յատուկ պարգեւ մը «Nestlé» ընկերութեան կողմէն [[1998]] թուականին։ Գիրքը [[2001]] թուականին ստացած է «Whitaker's Platinum Book Award» մրցանակը։ [[2003]] թուականին վէպը հասած է «The Big Read» ցուցակի առաջին քսան շարքերուն մեջ&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/arts/bigread/top100.shtml&lt;/ref&gt;:

== Ֆիլմը ==
[[Պատկեր:DanielRadcliffeNov2010.jpg|մինի|Հէրի Փոթըրի ֆիլմի դերակատար [[Տանիէլ Ռատքլիֆ]]ը]]
[[Պատկեր:James Hannigan.jpg|Արտադրող Ճէյմզ Հաննիկանը|մինի]]
{{Հիմնական հոդված|Հէրի Փոթըրը եւ Քաղտնիքներու Սենեակը (ֆիլմ)}}
Harry Potter and The Chamber of Secrets գիրքին ֆիլմի տարբերակը հրատարակուած է [[2002]] թուականին։ Քրիս Քոլոմպոսը ղեկավարած է ֆիլմին նկարահանումները, իսկ անոնց խօսքերը գրուած է Սթիւ Կլովսի կողմէն։ Այն դարձած է երրորդ ֆիլմը, որ գերազանցած է 600 միլիոն տոլարի շահը։ Անոր կը նախորդէ [[Տիտանիկ (ֆիլմ, 1997)|Titanic]]՝ հրատարակուած [[1997]] թուականին եւ Harry Potter and The Philosopher's Stone ֆիլմը՝ հրատարակուած [[2001]] թուականին։ Ֆիլմը պաշտօնակարգուած է «Saturn Award»-ներուն որպէս երեւակայութեան վէպի լաւագոյն ֆիլմ։ Համաձայն «Metacritic»-ի տուեալներուն՝ ֆիլմը արժանացած է «հիմնականին բարենպաստ վերադիտումներու»՝ 63% միջին ցուցանիշով, իսկ Ռոտտեն Թոմաթոսի տուեալներով՝ այդ ցուցանիշը հասած է 82%-ի։

== Համակարգիչի խաղը ==
Շատ խաղեր արտադրուած են տարբեր ընկերութիւններու կողմէն՝

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Ընկերութիւն !!class=&quot;unsortable&quot;|Տարի !! Խաղային հարթակ !! Տեսակ !! [[Metacritic]]-ի տուեալներ
|-
| Electronic Arts || 2002 || [[MS Windows]]
| Դերերով խաղցուող խաղ&lt;ref name=&quot;PC&quot;&gt;{{cite web|url=http://uk.pc.ign.com/objects/487/487290.html|title=Harry Potter and the Chamber of Secrets (PC)|accessdate=2009 թ․ հուլիսի 18|date=1996–2009|publisher=IGN Entertainment, Inc.|archive-date=2010-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20100419004406/http://uk.pc.ign.com/objects/487/487290.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 77%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metacritic.com/games/platforms/pc/harrypotterchamber?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Chamber%20of%20Secrets|title=Harry Potter and the Chamber of Secrets (PC)|publisher=CBS Interactive Inc.|year=2009|accessdate=2009 թ․ հուլիսի 18}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Aspyr]] || 2002 || [[Macintosh|Mac]] || Դերերով խաղցուող խաղ&lt;ref name=&quot;PC&quot;/&gt; || style=&quot;text-align:center;&quot;| Յայտնի չէ
|-
| Electronic Arts || 2002 || [[Game Boy Color]] || Դերերով խաղցուող խաղ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.gameboy.ign.com/objects/487/487326.html|title=Harry Potter and the Chamber of Secrets|accessdate=2009 թ․ հուլիսի 18|publisher=IGN Entertainment, Inc.|date=1996–2009}}&lt;/ref&gt; || style=&quot;text-align:center;&quot;| Յայտնի չէ
|-
| Electronic Arts || 2002 || [[Game Boy Advance]] || Արկածային-սաստիկ ու բուռն խաղ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.gameboy.ign.com/objects/482/482092.html|title=Harry Potter and the Chamber of Secrets|accessdate=2009 թ․ հուլիսի 18|date=1996–2009|publisher=IGN Entertainment, Inc.}}&lt;/ref&gt; || style=&quot;text-align:center;&quot;| 76%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metacritic.com/games/platforms/gba/harrypotterchamber?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Chamber%20of%20Secrets|title=Harry Potter and the Chamber of Secrets|publisher=CBS Interactive Inc.|accessdate=2009 թ․ հուլիսի 18|year=2009}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| Electronic Arts || 2002 || [[GameCube]] || Արկածային խաղ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.cube.ign.com/objects/017/017306.html|title=Harry Potter and the Chamber of Secrets|accessdate=2009 թ․ հուլիսի 18|date=1996–2009|publisher=IGN Entertainment, Inc.}}&lt;/ref&gt; || style=&quot;text-align:center;&quot;| 77%&lt;ref name=&quot;cube&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.metacritic.com/games/platforms/cube/harrypotterchamber?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Chamber%20of%20Secrets|title=Harry Potter and the Chamber of Secrets (Cube)|publisher=CBS Interactive Inc.|accessdate=2009 թ․ հուլիսի 18|year=2009}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| Electronic Arts || 2002 || [[PlayStation]] || Դերերով խաղցուող խաղ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.psx.ign.com/objects/491/491764.html|title=Harry Potter and the Chamber of Secrets|accessdate=2009 թ․ հուլիսի 18|publisher=IGN Entertainment, Inc.|date=1996–2009}}&lt;/ref&gt; || &lt;center&gt;Յայտնի չէ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metacritic.com/games/platforms/psx/harrypotterchamber?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Chamber%20of%20Secrets|title=Harry Potter and the Chamber of Secrets (PSX)|publisher=CBS Interactive Inc.|accessdate=2009 թ․ հուլիսի 18|year=2009}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;/center&gt;
|-
| Electronic Arts || 2002 || [[PlayStation 2]] || Արկածային խաղ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.ps2.ign.com/objects/482/482688.html|title=Harry Potter and the Chamber of Secrets|accessdate=2009 թ․ հուլիսի 18|year=2009|publisher=IGN Entertainment, Inc.}}&lt;/ref&gt; || style=&quot;text-align:center;&quot;| 71%&lt;ref name=&quot;cube&quot;/&gt;
|-
| Electronic Arts || 2002 || [[Xbox (console)|Xbox]] || Արկածային խաղ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.xbox.ign.com/objects/482/482248.html|title=Harry Potter and the Chamber of Secrets|accessdate=2009 թ․ մայիսի 26|publisher=IGN Entertainment, Inc.|date=1996–2009}}&lt;/ref&gt; || style=&quot;text-align:center;&quot;| 77%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metacritic.com/games/platforms/xbx/harrypotterchamber?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Chamber%20of%20Secrets|title=Harry Potter and the Chamber of Secrets (XBX)|publisher=CBS Interactive Inc.|accessdate=2009 թ․ մայիսի 26|year=2009}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|}

== Արտաքին յղումներ ==
[http://ru.harrypotter.wikia.com/wiki/%D0%93%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%9F%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B8_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0 Հարրի Փոթերը եւ գաղտնի սենյակը (Ռուսերէն)]

[http://www.bookmistakes.com/book5663 Սխալներ գրքում]
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

[[Ստորոգութիւն:Հէրի Փոթըր]]
[[Ստորոգութիւն:Ճոան Ռոուլինկ]]
[[Ստորոգութիւն:Հորինուած աշխարհներ]]
[[Ստորոգութիւն:1998 վէպեր]]</text>
      <sha1>pxqpr5scgv1cju33dn54na4cjosygn5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Լեւոն Բաշալեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2284</id>
    <revision>
      <id>250501</id>
      <parentid>250455</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T08:24:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5131" sha1="jryilnsuspdspdvboy9ve39uamm9zr4" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Լեւոն Բաշալեան''' ({{ԱԾ}}, թաղուած [[Փարիզ]]), նորավիպագիր եւ հրապարակագիր։

== Կենսագրութիւն&lt;ref&gt;{{Citation|title=Levon Pashalian|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Levon_Pashalian&amp;oldid=1332143344|date=2026-01-10|accessdate=2026-04-23|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
Լեւոն Փաշալեան ծնած է 1868-ին Սկիւտար՝ Կոստանդնուպոլսոյ այն թաղամասը, որ կը գտնուի Պոսֆորի ասիական ափին։ Ան յաճախած է հեղինակաւոր Պէրպէրեան վարժարանը եւ աշակերտած է հռչակաւոր տնօրէն ու մանկավարժ Ռեթէոս Պէրպէրեանին (որ նաեւ դպրոցին հիմնադիրն էր)։ Ան իր գրական ասպարէզը սկսած է տեղական «Մասիս», «Արեւելք» եւ «Հայրենիք» հայկական թերթերուն մէջ։ Ան անդամակցած է Հնչակեան կուսակցութեան, սակայն 1890-ական թուականներուն, երբ օսմանեան կառավարութիւնը սկսաւ հալածել հայ քաղաքական գործիչները, ան ապահովութեան համար փախաւ Փարիզ, Ֆրանսա։ Լոնտոնի մէջ ան հանդիպեցաւ Արփիար Արփիարեանին եւ սկսաւ հրատարակել «Նոր Կեանք» թերթը՝ նուիրուած նորաստեղծ Վերակազմեալ Հնչակեան կուսակցութեան։ Այս թերթը յետագային միացաւ «Հնչակ»-ին, որ կուսակցութեան պաշտօնական օրգանն էր&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The heritage of Armenian literature|date=2000|publisher=Wayne State University Press|isbn=978-0-8143-2815-6|editor-last=Hacikyan|editor-first=A. J.|location=Detroit|editor-last2=Basmajian|editor-first2=Gabriel|editor-last3=Franchuk|editor-first3=Edward S.|editor-last4=Ouzounian|editor-first4=Nourhan}}&lt;/ref&gt;։

1902-ին Լեւոն Փաշալեան մեկնեցաւ Պաքու՝ ֆրանսական նաւթային ընկերութեան մը մէջ աշխատելու համար&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The heritage of Armenian literature|last=Hacikyan|first=Agop J.|date=2000|publisher=Wayne state university press|isbn=978-0-8143-2815-6|location=Detroit (Mich.)}}&lt;/ref&gt;։ Ան Պաքու մնաց մինչեւ 1920-ի Պոլշեւիկեան յեղափոխութիւնը։ Յեղափոխութենէն ետք ան վերադարձաւ Փարիզ եւ շարունակեց իր գրական գործունէութիւնն ու քաղաքական պայքարը։ 1922-1923 թուականներուն ան անդամ էր Պօղոս Նուպարի գլխաւորած Հայոց Ազգային պատուիրակութեան, որ յանձնախումբ մըն էր՝ նպատակ ունենալով զբաղիլ Առաջին համաշխարհային պատերազմէն ետք հայ ժողովուրդի ծանր կացութեամբ։ Ան անդամակցեցաւ Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան (ՀԲԸՄ) եւ 1924-ին այցելեց Խորհրդային Հայաստան՝ օգնելու դպրոցներու, հիւանդանոցներու եւ բնակավայրերու կառուցման գործին։ 1928-ին ան հիմնեց ֆրանսահայ «Le Foyer» (Օճախ) թերթը, որ գոյատեւեց մինչեւ 1932 թուականը։ Ան մահացաւ Վիշի, Ֆրանսա։

== Երկեր ==
* Նորավէպեր եւ պատմուածքներ, [[Փարիզ]], 1943, 272 էջ:
* Պատմուածքներ, [[Հալէպ]], 1945, 200 էջ:
* Ընտիր երկեր, Երեւան, 1962, 284 էջ:
* Բաշալյան Լեւոն, [[Թլկատինցի]], [[Առանձար]], Երկեր, Երեւան, 1982, էջ 257-474:
* Երկեր, Անթիլիաս, 1994, 384 էջ:

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Աղբիւրներ ==
Արդի Հայ Գրականութիւն, Բ. Հատոր, Մուշէղ Իշխան, էջ 100-102:

{{DEFAULTSORT:Բաշալեան, Լեւոն}}
[[Ստորոգութիւն:1868 ծնունդներ]]
[[Ստորոգութիւն:24 Սեպտեմբերի ծնունդներ]]
[[Ստորոգութիւն:1868 մահեր]]
[[Ստորոգութիւն:2 Փետրուարի մահեր]]
[[Ստորոգութիւն:Պոլիս ծնունդներ]]
[[Ստորոգութիւն:Ֆրանսա մահեր]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ նորավիպագիրներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ]]
[[Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ]]
[[Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>jryilnsuspdspdvboy9ve39uamm9zr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Դուինի Եկեղեցական Ժողով (648)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2737</id>
    <revision>
      <id>250502</id>
      <parentid>230726</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T08:36:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7231" sha1="954pogxttu5nuvcy2vbn7vq9sljpkr3" xml:space="preserve">'''Դուինի Չորրորդ եկեղեցական ժողովը''' տեղի ունեցած է 648 թուականին, [[Մարզպանական Հայաստան|Մարզպանական]] Հայաստանի հին մայրաքաղաք Դուինի մէջ։ Ժողովը գումարուած է [[Ներսես Գ Տայեցի]]ի (641-661) կաթողիկոսին նախագահութեամբ,  եւ Հայոց իշխան [[Թեոդորոս Ռշտունի|Թէոդորոս Ռշտունի]]ի օրոք ու նախաձեռնութեամբ գումարուած ժողով: Ըստ Սեբէոսի, ժողովին մասնակցած են Հայոց բոլոր եպիսկոպոսներն ու նախարարները (անոնց անուններն ու թիւը չի նշուիր)&lt;ref&gt;{{Citation|title=Fourth Council of Dvin|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Fourth_Council_of_Dvin&amp;oldid=1268414258|date=2025-01-09|accessdate=2026-04-23|language=en}}&lt;/ref&gt;։[[Պատկեր:Dvin.jpg|250px|մինի|աջից|Դուինի կաթողիկէ եկեղեցին]]

== Նկարագրութիւն&lt;ref&gt;{{Citation|title=Fourth Council of Dvin|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Fourth_Council_of_Dvin&amp;oldid=1268414258|date=2025-01-09|accessdate=2026-04-23|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
Ժողովը գումարուած է Հայոց արքունիքին եւ գլխաւոր եպիսկոպոսներուն կողմէ՝ քննարկելու համար '''Հայաստանեայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցւոյ''' եւ արեւմտեան Ուղղափառ ու Կաթողիկէ եկեղեցիներուն միջեւ շարունակուող պառակտումը։ Յատուկ մտահոգութեան առարկայ էր Վրաց եկեղեցւոյ հետ վերջերս տեղի ունեցած պառակտումը. Վրաց եկեղեցին սկզբնապէս Հայաստանի կողքին էր՝ մերժելով Քաղկեդոնի կանոնները, սակայն վերջերս փոխած էր իր դիրքորոշումը՝ զօրակցելով Հռոմին եւ Կոստանդնուպոլսին։ Ժողովին ընթացքին Վրաստանի հետ միաւորման զօրաւոր փորձ մը կատարուեցաւ, որ սակայն վերջնականապէս մերժուեցաւ։

Ժողովը նաեւ ընդունեց 12 կանոններ եւ ամրապնդեց եկեղեցական կարգապահութիւնը։

Քննարկուեցաւ նաեւ հայ եկեղեցական շարականներու երգեցողութիւնը։ Ասոնք բարեփոխուեցան '''Բարսեղ Ճօն''' վարդապետին կողմէ եւ վաւերացուեցան '''Ներսէս Գ.''' կաթողիկոսին կողմէ։ Այս համակարգը այժմ ծանօթ է «Ճօնընտիր» անունով, որ կը նշանակէ՝ «Բարսեղ Ճօնի կողմէ ընտրուած կամ դասաւորուած»։

== Պատմութիւն ==
640-ական թուականներուն, Հայաստանի վրայ [[Արաբական արշավանքները Հայաստան|արաբական արշաւանքներու]] ժամանակ, Բիւզանդիոն ձգտած է իր կողմը գրաւել հայերուն, «դաւանական միութեան» առաջարկով պարտադրած է քաղկեդոնականութիւն։ Բիւզանդական [[Կոստանդիանոս III կայսր]]ը եւ [[Կոստանդնուպոլիս]]ի պատրիարքը նամակ ուղղարկած են Հայոց կաթողիկոսին եւ [[Թէոդորոս Ռշտունի]] իշխանին՝ յորդորելով ընդունիլ քաղկեդոնական դաւանանքը եւ վերջ տալ թշնամանքին։ Կաթողիկոսը եւ իշխանը Դուինի Ե ժողովը հրաւիրած են նախ պատրաստելու կայսրին եւ պատրիարքին ուղարկուելիք պատասխանը, երկրորդ՝ կազմելու դիւան. ձեռնարկ փաստական պատճառաբանութեամբ, եւ երրորդ՝ իբրեւ ուղեցոյց հավատի ձեռնարկ սահմանելու հայերուն համար, որպէսզի պարզ ելլայ հայոց դաւանութիւնը եւ անոր տարբերութիւնը յունականէն։

Սեբէոսի (7-րդ դար) «Պատմութիւնէն» չերեւիր, որ ժողովին մէջ կազմած թուղթը ուղարկած են կայսրին։ Սակայն ընդարձակօրէն բերուած է դաւան. ձեռնարկը։ Անոր ընդհանուր բովանդակութիւնը հայոց դաւանութեան ամփոփումն է, ուր մասնաւորապէս շեշտուած է Քաղկեդոնի եւ Հայ եկեղեցիի վարդապետութիւններու տարբերութիւնը։ Հեղինակները հիմնավորած են Հայ եկեղեցիի դաւանութեան ուղղափառութիւնը՝ համաձայն 3 տիեզերաժողովներուն([[Նիկիա]]յի-[[325]] թուական,[[Եփեսոս]]ի-[[381]] թուական, [[Քաղկեդոն]]ի-[[451]] թուական) որոշումներուն։ Վերջոաւորութեան, բանադրած են բոլոր հերձուածողներուն եւ քաղկեդոնականներուն։ Ժողովը բանադրած է նաեւ [[Հովհան Մայրավանեցի|Յովհան Մայրավանեցիի]] աշակերտ Սարգիսի հերձուածը (յայտնի է [[Մայրագոմեցիներու աղանդ]] անունով), բացատրած «Սուրբ Աստուած» երգը «խաչեցարով» ըսելու դաւանական սկզբունքը։ Թուղթին մէջ կը խոսուի է նաեւ երկրորդ անգամ ամուսնացողներուն եռամեայ ապաշխարությունէն յետոյ հաղորդութիւն ընդունելու, իսկ երրորդ եւ չորրորդ անգամ ամուսնացողներուն՝ եկեղեցիի հաղորդութիւնէն զրկելու կանոններու մասին։ Ժողովի որոշումները ստորագրած են հոգեւորական եւ աշխարհական բոլոր ժողովականները, կնքած իրենց մատանիներով եւ հանձնած կաթողիկոսին՝ ի պահպանութիւն։

== Տե՛ս նաեւ ==
* [[Դուինի Եկեղեցական Ժողով (506)]]
* [[Դուինի Եկեղեցական Ժողով (554)]]
* [[Դուինի Եկեղեցական Ժողով (609-610)]]
* [[Դուինի Եկեղեցական Ժողով (645)]]
* [[Դուինի Եկեղեցական Ժողով (719-720)]]

== Արտաքին յղումներ ==

* [http://www.armenianchurch.org/index.jsp?sid=1&amp;id=4094&amp;pid=59 Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու ժողովներ, պաշտոնական կայք] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195256/http://www.armenianchurch.org/index.jsp?sid=1&amp;id=4094&amp;pid=59 |date=2016-03-04 }}

{{ՀՀ2012}}

[[Ստորոգութիւն:Հայոց եկեղեցական ժողովներ]]
[[Ստորոգութիւն:7-րդ դար]]</text>
      <sha1>954pogxttu5nuvcy2vbn7vq9sljpkr3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մարսի Խաբէութիւնը</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4499</id>
    <revision>
      <id>250491</id>
      <parentid>248010</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>738</id>
      </contributor>
      <origin>250491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9067" sha1="iyqpaqtzvje6iuidjkomcvat6bq2ey3" xml:space="preserve">[[Պատկեր:MoonMars Aug27.jpg|մինի|աջից|Լուսինն ու Մարսը  27 Օգոստոս 2005-ին․։ Դիւրին կը նկատուի , որ Մարսը Լուսնի նման մեծ չէ։]]
'''Մարսի խաբէութիւն''' ({{Lang-en|Mars hoax}}), [[Ելեկտրոնային նամակ]]&lt;nowiki/&gt;ով տարածուած 2003 թուականի խաբէութիւն։ Նամակը կը պնդէր, որ  [[Օգոստոսի 27|27 Օգոստոս]] [[2003]]-ին [[Մարս (մոլորակ)|Մարս]]&lt;nowiki/&gt;ը անզէն աչքով աւելի մեծ կ՛երեւի, քան [[Լուսին]]&lt;nowiki/&gt;ը։ Հետագային [[2005]] թուականէն մինչեւ [[2016]] թուականը, այս խաբէութիւնը բազմացած եւ տարածուած է տարբեր միջոցներով, հիմնականօրէն ընկերային ցանցերով։ Հիմքին մէջ ինկած է նախնական հաղորդագրութեան սխալ եւ չափազանցուած ընկալում, ուր կ՛ըսուէր, որ 2003 թուականին Մարսի եւ Լուսնի միջեւ հեռաւորութիւնը կազմելու է 55.758.006 քմ., որ Ք.Ա. [[Սեպտեմբեր 24|24 Սեպտեմբեր]] 55617-էն  սկսեալ ամենափոքր հեռաւորութիւնն է։ Ք.Ա. 55617 թուականին երկու երկնային մարմիններու միջեւ տարածութիւնը եղած է 55.718.000 քմ։

== Նախապատմութիւն ==
Մարսի եւ Լուսնի ձուածրաձեւ ուղեծրերը [[Արեգակ]]&lt;nowiki/&gt;ի շուրջը կը գտնուին գրեթէ նոյն հարթութեան վրայ։ Երկու մարմիններու միջեւ տարածութիւնը կը փոփոխուի անոնց դիրքին համաձայն։ Ամենամօտը կ՛ըլլան դիմակայութեան ժամանակ, ամենահեռուն, երբ կը գտնուին Արեգակի հակառակ կողմերը։ Տուեալ նուազագոյն եւ առաւելագոյն դիրքերը կապ ունին անոնց ուղեծրերուն գրաւած դիրքով եւ կը դիտուին ամէն 780 օրը մէկ։ 2003 թուականին Մարսը Երկրի հանդէպ ամենամօտիկ դիրքին եղած է սկսած Ք.Ա. 55617 թուականէն։ Մոլորակներու նման մօտենալ հնարաւոր կ՛ըլլայ դիտել միայն 2287 թուականին կամ աւելի ուշ։ Յաջորդ նման մօտեցումը եղած է 2005 թուականին, որու ժամանակ 2003 թուականի համեմատ հեռաւորութիւնը  25 % աւելին եղած է եւ բնականաբար Մարսն ալ աւելի փոքր երեւցած է։ [[Աստղային մեծութիւն]]&lt;nowiki/&gt;ը կազմած է −2.3, այսինքն մօտ, 60 %-ով աւելի քիչ, քան 2003 թուականին&lt;ref name=&quot;Mars Hoax&quot;&gt;{{cite web
|url=http://www.floridastars.org/MARSHOAX.HTML
|title=Mars Hoax
|last=Cohen
|first=Howard L.
|date=2005-08-26
|publisher=Alachua Astronomy Club
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090511210832/http://www.floridastars.org/MARSHOAX.HTML
|archivedate=2009-05-11
|lang=en
|accessdate=2017-06-29
|dead-url=no
}}&lt;/ref&gt;։

== Խաբէութեան յառաջացումը ==
Մարսի խաբէութիւնը սկսած է 2003 թուականին «Mars Spectacular» վերնագրով Ելեկտրոնային նամակով, որուն կցուած էր Մարսի եւ լիալուսինի նկարը&lt;ref name=&quot;snopes.com&quot;&gt;
{{cite web
 | url         = http://www.snopes.com/science/mars.asp
 | title       = Mars Close to Earth
 | accessdate  = 
 | publisher   = Urband Legend Reference Pages
 | archiveurl  = http://www.webcitation.org/6AAEPIFTr
 | archivedate = 2012-08-24
}}&lt;/ref&gt;։ Թէեւ նամակին մէջ գրուած էր, որ «75 անգամ մեծցնելէ ետք Մարսը աւելի մեծ կ՛երեւի քան լիալուսինը անզէն աչքով դիտելով» ({{lang-en|«At a modest 75-power magnification Mars will look as large as the full moon to the naked eye»}})։ Նախադասութիւնը յաճախ քաղուած է կրճատ եւ ստիպած է որոշ ընթերցողներու հասկնալ, թէ «Մարսը կ՛երեւի աւելի մեծ քան լիալուսինը անզէն աչքով դիտելէն ետք», թէեւ ամբողջ նախադասութեան մէջ կը նշուէր 75 անգամ մեծցնելու մասին։

Գիտական տեսակէտէն պարզ է, որ բնական պայմաններուն մէջ երկինքին մէջ միայն կէտ մը երեւցող Մարսը չի կրնար յանկարծ աւելի մեծ երեւիլ, քան Լուսինը։ Եթէ Մարսը այնքան մօտենայ, որ երեւի նշուած չափին, ապա անոր ձգողական ուժը աղէտի կը յանգեցնէ։ Մարսը Լուսինէն մօտ երկու անգամ մեծ տրամաչափ ունի։ Կը նշանակէ նշուած չափով երեւնալու համար ան պէտք է յայտնուի Լուսինէն երկու անգամ հեռու։ Նման հեռաւորութեան վրայ, Լուսինէն ինը անգամ մեծ զանգուած ունեցող Մարսը Երկրի վրայ կ՛ազդէր Լուսինէն երկու անգամ ուժեղ։

== Կրկնակի յայտնուիլը ==
2003 թուականէն ետք խաբէութիւնը յայտնուած է բազմաթիւ անգամ&lt;ref name=&quot;snopes.com&quot;/&gt;
&lt;ref name=&quot;marshoax.2006&quot;&gt;{{cite web
|url=http://www.floridastars.org/marshoax.2006.html
|title=The Mars Hoax Won't Go Away
|last=Cohen
|first=Howard L.
|date=2006-08-26
|publisher=Alachua Astronomy Club
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090430082059/http://www.floridastars.org/marshoax.2006.html
|archivedate=2009-04-30
|lang=en
|accessdate=2017-06-29
|dead-url=no
}}&lt;/ref&gt; եւ միշտ գուժած է Երկրի եւ Մարսի աղիտալի մօտեցումը։ Բոլոր դէպքերուն մէջ այս պնդումները սխալ են։ Յաջորդ մօտեցումները կը դիտուին 2018 եւ 2035 թուականներուն&lt;ref name=&quot;Planetarian&quot;&gt;
{{cite journal
|title=When Was Mars Last This Close?
|journal=Planetarian
|date=March 2003
|first=Jean
|last=Meeus
|coauthors=
|volume=
|issue=
|pages=12–3
|id=
|url=http://www.seds.org/~spider/spider/Mars/Add/whenwasmarsclose.pdf
|format=PDF
|accessdate= }}&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Արտաքին յղումներ ==
*[http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/mars-20090609.html The Mars Hoax Goes Viral (NASA article from 2006)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150816141602/http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/mars-20090609.html |date=2015-08-16 }}
*[http://science.nasa.gov/headlines/y2005/07jul_marshoax.htm Beware the Mars Hoax (NASA article from 2005)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120521121018/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2005/07jul_marshoax/ |date=2012-05-21 }}
*[http://www.snopes.com/science/astronomy/brightmars.asp Snopes page on the Mars Spectacular]
*[http://www.hoax-slayer.com/mars-earth-close.html Hoax Slayer article: Mars, Earth - Closest Approach in Recorded History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120530071532/http://www.hoax-slayer.com/mars-earth-close.html |date=2012-05-30 }}
*[http://www.skyandtelescope.com/news/home/3523496.html Sky and Telescope Magazine: Mars Hoax Returns]
*[http://space.about.com/b/2007/07/24/mars-hoax-back-again.htm space.about.com: Mars Hoax Back Again] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213145853/http://space.about.com/b/2007/07/24/mars-hoax-back-again.htm |date=2012-02-13 }}
*[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8184351.stm BBC News: The perennial Mars hoax e-mail]
*[http://www.floridastars.org/TheRedPlanet.hoax.pps 2006 Mars Hoax Powerpoint Presentation]
*[http://video.msn.com/v/us/msnbc.htm?f=00&amp;g=63719044-3c9b-4afd-9e32-5675d75cf748&amp;p=&amp;t=m5&amp;rf=http://www.msnbc.msn.com/id/12579116/&amp;fg= MSNBC Video on the Mars hoax] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120516014615/http://video.msn.com/v/us/msnbc.htm?f=00&amp;g=63719044-3c9b-4afd-9e32-5675d75cf748&amp;p=&amp;t=m5&amp;rf=http%3A%2F%2Fwww.msnbc.msn.com%2Fid%2F12579116%2F&amp;fg= |date=2012-05-16 }}
*[http://cosmiclog.msnbc.msn.com/archive/2006/08/21/2317.aspx MSNBC Cosmic Log] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120511053241/http://cosmiclog.msnbc.msn.com/_news/2006/08/21/4350095-return-of-the-great-mars-hoax |date=2012-05-11 }}
*[http://podcast.sjrdesign.net/shownotes_118.php Exposing PseudoAstronomy - Episode 118: The Big Mars Hoax/The Two Moons Hoax]
*[https://www.youtube.com/watch?v=rzFyEE50OhE Italian guys exposing the Mars hoax]

[[Ստորոգութիւն:Մարս մոլորակ]]
[[Ստորոգութիւն:Գիտական խաբէութիւններ]]</text>
      <sha1>iyqpaqtzvje6iuidjkomcvat6bq2ey3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մկրտիչ Խրիմեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4715</id>
    <revision>
      <id>250465</id>
      <parentid>245049</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T13:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>5016</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44526" sha1="bd7s4ib41bi2i2dzh0em1hg2702jzqp" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Khrimian Varagavank postcard.png|ձախից|մինի]]
{{Տեղեկաքարտ Անձ}}
[[Պատկեր:Khrimian Etchmiadzin memorial.jpg|ձախից|մինի]]
[[Պատկեր:Aivazovsky - Catholicos Khrimyan Airik near Echmiadzin.jpg|մինի]]
'''Մկրտիչ Խրիմեան''' (Մկրտիչ Ա. Վանեցի, {{ԱԾ}}), եղած է ծանօթ նաեւ Խրիմեան Հայրիկ անունով․ հայ եկեղեցւոյ 125-րդ&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Հետեւողութեամբ Մաղաքիա Արք. Օրմանեանի ժամանակագրութեան&lt;/ref&gt; [[կաթողիկոս]], հասարակական, քաղաքական, հոգեւոր եւ մշակութային գործիչ, մտաւորական ու գրող։ Յաջորդած է [[Մակար Ա. Թեղուտցի|Մակար Ա․ Թեղուտցիին]]։

Այն եղած է ուսուցիչ, հրապարակագիր, վարդապետ, եպիսկոպոս, Վանի [[Վարագայ (Սուրբ Նշանի) Վանք|Վարագայ վանքի]] եւ [[Տարօն]]&lt;nowiki/&gt;ի Ս. Կարապետ վանքի վանահայր, եղած է [[Պոլիս|Պոլսոյ]] պատրիարք, ծառայած է [[Երուսաղէմ|Երուսաղէմի]] Ս. աթոռէն ներս, եւ ի վերջոյ՝ [[Վաղարշապատ|Ս. Էջմիածին]]ի Ամենայն Հայոց հայրապետ:

== Կենսագրութիւն ==
=== 1820 - 1862 Վան, Պոլիս, Տարօն ===
[[Պատկեր:Ardzoui Vasbouragan.jpg|200px|մինի|Արծուի Վասպուրական ամսագիրի օրինակ մը]]
Մկրտիչ Խրիմեան ծնած է [[Վան]] 1820-ին։

Պատանի Մկրտիչ շատ կանուխ կը կորսնցնէ հայրը: Նոյնիսկ չի ճանչնար զինք: Իր դաստիարակութեամբ կը զբաղի հօրեղբայրը՝ ծայր աստիճան առաքինի, ընթերցասէր եւ բարեսէր անձնաւորութիւն մը: Առաջին ուսուցիչը կը հանդիսանայ հօրեղբայրը, իսկ երկրորդ ուսուցիչը՝ [[Վասպուրական]] աշխարհը իր յիշատակներով, հին դարերու կիսաւեր եւ կանգուն եկեղեցիներով, հայոց պատմութեան եւ մշակոյթի կապուած յուշարձաններով: Պատանին կը շրջագայի Վասպուրական աշխարհի գաւառները եւ ուշադրութիւնը կը գրաւէ իր ժողովուրդին դժնդակ վիճակը, իրաւազուրկ կացութիւնը, աղքատ եւ տգէտ ըլլալը, անցեալին հետ հոգեկան կապերու խզումը:

Խրիմեան համալսարանական կրթութիւն չ'ստանար․ քոլէճ կամ երկրորդական վարժարան ալ չի յաճախեր: Ան իր ամբողջ գիտութիւնը կը պարտի ինքնազարգացման եւ կատարած շրջագայութիւններուն: Խրիմեանի բարոյական եւ մտաւոր հարստութիւնը կը մշակուի իր ընթերցումներուն, մտածումներուն եւ խոկումներուն ճամբով: Իր շրջագայութիւններուն շնորհիւ, ան ձեռք կը բերէ կեանքի մեծ փորձառութիւն, կը ծանօթանայ հայ ժողովուրդի բոլոր խաւերուն, իր մէջ կը կրէ անոր զրկանքներն ու տառապանքները եւ կեանքի բովին մէջ կը մշակէ կրօնական-բարոյական իր ըմբռնումները:

Երիտասարդութեան սեմին, ան կը փափաքի վարդապետ ըլլալ, սակայն մօրը կամքին հնազանդելով, գրեթէ ակամայ, 27 տարեկանին կը պսակուի Յովհաննէս Սեւիկեանի աղջկան հետ:

Վրայ կը հասնի 1847-ի քրտական ապստամբութիւնը: Կառավարութիւնը կոչ կ'ուղղէ Վասպուրականի հայ երիտասարդութեան զօրակոչի ենթարկուիլ՝ քիւրտերու դէմ կռուելու համար: Խաղաղասէրի իր խառնուածքով, Խրիմեան կը մերժէ քիւրտերու դէմ զէնք վերցնել, կ'անցնի [[Կովկաս]], իր ետին ձգելով դեռատի կինն ու նորածին աղջնակը: Դէպի Կովկաս եւ անկէ Պոլիս կատարած ուղեւորութեան ժամանակ, ան աւելի մօտէն կը ծանօթանայ հայրենի երկրին, անոր պատմութեան ու ներկային: Կը պատրաստուի կռուիլ խաւարի եւ յետամնացութեան դէմ: Կը պատրաստուի անձնուիրաբար աշխատիլ «Գիւղաբնակ եղբարց» լուսաւորութեան համար, զանոնք պաշտպանելու համար ընկերային չարիքներէ եւ անմարդկային անարդարութենէ:

Պոլիս՝ սուլթաններու մայրաքաղաքին մէջ, Մկրտիչ Խրիմեան ամբողջովին անծանօթ մըն է: Ապրուստը ապահովելու համար ան կը ստիպուի երկու տարի կօշկակարութիւն ընել: Անոր շուրջ կը հաւաքուին մշեցի եւ վանեցի պանդուխտները: Կօշկակարը կը դառնայ «ղարիպներու վարժապետ»: Ան կը մխիթարէ պանդուխտ հայրենակիցները, յոյս եւ հաւատք կը ներշնչէ անոնց: Շուտով, պանդուխտներու շրջանակէն հռչակը կը հասնի ամիրայական շրջանակներ: Կը հրաւիրուի պաշտօնավարելու Խասգիւղի աղջկանց վարժարանը:

«Հայաստանցի վարժապետ»ը լայն ընդունելութիւն կը գտնէ պոլսահայութեան մօտ, որովհետեւ «Հայաստանի ցաւերու պատմիչ»ն է ան:

Պատրիարքարանը կրթական գործով զայն կը գործուղէ Սիս, ուր ան կը մնայ մէկ տարի: Խրիմեան կ'այցելէ նաեւ [[Երուսաղէմ]]՝ աւետեաց երկրին ծանօթանալու համար:

Այս հանգրուանին, ի յայտ կու գան Խրիմեանի բանաստեղծական շնորհները: Ան լոյս կ'ընծայէ «Հրաւիրակ Այրարատեան» եւ «Հրաւիրակ երկրին աւետեաց» գործերը՝ առաջինը հայրենասիրական, իսկ երկրորդը կրօնական ապրումներով բանաստեղծութիւններ: Զոյգ «Հրաւիրակ»ները երեւան կը հանեն Խրիմեանի ազգային ու հոգեւոր մտածողութեան գլխաւոր ըմբռնումները:

1853-ին, եօթը տարուան բացակայութենէ ետք, Խրիմեան կը վերադառնայ [[Վան]], ուր ծանր հարուած մը կը սպասէր իրեն: Վանի մէջ մահացած էին մայրը, կինն ու դուստրը: Տարի մը ետք, [[Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցի|Ախթամարի վանքին]] մէջ կը ձեռնադրուի Վարդապետ անփոփոխ պահելով աւազանի անունը:

Ընտանեկան ողբերգութիւններէն ետք, կը յարի եկեղեցւոյ ճամբով ժողովուրդին ծառայելու առաքելութեան։ Ախթամարի պահպանողական միաբանութիւնը թոյլ չի տար նորընծայ վարդապետին Մխիթարեաններու օրինակով Ախթամարը վերածել հայկական [[Վենետիկ]]&lt;nowiki/&gt;ի: Խրիմեան կը փափաքէր Ժառանգաւորաց վարժարան բանալ, տպարան եւ մամուլ հիմնել, վանքին ու ժողովուրդին ծառայել:

{{քաղուածք|Լոյս, գիտութիւն տարածելը հայկական խաւարի մէջ, դպրոց բանալը, մամուլ, գրականութիւն ստեղծելը եղել է նրա ամենասիրած եւ ամենաառաջին գործը:|Սիմոն Զաւարեան}} 

1854-ին Պոլսոյ [[Սկիւտար|Սկիւտարի]] Ս. Խաչ եկեղեցւոյ քարոզիչն է ան: Իր քարոզներուն նիւթը [[Հայաստան]]&lt;nowiki/&gt;ն է ու հայութիւնը:

Խրիմեան առիթով մը կը դիմէ եկեղեցւոյ մէջ ներկայ հայազգի դէմքերուն եւ իր խօսքը սուլթանի վառօդապետին՝ [[Տատեան ամիրա]]&lt;nowiki/&gt;յին ուղղելով կ'ըսէ.
{{քաղուածք|Կը բաւէ՛ արքունիքին վառօդ մատակաբերես: Ամբարած վառօդներէդ քիչ մըն ալ Հայաստանի հայերուն տուր՝ թշնամիներու դէմ գործածելու համար:|}}
Ապա, խօսքը արքունի ճարտարապետին՝ Պալեան ամիրային ուղղելով կ'ըսէ.
{{քաղուածք|Կը բաւէ՛ սուլթանին համար պալատներ շինես, եկո՛ւր, քեզի Հայաստան տանիմ, հոն մեր նախնիներու աւերակներ շատ կան: Եկո՛ւր եւ նորոգէ՛ մեր փլած եւ կիսաւեր ամրոցները, բերդերն ու պալատները:|}}
== Խրիմեան եւ «Արծուի Վասպուրական»ը ==
Խրիմեան անհրաժեշտ կը գտնէ ունենալ գրաւոր խօսք, մամուլ եւ տպարան: Հետեւաբար, [[Պոլիս|Պոլսոյ]] ազդեցիկ հայ գերդաստաններու նիւթական աջակցութեամբ, 1855-ին ան կը սկսի հրատարակել «Արծուի Վասպուրական» ամսաթերթը, նպատակ ունենալով խօսիլ պատմական մեր հայրենիքին, անոր անցեալի բարգաւաճութեան, ներկայի դժբախտ վիճակին, հայրենաշէն հայ քաջերու եւ հայրենիքին վերաբերող հոգեւոր հարցերուն մասին&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vmc.sci.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=36&amp;query_desc=|title=Վիեննայի Մենաստանին Մամուլին Շտեմարանը- ԱՐԾՈՒԻ ՎԱՍՊՈՒՐԱԿԱՆ|accessdate=2022-12-15|archive-date=2024-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20241216185457/https://vmc.sci.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=36&amp;query_desc=|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:

«Արծուի Վասպուրական»ի էջերէն Խրիմեան կը պայքարի պանդխտութեան դէմ եւ կոչ կ'ուղղէ հայրենադարձութեան: Ան աշխարհասփիւռ հայութենէն կը պահանջէ վերադառնալ հայրենիք եւ շէնցնել մեր պապերէն ժառանգ մնացած երկիրը:

Ան կը հաւատայ, որ հայութեան հոգեւոր եւ նիւթական բոլոր ուժերը պէտք է կեդրոնացնել Հայաստանի մէջ եւ ստեղծել այնպիսի պայմաններ, որպէսզի հայը չլքէ հայրենի հողը, չհեռանայ «դրախտանման ոստան»էն: Ան սեփական ուժի կերտման պաշտպանն է: Կը մերժէ օտարին կապուած յոյսերը:
{{քաղուածք|Այն ազգ եւ աշխարհ որ հայ չէ, մեզ հետ չի լար, այլ մեզ չէ պէտք օտարին լաց: Ես գիտեմ եւ դու գիտես, թէ սոսկ լալով ու ողբերով եթէ շաղախենք մեր հայրենեաց հող՝ հայրենիք չի շինուիր:|}}
«Արծուի Վասպուրական»ը Պոլսոյ մէջ լոյս կը տեսնէ 12 թիւ՝ Յունիս 1855-էն Յունիս 1856: Այնուհետեւ, ան կը փոխադրուի [[Վասպուրական]]: Խրիմեանի երազը կ'իրականանայ եւ հայ գաւառը կ'ունենայ իր առաջին թերթը:

Վասպուրականի մէջ, Խրիմեան կը ստանձնէ Վարագայ Վանքին վանահայրութիւնը: Անմիջապէս կը ձեռնարկէ բարեկարգութիւններու, կը հիմնէ տպարան, կը ստեղծէ գաւառի առաջին ժառանգաւորաց վարժարանը՝ դպրոցական դասարաններով, գրասեղաններով, գրատախտակներով, աշխարհագրութեան քարտէսներով եւ բնագիտական դասանիւթերով, ինչ որ նորութիւն էր Հայաստան աշխարհին մէջ:

Մասնակից կը դառնայ մեր Ազգային սահմանադրութեան մշակումին ու յարակից զարգացումներու եւ նուաճումներու։ Կը պայքարի ժողովուրդին ներազգային իրաւունքներուն ի խնդիր, ընդդէմ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան]] ու Ռուսական կայսրութիւններուն։

=== 1862- Տարօն ===
1862-ին կ'ընտրուի [[Տարօն]]ի առաջնորդ եւ կը փոխադրուի [[Մշոյ Սուլթան Ս. Կարապետի վանք|Մշոյ Սուլթան Ս. Կարապետ վանք]]՝ իր հետ տանելով թերթը, վերանուանելով զայն՝ «Արծուի Տարօնոյ»&lt;ref&gt;[https://www.aztarar.com/uploads/6/7/6/9/6769741/azt_27-nov-2015.pdf Տարօնի մէջ]&lt;/ref&gt;։
[[Պատկեր:Khrimian and Van Armenian notables.png|մինի|Խրիմեան Հայրիկ Վանեցի մտաւորականներու հետ]]
Տարօնի հայութեան իրավիճակին աւելի մօտէն ծանօթանալու համար, Խրիմեան ձին հեծած յաճախ շրջագայութեան կ'ելլէ Մշոյ դաշտին գիւղերը:

Ան կը շրջի գիւղէ գիւղ, կը ծանօթանայ թշուառ գիւղացիներու ստրկական վիճակին, տառապանքներուն, կը հիւրընկալուի անշուք ու կիսամութ խրճիթներու մէջ ու կը լսէ հայոց հալածանքներուն ու բռնութիւններուն ահաւոր պատմութիւնները:

Կը պատմուի, թէ այդ շրջագայութիւններուն ընթացքին, այն գիւղին մէջ ուր հիւանդի մը հանդիպէր վրան գլուխ մը Նարեկ կը կարդար: Երբ գիւղի մը մէջ յուղարկաւորութիւն ըլլար անձնապէս կը մասնակցէր: Երբ տեղ մը հարսանիք ըլլար ինքն ալ ժողովուրդին հետ շուրջպար կը բռնէր: Երբ իմանար, որ այս կամ այն գիւղը հարկահաւաքներ մտած են եւ բռնութիւններու կը դիմեն, անձնապէս կը միջամտէր եւ ոստիկանները կը հեռացնէր: Երբ տեղ մը քրտական հարստահարութիւններու մասին իմանար, քիւրտ բէկերուն մօտ կը միջնորդէր: Իսկ գիւղացիներու գլխուն պատուհաս հայ վաշխառուները անողոքաբար կը սանձէր:

Ան ամէնուրեք կը խօսէր ազգի, հայրենիքի, սիրոյ, համերաշխութեան, ուսման եւ կրթութեան մասին, կը թելադրէր, որ գիւղերուն մէջ դպրոցներ բացուին եւ մանուկները գրել կարդալ սորվին, խոստանալով որ առաջնորդարանը պիտի օժանդակէ գիւղական դպրոցներուն: Ան նաեւ  կ'արծարծէր ինքնապաշտպանութեան եւ հայրենեաց ազատութեան գաղափարները:

Իր շրջագայութիւններուն եւ տպաւորութիւններուն լոյսին տակ Մկրտիչ վարդապետ տեղեկագիրներ կը պատրաստէր, նկարագրելով Տարօնի հայութեան առօրեայ կեանքը եւ վկայութիւններ տալով ժողովուրդի տառապանքներուն մասին: Այդ տեղեկագիրները ան Պոլիս` պատրիարքարան կ'ուղարկէր, պահանջելով, որ ազդու միջամտութիւններ ըլլան պետութեան մօտ, վերջ տալու համար Տարօնի հայութեան տառապանքներուն:

Մկրտիչ վարդապետ մեծ աշխատանք կը տանի քիւրտ աւատատէր բէկերը համոզելու համար, որ վերջ տան թափառական կեանքին, աւարառութիւններուն, նստակեցութեան անցնին եւ զարկ տան հողագործութեան, իր կարգին խոստանալով քրտական գիւղերուն մէջ դպրոցներ բանալ եւ հայ ուսուցիչներ տրամադրել` քիւրտ մանուկներուն ուսում եւ դաստիարակութիւն տալու համար: Մկրտիչ վարդապետ կը խոստանայ նաեւ հայատառ քրտերէն քերականներ եւ դասագիրքեր հրատարակել&lt;ref&gt;[https://www.aztagdaily.com/archives/412508 Մկրտիչ Տարօնի մէջ]&lt;/ref&gt;:

=== 1869 - 1907 Պոլիս, Երուսաղէմ, Էջմիածին ===

1869-ին կ'ընտրուի [[Պոլիս|Պոլսոյ]] պատրիարք, ուր կը գործէ երեք տարի։ Ժողովուրդը զինք կը կոչէ «Հայրիկ» ի յարգանս իր տարած հայրենասիրական գործերուն։
[[Պատկեր:Khrimian Hayrik laying down.jpg|մինի|աջից|Մկրտիչ Խրիմեան]]
Իբրեւ պատրիարք՝ Պոլսոյ ազգային ժողովի քննարկման առարկայ կը դարձնէ 1860-ին ընդունուած Ազգային սահմանադրութեան վերանայման, գաւառահայութեան հարստահարութեան, գաւառներու հոգեւոր առաջնորդներու ընտրութեան հարցերը: Կը պայքարի գաւառական երեսփոխաններու թիւը Պոլսոյ հայոց ազգային ժողովին մէջ աւելցնելու համար: Անոր նախաձեռնութեամբ կը ստեղծուի գաւառահայութեան հարստահարութիւնը քննող յանձնաժողով մը, որուն կազմած տեղեկագիրը Պոլսոյ ազգային ժողովը 1872-ին կը ներկայացնէ Բարձր Դրան: Այդ գործունէութիւնը թրքական կառավարութեան եւ Կոստանդնուպոլսոյ հայ մեծահարուստներու դժգոհութիւնը կը յարուցէ, որուն պատճառով Մկրտիչ արքեպիսկոպոս Խրիմեան 2 Հոկտեմբեր 1873-ին իր վերջնական հրաժարականը կ'ուղղէ Ազգային Ժողովի Դիւանին: Հրաժարական գիր մըն ալ կ'ուղղէ կառավարութեան: 13 Հոկտեմբերին հրաժարագիր մը կ'ուղղէ ազգային երեսփոխաններուն: Ան կ'ըսէր, որ իրեն համար այլեւս անհնար է մնալ աթոռի վրայ եւ քաշուելէ զատ ուրիշ որեւէ միջոց չունի ցոյցերուն եւ աղմուկին առաջքը առնելու համար: Հայրիկ կ'ըսէ, թէ Սահմանադրութիւնը կը թողու այնպէս ինչպէս գտաւ եւ կը մաղթէ, որ խաղաղութիւնը հաստատուի ազգին մէջ։ Ան կ'եզրափակէ ըսելով. «Կ'անցնի փոթորիկը, զի Յովնան ի ծով գնաց»:

Խրիմեանի հրաժարականէն ետք, Օրմանեան Պատրիարք հետեւեալը կը գրէ իր մասին.
{{քաղուածք|Խրիմեան պատրիարք եւ Քրիստոստուր-Փափազեան վարչութեան ասպարէզէն քաշուեցան, բայց շատ տարբեր կերպերով: Խրիմեան իրաւ իբրեւ անվարչագէտ յայտնուեցաւ, բայց մարդը չպզտիկցաւ. անկեղծ միտքը, ուղիղ սիրտը, անշահասէր ընթացքը, ազգասէր նպատակը եւ առաքինասէր հոգին միշտ բարձր մնացին եւ կասկածի ներքեւ չինկան, եւ Հայրիկ փաղաքշական կոչումը եւս քանզեւս հաստատուեցաւ, եւ մեծ անունը եւ մեծ մարդը մե՛ծ մնաց միշտ: Ընդհակառակն, Քաղաքականը եւ իրեն կառավարած Ղալաթիոյ օճախը շահադիտական եւ ամբոխավարական եւ խծբծողական եւ անձնասիրական մեղադրանաց ծանրութենէն զինքն ազատել չկրցաւ, եւ իր համարատուութեան ստուար տետրն ալ զինքը չբարձրացուց, որուն մէջ հրատարակուած անհեռատես յիշատակագիրներ, ափյափոյ շրջաբերականներ եւ վայրկեանապէս յօրինուած հրահանգներ իրեն համար պատուոյ եւ արժանեաց փաստեր չեղան:|}}

Պատրիարքութենէն հրաժարելէն ետք Մկրտիչ արք. Սկիւտարի Իճատիէ թաղին մէջ գտնուող ամայի տան մը մէջ կ'առանձնանայ: Անգործ մնացած վանեցի քանի մը պանդուխտներ իր մօտ կը փոխադրուին եւ կը ստանձնեն առտնին աշխատանքներ: Ընդարձակ սրահին մէկ կողմը անկողիններն էին: Գետինը սփռոց կը փռէին եւ հաւաքաբար կը ճաշէին:

Գուզկունճուքի նաւամատոյցին դիմացը գտնուող Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ շրջափակին մէջ անշուք սենեակ մը կար, ուր յետոյ հոն կը փոխադրուի Հայրիկ: Բարեկամներ եւ գաւառացիներ այցելութեան կ'երթան եւ կը փորձեն համոզել զայն, որ Բերա փոխադրուի, բայց Հայրիկ կ'ըսէ.
{{քաղուածք|Այստեղ հայրենիքիս մօտ եմ. այստեղ չկայ ծովը, որ Հայրիկն ու հայրենիքը իրարմէ բաժնէ:|}}

Հայրիկ կը փափաքի Տարօն երթալ եւ շարունակել Ս. Կարապետի վանքի վանահայրութիւնը, բայց Ազգային ժողովը, «Ղալաթիոյ օճախ»ի ճնշումներուն վրայ, Խրիմեանէն կ'առնէ Ս. Կարապետի վանահայրութիւնը եւ օրինական արգելքներ կը յարուցէ, որպէսզի ան չկարենայ Հայաստան վերադառնալ: Խրիմեան բողոքներ կ'ընէ, իր եպիսկոպոսական ուխտն ու օծումը յառաջ կը բերէ իբրեւ Տարօնոյ եպիսկոպոս, եկեղեցւոյ օրէնքը կը յիշեցնէ, սակայն ի զուր: Հակառակ իրեն դէմ եղած բողոքներուն, նոյն օրերուն Րաֆֆի Թիֆլիս հրատարակուող «Մշակ» թերթին մէջ կը գրէր.
{{քաղուածք|Խրիմեանը իւր կեանքում շատ անգամ մեծ գումարներ ձեռք ձգեց, բայց նա մնաց միշտ աղքատ, միշտ պարտքերի տակ խրուած. Խրիմեանը խիստ անփոյթ է դէպի իւր անձնական վայելչութիւնը, դէպի իւր անձնական բարեկեցութիւնը. նա իւր վրայ ոչինչ չէր վատնում: Նա որպէս անհաշիւ կերպով ստանում էր, նոյնպէս անհաշիւ կերպով սպառում էր։ Հանդիպած աղքատին Խրիմեանը պատրաստ էր իւր վերջին փարան տալ եւ ինքը սոված մնալ: Սեփականութիւնը նրա համար ոչինչ նշանակութիւն չունէր, երբ նա ծառայում էր ընդհանուրի օգտին: Խրիմեանը չէր ծնուած բարձր կոչման համար, որ պատրիարքական աթոռի վրայ փթթեցնէր իւր կեանքը: Խրիմեանը հոգւով բանաստեղծ է, իսկ սրտով առաքեալ: Նա յիշեցնում է մեզ հինգերորդ դարու անձնուրաց աբեղաներին, որք հոգեւոր զինուորութեան ցուպը ձեռքերնին կրած, հուրի եւ սուրի միջից անցնելով պտտում էին Հայաստանում, ուսում, գիտութիւն եւ կրօնք էին տարածում: 
Խրիմեանը եռանդոտ, անհանգիստ եւ անվաստակելի բնաւորութիւններից մինն է: Նա սիրում է գործել, ընկնել, կանգնել եւ միշտ պատերազմել վտանգների մրրկածուփ խռովութեան հետ: Գնա՛ ազգի բարեկամ, ճակատագիրը կոչում է քեզ, պատրիարքութեան սահմանափակ շրջան քո տեղը չէ: Դո՛ւ, որպէս Իսրայէլը Բաբելոնում, միշտ կարօտում էիր քո նազելի Սալիմին - դա Վասպուրականն է: Գնա՛, կրկին սիրէ Վարագը, սիրէ Այգեստանի ուռիները, Արծիւը եւ Ժառանգաւորաց դպրոցը քեզ սպասում են:|}}

Գուզկունճուքի եկեղեցւոյ շրջափակին մէջ առանձնացած, Խրիմեան Հայրիկ օրն ի բուն կը կարդար ու կը գրէր: Հազիւ շաբաթը անգամ մըն ալ պտոյտի կ'ելլէր, կ'երթար Բերայի, [[Գում գաբու|Գում Գաբու]]&lt;nowiki/&gt;ի, Պէշիկթաշի եւ Ղալաթիոյ կողմերը, տեսնուելով բարեկամներու եւ գաւառացի պանդուխտներու հետ:

Կառավարութիւնը 3 Նոյեմբեր 1873-ին կ'ընդունի Մկրտիչ արքեպիսկոպոսի հրաժարականը:

Իբրեւ [[Պերլինի Վեհաժողով|Պերլինի վեհաժողովի]] (1878) հայկական պատուիրակութեան ղեկավար՝ նախապէս կ'այցելէ եւրոպական մեծ տէրութիւններ ([[Գերմանիա]], [[Անգլիա]], [[Ֆրանսա]], [[Իտալիա]]) կը տեսակցի պետական պաշտօնեաներու հետ եւ կը փորձէ ձեռք բերել անոնց բարեացակամութիւնը Հայկական հարցին լուծման համար:

1878-ին կը նախագահէ [[Պերլին]]&lt;nowiki/&gt;ի վեհաժողովին մասնակցող հայ պատուիրակութեան նպատակ ունենալով հայկական վիլայէթներու մէջ բարենորոգումներու գործադրութեան օրակարգը։ [[Սան Սթեֆանոյի Պայմանագիր|«Սան Սթեֆանոյի» դաշնագիրին]] հայանպաստ 16-րդ յօդուածը կը դառնայ 61-րդ յօդուած Պերլինի ժողովին: Հիասթափելով վեհաժողովին արդիւնքներէն՝ կը փոխէ իր դիրքորոշումը եւ ժողովուրդին ազգային-ազատագրական պայքարի կոչ կ'ընէ, նշանաւոր «Հերիսայի կաթսան եւ երկաթէ շերեփ» ճառով։

{{քաղուածք|Վեհաժողովին մէջտեղը դրուած էր մեծ կաթսայ մը Հարիսա, միւս պահանջատէր
պատգամաւորները քաշեցին իրենց սուրերը եւ իբրեւ երկաթէ շերեփ, խոթելով հարիսայի
կաթսային մէջ՝ իրենց բաժին հարիսան առին, հպարտ եւ համարձակ հեռացան: Կարգն եկաւ
հայոց պատգամաւորին. ես մօտեցայ եւ Ազգային Ժողովին կողմէ ձեռքս տրուած
աղերսաթուղթը ներկայացուցի եւ աղերսեցի, որ իմ ամանս ալ լեցնուն հարիսան: Այնժամ
կաթսային գլուխը սպասող մերձաւորներ հարցուցին ինձ .«Ո՛ւր է քու երկաթէ շերեփդ: Հոս հարիսա կը բաժնուի, բայց երկաթէ շերեփ չունեցողը չի կրնար անոր մօտենալ»:
Է՜հ սիրելի ժողովուրդ Հայոց, ես կրնայի՞ հարիսայի կաթսային մէջ խոթել իմ թուղթէ շերեփս,
որ պիտի թրջուէր ու հոն մնար:
Ժողովուրդ Հայոց, անշուշտ լաւ հասկցաք, թէ զէնքը ինչ կրնար գործել եւ կը գործէ.... Ուրեմն
զէնք առնենք եւ դարձեալ զէնք: Ժողովո՛ւրդ, ամէնէն առաջ քու ազատութեանդ յոյսը քու վրադ դիր, քու խելքիդ ու բազուկիդ ուժ տո՛ւր»:|Խրիմեան Հայրիկ}}

1879-ին Մկրտիչ Խրիմեան կ'ընտրուի Վասպուրականի հոգեւոր առաջնորդ, եռանդուն գործունէութիւն ծաւալելով նահանգին մէջ, կ'օժանդակէ [[Վան]]&lt;nowiki/&gt;ի «Սեւ խաչ» եւ [[Կարին]]&lt;nowiki/&gt;ի «Պաշտպան հայրենեաց» ազգային-ազատագրական գաղտնի կազմակերպութիւններուն ստեղծման ու գործունէութեան:

Խրիմեանի անուան հետ կապելով արեւմտահայ գաւառներու ժողովրդական յուզումները՝ 1885-ին [[Բարձր Դուռ]]ը զինք կը կանչէ [[Կոստանդնուպոլիս]]: Հակառակ խիստ հսկողութեան՝ այդտեղ նոյնպէս կը ծաւալէ հասարակական գործունէութիւն:

Ազգային ժողովը իր նախաձեռնութեամբ թրքական կառավարութեան կը ներկայացնէ երկու տեղեկագիր-բողոքագիր՝ հայ գաւառներու օրըստօրէ վատթարացող վիճակին մասին:

Հայրիկին հակառակորդները կը գրէին.
{{քաղուածք|Պատրիարքնիս հակասահմանադրական ըլլալով տապալեցինք զինք: Խրիմեան հակապետական քայլեր կ'առնէր եւ բարեխնամ կառավարութեան սիրտը կը պղտորէր ազգին վրայ։ Պատրիարքը պատրիարքարանի դրամները անհաշիւ կերպով կը վատնէր աղքատներուն եւ պանդուխտներուն նպաստ տալով, իսկ պատրիարքարանի անունն ու դիրքը կը նսեմացնէր դրամ չծախսելով: Հայոց եկեղեցւոյ ոգւոյն դէմ կը գործէր եւ կ'առաջարկէր, որ հոգեւորականութիւնը նիւթապէս բարւօք վիճակ ունենայ: Գաւառներու մէջ ազգային սահմանադրութիւնը գործադրել տալուն նպատակն էր, որ Ազգային ժողովին ձայնը նուազ ըլլար: Գաւառական հարստահարութեանց խնդիրներու մասին այնքան կը խօսէր, որ քիչ մնաց ազգը վտանգի ենթարկել տար: Պատրիարքարանը ծանր պարտքերու տակ ձգեց եւ ինքն ալ պարտական մնաց ազգային սնտուկին: Պատրիարքարանի խորհրդականներ, խոհանոց եւ բանտը ջնջել տուաւ, որոնք անցեալէն կու գային:|}}

15 Յուլիս, 1890-ին Գում Գաբուի ցոյցէն ետք թրքական կառավարութիւնը զինք կ'աքսորէ [[Երուսաղէմ]]:

=== Մկրտիչ Խրիմեան՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս ===
[[Պատկեր:Khrimian by Tadevosian (1900).png|մինի|ձախից]]
[[Մայիս]] 1892-ին կ'ընտրուի Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս։ Սակայն սուլթանը չի համաձայնիր Խրիմեանը ազատ կացուցել թրքահպատակութենէն եւ միայն 13 ամիս ետք, Ռուսիոյ ցարին միջնորդութեամբ, անոր կը թոյլատրուի Ս. Էջմիածին երթալ: Յունիս 1893-ին ընտրութիւնը կը վաւերացուի եւ Սեպտեմբերի 26-ին կ'օծուի Ամենայն հայոց 125-րդ կաթողիկոս&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; ։
[[Պատկեր:Katoxikos Xrimyan Hayrik grave 01.JPG|մինի|աջից|Մկրտիչ Խրիմեանի գերեզմանը՝ Էջմիածին]]
1895-ին կը մեկնի [[Սեն Փեթերսպուրկ|Ս. Փեթերսպուրկ]], ներկայանալով Նիկոլա Բ. ցարին, [[Արեւմտեան Հայաստան]]&lt;nowiki/&gt;ի մէջ խոստացուած բարենորոգումներու իրականացման խնդրագիրով մը: 1894-1896 արեւմտահայերու ջարդերուն ատեն, իր կարելին կ'ընէ նիւթապէս օգնելու գաղթականներուն, պայմաններ ստեղծելու հայրենի երկիր վերադառնալու համար:

Յատկանշական դէպքեր կը պատահին Հայրիկի գահակալութեան ատեն, որոնցմէ ամէնէն նշանաւորն է՝ հայ եկեղեցական կալուածներու գրաւումը ցարական իշխանութիւններուն կողմէ։ Հայրիկին եւ ժողովուրդին ընդդիմութիւնը կը պարտադրեն ցարին՝ ետ դառնալ իր որոշումէն։

Մկրտիչ Ա. Վանեցիի օրով, Ս. Էջմիածին վանքին մէջ կը կառուցուի նոր հիւրանոց մը, Սինոտի նոր շէնքը, թանգարան մը եւ նոր մատենադարան մը:
 
Հայրիկ կը մնայ կաթողիկոսական աթոռին վրայ մինչեւ իր մահը՝ 1907։

Հայ­րի­կին ա­ճիւն­նե­րը ի­րենց մնա­յուն դամ­բա­րա­նը կ'ու­նե­նան Ս. էջ­միածի­նի ­Մայր ­Տա­ճա­րին մուտ­քին&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.diarioarmenia.org.ar/lugares/%D5%A1%D5%B4%D5%A5%D5%B6%D5%A1%D5%B5%D5%B6-%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%B8%D6%81-%D5%B0%D5%B8%D5%BE%D5%B8%D6%82%D5%A1%D5%BA%D5%A5%D5%BF%D5%A8-%D5%B8%D6%80-%D5%B4%D5%A7%D5%AF-%D5%B1%D5%A5%D5%BC%D6%84%D5%AB/ | title=Ամենայն Հայոց Հովուապետը, որ մէկ ձեռքին Խաչ, միւսին ալ «Երկաթէ Շերեփ» ունէր}}&lt;/ref&gt;։

== Երկերու մատենագիտութիւն ==
* Հրաւիրակ Արարատեան, Կ. Պոլիս, 1850, 96 էջ:
* Հրաւիրակ երկրին աւետեաց, Կ. Պոլիս, 1851, 144 էջ:
* Արծուի Վասպուրական, Վարագ, 1858, 332 էջ:
* Մարգարիտ արքայութեանց երկնից, Կ. Պոլիս, 1866, 128 էջ:
* Դրախտի ընտանիք (ի պէտս հայոց ընտանեաց), Կ. Պոլիս, 1876, 248 էջ:
* Հրաւիրակ Արարատեան, Կ. Պոլիս, 1876, 136 էջ:
* Մարգարիտ արքայութեանց երկնից: Յիսուսի վարդապետութեան համառօտ դասեր, Կ. Պոլիս, 1876, 144 էջ:
* Յիսուսի վերջին շաբաթ: Խաչի ճառ եւ կորուսելոց յիմարութիւն, Կ. Պոլիս, 1876, 140 էջ:
* Սիրաք եւ Սամուէլ, Կ. Պոլիս, 1878, 224 էջ:
* Դրախտի ընտանիք (ի պէտս հայոց ընտանեաց), Կ. Պոլիս, 1887, 216 էջ:
* Մարգարիտ արքայութեանց երկնից: Յիսուսի վարդապետութեան համառօտ դասեր, Կ. Պոլիս, 1887, 124 էջ:
* Յիսուսի վերջին շաբաթ: Խաչի ճառ եւ կորուսելոց յիմարութիւն, Կ. Պոլիս, 1887, 141 էջ:
* Սիրաք եւ Սամուէլ, Կ. Պոլիս, 1887, 181 էջ:
* Դրախտի ընտանիք (ի պէտս հայոց ընտանեաց), [[Թիֆլիս]], 1892, 252 էջ:
* Հրավիրակ երկրին աւետեաց, [[Երուսաղէմ]], 1892, 160 էջ:
* Սիրաք եւ Սամուէլ, Թիֆլիս, 1892, 216 էջ:
* Դրախտի ընտանիք (ի պէտս հայոց ընտանեաց), Թիֆլիս, 1893, 247 էջ:
* Սիրաք եւ Սամուէլ, Թիֆլիս, 1893, 209 էջ:
* Մարգարիտ արքայութեանց երկնից: Յիսուսի վարդապետութեան համառօտ դասեր, [[Վաղարշապատ|Էջմիածին]], 1894, 154 էջ:
* Յիսուսի վերջին շաբաթ: Խաչի ճառ եւ կորուսելոց յիմարութիւն, [[Վաղարշապատ]], 1894, 185 էջ:
* Պապիկ եւ թոռնիկ, Էջմիածին, 1894, 214 էջ:
* Ժամանակ եւ խորհուրդ իւր, [[Թիֆլիս]], 1895, 46 էջ: 
* Վերջալոյսի ձայներ, [[Գահիրէ]], 1901, 80 էջ:
* Օրացոյց 1901-ին Քրիստոսի, Վաղարշապատ, 1901, 256 էջ:
* Դրախտի ընտանիք (ի պէտս հայոց ընտանեաց), Թիֆլիս, 1902, 247 էջ:
* Սիրաք եւ Սամուէլ, Վաղարշապատ, 1902, 240 էջ:
* Օրացոյց 1902 -ին Քրիստոսի, Վաղարշապատ, 1902, 256 էջ:
* Օրացոյց 1903 -ին Քրիստոսի, Վաղարշապատ, 1903, 256 էջ:
* Օրացոյց 1906 -ին Քրիստոսի, Վաղարշապատ, 1905, 256 էջ:
* Դրախտի ընտանիք (ի պէտս հայոց ընտանեաց), Կ. Պոլիս, 1911, 176 էջ:
* Ամբողջական երկեր, [[Նիւ Եորք]], 1929, 872 էջ:
* Պապիկ եւ թոռնիկ, [[Պէյրութ]], 1957, 184 էջ:
* Յիսուսի վերջին շաբաթ եւ Խաչի ճառ, [[Անթիլիաս]], 1983, 120 էջ:
* Երկեր, Անթիլիաս, 1989, 356 էջ:
* Երկեր, [[Երեւան]], 1992, 448 էջ:
* Յիսուսի վերջին շաբաթ: Խաչի ճառ եւ կորուսելոց յիմարութիւն, ա. տ., 2000, 69 էջ:
* Դրախտի ընտանիք (ի պէտս հայոց ընտանեաց), [[Թեհրան]], 2004, 156 էջ:
* Դրախտի ընտանիք, Էջմիածին, 2009, 248 էջ:
* Պապիկ եւ թոռնիկ, Էջմիածին, 2009, 336 էջ:
* Սիրաք եւ Սամուէլ, Էջմիածին, 2009, 224 էջ:
* Դրախտի ընտանիք, Էջմիածին, 2011, 248 էջ:
* Պապիկ եւ թոռնիկ, [[Պէյրութ]], 2011, 223 էջ:
* Պապիկ եւ թոռնիկ, [[Նոր Ջուղա]], 2014, 146 էջ:

== Երկերու յղումներ ==

* Մկրտիչ Խրիմեան, Հրաւիրակ Արարատեան, 1850 թ.
* [http://www.digilib.am/digilib/?menu=8&amp;wrk=427&amp;captn=12719&amp;wrpg=0&amp;aupg=0 Մկրտիչ Խրիմեան, Հրաւիրակ Երկրին Աւետեաց, 1851 թ.։]
* [http://www.digilib.am/digilib/?menu=8&amp;wrk=428&amp;captn=12731&amp;wrpg=0&amp;aupg=0 Մկրտիչ Խրիմեան, Մարգարիտ Արքայութեան Երկնից, 1866 թ.։]
* [http://www.digilib.am/digilib/?menu=8&amp;wrk=431&amp;captn=12780&amp;wrpg=0&amp;aupg=0 Մկրտիչ Խրիմեան, Յիսուսի Վերջին Շաբաթը. խաչի ճառ ..., 1876 թ.։]
* [http://www.digilib.am/digilib/?menu=8&amp;wrk=429&amp;captn=12699&amp;wrpg=0&amp;aupg=0 Մկրտիչ Խրիմեան, Դրախտի Ընտանիք, 1876 թ.։]
* [http://www.digilib.am/digilib/?menu=8&amp;wrk=434&amp;captn=12718&amp;wrpg=0&amp;aupg=0 Մկրտիչ Խրիմեան, Հայ Գոյժ Աշխարանք Հայոց Աշխարհին, 1877 թ.։]
* [http://www.digilib.am/digilib/?menu=8&amp;wrk=433&amp;captn=12778&amp;wrpg=0&amp;aupg=0 Մկրտիչ Խրիմեան, Վան Գոյժ, 1877 թ.։]
* [http://www.digilib.am/digilib/?menu=8&amp;wrk=435&amp;captn=12762&amp;wrpg=0&amp;aupg=0 Մկրտիչ Խրիմեան, Սիրաք Եւ Սամուէլ, 1878 թ.։]
* [http://www.digilib.am/digilib/?menu=8&amp;wrk=436&amp;captn=12736&amp;wrpg=0&amp;aupg=0 Մկրտիչ Խրիմեան, Պապիկ Եւ Թոռնիկ, 1894 թ.։]
* [http://www.digilib.am/digilib/?menu=&amp;wrk=437&amp;wrpg=0&amp;aupg=0 Մկրտիչ Խրիմեան, Թագաւորաց Ժողով։]
* [http://www.digilib.am/digilib/?menu=8&amp;wrk=432&amp;captn=12728&amp;wrpg=0&amp;aupg=0 Մկրտիչ Խրիմեան, Ժամանակ Եւ Խորհուրդք իւր։]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Գրականութիւն ==

# Մուշեղ Իշխան, Արդի Հայ Գրականութիւն, Զարթօնքի շրջան, 1850 - 1885, Պէյրութ, 1980 
# Աշճեան Մեսրոպ Արք., Էջեր Հայ Եկեղեցւոյ Պատմութենէն, Նիւ Եորք, Ն. Ե., 1994
# [https://ia600303.us.archive.org/27/items/armeniatravelsst02lync/armeniatravelsst02lync.pdf Lynch H.F.G., Armenia Travels and Studies, Vol. II, London, 1901.]
# [http://www.sourphagop.org/books/Azgapatum%203.pdf Օրմանեան Մաղաքիա Արք., Ազգապատում, հտ. Գ, Պէյրութ, 1961] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210830230303/http://www.sourphagop.org/books/Azgapatum%203.pdf |date=2021-08-30 }}
# [https://books.google.am/books/about/Armenian_Van_Vaspurakan.html?id=8FptAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y Hovhannisian Richard G., Armenian Van/Vaspurakan, Costa Mesa, CA., 2000.]
# Tootikian Vahan H. Rev. Dr., Highlights of Armenian Christendom, Southfield, MI., 2002
# [http://lraber.asj-oa.am/2382/1/1997-3(33).pdf Կոստանդեան Է. Ա., Մկրտիչ Խրիմեան (մահուան 90-ամեայ տարելիցի առթիւ).- «Լրաբեր Հասարակական Գիտութիւնների», 1997, № 3, էջ 33-44։]
# [http://lraber.asj-oa.am/1937/1/1999-1(66).pdf Կոստանդեան Է. Ա., Տարօնի հոգեւոր առաջնորդը.- «Լրաբեր Հասարակական Գիտութիւնների», 1999, № 1, էջ 66-76։] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141223065621/http://lraber.asj-oa.am/1937/1/1999%2D1(66).pdf |date=2014-12-23 }}
# Կոստանդեան էմմա, Մկրտիչ Խրիմեան, ՀՀ ԳԱ հրատ, Երեւան, 2000, 440 էջ։
# [https://books.google.am/books?id=H5dFnXzG6IoC&amp;pg=PT171&amp;lpg=PT171&amp;dq=%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%B9+%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4+%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0+%D0%A5%D1%80%D0%B8%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D0%B0&amp;source=bl&amp;ots=RxdFVHIVX1&amp;sig=9HXTJSdLT5GADU8egw2kKY1KZ20&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=BH-ZU9y6KcG47Ab7v4HYAg&amp;ved=0CE0Q6AEwBw#v=onepage&amp;q=%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%20%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D0%A5%D1%80%D0%B8%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D0%B0&amp;f=false Յովհաննէս Յովհաննիսեան, Հայ Առաքելական Եկեղեցու բարենորոգութեան հիմնահարցը 1901-1906 թթ., Երեւան, 2012։]
#Գաղափարի եւ Ազատութեան Ջահակիրը, «Արամ Մանուկեան» մատենաշար,թիւ 1,Համազգայինի Վահէ Սէթեան տպարան,Պէյրութ,2018:

== Տե՛ս նաեւ ==

* [[Վարագայ (Սուրբ Նշանի) Վանք]]

== Արտաքին յղումներ ==
* «Վասպուրական հայրենակցական միութիւն» http://vaspurakan.blogspot.com
{{Արտաքին յղումներ}}

[[Ստորոգութիւն:Արեւմտահայ արձակագիրներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ կաթողիկոսներ]]
[[Ստորոգութիւն:Ամենայն հայոց կաթողիկոսներ]]
[[Ստորոգութիւն:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ աստուածաբաններ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ]]</text>
      <sha1>bd7s4ib41bi2i2dzh0em1hg2702jzqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Սփութնիք 1</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6325</id>
    <revision>
      <id>250493</id>
      <parentid>191938</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:47:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>738</id>
      </contributor>
      <origin>250493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6640" sha1="192m20frwy218u552oof7xd4h5ygrku" xml:space="preserve">
[[Պատկեր:Sputnik1 exploded view.jpg|մինի|upright|աջից|Սփութնիք 1]]
'''Սփութնիք-1''', աշխարհի առաջին արհեստական արբանեակն է: Անիկա Խորհրդային միութեան կողմէ «&lt;nowiki/&gt;[[Պաղ պատերազմ]]&lt;nowiki/&gt;»ի ընթացքին, 4 Հոկտեմբեր 1957-ին, ուղեծիր կը տեղափոխուի եւ երկու մրցող ուժերու միջեւ անջրպետային պատերազմի մը սկիզբը կը դառնայ:

== Արտաքին Յատկանիշներ ==
Արբանեակին կշիռքը 80 քկ. է: Տրամագիծը 58 սմ., ուղեծիրին բարձրութիւնը 250 քմ.: Գնդաձեւ մարմին մըն է բաժնուող 4 երկար ցօղուններով, որոնք 2,4 մ. ու 2,9 մ. երկայնք ունին: Ունի 20 եւ 40 Մհզ ուժով երկու ձայնասփռիչ, որուն ազդանշանները ionosphere-ի ելեկտրոնային խտութիւնը հաշուելու համար կը գործածուէին: Արբանեակին ներսի ճնշումը եւ տաքութիւնն ալ այս ազդանշաններով կը փոխադրուէին: Այսպիսով արբանեակին արտաքին Meteroit-ով մը հարուածուած չըլլալը կրնային քննել: Արբանեակին ճնշում ունեցող ներքին մասը բորակածին կազով մը լեցուած էր: Արբանեակին հարուածի մը բնաւ չենթարկուիլը կը փաստէր աշխարհի ուղեծիրին ապահովութիւնը:
[[Պատկեր:Sputnik asm.jpg|մինի|ձախից|Սփութնիք 1]]
== Արձակումը ==
Սփութնիք 1-ը դէպի անջրպետ (այժմ Խազախիստանի վրայ գտնուող) Պայքոնուր Անջրպետի Կեդրոնէն կ'արձակուի: Ռուսերէնով Սփութնիք բառը արբանեակ կը նշանակէ, իսկ իր պաշտօնական անունը «Կեղծ Աշխարհի Արբանեակ» է: Արձակուելուն իսկական պատճառը ծանուցողական է, իսկ յայտարարուած պատճառը՝ Համաշխարհային կենսաբանագիտութեան եւ բնագիտութեան աշխատանքներուն օգնելն է: 

== Նախապատրաստական Աշխատանքներ ==
1950-ական թուականներէն սկսեալ անջրպետին նուաճումը ուժ փաստելու միջոց մը դարձած էր աշխարհի ամէնէն հզօր երկու պետութիւններուն միջեւ: Մրցակցութիւնը զօրաւոր էր Միացեալ Նահանգներուն եւ Խ.  Միութեան (որ կը գլխաւորէ [[Ռուսիա]]&lt;nowiki/&gt;ն) միջեւ: Անոնք կը մրցէին, թէ ո՛վ պիտի ըլլար աստղանաւորդ մը անջրպետ ղրկող առաջին պետութիւնը:

Երբ Խորհրդային միութիւնը դէպի աշխարհ ուղեծիր արբանեակ ղրկելու արհեստագիտութեան կարողութիւնը կ'ունենայ, Խորհրդային միութեան Գիտութեան Ակաթեմիայէն Մսթիսլավ Քէլտիշ (Mstislav keldysh), տիեզերքի մէջ փորձեր ընելու կարողութիւն ունեցող 1500 քկ. կշիռքով արբանեակ մը կը ծրագրէ, բայց այդ օրերուն Խորհրդային միութեան գաղտնի ոստիկանութիւնը, [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներէն]] դէպի տիեզերք պարզ արբանեակ մը ղրկելու ծրագիրը կը սորվի, քննելու համար ուղեծիրին հասնելու կարողութիւնը: Ամերիկայէն պարզ արբանեակի մը գաղափարը առնող Խորհրդային միութիւնը, անմիջապէս Սփութնիք 1-ը կը յառաջացնէ: Արբանեակը պէտք էր [[Հոկտեմբերի հեղափոխութիւն|Հոկտեմբերեան յեղափոխութեան]] տարեդարձին հասնէր: Արբանեակին եւ հրթիռին նախագիծը [[Սերկէյ Քորոլով]]ի (Sergei Korolev) կողմէ կը կատարուի: Ամերիկայի պարզ արհեստական արբանեակը` Վանկարտ (Vanguard 1) շատ աւելի ծանր էր: Ամիսներ ետք, երբ Վանկարտ ուղեծիր կը մտնէ, Նիքիթա Քրուչեւ (Nikita Khrushchev) զինք ծաղրելով «գրեյփրութ» կը կոչէ:

1957-ին, առաջին փուլը եղած էր «Սփութնիք 1» անջրպետանաւին տիեզերք ուղարկումը: Անիկա աշխարհին շուրջ դարձած է 96 վայրկեանէն&lt;ref&gt;[https://www.aztagdaily.com/archives/371810 Սփութնիք 1]&lt;/ref&gt;:

== Գործընթացը ==
Սփութնիք 1՝ երեք շաբաթ ազդանշաններ կը փոխադրէ, մինչեւ որ բարդերը (Battery) կը սպառին: Սակայն կարելի էր տակաւին աշխարհէն իր ուղեծիրը դիտել: Օր ըստ օրէ արբանեակին ուղեծիրը կը ցածնայ, եւ անոր արձակուելէն 92 օր ետք՝ 4 Յունուար 1958-ին օդային մթնոլորտ մտնելով կ'այրի: Արբանեակը ուղեծիրին վրայ 1,440 շրջան կ'ընէ եւ 70 միլիոն քմ. ճամբայ կը կտրէ:

Սփութնիքի փոխարէն ԱՄՆ դէպի տիեզերք արբանեակ մը ղրկել կը փորձէ, բայց իր առաջին փորձերը չեն յաջողիր: Ամերիկա հազիւ 1958-ին արբանեակ մը կ'ուղարկէ դէպի անջրպետ: Այս ձախողութիւնը, Ամերիկայի կրթութեան ծրագիրին ձեւը քննարկելու, [[հրթիռ]]ի գիտութեան եւ ընդհանրապէս գիտութեան, հետաքրքրութիւն ստեղծելու եւ անջրպետի ծրագիրներու հատուցումը աւելցնելու պատճառ կը դառնայ: Այս յառաջացումները տիեզերքի մրցումներուն սկիզբը կը համարուին:

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
== Աղբիւրներ ==
* Walter A. McDougall &quot;Shooting the Moon&quot;, American Heritage, Winter 2010.
[[Ստորոգութիւն:Երկրի արհեստական արբանեակներ]]</text>
      <sha1>192m20frwy218u552oof7xd4h5ygrku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ցնցղատապ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7069</id>
    <revision>
      <id>250497</id>
      <parentid>228797</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T05:04:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>5016</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16558" sha1="ha2dzk97n7kvvr9s02armbnkvckfr80" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Bronchitis.jpg|մինի|400px]]
'''Ցնցղատապը''' թոքերու ցնցուղներուն (bronchi) նեղնալն է, որուն պատճառով տեղի կ'ունենայ ներշնչումի եւ արտաշնչումի դժուարութիւն, այլ [[խօսք]]ով [[օդ]]ի մուտքը դէպի [[թոքեր]] եւ ելքը թոքերէն դուրս կը նուազի&lt;ref name=NIH2011Def&gt;{{cite web|title=What Is Bronchitis?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/brnchi|accessdate=1 April 2015|date=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;:

Ցնցղատապը կը պատահի առանց [[սեռ]]ի եւ տարիքի խտրութեան ու բոլոր եղանակներուն, բայց առաւելաբար ծխողներուն  մօտ եւ ձմրան եղանակին: Անիկա յաճախ տեսնուած [[հիւանդութիւն]] մըն է: Մօտաւորապէս ժողովուրդին 5 առ հարիւրը կը տառապի անկէ.&lt;ref name=AFP2010&gt;{{cite journal|last1=Albert|first1=RH|title=Diagnosis and treatment of acute bronchitis.|journal=American family physician|date=1 December 2010|volume=82|issue=11|pages=1345–50|pmid=21121518}}&lt;/ref&gt;:

== Ազդակներ ==
Ցնցղատապը կը յառաջանայ երկու տարբեր ախտապատճառ-ազդակներու ներգործութեամբ՝

=== Մանրէական ախտապատճառներ ===

==== Հիմնական ախտապատճառներ ====

Մանրէները կը յառաջացնեն ցնցուղներու բորբոքում,  որոնք կրնան ըլլալ ցպկային (Bacterial) կամ ժահրային (viral) բորբոքումներ, սակայն ժահրայինը առաւելաբար տեսնուած երեւոյթն է: Մանրէները կը ներշնչուին [[քիթ]]ի կամ բերանի ճամբով եւ անցնելէ ետք խռչափողէն ու շնչափողէն կը հասնին ցնցուղներ&lt;ref name=&quot;What Causes Bronchitis&quot;&gt;{{cite web|title=What Causes Bronchitis?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/brnchi/causes|accessdate=1 April 2015|date=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;:

Բորբոքումին հետեւանքով ցնցուղներուն ներքին պատերը կը հաստնան, ցնցուղները կը նեղնան եւ արգելք կը հանդիսանան բնականոն [[Շնչառութիւն|շնչառութեան]]:

Մանրէական ցնցղատապը ընդհանրապէս կը պատահի հարբուխէ, «կռիփ»է (influenza) եւ խոռոչատապէ (laryngitis) ետք:

==== Երկրորդական ախտապատճառներ ====

*Տկար դիմադրողականութիւն,  որ մասնաւորաբար կը տեսնուի տարեցներու, երկարատեւ-մնայուն հիւանդութիւններէ տառապողներու եւ ծխողներու մօտ: Տկար դիմադրողականութեան պատճառով անոնք շուտով թիրախ կը դառնան մանրէական բորբոքումներու&lt;ref name=Tac2012&gt;{{cite journal|last1=Tackett|first1=KL|last2=Atkins|first2=A|title=Evidence-based acute bronchitis therapy.|journal=Journal of pharmacy practice|date=December 2012|volume=25|issue=6|pages=586–90|pmid=23076965|doi=10.1177/0897190012460826}}&lt;/ref&gt;:
*Ստամոքսաորկորային յետադարձութիւն (gastro-esophageal reflux), որ պատճառ կը դառնայ ստամոքսի թթուին մուտքը թոքերէն ներս: Ստամոքսի թթուն գրգռելով ցնցուղներուն ներքին պատերը կը յառաջացնէ անոնց բորբոքումը եւ նեղացումը&lt;ref name=&quot;How Is Bronchitis Treated&quot;&gt;{{cite web|title=How Is Bronchitis Treated?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/brnchi/treatment|accessdate=1 April 2015|date=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;.

Մանրէական ախտապատճաներով յառաջացած ցնցղատապը ժամանակաւոր եւ անցողակի է: Անիկա կրնայ փոխանցիկ ըլլալ:

=== Ոչ մանրէական ախտապատճառներ ===

*[[Ծխախոտ]]ի գործածութիւն եւ ծխախոտի երկրորդական-անուղղակի վնասներուն (secondary-indirect),
*Գրգռիչ կազեր եւ քիմիական նիւթեր, մանաւանդ գործարաններու մէջ,
*Փոշի եւ բեղմնափոշի (pollen)
*Ապականած միջավայր եւ մթնոլորտ:

Այս ախտապատճառներով  ցնցուղներու ներքին պատերը կը գրգռուին եւ կը յառաջացնեն ցնցուղներուն պրկումը եւ նեղացումը, որոնց պատճառով կը հաստատուի մնայուն ցնցղատապը&lt;ref name=GOLD2013Chp2&gt;{{cite book |last=Vestbo |first=Jørgen |title=Global Strategy for the Diagnosis, Management, and Prevention of Chronic Obstructive Pulmonary Disease |year=2013 |publisher=Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease |pages=9–17 |chapter=Diagnosis and Assessment |chapterurl=http://www.goldcopd.org/uploads/users/files/GOLD_Report_2013_Feb20.pdf#26 |access-date=2016-04-20 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328053032/http://www.goldcopd.org/uploads/users/files/GOLD_Report_2013_Feb20.pdf#26 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;:

== Յառաջացում ==
Մանրէական ցնցղատապը կը սկսի սուր երեւոյթով,  որ կը տեւէ մօտաւորապէս երկու շաբաթ, ուր արդէն հիւանդը ապաքինած կ'ըլլայ եւ ձեռբազատուած բոլոր ախտանշաններէն&lt;ref name=Harr2012&gt;{{cite book |first1=John J. |last1=Reilly |first2=Edwin K. |last2=Silverman |first3=Steven D. |last3=Shapiro |chapter=Chronic Obstructive Pulmonary Disease |pages=2151–9 |editor1-first=Dan |editor1-last=Longo |editor2-first=Anthony |editor2-last=Fauci |editor3-first=Dennis |editor3-last=Kasper |editor4-first=Stephen |editor4-last=Hauser |editor5-first=J. |editor5-last=Jameson |editor6-first=Joseph |editor6-last=Loscalzo |year=2011 |title=Harrison's Principles of Internal Medicine |edition=18th |publisher=McGraw Hill |isbn=978-0-07-174889-6}}&lt;/ref&gt;: Քիչ պարագաներուն, երբ սուր ցնցղատապը կատարեալ ամբողջական ձեւով չի դարմանուիր եւ մասնաւորաբար ծխախոտ գործածողներուն մօտ, սուր ցնցղատապը կը վերածուի մնայուն (chronic) երեւոյթի՝ հազով, խուխով եւ կրծքավանդակի ցաւով, որոնք առաւելաբար զգալի կը դառնան գիշերուան ժամերուն եւ պառկած վիճակի մէջ։ Յաճախ հիւանդներ տարիներով կը տառապին մնայուն ցնցղատապէ: Սակայն երկարատեւ-մնայուն ցնցղատապի հիմնական պատճառը ծխախոտի գործածութիւնն է&lt;ref name=Lancet2012&gt;{{cite journal |author=Decramer M, Janssens W, Miravitlles M |title=Chronic obstructive pulmonary disease |journal=Lancet |volume=379 |issue=9823 |pages=1341–51 |date=April 2012 |pmid=22314182 |doi=10.1016/S0140-6736(11)60968-9}}&lt;/ref&gt;:

== Ախտանշաններ ==
Սուր ցնցղատապի ախտանշաններն են՝ չոր կամ խուխով հազ, շնչասլոց (strider) եւ շնչարգելութիւն (dyspnea), ջերմ, դող, [[Մկաններ|մկան]]ային ցաւ, քիթի խցում, կրծքավանդակի եւ փորի մկանային ցաւ: Խուխը նշան է, որ բորբոքումը տարածուած է դէպի թոքերու ծայրամասերուն եւ անիկա ազդանշանն է [[թոքատապ]]ի սկզբնաւորութեան&lt;ref name=GOLD2007&gt;{{cite journal | author = Rabe KF, Hurd S, Anzueto A, Barnes PJ, Buist SA, Calverley P, Fukuchi Y, Jenkins C, Rodriguez-Roisin R, van Weel C, Zielinski J | title = Global strategy for the diagnosis, management, and prevention of chronic obstructive pulmonary disease: GOLD executive summary | journal = Am. J. Respir. Crit. Care Med. | volume = 176 | issue = 6 | pages = 532–55 | date = September 2007 | pmid = 17507545 | doi = 10.1164/rccm.200703-456SO | url = http://ajrccm.atsjournals.org/content/176/6/532.long | access-date = 2016-04-20 | archive-date = 2013-01-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130102150149/http://ajrccm.atsjournals.org/content/176/6/532.long | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;:

Ոչ-մանրէական եւ երկարատեւ ցնցղատապի պարագային խուխը կ'ըլլայ անգոյն եւ թափանցիկ հեղուկ մը, իսկ բորբոքումի պարագային խուխը կը դառնայ անթափանց, դեղին կամ բաց կանաչ թանցր հեղուկ մը&lt;ref name=Chest2006&gt;{{cite journal|last1=Braman|first1=SS|title=Chronic cough due to acute bronchitis: ACCP evidence-based clinical practice guidelines.|journal=Chest|date=January 2006|volume=129|issue=1 Suppl|pages=95S-103S|pmid=16428698|doi=10.1378/chest.129.1_suppl.95S}}&lt;/ref&gt;: Շատ քիչ պարագաներու կը տեսնուի [[արիւն]]ոտ խուխ, որ նշան է մանրանօթերու (capillaries) վնասումին (trauma)՝ հազի պատճառով: Ջերմը ընդհանրապէս մեղմ է, մանաւանդ ոչ-մանրէական ցնցղատապի պարագային, իսկ բարձր ջերմ կը նշանակէ մանրէական զօրաւոր ցնցղատապ կամ թոքատապ: Հազը հակադարձութիւն մըն է արտահանելու համար խուխը: Իսկ չոր հազը հետեւանքն է ցնցուղներու մակերեսին գրգռութեան: Փորի մկանային ցաւը հետեւանքն է շարունակական եւ ուժգին հազի:

Մնայուն ցնցղատապի ախտանշաններն են՝

*Մնայուն չոր կամ խուխով հազ, որ կը պատահի առաւելաբար առաւօտուն
* Թանցր եւ դեղին-կանաչ խուխ
* Խուխի դժուար արտահանում
* Մնայուն շնչահեղձութիւն
* Ոտքերու եւ սրունքներու ջրուռեցք (edema)
* Կապտութիւն (cyanosis), որ հետեւանքն է արեան թթուածինի նուազումին
* [[Փքռոյց]] (emphysema) եւ թոքային այլ հիւանդութիւններ:

Մնայուն ցնցղատապը փոխանցիկ չէ, որովհետեւ այս պարագային մանրէներ գոյութիւն չունին:

== Ախտաճանաչում ==
Ցնցղատապի ախտաճանաչումը ընդհանրապէս դիւրին է, որովհետեւ անոր ախտանշանները յատկանշական են. սակայն բժիշկը կը կատարէ թոքերու Ք (K) ճառագայթային պարզ նկարահանում եւ յաճախ խուխի պարզ քննութիւն եւ խուխի ցան-մշակում (smear-culture)&lt;ref name=Wen2006&gt;{{cite journal|last1=Wenzel|first1=RP|last2=Fowler AA|first2=3rd|title=Clinical practice. Acute bronchitis.|journal=The New England Journal of Medicine|date=16 November 2006|volume=355|issue=20|pages=2125–30|pmid=17108344|doi=10.1056/nejmcp061493}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Flem2007&gt;{{cite journal|last1=Fleming|first1=DM|last2=Elliot|first2=AJ|title=The management of acute bronchitis in children.|journal=Expert opinion on pharmacotherapy|date=March 2007|volume=8|issue=4|pages=415–26|pmid=17309336|doi=10.1517/14656566.8.4.415}}&lt;/ref&gt;:

== Դարմանամիջոցներ ==
Սուր ցնցաղատապը կը դարմանուի մի քանի միջոցառումներով համաձայն անոր ախտապատճառներուն: Բոլոր պարագաներուն կը կիրարկուին հետեւեալ դարմանամիջոցները՝

*Ժամանակաւորապէս գործէ դադրիլ եւ տնային հանգիստի դիմել.
* Հազը մեղմացնող դեղեր գործածել չոր հազի պարագային.
* Հազացուցիչ դեղեր (expectorant) գործածել թանցր խուխի պարագային.
*Շոգի ներշնչել խուխը կակուղցնելու համար.
*Տան մէջ խոնաւացուցիչ (humidifier զետեղել).
* Հեռու մնալ փոշիէ եւ բեղմնափոշիէ.
*Դադրիլ ծխելէ, եթէ ծխախոտը ախտապատճառ է:

Ոչ-մանրէական ցնցղատապի պարագային գործածել նաեւ corticosteroid դեղահատեր եւ ցնցուղները ընդլայնող դեղամիջոցներ&lt;ref name=YLD2012&gt;{{cite journal | author = Vos T, Flaxman AD, Naghavi M, Lozano R, Michaud C, Ezzati M, Shibuya K, Salomon JA, Abdalla S, Aboyans V | title = Years lived with disability (YLDs) for 1160 sequelae of 289 diseases and injuries 1990–2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010 | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9859 | pages = 2163–96 |date=December 2012 | pmid = 23245607 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)61729-2 |display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;:

Մանրէական ցնցղատապէ տառապող հիւանդին պէտք է տրուի նաեւ հակամանրէական եւ հակաջերմ դեղեր:

== Բարդութիւններ ==
Հազուադէպօրէն սուր ցնցղատապը բարդութիւններով կը զարգանայ շատ արագ եւ տեղի կ'ունենայ խիստ շնչահեղձութիւն եւ կապտութիւն: Այս պարագային վերոյիշեալ բոլոր դարմանամիջոցներուն կողքին հիւանդը կը խնամուի հիւանդանոցի մէջ եւ անոր կը ներարկուի թթուածին արուեստական շնչառական սարքի (artificial respirator) միջոցաւ&lt;ref name=GDB2013&gt;{{cite journal|last1=GBD 2013 Mortality and Causes of Death|first1=Collaborators|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013.|journal=Lancet|date=17 December 2014|pmid=25530442|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2|pmc=4340604|volume=385|pages=117–71}}&lt;/ref&gt;:

Մնայուն ցնցղատապէ տառապող անհատը շարունակ պէտք է գործածէ ցնցուղները ընդլայնող դեղամիջոցներ, corticosteroid եւ հակահազ դեղեր, ինչպէս նաեւ պէտք է դադրի ծխելէ՝ եթէ ծխող է:

== Մտահոգիչ Ախտանշաններ ==
Ցնցղատապէ ախտահարուած անհատը [[հիւանդանոց]]ային շտապ օգնութեան կը կարօտի երբ ան ցուցաբերէ հետեւեալ ախտանշանները.

* Ուժգին եւ շարունակական հազ հանգիստ վիճակի եւ քունի մէջ
* Չորս օրերէ աւելի բարձր ջերմ
* Խիստ եւ մնայուն շնչասպառութիւն
* Մնայուն եւ ուժգին շնչասլոց
* Արիւնոտ խուխ:

== Ցուցմունքներ ==
Ոչ-մանրէական ցնցղատապը կանխարգիլելի է ուշադրութիւն ընելով հետեւեալ ցցմունքներուն.

* Չծխել կամ դադրիլ ծխելէ եւ ծխողներէ հեռու մնալ.
* Հեռու մնալ գրգռիչ կազերէ, քիմիական նիւթերէ եւ ապականած, խճողուած եւ խոնաւ  միջավայրերէ.
* Ամէն տարի պատուաստուիլ կռիփի դէմ յատուկ պատուաստով մը:

== Տե'ս Նաեւ ==
*[[Ականջ]]
*[[Փայծաղ]]
*[[Ականջային Արիւնահոսութիւն]]
*[[Գլխապտոյտ]]
*[[Մանկական Անդամալուծութիւն]]
*[[Ողնայարի Կողմնածռութիւն]]
*[[Ջղային Անախորժակութիւն]]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Աղբիւրներ ==
*«Asbarez» օրաթերթ, Յօդուածներ, դտկ. Կարպիս Հարպոյեան, [[13 Ապրիլ]], [[2012]]:

[[Ստորոգութիւն:Գիտութիւն]]
[[Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ]]
[[Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>ha2dzk97n7kvvr9s02armbnkvckfr80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ֆրանսական Կիանա</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7688</id>
    <revision>
      <id>250500</id>
      <parentid>229266</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T08:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>5016</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22436" sha1="h8ta4uez19kyf4bi9lvitnjr8ojxps3" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ երկիր
| հայերէն_անուանում = Ֆրանսական Կուիանա
| բնագիր_անուանում = 
| դրօշ1 = Flag of French Guiana.svg
| դրօշի_նկարագրում = flag of French Guiana	
| զինանշան1 = French Guyana COA.png
| զինանշանի_նկարագրում = Զինանշան
| տեղադրութիւն1 = 
| տեղադրութեան_նկարագիրը = 
| լեզուներ = [[Ֆրանսերէն]]
| մայրաքաղաք = Քայեննա
| կրօն = 
| պետականկարգ = 
| քմ2 = 
| բնակչութիւն = 250109
| խտութիւն = 
| արժոյթ = 
| արժոյթի գոտ = 
| ժամային գոտի = 
| հիմն = 
| կարգախօս = 
| տօն = 
| tld = 
| landcode = 
| tel = 
| քարտես1 = Guyane map-en.svg
| քարտեսի_նկարագիրը = 
}}
[[Պատկեր:Cathédralestsauveur.jpg|300px|մինի|Քայեննայի մայր տաճարը]]
[[Պատկեր:Ariane42P rocket.png|300px|մինի|Արիան- 4 հրթիռը Կուրու տիեզերակայանին մէջ]]
'''Ֆրանսական Կուիանան''' ([[ֆրանսերէն|ֆր]].՝ Guyane Française), [[Ֆրանսա]]յի ամենամեծ անդրծովեան երկրամասն է, որ կը գտնուի Հարաւային Ամերիկայի հիւսիս-արեւելքը։ Վարչական կեդրոնը Քայեննա քաղաքն է։ Կը սահմանակցի արեւմուտքէն` Սուրինամի, հարաւ եւ արեւելքէն` [[Պրազիլ]]ի հետ, իսկ հիւսիս եւ հիւսիս-արեւելքի ափերը կ՛ողողեն Ատլանտեան ովկիանոսի ջուրերը։

Տարածքի ընդարձակութեամբ (83.846 քառակուսի քիլոմեթր,&lt;ref&gt;Source IGN 2009.&lt;/ref&gt; որուն 98 տոկոսը պատուած է արեւադարձային լաւ պահպանուած, հարուստ անտառներով&lt;ref&gt;http://www.fao.org/docrep/013/i1757e/i1757e.pdf|url{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} = http://www.fao.org/docrep/013/i1757e/i1757e.pdf|site{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} = www.fao.org|consulté le = 2015-05-19}}&lt;/ref&gt;) երկրորդն է Ֆրանսայի տարածաշրջաններուն մէջ։ Երկրորդն է նաեւ սակաւ բնակեցուած ըլլալու տեսակէտէն (բնակչութեան թիւը՝ աւելի քան 280 հազար մարդ, որուն մօրաւորապէս կէսը կ՛ապրի մայրաքաղաք Քայեննայի մէջ): Հարաւային Ամերիկայի մէջ ներկայիս միակ մայրցամաքային տարածքն է, որ տակաւին կը պատկանի եւրոպական երկրի մը եւ կը մտնէ [[Եւրոպական Միութիւն|Եւրոպական Միութեան]] կազմին մէջ՝ հանդիսանալով վերջինիս ամենաընդարձակ երկրամասը [[Եւրոպա]]յի սահմաններէն դուրս: Գործածութեան մէջ գտնուող արժոյթը եւրօն է, պետական լեզուն՝ [[ֆրանսերէն]]ը, սակայն էթնիկ ամէն մէկ խումբ ու համայնք կը գործածէ իր լեզուն (տեղաբնիկներու լեզուներէն ամենաշատ տարածուածը կուիանական կրեոլերէնն է):

Բնակչութեան թիւով աշխարհի մէջ կը գրաւէ 186-րդ տեղը&lt;ref name=&quot;WorldBymap&quot;&gt;http://world.bymap.org/Population.html |título=Population |fechaacceso=10 de agosto de 2014 |editorial=world.bymap.org |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;:

== Անուանում ==
Պաշտօնական անուանումը Կուիանա է (ֆրանսերէն՝ Guyane), իսկ «Ֆրանսական» ճշտումը սկիզբ կ՛առնէ այն ժամանակներէն, երբ գոյութիւն ունէին երեք գաղութներ Կուիանա անուանումով՝ բրիտանական Կուիանա (ներկայիս՝ Կայանա), հոլանտական Կուիանա (ներկայիս՝ Սուրինամ) եւ Ֆրանսական Կուիանա։ Տեղաբնիկ հնդիկներու լեզուով Կայանա կը նշանակէ ջրառատ երկիր&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/Guyana |title=Definición de Guyana en el Oxford Dictionary. |accessdate=2018-10-14 |archive-date=2018-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712123130/https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/guyana |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;:

== Պատմութիւն ==
Տարածքը յայտնագործած է [[Քրիստափոր Քոլոմպոս]]ը, 1499-ին։ Նախքան եւրոպացիներու յայտնուիլը, այս տարածքներուն մէջ բնակուած են գլխաւորապէս քարիպ եւ արաւակ ցեղերը, ինչպէս նաեւ՝ փոքրաթիւ խումբերով կալիպիներ, էմերիլոններ, պալիկուրներ, վայամպիներ եւ վայանաներ: Այս տարածաշրջանին գաղութացումը ֆրանսացիները սկսած են տասնեօթներորդ դարուն, երբ Լիւդովիկոս Տասնչորրորդը հազարաւոր մարդիկ ուղարկած է այստեղ՝ բնակութիւն հաստատելու: Նորաբնակներուն գայթակղած էին այս վայրերուն հարստութիւններուն, գանձերուն մասին հեքիաթանման պատմութիւնները, այնինչ անոնց փոխարէն նոր վայրերու մէջ անոնց դէմ ծառացած են տեղաբնիկներու թշնամական վերաբերմունքն ու արեւադարձային հիւանդութիւնները: Ընդամէնը մէկուկէս տարի ետք անոնցմէ ընդամէնը քանի մը հարիւրը ողջ մնացած էր:

Հիւանդութիւններէն փրկուածները փախուստ տուած են ծովի ափէն երեւացող երեք փոքր կղզիները, որոնց անոնք տուած են Փրկութեան կղզիներ անուանումը: Վերադառնալով հայրենի Ֆրանսա՝ անոնք պատմած են ահաւոր պատմութիւններ, որոնց թողած մռայլ տպաւորութիւնը պահպանուած է երկար տարիներ:

1794-ին՝ Ռոպեսփիերի մահէն ետք, անոր հետեւորդներէն 193-ին իբրեւ պատիժ ուղարկած են Կայանա։ 1797-ին այդ նոր գաղութը ուղարկուած են հանրապետական ժեներալ Պեշիգրիւն եւ խումբ մը լրագրողներ: Յետագային, ափրիկեցի սեւամորթ ստրուկներ բերուած են այստեղ, որոնց տքնաջան աշխատանքով ցանուած են ընդարձակ ցանքատարածութիւններ՝ համաճարակներէն համեմատաբար ապահով գետափերու վրայ։ 1848-ին, երբ [[Ֆրանսա]] վերացուցած է ստրկութիւնը, սեւամորթները լքած են ցանքատարածութիւններն ու փախած վայրի անտառներ, ուր հիմնած են հայրենի [[Ափրիկէ]]ին նման համայնքներ:

1852-ին Ֆրանսայէն գաղութ բերուած են շղթայուած դատապարտեալներու խումբեր: 1885-ին ֆրանսական խորհրդարանը ընդունած է յատուկ օրէնք, որուն համաձայն՝ գողութեան համար երեք եւ աւելի անգամ եւ երեք ամիսէն աւելի ժամկէտներով դատապարտուած կին կամ տղամարդ որպէս պատիժ ուղարկուած է Ֆրանսական Կուիանա, ուր վեց ամիս պահուած է բանտի մէջ, այնուհետեւ ազատ արձակուած՝ գաղութին մէջ բնակութիւն հաստատելու պայմանով: Սակայն այս փորձը ձախողած է, քանի որ ազատածները ունակ չեն եղած հողագործութեամբ իրենց ապրուստը հոգալու եւ կրկին դիմած են գողութեան եւ կարճ ժամանակ ետք մահացած են կամ բանտին մէջ, կամ ալ զոհ դարձած են համաճարակներու ու սովի:

1855-ին այս երկրամասին արեւելեան շրջաններուն մէջ ոսկիով հարուստ տարածութիւններ յայտնաբերուած են՝ գրաւելով հազարաւոր արկածախնդիրներու ուշադրութիւնը։ Տարածքին մէ գիւղատնտեսական աշխատանքները գրեթէ ամբողջութեամբ անտեսման մատնուած են: Ոսկիի պաշարները պատճառ դարձած են, որ տարածքային վէճեր բորբոքուին [[Ֆրանսա]]յի եւ [[Փորթուկալ]]ի միջեւ (ի դէպ, այդ կարգի վէճ մը դեռ կը մնայ չլուծուած. Սուրինամը մինչեւ օրս ալ յաւակնութիւններ ունի Ֆրանսական Կուիանայի մէկ հատուածին նկատմամբ):

1946-ին Կուիանան ստացած է Ֆրանսայի «անդրծովեան բաժինի» կարգավիճակ&lt;ref&gt;{{cite book|author=Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան |title=Աշխարհագրական անունների բառարան |publisher=«Լույս» |location=Երեւան |year=1987 |page=}}&lt;/ref&gt;: Յաջորդած տասնամեակներուն տարածաշրջանին մէջ տնտեսական աճը չափազանց ցած էր (վառելանիւթն ու սնունդը կը ներկրուէին), գործազրկութեան մակարդակը՝ բաւական բարձր: Իրավիճակը որոշ չափով շտկուած է 1975-էն, երբ եւրոպական տիեզերական գործակալութիւնը այստեղ հիմնած է արբանեակներու արձակման կայան, եւ անոր հետ կապուած բացուած են աշխատատեղեր, ներմուծուած ու ներդրուած են մեծ գումարներ: 29 Հոկտեմբեր 2010-ին եւրոպական Arianespace ընկերութիւնը Ֆրանսական Կուիանայի Կուրու ռազմաբազայի տիեզերակայանէն յաջողութեամբ արձակած է կապի երկու արբանեակներ կրող հրթիռներ&lt;ref&gt;http://www.arianespace.com/news-press-release/2010/10-28-2010-v197-launch-success.asp |título= Flight 197: Arianespace orbits satellites for Eutelsat and B-SAT |año= 2010 |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://notesp.blogspot.com/2010/10/lanzados-dos-satelites-de.html |título= Lanzados Dos Satélites de Comunicaciones |año= 2010}}&lt;/ref&gt;։

Մարտ 2017-ին երկրամասին մէջ բնակուող ֆրանսացիները բողոքի ցոյցեր, գործադուլներ կազմակերպեցին ֆրանսական կառավարութեան դէմ (այդ ամսուան 28-ին տեղի ունեցած է Ֆրանսական Կուիանայի պատմութեան մէջ ամենահզօր ցոյցը&lt;ref&gt;http://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-39492757 |título= Qué hay detrás de las protestas en Guayana Francesa, el único territorio de la Unión Europea en Sudamérica |año= 2017}}&lt;/ref&gt;), պահանջելով վերջ դնել իրենց՝ իբրեւ գաղութի վերաբերումին, տեղական հումքի պաշարները առանց իրենց կարծիքը հաշուի առնելու շահագործելուն&lt;ref&gt;Hansen|nombre=Magnus Boding|título=La revuelta de los Grandes Hermanos de la Guayana Francesa|url=https://elpais.com/elpais/2018/03/19/planeta_futuro/1521468917_373979.html|fecha=6{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de abril de 2018|fechaacceso=4 de agosto de 2018|periódico=El País|issn=1134-6582|idioma=es}}&lt;/ref&gt;: Ցուցարարները պահանջած են նաեւ էականօրէն աւելցնել ներդրումներու ծաւալները, ընդլայնել, բարելաւել ենթակառուցուածքները, արդիւնաւէտ պայքար մղել յանցագործութիւններու եւ ապօրինի ներգաղթի դէմ, որոնք կը շարունակեն երկրամասին համար մնալ ծանր խնդիրներ՝ լրջօրէն անհանգստացնելով բնակչութիւնը:

== Ֆիլմագրութիւն ==
[[Պատկեր:Guyane fr savane-roche virginie.jpg|300px|մինի|Արեւադարձային անտառ Ֆրանսական Կուիանայի մէջ]]
[[Պատկեր:Guyane 0028.jpg|300px|մինի|Վայանա ցեղի ընտանիք /1970-ական թուականներ/]]
* Chéri-Bibi (1938 թ.), հեղինակ՝ Léon Mathot
* La Route du Bagne (1945 թ.), հեղինակ՝Léon Mathot
* L'Île aux Filles Perdues (1962 թ.), հեղինակ՝ Domenico Paolella
* Papillon (1973 թ.), հեղինակ՝ Franklin Schaffner
* Jean Galmot, Aventurier (1990 թ.) - հեռուստաֆիլմ, ռեժիսորներ՝  Alain Maline եւ Christophe Malavoy
* La Loi de la Jungle (վավերագրական), հեղինակ՝ Philippe Lafaix
* Les Amants du Bagne, հեղինակ՝ Thierry Binisti
* Orpailleur (2009 թ.), հեղինակ՝ Marc Barrat
* 600 kilos d'Or Pur (2010 թ.), հեղինակ՝ Éric Besnard
* La Vie pure (2014 թ.), հեղինակ՝ Jeremy Banster
* La Loi de la Jungle (2016 թ.), հեղինակներ՝ Antonin Peretjatko, Vincent Macaigne, Vimala Pons, Pascal Légitimus
* Guyane (բազմասերիա հեռուստաֆիլմ,  ռեժիսոր՝Fabien Nury
* Maroni, les Fantômes du Fleuve (բազմասերիա հեռուստաֆիլմ, 2018 թ.), հեղինակ՝ Aurélien Molas.

== Գրականութիւն ==
* SOeS &amp; Insee Antilles-Guyane, ''Synthèse sur la démographie et l'économie des communes littorales des départements ultramarins'' ([http://www.onml.fr/publications/ téléchargeable via l'observatoire national de la mer et du littoral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131183846/http://www.onml.fr/publications/ |date=2016-01-31 }})
* Shirley Compard, « De [[Diamant (fusée)|Diamant]] à [[Ariane 5]] : des sables d'[[Hammaguir]] à la forêt guyanaise », dans ''[[Revue aerospatiale]]'', N° hors série 20 ans d'Aerospatiale, janvier 1990
* 2000 : ''Guyane-Guyanes, une géographie sauvage de l'Orénoque à l'Amazone'', Lézy, Emmanuel Édition Belin
* htm|auteur1=Jules Crevaux |titre=Voyage d'exploration dans l'intérieur des guyanes, par le Docteur Jules Crevaux, médecin de première classe de la marine française ; 1876-1877. Textes et dessins inédits  |site=collin.françois.free.fr  |lire en ligne=http://collin.francois.free.fr/Le_tour_du_monde/textes/Crevaux/Voyage%2077/Crevaux%20Jan-Nov%2077-1.htm  |consulté le=28 avril 2017 |id= }} ; carte du voyage de Crevaux en 1877 , remontée du [[Maroni (fleuve)|Maroni,]] descente du [[Rio Jari|Jari]] : [http://collin.francois.free.fr/Le_tour_du_monde/textes/Crevaux/Crevaux%2077%20Gmap2.htm].
* Jules Crevaux |titre=De Cayenne aux Andes. Première partie : De l'[[Oyapock|Oyapok]] et du Parou |périodique=[[Le Tour du monde]] |volume= |numéro= |date=1880. Deuxième semestre|pages=33–112 |issn= |lire en ligne=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k344130/f36.image |consulté le=28 avril 2017 |id= }}. Voyage de 1878-79. Le voyage commence le 28 juillet 1878. Suite : Jules Crevaux |titre=De Cayenne aux Andes. Première partie : Exploration de l'Oyapok et du Parou |périodique=[[Le Tour du monde]] |volume= |numéro= |date=1881. Premier semestre|pages=113–144 |issn= |lire en ligne=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k34414b/f116.image |consulté le=28 avril 2017 |id= }} cette partie s'achève « au Para le 9 janvier 1979 ». Suite : Jules Crevaux |titre=De Cayenne aux Andes. Deuxième partie : Exploration de l'Iça et du [[Río Caquetá|Yapura]] |périodique=[[Le Tour du monde]] |volume= |numéro= |date=1881. Premier semestre|pages=145–176 |issn= |lire en ligne=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k344130/f36.image |consulté le=28 avril 2017 |id= }} : sur [[Gallica]].
* Fernand|nom1=Hue|lien auteur1=|titre=La Guyane française|sous-titre= |lien titre=|numéro d'édition=|éditeur=Lecène, Oudin et Cie|lien éditeur=|lieu=Paris|jour=|mois=|année=1892|volume=|tome=|pages totales=238|passage=|isbn=|lire en ligne=http://www.manioc.org/patrimon/FRA11045|consulté {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407183439/http://www.manioc.org/patrimon/FRA11045%257Cconsult%25C3%25A9 |date=2019-04-07 }} le=19 mai 2012}}
&lt;!--ligne=http://www.manioc.org/patrimon/FRA11025|consulté le=18 mai 2012}}--&gt;
* Louis|nom1=Boussenard|lien auteur1=|titre=Les grands aventuriers à travers le monde|sous-titre=les robinsons de la Guyane|lien titre=|numéro d'édition=|éditeur=Girard et Boitte|lien éditeur=|lieu=Paris|jour=|mois=|année=1890|volume=|tome=|pages totales=632|passage=|isbn=|lire en ligne=http://www.manioc.org/patrimon/HASHd175c6bcd2ebfac4e8930b|consulté {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407183438/http://www.manioc.org/patrimon/HASHd175c6bcd2ebfac4e8930b%257Cconsult%25C3%25A9 |date=2019-04-07 }} le=19 mai 2012}}
* Frédéric|nom1=Bouyer|lien auteur1=Frédéric Bouyer|titre=La Guyane française|sous-titre=notes et souvenirs d’un voyage exécuté en 1862-1863|lien titre=|numéro d'édition=|éditeur=Hachette et Cie|lien éditeur=|lieu=Paris|jour=|mois=|année=1867|volume=|tome=|pages totales=314|passage=|isbn=|lire en ligne=http://www.manioc.org/patrimon/HASH01e60d19554571639d4582e0|consulté {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407183442/http://www.manioc.org/patrimon/HASH01e60d19554571639d4582e0%257Cconsult%25C3%25A9 |date=2019-04-07 }} le=19 mai 2012}}
* Henri|nom1=Coudreau|lien auteur1=|titre=Chez nos Indiens, quatre années dans la Guyane française (1887-1891)|sous-titre=|lien titre=|numéro d'édition=|éditeur=Hachette|lien éditeur=|lieu=Paris|jour=|mois=|année=1893|volume=|tome=|pages totales=614|passage=|isbn=|lire en ligne=http://www.manioc.org/patrimon/HASH5aeb14e8a6b3af58889a8e|consulté {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407183439/http://www.manioc.org/patrimon/HASH5aeb14e8a6b3af58889a8e%257Cconsult%25C3%25A9 |date=2019-04-07 }} le=18 mai 2012}}
* Henri|nom1=Coudreau|lien auteur1=|titre=Les Français en Amazonie|sous-titre=|lien titre=|numéro d'édition=|éditeur=Librairie d’Éducation nationale|lien éditeur=|lieu=Paris|jour=|mois=|année=1890|volume=|tome=|pages totales=226|passage=|isbn=|lire en ligne=http://www.manioc.org/patrimon/HASH01966695640a7ae5715b4677|consulté {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407183439/http://www.manioc.org/patrimon/HASH01966695640a7ae5715b4677%257Cconsult%25C3%25A9 |date=2019-04-07 }} le=29 janvier 2013}}
* Fernand|nom1=Hue|lien auteur1=|titre=La Guyane française|sous-titre= |lien titre=|numéro d'édition=|éditeur=Lecène, Oudin et Cie|lien éditeur=|lieu=Paris|jour=|mois=|année=1892|volume=|tome=|pages totales=238|passage=|isbn=|lire en ligne=http://www.manioc.org/patrimon/FRA11045|consulté {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407183439/http://www.manioc.org/patrimon/FRA11045%257Cconsult%25C3%25A9 |date=2019-04-07 }} le=19 mai 2012}}
* Jean François Hilaire|nom1=Mourié|lien auteur1=|titre=La Guyane française, ou, notices géographiques et historique sur la partie de la Guyane habitée par les colons, au point de vue de l’aptitude de la race blanche à exploiter, de ses mains, les terres de cette colonies ; accompagnées des cartes de la Guyane, de la ville de Cayenne, des Iles du Salut, et d’un aperçu sur la transportation|sous-titre= |lien titre=|numéro d'édition=|éditeur=P. Dupont|lien éditeur=|lieu=Paris|jour=|mois=|année=1874|volume=|tome=|pages totales=360|passage=|isbn=|lire en ligne=http://www.manioc.org/patrimon/FRA11013|consulté {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407183441/http://www.manioc.org/patrimon/FRA11013%257Cconsult%25C3%25A9 |date=2019-04-07 }} le=19 mai 2012}}
* Pierre Charles Fournier de|nom1=Saint-Amant|lien auteur1=|titre=La Guyane française|sous-titre=ses mines d’or et ses autres richesses|lien titre=|numéro d'édition=|éditeur=L. Tinterlin et Cie|lien éditeur=|lieu=Paris|jour=|mois=|année=1856|volume=|tome=|pages totales=182|passage=|isbn=|lire en ligne=http://www.manioc.org/patrimon/FRA11038|consulté {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407183436/http://www.manioc.org/patrimon/FRA11038%257Cconsult%25C3%25A9 |date=2019-04-07 }} le=19 mai 2012}}
* ''L'Homme qui s'évada'' (d'après Albert Londres) - Laurent Maffre - Actes Sud BD - Juin 2006 - {{ISBN|978-2-7427-6154-8}}

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Արտաքին յղումներ ==
*[http://www.guyane.gouv.fr/ Site officiel de la préfecture de Guyane] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200508114957/http://www.guyane.gouv.fr/ |date=2020-05-08 }}
* [http://alize2.finances.gouv.fr/communes/eneuro/RDep.php?type=BPS&amp;dep=102 Département de Guyane : Les Comptes des Communes et des groupements à fiscalité propre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140528121918/http://alize2.finances.gouv.fr/communes/eneuro/RDep.php?type=BPS&amp;dep=102 |date=2014-05-28 }} : Données Individuelles Budget principal seul - Données consolidées &quot;Budget principal et budgets annexes&quot;
* [https://www.ctguyane.fr/ Site officiel de la Collectivité Territoriale de Guyane]
* [http://www.tourisme-guyane.com/frontoffice/page.php?id_langue=1 Comité du Tourisme de Guyane] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415202448/http://www.tourisme-guyane.com/frontoffice/page.php?id_langue=1 |date=2009-04-15 }}
* [http://www.visites-p.net/dptmt/dptmp_guyane.htm Carte et texte du département en 1883], tiré de l'Atlas de Vuillemin

[[Ստորոգութիւն:Ֆրանսա]]
[[Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>h8ta4uez19kyf4bi9lvitnjr8ojxps3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1978 թուական</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7806</id>
    <revision>
      <id>250485</id>
      <parentid>227773</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T17:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24766-32</username>
        <id>14339</id>
      </contributor>
      <origin>250485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7673" sha1="s8wf2kqm8zdbl0qa6cf4kbjzf4dzjn3" xml:space="preserve">'''1978 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20&lt;sup&gt;րդ&lt;/sup&gt; դարու 78&lt;sup&gt;րդ&lt;/sup&gt; տարին է
{{Քսաներորդ դար}}
[[Պատկեր:Jaimekj.png|մինի|154x154փքս|[[Ճէյմի Քլէյթըն]]]]

== Դէպքեր ==
'''Յուլիս'''

[[7 Յուլիս]]․ [[Սողոմոնեան Կղզիներ|Սողոմոնեան Կղզիներու]] անկախութիւն

==== Դեկտեմբեր ====
[[26 Դեկտեմբեր]]․ [[Փարիզ|Փարիզէն]] կը մեկնարկէ [[Տաքար մրցաշարք|Փարիզ-Տաքար առաջին մրցաշարքը]]։[[Պատկեր:Omar Sy (2020).jpg|մինի|172x172փքս|[[Օմար Սի]]]]
[[Պատկեր:Amal Clooney in London - 2018 (41999192931) (cropped).jpg|մինի|206x206փքս|[[Ամալ Քլունի]]]]
[[Պատկեր:James Franco 4, 2013.jpg|մինի|169x169փքս|[[Ճէյմս Ֆրանքօ]]]]
[[Պատկեր:Caroline Dhavernas (14769472041).jpg|մինի|[[Քարոլին Տավէրնաս]]]]
[[Պատկեր:Sophie Shevardnadze, 2019.jpg|մինի|179x179փքս|[[Սոֆի Շեւարտնաձէ]]]]
[[Պատկեր:Rachel McAdams by Gage Skidmore.jpg|մինի|195x195փքս|[[Ռէյչըլ ՄքԱտամս]]]]
[[Պատկեր:Katherine Heigl at 27 Dresses Premiere 17 (cropped).jpg|մինի|192x192փքս|[[Քաթրին Հէյկըլ]]]]
[[Պատկեր:Աննա Աստվածատուրյան Թերքոթ.jpg|մինի|167x167փքս|[[Աննա Աստուածատուրեան–Թըրքոթ]]]]
[[Պատկեր:Rain Queen Makobo Constance Modjadji VI.jpg|մինի|240x240փքս|[[Մաքոպօ Մոճաճի]]]]

== Ծնունդներ ==
[[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1978 ծնունդներ]]}}&lt;br /&gt;
==== Յունուար ====
* [[15 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Ճէյմի Քլէյթըն]]''' Jamie Clayton}} ամերիկացի դերասանուհի եւ գեղեցկուհի
* [[20 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Օմար Սի]]''' Omar Sy}} ֆրանսացի դերասան

==== Փետրուար ====
* {{0}}[[3 Փետրուար]] {{resize|90%|'''[[Ամալ Քլունի]]'''&lt;ref&gt;{{resize|85%|Ամալ Ռամզի Ալամուտին Քլունի}}&lt;/ref&gt; Amal Clooney}} լիբանանեան ծագումով պրիթանացի իրաւաբան եւ լրագրող
==== Ապրիլ ====
* [[19 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Ճէյմզ Ֆրանքօ]]''' James Edward Franco}} ամերիկացի դերասան, բեմադրիչ, արտադրող, գրող
==== Մայիս ====
* {{0}}[[6 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Աֆշին|Աֆշին Ճաֆարի]]''' Afshin}} պարսիկ-գերման փոփ երգիչ
* [[15 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Քարոլին Տավէրնաս|Քարոլին Տավէրնայ]]''' Caroline Dhavernas}} [[քանատա]]ցի դերասանուհի

==== Մարտ ====

===== Անստոյգ օրով =====

* [[Վազգէն Եսայեան]], բանաստեղծ, արձակագիր եւ հրապարակագիր

==== Յունիս ====
* [[20 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Ֆրենք Լամբարտ]]''' Frank James Lampard, Jr.}} անգլիացի ֆութպոլիստ
==== Սեպտեմբեր ====
* [[20 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Չառլի Ուէպըր]]''' Charles Alan &quot;Charlie&quot; Weber, Jr.}} ամերիկացի դերասան
* [[23 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Սոֆի Շեւարտնաձէ]]''' სოფო შევარდნაძე Софико Паатовна Шеварднадзе}} վրացի ծագումով ռուս լրագրողուհի
* [[26 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Գուրգէն Մարգարեան]]''' (սպ.[[2004 թուական|2004]])}} հայ զինուորական

==== Նոյեմբեր ====
* [[17 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Ռէյչըլ ՄքԱտամս]]''' Rachel McAdams}} [[քանատա]]ցի դերասանուհի
* [[24 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Քաթրին Հէյկլ]]''' Katherine Marie Heigl}} ամերիկացի դերասանուհի

==== Անստոյգ օրով ====
* {{resize|90%|'''[[Աննա Աստուածատուրեան–Թըրքոթ]]''' Anna Astvatsaturian Turcotte, ծնած է [[Պաքու]],}} ամերիկահայ գրող
* {{resize|90%|'''[[Մաքոպօ Մոճաճի]]''' Makobo Modjadji, (մ.[[2005 թուական|2005]])}} պալոպետու ցեղի անձրեւի թագուհի
[[Պատկեր:Mr Neshan Krekorian.jpeg|մինի|208x208փքս|[[Նշան Գրիգորեան]]]]
[[Պատկեր:Hrant maloyan 2.jpg|մինի|195x195փքս|[[Հրանդ Մալոյեան]]]]
[[Պատկեր:Jomo Kenyatta.jpg|մինի|197x197փքս|[[Ճոմոյ Քենեաթա]]]]
[[Պատկեր:A.I. Mikoyan TASS Portrait Trim Edit.jpg|մինի|196x196փքս|[[Անաստաս Միկոյեան]]]]

== Մահեր ==
[[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1978 մահեր]]}} &lt;br /&gt;
==== Մայիս ====
* [[21 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Նշան Գրիգորեան]]'''&lt;ref&gt;{{resize|85%|Խորտակուած «Թայթընիք» շոգենաւին ուղեւոր, 711 փրկուած մարդկութենէ մէկը}}&lt;/ref&gt; Neshan Krekorian (ծն.[[1886 թուական|1886]], [[Արեւմտեան Հայաստան|Արեւմ.Հայաստան]])}}
==== Յունիս ====
* [[10 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Մարք Գրիգորեան]]''' (ծն.[[1900 թուական|1900]], Նոր Նախիջեւան)}} հայ ճարտարապետ&lt;ref&gt;{{resize|85%|Հեղինակն է [[Երեւանի Մաշտոցի Անուան Մատենադարան|Մատենադարանի]] շէնքի}}&lt;/ref&gt;
==== Յուլիս ====
* [[24 Յուլիս]] {{resize|90%|'''[[Հրանդ Մալոյեան]]''' (ծն.[[1896 թուական|1896]], [[Մուշ]])}} զինուորական&lt;ref&gt;{{resize|85%|Ֆրանսական բանակի սպայ}}&lt;/ref&gt;
==== Օգոստոս ====
* [[22 Օգոստոս]]՝ {{resize|90%|'''[[Ճոմոյ Քենեաթա]]''' Jomo Kenyatta (ծն.[[1897 թուական|1897]])}}, 1964-78-ներուն [[Քենիա]]յի առաջին նախագահը եղած է
==== Հոկտեմբեր ====
* [[15 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Կարապետ Չոպանեան]]''' (ծն.[[1927 թուական|1927]], Կարծախ գ. [[Վրաստան]])}} ճարտարագէտ, գիտնական
==== Մոսկուա մահացած ====
* {{0}}[[1 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Ժագ Իհմալեան]]''' Jak İhmalyan Жак Гарбисович Ихмальян (ծն.[[1922 թուական|1922]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} հայ նկարիչ
* {{0}}[[1 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Արամ Խաչատրեան]]''' Арам Ильич Хачатурян (ծն.[[1903 թուական|1903]], [[Թիֆլիս]])}} երգահան
* [[21 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Անաստաս Միկոյեան]]''' Анастас Иванович Микоян (ծն.[[1895 թուական|1895]], Սանահին, [[Թիֆլիս]]ի կուպերնիա, Ռուսիոյ կայսրութիւն)}} խորհրդային պետական եւ քաղաքական գործիչ
==== Անստոյգ օրով ====
* {{resize|90%|'''[[Յակոբ Մնձուրի]]''' (Տէմիրճեան, ծն.[[1886 թուական|1886]], [[Արեւմտեան Հայաստան|Արեւմ.Հայաստան]])}}
* {{resize|90%|'''[[Վազգէն Եսայեան]]''' (ծն.[[1908 թուական|1908]])}} բանաստեղծ, արձակագիր եւ հրապարակագիր

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

[[Ստորոգութիւն:1978]]
[[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]]</text>
      <sha1>s8wf2kqm8zdbl0qa6cf4kbjzf4dzjn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մոսկուա</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15684</id>
    <revision>
      <id>250468</id>
      <parentid>244967</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T14:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>5016</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="209308" sha1="71evwrvbr3fkjkhd6itp7iz5dda5dx3" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր
| ղեկավարի պաշտօն = Քաղաքապետ
}}
'''Մոսկուա''' ({{lang-ru|Москва}}), [[Ռուսիա|Ռուսաստանի]] դաշնութեան մայրաքաղաք, դաշնային նշանակութեան քաղաք, կեդրոնական դաշնային շրջանի եւ Մոսկուայի մարզի վարչական կեդրոն, հերոս-քաղաք։

Բնակչութեան թիւով Ռուսաստանի խոշորագոյն քաղաքն է՝ ▲13 010 112 մարդ (Հոկտեմբեր 1, 2021), ամէնաբնակեցուած քաղաքն է, որ ամբողջութեամբ տեղակայուած է [[Եւրոպա]]յի մէջ: Բնակչութեան թիւով կը մտնէ աշխարհի քաղաքներու առաջին տասնեակին մէջ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;srt=pnan|title=Крупнейшие города мира по населению|date=2010|publisher=world-gazetteer.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111008051734/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;srt=pnan|archivedate=2011-10-08|accessdate=2011-09-12|lang=en|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:  Մոսկուայի քաղաքային համախմբման կեդրոն։

Մոսկուայի մեծ իշխանութեան, Ռուսական թագաւորութեան, Ռուսական կայսրութեան (1728-1730-ականներուն), Խորհրդային Ռուսաստանի եւ ԽՍՀՄ պատմական մայրաքաղաք: Մոսկուայի մէջ կը գտնուին Ռուսաստանի դաշնութեան պետական իշխանութեան դաշնային մարմինները (բացառութեամբ Սահմանադրական դատարանի), օտար պետութիւններու դեսպանատուները, ռուսական խոշորագոյն առեւտրային կազմակերպութիւններու եւ հասարակական միաւորումներու գլխամասերը:

Տեղակայուած է Մոսկուա գետնի վրայ, Արեւելա-եւրոպական հարթավայրի կեդրոնը, Օքա եւ Վոլկա գետերու միջագետքին մէջ։ Ինչպէս դաշնութեան հպատակ՝ Մոսկուան սահմանակից է Մոսկուայի եւ Քալուկայի մարզերի հետ:

Մոսկուան Ռուսաստանի զբօսաշրջութեան կարեւորագոյն կեդրոնն է: Մոսկովեան Քրեմլը, Կարմիր հրապարակը, Նովոտեւիչի վանքը եւ Համբարձման եկեղեցին կը մտնեն [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ]]-ի համաշխարհային ժառանգութեան մէջ&lt;ref&gt;[http://whc.unesco.org/en/list/545 Список] Всемирного наследия&lt;span&gt; &lt;/span&gt;[[ЮНЕСКО]]&lt;/ref&gt;: Անիկա կարեւորագոյն փոխադրութեան հանգոյց է:

Քաղաքին կը սպասարկեն միջազգային՝ Տոմոտետովօ, Շերեմէտեվօ, Վնուքովօ, շուրջ 6 օդակայան, 9 երկաթուղային կայարաններ, 3 գետային նաւահանգիստ (ելքեր կան դէպի Ատլանտեան եւ Հիւսիսային սառուցեալ ովկիանոսի ջրային տարածքներ)։ 1935-էն սկսեալ քաղաքին մէջ կը գործէ ճեպընթացը։

«Ֆորպս» ամսագրի 2011-ի տուեալներով Մոսկուան տոլարային միլիարդատէրներու քանակով (79 հոգի) աշխարհի մէջ կը գրաւէ առաջին տեղը։

1980-ին Մոսկուայի մէջ տեղի կ'ունենայ 22-րդ ամառնային [[Ողիմպիական Խաղեր|Ողիմպիական խաղերը]]։

== Անուան ծագումնաբանութիւն ==
Քաղաքի անուան ծագումնաբանութիւնը կու գայ գետի անունէն&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Поспелов Е. М.|заглавие=Топонимический словарь Московской области|место=М.|издательство=Профиздат|год=320|страниц=320|страницы=173|isbn=5–255–01342–0}}.&lt;/ref&gt;։ Մոսկուայի տեղանուան ստուգաբանութիւնը հաստատուած չէ&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Агеева Р.А., Александров Ю.Н., Бондарчук Г.П. и др.|заглавие=Улицы Москвы. Старые и новые названия. Топонимический словарь-справочник|ответственный=Отв. редактор Е.М.Поспелов|ссылка=http://antic-r.narod.ru/bibl4.htm|место=М.|издательство=Изд. центр «Наука, техника, образование»|год=2003|страниц=336|страницы=184–185|isbn=5–9900013–1–2}}.&lt;/ref&gt;։ Վերջին տարիներուն մասնագէտներու շրջանակին մէջ մեծ տարածում ստացած են գետի պալթեան&lt;ref&gt;''Топоров, Владимир Николаевич'' «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. — М.: Наука, 1972. — с. 217—280&lt;/ref&gt; եւ սլաւոնական&lt;ref&gt;''Фасмер, Макс'' [http://etymolog.ruslang.ru/vasmer.php?id=661&amp;vol=2 Этимологический словарь русского языка. М., 1986, стр. 660—661]&lt;/ref&gt; ծագումնաբանութեան վարկածները։ Երկու վարկածներուն մէջ բառի հիմնական իմաստն էր «հեղուկ», «խոնաւ», «ցեխոտ» բառերը&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Смолицкая Г. П., Горбаневский, Михаил Викторович|заглавие=Топонимия Москвы (Серия «Литературоведение и языкознание»)|ответственный=Отв. редактор Иванов, Вячеслав Всеволодович|ссылка=http://antic-r.narod.ru/bibl4.htm|место=М.|издательство=Наука|год=1982|страниц=176|страницы=81–89}}).&lt;/ref&gt;։

== Ֆիզիքա-աշխարհագրական բնութագիր ==
=== Աշխարհագրական դիրք ===
Մոսկուան կը գտնուի Ռուսաստանի եւրոպական մասի կեդրոնը, Վոլկա եւ Օքա գետերու միջագետքին մէջ, Սմոլենսքօ-Մոսկովեան բարձրավանդակի սահմանագիծին ([[արեւմուտք]]էն), Մոսկովորեցքօ-Օքայան հարթութեան մէջ (արեւելքէն) եւ Մեշէօրքեան ցածավայրի մօտ ([[հարաւ]]-արեւելքէն)։ 2014-ի տուեալներով՝ քաղաքի տարածքը կը կազմէ 2561,5 քմ&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;։ Տարածքի մօտաւորապէս մէկ երրորդը (900 քմ&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://meduza.io/news/2017/07/12/ot-antarktidy-otkololsya-aysberg-massoy-trillion-tonn|title=От Антарктиды откололся айсберг массой триллион тонн|date=2017-07-12|website=meduza.io|publisher=Meduza|accessdate=2017-10-17}}&lt;/ref&gt; կը գտնուի Մոսկուայի օղակաձեւ ճանապարհին ներսը (ռուս.՝ МКАД-Московская кольцевая автомобильная дорога), մնացած մասը՝ 1641 քմ-ը օղակաւոր ճանապարհէն դուրս&lt;ref name=&quot;СобОтчёт2&quot;&gt;{{Cite web |url=http://s.mos.ru/common/upload/Book_11.pdf |title=С.Собянин, выступление в Московской городской Думе «Отчёт о результатах деятельности Правительства Москвы за 2011—2012 годы» |accessdate=2019-08-12 |archive-date=2013-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514123032/http://s.mos.ru/common/upload/Book_11.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;։

Ծովի մակարդակէն միջին բարձրութիւնը կը կազմէ 156 մ։ Ամէնաբարձր կէտը կը գտնուի Թեփլոստանեան բարձրավայրին մէջ եւ կը կազմէ 255 մ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.darwin.museum.ru/expos/oopt/?t=40|title=Памятник природы «Высшая точка Москвы — 255 м над уровнем моря (Тёплый Стан)»|publisher=Государственный Дарвиновский музей|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130727151218/http://www.darwin.museum.ru/expos/oopt/?t=40|archivedate=2013-07-27|accessdate=2009 թ․ ապրիլի 29|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;, ամէնացած կէտը՝ Պեսետինեան կամուրջներու մօտ է, ուր Մոսկուա գետը կը հեռանայ քաղաքէն: Այդ կէտի բարձրութիւնը հաշուած ծովի մակարդակէն՝ կը կազմէ 114,2 մեթր&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://moscowwalks.ru/2011/06/08/samaya-vysokaya-tochka-moskvy/|title=Самая высокая и самая низкая точки Москвы|date=2011-06-08|work=«Прогулки по Москве»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190730083007/http://moscowwalks.ru/2011/06/08/samaya-vysokaya-tochka-moskvy/|archivedate=2019-07-30|accessdate=2012 թ․ ապրիլի 30|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։ Մոսկուայի երկարութիւնը (առանց շերտընդմէջեան տարածքները հաշուելու) հիւսիսէն հարաւ Մոսկովեան օղակաւոր մայրուղիի սահմաններուն մէջ՝ 38 քմ., սահմաններէն դուրս՝ 51,7 քմ., արեւմուտքէն արեւելք՝ 39,7 քմ.։

Քաղաքը տեղակայուած է Մոսկուա գետի միջին հոսանքին մէջ՝ անոր երկու ափերուն։ Բացի այս գետէն, քաղաքի տարածքով կը հոսին տասնեակ այլ գետեր, որոնցմէ ամէնախոշորներն են Մոսկուայի վտակները, Սխոտնեան, Խիմքան, Փրեսնեան, Նեկլիննայան, Եուզան եւ Նիշէնքան (ձախակողմեան), ինչպէս նաեւ Սենունը, Քոտլովքան եւ Կրեւոտնեան (աջակողմեան)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://moscow.gramota.ru/dict.shtml|title=Названия рек, ручьев, озёр, прудов и оврагов Москвы|publisher=moscow.gramota.ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190802033308/http://moscow.gramota.ru/dict.shtml|archivedate=2019-08-02|accessdate=2009 թ․ հունվարի 12|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։ Շատ մանր գետեր (Նեկլիննեան, Փրեսնեան եւ այլն) քաղաքի սահմաններուն մէջ կը հոսին ջրանցքներով։ Մոսկուայի մէջ կան նաեւ շատ այլ ջրաւազաններ. ՄՕԱՃ-ի տարածքին մօտ փոքր գետեր եւ լիճեր, որոնցմէ շատերը կը հոսին հաւաքատեղիներու մէջ, ինչպէս նաեւ մօտ 240 բաց ջրաւազաններ (լիճեր եւ լճակներ):

Մոսկուան կը գտնուի Մոսկուայի ժամանակի ժամային գօտիին մէջ։ Կիրառելի ժամանակի տեղաշարժը UTC յարաբերութեամբ կը կազմէ +3:00: Կիրառելի ժամանակի եւ աշխարհագրական լայնութեան համապատասխան միջին արեւային կէսօրը Մոսկուայի մէջ կը սկսի 12:30-ին:

=== Ժամային գօտի ===
Մոսկուան կը գտնուի ժամային գօտիի մը մէջ, որ միջազգային չափանիշով կը նշուի ինչպէս Moscow Time Zone (MSK)։ Միջազգային ժամանակէն՝ UTC կը շեղի եւ կը կազմէ +4։00։

27 Մարտ 2011-էն՝ մշտական ամառնային ժամանակի անցնելէն ետք եւ 1930-էն գործող հրամանային ժամանակը հաշուի առնելով՝ Մոսկուայի կեդրոնը աստղագիտական կէսօրը կը սկսի 13։30-ին&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.interfax.ru/society/txt.asp?id=266879|title=Подготовка к зимнему времени началась|date=2012-09-21|publisher=Интерфакс|accessdate=2013 թ․ հունվարի 24}}&lt;/ref&gt;։

=== Կլիմա ===
Մոսկուայի կլիման չափաւոր ցամաքային է՝ յստակ արտայայտուած եղանականութեամբ։ Ձմեռը (օրական միջին ջերմաստիճանը 0°C-էն ցած է) կը տեւէ Նոյեմբերի երկրորդ կէսէն մինչեւ Մարտի վերջը։ Օրացուցային ձմեռուան ընթացքին կը դիտարկուին ոչ շարունակական (3-5 օր) խիստ սառնամանիքներու շրջափուլեր (գիշերային ջերմաստիճանը մինչեւ -20°C, աւելի հազուադէպ՝ -25..-30°C)։ Բայց Դեկտեմբերի ու Յունուարի սկիզբը տաքացումներ, երբ ջերմաստիճանը -5..-10°C-էն կը բարձրանայ մինչեւ 0°C, երբեմն՝ +5..+10°C։ Ըստ ՎՎՑ օդերեւութաբանական կայանի տուեալներուն (1981-2010-ականներուն նորման)՝ տարուան ամէնացուրտ ամիսը Փետրուարն է (միջին ջերմաստիճանը կը կազմէ -6,7°C)&lt;ref&gt;Большой энциклопедический словарь&lt;/ref&gt;։ Փոփոխական եղանակները բաւական կարճ են։ Երբեմն նոյնիսկ ամառնային ջերմաստիճանները կը դիտուին Ապրիլի սկիզբը, իսկ Մայիսի վերջը եւ Յունիսի սկիզբը կը գրանցուի ցուրտերու վերադարձ։ Ամառը (ցերեկային միջին ջերմաստիճանը բարձր է +20°C եւ օրական միջին ջերմաստիճանը բարձր է +15°C) կը տեւէ Մայիսի կէսերէն մինչ Սեպտեմբերի սկիզբը, ցերեկային ջերմաստիճանը յաճախ կը գերազանցէ 30°C (միջինը 6-8 օր ամառնային եղանակի ընթացքին, 2010-ին՝ 1,5 ամիս։ 35°C ջերմաստիճանը վերջին 30 տարիներու ընթացքին գերազանցած է 18 անգամ, որմէ 16-ը 2010-ին)։ Ամէնատաք ամիսը Յուլիսն է (1981-2010-ականներու միջին ջերմաստիճանը կազմած է +19,2°C)։

1981-2010-ականներու դիտարկում ներով միջին տարեկան ջերմաստիճանը կը կազմէ +5,8°C։ Մետեոդիտարկում ներու ողջ պատմութեան ամէնատաք շրջանը եղած է 2008-ը. միջին ջերմաստիճանը կազմած է +7,3°C&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pogoda.ru.net/weathernews.php?id=3284|title=2008 թվականը ամենատաք տարին էր Մոսկվայի պատմության մեջ (1-ին պարբերություն)|date=2009-01-11|publisher=pogoda.ru.net|dead-url=yes|accessdate=2009 թ․ հունվարի 11|archive-date=2020-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413063246/http://www.pogodaiklimat.ru/weathernews.php?id=3284}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, ամէնացուրտը՝ 1888-ը (+1,7°C)։ 1961-1990-ականներու դիտարկումներով միջին տարեկան ջերմաստիճանը կազմած է +5,0°C, քամիի տարեկան միջին արագութիւնը՝ 2,3 մ/վ, օդի տարեկան միջին խոնաւութիւնը՝ 77%, Դեկտեմբերին կը հասնի 85%, Մայիսին կ'իջնէ մինչեւ 64%&lt;ref name=&quot;Климат Москвы&quot;&gt;{{cite web|url=http://pogoda.ru.net/climate/27612.htm|title=Մոսկվայի օդի ջերմաստիճան|publisher=Погода и климат|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130422052528/http://www.pogoda.ru.net/climate/27612.htm|archivedate=2013-04-22|accessdate=2009 թ․ հունվարի 11|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։

130-ամեայ դիտարկումներու շրջանին օդի ամէնաբարձր ջերմաստիճանը դիտարկուած է 29 Յուլիս 2010-ին եւ ՎՎՑ օդերեւութաբանական կայանին մէջ կազմած է +38,2°C, «Պալչուկ» օդերեւութաբանական կայանին մէջ, քաղաքի կեդրոնը եւ Տոմոտետովօ օդակայանին մէջ արտասովոր շոգի ընթացքին՝ +39,0°C&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2010/07/29/absolute/|title=Մոսկվայի պատմության 130 տարիների ընթացքում ջերմաստիճանը բարձրացել է 38 աստիճանով|work=Lenta.ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190220043653/https://lenta.ru/news/2010/07/29/absolute/|archivedate=2019-02-20|accessdate=2019-08-12|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։ Ամէնացած ջերմաստիճանը գրանցուած է 17 Յունուար1940-ին եւ կազմած է -42,2°C (Թիմիրեազեւսքեան գիւղատնտեսական ակադեմիայի օդերեւութաբանական կայան՝ ԹԳԹԱ), Մոսկուայի հենքային օդերեւութաբանական կայանին մէջ բացարձակ նուազաչափը կը կազմէ -38,1°C (Յունուար1956)։

Տարուան ընթացքին Մոսկուայի մէջ եւ յարակից տարածքին մէջ կը թափի 600-800 մմ մթնոլորտային տեղումներ, որոնց մեծամասնութիւնը՝ ամառնային շրջանին է։ Տեղումներու մակարդակը կը փոխուի բաւական մեծ միջակայքի մէջ. հնարաւոր է ինչպէս մեծ քանակի տեղումներ (օրինակ՝ Յուլիս 2008ին՝ 180մմ տեղումներ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://newsru.com/russia/09jan2009/hotest2008.html|title=2008 թվականում Մոսկվայում գրանցվեցին ամենամեծ քանակով տեղումները|date=2009-01-09|publisher=[[NEWSru.com]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200126012245/https://www.newsru.com/russia/09jan2009/hotest2008.html|archivedate=2020-01-26|accessdate=2009 թ․ հունվարի 11|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;), այդպէս ալ փոքր քանակի տեղումներ՝ (օրինակ՝ 2010 թուականի Յուլիսին՝ 13 մմ)։ Ցերեկուան տեւողութիւնը կը տատանուի 7 ժամ 00 րոպէէն (Դեկտեմբերի 21) մինչեւ 17 ժամ 34 րոպէ (Յունիսի 21)։ Հորիզոնէն արեւի առաւելագոյն բարձրութիւնը՝ 11°-ից (21 Դեկտեմբեր) մինչեւ 58° (21 Յունիս)։Հիւսիսափայլի տարեկան ժամերու քանակը կը կազմէ 1731 ժամ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pogoda.ru.net/weathernews.php?id=3284|title=2008 թվականը Մոսկվայի պատմության ընթնացքում ամենատաք տարին է|date=2009-01-11|publisher=pogoda.ru.net|dead-url=yes|accessdate=2009 թ․ հունվարի 11|archive-date=2020-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413063246/http://www.pogodaiklimat.ru/weathernews.php?id=3284}}&lt;/ref&gt; (2001-2010-ականներուն միջինը 1900 ժամ)։ Մոսկուայի տարածքին հազուադէպ չեն նաեւ մառախուղը եւ ամպրոպը։ Ժամանակ առ ժամանակ Մոսկուայի մէջ տեղի կ'ունենան այնպիսի տարերային եղանակային երեւոյթներ, ինչպիսին են մրրիկները, տեղատարափ անձրեւները եւ նոյնիսկ փոթորիկները։ 20 Յունիս1998-ի լոյս 21-ի գիշերը, մայրաքաղաքին վրայ թափուեցան քաղաքի պատմութեան ընթացքին ամէնակործանարար փոթորիկները&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://meteoweb.ru/cl006-4.php|title=2007 թ Մոսկվայում Հյուսիսափայլի տեւողությունը|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191105053758/http://meteoweb.ru/cl006-4.php|archivedate=2019-11-05|accessdate=2009 թ․ փետրվարի 21|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։

=== Բուսականութիւն ===
[[Պատկեր:Krylatskoe-hills.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Krylatskoe-hills.jpg|մինի|Քռիլատի շրջանի բլուրները]]
Չնայած Մոսկուայի մեծաքանակ կառուցապատման, քաղաքի կանաչ տարածքներու մակերեսը (համաձայն Մոսկուայի [[Ճարտարապետութիւն|ճարտարապետութեան]] յանձնաժողովի 2007-ի տուեալներուն) կը կազմէ 34.3 հազար հա (կամ քաղաքի ընդհանուր տարածքի 1/3-ը)։

Մոսկուայի մէջ կան այնպիսի անտառային եւ պուրակային զանգուածներ, ինչպիսին են Իզմայլովեան պուրակը, Թիմիրեազեւսքի պուրակը, Ֆիլէօվսքի պուրակը (անտառային պուրակ), Զամոսքովորեչնի անտառային պուրակը, Լիւպլինսքի պուրակը, Պութովսքի անտառային պուրակը, բուսաբանական այգին, Նեսքուչնի այգին, Պիտցեվսքի անտառային պուրակը, Ցարիցինօ եւ Քոլոմէնսքոյէ արգելոց-թանգարանները, Քուզմինսքի անտառային պուրակը, Քուսքովօ անտառային պուրակը եւ այլն։

Քաղաքի տարածքին մէջ կը գտնուի նաեւ Եղջերու կղզին (Լոսինի Օսթրով) ազգային բնական պարկի մէկ մասը, բազմաթիւ զբօսայգիներ եւ հանգիստի գօտիներ։

=== Կենդանական աշխարհ ===
Մոսկուայի կենդանական աշխարհը բազմազան է։ Օրինակ, Եղջերու կղզի զբօսայգիին մէջ կան ո՛չ միայն սկիւռներ, ոզնիներ եւ նապաստակներ, այլեւ աւելի խոշոր վայրի կենդանիներ, ինչպիսին են վարազը եւ հիւսիսային եղջերուն, պտաւոր եղջերուն։ Կան նաեւ գիշատիչներ՝ աղուէս, ջրաքիս, սպիտակ կզաքիս։ Եղջերու կղզիի Վերխնեյուզեան մասին մէջ կը բնադրուին բադեր եւ ձկնկուլներ, հազուագիւտ փասիաններ եւ գորշ կաքաւներ։ Իւան Ահեղի ժամանակներէն Եղջերու կզղին կը գտնուի յատուկ պահպանութեան տակ, իսկ 1983-էն՝ ինչպէս բնական ազգային պարկ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.elkisland.ru/nature_fauna.html|title=Официальный сайт национального парка Лосиный Остров|publisher=Лосиный Остров|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090127055743/http://www.elkisland.ru/nature_fauna.html|archivedate=2009-01-27|dead-url=yes|accessdate=2009 թ․ նոյեմբերի 08–ին}}&lt;/ref&gt;։

Պիթցեվսքեան անտառին մէջ նոյնպէս կան բազմաթիւ գիշատիչ կենդանիներ։ Այստեղ կ'ապրին ոզնիներ, հողափորիկներ եւ նոյնիսկ մայրաքաղաքին մէջ այդքան հազուադէպ չղջիկներ, նապաստակներ՝ սպիտակ եւ գորշ, դաշտամուկ, աքիսներ, սկիւռներ։ Մերձ-Մոսկուայէն կու գան հիւսիսային եղջերուն եւ վարազը։ Կը ձուադրեն բադերը, կը բնադրէ՝ ջրահաւը&lt;ref name=&quot;qw&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bitsevskipark.ru/fauna.htm|title=Фауна|publisher=Битцевский лес|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150618100956/http://www.bitsevskipark.ru/fauna.htm|archivedate=2015-06-18|accessdate=2013 թ․ հունվարի 11|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։

Մոսկուայի մէջ կը հանդիպի այնպիսի հազուագիւտ կենդանի, ինչպիսին է քնամուկը։&lt;ref name=&quot;orson&quot;&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Б. Л. Самойлов, Г. В. Морозова|часть=|заглавие=Красная книга города Москвы|место=М.|издательство=|год=2001|страницы=90-91|страниц=930|isbn=|тираж=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=О. Л. Россолимо, И. Я. Павлинов, С. В. Крускоп, А. А. Лисовский, Н. Н. Спасская, А. В. Борисенко, А. А. Панютина|часть=2 ч.|заглавие=Разнообразие млекопитающих|место=М.|издательство=КМК|год=2004|страницы=89-90 (455-456)|страниц=213|isbn=5–87317–098–3|тираж=}}&lt;/ref&gt; Մոսկուայի մէջ անոր թաքստոցներ գտնուած են Պիթցեւեան անտառին մէջ, Եղջերուակղզային անտառապուրակին մէջ, Իզմայլովեան անտառին մէջ։&lt;ref name=&quot;orson&quot; /&gt; Հազուագիւտ է սեւ ժանտաքիսը&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Б. Л. Самойлов, Г. В. Морозова|часть=|заглавие=Красная книга города Москвы|место=М.|издательство=|год=2001|страницы=81-82|страниц=930|isbn=|тираж=}}&lt;/ref&gt;, որ կ'ապրի գետերու աւազաններուն մէջ, որու ափերով կը տեղափոխուին անտառ, բացատ եւ թփուտներ։ Փաստացի բնակման վայրեր յայտաբերուած են քաղաքի քանի մը տեղերը՝ Սեւ լիճի մօտ, Սխոտնի գետի աւազանին մէջ, ինչպէս նաեւ Քրիլատսքայա եւ Պրաթէեւսքայա գետակներուն մէջ (1985-2000-ականներուն)&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Б. Л. Самойлов, Г. В. Морозова|часть=|заглавие=Красная книга города Москвы|место=М.|издательство=|год=2001|страницы=82|страниц=930|isbn=|тираж=}}&lt;/ref&gt;։

Նապաստակներ Մոսկուայի մէջ կարելի է տեսնել Իզմայլովեան անտառին մէջ, Քուզմինեան անտառապուրակին, Պիթցեւեան անտառին մէջ&lt;ref name=&quot;qw&quot; /&gt; եւ Սերեպեանի Պորին մէջ։ Աքիսները կ'ապրին անտառային զանգուածներու՝ Եղջերու կղզիին մէջ, Իզմայլովեան, Քուզմինեան, Պիրիւլեվեան, Պիտցեւեան, Ֆիլի-Քունցեւեան անտառային պուրակներուն մէջ, գետերու հովիտներուն մէջ՝ Ռուտնեւսքի, Սեւ, Ալէօշկինի, Չեչէօրնի, Սեթունի, Ռամէնսքի, Պրատովսքի, Սխոտնի, Քլէազմի, գետակներու մէջ՝ Մարինսքի, Պրատէեւսքի, Մնէօվնիքովսքի, աւելի յաճախ՝ Թուշինսքի, ինչպէս նաեւ Խիմքինեան ջրապահեստարանի արեւմտեան ափին&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Б. Л. Самойлов, Г. В. Морозова|часть=|заглавие=Красная книга города Москвы|место=М.|издательство=|год=2001|страницы=79-80|страниц=930|isbn=|тираж=}}&lt;/ref&gt;:

Գոյութիւն ունի Մոսկուայի Կարմիր գիրքը, ուր թուարկուած են Մոսկուայի՝ հազուադէպ եւ անհետացող կենդանատեսակները։ Այնտեղ կը յիշատակուին սովորական ոզնին, գաճաճ փոքրաչղջիկը, սպիտակ կզաքիսը եւ աքիսը, սպիտակ նապաստակը, գորշ նապաստակը, անտառամուկը, սովորական գերմանամուկը&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.darwin.museum.ru/expos/redbook/?bio=0&amp;r=0&amp;ts=&amp;type=&amp;cl=5|title=Красная книга Москвы|publisher=Государственный Дарвиновский музей|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130615143209/http://www.darwin.museum.ru/expos/redbook/?bio=0&amp;r=0&amp;ts=&amp;type=&amp;cl=5|archivedate=2013-06-15|accessdate=2009 թ․ նոյեմբերի 08–ին|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։

Մոսկուայի մէջ ամէնախոշոր գիշատիչը սովորական աղուէսն է, կը հանդիպի Եղջերու կղզիի զբօսայգիին մէջ, Քուզմինսքի անտառապուրակին&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dic.academic.ru/dic.nsf/moscow/1539/|title=Кузьминский лесопарк|work=Энциклопедия «Москва»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190220043317/https://dic.academic.ru/dic.nsf/moscow/1539/|archivedate=2019-02-20|accessdate=2013 թ․ հունվարի 11|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;, Պիտցեւեան անտառին մէջ եւ այլուր։

Թռչուններէն այստեղ կը հանդիպին մեծ եւ փոքր վարուժնակը&lt;sup&gt;[35]&lt;/sup&gt;, գորշ բադը, սովորական ոսկէակնը, սեւ ուրուրը եւ ճահճային սպիտակամազը, բազէներու քանի մը տեսակ,&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Б. Л. Самойлов, Г. В. Морозова|часть=|заглавие=Красная книга города Москвы|место=М.|издательство=|год=2001|страницы=134-136|страниц=930|isbn=|тираж=}}&lt;/ref&gt; աքարը&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Б. Л. Самойлов, Г. В. Морозова|часть=|заглавие=Красная книга города Москвы|место=М.|издательство=|год=2001|страницы=139-141|страниц=930|isbn=|тираж=}}&lt;/ref&gt;, փարփարը&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Б. Л. Самойлов, Г. В. Морозова|часть=|заглавие=Красная книга города Москвы|место=М.|издательство=|год=2001|страницы=144-147|страниц=930|isbn=|тираж=}}&lt;/ref&gt;, կիվիվը, կտցարը&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Б. Л. Самойлов, Г. В. Морозова|часть=|заглавие=Красная книга города Москвы|место=М.|издательство=|год=2001|страницы=162-164|страниц=930|isbn=|тираж=}}&lt;/ref&gt;, անտառակտցարը&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Б. Л. Самойлов, Г. В. Морозова|часть=|заглавие=Красная книга города Москвы|место=М.|издательство=|год=2001|страницы=166-168|страниц=930|isbn=|тираж=}}&lt;/ref&gt;, լճային փոքր ճայը&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Б. Л. Самойлов, Г. В. Морозова|часть=|заглавие=Красная книга города Москвы|место=М.|издательство=|год=2001|страницы=172-174|страниц=930|isbn=|тираж=}}&lt;/ref&gt;, վայրի աղաւնին&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Б. Л. Самойлов, Г. В. Морозова|часть=|заглавие=Красная книга города Москвы|место=М.|издательство=|год=2001|страницы=175-176|страниц=930|isbn=|тираж=}}&lt;/ref&gt;, սովորական տատրակը&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Б. Л. Самойлов, Г. В. Морозова|часть=|заглавие=Красная книга города Москвы|место=М.|издательство=|год=2001|страницы=176-179|страниц=930|isbn=|тираж=}}&lt;/ref&gt;, ականջաւոր եւ ճահճային բուերը&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Б. Л. Самойлов, Г. В. Морозова|часть=|заглавие=Красная книга города Москвы|место=М.|издательство=|год=2001|страницы=179-181|страниц=930|isbn=|тираж=}}&lt;/ref&gt;, տնային բուն&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Б. Л. Самойлов, Г. В. Морозова|часть=|заглавие=Красная книга города Москвы|место=М.|издательство=|год=2001|страницы=190-191|страниц=930|isbn=|тираж=}}&lt;/ref&gt;, աղաւնին, ճնճղուկը եւ ագռաւները, ինչպես նաեւ սովորական այծկիթը&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Б. Л. Самойлов, Г. В. Морозова|часть=|заглавие=Красная книга города Москвы|место=М.|издательство=|год=2001|страницы=194-196|страниц=930|isbn=|тираж=}}&lt;/ref&gt; եւ ծղնին&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Б. Л. Самойлов, Г. В. Морозова|часть=|заглавие=Красная книга города Москвы|место=М.|издательство=|год=2001|страницы=197-199|страниц=930|isbn=|тираж=}}&lt;/ref&gt;, գորշ եւ կանաչ փայտփորիկները եւ նոյնիսկ ափային ծիծեռնակները&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Б. Л. Самойлов, Г. В. Морозова|часть=|заглавие=Красная книга города Москвы|место=М.|издательство=|год=2001|страницы=208-211|страниц=930|isbn=|тираж=}}&lt;/ref&gt;։

=== Բնապահպանութիւն ===
[[Պատկեր:In_the_centre_of_Moscow,_Russia.jpg|մինի|Բաց հողերու աղտոտութիւն Մոսկուայի մէջ (Խորոշէօվսքոյէ մայրուղիի Թարաքանովքա գետի կոլեկցիոներուն մոտ)]]
Մոսկուայի բնապահպանական իրավիճակին վրայ կ'ազդէ քաղաքին արեւմտեան եւ հիւսիս արեւմտեան քամիներու գերիշխումը&lt;ref name=&quot;Наш город&quot;&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=Алексеев А. И. и др.|заглавие=Москвоведение. Наш город: Учебник для 5—7 классов общеобразовательных учреждений|издание=АНО ИЦ «Москвоведение», АО «Московские учебники»|место=М.|издательство=|год=1999|страницы=69—70|isbn=5785300591|тираж=}}&lt;/ref&gt;։ Քաղաքային ջրային աղբիւրներու որակը աւելի լաւ է քաղաքի հիւսիս-արեւմուտքէն։ Արժեհամակարգի բարելաւման կարեւոր գործօն կը համարուի զբօսայգիներու, այգիներու պահպանումը եւ ծառերու շատացումը բակերում է, որոնք տուժած են վերջին տարիներուն կէտային կառուցապատման արդիւնքով։

Շրջակայ միջավայրի հսկողութիւնը Մոսկուայի մէջ կ'իրականացնեն 39 ինքնադարձ կայուն կայաններ, որոնք կը վերահսկեն օդին մէջ 22 աղտոտող նիւթերու մակարդակը եւ աղտոտութեան ընդհանուր մակարդակը&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ecoekspert.ru/art/norm/77.html|title=ППМ от 8 ноября 2005 г. № 866-ПП. О функционировании единой системы экологического мониторинга города Москвы и практическом использовании данных экологического мониторинга|publisher=Правительство Москвы|accessdate=2009 թ․ յունուարի 11|archive-date=2009-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090521201434/http://www.ecoekspert.ru/art/norm/77.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։

Մթնոլորտային օդի ամէնաբարձր մակարդակի աղտոտումը կը նկատուի խոշոր մայրուղիներու եւ արդիւնաբերական գօտիներու շրջանին մէջ, յատկապէս կեդրոնը, քաղաքի արեւելեան եւ հարաւարեւելեան շրջաններուն մէջ։ Մոսկուայի մէջ ամէնէն աղտոտած շրջաններն են՝ Քաբոթնեան, Քոսինօ Ուխթոմսքին եւ Մարյինոն։ Պատճառը քաղաքի տարածքին Մոսկովեան նաւթաարդիւնաբերական գործարանն է, Լիւպերէցքի եւ Քուրեանովսքի օդարկութեան կայանները&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.interfax.ru/news.asp?id=243725|title=Названы самые грязные районы Москвы|publisher=Интерфакс|accessdate=2012 թ․ մայիսի 2}}&lt;/ref&gt;։ Մոսկուայի էկոլոգիապէս մաքուր շրջանները կը պատկանին Քրիլատսքոյէ, Քուրքինօ, Միտինօ, Սթրոկինօ եւ Յասենեւօ շրջանները։

Մոսկուայի օդը աղտոտող հիմնական աղբիւրն է ինքնաշարժային փոխադրամիջոցի կողմէ արտանետուող կազը&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mos.ru/documents/index.php?id_4=121878|title=№ 290-ПП О расширении применения диметилового эфира и других альтернативных видов моторного топлива|date=2007-05-27|work=Официальный портал Мэра и Правительства Москвы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130525224850/https://www.mos.ru/documents/index.php?id_4=121878|archivedate=2013-05-25|accessdate=2012 թ․ հունիսի 15|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։ Օդը կ'աղտոտեն նաեւ ջերմաելեկտրակայանները, գործարանները, շիկացած ասֆալտի գոլորշիները։

Mercer խորհրդատուական կազմակերպութեան վարկածով, Մոսկուան ճանչցուած է Եւրոպայի ամէնաաղտոտած մայրաքաղաքներէն մէկը (2007-ին Մոսկուան վարկանիշին մէջ կը զբաղեցնէ 14-րդ հորիզոնականը&lt;ref name=&quot;Mercer2&quot;&gt;{{cite web|url=http://travel.mail.ru/news/46323/|title=Москва заняла 14 место в списке самых грязных городов мира|date=2008-03-08|publisher=travel.mail.ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130128232110/http://travel.mail.ru/news/46323/|archivedate=2013-01-28|accessdate=2012 թ․ փետրվարի 28|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;)։

== Պատմութիւն ==
=== Առաջին բնակեցումներ ===
[[Պատկեր:Red_Square_in_Moscow_(1801)_by_Fedor_Alekseev.jpg|մինի|Կարմիր հրապարակ, նկարիչ՝ Ֆէոտոր Ալեքսէեւ]]
[[Պատկեր:Kremlinroad.jpg|մինի|Քրեմլ տանող ճանապարհը, XIX դարու ջրանկար]]
Մոսկուայի տարիքը յստակ յայտնի չէ։ Առաջին բնակավայրերը առաջացած են Մոսկուայի տարածքին Նեոլիթի դարաշրջանին, մօտ մ.թ.ա. 8000 տարի առաջ: Ցարիցինօ այգիին մէջ յայտնաբերուած է ֆատէանովեան մշակոյթի միջին պրոնզեդարեան շրջանի բնակավայր, ինչպէս նաեւ պրոնզեդարեան շրջանի բնակավայրեր՝ Քրեմլի բլուրի մօտակայքը։ Առաջին հազարամեակի վերջերէն սկսած ժամանակակից Մոսկուայի շրջանին մէջ բնակութիւն հաստատած են սլաւոնականը՝ վէատիչները եւ կրիւիչները։ Վէատիչները կը կազմէին Մոսկուայի սկզբնական բնակչութեան հիմնական մասը։ Քրեմլի տարածքին մէջ տեղի ունեցող հնագիտական պեղումները կը վկայեն այն մասին, որ XI դարու վերջերը այդտեղ արդէն բնակավայր եղած է&lt;ref name=&quot;БСЭ6&quot;&gt;{{cite web|url=http://slovari.yandex.ru/%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0%20%28%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0%20%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0%29/|title=Москва (столица СССР)|publisher=Большая советская энциклопедия|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130313163358/http://slovari.yandex.ru/%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0%20%28%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0%20%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0%29/|archivedate=2013-03-13|accessdate=2010 թ․ օգոստոսի 15|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։

Առաջին յիշատակուած տարեգրութիւնը կը համարուի Հիփաթեան տարեգրութիւնը 4 Ապրիլ 1147-ի Ուրբաթ օրը, երբ ռոսթովա-սուզտալացի իշխան՝ Եուրի Տոլկորուքին Մոսքով անունով քաղաքին մէջ կ'ընդունի իր ընկերներուն եւ դաշնակիցներուն իշխան Սովեւթոսլաւ Օլկովիչի գլխաւորութեամբ&lt;ref name=&quot;Ипатьевская летопись&quot;&gt;[http://izbornyk.org.ua/ipatlet/ipat15.htm ПСРЛ. Т. 2. Ипатьевская летопись. — СПб., 1908. — Стлб. 339.]&lt;/ref&gt;: 1156-ին այստեղ կառուցուած էին նոր փայտեայ ամրութիւններ: Ընդհանուր տարածքը մեծցած է 3-4 անգամ&lt;ref name=&quot;БСЭ6&quot;/&gt;: 12-րդ դարուն կեչակեղեւէ պատրաստուած պատուոգիրին մէջ Մոսկուան յիշատակուած է որպէս Քուչքով:
[[Պատկեր:Principality_of_Moscow.png|մինի|114x114փքս|Մոսկուայի իշխանութեան զինանշանը]]
1237-1238-ականներուն՝ Ռուսիոյ վրայ մոնղոլ թաթարական ասպատակութիւններու ժամանակ, Մոսկուան կողոպտուեցաւ, հրդեհուեցաւ, սակայն այն շուտով վերականգնուեցաւ&lt;ref name=&quot;БСЭ6&quot;/&gt;:

== Իշխանութեան մայրաքաղաք ==
XIII դարու երկրորդ կիսուն իշխան Դանիէլ Ալեքսանտրովիչի (Ալեքսանտր Նեւսքիի որդին) իշխանութեան ժամանակ, Մոսկուան դարձած է ինքնուրոյն անկախ իշխանութեան կեդրոն։ Քաղաքի՝ առեւտրային ուղիներու խաչմերուկին վրայ գտնուիլը կը նպաստէր անոր աճին եւ զարգացման&lt;ref name=&quot;БСЭ6&quot;/&gt;։ 14-րդ դարուն Մոսկուայի կալուածքները ընդլայնուեցան, անոնց միացան Քոլոմէնսքի եւ Մոժայսքի իշխանութիւնները։

XIV դարուն տեղի կ'ունենայ Մոսկուայի զարգացումը՝ իբրեւ Մոսկովեան մեծ իշխանութեան կեդրոն։ Եուրի Տանիլովիչէն սկսեալ, մոսկովեան իշխանները կը կրեն Վլատիմիրսքի Մեծն իշխան տիտղոսը&lt;ref name=&quot;БСЭ6&quot;/&gt;։ XIV դարուն Մոսկուա կը տեղափոխուի միտրոպոլիտներու նստավայրը, իսկ 1589-ին հիմնուած է Մոսկովեան պատրիարքարանը&lt;ref name=&quot;БСЭ6&quot;/&gt;։ Այսպիսով, աճած է քաղաքի նշանակութիւնը՝ իբրեւ կրօնական կեդրոն։
[[Պատկեր:Moscow.gif|մինի|Հին Մոսկուայի գօտիներու քարտէս։ Քրեմլ, Չինաստան-քաղաք, Սպիտակ քաղաք, Հողէ քաղաք]]
Իշխան Իվան Քալիթայի օրօք Մոսկուայի մէջ սկսած է աստիճանաբար շինարարութիւն, կառուցուած են առաջին քարէ շինութիւնները (մինչ այդ քաղաքը ամբողջովին փայտէ կառուցուած էր)&lt;ref name=&quot;Воронин&quot;&gt;''Воронин Н. Н.'' [http://www.rusarch.ru/voronin5.htm Московский Кремль (1156—1367). // Материалы и исследования по археологии СССР. № 77 (Метательная артиллерия и оборонительные сооружения). — М., 1958. — С. 57—66.]&lt;/ref&gt;։ XIV դարուն է եւ XV դարու սկիզբները Մոսկուան խոշոր առեւտրային եւ արհեստի քաղաք էր; Անոր կազմին մէջ կը մտնէ Քրեմլի, Քիթա-քաղաքի տարածքները, ինչպէս նաեւ Զամոսքովորեչյեի, Զանեկլիմէնյէի եւ Զայաովզյէի բնակավայրերը&lt;ref name=&quot;БСЭ6&quot;/&gt;։

=== Ռուսական թագաւորութիւն ===
==== Ռուսական միասնական թագաւորութեան մայրաքաղաք ====
[[Պատկեր:Moscow_1556.jpg|մինի|Սիկիզմունտ ֆոն Կերպերշթէյնի «Մոսկուայի գրութիւնները» գիրքէն փորագրուած յատակագիծ։ Կերպերշթէյնը Մոսկուայի մէջ եղած է [[1517]] եւ [[1526]]-ականներուն, յատակագիծը կը թուագրուի 1556-ին։]]
XV դարու վերջը Իվան Վասիլյեվիչ Գ. իշխանի օրօք, Մոսկուան կը դառնայ ռուսական խոշորագոյն պետութեան մայրաքաղաք, իսկ XVI դարու սկիզբը Վասիլի Իվանովիչ Գ. իշխանի օրօք՝ ռուսական միասնական պետութեան մայրաքաղաք&lt;ref name=&quot;БСЭ6&quot;/&gt;։ Նոր կարգավիճակը նպաստած է քաղաքի աճին եւ անոր տնտեսական եւ մշակութային կեդրոն դառնալուն&lt;ref name=&quot;БСЭ6&quot;/&gt;։ Կը զարգանար արդիւնաբերութիւնը եւ արհեստները՝ զէնքի, գործուածքներու, կաշուէ իրերու, խեցեղէնի, ոսկերչական իրերու արտադրութիւնը, շինարարութիւնը։ Մեծ բարձունքներու հասաւ մոսկովեան [[ճարտարապետութիւն]]ը։ Մոսկուայի սահմանները բաւական ընդլայնեցան. 16-րդ դարու վերջերը անոր կազմին մէջ  մտան Պելի քաղաքի եւ Զեմլէանօ քաղաքի տարածքները։ Ստեղծուած է պաշտպանական կառոյցներու համակարգ&lt;ref name=&quot;БСЭ6&quot;/&gt;։ XIV-XVIII դարերուն Մոսկուայի մէջ քանի մը անգամ տեղի ունեցած են խոշոր ապստամբութիւններ եւ հրդեհներ։

1565-ին Իվան Ահեղ իշխանի կողմէ Ռուսական պետութիւնը օփրիչինայի եւ զեմշչինայի բաժնելէն ետք, քաղաքը դարձած է վերջինիս մայրաքաղաքը&lt;ref name=&quot;Викитека ЭСБЕ Земщина&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ+|Земщина|[[Сторожев, Василий Николаевич|Сторожев В. Н.]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;БРЭ Земщина&quot;&gt;{{БРЭ}}&lt;/ref&gt;:

=== Խառն շրջան ===
1605-ին Մոսկուան կը մտնէ ինքնակոչ կեղծ Տիմիդրի Ա. թագաւորի զօրքերը։ Ինքնակոչի իշխանութիւնը քաղաքին մէջ եղած է 1606-ին, քաղաքացիական ապստամբութեան ընթացքին ան սպաննուած է Մոսկուայի բնակիչներու ձեռքով։ 1608-1610-ականներուն նորընտիր Վասիլի Շոյսկի թագաւորի օրօք, Մոսկուան կը պաշարուի Թուշինոյի ճամբարին մէջ հաստատուած երկրորդ ինքնակոչ կեղծ Տիմիդրի Բ.-ի զօրքերու կողմէ։ Այդ ժամանակ Մոսկուայի հաղորդակցութիւնը պետութեան այլ շրջաններու հետ կը բարդանայ։ Պաշարումը կը յաջողի հանել 1610-ին, երբ Միքայէլ Սքոբին-Շոյսկի զօրքերը շուէտական վարձկաններու հետ Նովկորոտի կողմէ կը մօտենան Մոսկուային։

1610-ին Վասիլի Շոյսքիի զօրքերու Քլուշինսքի ճակատամարտին պարտութենէն ետք, Մոսկուան գրաւած են Ստանիսլաւ Ժոլքեւսքիի [[Լեհաստան|լեհական]] զօրքերը։ 1611-ին Փրոքոբիյ Լէաբովնովի, Իվան Զարուցքիի եւ իշխան Տիմիդրի Թրուպեցքիի ղեկավարութեան տակ Առաջին տարածքային աշխարհազօրի՝ քաղաքը լեհերէն ազատելու փորձերը յաջողութեամբ չեն աւարտած։ 1612-ին երկրորդ տարածքային աշխարհազօրի զօրքերը Քուզմա Մինինի եւ իշխան Տիմիդրի Փոժարսքիի գլխաւորութեամբ, 4 Նոյեմբերին ջախջախելով լեհական զօրքերը, ազատագրած են Մոսկուան լեհերէն, ստիպելով 1612-ին յանձնել իրենց կայազօրը Քրեմլի մէջ եւ հեռանալ Մոսկուայէն։

=== Ռոմանովներու իշխանութեան առաջին 100-ամեակ ===
Մոսկուայի մէջ 1613-ին թագաւոր օծուած Միքայէլ Ֆէօտորովիչը, որ սկիզբ դրած է Ռոմանովներու հարստութեան աւելի քան 300-ամեայ կառավարման։

17-րդ դարուն Մոսկուայի կազմին մէջ վերջնականապէս կը մտնէ Զեմլեանի քաղաքը, կ'աւարտի Մոսկովեան Քրեմլի շինարարութիւնը եւ ձեռք կը բերէ ժամանակակից տեսք։ Կը ստեղծուին Յամսքայա, Մեշչանսքայա, Նեմեցքայա արուարձանները։ Մեծ նշանակութիւն ձեռք կը բերէ թագաւորական Քոլոմէնսքոյէ նստավայրը։ 17-րդ դարու կէսը եւ երկրորդ կէսը Մոսկուայի մէջ յայտնի դարձած է շարք մը ընկերային եւ քաղաքական ապստամբութիւններով։
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Golod.jpg|Մեծ սով, 1601 
Veretrin.jpg|Թրոիցէ-Սերկիեան մայրավանքի պաշարումը, 1608 
Lissner.jpg|Լեհերու վտարումը Քրեմլէն, 1612 
Surikov streltsi.jpg|Սթրելեցեան խռովութիւն, 1698 
&lt;/gallery&gt;

=== Ռուսական կայսրութիւն ===
==== Մայրաքաղաքի կարգավիճակի կորուստէն ետք ====
[[Պատկեր:Панорама_Кремля_и_Замоскворечья_от_Тайницкой_башни.jpg|մինի|1096x1096փքս|Դ. Ս. Ինտէյցեւ, Քրեմլի համայնապատկերը Թայինիցքայա աշտարակէն, 1848]]
[[Պատկեր:Круговая_панорама_Москвы_со_Спасской_башни_Кремля.jpg|մինի|1094x1094փքս|Օ. Քատոլ, Մոսկուայի շրջանային համայնապատկերը՝ Քրեմլի Սպասսքայա աշտարակէն, 1819-1823]]


1712-ին Ռուսաստանի մայրաքաղաքը տեղափոխուած է Սանկտ Փեթերսպուրկ։ 1728-ին Պետրոս Բ.-ի օրօք Մոսկուա տեղափոխուած է կայսերական պալատը, որ այստեղ գտնուած է մինչեւ 1732-ը, երբ Աննա Եոհանովնան կրկին վերադարձուցած է զայն Սանկտ Փեթերսպուրկ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://encyc.mir-x.ru/309650.html|title=Исторический очерк (Москва)|work=Энциклопедия «Москва»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140331033230/http://encyc.mir-x.ru/309650.html|archivedate=2014-03-31|accessdate=2013 թ․ հունվարի 11|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։ Մոսկուան պահպանած է մայրաքաղաքի «հնագոյն մայրաքաղաք» տիտղոսը եւ եղած է կայսրերու թագադրման վայր։ Այդ տիտղոսը կը կիրառուի Մոսկուայի, իբրեւ քաղաքի՝ պատմական տարիքը ընդգծելու համար, ուր առաջին անգամ ստեղծուած է ռուսական ցարի գահը։ Պրոկհաուսի եւ ԵՊրոնի հանրագիտական բառարանին մէջ Մոսկուան կ'անուանուի իբրեւ «Ռուսաստանի առաջին մայրաքաղաք» ({{lang-ru|первопрестольная столица России}})։ Սերկէյ Օժէկովի եւ Նաթալիա Շուէտովայի բացատրական բառարանը «первопрестольный» բառը կը բացատրէ, իբրեւ հնագոյն մայրաքաղաք։ Այդ եզրը լայնօրէն կը կիրառուի նաեւ այժմ հասարակական կեանքի տարբեր ոլորտներուն մէջ, որպէս հոմանիշ եւ Մոսկուայի անպաշտօն անուանում։

1755-ին Միխայիլ Լոմոնոսովի եւ Իվան Շուվալովի կողմէ կայսրուհի Ելիզավեթայի հրամանով կը հիմնուի Մոսկուայի համալսարանը։

1812-ին հայրենական պատերազմի ժամանակ, Մոսկուան գրաւած են [[Նափոլէոն Գ.|Նափոլէոնի]] զօրքերը եւ մայրաքաղաքը խիստ տուժած է հրդեհէն։ Տարբեր գնահատումներով, մոսկովեան հրդեհի արդիւնքով այրած է շինունութիւններու 80%-ը։ Մոսկուայի վերականգնման գործընթացը տեւած է աւելի քան երեսուն տարի: Կառուցուած է Քրիստոս Փրկիչ տաճարը (ռուս.՝ Храм Христа Спасителя)։ 19-րդ դարու վերջերը Մոսկուայի մէջ շահագործման յանձնուած է տրամուղին։

1851-ին բացուած է Մոսկուան Սանկտ Փեթերսպուրկի հետ միացնող երկաթուղային հաղորդակցութիւնը։

1896-ին Նիքոլա Բ. կայսրի թագադրման հետ կապուած միջոցառումներու ժամանակ, Խոդինսքի դաշտին մէջ տեղի ունեցած է մեծ քանակութեամբ զոհերու պատճառ դարձած խոշոր հրմշտոցը, որ ստացած է «Խոդինսքի ողբերգութիւն» անուանումը։

Դեկտեմբեր 1905-ին Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցած են  յեղափոխական անհանգստութիւններ եւ փողոցային մարտեր։

=== 1917-ի իրադարձութիւններ եւ քաղաքացիական պատերազմ ===
1917-ի Օգոստոսի կէսերուն, Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցած է համառուսական պետական համաժողով, որ գումարուած է ժամանակաւոր կառավարութեան կողմէ։

25 Հոկտեմբեր1917-ին, Պետրոկրատի մէջ ձմեռնային պալատին վրայ գրոհի հետ միաժամանակ, սկսած է պոլշեւիկներու մոսկովեան զինուած ապստամբութիւնը, որուն, ի համեմատութիւն Պետրոկրատի ապստամբութեան, Մոսկուայի մէջ յամառ դիմադրութիւն ցուցաբերուած է։ Ապստամբութեան հակառակորդները, որոնց մէջ կը գերակշռէին մոսկովեան ռազմական ուսումնարաններու պահպանողականները, համախմբուած են հանրային անվտանգութեան կոմիտէին մէջ եւ գրաւած են Քրեմլը, որպէսզի հակազդեն յարձակողներուն։ Դիմակայութիւնը աւարտած է պահպանողականներու եւ կարմիր պահակներու միջեւ տեղի ունեցած արիւնալի մարտերով, որոնք քաղաքին մէջ  շարունակուած են  25 Հոկտեմբեր-էն մինչեւ 2 Նոյեմբեր 1917, որու արդիւնքով վնասուած է Մոսկուայի պատմական կեդրոնը եւ Քրեմլը։

1918-ին Պետրոկրատէն Մոսկուա կը տեղափոխուի  պոլշեւիկներու կառավարութիւնը եւ Մոսկուան կը դառնայ ՌՍՖՍՀ մայրաքաղաք&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.itogi.ru/archive/2001/32/107203.html|title=Переезд Советов|date=2001-08-14|work=Итоги|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190818022951/http://www.itogi.ru/archive/2001/32/107203.html|archivedate=2019-08-18|accessdate=2013 թ․ հունվարի 18|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:

1919-ի երկրորդ կիսուն սկիզբը Մոսկուայի հակապոլշեւիկեան կազմակերպութիւնները, որոնք կը ղեկավարուէին Ազգային կեդրոնի կողմէ, խորհրդային իշխանութիւնը տապալելու նպատակով, քաղաքին մէջ ապստամբութիւն կազմակերպելու փորձ կը կատարեն, սակայն կը ձախողին։ Մոսկուայի ընդյատակեայ հակախորհրդային կազմակերպութիւններու բազմաթիւ անդամներ գնդակահարուած են Կարմիր ահաբեկողներու իրադարձութիւններու ընթացքին համառուսական արտակարգ կոմիտէի (ռուս.՝ Всероссийская чрезвычайная комиссия (ВЧК)) կողմէ։
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Red Square in Moscow (1801) by Fedor Alekseev.jpg|Կարմիր հրապարակ, Ֆ. Ալեկսէեւ, 1808 
Fireofmoscow.jpg|Մոսկովեան հրդեհ, 1812 
Arbat 1890s by V. D. Alekseev.jpg|Արբատ փողոցը, 1890-ական 
Moskva riverfront.jpg|Մոսկուայի ընդհանուր համայնապատկերը, 1900-ական 
&lt;/gallery&gt;

=== Խորհրդային շրջան ===
1920-ի քաղաքացիական պատերազմին, պոլշեւիկներու յաղթանակին հետ սկսած է քաղաքի զարգացման մէջ նոր, խորհրդային ժամանակաշրջան։ Խորհրդային ժամանակներու մէջ Մոսկուան կրկին դարձած է պետութեան կեդրոնը, մեծցած է քաղաքի միջազգային քաղաքական նշանակութիւնը։ Մոսկուան կը կառուցուէր արագ ձեւով, քաղաքին կը միանան նախկին արուարձանները։ Նոյն ժամանակաշրջանին քաղաքի կեդրոնի պատմական կառուցապատումը ենթարկուած է մասնակի ոչնչացման, քանդուած են շարք մը տաճարներ եւ վանքեր, որոնցմէ էին Քրիստոս Փրկիչ տաճարը եւ Չարչարանաց վանքը։ 1922-ին Մոսկուան դարձած է ԽՍՀՄ մայրաքաղաք։ Քաղաքին մէջ սկսած է արագօրէն զարգանալ փոխադրութեան ենթակառուցուածքը։ Այսպէս, 1924-ին Մոսկուայի մէջ բացուած է հանրակառքային երթեւեկութիւնը. 1933-ին շահագործման յանձնուած է առաջին գծակառքային երթուղին, իսկ 1935-ին ուղեւորներու համար բացուած է առաջին մեթրոպոլիտէնի գիծը։ Մոսկուայի անուան ջրանցքի շահագործման յանձնելէն եւ Մոսկուա գետի ջուրի մակարդակի բարձրացումէն ետք, Մոսկուա-գետի մօտակայքը գտնուող քաղաքի տարածքին մէկ մասը յայտնուած է ջուրին տակ։ Մասնաւորապէս, ջուրին տակ անցած են ՏորոԿոմիլովսքի եւ անոր յարակից հրէական գերեզմանները։
[[Պատկեր:Coat_of_Arms_of_Moscow_(Soviet).svg|մինի|196x196փքս]]
Կենտգործկոմի նախագահութեան «ՌԽՖՍՀ տարածքին է մարզային եւ տարածաշրջանային նշանակութեան վարչա-տարածքային միաւորումներու կրթութեան մասին» որոշմամբ, 4 Յունուար 1929-էն մինչեւ 1 Հոկտեմբեր1929-ը ստեղծուած է կեդրոնական արդիւնաբերական շրջան, որու կեդրոնը կը գտնուէր Մոսկուայի մէջ&lt;ref&gt;[http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=ESU;n=17397 Постановление ВЦИК от 14.01.1929 «Об образовании на территории Р. С. Ф. С. Р. административно-территориальных объединений краевого и областного значения»]&lt;/ref&gt;:

1931-ին ՌԽՖՍՀ երկու խոշորագոյն քաղաքներ՝ Մոսկուան (16 Յունիս) եւ Լենինկրատը (3 Դեկտեմբեր) բաժնուեցան առանձին վարչական միաւորներու՝ ՌԽՖՍՀ հանրապետական ենթակայութեան քաղաքներ&lt;ref&gt;{{ռուսերեն գիրք|автор=|часть=|ссылка часть=|заглавие=СССР: административно-территориальное деление союзных республик на 1 января 1974 года|оригинал=|ссылка=https://books.google.am/books?ei=fqSyU7WCCLLS4QSntIHoAQ&amp;hl=hy&amp;id=s0gdAAAAMAAJ|викитека=|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Известия|год=1974|том=|страницы=|столбцы=|страниц=|серия=|isbn=|тираж=|ref=}}, стр. [https://books.google.am/books?id=s0gdAAAAMAAJ&amp;hl=hy&amp;pg=PA128&amp;img=1&amp;pgis=1&amp;dq=%2216+июня+1931%22&amp;sig=ACfU3U3FybrLrH5FlUqUHo078hxUR1eSsQ&amp;edge=0 128]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Там же, стр. [https://books.google.am/books?id=s0gdAAAAMAAJ&amp;hl=hy&amp;pg=PA116&amp;img=1&amp;pgis=1&amp;dq=%22подчинения+с+3+декабря+1931+года%22&amp;sig=ACfU3U39WD_tiXn2FPWBIGLHofJe6O3v-w&amp;edge=0 116]&lt;/ref&gt;։

Մոսկուայի մէջ արդիւնաբերութեան տարիներուն արագ ձեւով կը զարգանայ բարձրագոյն եւ միջին արդիւնաբերական ուսումնական հաստատութիւններու ցանցը։

Մոսկուայի մէջ 30-ականներուն ստեղծուած է գիտահետազօտական եւ արդիւնաբերական ոլորտի նախագծային ուսումնարաններու ամբողջ համակարգ մը։ Անոնց ճնշող մեծամասնութիւնը կը մտնէր ԽՍՀՄ Գիտութիւններու ակադեմիայի համակարգին մէջ&lt;ref name=&quot;Москва и индустриализация&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.portal-slovo.ru/history/39136.php|title=Москва и индустриализация|work=Слово|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190220043027/https://www.portal-slovo.ru/history/39136.php|archivedate=2019-02-20|accessdate=2013 թ․ հունվարի 11|author=Гвоздецкий В. Л.|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:  Այդ նոյն ժամանակ քաղաքին մէջ կը զարգանան ԶԼՄ-ները, լոյս կը տեսնէ շարք մը թերթեր, 1939-էն կը կազմակերպուի կանոնաւոր հեռուստատեսային հեռարձակում&lt;ref name=&quot;Телевизионное вещание2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ubrus.org/dictionary-units/?id=221354|title=Телевизионное вещание в России|publisher=ubrus.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728140902/http://www.ubrus.org/dictionary-units/?id=221354|archivedate=2011-07-28|accessdate=2009-01-15|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;БСЭ Телевидение2&quot;&gt;{{ռուսերեն գիրք|заглавие=Большая советская энциклопедия|издание=3-е изд|место=Մոսկվա|издательство=Советская энциклопедия|год=1977|том=24, II|страницы=417}}&lt;/ref&gt;:  Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ քաղաքին մէջ գտնուած են Պաշտպանութեան պետական կոմիտէն եւ Կարմիր բանակի գլխաւոր շտապը: Կազմաւորուած է ազգային աշխարհազօրը (աւելի քան 160 հազար մարդ)։

1941/1942-ականներու ձմրան Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցած է յայտնի ճակատամարտը, ուր խորհրդային զօրքերը իրենց առաջին յաղթանակը տարած են [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի Կանանց Յուշարձան|Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի]] սկիզբէն։ Հոկտեմբեր 1941-ին [[Գերմանիա|գերմանական]] զօրքերը մօտեցած են Մոսկուային, բազմաթիւ արդիւնաբերական հիմնարկութիւններ տարհանուած էին, սկսած է կառավարական հիմնարկութիւններու տարհանում՝ Քոյպիշեւ։ 20 Հոկտեմբեր 1941-ին Մոսկուայի մէջ պաշարողական դրութիւն  յայտարարուած է։ Սակայն, չնայած անոր, 7 Նոյեմբերին Կարմիր հրապարակին մէջ տեղի ունեցած է զօրահանդէս, ուրկէ զօրքերը կ'ուղեւորուէին ուղիղ ռազմաճակատ։ Դեկտեմբեր1941-ին Մոսկուայի մէջ «կեդրոն» գերմանական բանակային խումբի յարձակումը կասեցուած է։ 24 Յունիս 1945-ին Կարմիր հրապարակին մէջ տեղի ունեցած է Յաղթանակի շքերթը։

1952-1957-ականներուն տեղի ունեցած են բարձրայարկ շինութիւններու կառուցապատման աշխատանքներ, որոնք յետագային ստացած են «Ստալինեան բարձրայարկ շինութիւններ» անուանումը եւ որոնք դարձած են խորհրդային ժամանակաշրջանի Մոսկուայի խորհրդանիշներէն մէկը&lt;ref name=&quot;Семь высоток - символ Москвы&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.archi.ru/events/news/news_current_press.html?nid=5276&amp;fl=1&amp;sl=1|title=Семь высоток — символ Москвы|publisher=Российская архитектура|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110926220434/http://www.archi.ru/events/news/news_current_press.html?nid=5276&amp;fl=1&amp;sl=1|archivedate=2011-09-26|accessdate=2009 թ․ հունվարի 26|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:

1960-ին կազմաւորուած է Մոսկուայի նոր սահմանը Մոսկուայի օղակաձեւ ինքնաշարժներու ճանապարհով (ռուս.՝ МКАД), որու սահմաններէն քաղաքը սկսած է դուրս գալ միայն 1984-ին&lt;ref&gt;[http://kommersant.ru/doc/1209430 Ъ-Власть — «Ураган варварских разрушений проносится по улицам»]&lt;/ref&gt;:

1960-ականներու վերջերը եւ 1970-ականներու սկիզբները քաղաքի կեդրոնը կրկին ենթարկուած է լուրջ վերակառուցման։ Գոյութիւն ունեցող ճանապարհներու լայնացման, նոր մայրուղիներու եւ բարձրայարկ շինութիւններու կառուցման համար քանդուած են Մոսկուայի շարք մը ճարտարապետական յուշարձաններ։

1957 եւ 1985-ականներուն Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցած են երիտասարդութեան եւ ուսանողներու համապատասխանաբար 6-րդ եւ 12-րդ համաշխարհային փառատօները։ 1980-ին Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցած են 22-րդ ամառնային [[Ողիմպիական Խաղեր|Ողիմպիական խաղերը]]:
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Разбитый малый Николаевский дворец 1917.jpg|Կործանուած Փոքր Նիքոլաեւեան պալատ, 1917 
RIAN archive 887721 Defense of Moscow.jpg|Մոսկուայի ճակատամարտը, 1941 
RIAN archive 31612 Celebrating Victory Day on Red Square.jpg|Յաղթանակի օրուան 30-ամեակի տօնակատարութիւնը Կարմիր հրապարակին վրայ
1991 coup attempt1.jpg|ԽՍՀՄ փլուզում
&lt;/gallery&gt;

=== Մեր օրերուն ===
[[Պատկեր:Coat_of_Arms_of_Moscow.svg|մինի]]
[[Պատկեր:Komsomolskaya_Square.JPG|մինի|250x250փքս|Քոմերիտական հրապարակ, որ յայտնի է նաեւ «Երեք կայարաններու հրապարակ» անունով]]
19-22 Օգոստոս 1991-ին քաղաքին մէջ տեղի ունեցած է արտակարգ դրութեան պետական կոմիտէի (ռուս.՝ Государственный комитет по чрезвычайному положению (ГКЧП)) կողմէ կազմակերպուած Օգոստոսեան յեղաշրջումը։ 1993-ին նախագահի եւ խորհրդարանի առճակատման արդիւնքով ծագած է սահմանադրական պետական ճգնաժամը եւ հասած է իր գագաթնակէտին։ 3-4 Հոկտեմբեր1993-ին  տեղի ունեցած է «Օստանքինօ» հեռուստակեդրոնի գրաւման փորձը եւ Գերագոյն Խորհուրդի («Սպիտակ տան») շէնքի գնդակոծումը։ Այնուհետեւ քաղաքին մէջ տեղի ունեցեած են զգալի փոփոխութիւններ։ 1995-ին հաստատուած են մայրաքաղաքի նոր պաշտօնական խորհրդանիշերը՝ զինանշանը, դրօշը եւ քաղաքի օրհներգը։ Սկսած են տաճարներու վերականգնողական աշխատանքները, ինչպէս նաեւ սկսած է պոլշեւիկներու կողմէ պայթեցուած Քրիստոսի Փրկիչ տաճարի լայնակշիռ կրկնօրինակի շինարարութիւնը։

1990-ականներու վերջերը, 2000-ականներու սկիզբները քաղաքը առաջին անգամ առճակատուած է միջազգային ահաբեկչութեան սպառնալիքի հետ։ Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցած են քանի մը ահաբեկչական գործողութիւններ։

Վերջին տարիներու ընթացքին Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցած է բազմաթիւ միջազգային մշակութային եւ մարզական միջոցառումներ։

2000-ականներու սկիզբը յատկանշուած է ճարտարապետական գլխաւոր վերափոխումներով&lt;ref name=&quot;Москомархитектура. Исторический экскурс&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mka.mos.ru/forms.asp?muid=9B955D7F-4610-4856-ACE5-AF065E4973FF&amp;mpuid=7F35D3E8-14DE-44DF-85B6-A2ECBCC99539|title=Москомархитектура. Исторический экскурс|publisher=Москомархитектура|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060926002038/http://www.mka.mos.ru/forms.asp?muid=9B955D7F-4610-4856-ACE5-AF065E4973FF&amp;mpuid=7F35D3E8-14DE-44DF-85B6-A2ECBCC99539|archivedate=2006-09-26|dead-url=yes|accessdate=2009 թ․ հունվարի 26}}&lt;/ref&gt;: Քաղաքը լրջօրէն կը վերակառուցուի: Կը կառուցուին բազմայարկանի գրասենեկային շինութիւններ, ժամանակակից փոխադրամիջոցային ենթակառուցուածք, ազնուական շինութիւններ, առաջացած է նոր առեւտրական կեդրոն՝ «Մոսկուա Սիթի» շրջանը&lt;ref name=&quot;Новый облик Москвы&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.credcard.ru/stats.html?act=122|title=Новый облик Москвы|publisher=CREDCARD 2000—2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190220042909/http://www.credcard.ru/stats.html?act=122|archivedate=2019-02-20|accessdate=2009 թ․ փետրվարի 6|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: Միեւնոյն ժամանակ կը նշուի, որ այդ «շինարարական պայթիւնը» յանգեցուցած է քաղաքի պատմական տեսքի աւերման, ճարտարապետական յուշարձաններու եւ քաղաքային միջավայրի ոչնչացման&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsru.com/russia/25mar2004/boom.html|title=Строительный бум в Москве все чаще приводит к катастрофам|date=2004-03-25|publisher=NEWSru.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190220041706/https://www.newsru.com/russia/25mar2004/boom.html|archivedate=2019-02-20|accessdate=2010 թ․ օգոստոսի 13|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ogoniok.com/archive/2002/4759/31-18-20/ |title=Огонек: «В Москве сейчас не строительный бум, а только его начало» |accessdate=2019-08-12 |archive-date=2013-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515065452/http://www.ogoniok.com/archive/2002/4759/31-18-20/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.gzt.ru/megapolis/221032.html Хранители Садового кольца] // gzt.ru&lt;/ref&gt;: Լուրջ խնդիր կը ներկայացուի ոչ այդքան լաւ զարգացած փոխադրամիջոցային ենթակառուցուածքը, որու պատճառով կ'առաջանան ինքնաշարժային խցանումներ եւ հասարակական փոխադրութեան գերծանրաբեռնուածութիւն։ Հասարակական փոխադրութեան համար յատկացուած գիծերը տակաւին ցանկալի արդիւնքներ չեն բերած։

Մոսկուան նաեւ բախուած է շարք մը այլ խնդիրներու հետ։ Քաղաքը դարձած է կեդրոնական [[Ասիա|Ասիոյ]] երկիրներէն, [[Չինաստան]]էն, հիւսիսային [[Կովկաս]]ի եւ Հհարաւային Կովկասի հանրապետութիւններէն, ինչպէս նաեւ [[Ռուսիա|Ռուսաստանի]] ներքին տարածաշրջաններէն աշխատանքային ներգաղթեալներու ներհոսքի կեդրոն։ Ներգաղթեալներու ներհոսքը գործնականօրէն ոչ մէկ կերպ չի կարգաւորուիր, օրէնսդիր կառուցուածքները, որոնք ուղղուած են այդպիսի կարգաւորումներու վրայ, յաճախ չեն աշխատիր, որու հետեւանքով կը ստեղծուի անբարենպաստ իրավիճակ՝ քաղաքի հաղորդակցութիւնը, մեթրոպոլիտէնը, ճանապարհային ցանցը գերծանրաբեռնուած են: Կը նկատուի յանցագործութիւններու աճ, որոնցմէ մեծ մասը կը կատարուի ներգաղթեալներու կողմէ, որոնք չունին մշտական բնակութեան վայր, ընկերային եւ կենցաղային տարրական պայմաններ։ Արտասահմանեան ներգաղթեալները բացարձակապէս ընկերապէս չեն յարմարած, յաճախ կը բնակին ազգային խումբերով։ Ներկայիս թուարկուած խնդիրները միայն կ'աճին, Մոսկուայի կառավարութիւնը եւ Քաղաքային խորհրադարանը այդ խնդիրներու օրէնսդրական լուծման համար յստակ միջոցներ չեն ձեռնարկեր։

Մինչեւ 2010-ը Մոսկուան ունէր պատմական բնակավայրի կարգավիճակ, սակայն Ռուսաստանի Մշակոյթի նախարարութեան 29 Յուլիս 2010-ի № 418/339 որոշմամբ քաղաքը զրկուած է այդ կարգավիճակէն&lt;ref&gt;[http://www.rg.ru/2010/09/29/istor-posel-dok.html Приказ Министерства культуры Российской Федерации, Министерства регионального развития Российской Федерации от 29 июля 2010 г. № 418/339 г. Москва «Об утверждении перечня исторических поселений»]&lt;/ref&gt;։

20-րդ դարու 90-ականներէն աշխուժօրէն կը քննարկուի Մոսկուայի եւ Մոսկուայի մարզի միաւորման նախագիծը: 2011-ի ամրան յայտնուեցաւ Մոսկուայի եւ անոր ապակեդրոնացման աւելի մանրամասն նախագիծը՝ հարաւ-արեւմտեան տարածքներու միաւորման շնորհիւ&lt;ref name=&quot;Пресс-релиз-11-07&quot;&gt;{{cite web|url=http://mos.ru/press-center/press_releases/index.php?id_4=19417&amp;afrom_4=25.10.2010&amp;ato_4=03.08.2011|title=О совместных предложениях Правительства Москвы и Правительства Московской области по изменению границ столицы Российской Федерации — города Москвы|date=2011-07-11|work=Правительство Москвы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120315162544/http://mos.ru/press-center/press_releases/index.php?id_4=19417&amp;afrom_4=25.10.2010&amp;ato_4=03.08.2011|archivedate=2012-03-15|accessdate=2011-08-04|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;18 августа&quot;&gt;{{cite web|url=http://mos.ru/press-center/news/index.php?id_4=19691|title=С. Собянин: Площадь территорий, присоединяемых к Москве, увеличивается до 160 тыс. га|date=2011-08-18|work=Правительство Москвы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120315201444/http://mos.ru/press-center/news/index.php?id_4=19691|archivedate=2012-03-15|accessdate=2011-08-20|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mos.ru/about/borders/|title=Карта проекта согласованных предложений властей столицы и области по расширению границ Москвы|date=2011-08-19|work=Правительство Москвы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110821063010/http://www.mos.ru/about/borders/|archivedate=2011-08-21|accessdate=2011-08-20|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.infox.ru/realty/rural/2011/07/26/Novaya_Moskva__zyeml.phtml|title=Новая Москва: землю выкупят по рыночной цене, но…|date=2011-07-26|work=За городом: Недвижимость / Infox.ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170702205132/http://www.infox.ru/realty/rural/2011/07/26/Novaya_Moskva__zyeml.phtml|archivedate=2017-07-02|accessdate=2019-08-12|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: Այդ նախագիծը (այսպէս կոչուած '''«''Նոր Մոսկուան''»'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://img.gazeta.ru/files3/433/3692433/mosgr.jpg|title=Расширение границ Москвы|work=[[Газета.Ru]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130228070603/http://img.gazeta.ru/files3/433/3692433/mosgr.jpg|archivedate=2013-02-28|accessdate=2012-05-09|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://26km.ru/new_news/2011/aug/new-granicy-moscow-na-160-tys-ga.html Новые границы Москвы]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://investcafe.ru/blogs/kochetkov/posts/11523|title=Новая Москва не сразу строилась|date=2011-08-05|publisher=Инвесткафе|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190802071330/http://investcafe.ru/blogs/kochetkov/posts/11523|archivedate=2019-08-02|author=Юрий Кочетков.|accessdate=2019-08-12|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; կամ '''«''Մեծ Մոսկուան'''''&lt;ref name=&quot;СобОтчёт2&quot;/&gt;'''»''') իրականացուեցաւ 2012-ին:
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Moscow July 2011-16.jpg|Կարմիր հրապարակ
Moscow-City2015.jpg|Մոսկուա Սիթի
Arbat Street in MSK.jpg|Փողոց Արբատ
&lt;/gallery&gt;

== Բնակչութիւն ==
{{Wikidata/Population}}Մոսկուայի բնակչութեան թիւը [[Ռուսիա|Ռուսաստանի]] պետական վիճակագրական ծառայութեան տուեալներուն համաձայն կը կազմէ 12 197 596 մարդ (2015)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.perepis2002.ru/index.html?id=13|title=Итоги всероссийской переписи населения 2002. Численность и размещение населения|publisher=Федеральная служба государственной статистики|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090303212357/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=13|archivedate=2009-03-03|dead-url=yes|accessdate=2009-03-8}}&lt;/ref&gt;: Բնակչութեան խտութիւնը կը կազմէ 4857,66 մարդ/քմ² (2015)։

Մոսկուան Ռուսաստանի ամէնախոշոր քաղաքն է բնակչութեան թիւով եւ ամէնաբնակեցուածը՝ բոլոր քաղաքներու կարգին, որոնք ամբողջութեամբ կը գտնուին [[Եւրոպա]]յի մէջ։ Անոր համախմբման մօտ 15 միլիոն մարդ մշտական բնակչութեան թիւով նոյնպէս կը համարուի Ռուսաստանի եւ Եւրոպայի ամէնախոշորը։

Մոսկուայի բնակչութեան թիւը 2002-ի համառուսական մարդահամարի արդիւնքներով՝ կազմած է 10 382 754 մարդ։ Ընթացիկ վիճակագրական հաշուառման պաշտօնական տուեալներով՝ 1 Սեպտեմբեր 2012-ի դրութեամբ քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէր 11 911,1 հազար մարդ&lt;ref name=&quot;1 сент 2012&quot;&gt;{{Cite web|url=http://moscow.gks.ru/newsDoc/soc_ekon_01-09_2012.doc|title=Социально-экономическое положение в г. Москве в январе — сентябре 2012 г.|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120053852/http://moscow.gks.ru/newsDoc/soc_ekon_01-09_2012.doc|archive-date=2013-01-20|dead-url=yes|accessdate=2013-01-20}}&lt;/ref&gt;: Հոկտեմբեր 2010-ի մարդահամարի նախնական տուեալներով Մոսկուայի մէջ մշտապէս կը բնակի 11 643 060 մարդ եւ միայն 30 հազարը ժամանակաւորապէս կը բնակին մայրաքաղաքին մէջ: 1,2 միլիոն մոսկուաբնակներ տարբեր պատճառներով հրաժարած են մասնակցիլ մարդահամարին&lt;ref&gt;[http://www.perepis-2010.ru/news/detail.php?ID=5801 23.11.2010 Предварительные результаты Всероссийской переписи населения обсуждены на расширенном заседании Комитета СФ по делам Федерации и региональной политике. Официальный сайт Всероссийской переписи 2010 года]&lt;/ref&gt;: Մոսկուայի Դաշնային տեղափոխութեան ծառայութեան վարչութիւնը տեղեկացուցած է, որ Մոսկուայի մէջ մշտական գրանցում ունի 9 060 մարդ, ժամանակաւոր գրանցում ունի 1 100 հազար մարդ, անոնց հաշուառման վրայ կանգնած է 340 հազար արտասահմանցի։ 600-800 հազար ռուսական քաղաքացի, Դաշնային տեղափոխութեան ծառայութեան վարչութեան գնահատականով, Մոսկուայի մէջ կը բնակին առանց գրանցման Դաշնային տեղափոխութեան ծառայութեան մարմիններու մէջ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rosbalt.ru/moscow/2010/12/15/800991.html |title=Информационное агентство «РосБалт». Дарья Миронова. В столице потеряли два Люксембурга |accessdate=2019-08-12 |archive-date=2013-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130424190835/http://www.rosbalt.ru/moscow/2010/12/15/800991.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;:

Քաղաքի բնակչութեան մասին պաշտօնական տուեալները հաշուի կ'առնեն միայն մշտապէս բնակութիւն հաստատող քաղաքացիներուն։ Մոսկուայի դաշնային տեղափոխութեան ծառայութեան վարչութեան տուեալներով՝ 2008-ին պաշտօնական հաշուառումով գրանցուած է եւս 1 միլիոն 800 հազար եկուոր (աշխատանքային գաղթողներ, ուսանողներ եւ այլք), ինչպէս նաեւ քաղաքին մէջ 2005-ի դրութեամբ, փորձագէտներու գնահատումներով, կը գտնուին մօտ 1 միլիոն չգրանցուած գաղթողներ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rg.ru/2009/02/09/migrant.html|title=Москва, до востребования|date=2009-02-09|work=Российская газета|accessdate=2013-01-18}}&lt;/ref&gt;:

Մոսկուայի բնակչութեան մշտական աճը կը բացատրուի այլ տարածաշրջաններէ բնակչութեան ներգաղթով։ Այդ ներքին ներգաղթի երեւոյթը խորհրդային ժամանակներու մէջ կ'անուանէին «սահմանողներ» ([[Ռուսերէն|ռուս]].՝ «лимитчики»)։

Մոսկովեան արտասանութիւնը կը համարուի ռուսական գրական լեզուի արտասանութեան օրինակը&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://fonetica.philol.msu.ru/orfoepija/mosk.htm|title=Московское произношение|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190919061221/http://fonetica.philol.msu.ru/orfoepija/mosk.htm|archivedate=2019-09-19|dead-url=yes|accessdate=2019-08-12}}&lt;/ref&gt;:
[[Պատկեր:Moscow-City_(36211143494).jpg|մինի|252x252փքս|Մոսկուայի միջազգային առեւտրային կեդրոն «Մոսկուա Սիթի»]]
Մոսկուայի բնակչութեան ազգային կազմը, 2002-ի մարդահամարի եւ բնակչութեան 2010-ի մարդահամարի տուեալներուն համաձայն, բաշխուած է հետեւեալ ձեւով&lt;ref name=&quot;Per2010&quot;&gt;[http://moscow.gks.ru/perepis2010/perepis2010Doc/%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BB_5_%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0.xls Приложения к итогам ВПН 2010 года в Москве]&lt;/ref&gt;՝  ռուսեր - 9 930 410 (91,65 %), [[ուքրանիա]]ցիներ - 154 104 (1,42 %), [[Թաթարիստան|թաթարներ]] - 149 043 (1,38 %), [[հայեր]] - 106 466 (0,98 %), [[Ազրպէյճանի Հանրապետութիւն|ազրպէյճանցիներ]] - 57 123 (0,53 %), հրեաներ - 53 142 (0,49 %), պելառուսեր- 39 225 (0,36 %), վրացիներ - 38 934 (0,36 %), ուզբեկներ - 35 595 (0,33 %), [[Տաճիկիստան|տաճիկներ]] - 27 280 (0,25 %), մոլտովացիներ - 21 699 (0,20 %), ղրղզներ - 18 736 (0,17 %), մորդվաներ - 17 095 (0,16 %), չէչէններ - 14 524 (0,13 %), չուվաշներ - 14 313 (0,13 %), օսեր - 11 311 (0,10 %), անձինք, որոնք չեն նշած իրենց ազգութիւնը - 668 409 (5,81 %)։

Ռուսերու տոկոսը Մոսկուայի մէջ կը գերազանցէ միջին ցուցանիշը ամբողջ Ռուսաստանի (80%), ինչպէս նաեւ բարձր է հայերու եւ հրեաներու տոկոսային բաժինը ի համեմատ միջինռուսականի (0,78 % եւ 0,16 % համապատասխանաբար)։ Ռուսերու բաժինը մեծցած է 1989-ի մարդահամարի պահէն, երբ անոնք կը կազմէին 89,7 %:

== Պարգեւներ ==
* Հերոս քաղաք կոչում (8 Մայիս1965)&lt;ref name=&quot;БСЭ6&quot;/&gt;  «Ոսկիէ աստղ» մետալի եւ [[Վլատիմիր Լենին|Լենինի]] շքանշանի պարգեւատրումով՝ ԽՍՀՄ մայրաքաղաք Մոսկուայի աշխատաւորներու կողմէ գերմանա-ֆաշիստական զաւթիչներու դէմ պայքարի ընթացքին արտայայտուած հայրենիքի նկատմամբ նշանաւոր վաստակի, զանգուածային հերոսութեան, քաջութեան եւ վճռականութեան համար, ինչպէս նաեւ [[Հայրենական Մեծ պատերազմ]]ին խորհրդային ժողովուրդի յաղթանակի 20-ամեակի յիշատակին։
* Լենինի շքանշան (6 Սեպտեմբեր 1947)&lt;ref name=&quot;БСЭ6&quot;/&gt;՝ 
** Հայրենիքի առջեւ Մոսկուայի աշխատաւորներու գերմանական զաւթիչներու դէմ պայքարի ընթացքին նշանաւոր վաստակի, քաջութեան եւ հերոսութեան համար, արդիւնաբերութեան եւ մշակոյթի ոլորտին մէջ հասած յաջողութիւններու, ինչպէս նաեւ քաղաք Մոսկուայի 800-ամեակին հետ կապուած քաղաքի վերակառուցման գլխաւոր ծրագրի իրականացման համար։
**[[Հոկտեմբերեան Յեղափոխութիւն|Հոկտեմբերեան Յեղափոխութեան]] շքանշան (4 Նոյեմբեր1967)&lt;ref name=&quot;БСЭ6&quot;/&gt;՝ Հոկտեմբերեան ընկերվարական մեծ յեղափոխութեան 50-ամեակի յիշատակին։

== Իշխանական մարմիններ ==
=== Մոսկուայի իշխանութիւններ ===
[[Պատկեր:Tverskaya13_Moscow_06-2015.jpg|մինի|Մոսկուայի քաղաքապետարան|alt=]]
Ռուսաստանի Դաշնութեան Սահմանադրութեան համաձայն՝ Մոսկուան կը համարուի դաշնութեան ինքնուրոյն ենթակայ, այսպէս կոչուող դաշնային նշանակութեան քաղաք։

Մոսկուայի մէջ գործադիր իշխանութիւնը կ'իրականացնէ Մոսկուայի կառավարութիւնը՝ քաղաքապետի գլխաւորութեամբ, օրէնսդիրը՝ Մոսկուայի քաղաքային խորհրդարանը, որ բաղկացած է 35 պատգամաւորներէ, որոնցմէ 18-ը 2009-էն կ'ընտրուին կուսակցական ընտրակարգով, 17-ը՝ մեծամասնական ընտրակարգով։ Քաղաքապետի վերջին ընտրութիւնները տեղի ունեցած են 7 Դեկտեմբեր 2003-ին&lt;ref name=&quot;Facty&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mos.ru/about/statistics/index.php?id_4=138|title=Москва в зеркале цифр, фактов, событий 2009/2010|work=Официальный сервер правительства Москвы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121120192803/http://www.mos.ru/about/statistics/index.php?id_4=138|archivedate=2012-11-20|accessdate=2011 թ․ ապրիլի 28|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Исполнительная власть&quot;&gt;{{cite web|url=http://mos.ru/wps/portal/WebContent?rubricId=2317|title=Исполнительная власть Москвы|work=Официальный сервер Правительства Москвы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070925123733/http://mos.ru/wps/portal/WebContent?rubricId=2317|archivedate=2007-09-25|dead-url=yes|accessdate=2009 թ․ հունվարի 15}}&lt;/ref&gt;: 27 Յունիս 2012-ին Մոսկովեան քաղաքային տուման օրէնք ընդունած է, ըստ որու, քաղաքապետը կրկին ընտրուելու է ուղղակի գաղտնի քուէարկութեամբ։

Ղեկավարումը կ'իրականացուի 10 վարչական միաւորներու միջոցով, որոնք կը միաւորեն Մոսկուայի շրջանները տարածքային հիմունքներով վարչական շրջաններու եւ 125 մարզային խորհուրդներու մէջ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.is.mos.ru/ViewDocument?id=8070|title=Закон города Москвы от 6 ноября 2002 года № 56 «Об организации местного самоуправления в городе Москве»|date=2013-02-28|publisher=Центр координации ГУ ИС|accessdate=2015-02-15|archive-date=2016-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222185753/http://www.is.mos.ru/ViewDocument?id=8070|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: «Մոսկուա քաղաքի տեղական ինքնավարութեան կազմակերպման մասին» օրէնքին համաձայն՝ 2003-ի սկիզբէն տեղական ինքնավարութեան գործադիր մարմիններ են քաղաքապետարանները, ներկայացուցչական մարմիններ՝ քաղաքապետական ժողովը, որու անդամները կ'ընտրուին ներքաղաքային քաղաքապետական կանոնադրութեան համապատասխան։

Մոսկուայի օրէնսդիր եւ գործադիր իշխանութիւններու, ինչպէս նաեւ տեղական ինքնավարութեան մարմիններու քաղաքին մէջ գործելու սկզբունքները կը սահմանեն քաղաք Մոսկուայի կանոնադրութեամբ եւ քաղաքի այլ օրինաչափական գործերով։

=== Իշխանութեան դաշնային մարմիններ ===
[[Պատկեր:Thewhitehouseinmoscow.jpg|մինի|Ռուսաստանի Դաշնութեան Կառավարական Տունը|alt=]]
Մոսկուայի մէջ՝ իբրեւ քաղաք, որ ՌԴ Սահմանադրութեամբ օժտուած է մայրաքաղաքային գործառոյթներով, կը գտնուի երկրի իշխանութեան օրէնսդիր, գործադիր եւ դատական դաշնային մարմիններ՝ բացառութեամբ ՌԴ Սահմադրական դատարանի, որ 2008-էն կը գտնուի Սանկտ Փեթերսպուրկի մէջ&lt;ref name=&quot;MK.Ру&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mk.ru/blogs/MK/2008/05/27/srochno/355025/|title=Конституционный суд переехал в Петербург|publisher=«Интерфакс»/«Московский комсомолец»|archiveurl=http://www.webcitation.org/616HwlVf1|archivedate=2011-08-21|accessdate=2009 թ․ հունվարի 12}}&lt;/ref&gt;:

Ռուսաստանի Դաշնութեան կառավարութիւնը իշխանութեան գործադիր մարմին է, կը գտնուի Ռուսաստանի Դաշնութեան կառավարութեան շէնքը, Մոսկուայի կեդրոնը՝ Քրասնոբրեսնենսքի ափին մօտ։ Պետական տուման կը գտնուի Օխոտնի Ռէատ փողոցի վրայ։ Դաշնութեան խորհուրդը կը գտնուի Պոլշայա Տմիթրովքա փողոցի վրայ տեղակայուած շէնքին մէջ։ Ռուսաստանի Դաշնութեան գերագոյն դատարանը եւ Ռուսաստանի Բարձրագոյն Արբիտրաժ Դատարանը նոյնպէս կը գտնուին Մոսկուայի մէջ։

Բացի այդ, Մոսկովեան Քրեմլը կը համարուի Ռուսաստանի Դաշնութեան Նախագահի նստավայրը։ Նախագահի աշխատանքային նստավայրը Քրեմլի մէջ կը գտնուի Սենատի շէնքը։

== Վարչատարածքային բաժանում ==
[[Պատկեր:Moscow_territory_1922_1995.gif|մինի|Մոսկուայի տարածքային փոփոխութիւնները 1922-էն մինչեւ 1995]]
Մոսկուայի տարածքային միաւորները կը համարուին մարզերը, բնակավայրերը եւ վարչական շրջանները, որոնք ունին քաղաքի իրաւական փաստերով ամրագրուած անուանումներ եւ սահմաններ։
{| border=&quot;1&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; style=&quot;padding:0 0 0 50px;&quot; |Մոսկուա, Ռուսաստան
| width=&quot;50&quot; |[[Պատկեր:Coat_of_Arms_of_Moscow.svg|59x59փքս|Մոսկվայի զինանշանը]]
|-
|'''Վարչական շրջաններ'''
|12
|-
|'''Մարզեր'''
|125
|-
|'''Բնակավայրեր'''
|21
|-
|}

** Վարչական շրջանը Մոսկուա քաղաքի տարածքային միաւոր է, որ ձեւաւորուած է տուեալ տարածքի վարչական կառավարման համար, կը ներառէ Մոսկուայի քանի մը մարզեր կամ բնակավայրեր։ Վարչական շրջանի սահմանները չեն կրնար հատել մարզերու եւ բնակավայրերու սահմանները։
** Մարզը ձեւաւորուած է հաշուի առնելով տուեալ տարածքներու պատմական, աշխարհագրական, քաղաքաշինական առանձնայատկութիւնները, բնակչութեան թիւը, ընկերա-տնտեսական յատկանիշները, փոխադրամիջոցի հաղորդակցութեան տեղակայումը, երկրաչափական ենթակառուցուածքի առկայութիւնը եւ տարածքի այլ առանձնայատկութիւնները։
** Բնակավայրը Մոսկուայի տարածքային միաւոր է, որ կը ձեւաւորուի այն տարածքներուն վրայ, որոնք 1 Յուլիս 2012-էն տարածքի ընդլայնման հետ կապուած նախագիծի շրջանակներու մէջ կը մտնեն, Մոսկուայի կազմին մէջ։  Մարզի եւ բնակավայրի ձեւաւորումը, վերակազմաւորումը եւ վերացումը, անոնց անուանակարգելը, սահմաններու հաստատումը եւ փոփոխութիւնը կ'իրականացուի Մոսկովեան քաղաքային Տումային կողմէ, Մոսկուայի քաղաքապետի առաջարկով, իսկ վարչական շրջաններունը՝ Մոսկուայի քաղաքապետին։

[[Պատկեր:Msk_all_districts.svg|մինի|346x346փքս|&lt;div style=&quot;margin-left: 5px; border-width: 0; text-align: left;&quot;&gt;'''Մոսկուայի վարչական շրջանները.'''1. կեդրոնական վարչական շրջան2. հիւսիսային վարչական շրջան 3. հիւսիս-արեւելեան վարչական շրջան 4. արեւելեան վարչական շրջան 5. հարաւ-Արեւելեան վարչական շրջան 6. հարաւային վարչական շրջան 7. հարաւ-արեւմտեան վարչական շրջան 8. արեւմտեան վարչական շրջան 9. հիւսիս-արեւմտեան վարչական շրջան10. Զելենոկրատսքի վարչական շրջան 11. Նովոմոսքովսքի վարչական շրջան 12. Թրոիցքի վարչական շրջան&lt;/div&gt;]]
Մինչեւ 1 Յուլիս 2012-ը Մոսկուայի մէջ կար 125 մարզ եւ 10 վարչական շրջան։ 1 Յուլիս 2012-ի Մոսկուայի տարածքի ընդլայնումէն ետք ձեւաւորուած է 2 նոր վարչական շրջան (Նովոմոսքովսքի եւ Թրոիցքի), իսկ անոնց կազմին մէջ է 21 բնակավայր։

Մոսկուան բաժանուած է 12 վարչական շրջաններու, որոնցմէ Զելենոգրատսքի, Նովոմոսքովսքի եւ Թրոիցքի շրջանները ամբողջութեամբ կը գտնուին Մոսկուայի օղակաձեւ մայրուղիի սահմաններէն դուրս՝ կեդրոնական, հիւսիսային, հիւսիսարեւելեան, արեւելեան, հարաւարեւմտեան, արեւմտեան, հիւսիսարեւմտեան, Զելենոգրատսքի, Նովոմոսքովսքի, Թրոիցքի շրջանները։

Իր հերթին Մոսկուայի շրջանները (բացի Նովոմոսքովսքի եւ Թրոիցքի շրջաններէն) կը բաժնուին մարզերու․ Մոսկուայի մէջ անոնք125 են։ Մոսկուայի քանի մը մարզեր կը համարուին արտագաւառներ։ Շրջաններու ղեկավարումը կ'իրականացնեն շրջանային ոստիկանութիւնը, մարզերունը՝ մարզային վարչութիւնները։

Նովոմոսքովսքի եւ Թրոիցքի շրջանները բաղկացած են Մոսկուայի այնպիսի նոր տարածքային միաւորներէ, ինչպիսին են բնակավայրերը։ Այդ բնակավայրերու սահմաններուն մէջ ստեղծուած են այնպիսի ներքաղաքային քաղաքապետական կառոյցներ, ինչպիսին են բնակավայրերը եւ քաղաքային շրջանը։ Շրջանները 2013-ի դրութեամբ կը գտնուին ընդհանուր ոստիկանութեան ղեկավարման տակ։

== Պաշտօնական խորհրդանիշեր ==
[[Պատկեր:Coat_of_Arms_of_Moscow.svg|mini|83x83փքս]]

Մոսկուայի զինանշանը, դրօշը եւ օրհներգը քաղաքին պաշտօնապէս հաստատուած խորհրդանիշերն են։

Մոսկուայի զինանշանը եւ դրօշը կը ներկայացնեն մուգ կարմիր գոյնի կնքապահական վահան եւ ուղղանկիւնաձեւ պաստառ, ձիաւորի՝ Սուրբ Գէորգ Յաղթանակաբերի պատկերով, որ նետով կը խոցէ սեւ Վիշապին&lt;ref name=&quot;Герб&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.megaflag.ru/zakony.php?id=7|title=Закон города Москвы «О гербе города Москвы»|publisher=Правительство Москвы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131211193345/http://www.megaflag.ru/zakony.php?id=7|archivedate=2013-12-11|accessdate=2009-01-13|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: Մոսկուա քաղաքի օրհներգը երաժշտա-բանաստեղծական ստեղծագործութիւն է, որ ստեղծուած է Իսահակ Օսիպովի Տունաէվսքիի երգի հիման վրայ, Մարք Լիսէանսքիի եւ Սերկէյ Իվանի Ագրանեանի «''Իմ Մոսկուա''» բանաստեղծութեան վրայ&lt;ref name=&quot;Официальный сервер Правительства Москвы&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mos.ru/wps/portal/!ut/p/c1/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3izECfXQHMPIwODQFMTAyMXFwNnFydvYwNvc6B8pFm8n79RqJuJp6GhhZmroYGRmYeJk0-Yp4G7izExug1wAEcDArrDQa7FbztIHo_5fh75uan6BbmhEQZZJooAqHO3lw!!/dl2/d1/L3dJVkkvd0xNQUJrQUVrQSEhL1lCcHhKRjFOQUEhIS82XzZUQkVRN0gyMDBRNTQwMkREMENEQkszMEs3LzdfNlRCRVE3SDIwMFE1NDAyREQwQ0RCSzMwVDM!?nID=6_6TBEQ7H200Q5402DD0CDBK30K7&amp;cID=6_6TBEQ7H200Q5402DD0CDBK30K7&amp;rubricId=17&amp;documentId=202|title=Закон города Москвы «О гимне города Москвы»|work=Официальный сервер правительства Москвы|publisher=Правительство Москвы|dead-url=404|accessdate=2009-01-13}}&lt;/ref&gt;:

== Տնտեսութիւն ==
Մոսկուան համառուսական կշիռով կը համարուի խոշորագոյն տնտեսական կեդրոն, միջազգային գործի կեդրոն եւ երկրի տնտեսութեան մեծ մասի կառավարման կեդրոն։ Այսպէս, օրինակ՝ Մոսկուայի մէջ կեդրոնացած են Ռուսաստանի գրանցուած դրամատուներու կէսը&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cbr.ru/statistics/bank_system/print.asp?file=cr_inst_branch_010308.htm|title=Справка о количестве действующих кредитных организаций и их филиалов|date=2008-03-01|publisher=Центральный банк Российской федерации|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080515082719/http://www.cbr.ru/statistics/bank_system/print.asp?file=cr_inst_branch_010308.htm|archivedate=2008-05-15|accessdate=2009-01-13|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: Բացի այդ, խոշորագոյն կազմակերպութիւններու մեծ մասը գրանցուած են եւ ունին կեդրոնական գրասենեակներ Մոսկուայի մէջ, չնայած անոր, որ անոնց արտադրանքը կրնայ գտնուիլ Մոսկուայէն հազարաւոր քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ։
[[Պատկեր:Proton_Zvezda.jpg|մինի|Ռուսական առաւել հզօր կրող հրթիռ պրոտոն, որ մշակուած եւ ատրադրուած է ՊՏԳԱԿ Խրունիչեւի մէջ]]
2008-ի տուեալներով, ՀՆԱ ծաւալով (321 միլիարդ $) Մոսկուան կը գտնուէր 15-րդ տեղը աշխարհի խոշոր քաղաքներու կարգին&lt;ref&gt;[http://www.rb.ru/article/v-mirovom-reytinge-gorodov-po-razmeru-vvp-moskva-zanyala-15-e-mesto/6140917.html В мировом рейтинге городов по размеру ВВП Москва заняла 15-е место] // Rb.ru, 5 ноября 2009&lt;/ref&gt;:

''Քաղաքի տարածքին կը գործեն ռազմական արդիւնաբերութեան զգալի թիւով կազմակերպութիւններ, որոնց շարքին.''

* Մ.Վ. Խրունիչեւի անուան պետական տիեզերական գիտա-արտադրական կեդրոն:
* ՌՕԿ «ՄիԳ» ընկերութեան արտադրութիւն (ՌԴ ՌՕՈւ-ի կործանիչներու մէկ երրորդը կը մշակուի եւ կ'արտադրուի ՌՕԿ «ՄիԳ»-ի մէջ)
* «Ալմազ Անտէյ» առեւտրական ընկերութիւններ (ամէնախոշորները՝ «Ալմազ», «Ալտաիր», «Աւանկարտ»)
* Տուշինի մեքենաշինական գործարան
* «Վմպէլ» հրթիռաշինական ՄԿԲ
* Վ.Վ. Չերնիշէօվի անուան մոսկովեան մեքենաշինական ձեռնարկութիւն
* Քրասնի Օքթյապր (ընկերութիւն)
Քաղաքացիական արտադրութիւններէն առաւել խոշոր են.
* Մոսկովեան նաւթարդիւնաբերական գործարան. նաւթային արտադրանքներու խոշոր արտադրող, ինչպէս նաեւ արտահանման համար:
* Աութոֆրամոս, տարեկան 60 հազար Renault ок. մարդատար ինքնաշարժներու հաւաքման ձեռնարկութիւն
* Ելեկտրագործարան, ելեկտրատրանսֆորմատնորներու եւ հակազդներու խոշոր արտադրող
* Մոսելեկտրովահան, ելեկտրական բաշխիչ սարքերու արտադրող
* Քարաչարովեան մեքենական գործարան, ամբարձիչ սարքաւորումներու արտադրութիւն
* «Մոսկապէլ» գործարան
* Մոսկովեան նաւթաիւղագործարան
* Թրէօխկորնայա մանուֆաքթուրա
* Մոսկովեան նաւաշինական եւ նաւաւերանորոգողական գործարան
* Ն.Ա. Սեմաշքոյի անուան մոսքիմֆարմդեղեր
[[Պատկեր:Zil_new_Tapir.JPG|մինի|ԶԻԼ-436200 բեռնատար մեքենաներու վերջին մակնիշը՝ կ'արտադրուի ԶԻԼ-ի մէջ]]
Մանրածախ առեւտուրի շրջանառութիւնը 2007-ին կազմած է 2040,3 միլիարտ ռուբլի (2006-ի հետ համեմատած աճը կը կազմէ 105,1%)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b07_01/IssWWW.exe/Stg/d12/tab/torg-1.htm|title=Социально-экономическое положение России — 2007 год: оборот розничной торговли|publisher=Федеральная служба государственной статистики|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130830054524/http://www.gks.ru/bgd/regl/b07_01/IssWWW.exe/Stg/d12/tab/torg-1.htm|archivedate=2013-08-30|accessdate=2009-01-13|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;, մեծածախ առեւտուրի շրջանառութիւնը, իր հերթին, կազմած է 7843,2 միլիարտ ռուբլի (2006 թուականի հետ համեմատած աճը կազմած է 122,3%)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b07_01/IssWWW.exe/Stg/d12/tab/opt-1.htm|title=Социально-экономическое положение России — 2007 год: оборот оптовой торговли организаций оптовой торговли|publisher=Федеральная служба государственной статистики|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130830051254/http://www.gks.ru/bgd/regl/b07_01/IssWWW.exe/Stg/d12/tab/opt-1.htm|archivedate=2013-08-30|accessdate=2009-01-13|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;, բնակչութեան տրամադրուող վճարովի ծառայութիւններու ծաւալը կը կազմէ 815,85 միլիարտ ռուբլի&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b07_01/IssWWW.exe/Stg/d12/tab/uslugi.htm|title=Социально-экономическое положение России — 2007 год: объём платных услуг населению|publisher=Федеральная служба государственной статистики|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130830102710/http://www.gks.ru/bgd/regl/b07_01/IssWWW.exe/Stg/d12/tab/uslugi.htm|archivedate=2013-08-30|accessdate=2009-01-13|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:
[[Պատկեր:Moscow_Exhacnge_main_building.jpg|մինի|Մոսկովեան սակարան]]
«Ernst &amp; Young» կազմակերպութեան տուեալներով 2011-ի տուեալներով, Մոսկուան եւրոպական քաղաքներու կարգին ներդրումային գրաւչութեամբ յայտնուած է 7-րդ տեղը, ընդ որուն անոր վարկանիշը կ'աճի&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ey.com/RU/ru/Issues/Business-environment/Russia-attractiveness-survey-2011?CMPNID=RUSSIA_ATTRACTIVENESS_SURVEY_RU |title=Исследование инвестиционной привлекательности России, 2011 год — Ernst &amp; Young — Россия |accessdate=2019-08-12 |archive-date=2011-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111105114247/http://www.ey.com/RU/ru/Issues/Business-environment/Russia-attractiveness-survey-2011?CMPNID=RUSSIA_ATTRACTIVENESS_SURVEY_RU |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;:

Քաղաքին մէջ կ'աշխատին բջջային կապի երեք գործողներ GSM եւ UMTS (3G) չափանիշներով՝ «ՄՏՍ», «ՄեկաՖոն», «Պիլայն», CDMA հիման վրայ ծառայութիւնները կը տրամադրէ «Սքայ Լինք» ընկերութիւնը։ Համացանցի անլար մուտքը LTE արուեստագիտութեամբ կը տրամադրէ «Yota»ը։ Էական ձեւով LTE հիման վրայ ծառայութիւնները նոյնպէս կը տրամադրէ «ՄեկաՖոն»ը։

Forbes ամսագրի տեղեկութիւններով (2011), Մոսկուան կը զբաղեցնէ 1-ին տեղը աշխարհի բոլոր քաղաքներու կարգին տոլարային միլիարատէրերու քանակով (79 մարդ)։ Foreign Policy ամսագիրը 2010-ին Մոսկուան դրած է 25-րդ հորիզոնական այն քաղաքներու կարգին&lt;ref name=&quot;Global Cities Index 2010&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.foreignpolicy.com/node/373401|title=The Global Cities Index 2010|publisher=www.foreignpolicy.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110216124800/http://www.foreignpolicy.com/node/373401|archivedate=2011-02-16|accessdate=2011-02-19|lang=en|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;, որոնք նշանակալի ներդրում ունին համաշխարհային քաղաքակրթութեան զարգացման գործին մէջ&lt;sup&gt;[107]&lt;/sup&gt;:

Ռէնօ Լոկան, որ կը հաւաքուի Աւտոֆրամոսի մէջ, այնուամէնայնիւ, ըստ Ռուսաստանի վիճակագրական ծառայութեան 2011-ին հաշուարկուած ապրուստի արժէքի, պարզուեցաւ, որ Մոսկուան ապրուստի համար Ռուսաստանի ամէնաթանկարժէք քաղաքը չէ՝ զիջելով սիպիրեան եւ հիւսիսային քաղաքներու ամբողջ շարքին&lt;ref&gt;''«Независимая газета»'' (05.04.2011): [http://www.ng.ru/economics/2011-04-05/1_expensive.html Москва — далеко не самый дорогой город в России]&lt;/ref&gt;:

2012-ին Մոսկուան զբաղեցուցած է 1-ին տեղը Քաղաքային միջավայրի որակի վարկանիշին, որ կազմած են ՌԴ Տարածաշրջանային զարգացման նախարարութիւնը, Ինժեներներու ռուսաստանեան միութիւնը, Շինարարութեան եւ տնտեսութեան հարցերով դաշնային գործակալութիւնը, Սպառողներու իրաւունքներու պաշտպանութեան եւ մարդու բարեկեցութեան ոլորտին վերահսկողութեան դաշնային ծառայութիւնը, ինչպէս նաեւ Մոսկուայի Մ. Վ. Լոմոնոսովի անուան պետական համալսարանը&lt;ref&gt;[https://archive.is/20130629042750/www.minregion.ru/press_office/news/2939.html Составлен проект рейтинга привлекательности российских городов]&lt;/ref&gt;:

== Երթեւեկութիւն ==
Մոսկուան կը համարուի երկրի խոշոր երթեւեկութեան հանգոյցը։ Քաղաքը կը գտնուի երկաթուղային գիծերու եւ դաշնային մայրուղիներու ցանցերու կեդրոնը։ Մոսկովեան երթեւեկութեան հանգոյցը ուղեւորափոխադրումներու ծաւալը 2013-ի դրութեամբ կը կազմէ 11,5 միլիառ մարդ&lt;ref name=&quot;programma2013&quot;&gt;{{cite web|url=http://s.mos.ru/common/upload/M2025.pdf|title=Приоритеты развития Москвы. Программа «Москва — город, удобный для жизни»|date=27.07.2009|publisher=Правительство Москвы|accessdate=2013-10-24|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029195305/http://s.mos.ru/common/upload/M2025.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: քաղաքին մէջ զարգացած են հասարակական երթեւեկութեան բազմաթիւ տեսակներ, 1935-էն կ'աշխատի մեթրոպոլիտէնը: Հասարակական երթեւեկութեան կողմէ կ'իրականացուի ուղեւորափոխադրումներու 76%-ը&lt;ref name=&quot;programma2013&quot; /&gt;:

=== Երկաթուղի ===
[[Պատկեր:Leningrad-terminal.jpg|մինի|Լենինկրատեան կայարանը Մոսկուայի հնագոյն կայարանն է. կառուցուած է 1849-ին Նիքոլաեւսքի երկաթգիծի սպասարկման համար]]
Մոսկուայի մէջ երկաթուղիներու ցանցը ներկայացուած է տասը հիմնական ուղղութիւններով, ինը՝ կայարաններով (ութ կայարաններէն՝ Պելառուսական, Քազանի, Քուրսքի, Քիեւեան, Լենինկրատեան, Պաւելեցքի, Ռիկայի, Եարոսլավլի, կ'իրականացուին ինչպէս քաղաքամերձ, այդպէս ալ հեռու փոխադրումներ, մէկ կայարանը՝ Սաւէօլովսքին, կը սպասարկէ միայն քաղաքամերձ փոխադրումները), Մոսկովեան շրջանային երկաթուղիներով, քանի մը փոխկապակցուած ճիւղերով եւ շարք մը մասնաճիւղերով, հիմնականին միակողմանի, ոչ մեծ երկարութեան, որոնց հիմնական մասը կը գտնուի քաղաքի տարածքին։

Մոսկուայի բոլոր երկաթուղիները կը պատկանին Մոսկովեան երկաթուղային գիծերուն, բացի Լենինկրատեան ուղղութեան, որ կը պատկանի Հոկտեմբերեան երկաթուղային գիծերուն, որ նոյնպէս կը մտնէ Մոսկովեան երկաթուղային գիծերու հանգոյցին մէջ, որ ունի Ծառայողական կապակցող ճիւղ Մոսկովեան երկաթուղային գիծի քանի մը ուղղութիւններով։ Ընդ որուն է, գիները եւ վճարման կանոնները քաղաքամերձ ելեկրագնացքներու մէջ միեւնոյնն են բոլոր ուղղութիւններով առանց բացառութեան, Մոսկովեան երկաթուղային գիծերու կանոններու համաձայն։

1990-2000-ականներուն երկաթուղիներու շարք մը ճիւղեր, որոնք կը սպասարկէին արդիւնաբերական ձեռնարկութիւնները, փակուած են այն պատճառով, որ այդ ձեռնարկութիւնները դուրս բերուած են քաղաքէն կամ լրջօրէն կրճատուած է արտադրութեան ծաւալը։

Քաղաքի սահմաններուն մէջ երկաթուղային գիծերու ընդհանուր ձգուածութիւնը կը կազմէ 394,7 քմ։ Քաղաքամերձ գնացքները, որոնք կը կապեն Մոսկուայի կայարանները Մոսկուայի եւ մօտակայ շրջաններու բնակավայրերուն հետ, զգալի դեր կը խաղան նաեւ ներքաղաքային փոխադրումներու մէջ։ Մոսկուայի մէջ ուղեւորային երկաթուղային հաղորդակցութեան խոշոր նախագիծ կը համարուի Մոսկովեան երկաթուղային գիծի Փոքր օղակին ուղեւորային շարժման կազմակերպումը&lt;ref name=&quot;programma20132&quot;&gt;{{cite web|url=http://s.mos.ru/common/upload/M2025.pdf|title=Приоритеты развития Москвы. Программа «Москва — город, удобный для жизни»|date=27.07.2009|publisher=Правительство Москвы|accessdate=2013-10-24|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029195305/http://s.mos.ru/common/upload/M2025.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:

=== Օդակայաններ ===
[[Պատկեր:Domodedovo-terminal.jpg|մինի|Տոմոտետովօ օդակայանի վերջածայրը]]
[[Պատկեր:Businovskaya_traffic_interchange.jpg|մինի|Պուսինովոյի հանգոյցը ՄՕԱՃ-ի մէջ։ Առաջին եւ տուեալ պահուն միակ հինգմակարդականի ուղեւորութեան հանգոյցը [[Ռուսիա|Ռուսաստանի]] մէջ։]]
Մոսկուայի տարածքին կը գտնուին Վնուքովօ եւ Օսթաֆեվօ միջազգային օդակայանները։ Բացի այդ, քաղաքի բնակիչները եւ հիւրերը կ'օգտուին նաեւ այլ միջազգային օդակայաններու ծառայութիւններէն, որոնք կը գտնուին Մոսկուայի մարզի տարածքին ՝ Տոմոտետովօ, Չքալովսքի, Շերեմէտեվօ:

Օդակայաններ կարելի է հասնիլ ոչ միայն ինքնաշարժներու երթեւեկութեամբ, այլ նաեւ կարելի է օգտուիլ երկաթուղային կայարաններէն շարժուող արագընթաց գնացքներէն՝ [[Քիեւ]]ի կայարանէն մինչեւ Վնուքովօ օդակայան, Պելառուսական կայարանէն՝ մինչեւ Շերեմէտեվօ եւ Պաւելեցքի կայարանէն՝ մինչեւ Տոմոտետովօ օդակայան։

Քաղաքին մէջ կը գործէր օդային վերջակայան, սակայն 21-րդ դարու սկիզբէն այն, փաստացի, կորսնցուցած է իր կիրառելիութիւնը։ Անոր տարածքները վարձակալի կողմէ տրուած են որպէս առեւտրային տարածք։ 2009-ի դրութեամբ օդային վերջակայանի շէնքին մէջ կը գործեն միայն երկաթուղային տոմսերու եւ ինքնաշարժի տոմսերու վաճառքով զբաղուող գրասենեակները։ 2017-ին էդակայանը քանդուեցաւ:

==== Ինքնաշարժներու երթեւեկութիւն ====
Մոսկուան կը համարուի զանազան ուղղութիւններով դաշնային ինքնաշարժներու ճանապարհներու ցանցի կեդրոն, որ մայրաքաղաքը կը միացնէ Ռուսաստանի Դաշնութեան վարչական կեդրոններուն եւ հարեւան քաղաքներուն հետ։ Մոսկուան ունի զարգացած երթեւեկութեան ենթակառուցուածք, որ կը ներառէ երեք երթեւեկութեան օղակներ՝ Սատովոյէ, Երրորդ երթեւեկութեան եւ Մոսկուայի օղակաձեւ ինքնաշարժի ճանապարհը, Մոսկուայի մարզին մէջ  կը ծրագրուի կեդրոնական օղակաձեւ ճանապարհի (ԿՕԱՃ) կառուցումը թրանզիթային երթեւեկութեան հոսքէն քաղաքը թեթեւցնելու նպատակով։

==== Խցանումներ ====
1990-ականներէն սկսած Մոսկուան բախուած է երթեւեկութեան սուր խնդիրի հետ։ Մոսկուայի մէջ կը շարունակուի արագ աճը՝ եթէ 2000-ին քաղաքին մէջ կը հաշէր 2,6 մլն ինքնաշարժ, ապա 2012-ին՝ արդէն 4,5 մլն (աւելի քան 380 ինքնաշարժ1000 բնակիչի համար)։ Կը սպասուի, որ 2020-ին այն կ'աճի 4%-ով&lt;ref&gt;Приоритеты развития Москвы. Программа «Москва — город, удобный для жизни». Правительство Москвы (27.07.2009)&lt;/ref&gt;: Աճած է նաեւ քաղաքին մէջ բեռնափոխադրումներու ծաւալը ինքնաշերժի երթեւեկութեամբ։ Տարեկան Մոսկուայի միջով կը տեղափոխուի մօտ 10 մլր թօննօ բեռ, անոնցմէ մօտ 4 մլր թօննօն բաժին կ'իյնայ թրանզիթի բեռնափոխադրումներուն&lt;ref name=&quot;programma20133&quot;&gt;{{cite web|url=http://s.mos.ru/common/upload/M2025.pdf|title=Приоритеты развития Москвы. Программа «Москва — город, удобный для жизни»|date=27.07.2009|publisher=Правительство Москвы|accessdate=2013-10-24|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029195305/http://s.mos.ru/common/upload/M2025.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: Auto park-ի զգալի աճը հանգեցուց մեծ քանակութեամբ ճանապարհային խցանումներու: Որոշակի քայլեր ձեռնարկուած են խցանումներու թիւը կրճատելու համար, ինչպիսին են քաղաքին մէջ խոշոր բեռնատար մեքենաներու մուտքի արգելքը, ինքնաշարժներու նոր հանգոյցներու կառուցումը եւ այլն&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://auto.vesti.ru/doc.html?id=346032|title=С 15 января грузовикам запретят въезд в Москву|date=22 ноября 2010|publisher=auto.vesti.ru|accessdate=2014-07-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsmsk.com/article/22Nov2010/dorogi_plany.html|title=Планы департамента дорожного строительства: будут расширять перекрёстки и строить развязки|date=22 ноября 2010|publisher=NEWSmsk.com|accessdate=2014-07-13|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714194035/http://www.newsmsk.com/article/22Nov2010/dorogi_plany.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: Ինքնաշարժներու խցանումները կը հանգեցնեն հսկայական վնասներու&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gai.ru/press/news10875-avtomobilnyie-probki-oboshlis-moskve-v-40-milliardov-rubley/|title=Автомобильные пробки обошлись Москве в 40 миллиардов рублей|date=14 января 2009|accessdate=2014-07-13|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714173242/http://gai.ru/press/news10875-avtomobilnyie-probki-oboshlis-moskve-v-40-milliardov-rubley/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: խցանումներու աճին կը նպաստէին քաղաքաշինական սխալները&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.finansmag.ru/news/96385|title=Из «Москва-Сити» выдернут пробки|date=03.11.2010|publisher=Деловой журнал «Финанс»|accessdate=2014-07-13}}&lt;/ref&gt;:

Քաղաքի ղեկավարութիւնը ճանապարհային շինարարութեան ճանապարհով շարք մը քայլեր ձեռնարկած է խցանումներու խնդիրը վերացնելու համար։ Այսպէս, վերակառուցուած է օղակաձեւ ճանապարհը, կառուցուած է Երրորդ երթեւեկութեան օղակը, 2008-ին սկսած է Չորրորդ օղակի կառուցումը, սակայն երթեւեկութեան խնդիրը կը շարունակէ մնալ չլուծուած։ Իշխանութիւններու կարծիքով՝ երթեւեկութեան խնդիրներու լուծման կը նպաստեն նաեւ վարչական բնոյթի միջոցառումները, մասնաւորապէս, Յուլիս 2012-էն ուժի մէջ մտած է կայանման կանոններու խախտման համար տուգանքներու զգալի աճը&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ria.ru/society/20120621/678483417.html|title=В Москве и Петербурге штрафы за неправильную парковку вырастут в разы|publisher=РИА Новости|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120623215531/http://www.ria.ru/society/20120621/678483417.html|archivedate=2012-06-23|accessdate=2012-06-24|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;, քաղաքի կեդրոնական հատուածներու փողոցներուն մէջ վճարովի կայանատեղերու ստեղծումը&lt;ref name=&quot;programma20133&quot; /&gt;:

=== Ինքնաշարժներու կայանատեղեր ===
[[Պատկեր:Парковка_на_улице_Буженинова_в_Москве.jpg|մինի|Պուժենինովա փողոցի կայանը]]
Քաղաքին մէջ չլուծուած կը մնայ նաեւ ինքնաշարժներու կայանատեղիներու պակասութեան խնդիրը։ Սեպտեմբեր 2010-ին երթեւեկութեան եւ կապի վարչութեան նախկին պետ Վասիլի Քիչեջին յայտնած էր, որ «քաղաքին մէջ առկայ է 250 հազար ինքնաշարժի կայանատեղի, մինչդեռ անոնց կարիքը ունի 1,2 միլիոն մեքենայ»&lt;ref name=&quot;миллион мест&quot;&gt;{{cite web|url=http://ria.ru/moscow/20100908/273633574.html|title=Москве не хватает около миллиона парковочных мест для машин|date=08.09.2010|publisher=РИА Новости|accessdate=2014-07-13}}&lt;/ref&gt;: Աւելի վաղ փորձեր առնուած են կիրառութեան մէջ դնել վճարովի ինքնաշարժներու կայանատեղիները քաղաքի փողոցներուն մէջ, սակայն 10 Սեպտեմբեր 2008-ին որոշում կայացած է, որու համաձայն, մեքենաները կարելի էր անվճար կայանել ճանապարհի երկայնքով։ Վճարովի մնացած են կայարաններու մէջ, օդակայաններու մէջ եւ քաղաքի կեդրոնը գտնուող քանի մը յատուկ առանձնացուած գօտիներու մէջ գտնուող ինքնաշարժներու կայանատեղիները։ Բնակելի տարածքներու մէջ խնդիրը լուծելու համար կազմակերպուած էր «Ազգային ինքնաշարժի տնակ» ծրագիրը, սակայն անոր իրագործումը կ'երկարաձգուի&lt;ref&gt;[http://kommersant.ru/doc/1291722 Возбуждено уголовное дело в отношении экс-чиновников стройкомплекса Москвы] // kommersant.ru&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.vedomosti.ru/realty/news/2010/01/20/928543 Сроки сдачи первых «народных гаражей» в Москве затягиваются] // «Ведомости» со ссылкой на «РИА Новости»&lt;/ref&gt;: 2012-ին որոշուեցաւ վերադառնալ վճարովի ինքնաշարժներու կայանատեղիներու կազմակերպման նախագիծին&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ria.ru/moscow/20120620/677605636.html|title=Первые платные городские парковки в центре Москвы откроют 1 ноября|publisher=РИА Новости|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120623202607/http://www.ria.ru/moscow/20120620/677605636.html|archivedate=2012-06-23|accessdate=2012-06-24|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:  2013-ի ամրան Պուլվարնոյէ Քոլցօ փողոցին մէջ սկսան յայտնուիլ վճարովի ինքնաշարժներու կայանատեղիներ, 2013-ի վերջը վճարովի կայանատեղիներու գօտին լայնցած էր մինչեւ Սատովոյէ Քոլցօ փողոցը&lt;ref&gt;[http://www.gazeta.ru/auto/2013/12/25_a_5818885.shtml Садово-парковое кольцо. Платная парковка заработала внутри Садового кольца]&lt;/ref&gt;, իսկ Յունիս 2014-ին կը ծրագրուէր ընդլայնել վճարովի ինքնաշարժներու կայանատեղիներու գօտին մինչեւ Երրորդ երթեւեկութեան օղակը՝&lt;ref&gt;[http://www.gazeta.ru/auto/2014/04/09_a_5986105.shtml Парковки взяли третье кольцо. Платные парковки выйдут за пределы Садового кольца в июне]&lt;/ref&gt; ներառելով տնամերձ տարածքները&lt;ref&gt;[http://www.gazeta.ru/auto/2014/05/16_a_6036877.shtml Платные парковки вышли во двор. Платные городские парковки могут появиться во дворах домов в Москве]&lt;/ref&gt;: Կայանատեղիներու արժէքը սկիզբը կը կազմէր 40 ռուբլի մէկ ժամուան համար եւ սկսաւ բարձրանալ քաղաքի ամէն «օղակին» համապատասխան։ Շուրջօրեայ անվճար կայանատեղիի համար հնարաւոր է ձեռք բերել բաժանորդութիւն&lt;ref&gt;[http://ria.ru/moscow/20131106/974970012.html Стоимость парковки внутри Бульварного кольца увеличат до 80 руб в час]&lt;/ref&gt;, իսկ շէնքերու բնակիչներուն համար, որոնք կը բնակին վճարովի ինքնաշարժներու կայանատեղիներ ունեցող շէնքերու գօտիին մէջ, նախատեսուած են արտօնեալ պայմաններ։

=== Վերգետնեայ քաղաքային երթեւեկութիւն ===
[[Պատկեր:Nagatino-Sadovniki_tram_on_NagatinskayaStreet_img3_05-2015.jpg|մինի|КТМ-23 տրամուղին Մոսկուայի մէջ]]
Մոսկուայի մէջ կը գործէ ճանապարհային հասարակական երթեւեկութեան ճիւղաւորուած ցանց՝ հանրակառքային, գծակառքային, թրամուէյներու, երթուղային վարձակառքերու երթուղիներ, որոնք օրական կը տեղափոխեն մօտ 12 միլիոն ուղեւոր&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dtis.ru/index.php?module=Static_Docs&amp;func=view&amp;f=departament_stat.html|title=Департамент транспорта и связи города Москвы|work=Официальный сайт Департамента|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081228184041/http://www.dtis.ru/index.php?module=Static_Docs&amp;func=view&amp;f=departament_stat.html|archivedate=2008-12-28|accessdate=2009-01-13|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: Որոշ երթուղիներ կ'աշխատին շուրջօրեայ։

20-րդ դարու սկիզբը Մոսկուայի մէջ աշխուժօրէն կը զարգանար ելեկտրաերթեւեկութեան ցանցը (թրամուէյ)՝ 1930-ականներուն այն իր մէջ կ'ընդգրկէր Պուլվարնոէ եւ Սատովոէ օղակները եւ անոնց հարակից փողոցները, նաեւ երկաթուղային գիծեր եղած են քաղաքի ծայրամասերը։ 1935-ին մեթրոպոլիտէնի առաջին գիծերու բացումէն ետք հանուած են այն թրամուէյի գիծերը, որոնց ուղղութիւնը համընկած էր մեթրոպոլիտէնի գիծերու հետ։ Աւելի արմատական փոփոխութիւններ տեղի ունեցած են 940-ականներուն, երբ որոշ ելեկտրաերթեւեկութեան երթուղիները փոխարինուած են գծակառքային երթուղիներով եւ հեռացուած են Քրեմլէն: 1960-1970-ականներուն երկաթուղային գիծերը հանուած են քաղաքի արեւմուտքը եւ մասնատուած են «թրամուէյի օղակները»: 1980-ականի սկիզբէն նոր գիծերու շինարարութիւն գրեթէ չէր ըլլար։ Վերջինը 1981–1982-ականներուն կառուցուած է Սթրոկինոյի մէջ գտնուող երկաթուղային գիծը։ 1990-ականներու կէսերուն սկսաւ թրամուէյի գիծերը հանելու նոր ալիքը եւ կայարանի փակումը, որոնք հիմնականին կը գտնուէին քաղաքի կեդրոնին մօտ։ 2010-ականներէն սկսաւ որոշ գիծերու մասնակի վերականգնումը։

Հասարակական երթեւեկութիւնը յաճախ ստիպուած է կանգնիլ ընդհանուր խցանումներու մէջ, սակայն խոշոր ճանապարհներու վրայ կը ստեղծուին առանձնացուած գիծեր։ Յուլիս 2009-ին առանձնացուած գիծ բացուած է Վոլոքոլամսքի ճանապարհի վրայ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://izvestia.ru/news/351167|title=Автобусам уступили дорогу|date=27 июля 2009|publisher=Известия|accessdate=2013-10-12|author=Анна Гараненко.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.regnum.ru/news/1190240.html|title=В Москве появилась первая выделенная полоса для общественного транспорта|date=27.07.2009|publisher=Regnum|accessdate=2013-10-12}}&lt;/ref&gt;, 2011-ին՝ Շչէօլքովսքի ճանապարհի, Յարոսլաւսքի աւտոճանապարհի, Անդրոպովի պողոտայում է եւ Լենինկրատեան պողոտայում է, անց են կացւում է նախապատրաստական աշխատանքներ Սեվաստոբոլի պողոտային վրայ առանձնացուած է գիծ բանալու ուղղութեամբ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://auto.vesti.ru/doc.html?id=399032|title=Следующая выделенная полоса откроется на Севастопольском проспекте|date=2011-07-14|work=Авто.Вести.Ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120516114147/http://auto.vesti.ru/doc.html?id=399032|archivedate=2012-05-16|accessdate=2011-07-14|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: Տեղի կ'ունենան նաեւ շարժական երթեւեկութեան՝ գծակառքներու եւ հանրակառքերու թարմացում։ Անոնք կը դառնան ցածրայատակ, որպէսզի անոնցմով կարենան երթեւեկել հաշմանդամներն ու սայլակներով մարդիկ։ 2014-էն վերգետնեայ հասարակական երթեւեկութեան թոյրատրեցին հեծանիւներու փոխադրումը&lt;ref&gt;[http://www.kommersant.ru/doc/2411103 Правительство Москвы разрешит провоз велосипедов в наземном транспорте]&lt;/ref&gt;:

Ոչ լայն տարածում ունին երթուղային վարձակռքերը, քաղաքին մէջ պաշտօնական ծառայութիւններ ստացան սովորական վարձակառքերը, այնուամէնայնիւ, քաղաքին մէջ անհրաժեշտութեան պարագային մեքենայ գտնելը այդքան ալ բարդ չէ, քանի որ քաղաքի բազմամարդ վայրերուն մէջ կը հերթապահեն այսպէս կոչուող «մասնաւոր» վարձակառքեր։

=== Մետրոպոլիտէն ===
[[Պատկեր:Mayakovskaya after renewing 2010.jpg|մինի|«Մայաքովսքայա» կայարանը, որ կը համարուի Մոսկովեան մետրոպոլիտէնի ամէնագեղեցիկ կայարաններէն մէկը]]
15 Մայիս1935-էն Մոսկուայի մէջ կը գործէ մեթրոպոլիտէնը, որ մայրաքաղաքի սահմաններուն մէջ կը համարուի հիմնական երթեւեկութեան միջոցը։ Մոսկովեան մեթրոն օրական կը տեղափոխէ միջինը 6,824 մլն ուղեւոր (2013-ի տուեալներով)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mosmetro.ru/about/general/numeral/|title=Метрополитен в цифрах|work=Официальный сайт Московского метрополитена|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130207104859/http://mosmetro.ru/about/general/numeral/|archivedate=2013-02-07|accessdate=2013-01-18|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: Այն ուղեւորահոսքի տարեկան ծաւալով աշխարհին մէջ հինգերոդն է եւ առաջինը Եւրոպայի մէջ։ Մոսկովեան մեթրոպոլիտէնի ընդհանուր երկարութիւնը կը կազմէ 320,9 քմ, գիծերու եւ կայարաններու մեծ մասը կը գտնուի գետնին տակ։ Մոսկովեան մեթրոպոլիտէնը գիծերու երկարութեամբ աշխարհի վեցերորդն է։

Ընդհանուր առմամբ մոսկովեան մեթրոն ունի 196 կայարան եւ 12 գիծ՝ ներառեալ թեթեւ մեթրոյի գիծը&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mosmetro.ru/about/|title=О метрополитене|work=Официальный сайт Московского метрополитена|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121228030423/http://mosmetro.ru/about/|archivedate=2012-12-28|accessdate=2012-12-28|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:  Մեթրոյի բազմաթիւ կայարաններ կը հանդիսանան ճարտարագիտական յուշարձաններ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ria.ru/moscow/20090314/164687014.html|title=Кольцевая линия Московского метрополитена. Справка|publisher=РИА Новости|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014135425/http://ria.ru/moscow/20090314/164687014.html|archivedate=2013-10-14|accessdate=2009-04-23|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.regnum.ru/news/471908.html Наталия Душкина об «эстетической слепоте» в Московском метрополитене — интервью ИА REGNUM]&lt;/ref&gt;:

2004-էն կ'աշխատի միագիծ ճանապարհը, որու շահագործումը կ'իրականացուի «Մոսկովեան մեթրոպոլիտէն» ՊՄՁ-ի ուժերով&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mosmetro.ru/stations/mmts/|title=Московская монорельсовая транспортная система|work=Официальный сайт Московского метрополитена|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110530165315/http://www.mosmetro.ru/stations/mmts/|archivedate=2011-05-30|accessdate=2009-01-13|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:

2009-էն մեթրոպոլիտէնի գիծերը սկսան դուրս գալ Մոսկուայի օղակաձեւ ինշնախարժներու ճանապարհի սահմաններէն։ Առաջին կայարանը, որ կառուցուած է Մոսկուայի մարզի տարածքին, «Մէաքինինօ» կայարանն էր։ Մոսկուային նոր տարածքներուն միանալէն ետք 2011-ին ծրագիրներ կ'իրականացուին Նոր Մոսկուայի մէջ մեթրոպոլիտէնի զարգացման ուղղութեամբ։ Կը նախագծուի «Ուլիցա Նովաթորով» - «Սթոլպովօ» ճիւղը&lt;ref name=&quot;gazeta.ru&quot;&gt;[http://www.gazeta.ru/social/2014/05/19/6039841.shtml Ветка по-пекински. Китай вложится в строительство московского метро]&lt;/ref&gt;:

2011-էն Մոսկովեան մեթրոպոլիտէնի նոր օղակաձեւ երթուղիի՝ Երրորդ գնացքափոխ ուրուագիծի աշխատանքներ կը տարուին։ 2016-ի վերջը կը գործարկուին մօտ 30 կայարան, իսկ 2020-ին կը ծրագրեն գործարկել եւս 40 կայարան։

==== Միառելս ճանապարհ ====
2004-էն կ'աշխատի միառելս ճանապարհը (կը նշուի 13 թիւով), որ կը շահագործուի «Մոսկուայի մեթրոպոլիտէնի» կողմէ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mosmetro.ru/stations/mmts/|title=Московская монорельсовая транспортная система|work=Московский метрополитен|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110530165315/http://www.mosmetro.ru/stations/mmts/|archivedate=2011-05-30|accessdate=2009-01-13|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:

==== Մոսկուայի կեդրոնական օղակ ====
10 Սեպտեմբեր 2016-ին ուղեւորափոխադրումներ սկսան իրականացուիլ Մոսկուայի կեդրոնական օղակով, որ 1934-էն կ'օգտագործուէր իբրեւ միայն բեռնափոխադրող մեքենաներու համար: Գիծը՝ երկաթգծային օղակ է, սակայն կը գործէ ինչպէս ամբողջական 14 գծանոց մեթրոպոլիտէն: Մոսկուայի կեդրոնական օղակի շարժման բնոյթը կը ներկայացնէ քաղաքային ելեկտրուղի, որ մասամբ կը միաւորէ Մոսկուայի մեթրոպոլիտէնի հետ: Ինչպէս նաեւ Մոսկուայի կեդրոնական օղակը կ'ամբողջացնէ գնացքներու մերձքաղաքային ուղղութիւններուն հետ, որու համար որոշ երկաթուղային կայաններ կը տեղափոխուին անմիջապէս ՄԿՕ-ի կայաններու մօտ:

==== Զարգացման հեռանկարներ ====
Մոսկուայի մեթրոպոլիտէնի զարգացման ծրագրի համաձայն 2020 կը ծրագրաւորուի մտցնել մօտ 40 նոր կայաններ քաղաքի տարբեր հատուածներուն մէջ։ 2019-ին կը ծրագրաւորուի նոր՝ Քոժուխովսքայա գիծի ստեղծում&lt;ref name=&quot;open&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stroi.mos.ru/news/kozhukhovskaia-liniia-mietro-polnost-iu-budiet-zapushchiena-v-2019-ghodu-khusnullin|title=Кожуховская линия метро полностью будет запущена в 2019 году – Хуснуллин|publisher=stroi.mos.ru|accessdate=2018-02-08|lang=ru|archive-date=2018-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180209063537/https://stroi.mos.ru/news/kozhukhovskaia-liniia-mietro-polnost-iu-budiet-zapushchiena-v-2019-ghodu-khusnullin|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: Այս տարուան ընթացքին կը պլանաւորուի Մոսկուայի կեդրոնական տրամագիծերու առաջին երթուղիներու սկիզբը, որ կիմացուի մեթրոպոլիտէնի հետ այն նոյն սկզբունքով, ինչպէս եւ ՄԿՕ-ը: Մոսկուային նոր տարածքներ միաւորելու հետ մէկտեղ 2011-2012 -ականներուն կ'իրականացուին Նոր Մոսկուայի մեթրոպոլիտէնի զարգացման ծրագիրները. կը գծագրուի «Նովաթորներու փողոցի» ճիւղը՝ «Սթոլպովօ»&lt;ref name=&quot;gazeta.ru&quot; /&gt;:

=== Գետնային երթեւեկ ===
[[Պատկեր:Северный_речной_вокзал.JPG|մինի|Հիւսիսային գետային կայարանը]]
Ջրանցքներու համակարգի շնորհիւ, որոնք կառուցուած են Քոմունիզմի մեծ կառուցումներու կազմին մէջ, Մոսկուա խորհրդային ժամանակներէն յայտնի էր իբրեւ «հինգ ծովերու նաւահանգիստ»՝ [[Պալթեան Ծով|Պալթեան]], [[Միջերկրական Ծով|Սպիտակ]], [[Կասպից]], Ազովի եւ [[Սեւ Ծով|Սեւ]]&lt;ref&gt;Бродский Я. Е. Москва. Спутник туриста: Путеводитель.‑ М.: Моск. рабочий, 1987.— С. 175.&lt;/ref&gt; (որ սակայն, ճիշդ չէ, քանի որ օգտագործելով բացառապէս ներքին ջրային ուղիները, Մոսկուայէն կարելի է մուտք գործել թուարկուած միայն չորս ծովերը՝ դէպի Սեւ ծով Մոսկուայէն ամէնակարճ նաւարկելի ուղին կ'անցնի Ազովի ծովու մէջով)։ Հիւսիսային եւ Հարաւային գետային կայարաններէն կը գործեն կրուիզային շոգենաւերը, որոնք Մոսկուան կը կապեն [[Սանկտ Փեթերսպուրկ]]ի, [[Աստրախան]]ի, Տոնի Ռոսթովի եւ Ռուսաստանի այլ քաղաքներու հետ&lt;ref name=&quot;Северный речной вокзал&quot;&gt;{{cite web|url=http://dic.academic.ru/dic.nsf/moscow/2819/|title=Северный речной вокзал|work=Энциклопедия «Москва»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150418053508/http://dic.academic.ru/dic.nsf/moscow/2819/|archivedate=2015-04-18|accessdate=2013-01-11|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: կ'իրականացուին նաեւ փոխադրումներ Խիմքիի ջրամբարի մերձքաղաքային ուղիներով։ Նաւիկացիայի ընթացքին Մոսկուա-գետի վրայ կը գործեն գետային թրամուէյներու քանի մը երթուղիներ&lt;ref name=&quot;вед_вед&quot;&gt;[http://www.vedomosti.ru/newspaper/article/132783/ Доходное место: Будни московских доков] // Ведомости&lt;/ref&gt;:

Բեռնատար նաւամատոյցներ կան Հիւսիսային, Արեւմտեան եւ Հարաւային գետային նաւահանգիստներու մէջ։ Գետային բեռնափոխադրումները Մոսկուա գետի վրայով կ'ապահովեն շինարարական բնոյթի տարբեր ծովու բեռներու մատակարարումը, հարաւային նաւահանգստին մէջ առկայ է խոշոր պարունակող վերջակայան&lt;ref name=&quot;вед_вед&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.locman.net/page_3899.htm Москва. Северный речной вокзал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130128221606/http://www.locman.net/page_3899.htm |date=2013-01-28 }} // locman.net&lt;/ref&gt;:

=== Հեծանիւային երթեւեկ ===
Ըստ վիճակագրութեան՝ Մոսկուայի մէջ կայ աւելի քան 3,5 միլիոն հեծանիւ, սակայն առաջին հեծանիւային ուղին մայրաքաղաքին մէջ եղած է միայն 2011-ին&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.m24.ru/themes/185|title=Велодорожки Москвы|date=|publisher=[[Москва 24]]|accessdate=2015-03-07|author=|archive-date=2015-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404104800/http://www.m24.ru/themes/185|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: 2013-ին հեծանիւային ճանապարհի երկարութիւնը հասած է 100 քմ՝ ներառելով բազմաքիլոմեթրանոց երթուղիներ, ինչպիսին են Պարքլայա փողոցը «Ֆիլի» զբօսայգիի միջով մինչեւ «Քրիլաթսքոյէ» մեթրոյի կայարանը (8 քմ) եւ «Մուզէոն» զբօսայգիէն մինչեւ Յաղթանակի զբօսայգի (16 մ)։ Ամրան կ'աշխատին քաղաքային հեծանիւային վարձոյթի կայանները, որոնք կը հովանաւորուին Մոսկուայի Դրամատան կողմէ, ինչպէս նաեւ մասնաւոր վարձոյթի ծառայութիւնները։

== Գիտութիւն ==
[[Պատկեր:RAN_01.jpg|մինի|Մոսկուայի Վորոպէովի լեռներու մէջ գտնուող Ռուսաստանի գիտութիւններու ակադեմիայի նախագահութեան նոր շենքը]]
Մոսկուան խոշոր համաշխարհային գիտական կեդրոն է՝ ներկայացուած գիտա-հետազօտական ուսումնարաններու կողմէ, որոնք կ'աշխատին բազմաթիւ ոլորտներու մէջ, ինչպիսին են միջուկային ուժգնութիւնը, Microelectronics, տիեզերագնացութիւնը եւ այլն։

Առաջին գիտական հետազօտութիւնները Մոսկուայի մէջ սկսած են տեղի ունենալ Մոսկուայի համալսարանին մէջ 1755-ին։ 19-րդ դարուն համալսարանին կից սկսան հիմնուիլգիտական համայնքներ, որոնք կ'ուսումնասիրէին Ռուսաստանի պատմութիւնը, բժշկութիւնը, ֆիզիկան, ռուսաց լեզուն եւ այլ գիտութիւններ&lt;ref name=&quot;KM.RU&quot;&gt;{{cite web|url=http://mega.km.ru/bes_2004/encyclop.asp?TopicNumber=45167&amp;search=%EC%EE%F1%EA%E2%E0#srch0|title=Наука|publisher=KM.RU|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110807002121/http://mega.km.ru/bes_2004/encyclop.asp?TopicNumber=45167&amp;search=%EC%EE%F1%EA%E2%E0#srch0|archivedate=2011-08-07|accessdate=2009-01-13|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:

1828-ին Փեթերսպուրկի մէջ կը հիմնադրուի Ռում էնանցեւի թանգարանը՝ գիրքերու, մետաղադրամներու, ձեռագիրներու, այլ ազգագրութեան եւ պատմական նիւթերու մեծ հաւաքածոյ, որ արդէն 1861-ին կը տեղափոխուի Մոսկուա, իսկ 1924-ին  անոր հիմքին վրայ կը ստեղծուի [[Վլատիմիր Լենին]]ի անուան ԽՍՀՄ Պետական գրադարանը (1992-էն՝ Ռուսաստանի պետական գրադարան)։

20-րդ դարուն Մոսկուայի մէջ սկսաւ ձեւաւորուիլ գիտական հաստատութիւններու ճիւղային ցանցը։ Մոսկուայի մէջ բացուած են Հանքային հումքի համամիութենական ուսումնարանը&lt;ref name=&quot;KM.RU&quot; /&gt;  (1904), Ժուքովսքի անուան կեդրոնական օդաջրաբաշխական ուսումնարանը (1918), Լ. Յա. Քարպովի անուան Քիմիական ուսումնարանը (1921), Մոսկուայի կապի եւ ինֆորմատիկայի արդիւնաբերական համալսարանը (1921), Կուրչատովի անուան ատօնային էներգիայի ուսումնարանը (1943), Տեսական եւ փորձարարական ֆիզիկայի ուսումնարանը (1945) եւ այլն։ Ռուսաստանի պետական գրադարանի նոր շէնքը Խորհրդային տարիներուն Մոսկուայի մէջ սկսաւ կեդրոնանալ ակադեմիական ցանցը։ Ստեղծուած են կամ տեղափոխուած Մոսկուա՝ Լենինի անուան գիւղատնտեսական գիտութիւններու համամիութենական ակադեմիան (1929), ԽՍՀՄ գիտութիւններու ակադեմիա – ԽՍՀՄ գիտութիւններու ակադեմիայի նախագահութիւնը (տեղափոխուած է Լենինկրատէն 1934-ին), ԽՍՀՄ բժշկական գիտութիւններու ակադեմիան (1944), ՌԽՖՍՀ մանկավարժական գիտութիւններու ակադեմիան (1943)։

== Կրթութիւն ==
[[Պատկեր:Moscow_State_University_crop.jpg|մինի|250x250փքս|Մոսկուայի պետական համալսարան]]
[[Պատկեր:Московский государственный технический университет им. Н.Э. Баумана №2.JPG|մինի|250x250փքս|Ն. Է. Պաումանի անուան ՄՊՏՀ գլխաւոր ջոկատը]]

=== Բարձրագոյն կրթութիւն ===
Մոսկուան կը համարուի Ռուսաստանի կարեւորագոյն կրթական կեդրոններէն մէկը։ Երկրի առաջին բարձրագոյն հաստատութեան՝ Սլաւոնա-յունա-լատինական ակադեմիայի ի յայտ գալէն ետք, քաղաքին մէջ կեդրոնացած էին կրթական հաստատութիւններու զգալի թիւ։ 1755-ին Շուվալովի եւ Լոմոնոսովի նախաձեռնութեամբ հիմնուած է Մոսկուայի համալսարանը՝ Ռուսաստանի ամէնահին եւ ամէնաճանչցուած համալսարանը։

2009-ի վերջին տուեալներով Մոսկուայի մէջ կը գտնուէր 264 բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւն, որոնցմէ 109-ը պետական կամ համայնքային եւ 155-ը՝ ոչ պետական։ Ուսանողներու թիւը կը կազմէր 1281,1 հազար ուսանող&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://moscow.gks.ru/moskva/social/socialDoc/1_4.htm|title=Высшие учебные заведения г. Москвы|publisher=Государственный орган федеральной службы государственной статистики по г. Москве|archiveurl=http://www.webcitation.org/616IOWmh3|archivedate=2011-08-21|accessdate=2011-07-11|deadlink=404}}&lt;/ref&gt;: Մոսկովեան 11 բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւն ունի Ազգային հետազօտական համալսարանի կարգավիճակ։

Քաղաքին մէջ կը հաշւուին մօտ 400 գրադարաններ, որոնցմէ ամէնահինը Ռուսաստանի հանրային գրադարան՝ ՄՊՀ Գիտական գրադարանն է եւ երկրի ամէնախոշորը՝ Ռուսական պետական (Լենինի) գրադարանը&lt;ref name=&quot;Facty2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mos.ru/about/statistics/index.php?id_4=138|title=Москва в зеркале цифр, фактов, событий 2009/2010|work=Официальный сервер правительства Москвы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121120192803/http://www.mos.ru/about/statistics/index.php?id_4=138|archivedate=2012-11-20|accessdate=2011 թ․ ապրիլի 28|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:

=== Միջնակարգ կրթութիւն ===
2010-ի վերջը Մոսկուան կը հաշուէր 1727 հանրակրթական դպրոց (1588 պետական եւ 139 մասնաւոր)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://moscow.gks.ru/moskva/social/socialDoc/1_1.doc|title=Общеобразовательные учреждения г. Москвы|publisher=Государственный орган федеральной службы государственной статистики по г. Москве|archiveurl=http://www.webcitation.org/6Cvn5k8uv|archivedate=2012-12-15|accessdate=2012-12-10}}&lt;/ref&gt;: Քաղաքին մէջ առկայ են 168 միջնակարգ յատուկ կրթական հաստատութիւններ (154 պետական եւ 14 մասնաւոր)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://moscow.gks.ru/moskva/social/socialDoc/1_3.doc|title=Средние специальные учебные заведения|publisher=Государственный орган федеральной службы государственной статистики по г. Москве|archiveurl=http://www.webcitation.org/6Cvn6KSfT|archivedate=2012-12-15|accessdate=2012-12-10}}&lt;/ref&gt;: Առկայ են նախադպրոցական 2314 կրթական հաստատութիւններ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://moscow.gks.ru/moskva/social/socialDoc/1_2.doc|title=Дошкольные образовательные учреждения г. Москвы|publisher=Государственный орган федеральной службы государственной статистики по г. Москве|archiveurl=http://www.webcitation.org/6Cvn6p8Dt|archivedate=2012-12-15|accessdate=2012-12-10}}&lt;/ref&gt;:

== Հասարակութիւն ==
=== Կրօնք ===
[[Պատկեր:Nowodewitschi_t.jpg|մինի|Նովոտեւիչի վանքի տեսարանը]]
Մոսկուայի մէջ ներկայացուած են բոլոր հիմնական համաշխարհային կրօնքները: Պաշտօնապէս քաղաքին մէջ գրանցուած են աւելի քան 1000 կրօնական միաւորումներ եւ կազմակերպութիւններ, որոնք կը ներկայացնեն աւելի քան 50 տարբեր կրօնադաւանական ուղղութիւններ։

Կրօնական կազմակերպութիւններէն ամէնամեծը կը համարուի Ռուս Ուղղափառ եկեղեցին (Մոսկովեան պատրիարքութիւնը), որ կը ներառէ մօտ 500 միաւորումներ եւ կազմակերպութիւններ, 711 ուղղափառ տաճարներ եւ մատուռներ, 6 տղամարդոց եւ 6 կանանց մենաստաններ, որոնք կը մտնեն Մոսկովեան քաղաքային թեմի կազմին մէջ։ Գործող կը համարուին 645 տաճար եւ մատուռ՝ ամէնախոշորը կը համարուի Քրիստոս Փրկիչ տաճարը՝ Ռուսաստանի կարեւոր մայր տաճարը, ինչպէս նաեւ 45 տաճար եւ մատուռ կը գտնուին կառուցման փուլին մէջ&lt;ref name=&quot;mos.ru&quot;&gt;{{cite web|url=http://mos.ru/wps/portal/!ut/p/c1/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3izECfXQHMPIwODQFMTAyMXFwNnFydvYwNvc6B8pFm8n79RqJuJp6GhhZmroYGRmYeJk0-Yp4G7izEB3eEg-_DrB8kb4ACOBvp-Hvm5qfoFuREGWSaOigAKQxtq/dl2/d1/L3dJVkkvd0xNQUJrQUVrQSEhL1lCcHhKRjFOQUEhIS82XzZUQkVRN0gyMDBRNTQwMkREMENEQkszMEs3LzdfNlRCRVE3SDIwMFE1NDAyREQwQ0RCSzMwVDM!/?nID=6_6TBEQ7H200Q5402DD0CDBK30K7&amp;cID=6_6TBEQ7H200Q5402DD0CDBK30K7&amp;rubricId=1716&amp;documentId=110737|title=Москва в зеркале цифр, фактов, событий 2007—2008. см. Религиозные организации, вероисповедание|accessdate=2009-02-27|deadlink=404}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;: «''Վլաստ''» ամսագրի (ռուս.՝ Власть) տեղեկութիւններով, Նոյեմբեր 2010-ի դրութեամբ Մոսկուայի մէջ կը գործէր 253 հանրային ուղղափառ տաճար&lt;ref&gt;[http://kommersant.ru/doc/1529928 Чудо шаговой доступности]. Журнал «Власть», № 43 (897) от 01.11.2010&lt;/ref&gt;:
[[Պատկեր:Moscow_July_2011-7a.jpg|մինի|Քրիստոս Փրկիչ տաճար]]
Ռուսական հնածէսական ուղղափառ եկեղեցի, որոնց ժամերգութիւնները տեղի կ'ունենան 13 տաճարներու եւ մատուռներու մէջ)։

[[Իսլամութիւն]]ը կը ներկայացնէ 25 միաւորումներ եւ կազմակերպութիւններ, ժամերգութիւնները տեղի կ'ունենան 4 մզկիթներու մէջ, որոնցմէ ամէնախոշորը կը համարուի Մոսկուայի մայր տաճարի մզկիթը։

Մոսկուայի մէջ նաեւ ներկայացուած են յուդայականութիւն (21 միաւորումներ եւ կազմակերպութիւններ, 5 սինագոգաներ), բուդդայեականութիւն՝ 16 միաւորումներ եւ կազմակերպութիւններ, 4 հոգեւոր շինութիւններ, կը կառուցուի 1 տաճար, հայ առաքելական եկեղեցի՝ 3 միաւորումներ եւ կազմակերպութիւններ, 2 տաճար, կը կառուցուի եւս 2 տաճար, [[կաթողիկէութիւն]]՝ 12 միաւորումներ եւ կազմակերպութիւններ, 3 տաճար, լիւթերականութիւն՝ 10 միաւորումներ եւ կազմակերպութիւններ, 3 տաճար, բողոքականութիւն՝ մօտ 260 միաւորումներ եւ կազմակերպութիւններ, 42 աղօթատեղի, այլ կրօնական մօտ 15 հոգեւոր ուղղութիւններ՝  ։

Բացի այդ, Մոսկուայի մէջ կը գտնուին 45 կրօնական կեդրոններ, 10 հոգեւոր ուսումնական հաստատութիւններ եւ նոյն թիւով մենաստաններ:

=== Յանցագործութիւններ ===
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;text-align:center;border:1&quot;
! colspan=&quot;10&quot; |Մոսկուայի մէջ  յանցագործութիւններու մասին տուեալները 2006—2008-ականներու ընթացքին (գրանցուած յանցագործութիւններու թիւը)&lt;ref&gt;[http://www.mos.ru/wps/portal/WebContent?rubricId=3952 «Мониторинг — 2007 год. Преступность»]&lt;/ref&gt;
|-
!
!Գողութիւններ
!Կողոպուտներ
!Խաբեբայութիւններ
!Աւազակութիւններ
!Տնտեսական յանցագործութիւններ
!Թմրանիւթերու ապօրինի շրջանառութիւն
!Ծանր վնասի պատճառում 
!Սպանութիւններ եւ մահափորձեր
!Ընդհանուր
|-
!2006
|101,031
|25,366
|13,866
|5,786
|27,100
|9,972
|1,689
|1,191
|237,384
|-
!2007
|102,117
|21,801
|15,308
|5,046
|21,400
|12,018
|1,537
|1,101
|230,631
|-
!2008
|92,866
|20,085
|14,429
|4,650
|20,800
|12,039
|1,558
|989
|211,914
|-
! colspan=&quot;10&quot; |
|}
Մոսկուայի մէջ գրանցուած սպանութիւններու եւ մահափորձերու թիւը 2006-ի դրութեամբ մշտական բնակչութեան ամէն 100 000 մարդու հաշիւով կը կազմէ 11,4, մինչդեռ միջինը երկրին մէջ այդ ցուցանիշը կը կազմէ 20 գրանցուած սպանութիւն՝ մէկ տարուան ընթացքին, մշտական բնակչութեան ամէն 100 000 մարդու հաշիւով։ Գրանցուած են ստրկութեան դէպքեր&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rusrep.ru/article/2012/12/04/rabstvo/|title=Рабство в Москве|work=Русский Репортёр|accessdate=|deadlink=|archive-date=2013-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926033447/http://www.rusrep.ru/article/2012/12/04/rabstvo/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://moscow.iom.int/russian/publications/Report.pdf|title=Предотвращение и противодействие распространению рабства и торговли людьми в Российской Федерации|work=Бюро Международной организации по миграции (МОМ) в РФ / Международная организация труда / Проект «Предотвращение торговли людьми в РФ»|accessdate=|deadlink=|archive-date=2013-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130923092800/http://moscow.iom.int/russian/publications/Report.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:

2007-ին ծանր եւ առանձնայատուկ ծանր յանցագործութիւններու բացայայտումներու տոկոսը կազմած է 36,8%: Այդ ամէնավատ ցուցանիշն է Ռուսաստանի տարածքին Սանկտ Փեթերսպուրկէն ետք (25,5%)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mvd.ru/files/Q3kYhsmvI6FtBHL.pdf|title=Отчёт Министерства внутренних дел РФ|work=Официальный сайт Министерство внутренних дел Российской Федерации|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928053946/http://mvd.ru/files/Q3kYhsmvI6FtBHL.pdf|archivedate=2007-09-28|accessdate=2009-01-13|deadlink=404|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:

=== Առողջապահութիւն ===
Մոսկուան հսկայ քաղաք է, ուր միլիոնաւոր մարդիկ ամէն օր կ'օգտուին հասարակական երթեւեկութենէն, որ չի կրնար չազդել առաջին հերթին վարակիչ հիւանդութիւններու տարածման։ Մոսկուայի մէջ կը հաշւուին 1857 հիւանդանոցային եւ համաբուժարանային հաստատութիւններ։ Անոնցմէ աւելի քան 250 բուժարանական հիւանդանոցներ եւ շտապ օգնութեան հիւանդանոցներ կը գործեն քաղաքին մէջ։ Բացի անկէ, Մոսկուայի մէջ կը գործէ նաեւ դուրսի հիւանդ-համաբուժարանական հաստատութիւններու ցանկ, որոնք կը հաշւուին աւելի քան 1600, որոնցմէ 256-ը՝ մանկական։ Քաղաքին մէջ նաեւ կը գործեն 64 ատամնաբուժական համաբուժարաններ, 19 ծննդատուներ, մօտ 20 մանկատուներ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mos.ru/wps/portal/!ut/p/c1/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3izECfXQHMPIwODQFMTAyMXFwNnFydvYwNvc6B8pFm8n79RqJuJp6GhhZmroYGRmYeJk0-Yp4G7izEB3eEg-_DrB8kb4ACOBvp-Hvm5qfoFuREGWSaOigAKQxtq/dl2/d1/L3dJVkkvd0xNQUJrQUVrQSEhL1lCcHhKRjFOQUEhIS82XzZUQkVRN0gyMDBRNTQwMkREMENEQkszMEs3LzdfNlRCRVE3SDIwMFE1NDAyREQwQ0RCSzMwVDM!/?nID=6_6TBEQ7H200Q5402DD0CDBK30K7&amp;cID=6_6TBEQ7H200Q5402DD0CDBK30K7&amp;rubricId=1716&amp;documentId=110737|title=Москва в зеркале цифр, фактов, событий 2007—2008. см. Здравоохранение|accessdate=2009-02-27|deadlink=404}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;:

Ըստ 2015-ի պաշտօնական տուեալներուն՝ Մոսկուայի բնակիչներու կեանքի միջին տեւողութիւնը կը կազմէ 76,8 տարի&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://top.rbc.ru/society/10/04/2013/853309.shtml|title=Средняя продолжительность жизни москвичей составила 75,8 года:: Общество:: Top.rbc.ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130413070414/http://top.rbc.ru/society/10/04/2013/853309.shtml|archivedate=2013-04-13|accessdate=2013-04-11|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: 2016-ին ցուցանիշը աճեցաւ մինչեւ 77 տարի&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Средняя продолжительность жизни в Москве превысила 77 лет|url=http://tass.ru/moskva/4172729|work=ТАСС|accessdate=2017-10-09}}&lt;/ref&gt;, կ'ենթադրուի, որ 2018ին այն կը կազմէ 78 տարի&lt;ref name=&quot;lifelong&quot;&gt;{{cite web|url=http://interfax-russia.ru/Moscow/news.asp?id=773221&amp;sec=1668|title=Средняя продолжительность жизни в Москве в 2020 году вырастет до 78,7 лет|date=2016-10-14|publisher=[[Интерфакс]]|accessdate=2016-10-17}}&lt;/ref&gt;:

=== Գերեզմանոցներ ===
Քաղաքի տարածքի զարգացման եւ աճի հետ կապուած շարք մը գերեզմանոցներ կրճատուած են, իսկ որոշները՝ ոչնչացուած։ Ներկայ դրութեամբ քաղաքի սահմաններուն մէջ կը գտնուին 63 գործող գերեզմանոց&lt;ref&gt;[http://mosritual.ru/mesta-zahoronenija Кладбища Москвы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019102828/http://www.mosritual.ru/mesta-zahoronenija |date=2015-10-19 }}. ГУП Ритуал&lt;/ref&gt; եւ երեք դիակիզարաններ՝ Միտինսքի գերեզմանոցի տարածքին գտնուող Միտինսքի դիակիզարանը, Նիքոլօ-Արխանգելսքիի դիակիզարանը Նիքոլօ-Արխանգելսքիի գերեզմանոցի տարածքին եւ Խովանսքի դիակիզարանը՝ Խովանսքի գերեզմանոցի տարածքին։

== Մշակոյթ եւ արուեստ ==
[[Պատկեր:Вид_на_Исторический_музей_в_сторону_Красной_площади.jpg|մինի|Պետական պատմական թանգարանի տեսարանը Մանեժնայա հրապարակէն]]
[[Պատկեր:Moscow_Bolshoi_Theatre_2011.JPG|մինի|Մեծ թատրոն (2011)]]
Մոսկուան [[Եւրոպա]]յի եւ աշխարհի խոշորագոյն մշակութային եւ զբօսաշրջիկութեան կեդրոնն է։ Մոսկովեան տարածաշրջանը ունի Ռուսաստանի մէջ ամէնահարուստ պատմամշակութային ներուժը։ Մոսկուայի մէջ կան բազմաթիւ տեսարժան վայրեր՝ ինչպէս պատմամշակութային եւ ճարտարապետական յուշարձաններ, այդպէս ալ ժամանակակից ժամանցային ենթակառուցուածք։

Ժամանակակից Մոսկուայի մէջ կը հաշւուի աւելի քան 100 թատրոն&lt;ref name=&quot;infrastructure.moscow.ru&quot;&gt;{{cite web|url=http://moscow.ru/ru/infrastructure/economy_business/tourism_in_Moscow/foreign_visitors/|title=Основные потоки зарубежных гостей|publisher=infrastructure.moscow.ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130517165950/http://moscow.ru/ru/infrastructure/economy_business/tourism_in_Moscow/foreign_visitors/|archivedate=2013-05-17|accessdate=2010-09-28|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: Անոնցմէ ամէնայայտնիներն են Մեծ թատրոնը, Փոքր թատրոնը, Մոսկուայի Անտօն Չեխովի անուան գեղարուեստական թատրոնը, «Սովրեմէննիք» թատրոնը, Լենքոմ թատրոնը, Թականքայի թատրոնը, Փէօթր Ֆոմէնքոյի անուան թատրոնը:

Քաղաքին մէջ կը գործէ աւելի քան 60 թանգարան&lt;ref name=&quot;infrastructure.moscow.ru&quot; /&gt;: Մոսկուայի պետական համալսարանի մասնակցութեամբ Մոսկուայի մէջ բացուած են Պոլիարդիւնաբերական, Պատմական, Կենդանաբանական, Մարդաբանութեան, Պուշկինի անուան կերպարուեստի թանգարան, Բուսաբանական եւ Կենդանաբանական այգիները (Մոսկուայի կենդանաբանական այգի)։ Մայրաքաղաքի բազմաթիւ թանգարաններէն հարկ է նշել Թրեթէակովեան պատկերասրահը, որ հիմնուած է ռուսազգի բարերարի կողմէ, որու անունը յաւերժ յիշատակուած է թանգարանի անուան մէջ։ Առկայ են խոշոր ցուցահանդէսային տարածքներ (Նկարիչներու կեդրոնական տուն, «Մանէժ» ցուցասրահ եւ այլն)։

Բացի պետական թանգարաններէն, Մոսկուայի մէջ կը գործեն նաեւ բազմաթիւ մասնաւոր գեղարուեստական պատկերասրահներ, որոնցմէ շատերը մասնագիտացած են ժամանակակից արուեստի վրայ։

Մոսկուայի մէջ կը գործէ շարժանկարներու քանի մը ցանց (ընդհանուր առմամբ աւելի քան 100 դահլիճ)&lt;ref name=&quot;infrastructure.moscow.ru&quot; /&gt;, որոնց վարձոյթով առկայ են ռուսական եւ արտասահմանեան շարժանկարներ։ Որոշ շարժանկարներ կը ներկայացնեն մուլթիհամալիրներ, որ հնարաւորութիւն կու տայ ցուցադրել քանի մը շարժանկարներ տարբեր պաստառներու վրայ&lt;ref name=&quot;РБК.Рейтинг&quot;&gt;{{cite web|url=http://rating.rbc.ru/article.shtml?2006/04/03/11743318|title=Крупнейшие кинотеатры Москвы|publisher=РБК.Рейтинг|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090403131027/http://rating.rbc.ru/article.shtml?2006/04/03/11743318|archivedate=2009-04-03|accessdate=2009-01-15|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:
[[Պատկեր:Zaryadye25.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Zaryadye25.jpg|մինի|Զարյատյէ այգին]]
Մոսկուայի մէջ կը գտնուին բազմաթիւ խոշոր շարժապատկերի արուեստանոցներ՝ «Մոսֆիլմ», Մ. Գորկիի անուան արուեստանոցը, «Սոյուզմուլտֆիլմ» եւ այլն&lt;ref name=&quot;БСЭ6&quot;/&gt;: Ամէն տարի տեղի կ'ունենայ Մոսկուայի միջազգային շարժապատկերի փառատօնը:

Մոսկուայի մէջ կը գործեն բազմաթիւ գիշերային հաստատութիւններ՝ ակումբներ, պարեր, ճաշարաններ։ Օրինակ, «Աֆիշա» կայքի տեղեկութիւններուն համաձայն՝ մայրաքաղաքին մէջ կը հաշւուի առնուազն 400 ակումբ: Հիմնական հաստատութիւնները կեդրոնացած են Պուլովարնոէ օղակին ներսը, Թովէրսքայա փողոցի երկայնքով, Օսթոժէնքայի, Նոր Արբատի, Քութուզովսքի պողոտայի շրջանը եւ այլն։
[[Պատկեր:Fountain_Europe_Square_Moscow.jpg|մինի|Շատրուան Եւրոպայի հրապարակին վրայ]]
Մինչեւ 1 Յուլիս 2009-ը (խաղային առեւտուրի սահմանափակման մասին օրէնսդրութեան ուժը մտնելու ամսաթիւը) Մոսկուայի մէջ գործած են մեծ թիւով քազինոներ, խաղային ակումբներ։

Մոսկուայի մէջ կան բազմաթիւ հնարաւորութիւններ մանկական ժամանցի համար։ ամէնայայտնի վայրերը, ուր Մոսկուայի բնակիչները կ'այցելեն երեխաներուն հետ, անոնք են ՝ Մոսկուայի կենդանաբանական այգին, Մոսկուայի մոլորակադիտարանը, փորձարական  հետաքրքրաշարժ գիտութիւններու թանգարանը&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://theoryandpractice.ru/posts/1573-eksperimentanium-interaktivnyy-muzey-zanimatelnoy-nauki|title=«Экспериментаниум»: интерактивный музей занимательной науки|date=18 марта 2011|work=|publisher=|author=Геля Морозова|accessdate=2019-08-12|archive-date=2015-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919145257/http://theoryandpractice.ru/posts/1573-eksperimentanium-interaktivnyy-muzey-zanimatelnoy-nauki|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;, Թիմիրէազեվի անուան Բուսաբանական թանգարան: 2015-ին Մոսկուայի Ժողովրդական տնտեսութեան նուաճումներու ցուցահանդէսի տարածքին բացուած է «Մոսկուարիում» օկեանարիումը&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nicstyle.ru/obshhestvo/moskvarium-na-vdnx.html|title=«Москвариум» на ВДНХ открылся для посетителей|date=5 августа 2015|work=|publisher=|author=|accessdate=2019-08-12|archive-date=2015-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909182354/http://nicstyle.ru/obshhestvo/moskvarium-na-vdnx.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: ամէնախոշոր զուարճանքի փակ այգին կը համարուի Happylon Magic Park-ը։ Իսկ Նակաթինսքի գետափի մօտ DreamWorks ընկերութեան հետ համատեղ կը կառուցուի նոր համաշխարհային մակարդակի զուարճանքի այգի&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tvc.ru/news/show/id/71541|title=Собянин: москвичи получат новый парк развлечений мирового уровня|date=30 июня 2015|work=|publisher=ТВЦ|author=}}&lt;/ref&gt;:

Վերջին ժամանակաշրջանին կ'իրականացուին մոսկովեան այգիներու արդիացման եւ վերակառուցման աշխատանքներ, անոնք կը դառնան աւելի յարմար երեխաներու հետ զբօսնելու համար զարգացած ենթակառուցուածքի շնորհիւ։ Բազմաթիւ այգիներու մէջ կը գործէ հեծանիւներու եւ անուաչմուշկներու վարձոյթ։ Նաեւ 2015-ին Մոսկուայի մէջ բարեկարգման նախագիծի շրջանակներուն մէջ վերանորոգուած են աւելի քան 12 հազար մանկական խաղահրապարակ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.m24.ru/articles/72423|title=В Москве отремонтировали более 12 тысяч детских площадок|date=30 апреля 2015|work=|publisher=Москва 24|author=}}&lt;/ref&gt;:

== Մարզանք ==
[[Պատկեր:Панорама_крылатского.jpg|մինի|Մարզադաշտ (արագավազք չմուշկներով եւ Հոքեյ գնդակով)]]
[[Պատկեր:Luschniki.jpg|մինի|«Լուժնիքի» համալիրի մեծ մարզական հրապարակը]]
Մոսկուայի մէջ կը գործեն բազմաթիւ մարզական կառոյցներ։ Անոնք կարգին են աւելի քան 200 լողաւազան, աւելի քան 40 մարզական պալատ, 30-էն աւելի մարզադաշտ, որոնք նախատեսուած են աւելի քան 1500 հանդիսատեսի համար, աւելի քան 20 խոշոր սառցային հարթակ, 2700 մարզադահլիճ, մօտ 150 մանկա-պատանեկան մարզադպրոց, հեծանիւահրապարակ եւ աշխարհի մէջ միակ հեծանիւային վազքուղին, որ կը գտնուի քաղաքի սահմաններուն մէջ։ Մոսկուայի մէջ կան նաեւ ձիարշաւներ կազմակերպելու համար նախատեսուած հարթակներ՝ կեդրոնական Մոսկովեան ձիարշաւարանը եւ Ձիամարզական Պիթցա համալիրը&lt;ref name=&quot;Facty3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mos.ru/about/statistics/index.php?id_4=138|title=Москва в зеркале цифр, фактов, событий 2009/2010|work=Официальный сервер правительства Москвы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121120192803/http://www.mos.ru/about/statistics/index.php?id_4=138|archivedate=2012-11-20|accessdate=2011 թ․ ապրիլի 28|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: Մարզական կառոյցներէն շատերը կառուցուած կամ վերակառուցուած են 1980-ին  Մոսկուայի մէջ 22-րդ ամառնային Ողիմպիական խաղերու նախօրեին։ Անոնց կարգին են «Լուժնիքի» եւ «Օլիմբիյսքի» համալիրները։ 1960-1994  քաղաքին մէջ կը գործէր խոշորագոյն բացօթեայ «Մոսկուա» լողաւազանը։

1990-ականներուն բազմաթիւ խոշոր մարզադաշտեր եւ մարզահամալիրներ կը վերապրէին պատմութեան իրենց ամէնադժուար տարիները, եւ, որպէս կանոն, մարզական միջոցառումներ այնտեղ չէին ըլլար, փոխարէնը իրենց տարածքին կը կազմակերպուէին շուկաներ, սակայն այժմ այդ գործնական մնացած է անցեալին, եւ մարզահրապարակները վերադարձուցած են իրենց նախկին գործառոյթները։ Որոշ մարզական կառոյցներ դարձած են առեւտրական վայելչութեան-կեդրոններ։

Սակառագնդախաղային, ձեռնագնդակի եւ պզտիկ ֆութպոլային մրցաշարերը առաւել յաճախ տեղի կ'ունենան ԲԿՄԱ համաշխարհային մարզահամալիրին մէջ եւ Քրիլաթսքոէ շրջանին եւ Լաւոչքինի փողոցին մէջ գտնուող «Տինամօ» մարզական պալատներուն մէջ։ Լողի եւ թենիսի մրցաշարերը առաւել յաճախ տեղի կ'ունենան «Օլիմբիյսքի» եւ «Լուժնիքի» համալիրներուն մէջ։ Հոքէյի խաղերը տեղի կ'ունենան բաւականին հին մարզական կառոյցներու մէջ՝ «Լուժնիքի», «Սոքկոլնիքի» եւ ԲԿՄԱ Սառցէ մարզահամալիրին մջ։ 2006-ին բացուած է «Մեկասպորտ» մարզական պալատը, որ 2013-ին սկսաւ վերակառուցուել։

Նաեւ կը վերակառուցուին «Տինամօ», Է. Ստրելցովի անուան եւ «Լուժնիքի» մարզադաշտերը։ 3-րդ Փեսչանայա փողոցի վրայ կը կառուցուի մարզադաշտ։ Աւելի վաղ, Օգոստոս 2014-ին օգօստոսին շահագործման յանձնուած է «Օթքրիթիէ Արենա» մարզադաշտը։

Բացի այդ կառոյցներէն, ուր տեղի կ'ունենան միջոցառումներ, քաղաքին մէջ կը գործեն բազմաթիւ մարզական կազմակերպութիւններ, որոնցմէ  յայտնի են ֆութպոլային ակումբներ, ինչպիսին են՝ «Տինամօ», «Լոքոմոթիվ», «Սպարտակ», «Թորբետօ» եւ ԲԿՄԱ, հոքէյի ակումբերը՝ «Տինամօ», «Սպարտակ», ԲԿՄԱ, պասքէթի ակումբները՝ «Տինամօ», ԲԿՄԱ, պզտիկ-ֆութպոլային ակումբներ՝ «Տինամօ», «Տինա» եւ ԲԿՄԱ:

XX դարու երկրորդ կէսին եւ XXI դարու առաջին երկու տասնամեակներու մէջ Մոսկուայի մէջ կայացած են հետեւեալ խոշոր մարզական մրցումներն ու մրցաշարերը՝
* 1967-էն տեղի կ'ունենայ ամէնամեայ տափօղակով հոքէյի «Առաջին ալիքի գաւաթ» մրցաշարը։
* 1973-ին քաղաքին մէջ տեղի ունեցած է Ամառնային Ունիվերսիադան:
* 1979 եւ 2007-ականներուն  Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցած է տափօղակով հոքէյի աշխարհի առաջնութիւնը։
* 1980-ին Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցած են  22-րդ Ամառնային Ողիմպիական խաղերը։
* 1986-ին Առաջին Բարի Կամքի խաղերը տեղի ունեցած են Մոսկուայի մէջ։
* 1990-էն տեղի ունեցած է թենիսի «Քրեմլի գաւաթ» մրցաշարը։
* 1998-ին Առաջին համաշխարհային պատանեկան խաղերը տեղի ունեցած են Մոսկուայի մէջ։
* 1999-ին ՈՒԵՖԱ Գաւաթի եզրափակիչ փուլը կայացած է «Լուժնիքի» մարզադաշտին մէջ, իսկ 2008-ին՝ ՈՒԵՖԱ Ախոյաններու Լիկայի եզրափակիչ փուլը։
* 2005 եւ 2011+-ականներուն Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցած է գեղասահքի Աշխարհի առաջնութիւնը։
* 2013-ին քաղաքին մէջ տեղի ունեցած է թեթեւ ատլետիկայի աշխարհի առաջնութիւնը։
* 2013-ին Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցած է Ռեկպի-7 աշխարհի առաջնութիւնը:

* 2016-ին Մոսկուան, Սանկտ Փեթերսպուրկի հետ համատեղ կ'ընդունի տափօղակով հոքէյի աշխարհի առաջնութիւնը։
* 2016-ին Մոսկուայի մէջ տեղի կ'ունենայ շորթ թրեկի Եւրոպայի առաջնութիւնը։
* 2018-ին Մոսկուայի մէջ կը կազմակերպուի ֆութպոլի աշխարհի առաջնութեան շարք մը խաղեր, մասնաւորապէս՝ եզրափակիչ խաղը։

== Ճարտարապետութիւն եւ տեսարժան վայրեր ==
[[Պատկեր:Moscow_tv_st.jpg|մինի|250x250փքս|Տվերսքայա փողոցը եւ 2002-ին անգործածելի դարձած «Ինթուրիսթ» հիւրանոցը՝ երեկոյեան]]
Մոսկուան կարեւոր զբօսաշրջային կեդրոն է, որ զբօսաշրջիկներուն կը գրաւէ պահպանուած ռուսական ճարտարապետութեան յուշարձաններով, որոնցմէ շատերը ներառուած են [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ]]-ի համաշխարհային ժառանգութեան ցանին մէջ։ Քաղաքին մէջ է առկայ է հիւրանոցներու բաւականին խոշոր եւ զարգացող ցանց։ Այստեղ ներկայացուած են համաշխարհային խոշոր հիւրանոցային տեսակները&lt;ref name=&quot;Becar commercial property&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.zdanie.info/2393/2467/news/79|title=Обзор гостиничного рынка Москвы 2006 год|publisher=Becar commercial property|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090206003212/http://zdanie.info/2393/2467/news/79|archivedate=2009-02-06|accessdate=2009-01-26|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:

=== Յատակագիծը ===
[[Պատկեր:1850_moscow.jpg|մինի|250x250փքս|1830-ի «Մայրաքաղաքային Մոսկուայի նախագիծ» «Ռուսական կայսրութեան օրէնքներու ամբողջական ժողովածու։ Գծագրերու եւ ուրուանկարներու գիրք։ «Քաղաքներու նախագծեր»-էն։]]
Մոսկուան հին ժամանակներէն կառուցուած է ճաճանչային-ճառագայթային յատակագծման կիրառմամբ։ Այսպիսով, քաղաքը բաղկացած է կեդրոնէն տարածուող քանի մը փողոցներէ, անոնց կարգին է նաեւ Թովերսքայա փողոցը եւ օղակները (3 երթեւեկութեան՝ ՄՕԱՃ, Սատովոէ, Երրորդ երթեւեկութեան, ինչպէս նաեւ Պուլովարնոէ)։ Նաեւ սկսած է Չորրորդ երթեւեկութեան օղակի կառուցումը։ Մոսկուայի մեթրոպոլիտէնը կառուցուած է նոյն սկզբունքով՝ Օղակաձեւ գիծը, որ ճառագայթային կայարանի գիծի վրայ ունի հանգուցակայարան, որոնք կը հատեն Մոսկուան հիւսիսէն հարաւ եւ արեւմուտքէն արեւելք։ Բացի այդ, կը ծրագրաւորուի մեթրոպոլիտէնի երկրորդ օղակի կառուցումը։ Ներկայ դրութեամբ կը գործեն ապագայ օղակի երեք կայարաններ՝ «Վարշաւսքայա», «Քախովսքայա», «Քաշիրսքայա»:

Մոսկուայի մէջ կարեւոր առեւտրային փողոցներէն է Թոջերսքայա փողոցը, որ Մանեժնայա հրապարակէն կ'անցնի Թովերեան շրջանով, կը հատ է Պուլովարնոէ օղակը Պուշկինի հրապարակի շրջանը եւ կ'աւարտի Թրիում էֆալնայա հրապարակի մօտ։ Անոր շարունակութիւնը Առաջին Թովերսքայա-Յամսքայա փողոցն է․ կ'անցնի Լենինկրատեան պողոտայ Պելառուսական կայարանի մօտ։ Թովերսքայա փողոցին հարող Թատերական միջափողոցը Քիթա-կորոտի շրջանին մէջ մեծաքանակ խանութներու գտնուելու վայրն է&lt;ref name=&quot;go-mag&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.go-magazine.ru/travel/index.php|title=Go Magazine (на английском)|publisher=The Moscow Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071009151217/http://www.go-magazine.ru/travel/index.php|archivedate=2007-10-09|accessdate=2007-02-20|deadlink=404|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:
[[Պատկեր:The_Worker_and_Kolkhoz_Woman.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:The_Worker_and_Kolkhoz_Woman.jpg|ձախից|մինի|«Բանուորը եւ կոլտնտեսուհին» յուշարձանը Ժողովրդական տնտեսութեան նուաճումներու ցուցահանդեսին]]
Թովերսքայա փողոցը ամէնաթանկ առեւտրային փողոցներէն մեկն է ոչ միայն Մոսկուայի մէջ եւ Ռուսաստանի, այլ նաեւ ամբողջ աշխարհին։ Այն նաեւ գիշերային կեանքի եւ զուարճանքի կեդրոն է։

=== Կամուրջներ ===
Մոսկուան տեղակայուած է Մոսկուա գետի ափին, քաղաքի տարածքով կը հոսին նաեւ աւելի մանր գետեր, այդ պատճառով քաղաքին մէջ առկայ է կամուրջներու մեծ քանակութիւն։ Անոնցմէ ամէնայայտնիներն են՝ Քարէ մեծ կամուրջը եւ Քարէ փոքր կամուրջը, Ղրիմի կամուրջը, Գեղատեսիլ կամուրջը:

=== Մոսկովեան Քրեմլ եւ Կարմիր հրապարակ ===
Մոսկուայի պատմական կեդրոնը Մոսկովեան Քրեմլն է։ Պարիսպի եւ ամրոցի ներկայիս տեսքը ի յայտ եկած է դեռեւս 17-րդ դարուն: Այժմ Քրեմլը կը ծառայէ իբրեւ Ռուսաստանի նախագահի նստավայր, անոր տարածքին կը գտնուին բազմաթից տաճարներ եւ թանգարաններ, Մոսկովեան Քրեմլի անսամբլը կը մտնէ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ։ Քրեմլի այցելութիւնը կը սահմանափակուի թանգարանային վայրերով։ Արեւելեան կողմէ Քրեմլին կը միանայ մայրաքաղաքի ամէնայայտնի հրապարակը՝ Կարմիր հրապարակը: Այն շրջապատին մէջ են Վասիլի Երանելիի տաճարը, Միջին առեւտրային շարքերը, Գում-ի շէնքը, Կազանի սուրբ Տիրամօր տաճարը, Մանէժի հրապարակ տանող Իբերեան Դարպասը, Պատմական թանգարանը: Հրապարակին կից կը գտնուին Նիքոլայի, Սենատի եւ ամէնայայտնի կուրանտներով Սպասքայա աշտարակը: Քրեմլի պարիսպի մօտ կը գտնուի մեծ գերեզմանատուն (յուշահամալիր) եւ Լենինի դամբարանը: Հրապարակի տարածքին կը գտնուի նաեւ կառափնարանը, ինչպէս նաեւ Մինինի եւ Պոժարսքիի յուշարձանը: Բացառութեամբ առանձնայատուկ դէպքերու (բարձրաստիճան պաշտօնեաներու մեքենաներու վարձոյթի Սպասքիէ դարպասի միջով անցնելու, հանդիսաւոր միջոցառումներուն նախապատրաստուելու, նախապահպանական աշխատանքներու եւ այլն) հրապարակը շուրջօրեայ հասանելի է քաղաքացիներուն եւ մայրաքաղաքի հիւրերուն համար։

Քրեմլի մօտ՝ Ալեքսանդրովսքի այգին, Անյայտ զինուորի գերեզմանի մօտ կը գտնուի պատուոյ պահակի № 1 պահակակէտը, որ երկրի գլխաւոր պահակակէտը կը հանդիսանայ։

=== Ճարտարապետական յուշարձաններ ===
Քաղաքի բազմաթիւ տեսարժան վայրերու թիւին կարելի է առանձնացնել շարք մը իւրօրինակ վայրեր եւ շինութիւններ, որոնք համաշխարհային յայտնիութիւն ունին։ Անոնց թիւին առանց կասկածի կարելի է դասել Մեծ թատրոնը, Պուշկինի անուան Կերպարուեստի թանգարանը եւ Թրեթէակովեան պատկերասրահը: Անհնար է չնշել այն ճարտարապետական յուշարձանները, որոնք կը գտնուի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ։ Անոնցմէ Քոլոմէնսքոյէ գիւղին մէջ գտնուող Նովոդեվիչի վանքը: Իւրօրինակ շինութիւններ կը համարուին նաեւ Շուխովի աշտարակը եւ Օսթանքինօ հեռուստաաշտարակը, որ ութ տարի անընդմէջ պահպանած է աշխարհի ամէնաբարձր շինութեան կարգավիճակը&lt;ref name=&quot;Ostankino&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.connect.ru/article.asp?id=6469|title=Радио- и телебашни|date=2006-02|work=Connect!|accessdate=2013-01-11|archive-date=2016-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160215232058/http://www.connect.ru/article.asp?id=6469|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:

Վերջին տարիներու ընթացքին Մոսկուան կորսնցուած է բազմաթիւ ճարտարապետական եւ պատմական յուշարձաններ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.inosmi.ru/panorama/20070515/234506.html|title=Бульдозером по жемчужинам московской архитектуры|publisher=[[The Guardian]]/[[ИноСМИ.ру]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604105756/http://www.inosmi.ru/panorama/20070515/234506.html|archivedate=2011-06-04|accessdate=2009-01-11|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;՝ անոնք ընդօրինակութիւններով փոխարինելու պատճառով։ Այդպիսի ընդօրինակութիւններէնց են՝ «Մոսկուա» հիւրանոցը, Վոզտովիժենքա փողոցի վրայ գտնուող Սպաներու տնտեսական հասարակութեան տունը (ռուս.՝ Военторг)։ Վտանգուած է Մոսկուայի պատմամշակութային միջավայրը ընդհանրապէս&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rusarch.ru/attn_moscow.htm|title=Внимание! В опасности историческая среда Москвы!|publisher=rusarch.ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090212163311/http://rusarch.ru/attn_moscow.htm|archivedate=2009-02-12|accessdate=2009-01-11|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:

== Զանգուածային լրատուամիջոցներ ==
[[Պատկեր:Ostankino_Tower.jpg|մինի|Օստանկինօ հեռուստա-աշտարակ՝ ռատիօ հեռուստա-աշտարակ Մոսկուայի մէջ]]
Կանոնաւոր հեռուստատեսային հեռարձակումը քաղաքին մէջ սկսած է 1939-ին&lt;ref name=&quot;Телевизионное вещание2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;БСЭ Телевидение2&quot;/&gt;: Քաղաքին մէջ կը հեռարձակուի24 հեռուստաալիք՝ ինչպէս դաշնային, այդպէս ալ տարածաշրջանային։ Բոլոր դաշնային ալիքները, բացի «Փեթերսպուրկ- Հինգերորդ ալիք»-էն, կը հեռարձակուին Մոսկուայէն։ 1980-էն Մոսկուայի մէջ սկսան հեռարձակուիլ հաղորդումներ [[Լենինկրատ]]էն&lt;ref name=&quot;rjx.ru&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rjx.ru/about/communication/|title=Справка о московской теле- и радиосистеме|publisher=rjx.ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130313163341/http://www.rjx.ru/about/communication/|archivedate=2013-03-13|accessdate=2009-01-15|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;: Հեռուստատեսութեան վերահեռարձակման համար կ'օգտագործուի հաղորդիչներ եւ անտենաներ՝ Շապոլովքա, Օսթանքինօ, Օքտէապրսքոյէ բոլէ, Սոֆրինօ:

Քաղաքին մէջ կը հեռարձակուի մօտ 57 ռատիոկայան (2011-ի դրութեամբ) հետեւեալ յաճախականութիւններով՝ գերկարճ ալիքներ (66-74, 88-108 Մհց), միջին ալիքներ եւ երկար ալիքներ: Անոնց մեծ մասը կը հեռարձակուի Օստանկինօ հեռուստաաշտարակէն եւ Պալաշիխայի ռատիոկայմէն: Համեմատութեան համար 2011-ի դրութեամբ [[Նիւ Եորք]]ի մէջ կը գործէր մօտ 82 ռատիոկայան:

1702-էն Մոսկուայի եւ Սանկտ Փեթերսպուրկի մէջ լոյս տեսած է Ռուսաստանի առաջին «Վետոմոսթի» տպագիր թերթը («Վետոմոսթի մոսկովսքիէ»)&lt;ref name=&quot;Наука и жизнь&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nkj.ru/archive/articles/9324/|title=Первая русская печатная газета|publisher=[[Наука и жизнь]]|accessdate=2009-01-15|author=Д. Рохленко.}}&lt;/ref&gt;: Ներկայիս Մոսկուայի մէջ կանոնաւոր կերպով լոյս կը տեսնեն տարբեր ուղղուածութեամբ բազմաթիւ թերթեր եւ ամսագրեր՝ համաքաղաքային (տեղեկատուական, ժամանցային, գովազդային եւ այլն), շրջանային՝ շրջաններու, մարզերու եւ այլ տեղական խմբաւորումներու թերթեր:

== Պատուաւոր քաղաքացիներ ==
Մոսկուայի պատուաւոր քաղաքացիի կոչումը ներկայացուած է 1866-ին, վերացուած է 1917-ի Հոկտեմբերեան յեղափոխութենէն ետք, վերականգնուած է 1995-ին։ Իր գոյութիւն ունենալու ընթացքին այն շնորհուած է 24 անգամ։ Այդ կոչման արժանացած են վիրաբոյժ Նիքոլա Փիրոկովը, բարերար Պավել Թրեթէաքովը, պատրիարք Ալեքսէյ Բ.-ը եւ այլ յայտնի քաղաքացիներ։

Ներկայ դրութեամբ Մոսկուայի պատուաւոր քաղաքացիի կոչումը կը կրեն՝ երգահան Ալեքսանտրա Փախմութովան, շինարար Վլատիմիր Քոբելեվը, գիտութեան գործիչ Վիկթոր Սատովնիչին, դերասան Իոսիֆ Քոպզոնը եւ խորհրդային պետական գործիչ Վլատիմիր Տոլկիխը:

== Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցող միջոցառումներ ==
Մոսկուայի եւ արուարձաններուն մէջ ամէն տարի կամ քանի մը տարին մէկ անգամ տեղի կ'ունենայ բազմաթիւ խոշոր մշակութային եւ մարզական միջոցառումներ, տարբեր ցուցահանդէսներ եւ փառատօններ։ Անոնցմէ ամէնայայտնի ու ամէնաշատ այցելուներ ունեցող միջոցառումներն են՝ Մոսկուայի միջազգային ինքնագնացսրահը, Մոսկուայի միջազգային շարժապատկերի փառատօնը, Քրեմլի գաւաթը, Արխ Մոսկուա ցուցահանդէսը եւ Միջազգային տիեզերական սրահ ցուցահանդէսը, որ տեղի կ'ունենայ Մոսկուայի մարզին մէջ(Ժուքովսքի քաղաք)։

Մոսկուայի մէջ երկու անգամ տեղի ունեցած են Դելփիական խաղեր՝ միջազգային Առաջին (2000, Մոսկուա) եւ համառուսական՝ 11-րդ (Մոսկուա)։

== Մոսկուան արուեստի գործերուն մէջ ==
Բազմաթիւ խորհրդային, արտասահմանեան եւ ժամանակակից ռուսական երգահաններ եւ երգիչներ իրենց երգերը նուիրած են Մոսկուային։ Ինչպէս խորհրդային, այդպէս ալ հետխորհրդային ժամանակներուն նկարահանուած են բազմաթիւ շարժապատկերներ, ուր իրադարձութիւնները կատարուած են Մոսկուայի մէջ, եւ դիտողները կրնային քաղաքը տեսնել շարժասրահի պաստառներէն կամ հեռուստապաստառներէն։ Մոսկուայի մէջ տեղի կ'ունենայ բազմաթիւ ժամանակակից յաջորդական նկարահանները։

== Քոյր քաղաքներ ==
Մոսկուան ունի բազմաթիւ քոյր-քաղաքներ։ Անոնց մեծ մասը առաջացած է XX դարու 90-ականներուն։

Առաջին քոյր-քաղաքները դարձած են [[Պերլին]]ը եւ [[Պուէնոս Այրես]]ը 1990-ին։ [[Վիեննա]]յի հետ գործընկերային յարաբերութիւններ հաստատուած են1956-ին: Բացի այդ, Մոսկուան ունի նաեւ քաղաք-գործընկեր՝ [[Փարիզ]]ը:

== Գրականութիւն ==
* Селиванов А. Ф., Забелин И. Е. (1890–1907)։ «Москва»։ ''Բրօքհաուզի եւ Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր եւ 4 լրացուցիչ հատորներ)''։  Սանկտ Փեթերսպուրկ 
* Москва. Энциклопедия / гл. ред. А. Л. Нарочницкий. — : Советская Энциклопедия, 1980.
* Колодный Л. Е. Москва у нас одна. — : Политиздат, 1991.
* Большой атлас Москвы / Московский гос. ун-т им. М. В. Ломоносова; картогр. основа — Роскартография; науч. рук. Н. С. Касимов, В. С. Тикунов. — М.: Феория, 2013. — 999 с. — ISBN 978-5-91796-032-6

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Արտաքին յղուներ ==
* [http://www.mos.ru/ Մոսկուայի կառավարութեան կայք]
* [http://www.moscow.ru/ Moscow.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150524130629/http://moscow.ru/ |date=2015-05-24 }} {{ref-ru}} {{ref-en}}  {{ref-de}} {{ref-fr}}
* [http://www.travel2moscow.com/ Մոսկուայի զսբօաշրջութեան մուտք (պաշտօնական)] {{ref-ru}} {{ref-en}} {{ref-de}}
* [http://moscow.gramota.ru/ Окликни улицы Москвы…] на Грамота.ру
* [http://www.oldmos.ru/ Հին Մոսկուայի լուսանկարները եւ քարտէզը]
* [http://mosday.ru/photos/gallery.php?base=1+3+5&amp;size=2&amp;frames=0&amp;alt=9&amp;rows=many Մոսկուայի տարբեր թուականներու լուսանկարները]
* [http://book-olds.ru/BookLibrary/24014-Spravochniki-i-opisaniya-Moskovskoy-gub.html Մոսկուա քաղաքի 19-20-րդ դարերու ուղեցոյցներ եւ տեղեկատուներ Ցարսքոէ Սելօ գրադարանին մէջ է:]
* [https://wikiway.com/russia/moskva/dostoprimechatelnosti/ Մոսկուայի տեսարժան վայրերը (''wikiway.com'').] {{ref-ru}}
{{Արտաքին յղումներ}}</text>
      <sha1>71evwrvbr3fkjkhd6itp7iz5dda5dx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մարսի դրօշ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17393</id>
    <revision>
      <id>250492</id>
      <parentid>168583</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:45:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>738</id>
      </contributor>
      <origin>250492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2107" sha1="7zog13vdqp5duvwql07rwbmdh8xiscd" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Flag_of_Mars.svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Mars.svg|մինի|Մարսի դրօշը]]
'''Մարսի դրօշ''', [[Մարս (մոլորակ)|Մարս]] [[Մոլորակներ|մոլորակի]] ոչ մէկ պաշտօնական կարգավիճակ ունեցող [[Դրօշակ|դրօշն]] է։ Կազմուած է Մարսի իւրացման ոչ առեւտրային կազմակերպութեան (Mars Society) եւ Մոլորակային միութեան (The Planetary Society) կողմէ։

Դրօշը իրաւանաբական տեսանկիւնէն չի կրնար ունենալ պաշտօնական կարգավիճակ, քանի որ ըստ [[Տիեզերք|տիեզերական]] տարածութեան մասին համաձայնագրի, երկնային առարկաներուն որեւէ տարր վերագրելը կը համարուի անթոյլատրելի&lt;ref&gt;[http://www.unoosa.org/oosa/SpaceLaw/outerspt.html Treaty on Principles Governing the Activities of States in the Exploration and Use of Outer Space, including the Moon and Other Celestial Bodies] United Nations Office for Outer Space Affairs. Retrieved: 2011-05-26.&lt;/ref&gt;։

Դրօշը կը պատկերէ Մարսի հնարաւոր ապագան՝ [[Կարմիր (գոյն)|կարմիր]] գոյնը կը խորհրդանշէ Մարս մոլորակը, իսկ [[Կանաչ (գոյն)|կանաչ]] ու [[Կապոյտ (գոյն)|կապոյտ]] գոյները կը խորհրդանշեն մարդկութեան կողմէ այդ մոլորակի հնարաւոր իւրացումն ու օգտագործումը, եթէ անոր համար ի հարկէ ապագային ըլլայ համապատասխան հնարաւորութիւն եւ ցանկութիւն։

== Արտաքին յղումներ ==

* [http://flagspot.net/flags/qp-4.html FOTW site on Mars flag]

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Դրօշներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Մարս մոլորակ]]</text>
      <sha1>7zog13vdqp5duvwql07rwbmdh8xiscd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Վերաքրուզ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18621</id>
    <revision>
      <id>250490</id>
      <parentid>250433</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>5016</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5368" sha1="t5kipcofjvvxw94iyhpoktrqzo7mgn9" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Նահանգ}}

'''Վերաքրուզ''' Նահանգի ({{lang-es|Veracruz}}, {{Audio-IPA|VeracruzPronunciation.ogg|beɾaˈkɾus}}), պաշտօնական անոանումը՝ '''Վերաքրուզ տե Իկնասիօ տե լա Լլավէի ազատ եւ ինքնիշխան նահանգ''' ({{lang-es|Estado Libre y Soberano de Veracruz de Ignacio de la Llave}}), [[Մեքսիքայի վարչական բաժանում|Մեքսիքայի 31 նահագներէն]] մէկը։ Կազմուած է 212 համայնքներէն եւ մայրաքաղաք Խալափա-Էնրիքէսէն։

==Տուեալներ ==
Նահանգը կը գտնուի Արեւելեան Մեքսիքայի կողմը։ Հիւսիսէն սահմանակից է (Tamaulipas) Թամաոլիփաս նահանգին, արեւմուտքէն՝ [[Սան Լուիս (նահանգ)|Սան Լուիս Փոթոսի]]ին եւ [[Իտալկօ (նահանգ)|Իտալկօ]]յին, Հիւսիս- արեւմուտքէն՝ (Puebla) [[Փուէպլա (նահանգ)|Փուէպլա]]յին, հարաւէն՝ (Oaxaca (English: /wəˈhɑːkə/ wə-HAH-kə, Spanish: [waˈxaka]) [[Օախաքա (նահանգ)|Օախաքա]]յին եւ (Chiapas) [[Չիափաս]]ին, հարաւ-արեւելքէն՝ (Tabasco) Թապասքօյին։ Արեւելքէն Վերաքրուզ նահանգը սահմանակից է [[Մեքսիքայի ծոց]]ին:

Նահանգը աչքի ինկած է խառն (ethnic) ցեղային բնակչութեամբ եւ տեղաբնակներով։ Վերաքրուզ նահանգի խոհանոցին մէջ նկատելի են տարբեր մշակոյթների ազդեցութիւնները։

== Խոշոր քաղաքներ ==
* Վերաքրուզ- 801 122 
* Խալափա-Էնրիքէս (Xalapa (often spelled Jalapa) (սպ.՝ խալափա) - 666 268 
* Պոսա-Վիքա-տե Իտալկօ - 513 308 
* Օրիզապա  (անգլ.՝ Orizaba  (Spanish: [oɾiˈsaβa]) - 410 372 
* Մինաթիթլան (Minatitlán, Veracruz) - 356 020 
* Քոացաքոալքոս (Coatzacoalcos) (Spanish pronunciation: [koatsakoˈalkos]) - 347 223 
* [[Քորտուպա |Քորտուպա]] (Córdoba, Veracruz) - 315 996 
* Աքայուքան (Acayucan) - 112 999

== Վերաքրուզի կենդանական եւ բուսական աշխարհը ==
&lt;div align=center&gt;
&lt;!-- galería de mapas --&gt;
{| class=&quot;toc&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;2&quot; style=&quot;width:800px; float:center;&quot; 0.5em 0.5em 0.5em 0.5e
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center; background:#green; color:white; font-size:100%; background-color:green;&quot;|'''Վերակրուզի կենդանական եւ բուսական աշխարհը'''
|-
| style=&quot;text-align:center; background:white;&quot;|[[Պատկեր:Cuniculus paca.jpg|125px]]
| style=&quot;text-align:center; background:white;&quot;|[[Պատկեր:Iguana Aquarium Barcelona.jpg|125px]]
| style=&quot;text-align:center; background:white;&quot;|[[Պատկեր:Hawksbill Turtle.jpg|125px]]
| style=&quot;text-align:center; background:white;&quot;|[[Պատկեր:Harpia harpyja -San Diego Zoo-8b.jpg|125px]]
| style=&quot;text-align:center; background:white;&quot;|[[Պատկեր:Tapir colombia.JPG|125px]]
|- style=&quot;text-align:center; background:#e9e9e9;&quot;
||Cuniculus paca
||Iguana
||Eretmochelys imbricata
||Harpia harpyja
||Tapirus bairdii
|-
| style=&quot;text-align:center; background:white;&quot;|[[Պատկեր:White shark.jpg|120px]]
| style=&quot;text-align:center; background:white;&quot;|[[Պատկեր:Pelican Brown122.JPG|120px]]
| style=&quot;text-align:center; background:white;&quot;|[[Պատկեր:Tayassu pecari -Brazil-8.jpg|120px]]
| style=&quot;text-align:center; background:white;&quot;|[[Պատկեր:Ocelot.jpg|120px]]
| style=&quot;text-align:center; background:white;&quot;|[[Պատկեր:Boa constrictor (2).jpg|120px]]
|- style=&quot;text-align:center; background:#e9e9e9;&quot;
||Tiburón blanco
||Pelícano
||Tayassu pecari
||Leopardus pardalis
||Boa constrictor
|-
| style=&quot;text-align:center; background:white;&quot;|[[Պատկեր:Ceiba pentandra 0008.jpg|120px]]
| style=&quot;text-align:center; background:white;&quot;|[[Պատկեր:Field-pines-mountain.jpg|120px]]
| style=&quot;text-align:center; background:white;&quot;|[[Պատկեր:Tagetes x erecta0.jpg|120px]]
| style=&quot;text-align:center; background:white;&quot;|[[Պատկեր:Tronco-Detalles-Árbol-del-Tule-Oaxaca-Mexico.jpg|120px]]
| style=&quot;text-align:center; background:white;&quot;|[[Պատկեր:Buganvilia.jpg|120px]]
|- style=&quot;text-align:center; background:#e9e9e9;&quot;
||Ceiba pentandra
||Abies religiosa
||Tagetes erecta
||Taxodium
||Bougainvillea glabra
|}
&lt;/div&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Աղբիւրներ ==

* [http://asbarez.com/arm/302672/2017%d5%ab%d5%b6-%d4%b1%d5%b7%d5%ad%d5%a1%d6%80%d5%b0%d5%ab-%d5%8f%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%ae%d6%84%d5%ab%d5%b6-%d4%b1%d5%bc%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%a1%d5%a6%d5%b6-98-%d4%bc%d6%80%d5%a1%d5%a3%d6%80%d5%b8/2017ին Աշխարհի Տարածքին Առնուազն 98 Լրագրողներ Սպանուած Են  (ըստ Ասպարէզ օրաթերթին Վերաքրուզ կը կոչուի: Տե՛ս յղումը:]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ՀՍՀ}}

[[Ստորոգութիւն:Քաղաքներ]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>t5kipcofjvvxw94iyhpoktrqzo7mgn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էքադոպետոս տաճար</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18810</id>
    <revision>
      <id>250471</id>
      <parentid>239732</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T14:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>250471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10591" sha1="b5mp7orq0coyip4hh411xtdvsi0fx7n" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Կրօնական կառոյց
| անուանում = Էքադոպետոս տաճար
| բնօրինակ անուանում = Εκατόμπεδος
| պատկեր = Aufriß des Hekatompedon mit Andeutung der spateren Erweiterung.jpg
| նկարագրութիւն = 
| տեսակ = հին յունական տաճար, հնագիտական յուշարձան եւ տաճար
| երկիր = Յունաստան
| տեղագրութիւն = Աթէնք
| տարածաշրջան = Աթէնքի Քաղաքային Տարածքաշրջան
| հասցէ = 
| դաւանանք = 
| թեմ = 
| օծման թուական = 
| հոգեւոր կարգավիճակ = 
| ներկայ վիճակ = 
| մաս = 
| կազմ = 
| ժառանգութեան կարգավիճակ =  գրանցուած հնագիտական տարածք Յունաստանի մէջ
| առաջնորդ = 
| նուիրուած = 
| անուանուած = 
| ճարտարապետ = անյայտ
| ճարտարագէտ = 
| հիմնադիր = 
| պատուիրող = 
| ճարտարապետական ոճ = 
| կառուցման սկիզբ = 
| կառուցման աւարտ = 
| հիմնադրուած =  Ք.Ա.570- Ք.Ա.550
| առաջին յիշատակում = 
| կառուցման արժէք = 
| փակուած =  Ք.Ա. 480
| երկարութիւն = 
| լայնութիւն = 
| նաւի լայնութիւն = 
| բարձրութիւն = 
| գմբեթներու թիւ = 
| արտաքին գմբեթի բարձրութիւն = 
| ներքին գմբեթի բարձրութիւն = 
| արտաքին գմբեթի տրամագիծ = 
| ներքին գմբեթի տրամագիծ = 
| ծայրաձողերու թվաքանակ = 
| ծայրաձողի բարձրութիւն = 
| շինանիւթ = 
| մակերես = 
| բնակիչ = 
| ծանօթ = 
| կայք = 
}}
[[Պատկեր:Aufriß des Hekatompedon mit Andeutung der spateren Erweiterung.jpg|մինի|Էքադոպետոս տաճարին հին պատկերացում մը, ըստ Թէոտոր Վիկատի ''Theodor Wiegand'', 1905]]
'''Էքադոփետոս''' կամ՝ Հեքադոպետոս, ''յուն․՝ Εκατόμπεδος'' ։ Ք․ա․ 6-րդ դարուն [[Աթէնք]]&lt;nowiki/&gt;ի [[Աքրոփոլի (Աթէնք)|Աքրոփոլ]]&lt;nowiki/&gt;ի ժայռին բնակավայրին մէջ Աթինա աստուածուհիին նուիրուած տորիան փերիփթերոս* ոճով տաճար։ Ըստ հնագէտներուն, հետագային անոր աւերակներուն վրայ կը կառուցուի Փարթենոնաս տաճարը։
[[Պատկեր:Peripteros.svg|ձախից|մինի|165x165փքս|[[Բերիբթերոս|Փերիփթերոս]]․ տաճար մը սիւներով շրջապատուած ]]
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Փերիփթերոս․ տաճար մը սիւներով շրջապատուած'' 

== Անուանում ==
Տաճարը Էքադոպետոս կը կոչուի, որովհետեւ 100 ատտիկեան ոտք երկարութիւն ունէր․ (հին յ/րէն․՝ ''ἑκατόν''=հարիւր, ''πούς''=ոտք)։ 

== Նկարագրութիւն ==
Տաճարը լիովին կառուցուած էր ծակոտ կրաքարէ։ Գունազարդարուած էր եւ նուիրուած՝ Աթինա աստուածուհիին։ Փրկուած են միայն մոյթերուն յենարաններուն աւերակները։

=== Ոճ ===
Տաճարին ոճը նախախայիքի շրջանին կը պատկանի։ Ճակտոցներուն պատկերացումները մասամբ պատմողական են, քանի կ՛ընդգրկեն մարդկային եւ կիսամարդկային տիպարներ եւ անասուններ, որոնք շարքով են եւ կամ կը կրկնուին։ Այս ոճին այժմ կը հանդիպինք յոյն կաւագործներուն աշխատանքներուն մէջ։ Մարդոց պատկերացումները կը յատկանշուին ախոյեան ժպիտով։ 

=== Ճակտոցները հետեւեալ մանրամասնութիւնները կը պատկերացնեն․- ===
[[Պատկեր:Poros Pediment, Acropolis, Athens.JPG|մինի|Արեւմտեան ճակտոցին ուրուագիծը վերակառուցման ընթացքին․ Իրաքլիսին եւ Զեւսին յաղթանակները - Աքրոփոլիին թանգարան]]
Արեւմտեան. մէկ կողմը Իրաքլիս Թրիթօնասին կը յաղթէ եւ ձախին, Տիաս (Զեւս) աստուծոյ յաղթանակը եռամարմին Թիֆօնասին դէմ:

Արեւելեան․ կը պատկերացնէ երկու օձերու միջեւ նստած երեք աստուածներ․ Աթինա, Տիա եւ ուրիշ աստուած մը։ Օձերը տաճարին պահակներն են։

Տաճարը կը յատկանշէ անոր շուրջ բոլոր գօտեքանդակը, որ կը պատկերացնէր բուսական եւ կենդանական տուեալներ․ ծաղիկներ, ժորիներ, թռչող թռչուններ, արծիւներ եւ արագիլներ։

== Պատմական ==
Ք․ա․ 6-րդ դարէն Աթինա Փոլիատա տաճարին (''տես [[Աքրոփոլի (Աթէնք)]])'' աւերակներուն վրայ կը սկսին կառուցուիլ Աթենացիներուն սրբավայրերը։ 

էքադոփետոս տաճարը կը կառուցուի Ք․ա․ 6-րդ դարուն կէսերուն (570–550) Փեսիսդրադոսին իշխանութեան շրջանին։ Ք․ա․ 490 երբ [[Մարաթոնայի ճակատամարտը|Մարաթոնայի ճակատամարտին]] Աթէնք պարսիկներուն կը յաղթէ, տաճարը կը քակուի, որպէսզի անոր տեղը կառուցուի նոր տաճար մը, ծանօթ իբրեւ Նախափարթենոնաս։ Սակայն տաճարը՝ կառուցման ընթացքին Ք․ա․ 480, պարսիկներէն կը քանդուի։ Աւելի ետք, անոր տեղը կը կառուցուի [[Փարթենոնաս]] տաճարը։   

Պատմութեան ընթացքին անոր հետքերը կը կորսուին։ Սակայն շնորհիւ հնագիտական պեղումներուն եւ ուսումնասիրութիւններուն կը յայտնուի տաճարին գոյութիւնը՝ իբրեւ ուրոյն վեցասիւն «փերիփդերոս» տորիան ոճով (ախայիքի կամ ախայեան շրջան) տաճար 46 մ․ քարեզրով, որ կը գտնուէր Փարթենոնաս տաճարին տեղը։ 

== Պատկերասրահ  ==
&lt;gallery mode=&quot;nolines&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Պատկեր:West pediment-hekatompedon.jpg|Էքադոփետոս - Արեւմտեան ճակտոցը․ Աքրոփոլիի թանգարան
Պատկեր:002MA Friso.jpg|Էքադոփետոս - Արեւմտեան ճակտոցի քանդակներէն՝  եռամարմին հրէշը․ Աքրոփոլիի թանգարան
Պատկեր:Snakes-hekatompedon.jpg|Էքադոփետոս - արեւմտեան ճակտոցին աջ եւ ձախ անկիւներուն օձերը․ Աքրոփոլիի թանգարան
Պատկեր:Lioness-hekatompedon.jpg|Էքադոպետոս – արեւմտեան ճակտոցին կեդրոնական քանդակ՝ առիւծ մը կը սպաննէ եղնիկ մը․ Աքրոփոլիի թանգարան
&lt;/gallery&gt;

&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.theacropolismuseum.gr/el/content/o-ekatompedos |title=Աքրոփոլիի թանգարանը - Էքադոփետոս{{ref-el}} |accessdate=2020-08-03 |archive-date=2020-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806225206/https://www.theacropolismuseum.gr/el/content/o-ekatompedos |dead-url=yes |archivedate=2020-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806225206/https://www.theacropolismuseum.gr/el/content/o-ekatompedos |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://odysseus.culture.gr/h/2/eh251.jsp?obj_id=8242 Աթէնքի պարսպաւոր պատերը, Ioanna Venieri, հնագէտ{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Peisistratus  Պրիտանական հանրագիտարան, Փեսիսդրադոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.archaiologia.gr/blog/photo/%CE%B1%CE%AD%CF%84%CF%89%CE%BC%CE%B1-%CE%B5%CE%BA%CE%B1%CF%84%CF%8C%CE%BC%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B5%CE%AF%CE%BF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%BA%CF%81%CF%8C%CF%80/ Էքադոփեդոսին ճակտոցը․ Աքրոփոլիի Թանգարան{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.ethnos.gr/ellada/78238_ollandos-arhaiologos-o-parthenonas-einai-gnostos-me-lathos-onoma Εθνος օրաթերթ - Հոլանտացի հնագէտ՝ «Փարթենոնասը ծանօթ է սխալ անունով», 18-12-2019,{{ref-el}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://odysseus.culture.gr/h/3/gh351.jsp?obj_id=2384 Յունաստանի մշակոյթի նախարարութիւն – Էքադոփետոս, պատմական{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.politeianet.gr/books/9789604577255-moutsopoulos-k-nikolaos-malliaris-mustika-tou-parthenona-246597 «Փարթենոնասին գաղտնիքները», Նիքոլաոս Գ․ Մուցոփուլոս, Κωδ. Πολιτείας: 2640-0937{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.lexigram.gr/lex/arch/%E1%BC%91%CE%BA%CE%B1%CF%84%E1%BD%B9%CE%BC%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CF%82#Hist1 Բառգիրք – Էքադոփետոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://issuu.com/55954/docs/lexiko_evang_madoulidi/76 |title=Հին յունարէնի բառգիրք – Էքադոփետոս (= ան որ ունի 100 ոտքի երկայնք){{ref-en}} |accessdate=2020-08-03 |archive-date=2023-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231018030346/https://issuu.com/55954/docs/lexiko_evang_madoulidi/76 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
== Արտաքին յղումներ ==
# [https://www.wikiwand.com/en/Hekatompedon_temple Էքադոփետոսի տաճարը]{{ref-en}}
[[Ստորոգութիւն:Տաճարներ]]
[[Ստորոգութիւն:Տաճարներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Հեթանոսական Տաճարներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հին յունական տաճարներ]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի տաճարներ]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստան]]
[[Ստորոգութիւն:Եւրոպա]]</text>
      <sha1>b5mp7orq0coyip4hh411xtdvsi0fx7n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250472</id>
      <parentid>250471</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T14:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>250472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10524" sha1="fgjb9o5kuax8fhqnintvl9vlphgt0qu" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Կրօնական կառոյց
| անուանում = Էքադոպետոս տաճար
| բնօրինակ անուանում = Εκατόμπεδος
| պատկեր = 
| նկարագրութիւն = 
| տեսակ = հին յունական տաճար, հնագիտական յուշարձան եւ տաճար
| երկիր = Յունաստան
| տեղագրութիւն = Աթէնք
| տարածաշրջան = Աթէնքի Քաղաքային Տարածքաշրջան
| հասցէ = 
| դաւանանք = 
| թեմ = 
| օծման թուական = 
| հոգեւոր կարգավիճակ = 
| ներկայ վիճակ = 
| մաս = 
| կազմ = 
| ժառանգութեան կարգավիճակ =  գրանցուած հնագիտական տարածք Յունաստանի մէջ
| առաջնորդ = 
| նուիրուած = 
| անուանուած = 
| ճարտարապետ = անյայտ
| ճարտարագէտ = 
| հիմնադիր = 
| պատուիրող = 
| ճարտարապետական ոճ = 
| կառուցման սկիզբ = 
| կառուցման աւարտ = 
| հիմնադրուած =  Ք.Ա.570- Ք.Ա.550
| առաջին յիշատակում = 
| կառուցման արժէք = 
| փակուած =  Ք.Ա. 480
| երկարութիւն = 
| լայնութիւն = 
| նաւի լայնութիւն = 
| բարձրութիւն = 
| գմբեթներու թիւ = 
| արտաքին գմբեթի բարձրութիւն = 
| ներքին գմբեթի բարձրութիւն = 
| արտաքին գմբեթի տրամագիծ = 
| ներքին գմբեթի տրամագիծ = 
| ծայրաձողերու թվաքանակ = 
| ծայրաձողի բարձրութիւն = 
| շինանիւթ = 
| մակերես = 
| բնակիչ = 
| ծանօթ = 
| կայք = 
}}
[[Պատկեր:Aufriß des Hekatompedon mit Andeutung der spateren Erweiterung.jpg|մինի|Էքադոպետոս տաճարին հին պատկերացում մը, ըստ Թէոտոր Վիկատի ''Theodor Wiegand'', 1905]]
'''Էքադոփետոս''' կամ՝ Հեքադոպետոս, ''յուն․՝ Εκατόμπεδος'' ։ Ք․ա․ 6-րդ դարուն [[Աթէնք]]&lt;nowiki/&gt;ի [[Աքրոփոլի (Աթէնք)|Աքրոփոլ]]&lt;nowiki/&gt;ի ժայռին բնակավայրին մէջ Աթինա աստուածուհիին նուիրուած տորիան փերիփթերոս* ոճով տաճար։ Ըստ հնագէտներուն, հետագային անոր աւերակներուն վրայ կը կառուցուի Փարթենոնաս տաճարը։
[[Պատկեր:Peripteros.svg|ձախից|մինի|165x165փքս|[[Բերիբթերոս|Փերիփթերոս]]․ տաճար մը սիւներով շրջապատուած ]]
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Փերիփթերոս․ տաճար մը սիւներով շրջապատուած'' 

== Անուանում ==
Տաճարը Էքադոպետոս կը կոչուի, որովհետեւ 100 ատտիկեան ոտք երկարութիւն ունէր․ (հին յ/րէն․՝ ''ἑκατόν''=հարիւր, ''πούς''=ոտք)։ 

== Նկարագրութիւն ==
Տաճարը լիովին կառուցուած էր ծակոտ կրաքարէ։ Գունազարդարուած էր եւ նուիրուած՝ Աթինա աստուածուհիին։ Փրկուած են միայն մոյթերուն յենարաններուն աւերակները։

=== Ոճ ===
Տաճարին ոճը նախախայիքի շրջանին կը պատկանի։ Ճակտոցներուն պատկերացումները մասամբ պատմողական են, քանի կ՛ընդգրկեն մարդկային եւ կիսամարդկային տիպարներ եւ անասուններ, որոնք շարքով են եւ կամ կը կրկնուին։ Այս ոճին այժմ կը հանդիպինք յոյն կաւագործներուն աշխատանքներուն մէջ։ Մարդոց պատկերացումները կը յատկանշուին ախոյեան ժպիտով։ 

=== Ճակտոցները հետեւեալ մանրամասնութիւնները կը պատկերացնեն․- ===
[[Պատկեր:Poros Pediment, Acropolis, Athens.JPG|մինի|Արեւմտեան ճակտոցին ուրուագիծը վերակառուցման ընթացքին․ Իրաքլիսին եւ Զեւսին յաղթանակները - Աքրոփոլիին թանգարան]]
Արեւմտեան. մէկ կողմը Իրաքլիս Թրիթօնասին կը յաղթէ եւ ձախին, Տիաս (Զեւս) աստուծոյ յաղթանակը եռամարմին Թիֆօնասին դէմ:

Արեւելեան․ կը պատկերացնէ երկու օձերու միջեւ նստած երեք աստուածներ․ Աթինա, Տիա եւ ուրիշ աստուած մը։ Օձերը տաճարին պահակներն են։

Տաճարը կը յատկանշէ անոր շուրջ բոլոր գօտեքանդակը, որ կը պատկերացնէր բուսական եւ կենդանական տուեալներ․ ծաղիկներ, ժորիներ, թռչող թռչուններ, արծիւներ եւ արագիլներ։

== Պատմական ==
Ք․ա․ 6-րդ դարէն Աթինա Փոլիատա տաճարին (''տես [[Աքրոփոլի (Աթէնք)]])'' աւերակներուն վրայ կը սկսին կառուցուիլ Աթենացիներուն սրբավայրերը։ 

էքադոփետոս տաճարը կը կառուցուի Ք․ա․ 6-րդ դարուն կէսերուն (570–550) Փեսիսդրադոսին իշխանութեան շրջանին։ Ք․ա․ 490 երբ [[Մարաթոնայի ճակատամարտը|Մարաթոնայի ճակատամարտին]] Աթէնք պարսիկներուն կը յաղթէ, տաճարը կը քակուի, որպէսզի անոր տեղը կառուցուի նոր տաճար մը, ծանօթ իբրեւ Նախափարթենոնաս։ Սակայն տաճարը՝ կառուցման ընթացքին Ք․ա․ 480, պարսիկներէն կը քանդուի։ Աւելի ետք, անոր տեղը կը կառուցուի [[Փարթենոնաս]] տաճարը։   

Պատմութեան ընթացքին անոր հետքերը կը կորսուին։ Սակայն շնորհիւ հնագիտական պեղումներուն եւ ուսումնասիրութիւններուն կը յայտնուի տաճարին գոյութիւնը՝ իբրեւ ուրոյն վեցասիւն «փերիփդերոս» տորիան ոճով (ախայիքի կամ ախայեան շրջան) տաճար 46 մ․ քարեզրով, որ կը գտնուէր Փարթենոնաս տաճարին տեղը։ 

== Պատկերասրահ  ==
&lt;gallery mode=&quot;nolines&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Պատկեր:West pediment-hekatompedon.jpg|Էքադոփետոս - Արեւմտեան ճակտոցը․ Աքրոփոլիի թանգարան
Պատկեր:002MA Friso.jpg|Էքադոփետոս - Արեւմտեան ճակտոցի քանդակներէն՝  եռամարմին հրէշը․ Աքրոփոլիի թանգարան
Պատկեր:Snakes-hekatompedon.jpg|Էքադոփետոս - արեւմտեան ճակտոցին աջ եւ ձախ անկիւներուն օձերը․ Աքրոփոլիի թանգարան
Պատկեր:Lioness-hekatompedon.jpg|Էքադոպետոս – արեւմտեան ճակտոցին կեդրոնական քանդակ՝ առիւծ մը կը սպաննէ եղնիկ մը․ Աքրոփոլիի թանգարան
&lt;/gallery&gt;

&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.theacropolismuseum.gr/el/content/o-ekatompedos |title=Աքրոփոլիի թանգարանը - Էքադոփետոս{{ref-el}} |accessdate=2020-08-03 |archive-date=2020-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806225206/https://www.theacropolismuseum.gr/el/content/o-ekatompedos |dead-url=yes |archivedate=2020-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806225206/https://www.theacropolismuseum.gr/el/content/o-ekatompedos |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://odysseus.culture.gr/h/2/eh251.jsp?obj_id=8242 Աթէնքի պարսպաւոր պատերը, Ioanna Venieri, հնագէտ{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Peisistratus  Պրիտանական հանրագիտարան, Փեսիսդրադոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.archaiologia.gr/blog/photo/%CE%B1%CE%AD%CF%84%CF%89%CE%BC%CE%B1-%CE%B5%CE%BA%CE%B1%CF%84%CF%8C%CE%BC%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B5%CE%AF%CE%BF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%BA%CF%81%CF%8C%CF%80/ Էքադոփեդոսին ճակտոցը․ Աքրոփոլիի Թանգարան{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.ethnos.gr/ellada/78238_ollandos-arhaiologos-o-parthenonas-einai-gnostos-me-lathos-onoma Εθνος օրաթերթ - Հոլանտացի հնագէտ՝ «Փարթենոնասը ծանօթ է սխալ անունով», 18-12-2019,{{ref-el}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://odysseus.culture.gr/h/3/gh351.jsp?obj_id=2384 Յունաստանի մշակոյթի նախարարութիւն – Էքադոփետոս, պատմական{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.politeianet.gr/books/9789604577255-moutsopoulos-k-nikolaos-malliaris-mustika-tou-parthenona-246597 «Փարթենոնասին գաղտնիքները», Նիքոլաոս Գ․ Մուցոփուլոս, Κωδ. Πολιτείας: 2640-0937{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.lexigram.gr/lex/arch/%E1%BC%91%CE%BA%CE%B1%CF%84%E1%BD%B9%CE%BC%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CF%82#Hist1 Բառգիրք – Էքադոփետոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://issuu.com/55954/docs/lexiko_evang_madoulidi/76 |title=Հին յունարէնի բառգիրք – Էքադոփետոս (= ան որ ունի 100 ոտքի երկայնք){{ref-en}} |accessdate=2020-08-03 |archive-date=2023-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231018030346/https://issuu.com/55954/docs/lexiko_evang_madoulidi/76 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
== Արտաքին յղումներ ==
# [https://www.wikiwand.com/en/Hekatompedon_temple Էքադոփետոսի տաճարը]{{ref-en}}
[[Ստորոգութիւն:Տաճարներ]]
[[Ստորոգութիւն:Տաճարներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Հեթանոսական Տաճարներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հին յունական տաճարներ]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի տաճարներ]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստան]]
[[Ստորոգութիւն:Եւրոպա]]</text>
      <sha1>fgjb9o5kuax8fhqnintvl9vlphgt0qu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250473</id>
      <parentid>250472</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T14:28:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Պատմական */</comment>
      <origin>250473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10518" sha1="k4zh4zrvcwmecab976496yi83iho5yw" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Կրօնական կառոյց
| անուանում = Էքադոպետոս տաճար
| բնօրինակ անուանում = Εκατόμπεδος
| պատկեր = 
| նկարագրութիւն = 
| տեսակ = հին յունական տաճար, հնագիտական յուշարձան եւ տաճար
| երկիր = Յունաստան
| տեղագրութիւն = Աթէնք
| տարածաշրջան = Աթէնքի Քաղաքային Տարածքաշրջան
| հասցէ = 
| դաւանանք = 
| թեմ = 
| օծման թուական = 
| հոգեւոր կարգավիճակ = 
| ներկայ վիճակ = 
| մաս = 
| կազմ = 
| ժառանգութեան կարգավիճակ =  գրանցուած հնագիտական տարածք Յունաստանի մէջ
| առաջնորդ = 
| նուիրուած = 
| անուանուած = 
| ճարտարապետ = անյայտ
| ճարտարագէտ = 
| հիմնադիր = 
| պատուիրող = 
| ճարտարապետական ոճ = 
| կառուցման սկիզբ = 
| կառուցման աւարտ = 
| հիմնադրուած =  Ք.Ա.570- Ք.Ա.550
| առաջին յիշատակում = 
| կառուցման արժէք = 
| փակուած =  Ք.Ա. 480
| երկարութիւն = 
| լայնութիւն = 
| նաւի լայնութիւն = 
| բարձրութիւն = 
| գմբեթներու թիւ = 
| արտաքին գմբեթի բարձրութիւն = 
| ներքին գմբեթի բարձրութիւն = 
| արտաքին գմբեթի տրամագիծ = 
| ներքին գմբեթի տրամագիծ = 
| ծայրաձողերու թվաքանակ = 
| ծայրաձողի բարձրութիւն = 
| շինանիւթ = 
| մակերես = 
| բնակիչ = 
| ծանօթ = 
| կայք = 
}}
[[Պատկեր:Aufriß des Hekatompedon mit Andeutung der spateren Erweiterung.jpg|մինի|Էքադոպետոս տաճարին հին պատկերացում մը, ըստ Թէոտոր Վիկատի ''Theodor Wiegand'', 1905]]
'''Էքադոփետոս''' կամ՝ Հեքադոպետոս, ''յուն․՝ Εκατόμπεδος'' ։ Ք․ա․ 6-րդ դարուն [[Աթէնք]]&lt;nowiki/&gt;ի [[Աքրոփոլի (Աթէնք)|Աքրոփոլ]]&lt;nowiki/&gt;ի ժայռին բնակավայրին մէջ Աթինա աստուածուհիին նուիրուած տորիան փերիփթերոս* ոճով տաճար։ Ըստ հնագէտներուն, հետագային անոր աւերակներուն վրայ կը կառուցուի Փարթենոնաս տաճարը։
[[Պատկեր:Peripteros.svg|ձախից|մինի|165x165փքս|[[Բերիբթերոս|Փերիփթերոս]]․ տաճար մը սիւներով շրջապատուած ]]
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Փերիփթերոս․ տաճար մը սիւներով շրջապատուած'' 

== Անուանում ==
Տաճարը Էքադոպետոս կը կոչուի, որովհետեւ 100 ատտիկեան ոտք երկարութիւն ունէր․ (հին յ/րէն․՝ ''ἑκατόν''=հարիւր, ''πούς''=ոտք)։ 

== Նկարագրութիւն ==
Տաճարը լիովին կառուցուած էր ծակոտ կրաքարէ։ Գունազարդարուած էր եւ նուիրուած՝ Աթինա աստուածուհիին։ Փրկուած են միայն մոյթերուն յենարաններուն աւերակները։

=== Ոճ ===
Տաճարին ոճը նախախայիքի շրջանին կը պատկանի։ Ճակտոցներուն պատկերացումները մասամբ պատմողական են, քանի կ՛ընդգրկեն մարդկային եւ կիսամարդկային տիպարներ եւ անասուններ, որոնք շարքով են եւ կամ կը կրկնուին։ Այս ոճին այժմ կը հանդիպինք յոյն կաւագործներուն աշխատանքներուն մէջ։ Մարդոց պատկերացումները կը յատկանշուին ախոյեան ժպիտով։ 

=== Ճակտոցները հետեւեալ մանրամասնութիւնները կը պատկերացնեն․- ===
[[Պատկեր:Poros Pediment, Acropolis, Athens.JPG|մինի|Արեւմտեան ճակտոցին ուրուագիծը վերակառուցման ընթացքին․ Իրաքլիսին եւ Զեւսին յաղթանակները - Աքրոփոլիին թանգարան]]
Արեւմտեան. մէկ կողմը Իրաքլիս Թրիթօնասին կը յաղթէ եւ ձախին, Տիաս (Զեւս) աստուծոյ յաղթանակը եռամարմին Թիֆօնասին դէմ:

Արեւելեան․ կը պատկերացնէ երկու օձերու միջեւ նստած երեք աստուածներ․ Աթինա, Տիա եւ ուրիշ աստուած մը։ Օձերը տաճարին պահակներն են։

Տաճարը կը յատկանշէ անոր շուրջ բոլոր գօտեքանդակը, որ կը պատկերացնէր բուսական եւ կենդանական տուեալներ․ ծաղիկներ, ժորիներ, թռչող թռչուններ, արծիւներ եւ արագիլներ։

== Պատմական ==
Ք․ա․ 6-րդ դարէն Աթինա Փոլիատա տաճարին (''տես [[Աքրոփոլի (Աթէնք)]])'' աւերակներուն վրայ կը սկսին կառուցուիլ Աթենացիներուն սրբավայրերը։ 

էքադոփետոս տաճարը կը կառուցուի Ք․ա․ 6-րդ դարուն կէսերուն (570–550) Փեսիսդրադոսին իշխանութեան շրջանին։ Ք․ա․ 490 երբ [[Մարաթոնի ճակատամարտ|Մարաթոնայի ճակատամարտին]] Աթէնք պարսիկներուն կը յաղթէ, տաճարը կը քակուի, որպէսզի անոր տեղը կառուցուի նոր տաճար մը, ծանօթ իբրեւ Նախափարթենոնաս։ Սակայն տաճարը՝ կառուցման ընթացքին Ք․ա․ 480, պարսիկներէն կը քանդուի։ Աւելի ետք, անոր տեղը կը կառուցուի [[Փարթենոնաս]] տաճարը։   

Պատմութեան ընթացքին անոր հետքերը կը կորսուին։ Սակայն շնորհիւ հնագիտական պեղումներուն եւ ուսումնասիրութիւններուն կը յայտնուի տաճարին գոյութիւնը՝ իբրեւ ուրոյն վեցասիւն «փերիփդերոս» տորիան ոճով (ախայիքի կամ ախայեան շրջան) տաճար 46 մ․ քարեզրով, որ կը գտնուէր Փարթենոնաս տաճարին տեղը։ 

== Պատկերասրահ  ==
&lt;gallery mode=&quot;nolines&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Պատկեր:West pediment-hekatompedon.jpg|Էքադոփետոս - Արեւմտեան ճակտոցը․ Աքրոփոլիի թանգարան
Պատկեր:002MA Friso.jpg|Էքադոփետոս - Արեւմտեան ճակտոցի քանդակներէն՝  եռամարմին հրէշը․ Աքրոփոլիի թանգարան
Պատկեր:Snakes-hekatompedon.jpg|Էքադոփետոս - արեւմտեան ճակտոցին աջ եւ ձախ անկիւներուն օձերը․ Աքրոփոլիի թանգարան
Պատկեր:Lioness-hekatompedon.jpg|Էքադոպետոս – արեւմտեան ճակտոցին կեդրոնական քանդակ՝ առիւծ մը կը սպաննէ եղնիկ մը․ Աքրոփոլիի թանգարան
&lt;/gallery&gt;

&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.theacropolismuseum.gr/el/content/o-ekatompedos |title=Աքրոփոլիի թանգարանը - Էքադոփետոս{{ref-el}} |accessdate=2020-08-03 |archive-date=2020-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806225206/https://www.theacropolismuseum.gr/el/content/o-ekatompedos |dead-url=yes |archivedate=2020-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806225206/https://www.theacropolismuseum.gr/el/content/o-ekatompedos |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://odysseus.culture.gr/h/2/eh251.jsp?obj_id=8242 Աթէնքի պարսպաւոր պատերը, Ioanna Venieri, հնագէտ{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Peisistratus  Պրիտանական հանրագիտարան, Փեսիսդրադոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.archaiologia.gr/blog/photo/%CE%B1%CE%AD%CF%84%CF%89%CE%BC%CE%B1-%CE%B5%CE%BA%CE%B1%CF%84%CF%8C%CE%BC%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B5%CE%AF%CE%BF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%BA%CF%81%CF%8C%CF%80/ Էքադոփեդոսին ճակտոցը․ Աքրոփոլիի Թանգարան{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.ethnos.gr/ellada/78238_ollandos-arhaiologos-o-parthenonas-einai-gnostos-me-lathos-onoma Εθνος օրաթերթ - Հոլանտացի հնագէտ՝ «Փարթենոնասը ծանօթ է սխալ անունով», 18-12-2019,{{ref-el}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://odysseus.culture.gr/h/3/gh351.jsp?obj_id=2384 Յունաստանի մշակոյթի նախարարութիւն – Էքադոփետոս, պատմական{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.politeianet.gr/books/9789604577255-moutsopoulos-k-nikolaos-malliaris-mustika-tou-parthenona-246597 «Փարթենոնասին գաղտնիքները», Նիքոլաոս Գ․ Մուցոփուլոս, Κωδ. Πολιτείας: 2640-0937{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.lexigram.gr/lex/arch/%E1%BC%91%CE%BA%CE%B1%CF%84%E1%BD%B9%CE%BC%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CF%82#Hist1 Բառգիրք – Էքադոփետոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://issuu.com/55954/docs/lexiko_evang_madoulidi/76 |title=Հին յունարէնի բառգիրք – Էքադոփետոս (= ան որ ունի 100 ոտքի երկայնք){{ref-en}} |accessdate=2020-08-03 |archive-date=2023-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231018030346/https://issuu.com/55954/docs/lexiko_evang_madoulidi/76 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
== Արտաքին յղումներ ==
# [https://www.wikiwand.com/en/Hekatompedon_temple Էքադոփետոսի տաճարը]{{ref-en}}
[[Ստորոգութիւն:Տաճարներ]]
[[Ստորոգութիւն:Տաճարներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Հեթանոսական Տաճարներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հին յունական տաճարներ]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի տաճարներ]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստան]]
[[Ստորոգութիւն:Եւրոպա]]</text>
      <sha1>k4zh4zrvcwmecab976496yi83iho5yw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250474</id>
      <parentid>250473</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T14:53:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>250474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10575" sha1="hx0llbpghbhbu8xkm9tgxki782k05jj" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Կրօնական կառոյց
| անուանում = Էքադոպետոս տաճար
| բնօրինակ անուանում = Εκατόμπεδος
| պատկեր = 
| նկարագրութիւն = 
| տեսակ = հին յունական տաճար, հնագիտական յուշարձան եւ տաճար
| երկիր = Յունաստան
| տեղագրութիւն = Աթէնք
| տարածաշրջան = Աթէնքի Քաղաքային Տարածքաշրջան
| հասցէ = 
| դաւանանք = 
| թեմ = 
| օծման թուական = 
| հոգեւոր կարգավիճակ = 
| ներկայ վիճակ = 
| մաս = 
| կազմ = 
| ժառանգութեան կարգավիճակ =  գրանցուած հնագիտական տարածք Յունաստանի մէջ
| առաջնորդ = 
| նուիրուած = 
| անուանուած = 
| ճարտարապետ = անյայտ
| ճարտարագէտ = 
| հիմնադիր = 
| պատուիրող = 
| ճարտարապետական ոճ = 
| կառուցման սկիզբ = 
| կառուցման աւարտ = 
| հիմնադրուած =  Ք.Ա.570- Ք.Ա.550
| առաջին յիշատակում = 
| կառուցման արժէք = 
| փակուած =  Ք.Ա. 480
| երկարութիւն = 
| լայնութիւն = 
| նաւի լայնութիւն = 
| բարձրութիւն = 
| գմբեթներու թիւ = 
| արտաքին գմբեթի բարձրութիւն = 
| ներքին գմբեթի բարձրութիւն = 
| արտաքին գմբեթի տրամագիծ = 
| ներքին գմբեթի տրամագիծ = 
| ծայրաձողերու թվաքանակ = 
| ծայրաձողի բարձրութիւն = 
| շինանիւթ = 
| մակերես = 
| բնակիչ = 
| ծանօթ = 
| կայք = 
}}
[[Պատկեր:Aufriß des Hekatompedon mit Andeutung der spateren Erweiterung.jpg|մինի|Էքադոպետոս տաճարին հին պատկերացում մը, ըստ Թէոտոր Վիկատի ''Theodor Wiegand'', 1905]]
'''Էքադոփետոս''' կամ՝ Հեքադոպետոս, ''[[Յունարէն|յուն․]]՝ Εκατόμπεδος'' ։ Ք․Ա․ 6-րդ դարուն [[Աթէնք|Աթէնքի]] [[Աքրոփոլի (Աթէնք)]] ժայռին բնակավայրին մէջ [[Աթինա]] աստուածուհիին նուիրուած տորիան փերիփթերոս* ոճով տաճար։ Ըստ հնագէտներուն, հետագային անոր աւերակներուն վրայ կը կառուցուի [[Փարթենոնաս]] տաճարը
[[Պատկեր:Peripteros.svg|ձախից|մինի|165x165փքս|[[Բերիբթերոս|Փերիփթերոս]]․ տաճար մը սիւներով շրջապատուած ]]
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Փերիփթերոս․ տաճար մը սիւներով շրջապատուած'' 

== Անուանում ==
Տաճարը Էքադոպետոս կը կոչուի, որովհետեւ 100 ատտիկեան ոտք երկարութիւն ունէր․ ([[Հին Յունարէն|հին յ/րէն․]]՝ ''ἑκατόν''=հարիւր, ''πούς''=ոտք)։ 

== Նկարագրութիւն ==
Տաճարը լիովին կառուցուած էր ծակոտ կրաքարէ։ Գունազարդարուած էր եւ նուիրուած՝ Աթինա աստուածուհիին։ Փրկուած են միայն մոյթերուն յենարաններուն աւերակները։

=== Ոճ ===
Տաճարին ոճը նախախայիքի շրջանին կը պատկանի։ Ճակտոցներուն պատկերացումները մասամբ պատմողական են, քանի կ՛ընդգրկեն մարդկային եւ կիսամարդկային տիպարներ եւ անասուններ, որոնք շարքով են եւ կամ կը կրկնուին։ Այս ոճին այժմ կը հանդիպինք յոյն կաւագործներուն աշխատանքներուն մէջ։ Մարդոց պատկերացումները կը յատկանշուին ախոյեան ժպիտով։ 

=== Ճակտոցները հետեւեալ մանրամասնութիւնները կը պատկերացնեն․- ===
[[Պատկեր:Poros Pediment, Acropolis, Athens.JPG|մինի|Արեւմտեան ճակտոցին ուրուագիծը վերակառուցման ընթացքին․ Իրաքլիսին եւ Զեւսին յաղթանակները - Աքրոփոլիին թանգարան]]
Արեւմտեան. մէկ կողմը Իրաքլիս Թրիթօնասին կը յաղթէ եւ ձախին, [[Զեւս|Տիաս]] (Զեւս) աստուծոյ յաղթանակը եռամարմին Թիֆոնասին դէմ:

Արեւելեան․ կը պատկերացնէ երկու օձերու միջեւ նստած երեք աստուածներ․ Աթինա, [[Զեւս|Տիա]] եւ ուրիշ աստուած մը։ Օձերը տաճարին պահակներն են։

Տաճարը կը յատկանշէ անոր շուրջ բոլոր գօտեքանդակը, որ կը պատկերացնէր բուսական եւ կենդանական տուեալներ․ ծաղիկներ, ժորիներ, թռչող թռչուններ, արծիւներ եւ արագիլներ։

== Պատմական ==
Ք․Ա․ 6-րդ դարէն Աթինա Փոլիատա տաճարին (''տես [[Աքրոփոլի (Աթէնք)]])'' աւերակներուն վրայ կը սկսին կառուցուիլ Աթենացիներուն սրբավայրերը։ 

էքադոփետոս տաճարը կը կառուցուի Ք․Ա․ 6-րդ դարուն կէսերուն (570–550) Փեսիսդրադոսին իշխանութեան շրջանին։ Ք․Ա․ 490 երբ [[Մարաթոնի ճակատամարտ|Մարաթոնայի ճակատամարտին]] Աթէնք պարսիկներուն կը յաղթէ, տաճարը կը քակուի, որպէսզի անոր տեղը կառուցուի նոր տաճար մը, ծանօթ իբրեւ Նախափարթենոնաս։ Սակայն տաճարը՝ կառուցման ընթացքին Ք․Ա․ 480, պարսիկներէն կը քանդուի։ Աւելի ետք, անոր տեղը կը կառուցուի [[Փարթենոնաս]] տաճարը։   

Պատմութեան ընթացքին անոր հետքերը կը կորսուին։ Սակայն շնորհիւ հնագիտական պեղումներուն եւ ուսումնասիրութիւններուն կը յայտնուի տաճարին գոյութիւնը՝ իբրեւ ուրոյն վեցասիւն «փերիփդերոս» տորիան ոճով (ախայիքի կամ ախայեան շրջան) տաճար 46 մ․ քարեզրով, որ կը գտնուէր Փարթենոնաս տաճարին տեղը։ 

== Պատկերասրահ  ==
&lt;gallery mode=&quot;nolines&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Պատկեր:West pediment-hekatompedon.jpg|Էքադոփետոս - Արեւմտեան ճակտոցը․ Աքրոփոլիի թանգարան
Պատկեր:002MA Friso.jpg|Էքադոփետոս - Արեւմտեան ճակտոցի քանդակներէն՝  եռամարմին հրէշը․ Աքրոփոլիի թանգարան
Պատկեր:Snakes-hekatompedon.jpg|Էքադոփետոս - արեւմտեան ճակտոցին աջ եւ ձախ անկիւներուն օձերը․ Աքրոփոլիի թանգարան
Պատկեր:Lioness-hekatompedon.jpg|Էքադոպետոս – արեւմտեան ճակտոցին կեդրոնական քանդակ՝ առիւծ մը կը սպաննէ եղնիկ մը․ Աքրոփոլիի թանգարան
&lt;/gallery&gt;

&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.theacropolismuseum.gr/el/content/o-ekatompedos |title=Աքրոփոլիի թանգարանը - Էքադոփետոս{{ref-el}} |accessdate=2020-08-03 |archive-date=2020-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806225206/https://www.theacropolismuseum.gr/el/content/o-ekatompedos |dead-url=yes |archivedate=2020-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806225206/https://www.theacropolismuseum.gr/el/content/o-ekatompedos |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://odysseus.culture.gr/h/2/eh251.jsp?obj_id=8242 Աթէնքի պարսպաւոր պատերը, Ioanna Venieri, հնագէտ{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Peisistratus  Պրիտանական հանրագիտարան, Փեսիսդրադոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.archaiologia.gr/blog/photo/%CE%B1%CE%AD%CF%84%CF%89%CE%BC%CE%B1-%CE%B5%CE%BA%CE%B1%CF%84%CF%8C%CE%BC%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B5%CE%AF%CE%BF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%BA%CF%81%CF%8C%CF%80/ Էքադոփեդոսին ճակտոցը․ Աքրոփոլիի Թանգարան{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.ethnos.gr/ellada/78238_ollandos-arhaiologos-o-parthenonas-einai-gnostos-me-lathos-onoma Εθνος օրաթերթ - Հոլանտացի հնագէտ՝ «Փարթենոնասը ծանօթ է սխալ անունով», 18-12-2019,{{ref-el}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://odysseus.culture.gr/h/3/gh351.jsp?obj_id=2384 Յունաստանի մշակոյթի նախարարութիւն – Էքադոփետոս, պատմական{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.politeianet.gr/books/9789604577255-moutsopoulos-k-nikolaos-malliaris-mustika-tou-parthenona-246597 «Փարթենոնասին գաղտնիքները», Նիքոլաոս Գ․ Մուցոփուլոս, Κωδ. Πολιτείας: 2640-0937{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.lexigram.gr/lex/arch/%E1%BC%91%CE%BA%CE%B1%CF%84%E1%BD%B9%CE%BC%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CF%82#Hist1 Բառգիրք – Էքադոփետոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://issuu.com/55954/docs/lexiko_evang_madoulidi/76 |title=Հին յունարէնի բառգիրք – Էքադոփետոս (= ան որ ունի 100 ոտքի երկայնք){{ref-en}} |accessdate=2020-08-03 |archive-date=2023-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231018030346/https://issuu.com/55954/docs/lexiko_evang_madoulidi/76 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
== Արտաքին յղումներ ==
# [https://www.wikiwand.com/en/Hekatompedon_temple Էքադոփետոսի տաճարը]{{ref-en}}
[[Ստորոգութիւն:Տաճարներ]]
[[Ստորոգութիւն:Տաճարներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Հեթանոսական Տաճարներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հին յունական տաճարներ]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի տաճարներ]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստան]]
[[Ստորոգութիւն:Եւրոպա]]</text>
      <sha1>hx0llbpghbhbu8xkm9tgxki782k05jj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ասորական Ուղղափառ Եկեղեցի</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22091</id>
    <revision>
      <id>250494</id>
      <parentid>237346</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>738</id>
      </contributor>
      <origin>250494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66360" sha1="j5a53i63tfb6osqk0g7shpzy2105rst" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Petersinai.jpg|մինի|upright]]
Ասորի Ուղղափառ Եկեղեցի կամ Ասորական ուղղափառ եկեղեցին նաեւ կոչուած է Յակոբիկեան եկեղեցի, արեւելեան [[Անտիոք|Անտիոքեան]] ուղղափառ եկեղեցի։ Պաշտօնապէս կը ներկայացնէ [[Ասորիք|Ասորի]] միաբնակ եկեղեցւոյ հաւատացեալները։ Անիկա արեւելեան հնագոյն վեց եկեղեցիներէն մէկն է։ 

'''Պատմութիւն'''

Յառաջացած է 560-570 թուականներուն, երբ Ասորի միաբնակ եկեղեցին ներքին երկպառակութիւններու հետեւանքով երկփեղուած էր։ Առաջին մասը Անտիոքի Պօղոս պատրիարքին անունով կոչուած է Պօղոսեան եկեղեցի, իսկ երկրորդը՝ [[Եդեսիոյ Կոմսութիւն|Եդեսիոյ]] եպիսկոպոս Յակոբ Բարադէոսի անունով կոչուած է Յակոբիկեան եկեղեցի։ Առաջինին հետեւորդները եկեղեցւոյ միասնութիւնը վերականգնելու նպատակով կողմ էին [[Քաղկեդոնականութիւն|քաղկեդոնականութեան]] որոշ զիջումներ ընելու, իսկ Յակոբիկեաններն ալ անզիջող դիրք բռնած էին։ Յակոբիկեան եկեղեցին ունեցած է իր ինքնուրոյն պատրիարքը, որուն նստավայրը սկզբնական շրջանին եղած է Անտիոքի մէջ։ Ասորական ուղղափառ եկեղեցին մշտական բարեկամական յարաբերութիւններ պահած է [[Հայաստանեայց Առաքելական Ս. Եկեղեցի|Հայ եկեղեցւոյ]] հետ։ 

«Յակոբիկեան եկեղեցի» անուանումը վճռականապէս կը մերժէ Ասորական ուղղափառ եկեղեցին։ 

'''Ծագում'''

Ասորական ուղղափառ եկեղեցւոյ արմատները կ'երթան մինչեւ Առաջին դար, երբ Քրիստոսի առաքեալները առաջին անգամ կոչուեցան «Քրիստոնեայ»՝ Անտիոքի մէջ: Ենթադրութիւն մը կայ, թէ [[Պետրոս առաքեալ]] ինք եղած է հիմնադիրը [[Անտիոք|Անտիոքի]] եկեղեցւոյ՝ մօտաւորապէս 37 թուականին: Պետրոս առաքեալին նահատակութենէն ետք, անոր յաջորդած են [[Սուրբ Եվոդիոս|Սուրբ Եվոդիոսը]] եւ [[Սուրբ Իգնատիոս|Սուրբ Իգնատիոսը]]: Սուրբ Իգնատիոսի գրածներուն մէջ կը գտնենք եկեղեցական կարգերու յառաջդիմութիւնը ձեռնադրուած առաքեալներուն կողմէ: Անոնց մէջ կը տեսնենք Տիրոջ կողմէ առաքեալներուն վերապահուած հոգեւոր իշխանութիւնը: Ան ստեղծած է յաջորդականութեան օրէնքներու շարք մը, որ կը շարունակուի մինչեւ այսօր Ասորի ուղղափառ Եկեղեցւոյ մէջ:

Քրիստոսի օրերուն, Անտիոքը եղած է հռոմէական կայսրութեան ենթակայ Ասորիներու մայրաքաղաքը եւ առեւտուրի կարեւոր կեդրոն մը: Անտիոքի եկեղեցին կարեւոր դեր ունեցած է առաջին երեք տիեզերական ժողովներու ընթացքին: Մինչեւ 451, որ տեղի ունեցաւ [[Քաղկեդոնի Ժողով|Քաղկեդոնի ժողովը]], Անտիոքի եկեղեցին մէկ էր: Ժողովէն ետք, կը բաժնուի երկու մասի. Մէկը յայտնիէ որպէս Ասորի ուղղափառ եկեղեցի, իսկ միւսը՝ Անտիոքի արեւելեան ուղղափառ եկեղեցի:

[[Իրան|Պարսկական]] նախկին տարածքներուն մէջ, յառաջացած է ասորի ուղղափառներու ուրիշ կեդրոն մը: Այս մէկը կը յառաջանայ, որովհետեւ [[Բիւզանդիոն|Բիւզանդիոնի]] հետ հարցեր մէջտեղ կու գան եւ կռիւներ տեղի կ'ունենան: 

Ասորի եկեղեցւոյ սկիզբ առնելը յիշուած է Գործք Առաքելոց Գիրքին մէջ: Այս եկեղեցւոյ մէջ գործած են Բառնաբաս, Պօղոս եւ Պետրոս առաքեալները: Բայց եւ այնպէս, Անտիոքի եկեղեցւոյ հիմնադիր կը նկատուի [[Պօղոս առաքեալ|Պօղոս առաքեալը]]: Ուրեմն՝ Քրիստոնէութեան դէպի արեւելք տարածուիլը կը սկսի Անտիոքէն: Ասորի քրիստոնեաները քարոզած են [[Եդեսիոյ Կոմսութիւն|Եդեսիոյ]], [[Միջագետք|Միջագետքի]], Պարսկաստանի, [[Սրի Լանքա|Սրի Լանքայի]], [[Հնդկաստան|Հնդկաստանի]] եւ [[Չինաստան|Չինաստանի]] մէջ: Ասորախօս քրիստոնեայ բնակիչները բաժնուած են [[Հռոմէական Կայսրութիւն|Հռոմէական կայսրութեան]] եւ Պարսկաստանի միջեւ: Պարսկաստանի [[Շապուհ Ա. թագաւոր|Շապուհ Ա. թագաւորին]] տեղահանումներէն կարելի է  հետեւցնել, թէ Պարսկաստանի մէջ նաեւ գործած է Ասորական եկեղեցին: Հետեւաբար, այդ ժամանակներէն սկսեալ Պարսկաստանի մէջ Ասորի քրիստոնեաները ունեցած են երկու համայնք՝ Արամէախօս եւ Յունախօս:

Երբ 363-ին, պարսիկները կը գրաւեն [[Մծբին]] քաղաքը, ասորի քրիստոնեաները կը տեղափոխուին Եդեսիա՝ գլխաւորութեամբ Եփրեմ Ասորիի։ Մծբինը եւ Եդեսիան հռչակաւոր են իրենց ունեցած դպրոցներով եւ Ասորական Քրիստոնէութեան հոգեւոր զոյգ կեդրոններով։

410-ին Սելեւկիոյ ժողովը կ'ընդունի 325-ին բանաձեւուած Նիկիոյ [[հաւատոյ հանգանակը]]։ Ինչպէս նաեւ, կ'ընդունի եպիսկոպոսական ձեռնադրութեան համար ճշդուած կանոնները։ [[Պարսկաստան|Պարսկաստանի]] մէջ գտնուող Ասորիները,  ուզելով ձերբազատիլ  &lt;nowiki/&gt;[[Բիւզանդական Կայսրութիւն|Բիւզանդական Կայսրութեան]] մեղադրանքներէն եւ խուսափելու համար հալածանքներէն, 424-ին գումարուած Մարկաբդայի ժողովին կը յայտարարեն Պարսկական Ասորի եկեղեցւոյ անկախութիւնը բիւզանդական եկեղեցիէն։ Այս յայտարարութենէն ետք, Պարսկաստանի ասորիները հետզհետէ կը սկսին հեռանալ Հռոմէական կայսրութեան ենթակայ ասորիներէն։ Ի միջի այլոց, Տիզբոնի կաթողիկոսը կը համարուի արեւելեան ասորի եկեղեցւոյ գլուխը։ Անտիոքի եւ այլ աւանդական կեդրոններու հետ, հաղորդակցութիւնը կամաց-կամաց կը տկարանայ։

431-ին տեղի կ'ունենայ [[Եփեսոսի Գ. Տիեզերական Ժողով|երրորդ Տիեզերական ժողովը՝ Եփեսոսի մէջ]], որուն ընթացքին դատապարտութեան կ'ենթարկուի Նեստորի վարդապետութիւնը։ Այս ժողովէն ետք, անոր հետեւորդները կ'ենթարկուին հալածանքներու՝ Բիւզանդական Կայսրութենէն։ Փախստականները, իրենց ապաստանը կը գտնեն Պարսկաստանի մէջ, եւ կը բռնեն պարսիկներու կողմը եւ ամրապնդել իրենց դիրքերը երկրին մէջ։ Սակայն, 484-ին Բէթ Լափաթի մէջ ժողով մը տեղի կ'ունենայ, որ կու գայ դատապարտելու Եփեսոսի մէջ եղած ժողովին որոշումները։ 

499-ին [[Սելեւեկիա|Սելեւեկիոյ]] մէջ տեղի կ'ունենայ ուրիշ ժողով մը, որուն իբրեւ արդիւնք, նեստորականութիւնը կ'ընդունուի Պարսկական եկեղեցւոյ պաշտօնական դաւանանքը։ Քաղկեդոնի ժողովը, նոր բաժանումներ յառաջ կը բերէ քրիստոնեաներուն, բայց յատկապէս Ասորիներուն միջեւ։ 6-րդ դարուն, Պարսկական Նեստորականութեան կողքին, մէջտեղ կու գայ Քաղկեդոնի ժողովը մերժած ասորիներու նոր նուիրապետական կարգեր։ ԻսկՊարսկաստանի, հակաքաղկեդոնական ասորիներու փոքրամասնութիւնը, որ ընդդիմացած էր նեստորականութեան, Զ. Դարու երկրորդ կէսին կը միանայ ուղղափառ ասորիներուն։  

'''Անտիոքի Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ հնութիւնը'''
[[Պատկեր:Tomb of Joseph of Arimathea.jpg|ձախից|մինի]]
Քրիստոնէական համայնքներուն ջնջին մաս մը միայն կ'ընդունի Անտիոքի Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ հնութիւնը, որուն հիմքը արդէն կրնանք տեսնել քրիստոնէական հին ժամանակաշրջաններէն: Եկեղեցին արդար կերպով կը հպարտանայ, թէ ինք ամէնէն հին առաքելական եկեղեցիներէն մէկն է: 

Եկեղեցական աւանդութեանց համաձայն, Անտիոքի եկեղեցին [[Երուսաղէմ|Երուսաղէմէն]] ետք, երրորդն է, որ հիմնուած է: Անոր առաքելական նշանաւորութիւնը արձանագրուած է: Անտիոքի առաջին եպիսկոպոս եղած է Պետրոս Առաքեալը:

Ե. դարու կէսերուն Անտիոքի եպիսկոպոսը եւ անոր գործընկերները, որոնք կը գտնուէին [[Աղեքսանտրիա|Աղեքսանդրիոյ]] մէջ, Բիւզանդիոնի եւ [[Հռոմ|Հռոմի]] մէջ կը կոչուին պատրիարքներ: Անտիոքի Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ պատրիարքը անցեալին ծանօթ էր իր անունով, սակայն 1293-էն անոնք կ'ընդունին Իգնատիոս անունը: 

Շուրջ 518-ին, զանազան պատճառներով, պատրիարքարանը կը ստիպուի տեղափոխուիլ Անտիոքէն, աչքերը յառելով դէպի [[Մերձաւոր Արեւելք|Մերձաւոր Արեւելքի]] այլ վայրեր: Թափառելէ ետք զանազան շրջաններ, 1957-ին կը հաստատուի [[Դամասկոս|Դամասկոսի]] մէջ:

'''Հալածանքներ'''

Քաղկեդոնականներուն դէմ պայքար մղողներէն նշանաւոր է՝ Սեւերիոս Անտիոքացին, որ պատրիարքն էր Արեւելքի Ասորի Եկեղեցւոյ, որ միեւնոյն ժամանակ մեծ հեղինակութիւն վայելող աստուածաբան մըն էր՝ ասորախօս շրջաններուն մէջ։ Բիւզանդիոնի կայսր՝ Յուստինոս Ա. հակաքաղկեդոնական հալածանքներու իբրեւ  հետեւանք, 518-ին կ'աքսորուի Աղեքսանդրիա։ Նոյն թուականին, հոն աքսորուածներուն մէջ կար նաեւ ուրիշ հռչակաւոր աստուածաբան մը՝ Յուլիանոս Հալիկառնացին։ Այս երկուքը իրարու հետ վէճ կ'ունենան Տիրոջ մարմնին անապականութեան շուրջ, որուն պատճառով նոր բաժանումներ յառաջ կու գան ասորական համայնքներէն ներս։ Եվտրոպոս, Յուլիանոս Հալիկառնասցիին աշակերտը, կը դառնայ եպիսկոպոս, կը սկսի ձեռնադրել եպիսկոպոսներ ասորիներուն համար [[Պոլիս|Կոստանդնուպոլսոյ]], Աղեքսանդրիոյ, Անտիոքի, Արաբիոյ, Պարսկաստանի եւ Հայաստանի։ Իսկ Անտիոքի քաղկեդոնիկ նոր պատրիարք՝ Եփրեմ (527-545), նախաձեռնութեամբ Սեւերիոս Անտիոքացիին հետեւորդներուն դէմ կը սկսի խիստ եւ սաստիկ հալածանքներ։ Սեւերիոս Անտիոքացին, սկիզբը չ'ուզեր Ընդհանրական Եկեղեցիէն անջատ նուիրապետութիւն մը կարգաւորել, բայց իրենց վանքերէն աքսորուած ասորի վանականներէն կը սկսին իրենց համար հովիւներ ձեռնադրել եւ 529-ին կը ստպուի ճանչնալ բաժնուած եկեղեցւոյ օրինական ըլլալը։ Հուստինիանոս Ա.-ի հալածանքներու սաստկացումին իբրեւ հետեւանք, հակաքաղկեդոնիկ ասորիները կը մնան առանց եպիսկոպոսներու եւ եկեղեցական կառոյցի։ Այդ ժամանակուան ընթացքին, կարգ մը եպիսկոպոսներ գաղտնի միջոցներով կը ճամբորդեն՝ նոր քահանաներ եւ նոր եպիսկոպոսներ ձեռնադրելու։

Զ. դարուն, Եդեսիոյ Յակոբ Բարադիոս եպիսկոպոս բազմաթիւ քահանաներ եւ եպիսկոպոսներ կը ձեռնադրէ, որոնք պիտի հոգային Բիւզանդական կայսրութեան եւ Պարսկաստանի հակաքաղկեդոնական համայնքներու հոգեւոր կարիքները գոհացնելուհամարեւհաստատելու՝նորեւինքնիշխանեկեղեցանուիրապետութիւն։Այնհամայնքըորոնքմերժածէինքաղկեդոնականութիւնըեւնեստորականութիւնը, ծանօթեննաեւՅակոբիկեանեկեղեցիանունով

564-ին Յակոբ Բարադիոս Անտիոքի պատրիարք կը ձեռնադրէ Պօղոս Բէթ-Ուքամայեցին, որուն քաղկեդոնական մտածելակերպին պատճառով, Յակոբիկեան եկեղեցին ներքին ճգնաժամ կ'ապրի։ Սակայն, Անտիոքի Աթանաս Ա. Գամալա պատրիարքը 615-616-ին կըհաշտեցնէ կողմերը։Ուղղափառ Ասորիներու պատրիարքական աթոռը մինչեւ 1034, կը գտնուէր Անտիոքի մէջ, որմէ ետք կը փոխադրուի Մար Բարս, ապա՝ Դերեզ-Զաֆառան, որմէ ետք՝ Հոմս, եւ ի վերջոյ, կը հաստատուի Դամասկոսի մէջ։ Միջինդարերուն, ասորական ուղղափառ գիտական միտքը մեծ վերածնունդ կ'ապրի, որովհետեւ համայնքները ունեցած են աստուածաբանական, փիլիսոփայական, պատմութեան եւ այլ գիտութիւններ ու բարգաւաճող կեդրոններ։ Ասորի ուղղափառ եկեղեցին, զարգացման իր բարձրակէտին, կը ներառնէր 20 մեթրոպոլիտական աթոռ եւ 103 թեմ, եւ ասոնք կը հասնին մինչեւ Աֆղանիսդան։ Այդ ժամանակներուն, Կեդրոնական Ասիոյ մէջ, գոյութիւն ունեցած են առանց եպիսկոպոսի առաջնորդուող ասորական ուղղափառ հաւատացեալներու համայնքներ։ Սակայն, 16-րդդարուն, Լէնկ-Թիմուրի վերջին արշաւանքներուն ընթացքին, ասորական եկեղեցիներու եւ վանքերուն մեծամասնութիւնը կ'աւերուին, կը փակուին կրթութեան շատ մը կեդրոններ, որոնք սկիզբը կ'ըլլան երկարատեւ անկումին։
Ասորի ուղղափառ եկեղեցին մեծ կորուստներու ենթարկուած է Համաշխարհային Առաջին պատերազմին, որոհետեւ Թուրքիոյ մէջ սկիզբ առին հալածանքներու եւ ջարդերու շղթայ մը։ Անոնք որոնք կրցան ազատիլ, ապաստան կը գտնեն դրացի արաբական երկիրները, Եւրոպա եւ Ամերիկա։ 17-րդ դարու կէսէն, Ասորի ուղղափառ եկեղեցին կը ներառէ Հնդկաստանի ինքնավար եկեղեցին, որուն մէկ մասը ներկայիս, կը կոչուին Ասորական Մալապար եկեղեցի։ Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ Ամերիկայի եւԳանատայի թեմերը կը հաստատուին 1957-ին։1959 թուականին եկեղեցւոյ աթոռը կը գտնուէր Դամասկոս քաղաքի Սուրբ Գէորգ մայր տաճարին մէջ։ Ներկայիս անոր ղեկավարն է Իգնատիոս Եփրեմ Բ. Պատրիարքը։ Ասորական ուղղափառ եկեղեցւոյ հաւատացեալներուն թիւնը կը հասնի 5.500.000-ի։ Անոնք հիմնականօրէն կը բնակին Սուրիա, Իրաք, Լիբանան, Իսրայէլ, Թուրքիա եւ Իրան։Անոնքունին 18 պաշտօն, ծուխ եւ առաքելութիւնը կատարող 4 միաբաննութիւններ։ 1993-ին Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ պատրիարքը, հնդիկ հաւատացեալներուն համայնքները կը բաժնէ Սուրիական թեմէն եւ մետրոպոլիտ Մար Նիգոլոսոս Զաքարիայի հովուական առաջնորդութեան ներքեւ կը ստեղծէ Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ Մալապար կամ Մալանքարա թեմը Ամերիկայի մէջ։ Այն թեմը կը ներառնէ 23 ծուխ եւ թեմին ծառայող 25 նուիրեալ եկեղեցականներ։ Աւստրալիոյ մէջ, որ կը պաշտօնավարէ պատրիարքական փոխանորդ արքեպիսկոպոսը եւ կայ 6 ուղղափառ ասորական եկեղեցիներ: [[Պատկեր:St-stephanus-gt-vorhang.jpg|մինի]]'''Ներկայ Վիճակ'''

2001-ին կային 2.4 միլիոն Յակոբիկ Քրիստոնեաներ, որոնք կ'ապրէին Սուրիոյ, Թուրքիոյ եւ Լիբանանի մէջ։ Ինչպէս նաեւ, 2 միլիոն՝ Հնդկաստանի Քերալա քաղաքին մէջ, 50 հազար Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ, 50 հազար Հիւսիսային Ամերիկայի եւ 50 հազար ալ Հարաւային Ամերիկայի մէջ։ Ամէնէն հին ասորի քրիստոնեաները կը վարէին խիստ ճգնաւորական կեանք եւ աւանդապահ վանական կենցաղ։ Եկեղեցւոյ կեդրոնը կը կազմէին վանական համայնքները։ Բիւզանդական կայսրութեան սահմաններուն մէջ, Յակոբիկեան Ասորի եպիսկոպոսները իրենց աթոռները ծածուկ կերպով  հաստատած էին վանքերու մէջ, որովհետեւ քաղաքներէն ներս զէնքի եւ բռնի ուժով քաղկեդոնականութիւնը կը պարտադրուէր։ Իսկ վանքերը, որոնք կը գտնուէին քաղաքին սահմաններէն հեռու, ազատ էին իշխանութեան կողմէ տեղի ունեցող հսկողութենէն։ Հազուագիւտ վանքեր կան ներկայիս տարածուած Թուրքիոյ,  Իրաքի, Լիբանանի եւ Սուրիոյ սահմաններէն ներս։ Ասորական սփիւռքին մէջ, իր տեսակով եզակի վանքը կը գտնուի Հոլանտայի մէջ։ Ներկայիս, վանքերը կ'օգտագործուին իբրեւ աստուածաբանական ուսում ջամբող կրթական կեդրոններ։

'''Սուրբ Եփրեմ Ճեմարանը'''

1939-ին կը հիմնուի Ասորի Ուղղափառ եկեղեցւոյ գլխաւոր աստուածաբանական կեդրոնը՝ Սուրբ Եփրեմ ճեմարանը, Իրաքի մայրաքաղաք՝ Մաւսուլի մէջ։ Սակայն, 1960-ական թուականներուն կը փոխադրուի Պէյրութ, [[Լիբանան]]։ Բայց եւ այնպէս, Լիբանանի մէջ ծնունդ առած քաղաքացիական պատերազմին պատճառով, ուսանողները կ'երթան եւ կը հաստատուին Դամասկոս։

Սուրբ Եփրեմ ճեմարանը նոր ճիւղաւորումներ կը ստանայ 1995-ին Դամասկոսի մօտակայքը։ Ասորիները եղած են առաջին քարոզիչները քրիստոնէութեան մասին, նաեւ Հայաստանէն ներս։

'''Ասորիները Հայաստանի մէջ'''

Պատմութեան ծանօթ է, թէ ինչպէս հայերը 301-ին պետական կրօնք հռչակած են քրիստոնէութիւնը, որմէ ետք ասորիները ազատ կերպով սկսած են գործել Հայաստանէն ներս։ Յունարէնի կողքին, Ասորերէնը նաեւ եղած է պաշտօնական լեզու, որպէսզի թէ եկեղեցիներէն եւ թէ դպրոցներէն ներս՝ քարոզեն նոր կրօնքը։ Հայոց պատմութեան բիւրաւոր աւանդութիւններ կան ասորի մատենագիրներու գործերուն մէջ։ Ասորի գիտնականները, աջակցած են Մեսրոպ Մաշտոցին՝ ստեղծելու համար հայերէն տառերը։ Հարկ է յիշել նաեւ, առաջին անգամ Սուրբ Գիրքի հայերէն թարգմանութեան համար գործածուած է ասորերէն բնագիր մը։ Աստուածաշունչին կողքին, հայերէնի թարգմանուած են նաեւ հայ մատենագիրներու երկերը։

'''Հայոց Եկեղեցւոյ Եւ Ասորիներուն Փոխ Յարաբերութիւնը'''
[[Պատկեր:Bible and Pulpit, Mor Hananyo.jpg|ձախից|մինի]]
Հայ-ասորի ուղղափառ եկեղեցիներուն կապերը կը սկսին քրիստոնէութեան կանուխ շրջանէն եւ կը շարունակուին մինչեւ յաջորդող դարերը։ Հայ եկեղեցին աւելի սերտ գործակից կը դառնայ հակաքաղկեդոնական ասորիներուն հետ, որովհետեւ մերժած են նեստորականութիւնը։ Հայ եկեղեցին մեծ հեղինակութիւն եւ դիրք ունէր 6-8րդ դարերուն յատկապէս քաղկեդոնականները մերժող եկեղեցիներուն եւ ժողովուրդներուն հետ։ Առ այդ, ուղղափառ ասորիները իրենց ապաստանը կը գտնեն հայ եկեղեցիէն ներս։ Հայոց կաթողիկոսները հայերուն կողքին ասորիներուն համար ալ եպիսկոպոներ կը ձեռնադրեն։ Դուինի մէջ տեղի ունեցած 506-ի ժողովին, կը քննարկուի նաեւ Պարսկաստանի ուղղափառ ասորիներուն հարցը, որոնք օգնութեան համար խնդրագիր նամակ մը յղած էին Բաբգէն Ա. Ոթսմեցի կաթողիկոսին։ Կաթողիկոսը ուղղափառ պարսիկներուն գրած երկու նամակներով «Թուղթ Հայոց ի Պարսս առ Ուղղափառս», կը հաստատուին երկու եկեղեցիներու դաւանական միասնութիւնը։ 554-ին, Դուինի մէջ տեղի կ'ունենայ ուրիշ ժողով մը, որուն ընթացքին պաշտօնապէս հայ եւ քղմեդոնիկ եկեղեցիներու բաճանման քայլերը սկիզբ կ'առնեն։ Այս ժողովին կը մասնակցի նաեւ Ասորի Ուղղափառ եկեղեցին, ներկայացուցիչ ունենալով՝ Աբդիշո Եպիսկոպոսը, որ հայերուն օգնած էր նաեւ հակաքաղկեդոնիկ աստուածաբանի մը գրութիւննրը։ 726-ին, Մանազկերտի մէջ ուրիշ ժողով մը տեղի կ'ունենայ, որուն կը հրաւիրուի նաեւ հայոց Յովհաննէս Գ. Օձնեցի կաթողիկոսը։ Նախաձեռնութեամբ Անտիոքի Աթանաս պատրիարքին, Հայ եկեղցւոյ եւ Յակոբիկեան Ասորիներու միջեւ կը կնքուի դաւանական միութիւն անապականութեան խնդրին շուրջ, ինչպէս նաեւ ծիսական այլ հարցերու շուրջ կ'որդեգրեն միասնական մօտեցում։ Հայ եկեղեցւոյ տօնելի սուրբերուն շարքին կան նաեւ Ասորի սուրբեր, որովհետեւ յատուկ առնչութիւն ունեցած են հայ իրականութեան հետ։ Եփրեմ Ասորին Հայ եկեղեցւոյ տասներկու վարդապետներէն մէկն է, եւ համաքրիստոնէական սուրբ հայրերէն մէկը։ Հայ-Ասորի եկեղեցական, մշակութային նիւթերուն շուրջ գլխաւոր հետազօտող եղած է Ե. Տէր-Մինասեանը։

Ասորական ուղղափառ եկեղեցին եւ միւս արեւելեան ուղղափառ եկեղեցիները

Ասորական ուղղափառ եկեղեցին ամբողջական հաղորդակցութեան մէջ է միւս արեւելեան ուղղափառ եկեղեցիներուն հետ: Ան անդամ է Համաշխարհային Եկեղեցւոյ Խորհուրդին: Մասնակցած է երկխօսութիւններու արեւելեան ուղղափառ եկեղեցիներուն հետ, որպէսզի լուծեն քրիստոնէական վարդապետութեան կապուած շատ մը վէճեր: ԻԱ.  դարու առաջին տասնամեակի ընթացքին անիկա ունէր աւելի քան 1.4 միլիոն հաւատացեալ ժողովուրդ:

'''Աղէտներ'''

Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ պատմութիւնը լեցուն է եւ նկարագրուած է դժբախտութիւններով, որովհետեւ Զ.եւ Է. դարերուն, Բիւզանդական ճնշումներուն կը յաջորդեն ԺԱ. եւ ԺԲ. դարերու խաչակիրներու արշաւանքները, որմէ ետք 1336-1405-ի միջեւ Մոնկոլներունը: Օսմանական սուլթանութեան օրերուն, խիստ սահմանափակումներու կ'ենթարկուին: Աւելի մեծ աղէտ մըն ալ տեղի կ'ունենայ 1915-ի ասորիներուն ջարդը, որ սպաննեց 90,314 մարդ 346 գիւղերէ, որ կը ներկայացնէ ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ մէկ երրորդը: Անոր կը յաջորդէ 1925-26-ի քրտական ապստամբութիւնը: Այս բոլոր ահաւոր տառապանքները պատճառ կը դառնան, որ արտագաղթը աճ արձանագրէ:

'''Իւրայատկութիւններ'''
[[Պատկեր:Icon of the blessed Virgin Mary by Luke the Evangelist.jpg|մինի|339x339փքս]]
Ասորի ուղղափառ եկեղեցին եզակի է բազմաթիւ պատճառներով: Նախ, ան կը ներկայացնէ քրիստոնէութեան այն դէմքը, որ ունի սեմական բնոյթ. մշակոյթ մը, որ շատ հեռու չէ Քրիստոսի ապրած օրերուն մշակոյթէն: Երկրորդ, պատարագի ընթացքին կը գործածուի Ասորերէնը, որ արամերէնի բարբառ մըն է եւ կը նմանի այն արամերէնին, որմով քարոզած են Քրիստոս եւ Իր առաքեալները: Երրորդ, ան աշխարհի վրայ մատուցուած պատարագներուն ամենահիներէն է: Չորրորդ, իր հաւատացեալներու բազմազգութիւնը ցոյց կու տայ Քրիստոսի մարմնին միասնութիւնը. Եւ այս կը նկատուի ամենակարեւոր պատճառը իր եզակի ըլլալուն:

Քրիստոնէական ասորական համայնքը արագօրէն տարածուեցաւ արեւելքի մէջ: Աստուածաշունչն ալ թարգմանուեցաւ ասորերէնի, որպէսզի ծառայէ հիմնական աղբիւր կրօնքի տարածման համար: Ասորական Աստուածաշունչը, մինչեւ այս օրերը ժամանակակից գիտնականներու կողմէ կը պահպանուի զգուշութեամբ: 

Մինչեւ 5-րդ դարու կէսերը՝ 451, եկեղեցին միասին էր: Երբ գումարուեցաւ Քաղկեդունի ժողովե եւ ընդունուեցաւ Բիւզանդիոնի յունական եւ Հռոմի լատինական եկեղեցիներուն կողմէ, պառակտումներու ճամբայ բացաւ: Բայց եւ այնպէս թէ՛ հայերը, թէ՛ ասորիները եւ թէ, [[Ղպտի Ուղղափառ Եկեղեցի|ղպտիները]] մերժեցին Քաղկեդոնի ժողովը: Այս պառակտումը ժխտական կերպով ազդեց Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ վրայ: 

Կայսրը, աջակից էր քաղկեդոնական խումբին: Ուստի, խիստ սաստիկ հալածանքներու ենթարկուեցաւ Ասորի ուղղափառ եկեղեցին: Մեծ թիւով ասորի եպիսկոպոսներ աքսորուեցան, գլխաւորաբար՝ Մոր Մեւերիոս պատրիարքին, որ աքսորուած ըլլալէն ետք, 538-ին կը վախճանի: Սոյն թուականէն ետք, Ասորի ուղղափառ եկեղեցին անմխիթար եւ անյոյս էր, որովհետեւ նախ կորսնցուցած էին հօտին քաջ հովիւը. Եւ այժմ մնացած էր միայն երեք եպիսկոպոսներ: Եկեղեցին վերակենդանացնողը եղաւ Մոր Յակուբը երբ 544-ին կը ձեռնադրուի եպիսկոպոս, շնորհիւ Կ. Պոլսոյ կայսրուհիին՝ Թեոդորայի ունեցած հեղինակութեամբ: Ան կը նկատուի եկեղեցին վերակենդանացնող, որովհետեւ յաջողած է օծել եւ ձեռնադրել 27 նոր եպիսկոպոսներ, հարիւրաւոր քահանաներ եւ սարկաւագներ: Ասորի եկեղեցին, մինչեւ օրս, յուլիս 30-ին կը յիշատակէ այս սուրբին տօնը, որ վախճանեցաւ նշեալ օրուան 578 թուականին: Դարեր անց, եկեղեցւոյ հակառակորդները զայն կոշեցին Սուրբ Յակոբին անունով «Յակոբիտ»: Ասորական ուղղափառ եկեղեցին, բնականաբար, կը մերժէ այս նուաստացնող «ածականը», որ շատերուն մօտ սխալ տպաւորութիւն կը ձգէ՝ թէ եկեղեցին հիմնուած է Մոր Յակուբի կողմէն: 

Համաշխարհային քաղաքակրթութեան մէջ ալ պէտք չէ անտեսել Ասորական եկեղեցւոյ դերը: Չորրորդ դարուն արդէն, Միջագետքի եւ Անտիոքի մէջ գոյին ունէին վանքեր եւ դպրոցներ: Վանականները եւ գիտնականները իրենց օրը կ'անցնէին յունարէն գիտութիւնը ուսումնասիրելով, մեկնաբանելով եւ հարկ եղած տեղը աւելցնելով: Հետեւաբար, յստակ է եւ զարմանալի չէ թէ ինչու երբ արաբները Է. դարուն նուաճեցին Մերձաւոր Արեւելքը, ուզեցին ձեռք բերել յունական բոլոր գիտելիքները, դիմեցին ասորի գիտնականներուն եւ եկեղեցականներուն: [[Արաբական թերակղզի|Արաբ]] խալիֆաները պարտականութիւն տուին, որպէսզի թարգմանեն արաբերէնի: 

Ասորական ուղղափառ եկեղեցին յառաջիկայ դարերուն գոյատեւած է բազմաթիւ կայսրութիւններու տիրապետութեան տակ: Արաբներու, Մոնկոլներու, խաչակիրներու արշաւանքներուն, մամլուքներուն եւ ոսմանցիներուն օրով ասորի ուղղափառ եկեղեցին շարունակեց գոյատեւել: Որեւէ տեսակի ճնշում չէ յաջողած հաւատափոխ ընել եկեղեցւոյ հետեւորդները:

Ի. դարու ամէնէն դաժան հալածանքը կ'ըլլայ [[Առաջին Համաշխարհային Պատերազմ|Առաջին համաշխարհային պատերազմին]], երբ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|օսմանեան թուրքերը]] եւ քիւրտերը միասնաբար կը ջարդեն փոքրամասնութիւններ: Կ'ենթադրուի, որ զոհուած էքառորդ միլիոն ասորիներ: Այս պատճառով արտագաղթ տեղի կ'ունենայ դէպի զանազան երկիրներ՝ [[Սուրիա]], [[Լիբանան]], [[Իրաք]] եւ [[Պաղեստին]]: Իսկ ոմանք ալ կը գաղթեն դէպի [[Եւրոպա]] եւ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ԱՄՆ]]:

Ներգաղթի իբրեւ հետեւանք Ասորական ուղղափառ եկեղեցին հաւատացեալներ ունի աշխարհի չորս ծագերուն: 

Ասորի ուղղափառ եկեղեցին հաւատարիմ է [[Նիկիա|Նիկիոյ ժողովին]] բանաձեւուած հաւատոյ հանգանակին: Ան կը հաւատայ Երրորդութեան գաղափարին, որ մէկ Աստուած է եւ գոյութիւն ունի երեք առանձին դէմքի մէջ, որ կը կոչուի՝ Հայր, Որդի եւ Ս. Հոգի: Այս երեքը կը կազմեն մէկ էութիւն, մէկ Աստուածութիւն, մէկ կամք եւ մէկ տէրութիւն: 

Ասորական եկեղեցին կը հաւատայ, որ Աստուծոյ Որդին՝ Յիսուս Քրիստոս, մարմնացաւ եւ մարդկային բնութիւն առաւ [[Ս. Կոյս Մարիամ Աստուածամայր|Մարիամ Ս. Կոյսէն]] եւ կուսութեամբ ծնաւ իրմէ: 33 տարեկանին Ան ենթարկուեցաւ դաժանագին չարչարանքներու եւ դաժանագոյն մահուան՝ Խաչին վրայ: 

Ասորական ուղղափառ եկեղեցին Մարիամ Աստուածածինը կը կոչէ Աստուծոյ կրող, որովհետեւ ան կրեց Քրիստոս իր որովայնին մէջ:

Ասորական ուղղափառ եկեղեցին նաեւ կը հաւատայ կամ կարծէ թէ Քրիստոսի մահը խաչին վրայ՝ Իր հոգիին բաժանումն էր եւ ոչ թէ աստուածութիւնն էր, որ բաժնուեցաւ: Իր մահով էր, որ մենք հաշտութեան միջնորդ ունեցանք մեր երկնաւոր Հօր հետ:
[[Պատկեր:Kottayam Valiapally.jpg|ձախից|մինի]]
           

Դ. դարու սկիզբը ձեւաւորուած է Պարսական եկեղեցւոյ նուիրապետութիւնը՝ [[Տիզբոն|Տիզբոնի]] կաթողիկոսին գլխաւորութեամբ:

Ասորական ուղղափառ եկեղեցին այժմ ունի  33 թեմեր ու պատրիարքական փոխանորդութիւնները։

Արեւելքի Ասորական եկեղեցւոյ տաճարները կը կառուցուին դէմքով դէպի արեւելք։ Եկեղեցւոյ կառուցուածքը նման է Երուսաղէմեան տաճարին նկարագրութեան։ Տաճարին ճիշդ կեդրոնը կը գտնուի Սրբութիւն Սրբոցը իսկ հիւսիւսային կողմը աւանդատունը իսկ հարաւային կողմը մկրտարանը։

Եկեղեցին չօծուած ըլլալու պարագային, պատարագի ժամանակ Սուրբ սեղանին վրայ կը դնեն երկու տախտակ, որ կը նշանակէ [[Մովսէս Մարգարէ|Մովսէս Մարգարէին]] պատուիրաններու տախտակները. ինչպէս որ հայ եկեղեցին ունի վէմքարը։ Սուրբ սեղանին վրայ կը դրուին Աւետարան, փոքր ձեռքի խաչ, քահանայի պատարագամատոյց եւ ծիսական երգերու գիրք մը։ Ի տարբերութիւն, եկեղեցւոյ սեղանին ետեւը ազատ տարածութիւն չունի որ հայ եկեղեցին կ'օգտագործէ վերաբերուման ընթացքին։

Սրբութիւն սրբոցին ճիշդ կեդրոնը առաստաղին կախուած է կանթեղ մը, որ կը խորհրդանշէ Աստուծոյ ներկայութիւնը, մինչ հայ եկեղեցին կանթեղները կը կախէ Սուրբ սեղաններու կամ պատկերներուն առջեւ։

Ասորական եկեղեցւոյ խորանները տաճարէն կը բաժնուին 3 աստիճաններով, որ կը խորհրդանշէ երկրային դրախտի եւ երկինքի կապը։ Իսկ հայ եկեղեցւոյ մէջ աստիճաններուն թիւը մօտաւորեպէս 3-7 հատ են, որոնք կը գտնուին խորանին աջ ու ձախ կողմերը։ որոնցմէ աջակողմեանը պատարագի ընթացքին կ'օգտագործուի բարձրանալուեւ իջնելու համար։

Ասորական ուղղափառ եկեղեցւոյ քահանայութիւնը երեք աստիճան ունի.

* Եպիսկոպոս.-Անոր մէջ կան պատրիարքի, կաթողիկոսի եւ արքեպիսկոպոսի աստիճանները:

* Փոխանորդ.-Անոր մէջ կան խոր-եպիսկոպոսներուն եւ քահանայի աստիճանները:

* Սարկաւագ.-Ասոր մէջ կան վարդապետի, աւետարանական-սարկաւագի, ենթասարկաւագի, դասախօսի աստիճանները:

== Աղբիւրներ ==
* {{Cite book|last=Atto|first=Naures|chapter=The Myth of an Ideal Leader: The Case of the Syriac Orthodox Community in Europe|title=Orthodox Identities in Western Europe: Migration, Settlement and Innovation|year=2014|location=Farnham|publisher=Ashgate Publishing|pages=51–66|isbn=9781317084914|chapter-url=https://books.google.com/books?id=mBU3DAAAQBAJ}}
* {{Cite book|last1=Atto|first1=Naures|last2=Barthoma|first2=Soner O.|chapter=Syriac Orthodox Leadership in the Post-Genocide Period (1918–26) and the Removal of the Patriarchate from Turkey|title=Let Them Not Return: Sayfo - The Genocide Against the syrian, Syriac, and Chaldean Christians in the Ottoman Empire|year=2017|location=New York-Oxford|publisher=Berghahn Books|pages=113–131|isbn=9781785334993|chapter-url=https://books.google.com/books?id=F9E9DQAAQBAJ}}
* {{Cite book|last=Aydin|first=Edip|author-link=Edip S. Aydin|title=The History of the Syriac Orthodox Church of Antioch in North America: Challenges and Opportunities|year=2000|series=MA thesis|location=Crestwood, NY|publisher=Saint Vladimir's Orthodox Theological Seminary|url=http://www.saintgabrielsyouth.com/syriac_church.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20030419090533/http://www.saintgabrielsyouth.com/syriac_church.htm|archive-date=19 April 2003}}
* {{cite journal | last=Aydin | first=Mor Polycarpus Augin | title=The Syriac tradition of the work of the Holy Spirit in the Church to make it One, Holy, Catholic and Apostolic | journal=International Journal for the Study of the Christian Church | publisher=Informa UK Limited | volume=18 | issue=2–3 | date=3 July 2018 | issn=1474-225X | doi=10.1080/1474225x.2018.1516428 | pages=124–131 | s2cid=150675986 }}
&lt;!-- B--&gt;
* {{cite book | last1=Bardakci | first1=M. | last2=Freyberg-Inan | first2=A. | last3=Giesel | first3=C. | last4=Leisse | first4=O. | title=Religious Minorities in Turkey: Alevi, Armenians, and Syriacs and the Struggle to Desecuritize Religious Freedom | publisher=Palgrave Macmillan UK | year=2017 | isbn=978-1-137-27026-9 | url=https://books.google.com/books?id=olQLDgAAQBAJ&amp;pg=PA165 | access-date=25 October 2019}}
* {{cite book | last=Benni | first=C.B. | title=The Tradition of the Syriac Church of Antioch, Concerning the Primacy and the Prerogatives of St. Peter and of His Successors the Roman Pontiffs | publisher=Burns, Oates | year=1871 | url=https://archive.org/details/traditionssyria00benngoog | access-date=25 October 2019}}
* {{Cite book|last=Borbone|first=Pier Giorgio|chapter=From Tur ‘Abdin to Rome: The Syro-Orthodox Presence in Sixteenth-Century Rome|title=Syriac in its Multi-Cultural Context|year=2017|location=Leuven|publisher=Peeters Publishers|pages=277–287|isbn=9789042931640|chapter-url=https://books.google.com/books?id=sxt4rgEACAAJ}}
* {{Cite book|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|title=Studies in Syriac Christianity: History, Literature, and Theology|year=1992|location=Aldershot|publisher=Variorum|url=https://books.google.com/books?id=Hp_YAAAAMAAJ|isbn=9780860783053}}
* {{Cite book|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|title=Syriac Studies: A Classified Bibliography, 1960–1990|year=1996|location=Kaslik|publisher=Parole de l'Orient|url=https://books.google.com/books?id=wUzgAAAAMAAJ}}
* {{Cite book|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|title=A Brief Outline of Syriac Literature|year=1997|location=Kottayam|publisher=St. Ephrem Ecumenical Research Institute|url=https://books.google.com/books?id=ZB1jAAAAMAAJ}}
* {{Cite journal|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|title=The Importance of the Syriac Traditions in Ecumenical Dialogue on Christology|journal=Christian Orient|year=1999|volume=20|pages=189–197}}
* {{cite book | last1=Brock | first1=S.P. | last2=Taylor | first2=D.G.K. | title=The Hidden Pearl: At the turn of the third millennium ; the Syrian Orthodox witness | publisher=Trans World Film Italia | series=The Hidden Pearl: The Syrian Orthodox Church and Its Ancient Aramaic Heritage | year=2001 | url=https://books.google.com/books?id=1lPuAAAAMAAJ | access-date=25 October 2019}}
* {{Cite book|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|chapter=The Syriac Churches in Ecumenical Dialogue on Christology|title=Eastern Christianity: Studies in Modern History, Religion and Politics|year=2004|location=London|publisher=Melisende|pages=44–65|isbn=9781901764239|chapter-url=https://books.google.com/books?id=qPgtAAAAYAAJ}}
* {{Cite book|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|title=Fire from Heaven: Studies in Syriac Theology and Liturgy|year=2006|location=Aldershot|publisher=Ashgate|isbn=9780754659082|url=https://books.google.com/books?id=Ey_FW7acTycC}}
* {{Cite book|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|chapter=The Syrian Orthodox Church in the Modern Middle East|title=Eastern Christianity in the Modern Middle East|year=2010|location=London-New York|publisher=Routledge|pages=13–24|isbn=9781135193713|chapter-url=https://books.google.com/books?id=XzOMAgAAQBAJ}}
* {{Cite journal|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|title=Patriarch Severos' Letter on his Flight from Antioch in 518|journal=Hugoye: Journal of Syriac Studies|year=2017|volume=20|number=1|pages=25–50|doi=10.31826/hug-2018-200103|s2cid=212688775|url=https://raw.githubusercontent.com/Beth-Mardutho/hugoye-data/master/pdf/vol20/HV20N1Brock.pdf|doi-access=free}}
* {{cite book | last1=Brock | first1=S.P. | last2=Kiraz | first2=G. | author3=Gorgias Press | last4=Butts | first4=A.M. | author5=Beth Mardutho—The Syriac Institute | last6=Van Rompay | first6=L. | title=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage | publisher=Gorgias Press | year=2011 | isbn=978-1-59333-714-8 | url=https://books.google.com/books?id=8H3xAwAACAAJ | access-date=25 October 2019}}
&lt;!-- C--&gt;
* {{Cite book|last=Chaillot|first=Christine|title=The Syrian Orthodox Church of Antioch and All the East: A Brief Introduction to Its Life and Spirituality|year=1998|location=Geneva|publisher=Inter-Orthodox dialogue|url=https://books.google.com/books?id=cDm4GAAACAAJ}}
* {{Cite journal|last=Clements|first=Henry|title=Documenting Community in the Late Ottoman Empire|journal=International Journal of Middle East Studies|year=2019|volume=51|number=3|pages=423–443|doi=10.1017/S0020743819000369|s2cid=201442968|url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/documenting-community-in-the-late-ottoman-empire/E9A51CF47D3DF4465E826B67720B7D30/share/88fe8f0094b5fa6c25767daed314124ce680709e#pf14}}
* {{cite book | last1=Curta | first1=F. | last2=Holt | first2=A. | title=Great Events in Religion: An Encyclopedia of Pivotal Events in Religious History &amp;#91;3 volumes&amp;#93; | publisher=ABC-CLIO | year=2016 | isbn=978-1-61069-566-4 | url=https://books.google.com/books?id=dgF9DQAAQBAJ&amp;pg=PA336 | access-date=25 October 2019}}
&lt;!-- D--&gt;
* {{Cite book|last=Dalrymple|first=William|chapter=Introduction|title=The Slow Disappearance of the Syriacs from Turkey and of the Grounds of the Mor Gabriel Monastery|year=2012|location=Münster|publisher=LIT Verlag|pages=7–13|isbn=9783643902689|chapter-url=https://books.google.com/books?id=no5_QSBVq7kC&amp;pg=PA7}}
* {{Cite journal|last=Debié|first=Muriel|title=Syriac Historiography and Identity Formation|journal=Church History and Religious Culture|year=2009|volume=89|number=1–3|pages=93–114|doi=10.1163/187124109X408014|url=https://www.academia.edu/474647}}
* {{Cite journal|last=Dinno|first=Khalid S.|editor1-first=Amir|editor1-last=Harrak|title=The Synods and Canons in the Syrian (Syriac) Orthodox Church in the Second Millennium: An Overview|journal=Journal of the Canadian Society for Syriac Studies|year=2017|volume=17|pages=21–36|doi=10.31826/9781463238940-003|isbn=9781463238940|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.31826/9781463238940-003/html}}
* {{Cite book|last1=Donabed|first1=Sargon G.|last2=Donabed|first2=Ninos|title=syrians of Eastern Massachusetts|year=2006|location=Charleston|publisher=Arcadia Publishing|isbn=9780738544809|url=https://books.google.com/books?id=BVruJbN8GJ4C}}
* {{Cite journal|last1=Donabed|first1=Sargon G.|last2=Mako|first2=Shamiran|title=Ethno-cultural and Religious Identity of Syrian Orthodox Christians|journal=Chronos: Revue d'Histoire de l'Université de Balamand|year=2009|volume=19|pages=69–111|url=https://core.ac.uk/download/pdf/56704913.pdf}}
*&lt;!-- E--&gt;
&lt;!-- F--&gt;&lt;!-- G--&gt;{{Cite book|last=Donabed|first=Sargon G.|title=Reforging a Forgotten History: Iraq and the syrians in the Twentieth Century|year=2015|location=Edinburgh|publisher=Edinburgh University Press|isbn=9780748686056|url=https://books.google.com/books?id=bwLdCQAAQBAJ}}
* {{Cite book|last1=Gaunt|first1=David|last2=Beṯ-Şawoce|first2=Jan|last3=Donef|first3=Racho|title=Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia During World War I|year=2006|location=Piscataway, NJ|publisher=Gorgias Press|isbn=9781593333010|url=https://books.google.com/books?id=L6wZvgAACAAJ}}
* {{Cite book|last=Gaunt|first=David|chapter=Relations between Kurds and Syriacs and syrians in Late Ottoman Diyarbekir|title=Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870–1915|year=2012|location=Leiden-Boston|publisher=Brill|pages=241–266|isbn=978-9004225183|chapter-url=https://books.google.com/books?id=X_LmnA75Dt8C&amp;pg=PA241}}
* {{Cite book|last=Ginkel|first=Jan J. van|chapter=History and Community: Jacob of Edessa and the West Syrian Identity|title=Redefining Christian Identity: Cultural Interaction in the Middle East Since the Rise of Islam|year=2005|location=Leuven|publisher=Peeters Publishers|pages=67–75|isbn=9789042914186|chapter-url=https://books.google.com/books?id=u1nM57HD6joC&amp;pg=PA67}}
* {{Cite book|last=Ginkel|first=Jan J. van|chapter=The Perception and Presentation of the Arab Conquest in Syriac Historiography: How Did the Changing Social Position of the Syrian Orthodox Community Influence the Account of Their Historiographers?|title=The Encounter of Eastern Christianity with Early Islam|year=2006|location=Leiden-Boston|publisher=Brill|pages=171–184|isbn=9004149384|chapter-url=https://books.google.com/books?id=nTjRzNwZEWAC&amp;pg=PA171}}
* {{cite book | last1=Grabar | first1=G.W.B.P.R.L.B.O. | last2=Bowersock | first2=G.W. | last3=Brown | first3=P. | last4=Brown | first4=P.R.L. | last5=Grabar | first5=O. | last6=Caseau | first6=B. | last7=Cameron | first7=A. | last8=Chadwick | first8=H. | last9=Fowden | first9=G. | last10=Geary | first10=P.J. | title=Interpreting Late Antiquity: Essays on the Postclassical World | publisher=Belknap Press of Harvard University Press | year=2001 | isbn=978-0-674-00598-3 | url=https://books.google.com/books?id=qrnDF_BuCvgC&amp;pg=PA227 | access-date=1 November 2019}}
* {{Cite book|last=Griffith|first=Sidney H.|author-link=Sidney H. Griffith|title=The Beginnings of Christian Theology in Arabic: Muslim-Christian Encounters in the Early Islamic Period|year=2002|location=Aldershot|publisher=Ashgate|isbn=9780860788898|url=https://books.google.com/books?id=bOSIAAAAMAAJ}}
* {{Cite book|last=Griffith|first=Sidney H.|author-link=Sidney H. Griffith|chapter=Answering the Call of the Minaret: Christian Apologetics in the World of Islam|title=Redefining Christian Identity: Cultural Interaction in the Middle East Since the Rise of Islam|year=2005|location=Leuven|publisher=Peeters Publishers|pages=91–126|isbn=9789042914186|chapter-url=https://books.google.com/books?id=u1nM57HD6joC&amp;pg=PA91}}
* {{Cite book|last1=Grillmeier|first1=Aloys|author-link1=Aloys Grillmeier|last2=Hainthaler|first2=Theresia|title=Christ in Christian Tradition: The Churches of Jerusalem and Antioch from 451 to 600|volume=2/3|year=2013|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199212880|url=https://books.google.com/books?id=lokeAAAAQBAJ}}
&lt;!-- H--&gt;
* {{Cite journal|last=Haar Romeny|first=Bas ter|title=The Identity Formation of Syrian Orthodox Christians as Reflected in Two Exegetical Collections: First Soundings|journal=Parole de l'Orient|year=2004|volume=29|pages=103–121|url=https://www.academia.edu/2261327}}
* {{Cite journal|last=Haar Romeny|first=Bas ter|title=From Religious Association to Ethnic Community: A Research Project on Identity Formation among the Syrian Orthodox under Muslim Rule|journal=Islam and Christian–Muslim Relations|year=2005|volume=16|number=4|pages=377–399|doi=10.1080/09596410500250248|s2cid=146155860|url=https://doi.org/10.1080/09596410500250248}}
* {{Cite book|last=Haar Romeny|first=Bas ter|chapter=Ethnicity, Ethnogenesis and the Identity of Syriac Orthodox Christians|title=Visions of Community in the Post-Roman World: The West, Byzantium and the Islamic World, 300-1100|year=2012|location=Farnham|publisher=Ashgate Publishing|pages=183–204|isbn=9781317001362|chapter-url=https://books.google.com/books?id=KteqCwAAQBAJ}}
* {{cite book|last1=Hämmerli|first1=Maria|last2=Mayer|first2=Jean-François|title=Orthodox Identities in Western Europe: Migration, Settlement and Innovation|url=https://books.google.com/books?id=KRU3DAAAQBAJ&amp;pg=PT78|year=2016|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-1-317-08490-7}}
* {{cite book | last=Hengel | first=M. | title=Studies in Early Christology | publisher=Bloomsbury Academic | series=Academic Paperback Series | year=2004 | isbn=978-0-567-04280-4 | url=https://books.google.com/books?id=0fLPOx1B-AwC&amp;pg=PA331 | access-date=1 November 2019}}
* {{cite book|last=Hunter|first=Erica C. D.|chapter=The Syrian Orthodox Church|editor=Leustean, Lucian N.|title=Eastern Christianity and Politics in the Twenty-First Century|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zt2vAwAAQBAJ&amp;pg=PA547|year=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-81866-3|pages=541–562}}
&lt;!-- I--&gt;
&lt;!-- J--&gt;
* {{cite journal | last=Janin | first=Raymond | title=Le rite syrien et les Églises syriennes | journal=Revue des études byzantines | volume=18 | issue=115 | doi=10.3406/rebyz.1919.4214 | pages=321–341 | language=fr | year=1919 }}
* {{cite book | last=Jarjour | first=T. | title=Sense and Sadness: Syriac Chant in Aleppo | publisher=Oxford University Press | year=2018 | isbn=978-0-19-063528-2 | url=https://books.google.com/books?id=dnpVDwAAQBAJ&amp;pg=PT236 | access-date=25 October 2019}}
* {{Cite book|last=Jastrow|first=Otto|chapter=Ṭuroyo and Mlaḥsô|title=The Semitic Languages: An International Handbook|year=2011|location=Berlin-Boston|publisher=Walter de Gruyter|pages=697–707|isbn=9783110251586|chapter-url=https://books.google.com/books?id=SMzgBLT87MkC}}
* {{cite book|last=Joseph|first=John|title=Muslim-Christian Relations and Inter-Christian Rivalries in the Middle East: The Case of the Jacobites in an Age of Transition|url=https://books.google.com/books?id=lKaL3_dfFJAC&amp;pg=PA1|year=1983|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-87395-600-0}}
&lt;!-- K--&gt;
* {{cite book|last=Kevorkian|first=Raymond |title=The Armenian Genocide: A Complete History|url=https://books.google.com/books?id=mZ33AgAAQBAJ&amp;pg=PA376|year=2011|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0-85773-020-6|pages=91, 94, 365, 366, 368, 371–379, 887, 901}}
* {{Cite journal|last=Kiraz|first=George A.|author-link=George Kiraz|title=Kthobonoyo Syriac: Some Observations and Remarks|journal=Hugoye: Journal of Syriac Studies|year=2007|volume=10|number=2|pages=129–142|url=https://raw.githubusercontent.com/Beth-Mardutho/hugoye-data/master/pdf/vol10/HV10N2Kiraz.pdf}}
* {{Cite book|last=Kiraz|first=George A.|author-link=George A. Kiraz|title=The Syriac Orthodox in North America (1895–1995): A Short History|year=2019|location=Piscataway, NJ|publisher=Gorgias Press|isbn=9781463240370|url=https://books.google.com/books?id=S-iZwwEACAAJ}}
* {{Cite book|last=Kiraz|first=George A.|author-link=George A. Kiraz|chapter=Negotiating Identity with the Homeland: The Syriac Orthodox of North America in the Early Twentieth Century|title=From Polarization to Cohabitation in the New Middle East|year=2020|location=Wiesbaden|publisher=Harrassowitz Verlag|pages=77–94|isbn=9783447114561|chapter-url=https://books.google.com/books?id=REyfzQEACAAJ}}
* {{Cite book|last=Kitchen|first=Robert A.|chapter=The Syriac Tradition|title=The Orthodox Christian World|year=2012|location=London-New York|publisher=Routledge|pages=66–77|isbn=9781136314841|chapter-url=https://books.google.com/books?id=IcDeFiZgxK0C}}
* &lt;!-- L--&gt;{{cite book | last1=Kurian | first1=G. | last2=Nelson | first2=T. | title=Nelson's Dictionary of Christianity: The Authoritative Resource on the Christian World | publisher=Thomas Nelson | year=2001 | isbn=978-1-4185-3981-8 | url=https://books.google.com/books?id=ZmA18QOiBUUC&amp;pg=PT8905 | access-date=25 October 2019}}
* {{Cite book|last=Loosley|first=Emma|chapter=Peter, Paul and James of Jerusalem: The Doctrinal and Political Evolution of the Eastern and Oriental Churches|title=Eastern Christianity in the Modern Middle East|year=2010 |location=London; New York|publisher=Routledge|pages=1–12|isbn=9781135193713|chapter-url=https://books.google.com/books?id=XzOMAgAAQBAJ}}
&lt;!-- M--&gt;
* {{cite book | last=Markessini | first=J. | title=Around the World of Orthodox Christianity – Five Hundred Million Strong: The Unifying Aesthetic Beauty | publisher=Dorrance Publishing Company | year=2012 | isbn=978-1-4349-1486-6 | url=https://books.google.com/books?id=eVkphDtrW3AC | access-date=25 October 2019}}
* {{cite book | last=Masters | first=B. | title=Christians and Jews in the Ottoman Arab World: The Roots of Sectarianism | publisher=Cambridge University Press | series=Cambridge Studies in Islamic Civilization | year=2004 | isbn=978-0-521-00582-1 | url=https://books.google.com/books?id=8DkV4_ExCHYC&amp;pg=PA45 | access-date=6 November 2019}}
* {{cite book | last=Meinardus | first=O.F.A. | title=The Syrian Jacobites in the Holy City | publisher=Almqvist &amp; Wiksells Boktryckerl AB | year=1964 | url=https://books.google.com/books?id=6MbUjgEACAAJ | access-date=6 November 2019}}
* {{cite book|last=Menze|first=Volker L.|title=Justinian and the Making of the Syrian Orthodox Church|url=https://books.google.com/books?id=q8xYwAEFFzkC|year=2008|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-156009-5}}
* {{Cite journal|last=Messo|first=Johny|author-link=Johny Messo|title=The Origin of the Terms Syria(n) and Suryoyo: Once Again|journal=Parole de l'Orient|year=2011|volume=36|pages=111–125|url=https://www.academia.edu/35435499|access-date=2022-03-17|archive-date=2021-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005211248/https://www.academia.edu/35435499|dead-url=yes}}
* {{Cite book|last=Messo|first=Johny|author-link=Johny Messo|title=Arameans and the Making of syrians: The Last Aramaic-speaking Christians of the Middle East|year=2017|publisher=Aramaic Press|url=https://www.academia.edu/35435648|access-date=2022-03-17|archive-date=2022-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317150043/https://www.academia.edu/35435648|dead-url=yes}}
* {{Cite book|last=Meyendorff|first=John|author-link=John Meyendorff|title=Imperial Unity and Christian Divisions: The Church 450–680 A.D.|year=1989|location=Crestwood, NY|publisher=St. Vladimir's Seminary Press|isbn=9780881410563|url=https://books.google.com/books?id=6J_YAAAAMAAJ}}
* {{Cite journal|last=Millar|first=Fergus|author-link=Fergus Millar|title=The Evolution of the Syrian Orthodox Church in the Pre-Islamic Period: From Greek to Syriac?|journal=Journal of Early Christian Studies|year=2013|volume=21|number=1|pages=43–92|doi=10.1353/earl.2013.0002|s2cid=170436440 |url=http://www.syriacstudies.com/wp-content/uploads/2019/02/24-Evolution-of-Syrian-church.pdf}}
* {{cite book |last1=Minahan |first1=J. |place=Westport, Conn. |title=Encyclopedia of the Stateless Nations: A-C |publisher=Greenwood Press |year=2002 |isbn=978-0-313-32109-2 |url=https://books.google.com/books?id=OLKKVXgEpkoC |access-date=1 November 2019}}
&lt;!-- N--&gt;
* {{Cite book|last=Neill|first=Stephen|author-link=Stephen Neill|title=A History of Christianity in India: The Beginnings to AD 1707|year=2004|orig-year=1984|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521548854|url=https://books.google.com/books?id=RH4VPgB__GQC}}
* {{Cite book|last=Neill|first=Stephen|author-link=Stephen Neill|title=A History of Christianity in India: 1707-1858|year=2002|orig-year=1985|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521893329|url=https://books.google.com/books?id=Xi-tvrYbYxMC}}
* &lt;!-- O--&gt;{{Cite book|last=Nieper|first=Jens|chapter=The Syrian Orthodox Church: The Aramean Community as an Ecumenical Entity in a Transnational Dimension|title=The Slow Disappearance of the Syriacs from Turkey and of the Grounds of the Mor Gabriel Monastery|year=2012|location=Münster|publisher=LIT Verlag|pages=57–62|isbn=9783643902689|chapter-url=https://books.google.com/books?id=no5_QSBVq7kC&amp;pg=PA57}}
* {{Cite book|last=O'Mahony|first=Anthony|chapter=Syriac Christianity in the modern Middle East|title=The Cambridge History of Christianity: Eastern Christianity|volume=5|year=2006|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|pages=511–536|isbn=9780521811132|chapter-url=https://books.google.com/books?id=1xUV-nMxNGsC}}
* {{Cite book|last=Ostrogorsky|first=George|author-link=George Ostrogorsky|year=1956|title=History of the Byzantine State|location=Oxford|publisher=Basil Blackwell|url=https://books.google.com/books?id=Bt0_AAAAYAAJ}}
&lt;!-- P--&gt;
* {{Cite journal|last=Palmer|first=Andrew|title=The History of the Syrian Orthodox in Jerusalem|journal=Oriens Christianus|year=1991|volume=75|pages=16–43|url=https://books.google.com/books?id=oFnYAAAAMAAJ}}
* {{cite book|last=Parry|first=Ken|title=The Blackwell Companion to Eastern Christianity|url=https://books.google.com/books?id=fWp9JA3aBvcC&amp;pg=PA260|year=2010|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4443-3361-9}}
* {{Cite book|last=Perczel|first=István|chapter=Syriac Christianity in India|title=The Syriac World|year=2019|location=London|publisher=Routledge|pages=653–697|isbn=9781138899018|chapter-url=https://books.google.com/books?id=E48JswEACAAJ}}
&lt;!-- Q--&gt;
&lt;!-- R--&gt;
&lt;!-- S--&gt;
* {{cite book|last=Saint-Laurent|first=Jeanne-Nicole Mellon |title=Missionary Stories and the Formation of the Syriac Churches|url=https://books.google.com/books?id=F2MlCQAAQBAJ&amp;pg=PA94|year=2015|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-96058-9|pages=94–}}
* {{Cite journal|last=Sato|first=Noriko|title=Selective Amnesia: Memory and History of the Urfalli Syrian Orthodox Christians|journal=Identities: Global Studies in Culture and Power|year=2005|volume=12|number=3|pages=315–333|doi=10.1080/10702890500202803|s2cid=144800560|url=https://doi.org/10.1080/10702890500202803}}
* {{Cite journal|last=Seleznyov|first=Nikolai N.|title=Jacobs and Jacobites: The Syrian Origins of the Name and its Egyptian Arabic Interpretations|journal=Scrinium: Journal of Patrology, Critical Hagiographyand Ecclesiastical History|year=2013|volume=9|pages=382–398|url=https://www.academia.edu/3605517}}
* {{cite book | last=Smith | first=W. | title=A Dictionary of the Bible: Comprising Its Antiquities, Biography, Geography, and Natural History | publisher=J. Murray | series=A Dictionary of the Bible: Comprising Its Antiquities, Biography, and Natural History | year=1863 | url=https://archive.org/details/dictionaryofbibl1863smit | page=[https://archive.org/details/dictionaryofbibl1863smit/page/73 73] | access-date=25 October 2019}}
* {{Cite book|last=Snelders|first=Bas|title=Identity and Christian-Muslim Interaction: Medieval Art of the Syrian Orthodox from the Mosul Area|year=2010|location=Louvain|publisher=Peeters Publishers|isbn=9789042923867|url=https://books.google.com/books?id=5vyscQAACAAJ}}
* {{Cite book|last=Sommer|first=Renate|author-link=Renate Sommer|chapter=The Role of Religious Freedom in the Context of the Accession Negotiations between the European Union and Turkey - The Example of the Arameans|title=The Slow Disappearance of the Syriacs from Turkey and of the Grounds of the Mor Gabriel Monastery|year=2012|location=Münster|publisher=LIT Verlag|pages=157–170|isbn=9783643902689|chapter-url=https://books.google.com/books?id=no5_QSBVq7kC&amp;pg=PA157}}
* {{cite journal |last1= Swiderski |first1= Richard Michael |year= 1988 |title= Northists and Southists: A Folklore of Kerala Christians |journal= Asian Folklore Studies |volume= 47 |issue= 1 |pages= 73–92 |publisher= [[Nanzan University]] |jstor= 1178253 |ref={{sfnRef|Swiderski|1988a}}|doi= 10.2307/1178253 }}
&lt;!-- T--&gt;
* {{Cite book|last=Taylor|first=William|title=Narratives of Identity: The Syrian Orthodox Church and the Church of England 1895-1914|year=2013|location=Newcastle upon Tyne|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=9781443869461|url=https://books.google.com/books?id=MDlQBwAAQBAJ}}
* {{cite book | title=The Oxford selection of Psalms and hymns, for the use of parish churches | year=1857 | url=https://books.google.com/books?id=mSoDAAAAQAAJ&amp;pg=PA89 | ref={{sfnref | The Oxford selection of Psalms and hymns, for the use of parish churches | 1857}} | access-date=25 October 2019}}
* {{cite book | last=Thomas | first=D.R. | title=Syrian Christians Under Islam: The First Thousand Years | publisher=Brill | series=Biblical Studies and Religious Studies | year=2001 | isbn=978-90-04-12055-6 | url=https://books.google.com/books?id=E51_-Js-bZwC&amp;pg=PP8 | access-date=25 October 2019}}
* {{Cite book|last=Trigona-Harany|first=Benjamin|title=The Ottoman Süryânî from 1908 to 1914|year=2013|location=Piscataway, NJ|publisher=Gorgias Press|isbn=9781607240693|url=https://books.google.com/books?id=RKluQgAACAAJ}}
*&lt;!-- U--&gt;
&lt;!-- V--&gt;
&lt;!-- W--&gt;
&lt;!-- X--&gt;&lt;!-- Y--&gt;{{Cite book|last=Trimingham|first=John Spencer|author-link=John Spencer Trimingham|title=Christianity Among the Arabs in pre-Islamic Times|year=1979|location=London|publisher=Longman|isbn=9780582780811|url=https://books.google.com/books?id=c9XYAAAAMAAJ}}
[[Ստորոգութիւն:Քրիստոնէութիւն]]</text>
      <sha1>j5a53i63tfb6osqk0g7shpzy2105rst</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250495</id>
      <parentid>250494</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:51:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>738</id>
      </contributor>
      <origin>250495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66343" sha1="3nmv6spg4ruemj20smqbkldog269903" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Petersinai.jpg|մինի|upright]]
Ասորի Ուղղափառ Եկեղեցի կամ Ասորական ուղղափառ եկեղեցին նաեւ կոչուած է Յակոբիկեան եկեղեցի, արեւելեան [[Անտիոք|Անտիոքեան]] ուղղափառ եկեղեցի։ Պաշտօնապէս կը ներկայացնէ [[Ասորիք|Ասորի]] միաբնակ եկեղեցւոյ հաւատացեալները։ Անիկա արեւելեան հնագոյն վեց եկեղեցիներէն մէկն է։ 

==Պատմութիւն==

Յառաջացած է 560-570 թուականներուն, երբ Ասորի միաբնակ եկեղեցին ներքին երկպառակութիւններու հետեւանքով երկփեղուած էր։ Առաջին մասը Անտիոքի Պօղոս պատրիարքին անունով կոչուած է Պօղոսեան եկեղեցի, իսկ երկրորդը՝ [[Եդեսիոյ Կոմսութիւն|Եդեսիոյ]] եպիսկոպոս Յակոբ Բարադէոսի անունով կոչուած է Յակոբիկեան եկեղեցի։ Առաջինին հետեւորդները եկեղեցւոյ միասնութիւնը վերականգնելու նպատակով կողմ էին [[Քաղկեդոնականութիւն|քաղկեդոնականութեան]] որոշ զիջումներ ընելու, իսկ Յակոբիկեաններն ալ անզիջող դիրք բռնած էին։ Յակոբիկեան եկեղեցին ունեցած է իր ինքնուրոյն պատրիարքը, որուն նստավայրը սկզբնական շրջանին եղած է Անտիոքի մէջ։ Ասորական ուղղափառ եկեղեցին մշտական բարեկամական յարաբերութիւններ պահած է [[Հայաստանեայց Առաքելական Ս. Եկեղեցի|Հայ եկեղեցւոյ]] հետ։ 

«Յակոբիկեան եկեղեցի» անուանումը վճռականապէս կը մերժէ Ասորական ուղղափառ եկեղեցին։ 

==Ծագում==

Ասորական ուղղափառ եկեղեցւոյ արմատները կ'երթան մինչեւ Առաջին դար, երբ Քրիստոսի առաքեալները առաջին անգամ կոչուեցան «Քրիստոնեայ»՝ Անտիոքի մէջ: Ենթադրութիւն մը կայ, թէ [[Պետրոս առաքեալ]] ինք եղած է հիմնադիրը [[Անտիոք|Անտիոքի]] եկեղեցւոյ՝ մօտաւորապէս 37 թուականին: Պետրոս առաքեալին նահատակութենէն ետք, անոր յաջորդած են [[Սուրբ Եվոդիոս|Սուրբ Եվոդիոսը]] եւ [[Սուրբ Իգնատիոս|Սուրբ Իգնատիոսը]]: Սուրբ Իգնատիոսի գրածներուն մէջ կը գտնենք եկեղեցական կարգերու յառաջդիմութիւնը ձեռնադրուած առաքեալներուն կողմէ: Անոնց մէջ կը տեսնենք Տիրոջ կողմէ առաքեալներուն վերապահուած հոգեւոր իշխանութիւնը: Ան ստեղծած է յաջորդականութեան օրէնքներու շարք մը, որ կը շարունակուի մինչեւ այսօր Ասորի ուղղափառ Եկեղեցւոյ մէջ:

Քրիստոսի օրերուն, Անտիոքը եղած է հռոմէական կայսրութեան ենթակայ Ասորիներու մայրաքաղաքը եւ առեւտուրի կարեւոր կեդրոն մը: Անտիոքի եկեղեցին կարեւոր դեր ունեցած է առաջին երեք տիեզերական ժողովներու ընթացքին: Մինչեւ 451, որ տեղի ունեցաւ [[Քաղկեդոնի Ժողով|Քաղկեդոնի ժողովը]], Անտիոքի եկեղեցին մէկ էր: Ժողովէն ետք, կը բաժնուի երկու մասի. Մէկը յայտնիէ որպէս Ասորի ուղղափառ եկեղեցի, իսկ միւսը՝ Անտիոքի արեւելեան ուղղափառ եկեղեցի:

[[Իրան|Պարսկական]] նախկին տարածքներուն մէջ, յառաջացած է ասորի ուղղափառներու ուրիշ կեդրոն մը: Այս մէկը կը յառաջանայ, որովհետեւ [[Բիւզանդիոն|Բիւզանդիոնի]] հետ հարցեր մէջտեղ կու գան եւ կռիւներ տեղի կ'ունենան: 

Ասորի եկեղեցւոյ սկիզբ առնելը յիշուած է Գործք Առաքելոց Գիրքին մէջ: Այս եկեղեցւոյ մէջ գործած են Բառնաբաս, Պօղոս եւ Պետրոս առաքեալները: Բայց եւ այնպէս, Անտիոքի եկեղեցւոյ հիմնադիր կը նկատուի [[Պօղոս առաքեալ|Պօղոս առաքեալը]]: Ուրեմն՝ Քրիստոնէութեան դէպի արեւելք տարածուիլը կը սկսի Անտիոքէն: Ասորի քրիստոնեաները քարոզած են [[Եդեսիոյ Կոմսութիւն|Եդեսիոյ]], [[Միջագետք|Միջագետքի]], Պարսկաստանի, [[Սրի Լանքա|Սրի Լանքայի]], [[Հնդկաստան|Հնդկաստանի]] եւ [[Չինաստան|Չինաստանի]] մէջ: Ասորախօս քրիստոնեայ բնակիչները բաժնուած են [[Հռոմէական Կայսրութիւն|Հռոմէական կայսրութեան]] եւ Պարսկաստանի միջեւ: Պարսկաստանի [[Շապուհ Ա. թագաւոր|Շապուհ Ա. թագաւորին]] տեղահանումներէն կարելի է  հետեւցնել, թէ Պարսկաստանի մէջ նաեւ գործած է Ասորական եկեղեցին: Հետեւաբար, այդ ժամանակներէն սկսեալ Պարսկաստանի մէջ Ասորի քրիստոնեաները ունեցած են երկու համայնք՝ Արամէախօս եւ Յունախօս:

Երբ 363-ին, պարսիկները կը գրաւեն [[Մծբին]] քաղաքը, ասորի քրիստոնեաները կը տեղափոխուին Եդեսիա՝ գլխաւորութեամբ Եփրեմ Ասորիի։ Մծբինը եւ Եդեսիան հռչակաւոր են իրենց ունեցած դպրոցներով եւ Ասորական Քրիստոնէութեան հոգեւոր զոյգ կեդրոններով։

410-ին Սելեւկիոյ ժողովը կ'ընդունի 325-ին բանաձեւուած Նիկիոյ [[հաւատոյ հանգանակը]]։ Ինչպէս նաեւ, կ'ընդունի եպիսկոպոսական ձեռնադրութեան համար ճշդուած կանոնները։ [[Պարսկաստան|Պարսկաստանի]] մէջ գտնուող Ասորիները,  ուզելով ձերբազատիլ  &lt;nowiki/&gt;[[Բիւզանդական Կայսրութիւն|Բիւզանդական Կայսրութեան]] մեղադրանքներէն եւ խուսափելու համար հալածանքներէն, 424-ին գումարուած Մարկաբդայի ժողովին կը յայտարարեն Պարսկական Ասորի եկեղեցւոյ անկախութիւնը բիւզանդական եկեղեցիէն։ Այս յայտարարութենէն ետք, Պարսկաստանի ասորիները հետզհետէ կը սկսին հեռանալ Հռոմէական կայսրութեան ենթակայ ասորիներէն։ Ի միջի այլոց, Տիզբոնի կաթողիկոսը կը համարուի արեւելեան ասորի եկեղեցւոյ գլուխը։ Անտիոքի եւ այլ աւանդական կեդրոններու հետ, հաղորդակցութիւնը կամաց-կամաց կը տկարանայ։

431-ին տեղի կ'ունենայ [[Եփեսոսի Գ. Տիեզերական Ժողով|երրորդ Տիեզերական ժողովը՝ Եփեսոսի մէջ]], որուն ընթացքին դատապարտութեան կ'ենթարկուի Նեստորի վարդապետութիւնը։ Այս ժողովէն ետք, անոր հետեւորդները կ'ենթարկուին հալածանքներու՝ Բիւզանդական Կայսրութենէն։ Փախստականները, իրենց ապաստանը կը գտնեն Պարսկաստանի մէջ, եւ կը բռնեն պարսիկներու կողմը եւ ամրապնդել իրենց դիրքերը երկրին մէջ։ Սակայն, 484-ին Բէթ Լափաթի մէջ ժողով մը տեղի կ'ունենայ, որ կու գայ դատապարտելու Եփեսոսի մէջ եղած ժողովին որոշումները։ 

499-ին [[Սելեւեկիա|Սելեւեկիոյ]] մէջ տեղի կ'ունենայ ուրիշ ժողով մը, որուն իբրեւ արդիւնք, նեստորականութիւնը կ'ընդունուի Պարսկական եկեղեցւոյ պաշտօնական դաւանանքը։ Քաղկեդոնի ժողովը, նոր բաժանումներ յառաջ կը բերէ քրիստոնեաներուն, բայց յատկապէս Ասորիներուն միջեւ։ 6-րդ դարուն, Պարսկական Նեստորականութեան կողքին, մէջտեղ կու գայ Քաղկեդոնի ժողովը մերժած ասորիներու նոր նուիրապետական կարգեր։ ԻսկՊարսկաստանի, հակաքաղկեդոնական ասորիներու փոքրամասնութիւնը, որ ընդդիմացած էր նեստորականութեան, Զ. Դարու երկրորդ կէսին կը միանայ ուղղափառ ասորիներուն։  

==Անտիոքի Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ հնութիւնը==
[[Պատկեր:Tomb of Joseph of Arimathea.jpg|ձախից|մինի]]
Քրիստոնէական համայնքներուն ջնջին մաս մը միայն կ'ընդունի Անտիոքի Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ հնութիւնը, որուն հիմքը արդէն կրնանք տեսնել քրիստոնէական հին ժամանակաշրջաններէն: Եկեղեցին արդար կերպով կը հպարտանայ, թէ ինք ամէնէն հին առաքելական եկեղեցիներէն մէկն է: 

Եկեղեցական աւանդութեանց համաձայն, Անտիոքի եկեղեցին [[Երուսաղէմ|Երուսաղէմէն]] ետք, երրորդն է, որ հիմնուած է: Անոր առաքելական նշանաւորութիւնը արձանագրուած է: Անտիոքի առաջին եպիսկոպոս եղած է Պետրոս Առաքեալը:

Ե. դարու կէսերուն Անտիոքի եպիսկոպոսը եւ անոր գործընկերները, որոնք կը գտնուէին [[Աղեքսանտրիա|Աղեքսանդրիոյ]] մէջ, Բիւզանդիոնի եւ [[Հռոմ|Հռոմի]] մէջ կը կոչուին պատրիարքներ: Անտիոքի Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ պատրիարքը անցեալին ծանօթ էր իր անունով, սակայն 1293-էն անոնք կ'ընդունին Իգնատիոս անունը: 

Շուրջ 518-ին, զանազան պատճառներով, պատրիարքարանը կը ստիպուի տեղափոխուիլ Անտիոքէն, աչքերը յառելով դէպի [[Մերձաւոր Արեւելք|Մերձաւոր Արեւելքի]] այլ վայրեր: Թափառելէ ետք զանազան շրջաններ, 1957-ին կը հաստատուի [[Դամասկոս|Դամասկոսի]] մէջ:

==Հալածանքներ==

Քաղկեդոնականներուն դէմ պայքար մղողներէն նշանաւոր է՝ Սեւերիոս Անտիոքացին, որ պատրիարքն էր Արեւելքի Ասորի Եկեղեցւոյ, որ միեւնոյն ժամանակ մեծ հեղինակութիւն վայելող աստուածաբան մըն էր՝ ասորախօս շրջաններուն մէջ։ Բիւզանդիոնի կայսր՝ Յուստինոս Ա. հակաքաղկեդոնական հալածանքներու իբրեւ  հետեւանք, 518-ին կ'աքսորուի Աղեքսանդրիա։ Նոյն թուականին, հոն աքսորուածներուն մէջ կար նաեւ ուրիշ հռչակաւոր աստուածաբան մը՝ Յուլիանոս Հալիկառնացին։ Այս երկուքը իրարու հետ վէճ կ'ունենան Տիրոջ մարմնին անապականութեան շուրջ, որուն պատճառով նոր բաժանումներ յառաջ կու գան ասորական համայնքներէն ներս։ Եվտրոպոս, Յուլիանոս Հալիկառնասցիին աշակերտը, կը դառնայ եպիսկոպոս, կը սկսի ձեռնադրել եպիսկոպոսներ ասորիներուն համար [[Պոլիս|Կոստանդնուպոլսոյ]], Աղեքսանդրիոյ, Անտիոքի, Արաբիոյ, Պարսկաստանի եւ Հայաստանի։ Իսկ Անտիոքի քաղկեդոնիկ նոր պատրիարք՝ Եփրեմ (527-545), նախաձեռնութեամբ Սեւերիոս Անտիոքացիին հետեւորդներուն դէմ կը սկսի խիստ եւ սաստիկ հալածանքներ։ Սեւերիոս Անտիոքացին, սկիզբը չ'ուզեր Ընդհանրական Եկեղեցիէն անջատ նուիրապետութիւն մը կարգաւորել, բայց իրենց վանքերէն աքսորուած ասորի վանականներէն կը սկսին իրենց համար հովիւներ ձեռնադրել եւ 529-ին կը ստպուի ճանչնալ բաժնուած եկեղեցւոյ օրինական ըլլալը։ Հուստինիանոս Ա.-ի հալածանքներու սաստկացումին իբրեւ հետեւանք, հակաքաղկեդոնիկ ասորիները կը մնան առանց եպիսկոպոսներու եւ եկեղեցական կառոյցի։ Այդ ժամանակուան ընթացքին, կարգ մը եպիսկոպոսներ գաղտնի միջոցներով կը ճամբորդեն՝ նոր քահանաներ եւ նոր եպիսկոպոսներ ձեռնադրելու։

Զ. դարուն, Եդեսիոյ Յակոբ Բարադիոս եպիսկոպոս բազմաթիւ քահանաներ եւ եպիսկոպոսներ կը ձեռնադրէ, որոնք պիտի հոգային Բիւզանդական կայսրութեան եւ Պարսկաստանի հակաքաղկեդոնական համայնքներու հոգեւոր կարիքները գոհացնելուհամարեւհաստատելու՝նորեւինքնիշխանեկեղեցանուիրապետութիւն։Այնհամայնքըորոնքմերժածէինքաղկեդոնականութիւնըեւնեստորականութիւնը, ծանօթեննաեւՅակոբիկեանեկեղեցիանունով

564-ին Յակոբ Բարադիոս Անտիոքի պատրիարք կը ձեռնադրէ Պօղոս Բէթ-Ուքամայեցին, որուն քաղկեդոնական մտածելակերպին պատճառով, Յակոբիկեան եկեղեցին ներքին ճգնաժամ կ'ապրի։ Սակայն, Անտիոքի Աթանաս Ա. Գամալա պատրիարքը 615-616-ին կըհաշտեցնէ կողմերը։Ուղղափառ Ասորիներու պատրիարքական աթոռը մինչեւ 1034, կը գտնուէր Անտիոքի մէջ, որմէ ետք կը փոխադրուի Մար Բարս, ապա՝ Դերեզ-Զաֆառան, որմէ ետք՝ Հոմս, եւ ի վերջոյ, կը հաստատուի Դամասկոսի մէջ։ Միջինդարերուն, ասորական ուղղափառ գիտական միտքը մեծ վերածնունդ կ'ապրի, որովհետեւ համայնքները ունեցած են աստուածաբանական, փիլիսոփայական, պատմութեան եւ այլ գիտութիւններ ու բարգաւաճող կեդրոններ։ Ասորի ուղղափառ եկեղեցին, զարգացման իր բարձրակէտին, կը ներառնէր 20 մեթրոպոլիտական աթոռ եւ 103 թեմ, եւ ասոնք կը հասնին մինչեւ Աֆղանիսդան։ Այդ ժամանակներուն, Կեդրոնական Ասիոյ մէջ, գոյութիւն ունեցած են առանց եպիսկոպոսի առաջնորդուող ասորական ուղղափառ հաւատացեալներու համայնքներ։ Սակայն, 16-րդդարուն, Լէնկ-Թիմուրի վերջին արշաւանքներուն ընթացքին, ասորական եկեղեցիներու եւ վանքերուն մեծամասնութիւնը կ'աւերուին, կը փակուին կրթութեան շատ մը կեդրոններ, որոնք սկիզբը կ'ըլլան երկարատեւ անկումին։
Ասորի ուղղափառ եկեղեցին մեծ կորուստներու ենթարկուած է Համաշխարհային Առաջին պատերազմին, որոհետեւ Թուրքիոյ մէջ սկիզբ առին հալածանքներու եւ ջարդերու շղթայ մը։ Անոնք որոնք կրցան ազատիլ, ապաստան կը գտնեն դրացի արաբական երկիրները, Եւրոպա եւ Ամերիկա։ 17-րդ դարու կէսէն, Ասորի ուղղափառ եկեղեցին կը ներառէ Հնդկաստանի ինքնավար եկեղեցին, որուն մէկ մասը ներկայիս, կը կոչուին Ասորական Մալապար եկեղեցի։ Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ Ամերիկայի եւԳանատայի թեմերը կը հաստատուին 1957-ին։1959 թուականին եկեղեցւոյ աթոռը կը գտնուէր Դամասկոս քաղաքի Սուրբ Գէորգ մայր տաճարին մէջ։ Ներկայիս անոր ղեկավարն է Իգնատիոս Եփրեմ Բ. Պատրիարքը։ Ասորական ուղղափառ եկեղեցւոյ հաւատացեալներուն թիւնը կը հասնի 5.500.000-ի։ Անոնք հիմնականօրէն կը բնակին Սուրիա, Իրաք, Լիբանան, Իսրայէլ, Թուրքիա եւ Իրան։Անոնքունին 18 պաշտօն, ծուխ եւ առաքելութիւնը կատարող 4 միաբաննութիւններ։ 1993-ին Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ պատրիարքը, հնդիկ հաւատացեալներուն համայնքները կը բաժնէ Սուրիական թեմէն եւ մետրոպոլիտ Մար Նիգոլոսոս Զաքարիայի հովուական առաջնորդութեան ներքեւ կը ստեղծէ Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ Մալապար կամ Մալանքարա թեմը Ամերիկայի մէջ։ Այն թեմը կը ներառնէ 23 ծուխ եւ թեմին ծառայող 25 նուիրեալ եկեղեցականներ։ Աւստրալիոյ մէջ, որ կը պաշտօնավարէ պատրիարքական փոխանորդ արքեպիսկոպոսը եւ կայ 6 ուղղափառ ասորական եկեղեցիներ: 
[[Պատկեր:St-stephanus-gt-vorhang.jpg|մինի]]

==Ներկայ Վիճակ==

2001-ին կային 2.4 միլիոն Յակոբիկ Քրիստոնեաներ, որոնք կ'ապրէին Սուրիոյ, Թուրքիոյ եւ Լիբանանի մէջ։ Ինչպէս նաեւ, 2 միլիոն՝ Հնդկաստանի Քերալա քաղաքին մէջ, 50 հազար Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ, 50 հազար Հիւսիսային Ամերիկայի եւ 50 հազար ալ Հարաւային Ամերիկայի մէջ։ Ամէնէն հին ասորի քրիստոնեաները կը վարէին խիստ ճգնաւորական կեանք եւ աւանդապահ վանական կենցաղ։ Եկեղեցւոյ կեդրոնը կը կազմէին վանական համայնքները։ Բիւզանդական կայսրութեան սահմաններուն մէջ, Յակոբիկեան Ասորի եպիսկոպոսները իրենց աթոռները ծածուկ կերպով  հաստատած էին վանքերու մէջ, որովհետեւ քաղաքներէն ներս զէնքի եւ բռնի ուժով քաղկեդոնականութիւնը կը պարտադրուէր։ Իսկ վանքերը, որոնք կը գտնուէին քաղաքին սահմաններէն հեռու, ազատ էին իշխանութեան կողմէ տեղի ունեցող հսկողութենէն։ Հազուագիւտ վանքեր կան ներկայիս տարածուած Թուրքիոյ,  Իրաքի, Լիբանանի եւ Սուրիոյ սահմաններէն ներս։ Ասորական սփիւռքին մէջ, իր տեսակով եզակի վանքը կը գտնուի Հոլանտայի մէջ։ Ներկայիս, վանքերը կ'օգտագործուին իբրեւ աստուածաբանական ուսում ջամբող կրթական կեդրոններ։

==Սուրբ Եփրեմ Ճեմարանը==

1939-ին կը հիմնուի Ասորի Ուղղափառ եկեղեցւոյ գլխաւոր աստուածաբանական կեդրոնը՝ Սուրբ Եփրեմ ճեմարանը, Իրաքի մայրաքաղաք՝ Մաւսուլի մէջ։ Սակայն, 1960-ական թուականներուն կը փոխադրուի Պէյրութ, [[Լիբանան]]։ Բայց եւ այնպէս, Լիբանանի մէջ ծնունդ առած քաղաքացիական պատերազմին պատճառով, ուսանողները կ'երթան եւ կը հաստատուին Դամասկոս։

Սուրբ Եփրեմ ճեմարանը նոր ճիւղաւորումներ կը ստանայ 1995-ին Դամասկոսի մօտակայքը։ Ասորիները եղած են առաջին քարոզիչները քրիստոնէութեան մասին, նաեւ Հայաստանէն ներս։

==Ասորիները Հայաստանի մէջ==

Պատմութեան ծանօթ է, թէ ինչպէս հայերը 301-ին պետական կրօնք հռչակած են քրիստոնէութիւնը, որմէ ետք ասորիները ազատ կերպով սկսած են գործել Հայաստանէն ներս։ Յունարէնի կողքին, Ասորերէնը նաեւ եղած է պաշտօնական լեզու, որպէսզի թէ եկեղեցիներէն եւ թէ դպրոցներէն ներս՝ քարոզեն նոր կրօնքը։ Հայոց պատմութեան բիւրաւոր աւանդութիւններ կան ասորի մատենագիրներու գործերուն մէջ։ Ասորի գիտնականները, աջակցած են Մեսրոպ Մաշտոցին՝ ստեղծելու համար հայերէն տառերը։ Հարկ է յիշել նաեւ, առաջին անգամ Սուրբ Գիրքի հայերէն թարգմանութեան համար գործածուած է ասորերէն բնագիր մը։ Աստուածաշունչին կողքին, հայերէնի թարգմանուած են նաեւ հայ մատենագիրներու երկերը։

==Հայոց Եկեղեցւոյ Եւ Ասորիներուն Փոխ Յարաբերութիւնը==
[[Պատկեր:Bible and Pulpit, Mor Hananyo.jpg|ձախից|մինի]]
Հայ-ասորի ուղղափառ եկեղեցիներուն կապերը կը սկսին քրիստոնէութեան կանուխ շրջանէն եւ կը շարունակուին մինչեւ յաջորդող դարերը։ Հայ եկեղեցին աւելի սերտ գործակից կը դառնայ հակաքաղկեդոնական ասորիներուն հետ, որովհետեւ մերժած են նեստորականութիւնը։ Հայ եկեղեցին մեծ հեղինակութիւն եւ դիրք ունէր 6-8րդ դարերուն յատկապէս քաղկեդոնականները մերժող եկեղեցիներուն եւ ժողովուրդներուն հետ։ Առ այդ, ուղղափառ ասորիները իրենց ապաստանը կը գտնեն հայ եկեղեցիէն ներս։ Հայոց կաթողիկոսները հայերուն կողքին ասորիներուն համար ալ եպիսկոպոներ կը ձեռնադրեն։ Դուինի մէջ տեղի ունեցած 506-ի ժողովին, կը քննարկուի նաեւ Պարսկաստանի ուղղափառ ասորիներուն հարցը, որոնք օգնութեան համար խնդրագիր նամակ մը յղած էին Բաբգէն Ա. Ոթսմեցի կաթողիկոսին։ Կաթողիկոսը ուղղափառ պարսիկներուն գրած երկու նամակներով «Թուղթ Հայոց ի Պարսս առ Ուղղափառս», կը հաստատուին երկու եկեղեցիներու դաւանական միասնութիւնը։ 554-ին, Դուինի մէջ տեղի կ'ունենայ ուրիշ ժողով մը, որուն ընթացքին պաշտօնապէս հայ եւ քղմեդոնիկ եկեղեցիներու բաճանման քայլերը սկիզբ կ'առնեն։ Այս ժողովին կը մասնակցի նաեւ Ասորի Ուղղափառ եկեղեցին, ներկայացուցիչ ունենալով՝ Աբդիշո Եպիսկոպոսը, որ հայերուն օգնած էր նաեւ հակաքաղկեդոնիկ աստուածաբանի մը գրութիւննրը։ 726-ին, Մանազկերտի մէջ ուրիշ ժողով մը տեղի կ'ունենայ, որուն կը հրաւիրուի նաեւ հայոց Յովհաննէս Գ. Օձնեցի կաթողիկոսը։ Նախաձեռնութեամբ Անտիոքի Աթանաս պատրիարքին, Հայ եկեղցւոյ եւ Յակոբիկեան Ասորիներու միջեւ կը կնքուի դաւանական միութիւն անապականութեան խնդրին շուրջ, ինչպէս նաեւ ծիսական այլ հարցերու շուրջ կ'որդեգրեն միասնական մօտեցում։ Հայ եկեղեցւոյ տօնելի սուրբերուն շարքին կան նաեւ Ասորի սուրբեր, որովհետեւ յատուկ առնչութիւն ունեցած են հայ իրականութեան հետ։ Եփրեմ Ասորին Հայ եկեղեցւոյ տասներկու վարդապետներէն մէկն է, եւ համաքրիստոնէական սուրբ հայրերէն մէկը։ Հայ-Ասորի եկեղեցական, մշակութային նիւթերուն շուրջ գլխաւոր հետազօտող եղած է Ե. Տէր-Մինասեանը։

Ասորական ուղղափառ եկեղեցին եւ միւս արեւելեան ուղղափառ եկեղեցիները

Ասորական ուղղափառ եկեղեցին ամբողջական հաղորդակցութեան մէջ է միւս արեւելեան ուղղափառ եկեղեցիներուն հետ: Ան անդամ է Համաշխարհային Եկեղեցւոյ Խորհուրդին: Մասնակցած է երկխօսութիւններու արեւելեան ուղղափառ եկեղեցիներուն հետ, որպէսզի լուծեն քրիստոնէական վարդապետութեան կապուած շատ մը վէճեր: ԻԱ.  դարու առաջին տասնամեակի ընթացքին անիկա ունէր աւելի քան 1.4 միլիոն հաւատացեալ ժողովուրդ:

==Աղէտներ==

Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ պատմութիւնը լեցուն է եւ նկարագրուած է դժբախտութիւններով, որովհետեւ Զ.եւ Է. դարերուն, Բիւզանդական ճնշումներուն կը յաջորդեն ԺԱ. եւ ԺԲ. դարերու խաչակիրներու արշաւանքները, որմէ ետք 1336-1405-ի միջեւ Մոնկոլներունը: Օսմանական սուլթանութեան օրերուն, խիստ սահմանափակումներու կ'ենթարկուին: Աւելի մեծ աղէտ մըն ալ տեղի կ'ունենայ 1915-ի ասորիներուն ջարդը, որ սպաննեց 90,314 մարդ 346 գիւղերէ, որ կը ներկայացնէ ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ մէկ երրորդը: Անոր կը յաջորդէ 1925-26-ի քրտական ապստամբութիւնը: Այս բոլոր ահաւոր տառապանքները պատճառ կը դառնան, որ արտագաղթը աճ արձանագրէ:

==Իւրայատկութիւններ==
[[Պատկեր:Icon of the blessed Virgin Mary by Luke the Evangelist.jpg|մինի|339x339փքս]]
Ասորի ուղղափառ եկեղեցին եզակի է բազմաթիւ պատճառներով: Նախ, ան կը ներկայացնէ քրիստոնէութեան այն դէմքը, որ ունի սեմական բնոյթ. մշակոյթ մը, որ շատ հեռու չէ Քրիստոսի ապրած օրերուն մշակոյթէն: Երկրորդ, պատարագի ընթացքին կը գործածուի Ասորերէնը, որ արամերէնի բարբառ մըն է եւ կը նմանի այն արամերէնին, որմով քարոզած են Քրիստոս եւ Իր առաքեալները: Երրորդ, ան աշխարհի վրայ մատուցուած պատարագներուն ամենահիներէն է: Չորրորդ, իր հաւատացեալներու բազմազգութիւնը ցոյց կու տայ Քրիստոսի մարմնին միասնութիւնը. Եւ այս կը նկատուի ամենակարեւոր պատճառը իր եզակի ըլլալուն:

Քրիստոնէական ասորական համայնքը արագօրէն տարածուեցաւ արեւելքի մէջ: Աստուածաշունչն ալ թարգմանուեցաւ ասորերէնի, որպէսզի ծառայէ հիմնական աղբիւր կրօնքի տարածման համար: Ասորական Աստուածաշունչը, մինչեւ այս օրերը ժամանակակից գիտնականներու կողմէ կը պահպանուի զգուշութեամբ: 

Մինչեւ 5-րդ դարու կէսերը՝ 451, եկեղեցին միասին էր: Երբ գումարուեցաւ Քաղկեդունի ժողովե եւ ընդունուեցաւ Բիւզանդիոնի յունական եւ Հռոմի լատինական եկեղեցիներուն կողմէ, պառակտումներու ճամբայ բացաւ: Բայց եւ այնպէս թէ՛ հայերը, թէ՛ ասորիները եւ թէ, [[Ղպտի Ուղղափառ Եկեղեցի|ղպտիները]] մերժեցին Քաղկեդոնի ժողովը: Այս պառակտումը ժխտական կերպով ազդեց Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ վրայ: 

Կայսրը, աջակից էր քաղկեդոնական խումբին: Ուստի, խիստ սաստիկ հալածանքներու ենթարկուեցաւ Ասորի ուղղափառ եկեղեցին: Մեծ թիւով ասորի եպիսկոպոսներ աքսորուեցան, գլխաւորաբար՝ Մոր Մեւերիոս պատրիարքին, որ աքսորուած ըլլալէն ետք, 538-ին կը վախճանի: Սոյն թուականէն ետք, Ասորի ուղղափառ եկեղեցին անմխիթար եւ անյոյս էր, որովհետեւ նախ կորսնցուցած էին հօտին քաջ հովիւը. Եւ այժմ մնացած էր միայն երեք եպիսկոպոսներ: Եկեղեցին վերակենդանացնողը եղաւ Մոր Յակուբը երբ 544-ին կը ձեռնադրուի եպիսկոպոս, շնորհիւ Կ. Պոլսոյ կայսրուհիին՝ Թեոդորայի ունեցած հեղինակութեամբ: Ան կը նկատուի եկեղեցին վերակենդանացնող, որովհետեւ յաջողած է օծել եւ ձեռնադրել 27 նոր եպիսկոպոսներ, հարիւրաւոր քահանաներ եւ սարկաւագներ: Ասորի եկեղեցին, մինչեւ օրս, յուլիս 30-ին կը յիշատակէ այս սուրբին տօնը, որ վախճանեցաւ նշեալ օրուան 578 թուականին: Դարեր անց, եկեղեցւոյ հակառակորդները զայն կոշեցին Սուրբ Յակոբին անունով «Յակոբիտ»: Ասորական ուղղափառ եկեղեցին, բնականաբար, կը մերժէ այս նուաստացնող «ածականը», որ շատերուն մօտ սխալ տպաւորութիւն կը ձգէ՝ թէ եկեղեցին հիմնուած է Մոր Յակուբի կողմէն: 

Համաշխարհային քաղաքակրթութեան մէջ ալ պէտք չէ անտեսել Ասորական եկեղեցւոյ դերը: Չորրորդ դարուն արդէն, Միջագետքի եւ Անտիոքի մէջ գոյին ունէին վանքեր եւ դպրոցներ: Վանականները եւ գիտնականները իրենց օրը կ'անցնէին յունարէն գիտութիւնը ուսումնասիրելով, մեկնաբանելով եւ հարկ եղած տեղը աւելցնելով: Հետեւաբար, յստակ է եւ զարմանալի չէ թէ ինչու երբ արաբները Է. դարուն նուաճեցին Մերձաւոր Արեւելքը, ուզեցին ձեռք բերել յունական բոլոր գիտելիքները, դիմեցին ասորի գիտնականներուն եւ եկեղեցականներուն: [[Արաբական թերակղզի|Արաբ]] խալիֆաները պարտականութիւն տուին, որպէսզի թարգմանեն արաբերէնի: 

Ասորական ուղղափառ եկեղեցին յառաջիկայ դարերուն գոյատեւած է բազմաթիւ կայսրութիւններու տիրապետութեան տակ: Արաբներու, Մոնկոլներու, խաչակիրներու արշաւանքներուն, մամլուքներուն եւ ոսմանցիներուն օրով ասորի ուղղափառ եկեղեցին շարունակեց գոյատեւել: Որեւէ տեսակի ճնշում չէ յաջողած հաւատափոխ ընել եկեղեցւոյ հետեւորդները:

Ի. դարու ամէնէն դաժան հալածանքը կ'ըլլայ [[Առաջին Համաշխարհային Պատերազմ|Առաջին համաշխարհային պատերազմին]], երբ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|օսմանեան թուրքերը]] եւ քիւրտերը միասնաբար կը ջարդեն փոքրամասնութիւններ: Կ'ենթադրուի, որ զոհուած էքառորդ միլիոն ասորիներ: Այս պատճառով արտագաղթ տեղի կ'ունենայ դէպի զանազան երկիրներ՝ [[Սուրիա]], [[Լիբանան]], [[Իրաք]] եւ [[Պաղեստին]]: Իսկ ոմանք ալ կը գաղթեն դէպի [[Եւրոպա]] եւ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ԱՄՆ]]:

Ներգաղթի իբրեւ հետեւանք Ասորական ուղղափառ եկեղեցին հաւատացեալներ ունի աշխարհի չորս ծագերուն: 

Ասորի ուղղափառ եկեղեցին հաւատարիմ է [[Նիկիա|Նիկիոյ ժողովին]] բանաձեւուած հաւատոյ հանգանակին: Ան կը հաւատայ Երրորդութեան գաղափարին, որ մէկ Աստուած է եւ գոյութիւն ունի երեք առանձին դէմքի մէջ, որ կը կոչուի՝ Հայր, Որդի եւ Ս. Հոգի: Այս երեքը կը կազմեն մէկ էութիւն, մէկ Աստուածութիւն, մէկ կամք եւ մէկ տէրութիւն: 

Ասորական եկեղեցին կը հաւատայ, որ Աստուծոյ Որդին՝ Յիսուս Քրիստոս, մարմնացաւ եւ մարդկային բնութիւն առաւ [[Ս. Կոյս Մարիամ Աստուածամայր|Մարիամ Ս. Կոյսէն]] եւ կուսութեամբ ծնաւ իրմէ: 33 տարեկանին Ան ենթարկուեցաւ դաժանագին չարչարանքներու եւ դաժանագոյն մահուան՝ Խաչին վրայ: 

Ասորական ուղղափառ եկեղեցին Մարիամ Աստուածածինը կը կոչէ Աստուծոյ կրող, որովհետեւ ան կրեց Քրիստոս իր որովայնին մէջ:

Ասորական ուղղափառ եկեղեցին նաեւ կը հաւատայ կամ կարծէ թէ Քրիստոսի մահը խաչին վրայ՝ Իր հոգիին բաժանումն էր եւ ոչ թէ աստուածութիւնն էր, որ բաժնուեցաւ: Իր մահով էր, որ մենք հաշտութեան միջնորդ ունեցանք մեր երկնաւոր Հօր հետ:
[[Պատկեր:Kottayam Valiapally.jpg|ձախից|մինի]]
           

Դ. դարու սկիզբը ձեւաւորուած է Պարսական եկեղեցւոյ նուիրապետութիւնը՝ [[Տիզբոն|Տիզբոնի]] կաթողիկոսին գլխաւորութեամբ:

Ասորական ուղղափառ եկեղեցին այժմ ունի  33 թեմեր ու պատրիարքական փոխանորդութիւնները։

Արեւելքի Ասորական եկեղեցւոյ տաճարները կը կառուցուին դէմքով դէպի արեւելք։ Եկեղեցւոյ կառուցուածքը նման է Երուսաղէմեան տաճարին նկարագրութեան։ Տաճարին ճիշդ կեդրոնը կը գտնուի Սրբութիւն Սրբոցը իսկ հիւսիւսային կողմը աւանդատունը իսկ հարաւային կողմը մկրտարանը։

Եկեղեցին չօծուած ըլլալու պարագային, պատարագի ժամանակ Սուրբ սեղանին վրայ կը դնեն երկու տախտակ, որ կը նշանակէ [[Մովսէս Մարգարէ|Մովսէս Մարգարէին]] պատուիրաններու տախտակները. ինչպէս որ հայ եկեղեցին ունի վէմքարը։ Սուրբ սեղանին վրայ կը դրուին Աւետարան, փոքր ձեռքի խաչ, քահանայի պատարագամատոյց եւ ծիսական երգերու գիրք մը։ Ի տարբերութիւն, եկեղեցւոյ սեղանին ետեւը ազատ տարածութիւն չունի որ հայ եկեղեցին կ'օգտագործէ վերաբերուման ընթացքին։

Սրբութիւն սրբոցին ճիշդ կեդրոնը առաստաղին կախուած է կանթեղ մը, որ կը խորհրդանշէ Աստուծոյ ներկայութիւնը, մինչ հայ եկեղեցին կանթեղները կը կախէ Սուրբ սեղաններու կամ պատկերներուն առջեւ։

Ասորական եկեղեցւոյ խորանները տաճարէն կը բաժնուին 3 աստիճաններով, որ կը խորհրդանշէ երկրային դրախտի եւ երկինքի կապը։ Իսկ հայ եկեղեցւոյ մէջ աստիճաններուն թիւը մօտաւորեպէս 3-7 հատ են, որոնք կը գտնուին խորանին աջ ու ձախ կողմերը։ որոնցմէ աջակողմեանը պատարագի ընթացքին կ'օգտագործուի բարձրանալուեւ իջնելու համար։

Ասորական ուղղափառ եկեղեցւոյ քահանայութիւնը երեք աստիճան ունի.

* Եպիսկոպոս.-Անոր մէջ կան պատրիարքի, կաթողիկոսի եւ արքեպիսկոպոսի աստիճանները:

* Փոխանորդ.-Անոր մէջ կան խոր-եպիսկոպոսներուն եւ քահանայի աստիճանները:

* Սարկաւագ.-Ասոր մէջ կան վարդապետի, աւետարանական-սարկաւագի, ենթասարկաւագի, դասախօսի աստիճանները:

== Աղբիւրներ ==
* {{Cite book|last=Atto|first=Naures|chapter=The Myth of an Ideal Leader: The Case of the Syriac Orthodox Community in Europe|title=Orthodox Identities in Western Europe: Migration, Settlement and Innovation|year=2014|location=Farnham|publisher=Ashgate Publishing|pages=51–66|isbn=9781317084914|chapter-url=https://books.google.com/books?id=mBU3DAAAQBAJ}}
* {{Cite book|last1=Atto|first1=Naures|last2=Barthoma|first2=Soner O.|chapter=Syriac Orthodox Leadership in the Post-Genocide Period (1918–26) and the Removal of the Patriarchate from Turkey|title=Let Them Not Return: Sayfo - The Genocide Against the syrian, Syriac, and Chaldean Christians in the Ottoman Empire|year=2017|location=New York-Oxford|publisher=Berghahn Books|pages=113–131|isbn=9781785334993|chapter-url=https://books.google.com/books?id=F9E9DQAAQBAJ}}
* {{Cite book|last=Aydin|first=Edip|author-link=Edip S. Aydin|title=The History of the Syriac Orthodox Church of Antioch in North America: Challenges and Opportunities|year=2000|series=MA thesis|location=Crestwood, NY|publisher=Saint Vladimir's Orthodox Theological Seminary|url=http://www.saintgabrielsyouth.com/syriac_church.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20030419090533/http://www.saintgabrielsyouth.com/syriac_church.htm|archive-date=19 April 2003}}
* {{cite journal | last=Aydin | first=Mor Polycarpus Augin | title=The Syriac tradition of the work of the Holy Spirit in the Church to make it One, Holy, Catholic and Apostolic | journal=International Journal for the Study of the Christian Church | publisher=Informa UK Limited | volume=18 | issue=2–3 | date=3 July 2018 | issn=1474-225X | doi=10.1080/1474225x.2018.1516428 | pages=124–131 | s2cid=150675986 }}
&lt;!-- B--&gt;
* {{cite book | last1=Bardakci | first1=M. | last2=Freyberg-Inan | first2=A. | last3=Giesel | first3=C. | last4=Leisse | first4=O. | title=Religious Minorities in Turkey: Alevi, Armenians, and Syriacs and the Struggle to Desecuritize Religious Freedom | publisher=Palgrave Macmillan UK | year=2017 | isbn=978-1-137-27026-9 | url=https://books.google.com/books?id=olQLDgAAQBAJ&amp;pg=PA165 | access-date=25 October 2019}}
* {{cite book | last=Benni | first=C.B. | title=The Tradition of the Syriac Church of Antioch, Concerning the Primacy and the Prerogatives of St. Peter and of His Successors the Roman Pontiffs | publisher=Burns, Oates | year=1871 | url=https://archive.org/details/traditionssyria00benngoog | access-date=25 October 2019}}
* {{Cite book|last=Borbone|first=Pier Giorgio|chapter=From Tur ‘Abdin to Rome: The Syro-Orthodox Presence in Sixteenth-Century Rome|title=Syriac in its Multi-Cultural Context|year=2017|location=Leuven|publisher=Peeters Publishers|pages=277–287|isbn=9789042931640|chapter-url=https://books.google.com/books?id=sxt4rgEACAAJ}}
* {{Cite book|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|title=Studies in Syriac Christianity: History, Literature, and Theology|year=1992|location=Aldershot|publisher=Variorum|url=https://books.google.com/books?id=Hp_YAAAAMAAJ|isbn=9780860783053}}
* {{Cite book|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|title=Syriac Studies: A Classified Bibliography, 1960–1990|year=1996|location=Kaslik|publisher=Parole de l'Orient|url=https://books.google.com/books?id=wUzgAAAAMAAJ}}
* {{Cite book|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|title=A Brief Outline of Syriac Literature|year=1997|location=Kottayam|publisher=St. Ephrem Ecumenical Research Institute|url=https://books.google.com/books?id=ZB1jAAAAMAAJ}}
* {{Cite journal|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|title=The Importance of the Syriac Traditions in Ecumenical Dialogue on Christology|journal=Christian Orient|year=1999|volume=20|pages=189–197}}
* {{cite book | last1=Brock | first1=S.P. | last2=Taylor | first2=D.G.K. | title=The Hidden Pearl: At the turn of the third millennium ; the Syrian Orthodox witness | publisher=Trans World Film Italia | series=The Hidden Pearl: The Syrian Orthodox Church and Its Ancient Aramaic Heritage | year=2001 | url=https://books.google.com/books?id=1lPuAAAAMAAJ | access-date=25 October 2019}}
* {{Cite book|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|chapter=The Syriac Churches in Ecumenical Dialogue on Christology|title=Eastern Christianity: Studies in Modern History, Religion and Politics|year=2004|location=London|publisher=Melisende|pages=44–65|isbn=9781901764239|chapter-url=https://books.google.com/books?id=qPgtAAAAYAAJ}}
* {{Cite book|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|title=Fire from Heaven: Studies in Syriac Theology and Liturgy|year=2006|location=Aldershot|publisher=Ashgate|isbn=9780754659082|url=https://books.google.com/books?id=Ey_FW7acTycC}}
* {{Cite book|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|chapter=The Syrian Orthodox Church in the Modern Middle East|title=Eastern Christianity in the Modern Middle East|year=2010|location=London-New York|publisher=Routledge|pages=13–24|isbn=9781135193713|chapter-url=https://books.google.com/books?id=XzOMAgAAQBAJ}}
* {{Cite journal|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|title=Patriarch Severos' Letter on his Flight from Antioch in 518|journal=Hugoye: Journal of Syriac Studies|year=2017|volume=20|number=1|pages=25–50|doi=10.31826/hug-2018-200103|s2cid=212688775|url=https://raw.githubusercontent.com/Beth-Mardutho/hugoye-data/master/pdf/vol20/HV20N1Brock.pdf|doi-access=free}}
* {{cite book | last1=Brock | first1=S.P. | last2=Kiraz | first2=G. | author3=Gorgias Press | last4=Butts | first4=A.M. | author5=Beth Mardutho—The Syriac Institute | last6=Van Rompay | first6=L. | title=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage | publisher=Gorgias Press | year=2011 | isbn=978-1-59333-714-8 | url=https://books.google.com/books?id=8H3xAwAACAAJ | access-date=25 October 2019}}
&lt;!-- C--&gt;
* {{Cite book|last=Chaillot|first=Christine|title=The Syrian Orthodox Church of Antioch and All the East: A Brief Introduction to Its Life and Spirituality|year=1998|location=Geneva|publisher=Inter-Orthodox dialogue|url=https://books.google.com/books?id=cDm4GAAACAAJ}}
* {{Cite journal|last=Clements|first=Henry|title=Documenting Community in the Late Ottoman Empire|journal=International Journal of Middle East Studies|year=2019|volume=51|number=3|pages=423–443|doi=10.1017/S0020743819000369|s2cid=201442968|url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/documenting-community-in-the-late-ottoman-empire/E9A51CF47D3DF4465E826B67720B7D30/share/88fe8f0094b5fa6c25767daed314124ce680709e#pf14}}
* {{cite book | last1=Curta | first1=F. | last2=Holt | first2=A. | title=Great Events in Religion: An Encyclopedia of Pivotal Events in Religious History &amp;#91;3 volumes&amp;#93; | publisher=ABC-CLIO | year=2016 | isbn=978-1-61069-566-4 | url=https://books.google.com/books?id=dgF9DQAAQBAJ&amp;pg=PA336 | access-date=25 October 2019}}
&lt;!-- D--&gt;
* {{Cite book|last=Dalrymple|first=William|chapter=Introduction|title=The Slow Disappearance of the Syriacs from Turkey and of the Grounds of the Mor Gabriel Monastery|year=2012|location=Münster|publisher=LIT Verlag|pages=7–13|isbn=9783643902689|chapter-url=https://books.google.com/books?id=no5_QSBVq7kC&amp;pg=PA7}}
* {{Cite journal|last=Debié|first=Muriel|title=Syriac Historiography and Identity Formation|journal=Church History and Religious Culture|year=2009|volume=89|number=1–3|pages=93–114|doi=10.1163/187124109X408014|url=https://www.academia.edu/474647}}
* {{Cite journal|last=Dinno|first=Khalid S.|editor1-first=Amir|editor1-last=Harrak|title=The Synods and Canons in the Syrian (Syriac) Orthodox Church in the Second Millennium: An Overview|journal=Journal of the Canadian Society for Syriac Studies|year=2017|volume=17|pages=21–36|doi=10.31826/9781463238940-003|isbn=9781463238940|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.31826/9781463238940-003/html}}
* {{Cite book|last1=Donabed|first1=Sargon G.|last2=Donabed|first2=Ninos|title=syrians of Eastern Massachusetts|year=2006|location=Charleston|publisher=Arcadia Publishing|isbn=9780738544809|url=https://books.google.com/books?id=BVruJbN8GJ4C}}
* {{Cite journal|last1=Donabed|first1=Sargon G.|last2=Mako|first2=Shamiran|title=Ethno-cultural and Religious Identity of Syrian Orthodox Christians|journal=Chronos: Revue d'Histoire de l'Université de Balamand|year=2009|volume=19|pages=69–111|url=https://core.ac.uk/download/pdf/56704913.pdf}}
*&lt;!-- E--&gt;
&lt;!-- F--&gt;&lt;!-- G--&gt;{{Cite book|last=Donabed|first=Sargon G.|title=Reforging a Forgotten History: Iraq and the syrians in the Twentieth Century|year=2015|location=Edinburgh|publisher=Edinburgh University Press|isbn=9780748686056|url=https://books.google.com/books?id=bwLdCQAAQBAJ}}
* {{Cite book|last1=Gaunt|first1=David|last2=Beṯ-Şawoce|first2=Jan|last3=Donef|first3=Racho|title=Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia During World War I|year=2006|location=Piscataway, NJ|publisher=Gorgias Press|isbn=9781593333010|url=https://books.google.com/books?id=L6wZvgAACAAJ}}
* {{Cite book|last=Gaunt|first=David|chapter=Relations between Kurds and Syriacs and syrians in Late Ottoman Diyarbekir|title=Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870–1915|year=2012|location=Leiden-Boston|publisher=Brill|pages=241–266|isbn=978-9004225183|chapter-url=https://books.google.com/books?id=X_LmnA75Dt8C&amp;pg=PA241}}
* {{Cite book|last=Ginkel|first=Jan J. van|chapter=History and Community: Jacob of Edessa and the West Syrian Identity|title=Redefining Christian Identity: Cultural Interaction in the Middle East Since the Rise of Islam|year=2005|location=Leuven|publisher=Peeters Publishers|pages=67–75|isbn=9789042914186|chapter-url=https://books.google.com/books?id=u1nM57HD6joC&amp;pg=PA67}}
* {{Cite book|last=Ginkel|first=Jan J. van|chapter=The Perception and Presentation of the Arab Conquest in Syriac Historiography: How Did the Changing Social Position of the Syrian Orthodox Community Influence the Account of Their Historiographers?|title=The Encounter of Eastern Christianity with Early Islam|year=2006|location=Leiden-Boston|publisher=Brill|pages=171–184|isbn=9004149384|chapter-url=https://books.google.com/books?id=nTjRzNwZEWAC&amp;pg=PA171}}
* {{cite book | last1=Grabar | first1=G.W.B.P.R.L.B.O. | last2=Bowersock | first2=G.W. | last3=Brown | first3=P. | last4=Brown | first4=P.R.L. | last5=Grabar | first5=O. | last6=Caseau | first6=B. | last7=Cameron | first7=A. | last8=Chadwick | first8=H. | last9=Fowden | first9=G. | last10=Geary | first10=P.J. | title=Interpreting Late Antiquity: Essays on the Postclassical World | publisher=Belknap Press of Harvard University Press | year=2001 | isbn=978-0-674-00598-3 | url=https://books.google.com/books?id=qrnDF_BuCvgC&amp;pg=PA227 | access-date=1 November 2019}}
* {{Cite book|last=Griffith|first=Sidney H.|author-link=Sidney H. Griffith|title=The Beginnings of Christian Theology in Arabic: Muslim-Christian Encounters in the Early Islamic Period|year=2002|location=Aldershot|publisher=Ashgate|isbn=9780860788898|url=https://books.google.com/books?id=bOSIAAAAMAAJ}}
* {{Cite book|last=Griffith|first=Sidney H.|author-link=Sidney H. Griffith|chapter=Answering the Call of the Minaret: Christian Apologetics in the World of Islam|title=Redefining Christian Identity: Cultural Interaction in the Middle East Since the Rise of Islam|year=2005|location=Leuven|publisher=Peeters Publishers|pages=91–126|isbn=9789042914186|chapter-url=https://books.google.com/books?id=u1nM57HD6joC&amp;pg=PA91}}
* {{Cite book|last1=Grillmeier|first1=Aloys|author-link1=Aloys Grillmeier|last2=Hainthaler|first2=Theresia|title=Christ in Christian Tradition: The Churches of Jerusalem and Antioch from 451 to 600|volume=2/3|year=2013|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199212880|url=https://books.google.com/books?id=lokeAAAAQBAJ}}
&lt;!-- H--&gt;
* {{Cite journal|last=Haar Romeny|first=Bas ter|title=The Identity Formation of Syrian Orthodox Christians as Reflected in Two Exegetical Collections: First Soundings|journal=Parole de l'Orient|year=2004|volume=29|pages=103–121|url=https://www.academia.edu/2261327}}
* {{Cite journal|last=Haar Romeny|first=Bas ter|title=From Religious Association to Ethnic Community: A Research Project on Identity Formation among the Syrian Orthodox under Muslim Rule|journal=Islam and Christian–Muslim Relations|year=2005|volume=16|number=4|pages=377–399|doi=10.1080/09596410500250248|s2cid=146155860|url=https://doi.org/10.1080/09596410500250248}}
* {{Cite book|last=Haar Romeny|first=Bas ter|chapter=Ethnicity, Ethnogenesis and the Identity of Syriac Orthodox Christians|title=Visions of Community in the Post-Roman World: The West, Byzantium and the Islamic World, 300-1100|year=2012|location=Farnham|publisher=Ashgate Publishing|pages=183–204|isbn=9781317001362|chapter-url=https://books.google.com/books?id=KteqCwAAQBAJ}}
* {{cite book|last1=Hämmerli|first1=Maria|last2=Mayer|first2=Jean-François|title=Orthodox Identities in Western Europe: Migration, Settlement and Innovation|url=https://books.google.com/books?id=KRU3DAAAQBAJ&amp;pg=PT78|year=2016|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-1-317-08490-7}}
* {{cite book | last=Hengel | first=M. | title=Studies in Early Christology | publisher=Bloomsbury Academic | series=Academic Paperback Series | year=2004 | isbn=978-0-567-04280-4 | url=https://books.google.com/books?id=0fLPOx1B-AwC&amp;pg=PA331 | access-date=1 November 2019}}
* {{cite book|last=Hunter|first=Erica C. D.|chapter=The Syrian Orthodox Church|editor=Leustean, Lucian N.|title=Eastern Christianity and Politics in the Twenty-First Century|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zt2vAwAAQBAJ&amp;pg=PA547|year=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-81866-3|pages=541–562}}
&lt;!-- I--&gt;
&lt;!-- J--&gt;
* {{cite journal | last=Janin | first=Raymond | title=Le rite syrien et les Églises syriennes | journal=Revue des études byzantines | volume=18 | issue=115 | doi=10.3406/rebyz.1919.4214 | pages=321–341 | language=fr | year=1919 }}
* {{cite book | last=Jarjour | first=T. | title=Sense and Sadness: Syriac Chant in Aleppo | publisher=Oxford University Press | year=2018 | isbn=978-0-19-063528-2 | url=https://books.google.com/books?id=dnpVDwAAQBAJ&amp;pg=PT236 | access-date=25 October 2019}}
* {{Cite book|last=Jastrow|first=Otto|chapter=Ṭuroyo and Mlaḥsô|title=The Semitic Languages: An International Handbook|year=2011|location=Berlin-Boston|publisher=Walter de Gruyter|pages=697–707|isbn=9783110251586|chapter-url=https://books.google.com/books?id=SMzgBLT87MkC}}
* {{cite book|last=Joseph|first=John|title=Muslim-Christian Relations and Inter-Christian Rivalries in the Middle East: The Case of the Jacobites in an Age of Transition|url=https://books.google.com/books?id=lKaL3_dfFJAC&amp;pg=PA1|year=1983|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-87395-600-0}}
&lt;!-- K--&gt;
* {{cite book|last=Kevorkian|first=Raymond |title=The Armenian Genocide: A Complete History|url=https://books.google.com/books?id=mZ33AgAAQBAJ&amp;pg=PA376|year=2011|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0-85773-020-6|pages=91, 94, 365, 366, 368, 371–379, 887, 901}}
* {{Cite journal|last=Kiraz|first=George A.|author-link=George Kiraz|title=Kthobonoyo Syriac: Some Observations and Remarks|journal=Hugoye: Journal of Syriac Studies|year=2007|volume=10|number=2|pages=129–142|url=https://raw.githubusercontent.com/Beth-Mardutho/hugoye-data/master/pdf/vol10/HV10N2Kiraz.pdf}}
* {{Cite book|last=Kiraz|first=George A.|author-link=George A. Kiraz|title=The Syriac Orthodox in North America (1895–1995): A Short History|year=2019|location=Piscataway, NJ|publisher=Gorgias Press|isbn=9781463240370|url=https://books.google.com/books?id=S-iZwwEACAAJ}}
* {{Cite book|last=Kiraz|first=George A.|author-link=George A. Kiraz|chapter=Negotiating Identity with the Homeland: The Syriac Orthodox of North America in the Early Twentieth Century|title=From Polarization to Cohabitation in the New Middle East|year=2020|location=Wiesbaden|publisher=Harrassowitz Verlag|pages=77–94|isbn=9783447114561|chapter-url=https://books.google.com/books?id=REyfzQEACAAJ}}
* {{Cite book|last=Kitchen|first=Robert A.|chapter=The Syriac Tradition|title=The Orthodox Christian World|year=2012|location=London-New York|publisher=Routledge|pages=66–77|isbn=9781136314841|chapter-url=https://books.google.com/books?id=IcDeFiZgxK0C}}
* &lt;!-- L--&gt;{{cite book | last1=Kurian | first1=G. | last2=Nelson | first2=T. | title=Nelson's Dictionary of Christianity: The Authoritative Resource on the Christian World | publisher=Thomas Nelson | year=2001 | isbn=978-1-4185-3981-8 | url=https://books.google.com/books?id=ZmA18QOiBUUC&amp;pg=PT8905 | access-date=25 October 2019}}
* {{Cite book|last=Loosley|first=Emma|chapter=Peter, Paul and James of Jerusalem: The Doctrinal and Political Evolution of the Eastern and Oriental Churches|title=Eastern Christianity in the Modern Middle East|year=2010 |location=London; New York|publisher=Routledge|pages=1–12|isbn=9781135193713|chapter-url=https://books.google.com/books?id=XzOMAgAAQBAJ}}
&lt;!-- M--&gt;
* {{cite book | last=Markessini | first=J. | title=Around the World of Orthodox Christianity – Five Hundred Million Strong: The Unifying Aesthetic Beauty | publisher=Dorrance Publishing Company | year=2012 | isbn=978-1-4349-1486-6 | url=https://books.google.com/books?id=eVkphDtrW3AC | access-date=25 October 2019}}
* {{cite book | last=Masters | first=B. | title=Christians and Jews in the Ottoman Arab World: The Roots of Sectarianism | publisher=Cambridge University Press | series=Cambridge Studies in Islamic Civilization | year=2004 | isbn=978-0-521-00582-1 | url=https://books.google.com/books?id=8DkV4_ExCHYC&amp;pg=PA45 | access-date=6 November 2019}}
* {{cite book | last=Meinardus | first=O.F.A. | title=The Syrian Jacobites in the Holy City | publisher=Almqvist &amp; Wiksells Boktryckerl AB | year=1964 | url=https://books.google.com/books?id=6MbUjgEACAAJ | access-date=6 November 2019}}
* {{cite book|last=Menze|first=Volker L.|title=Justinian and the Making of the Syrian Orthodox Church|url=https://books.google.com/books?id=q8xYwAEFFzkC|year=2008|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-156009-5}}
* {{Cite journal|last=Messo|first=Johny|author-link=Johny Messo|title=The Origin of the Terms Syria(n) and Suryoyo: Once Again|journal=Parole de l'Orient|year=2011|volume=36|pages=111–125|url=https://www.academia.edu/35435499|access-date=2022-03-17|archive-date=2021-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005211248/https://www.academia.edu/35435499|dead-url=yes}}
* {{Cite book|last=Messo|first=Johny|author-link=Johny Messo|title=Arameans and the Making of syrians: The Last Aramaic-speaking Christians of the Middle East|year=2017|publisher=Aramaic Press|url=https://www.academia.edu/35435648|access-date=2022-03-17|archive-date=2022-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317150043/https://www.academia.edu/35435648|dead-url=yes}}
* {{Cite book|last=Meyendorff|first=John|author-link=John Meyendorff|title=Imperial Unity and Christian Divisions: The Church 450–680 A.D.|year=1989|location=Crestwood, NY|publisher=St. Vladimir's Seminary Press|isbn=9780881410563|url=https://books.google.com/books?id=6J_YAAAAMAAJ}}
* {{Cite journal|last=Millar|first=Fergus|author-link=Fergus Millar|title=The Evolution of the Syrian Orthodox Church in the Pre-Islamic Period: From Greek to Syriac?|journal=Journal of Early Christian Studies|year=2013|volume=21|number=1|pages=43–92|doi=10.1353/earl.2013.0002|s2cid=170436440 |url=http://www.syriacstudies.com/wp-content/uploads/2019/02/24-Evolution-of-Syrian-church.pdf}}
* {{cite book |last1=Minahan |first1=J. |place=Westport, Conn. |title=Encyclopedia of the Stateless Nations: A-C |publisher=Greenwood Press |year=2002 |isbn=978-0-313-32109-2 |url=https://books.google.com/books?id=OLKKVXgEpkoC |access-date=1 November 2019}}
&lt;!-- N--&gt;
* {{Cite book|last=Neill|first=Stephen|author-link=Stephen Neill|title=A History of Christianity in India: The Beginnings to AD 1707|year=2004|orig-year=1984|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521548854|url=https://books.google.com/books?id=RH4VPgB__GQC}}
* {{Cite book|last=Neill|first=Stephen|author-link=Stephen Neill|title=A History of Christianity in India: 1707-1858|year=2002|orig-year=1985|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521893329|url=https://books.google.com/books?id=Xi-tvrYbYxMC}}
* &lt;!-- O--&gt;{{Cite book|last=Nieper|first=Jens|chapter=The Syrian Orthodox Church: The Aramean Community as an Ecumenical Entity in a Transnational Dimension|title=The Slow Disappearance of the Syriacs from Turkey and of the Grounds of the Mor Gabriel Monastery|year=2012|location=Münster|publisher=LIT Verlag|pages=57–62|isbn=9783643902689|chapter-url=https://books.google.com/books?id=no5_QSBVq7kC&amp;pg=PA57}}
* {{Cite book|last=O'Mahony|first=Anthony|chapter=Syriac Christianity in the modern Middle East|title=The Cambridge History of Christianity: Eastern Christianity|volume=5|year=2006|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|pages=511–536|isbn=9780521811132|chapter-url=https://books.google.com/books?id=1xUV-nMxNGsC}}
* {{Cite book|last=Ostrogorsky|first=George|author-link=George Ostrogorsky|year=1956|title=History of the Byzantine State|location=Oxford|publisher=Basil Blackwell|url=https://books.google.com/books?id=Bt0_AAAAYAAJ}}
&lt;!-- P--&gt;
* {{Cite journal|last=Palmer|first=Andrew|title=The History of the Syrian Orthodox in Jerusalem|journal=Oriens Christianus|year=1991|volume=75|pages=16–43|url=https://books.google.com/books?id=oFnYAAAAMAAJ}}
* {{cite book|last=Parry|first=Ken|title=The Blackwell Companion to Eastern Christianity|url=https://books.google.com/books?id=fWp9JA3aBvcC&amp;pg=PA260|year=2010|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4443-3361-9}}
* {{Cite book|last=Perczel|first=István|chapter=Syriac Christianity in India|title=The Syriac World|year=2019|location=London|publisher=Routledge|pages=653–697|isbn=9781138899018|chapter-url=https://books.google.com/books?id=E48JswEACAAJ}}
&lt;!-- Q--&gt;
&lt;!-- R--&gt;
&lt;!-- S--&gt;
* {{cite book|last=Saint-Laurent|first=Jeanne-Nicole Mellon |title=Missionary Stories and the Formation of the Syriac Churches|url=https://books.google.com/books?id=F2MlCQAAQBAJ&amp;pg=PA94|year=2015|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-96058-9|pages=94–}}
* {{Cite journal|last=Sato|first=Noriko|title=Selective Amnesia: Memory and History of the Urfalli Syrian Orthodox Christians|journal=Identities: Global Studies in Culture and Power|year=2005|volume=12|number=3|pages=315–333|doi=10.1080/10702890500202803|s2cid=144800560|url=https://doi.org/10.1080/10702890500202803}}
* {{Cite journal|last=Seleznyov|first=Nikolai N.|title=Jacobs and Jacobites: The Syrian Origins of the Name and its Egyptian Arabic Interpretations|journal=Scrinium: Journal of Patrology, Critical Hagiographyand Ecclesiastical History|year=2013|volume=9|pages=382–398|url=https://www.academia.edu/3605517}}
* {{cite book | last=Smith | first=W. | title=A Dictionary of the Bible: Comprising Its Antiquities, Biography, Geography, and Natural History | publisher=J. Murray | series=A Dictionary of the Bible: Comprising Its Antiquities, Biography, and Natural History | year=1863 | url=https://archive.org/details/dictionaryofbibl1863smit | page=[https://archive.org/details/dictionaryofbibl1863smit/page/73 73] | access-date=25 October 2019}}
* {{Cite book|last=Snelders|first=Bas|title=Identity and Christian-Muslim Interaction: Medieval Art of the Syrian Orthodox from the Mosul Area|year=2010|location=Louvain|publisher=Peeters Publishers|isbn=9789042923867|url=https://books.google.com/books?id=5vyscQAACAAJ}}
* {{Cite book|last=Sommer|first=Renate|author-link=Renate Sommer|chapter=The Role of Religious Freedom in the Context of the Accession Negotiations between the European Union and Turkey - The Example of the Arameans|title=The Slow Disappearance of the Syriacs from Turkey and of the Grounds of the Mor Gabriel Monastery|year=2012|location=Münster|publisher=LIT Verlag|pages=157–170|isbn=9783643902689|chapter-url=https://books.google.com/books?id=no5_QSBVq7kC&amp;pg=PA157}}
* {{cite journal |last1= Swiderski |first1= Richard Michael |year= 1988 |title= Northists and Southists: A Folklore of Kerala Christians |journal= Asian Folklore Studies |volume= 47 |issue= 1 |pages= 73–92 |publisher= [[Nanzan University]] |jstor= 1178253 |ref={{sfnRef|Swiderski|1988a}}|doi= 10.2307/1178253 }}
&lt;!-- T--&gt;
* {{Cite book|last=Taylor|first=William|title=Narratives of Identity: The Syrian Orthodox Church and the Church of England 1895-1914|year=2013|location=Newcastle upon Tyne|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=9781443869461|url=https://books.google.com/books?id=MDlQBwAAQBAJ}}
* {{cite book | title=The Oxford selection of Psalms and hymns, for the use of parish churches | year=1857 | url=https://books.google.com/books?id=mSoDAAAAQAAJ&amp;pg=PA89 | ref={{sfnref | The Oxford selection of Psalms and hymns, for the use of parish churches | 1857}} | access-date=25 October 2019}}
* {{cite book | last=Thomas | first=D.R. | title=Syrian Christians Under Islam: The First Thousand Years | publisher=Brill | series=Biblical Studies and Religious Studies | year=2001 | isbn=978-90-04-12055-6 | url=https://books.google.com/books?id=E51_-Js-bZwC&amp;pg=PP8 | access-date=25 October 2019}}
* {{Cite book|last=Trigona-Harany|first=Benjamin|title=The Ottoman Süryânî from 1908 to 1914|year=2013|location=Piscataway, NJ|publisher=Gorgias Press|isbn=9781607240693|url=https://books.google.com/books?id=RKluQgAACAAJ}}
*&lt;!-- U--&gt;
&lt;!-- V--&gt;
&lt;!-- W--&gt;
&lt;!-- X--&gt;&lt;!-- Y--&gt;{{Cite book|last=Trimingham|first=John Spencer|author-link=John Spencer Trimingham|title=Christianity Among the Arabs in pre-Islamic Times|year=1979|location=London|publisher=Longman|isbn=9780582780811|url=https://books.google.com/books?id=c9XYAAAAMAAJ}}
[[Ստորոգութիւն:Քրիստոնէութիւն]]</text>
      <sha1>3nmv6spg4ruemj20smqbkldog269903</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250496</id>
      <parentid>250495</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>738</id>
      </contributor>
      <origin>250496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66337" sha1="suqpfbqhmhrw8fjkbqcik3p8f04me9b" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Petersinai.jpg|մինի|upright]]
Ասորի Ուղղափառ Եկեղեցի կամ Ասորական ուղղափառ եկեղեցին նաեւ կոչուած է Յակոբիկեան եկեղեցի, արեւելեան [[Անտիոք|Անտիոքեան]] ուղղափառ եկեղեցի։ Պաշտօնապէս կը ներկայացնէ [[Ասորիք|Ասորի]] միաբնակ եկեղեցւոյ հաւատացեալները։ Անիկա արեւելեան հնագոյն վեց եկեղեցիներէն մէկն է։ 

==Պատմութիւն==

Յառաջացած է 560-570 թուականներուն, երբ Ասորի միաբնակ եկեղեցին ներքին երկպառակութիւններու հետեւանքով երկփեղուած էր։ Առաջին մասը Անտիոքի Պօղոս պատրիարքին անունով կոչուած է Պօղոսեան եկեղեցի, իսկ երկրորդը՝ [[Եդեսիոյ Կոմսութիւն|Եդեսիոյ]] եպիսկոպոս Յակոբ Բարադէոսի անունով կոչուած է Յակոբիկեան եկեղեցի։ Առաջինին հետեւորդները եկեղեցւոյ միասնութիւնը վերականգնելու նպատակով կողմ էին [[Քաղկեդոնականութիւն|քաղկեդոնականութեան]] որոշ զիջումներ ընելու, իսկ Յակոբիկեաններն ալ անզիջող դիրք բռնած էին։ Յակոբիկեան եկեղեցին ունեցած է իր ինքնուրոյն պատրիարքը, որուն նստավայրը սկզբնական շրջանին եղած է Անտիոքի մէջ։ Ասորական ուղղափառ եկեղեցին մշտական բարեկամական յարաբերութիւններ պահած է [[Հայաստանեայց Առաքելական Ս. Եկեղեցի|Հայ եկեղեցւոյ]] հետ։ 

«Յակոբիկեան եկեղեցի» անուանումը վճռականապէս կը մերժէ Ասորական ուղղափառ եկեղեցին։ 

==Ծագում==

Ասորական ուղղափառ եկեղեցւոյ արմատները կ'երթան մինչեւ Առաջին դար, երբ Քրիստոսի առաքեալները առաջին անգամ կոչուեցան «Քրիստոնեայ»՝ Անտիոքի մէջ: Ենթադրութիւն մը կայ, թէ [[Պետրոս առաքեալ]] ինք եղած է հիմնադիրը [[Անտիոք|Անտիոքի]] եկեղեցւոյ՝ մօտաւորապէս 37 թուականին: Պետրոս առաքեալին նահատակութենէն ետք, անոր յաջորդած են [[Սուրբ Եվոդիոս|Սուրբ Եվոդիոսը]] եւ [[Սուրբ Իգնատիոս|Սուրբ Իգնատիոսը]]: Սուրբ Իգնատիոսի գրածներուն մէջ կը գտնենք եկեղեցական կարգերու յառաջդիմութիւնը ձեռնադրուած առաքեալներուն կողմէ: Անոնց մէջ կը տեսնենք Տիրոջ կողմէ առաքեալներուն վերապահուած հոգեւոր իշխանութիւնը: Ան ստեղծած է յաջորդականութեան օրէնքներու շարք մը, որ կը շարունակուի մինչեւ այսօր Ասորի ուղղափառ Եկեղեցւոյ մէջ:

Քրիստոսի օրերուն, Անտիոքը եղած է հռոմէական կայսրութեան ենթակայ Ասորիներու մայրաքաղաքը եւ առեւտուրի կարեւոր կեդրոն մը: Անտիոքի եկեղեցին կարեւոր դեր ունեցած է առաջին երեք տիեզերական ժողովներու ընթացքին: Մինչեւ 451, որ տեղի ունեցաւ [[Քաղկեդոնի Ժողով|Քաղկեդոնի ժողովը]], Անտիոքի եկեղեցին մէկ էր: Ժողովէն ետք, կը բաժնուի երկու մասի. Մէկը յայտնիէ որպէս Ասորի ուղղափառ եկեղեցի, իսկ միւսը՝ Անտիոքի արեւելեան ուղղափառ եկեղեցի:

[[Իրան|Պարսկական]] նախկին տարածքներուն մէջ, յառաջացած է ասորի ուղղափառներու ուրիշ կեդրոն մը: Այս մէկը կը յառաջանայ, որովհետեւ [[Բիւզանդիոն|Բիւզանդիոնի]] հետ հարցեր մէջտեղ կու գան եւ կռիւներ տեղի կ'ունենան: 

Ասորի եկեղեցւոյ սկիզբ առնելը յիշուած է Գործք Առաքելոց Գիրքին մէջ: Այս եկեղեցւոյ մէջ գործած են Բառնաբաս, Պօղոս եւ Պետրոս առաքեալները: Բայց եւ այնպէս, Անտիոքի եկեղեցւոյ հիմնադիր կը նկատուի [[Պօղոս առաքեալ|Պօղոս առաքեալը]]: Ուրեմն՝ Քրիստոնէութեան դէպի արեւելք տարածուիլը կը սկսի Անտիոքէն: Ասորի քրիստոնեաները քարոզած են [[Եդեսիոյ Կոմսութիւն|Եդեսիոյ]], [[Միջագետք|Միջագետքի]], Պարսկաստանի, [[Սրի Լանքա|Սրի Լանքայի]], [[Հնդկաստան|Հնդկաստանի]] եւ [[Չինաստան|Չինաստանի]] մէջ: Ասորախօս քրիստոնեայ բնակիչները բաժնուած են [[Հռոմէական Կայսրութիւն|Հռոմէական կայսրութեան]] եւ Պարսկաստանի միջեւ: Պարսկաստանի [[Շապուհ Ա. թագաւոր|Շապուհ Ա. թագաւորին]] տեղահանումներէն կարելի է  հետեւցնել, թէ Պարսկաստանի մէջ նաեւ գործած է Ասորական եկեղեցին: Հետեւաբար, այդ ժամանակներէն սկսեալ Պարսկաստանի մէջ Ասորի քրիստոնեաները ունեցած են երկու համայնք՝ Արամէախօս եւ Յունախօս:

Երբ 363-ին, պարսիկները կը գրաւեն [[Մծբին]] քաղաքը, ասորի քրիստոնեաները կը տեղափոխուին Եդեսիա՝ գլխաւորութեամբ Եփրեմ Ասորիի։ Մծբինը եւ Եդեսիան հռչակաւոր են իրենց ունեցած դպրոցներով եւ Ասորական Քրիստոնէութեան հոգեւոր զոյգ կեդրոններով։

410-ին Սելեւկիոյ ժողովը կ'ընդունի 325-ին բանաձեւուած Նիկիոյ [[հաւատոյ հանգանակը]]։ Ինչպէս նաեւ, կ'ընդունի եպիսկոպոսական ձեռնադրութեան համար ճշդուած կանոնները։ [[Պարսկաստան|Պարսկաստանի]] մէջ գտնուող Ասորիները,  ուզելով ձերբազատիլ  &lt;nowiki/&gt;[[Բիւզանդական Կայսրութիւն|Բիւզանդական Կայսրութեան]] մեղադրանքներէն եւ խուսափելու համար հալածանքներէն, 424-ին գումարուած Մարկաբդայի ժողովին կը յայտարարեն Պարսկական Ասորի եկեղեցւոյ անկախութիւնը բիւզանդական եկեղեցիէն։ Այս յայտարարութենէն ետք, Պարսկաստանի ասորիները հետզհետէ կը սկսին հեռանալ Հռոմէական կայսրութեան ենթակայ ասորիներէն։ Ի միջի այլոց, Տիզբոնի կաթողիկոսը կը համարուի արեւելեան ասորի եկեղեցւոյ գլուխը։ Անտիոքի եւ այլ աւանդական կեդրոններու հետ, հաղորդակցութիւնը կամաց-կամաց կը տկարանայ։

431-ին տեղի կ'ունենայ [[Եփեսոսի Գ. Տիեզերական Ժողով|երրորդ Տիեզերական ժողովը՝ Եփեսոսի մէջ]], որուն ընթացքին դատապարտութեան կ'ենթարկուի Նեստորի վարդապետութիւնը։ Այս ժողովէն ետք, անոր հետեւորդները կ'ենթարկուին հալածանքներու՝ Բիւզանդական Կայսրութենէն։ Փախստականները, իրենց ապաստանը կը գտնեն Պարսկաստանի մէջ, եւ կը բռնեն պարսիկներու կողմը եւ ամրապնդել իրենց դիրքերը երկրին մէջ։ Սակայն, 484-ին Բէթ Լափաթի մէջ ժողով մը տեղի կ'ունենայ, որ կու գայ դատապարտելու Եփեսոսի մէջ եղած ժողովին որոշումները։ 

499-ին [[Սելեւեկիա|Սելեւեկիոյ]] մէջ տեղի կ'ունենայ ուրիշ ժողով մը, որուն իբրեւ արդիւնք, նեստորականութիւնը կ'ընդունուի Պարսկական եկեղեցւոյ պաշտօնական դաւանանքը։ Քաղկեդոնի ժողովը, նոր բաժանումներ յառաջ կը բերէ քրիստոնեաներուն, բայց յատկապէս Ասորիներուն միջեւ։ 6-րդ դարուն, Պարսկական Նեստորականութեան կողքին, մէջտեղ կու գայ Քաղկեդոնի ժողովը մերժած ասորիներու նոր նուիրապետական կարգեր։ ԻսկՊարսկաստանի, հակաքաղկեդոնական ասորիներու փոքրամասնութիւնը, որ ընդդիմացած էր նեստորականութեան, Զ. Դարու երկրորդ կէսին կը միանայ ուղղափառ ասորիներուն։  

==Անտիոքի Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ հնութիւնը==
[[Պատկեր:Tomb of Joseph of Arimathea.jpg|ձախից|մինի]]
Քրիստոնէական համայնքներուն ջնջին մաս մը միայն կ'ընդունի Անտիոքի Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ հնութիւնը, որուն հիմքը արդէն կրնանք տեսնել քրիստոնէական հին ժամանակաշրջաններէն: Եկեղեցին արդար կերպով կը հպարտանայ, թէ ինք ամէնէն հին առաքելական եկեղեցիներէն մէկն է: 

Եկեղեցական աւանդութեանց համաձայն, Անտիոքի եկեղեցին [[Երուսաղէմ|Երուսաղէմէն]] ետք, երրորդն է, որ հիմնուած է: Անոր առաքելական նշանաւորութիւնը արձանագրուած է: Անտիոքի առաջին եպիսկոպոս եղած է Պետրոս Առաքեալը:

Ե. դարու կէսերուն Անտիոքի եպիսկոպոսը եւ անոր գործընկերները, որոնք կը գտնուէին [[Աղեքսանտրիա|Աղեքսանդրիոյ]] մէջ, Բիւզանդիոնի եւ [[Հռոմ|Հռոմի]] մէջ կը կոչուին պատրիարքներ: Անտիոքի Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ պատրիարքը անցեալին ծանօթ էր իր անունով, սակայն 1293-էն անոնք կ'ընդունին Իգնատիոս անունը: 

Շուրջ 518-ին, զանազան պատճառներով, պատրիարքարանը կը ստիպուի տեղափոխուիլ Անտիոքէն, աչքերը յառելով դէպի [[Մերձաւոր Արեւելք|Մերձաւոր Արեւելքի]] այլ վայրեր: Թափառելէ ետք զանազան շրջաններ, 1957-ին կը հաստատուի [[Դամասկոս|Դամասկոսի]] մէջ:

==Հալածանքներ==

Քաղկեդոնականներուն դէմ պայքար մղողներէն նշանաւոր է՝ Սեւերիոս Անտիոքացին, որ պատրիարքն էր Արեւելքի Ասորի Եկեղեցւոյ, որ միեւնոյն ժամանակ մեծ հեղինակութիւն վայելող աստուածաբան մըն էր՝ ասորախօս շրջաններուն մէջ։ Բիւզանդիոնի կայսր՝ Յուստինոս Ա. հակաքաղկեդոնական հալածանքներու իբրեւ  հետեւանք, 518-ին կ'աքսորուի Աղեքսանդրիա։ Նոյն թուականին, հոն աքսորուածներուն մէջ կար նաեւ ուրիշ հռչակաւոր աստուածաբան մը՝ Յուլիանոս Հալիկառնացին։ Այս երկուքը իրարու հետ վէճ կ'ունենան Տիրոջ մարմնին անապականութեան շուրջ, որուն պատճառով նոր բաժանումներ յառաջ կու գան ասորական համայնքներէն ներս։ Եվտրոպոս, Յուլիանոս Հալիկառնասցիին աշակերտը, կը դառնայ եպիսկոպոս, կը սկսի ձեռնադրել եպիսկոպոսներ ասորիներուն համար [[Պոլիս|Կոստանդնուպոլսոյ]], Աղեքսանդրիոյ, Անտիոքի, Արաբիոյ, Պարսկաստանի եւ Հայաստանի։ Իսկ Անտիոքի քաղկեդոնիկ նոր պատրիարք՝ Եփրեմ (527-545), նախաձեռնութեամբ Սեւերիոս Անտիոքացիին հետեւորդներուն դէմ կը սկսի խիստ եւ սաստիկ հալածանքներ։ Սեւերիոս Անտիոքացին, սկիզբը չ'ուզեր Ընդհանրական Եկեղեցիէն անջատ նուիրապետութիւն մը կարգաւորել, բայց իրենց վանքերէն աքսորուած ասորի վանականներէն կը սկսին իրենց համար հովիւներ ձեռնադրել եւ 529-ին կը ստպուի ճանչնալ բաժնուած եկեղեցւոյ օրինական ըլլալը։ Հուստինիանոս Ա.-ի հալածանքներու սաստկացումին իբրեւ հետեւանք, հակաքաղկեդոնիկ ասորիները կը մնան առանց եպիսկոպոսներու եւ եկեղեցական կառոյցի։ Այդ ժամանակուան ընթացքին, կարգ մը եպիսկոպոսներ գաղտնի միջոցներով կը ճամբորդեն՝ նոր քահանաներ եւ նոր եպիսկոպոսներ ձեռնադրելու։

Զ. դարուն, Եդեսիոյ Յակոբ Բարադիոս եպիսկոպոս բազմաթիւ քահանաներ եւ եպիսկոպոսներ կը ձեռնադրէ, որոնք պիտի հոգային Բիւզանդական կայսրութեան եւ Պարսկաստանի հակաքաղկեդոնական համայնքներու հոգեւոր կարիքները գոհացնելուհամարեւհաստատելու՝նորեւինքնիշխանեկեղեցանուիրապետութիւն։Այնհամայնքըորոնքմերժածէինքաղկեդոնականութիւնըեւնեստորականութիւնը, ծանօթեննաեւՅակոբիկեանեկեղեցիանունով

564-ին Յակոբ Բարադիոս Անտիոքի պատրիարք կը ձեռնադրէ Պօղոս Բէթ-Ուքամայեցին, որուն քաղկեդոնական մտածելակերպին պատճառով, Յակոբիկեան եկեղեցին ներքին ճգնաժամ կ'ապրի։ Սակայն, Անտիոքի Աթանաս Ա. Գամալա պատրիարքը 615-616-ին կըհաշտեցնէ կողմերը։Ուղղափառ Ասորիներու պատրիարքական աթոռը մինչեւ 1034, կը գտնուէր Անտիոքի մէջ, որմէ ետք կը փոխադրուի Մար Բարս, ապա՝ Դերեզ-Զաֆառան, որմէ ետք՝ Հոմս, եւ ի վերջոյ, կը հաստատուի Դամասկոսի մէջ։ Միջինդարերուն, ասորական ուղղափառ գիտական միտքը մեծ վերածնունդ կ'ապրի, որովհետեւ համայնքները ունեցած են աստուածաբանական, փիլիսոփայական, պատմութեան եւ այլ գիտութիւններ ու բարգաւաճող կեդրոններ։ Ասորի ուղղափառ եկեղեցին, զարգացման իր բարձրակէտին, կը ներառնէր 20 մեթրոպոլիտական աթոռ եւ 103 թեմ, եւ ասոնք կը հասնին մինչեւ Աֆղանիսդան։ Այդ ժամանակներուն, Կեդրոնական Ասիոյ մէջ, գոյութիւն ունեցած են առանց եպիսկոպոսի առաջնորդուող ասորական ուղղափառ հաւատացեալներու համայնքներ։ Սակայն, 16-րդդարուն, Լէնկ-Թիմուրի վերջին արշաւանքներուն ընթացքին, ասորական եկեղեցիներու եւ վանքերուն մեծամասնութիւնը կ'աւերուին, կը փակուին կրթութեան շատ մը կեդրոններ, որոնք սկիզբը կ'ըլլան երկարատեւ անկումին։
Ասորի ուղղափառ եկեղեցին մեծ կորուստներու ենթարկուած է Համաշխարհային Առաջին պատերազմին, որոհետեւ Թուրքիոյ մէջ սկիզբ առին հալածանքներու եւ ջարդերու շղթայ մը։ Անոնք որոնք կրցան ազատիլ, ապաստան կը գտնեն դրացի արաբական երկիրները, Եւրոպա եւ Ամերիկա։ 17-րդ դարու կէսէն, Ասորի ուղղափառ եկեղեցին կը ներառէ Հնդկաստանի ինքնավար եկեղեցին, որուն մէկ մասը ներկայիս, կը կոչուին Ասորական Մալապար եկեղեցի։ Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ Ամերիկայի եւԳանատայի թեմերը կը հաստատուին 1957-ին։1959 թուականին եկեղեցւոյ աթոռը կը գտնուէր Դամասկոս քաղաքի Սուրբ Գէորգ մայր տաճարին մէջ։ Ներկայիս անոր ղեկավարն է Իգնատիոս Եփրեմ Բ. Պատրիարքը։ Ասորական ուղղափառ եկեղեցւոյ հաւատացեալներուն թիւնը կը հասնի 5.500.000-ի։ Անոնք հիմնականօրէն կը բնակին Սուրիա, Իրաք, Լիբանան, Իսրայէլ, Թուրքիա եւ Իրան։Անոնքունին 18 պաշտօն, ծուխ եւ առաքելութիւնը կատարող 4 միաբաննութիւններ։ 1993-ին Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ պատրիարքը, հնդիկ հաւատացեալներուն համայնքները կը բաժնէ Սուրիական թեմէն եւ մետրոպոլիտ Մար Նիգոլոսոս Զաքարիայի հովուական առաջնորդութեան ներքեւ կը ստեղծէ Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ Մալապար կամ Մալանքարա թեմը Ամերիկայի մէջ։ Այն թեմը կը ներառնէ 23 ծուխ եւ թեմին ծառայող 25 նուիրեալ եկեղեցականներ։ Աւստրալիոյ մէջ, որ կը պաշտօնավարէ պատրիարքական փոխանորդ արքեպիսկոպոսը եւ կայ 6 ուղղափառ ասորական եկեղեցիներ: 
[[Պատկեր:St-stephanus-gt-vorhang.jpg|մինի]]

==Ներկայ Վիճակ==

2001-ին կային 2.4 միլիոն Յակոբիկ Քրիստոնեաներ, որոնք կ'ապրէին Սուրիոյ, Թուրքիոյ եւ Լիբանանի մէջ։ Ինչպէս նաեւ, 2 միլիոն՝ Հնդկաստանի Քերալա քաղաքին մէջ, 50 հազար Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ, 50 հազար Հիւսիսային Ամերիկայի եւ 50 հազար ալ Հարաւային Ամերիկայի մէջ։ Ամէնէն հին ասորի քրիստոնեաները կը վարէին խիստ ճգնաւորական կեանք եւ աւանդապահ վանական կենցաղ։ Եկեղեցւոյ կեդրոնը կը կազմէին վանական համայնքները։ Բիւզանդական կայսրութեան սահմաններուն մէջ, Յակոբիկեան Ասորի եպիսկոպոսները իրենց աթոռները ծածուկ կերպով  հաստատած էին վանքերու մէջ, որովհետեւ քաղաքներէն ներս զէնքի եւ բռնի ուժով քաղկեդոնականութիւնը կը պարտադրուէր։ Իսկ վանքերը, որոնք կը գտնուէին քաղաքին սահմաններէն հեռու, ազատ էին իշխանութեան կողմէ տեղի ունեցող հսկողութենէն։ Հազուագիւտ վանքեր կան ներկայիս տարածուած Թուրքիոյ,  Իրաքի, Լիբանանի եւ Սուրիոյ սահմաններէն ներս։ Ասորական սփիւռքին մէջ, իր տեսակով եզակի վանքը կը գտնուի Հոլանտայի մէջ։ Ներկայիս, վանքերը կ'օգտագործուին իբրեւ աստուածաբանական ուսում ջամբող կրթական կեդրոններ։

==Սուրբ Եփրեմ Ճեմարանը==

1939-ին կը հիմնուի Ասորի Ուղղափառ եկեղեցւոյ գլխաւոր աստուածաբանական կեդրոնը՝ Սուրբ Եփրեմ ճեմարանը, Իրաքի մայրաքաղաք՝ Մաւսուլի մէջ։ Սակայն, 1960-ական թուականներուն կը փոխադրուի Պէյրութ, [[Լիբանան]]։ Բայց եւ այնպէս, Լիբանանի մէջ ծնունդ առած քաղաքացիական պատերազմին պատճառով, ուսանողները կ'երթան եւ կը հաստատուին Դամասկոս։

Սուրբ Եփրեմ ճեմարանը նոր ճիւղաւորումներ կը ստանայ 1995-ին Դամասկոսի մօտակայքը։ Ասորիները եղած են առաջին քարոզիչները քրիստոնէութեան մասին, նաեւ Հայաստանէն ներս։

==Ասորիները Հայաստանի մէջ==

Պատմութեան ծանօթ է, թէ ինչպէս հայերը 301-ին պետական կրօնք հռչակած են քրիստոնէութիւնը, որմէ ետք ասորիները ազատ կերպով սկսած են գործել Հայաստանէն ներս։ Յունարէնի կողքին, Ասորերէնը նաեւ եղած է պաշտօնական լեզու, որպէսզի թէ եկեղեցիներէն եւ թէ դպրոցներէն ներս՝ քարոզեն նոր կրօնքը։ Հայոց պատմութեան բիւրաւոր աւանդութիւններ կան ասորի մատենագիրներու գործերուն մէջ։ Ասորի գիտնականները, աջակցած են Մեսրոպ Մաշտոցին՝ ստեղծելու համար հայերէն տառերը։ Հարկ է յիշել նաեւ, առաջին անգամ Սուրբ Գիրքի հայերէն թարգմանութեան համար գործածուած է ասորերէն բնագիր մը։ Աստուածաշունչին կողքին, հայերէնի թարգմանուած են նաեւ հայ մատենագիրներու երկերը։

==Հայոց Եկեղեցւոյ Եւ Ասորիներուն Փոխ Յարաբերութիւնը==
[[Պատկեր:Bible and Pulpit, Mor Hananyo.jpg|ձախից|մինի]]
Հայ-ասորի ուղղափառ եկեղեցիներուն կապերը կը սկսին քրիստոնէութեան կանուխ շրջանէն եւ կը շարունակուին մինչեւ յաջորդող դարերը։ Հայ եկեղեցին աւելի սերտ գործակից կը դառնայ հակաքաղկեդոնական ասորիներուն հետ, որովհետեւ մերժած են նեստորականութիւնը։ Հայ եկեղեցին մեծ հեղինակութիւն եւ դիրք ունէր 6-8րդ դարերուն յատկապէս քաղկեդոնականները մերժող եկեղեցիներուն եւ ժողովուրդներուն հետ։ Առ այդ, ուղղափառ ասորիները իրենց ապաստանը կը գտնեն հայ եկեղեցիէն ներս։ Հայոց կաթողիկոսները հայերուն կողքին ասորիներուն համար ալ եպիսկոպոներ կը ձեռնադրեն։ Դուինի մէջ տեղի ունեցած 506-ի ժողովին, կը քննարկուի նաեւ Պարսկաստանի ուղղափառ ասորիներուն հարցը, որոնք օգնութեան համար խնդրագիր նամակ մը յղած էին Բաբգէն Ա. Ոթսմեցի կաթողիկոսին։ Կաթողիկոսը ուղղափառ պարսիկներուն գրած երկու նամակներով «Թուղթ Հայոց ի Պարսս առ Ուղղափառս», կը հաստատուին երկու եկեղեցիներու դաւանական միասնութիւնը։ 554-ին, Դուինի մէջ տեղի կ'ունենայ ուրիշ ժողով մը, որուն ընթացքին պաշտօնապէս հայ եւ քղմեդոնիկ եկեղեցիներու բաճանման քայլերը սկիզբ կ'առնեն։ Այս ժողովին կը մասնակցի նաեւ Ասորի Ուղղափառ եկեղեցին, ներկայացուցիչ ունենալով՝ Աբդիշո Եպիսկոպոսը, որ հայերուն օգնած էր նաեւ հակաքաղկեդոնիկ աստուածաբանի մը գրութիւննրը։ 726-ին, Մանազկերտի մէջ ուրիշ ժողով մը տեղի կ'ունենայ, որուն կը հրաւիրուի նաեւ հայոց Յովհաննէս Գ. Օձնեցի կաթողիկոսը։ Նախաձեռնութեամբ Անտիոքի Աթանաս պատրիարքին, Հայ եկեղցւոյ եւ Յակոբիկեան Ասորիներու միջեւ կը կնքուի դաւանական միութիւն անապականութեան խնդրին շուրջ, ինչպէս նաեւ ծիսական այլ հարցերու շուրջ կ'որդեգրեն միասնական մօտեցում։ Հայ եկեղեցւոյ տօնելի սուրբերուն շարքին կան նաեւ Ասորի սուրբեր, որովհետեւ յատուկ առնչութիւն ունեցած են հայ իրականութեան հետ։ Եփրեմ Ասորին Հայ եկեղեցւոյ տասներկու վարդապետներէն մէկն է, եւ համաքրիստոնէական սուրբ հայրերէն մէկը։ Հայ-Ասորի եկեղեցական, մշակութային նիւթերուն շուրջ գլխաւոր հետազօտող եղած է Ե. Տէր-Մինասեանը։

Ասորական ուղղափառ եկեղեցին եւ միւս արեւելեան ուղղափառ եկեղեցիները

Ասորական ուղղափառ եկեղեցին ամբողջական հաղորդակցութեան մէջ է միւս արեւելեան ուղղափառ եկեղեցիներուն հետ: Ան անդամ է Համաշխարհային Եկեղեցւոյ Խորհուրդին: Մասնակցած է երկխօսութիւններու արեւելեան ուղղափառ եկեղեցիներուն հետ, որպէսզի լուծեն քրիստոնէական վարդապետութեան կապուած շատ մը վէճեր: ԻԱ.  դարու առաջին տասնամեակի ընթացքին անիկա ունէր աւելի քան 1.4 միլիոն հաւատացեալ ժողովուրդ:

==Աղէտներ==

Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ պատմութիւնը լեցուն է եւ նկարագրուած է դժբախտութիւններով, որովհետեւ Զ.եւ Է. դարերուն, Բիւզանդական ճնշումներուն կը յաջորդեն ԺԱ. եւ ԺԲ. դարերու խաչակիրներու արշաւանքները, որմէ ետք 1336-1405-ի միջեւ Մոնկոլներունը: Օսմանական սուլթանութեան օրերուն, խիստ սահմանափակումներու կ'ենթարկուին: Աւելի մեծ աղէտ մըն ալ տեղի կ'ունենայ 1915-ի ասորիներուն ջարդը, որ սպաննեց 90,314 մարդ 346 գիւղերէ, որ կը ներկայացնէ ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ մէկ երրորդը: Անոր կը յաջորդէ 1925-26-ի քրտական ապստամբութիւնը: Այս բոլոր ահաւոր տառապանքները պատճառ կը դառնան, որ արտագաղթը աճ արձանագրէ:

==Իւրայատկութիւններ==
[[Պատկեր:Icon of the blessed Virgin Mary by Luke the Evangelist.jpg|մինի|upright]]
Ասորի ուղղափառ եկեղեցին եզակի է բազմաթիւ պատճառներով: Նախ, ան կը ներկայացնէ քրիստոնէութեան այն դէմքը, որ ունի սեմական բնոյթ. մշակոյթ մը, որ շատ հեռու չէ Քրիստոսի ապրած օրերուն մշակոյթէն: Երկրորդ, պատարագի ընթացքին կը գործածուի Ասորերէնը, որ արամերէնի բարբառ մըն է եւ կը նմանի այն արամերէնին, որմով քարոզած են Քրիստոս եւ Իր առաքեալները: Երրորդ, ան աշխարհի վրայ մատուցուած պատարագներուն ամենահիներէն է: Չորրորդ, իր հաւատացեալներու բազմազգութիւնը ցոյց կու տայ Քրիստոսի մարմնին միասնութիւնը. Եւ այս կը նկատուի ամենակարեւոր պատճառը իր եզակի ըլլալուն:

Քրիստոնէական ասորական համայնքը արագօրէն տարածուեցաւ արեւելքի մէջ: Աստուածաշունչն ալ թարգմանուեցաւ ասորերէնի, որպէսզի ծառայէ հիմնական աղբիւր կրօնքի տարածման համար: Ասորական Աստուածաշունչը, մինչեւ այս օրերը ժամանակակից գիտնականներու կողմէ կը պահպանուի զգուշութեամբ: 

Մինչեւ 5-րդ դարու կէսերը՝ 451, եկեղեցին միասին էր: Երբ գումարուեցաւ Քաղկեդունի ժողովե եւ ընդունուեցաւ Բիւզանդիոնի յունական եւ Հռոմի լատինական եկեղեցիներուն կողմէ, պառակտումներու ճամբայ բացաւ: Բայց եւ այնպէս թէ՛ հայերը, թէ՛ ասորիները եւ թէ, [[Ղպտի Ուղղափառ Եկեղեցի|ղպտիները]] մերժեցին Քաղկեդոնի ժողովը: Այս պառակտումը ժխտական կերպով ազդեց Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ վրայ: 

Կայսրը, աջակից էր քաղկեդոնական խումբին: Ուստի, խիստ սաստիկ հալածանքներու ենթարկուեցաւ Ասորի ուղղափառ եկեղեցին: Մեծ թիւով ասորի եպիսկոպոսներ աքսորուեցան, գլխաւորաբար՝ Մոր Մեւերիոս պատրիարքին, որ աքսորուած ըլլալէն ետք, 538-ին կը վախճանի: Սոյն թուականէն ետք, Ասորի ուղղափառ եկեղեցին անմխիթար եւ անյոյս էր, որովհետեւ նախ կորսնցուցած էին հօտին քաջ հովիւը. Եւ այժմ մնացած էր միայն երեք եպիսկոպոսներ: Եկեղեցին վերակենդանացնողը եղաւ Մոր Յակուբը երբ 544-ին կը ձեռնադրուի եպիսկոպոս, շնորհիւ Կ. Պոլսոյ կայսրուհիին՝ Թեոդորայի ունեցած հեղինակութեամբ: Ան կը նկատուի եկեղեցին վերակենդանացնող, որովհետեւ յաջողած է օծել եւ ձեռնադրել 27 նոր եպիսկոպոսներ, հարիւրաւոր քահանաներ եւ սարկաւագներ: Ասորի եկեղեցին, մինչեւ օրս, յուլիս 30-ին կը յիշատակէ այս սուրբին տօնը, որ վախճանեցաւ նշեալ օրուան 578 թուականին: Դարեր անց, եկեղեցւոյ հակառակորդները զայն կոշեցին Սուրբ Յակոբին անունով «Յակոբիտ»: Ասորական ուղղափառ եկեղեցին, բնականաբար, կը մերժէ այս նուաստացնող «ածականը», որ շատերուն մօտ սխալ տպաւորութիւն կը ձգէ՝ թէ եկեղեցին հիմնուած է Մոր Յակուբի կողմէն: 

Համաշխարհային քաղաքակրթութեան մէջ ալ պէտք չէ անտեսել Ասորական եկեղեցւոյ դերը: Չորրորդ դարուն արդէն, Միջագետքի եւ Անտիոքի մէջ գոյին ունէին վանքեր եւ դպրոցներ: Վանականները եւ գիտնականները իրենց օրը կ'անցնէին յունարէն գիտութիւնը ուսումնասիրելով, մեկնաբանելով եւ հարկ եղած տեղը աւելցնելով: Հետեւաբար, յստակ է եւ զարմանալի չէ թէ ինչու երբ արաբները Է. դարուն նուաճեցին Մերձաւոր Արեւելքը, ուզեցին ձեռք բերել յունական բոլոր գիտելիքները, դիմեցին ասորի գիտնականներուն եւ եկեղեցականներուն: [[Արաբական թերակղզի|Արաբ]] խալիֆաները պարտականութիւն տուին, որպէսզի թարգմանեն արաբերէնի: 

Ասորական ուղղափառ եկեղեցին յառաջիկայ դարերուն գոյատեւած է բազմաթիւ կայսրութիւններու տիրապետութեան տակ: Արաբներու, Մոնկոլներու, խաչակիրներու արշաւանքներուն, մամլուքներուն եւ ոսմանցիներուն օրով ասորի ուղղափառ եկեղեցին շարունակեց գոյատեւել: Որեւէ տեսակի ճնշում չէ յաջողած հաւատափոխ ընել եկեղեցւոյ հետեւորդները:

Ի. դարու ամէնէն դաժան հալածանքը կ'ըլլայ [[Առաջին Համաշխարհային Պատերազմ|Առաջին համաշխարհային պատերազմին]], երբ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|օսմանեան թուրքերը]] եւ քիւրտերը միասնաբար կը ջարդեն փոքրամասնութիւններ: Կ'ենթադրուի, որ զոհուած էքառորդ միլիոն ասորիներ: Այս պատճառով արտագաղթ տեղի կ'ունենայ դէպի զանազան երկիրներ՝ [[Սուրիա]], [[Լիբանան]], [[Իրաք]] եւ [[Պաղեստին]]: Իսկ ոմանք ալ կը գաղթեն դէպի [[Եւրոպա]] եւ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ԱՄՆ]]:

Ներգաղթի իբրեւ հետեւանք Ասորական ուղղափառ եկեղեցին հաւատացեալներ ունի աշխարհի չորս ծագերուն: 

Ասորի ուղղափառ եկեղեցին հաւատարիմ է [[Նիկիա|Նիկիոյ ժողովին]] բանաձեւուած հաւատոյ հանգանակին: Ան կը հաւատայ Երրորդութեան գաղափարին, որ մէկ Աստուած է եւ գոյութիւն ունի երեք առանձին դէմքի մէջ, որ կը կոչուի՝ Հայր, Որդի եւ Ս. Հոգի: Այս երեքը կը կազմեն մէկ էութիւն, մէկ Աստուածութիւն, մէկ կամք եւ մէկ տէրութիւն: 

Ասորական եկեղեցին կը հաւատայ, որ Աստուծոյ Որդին՝ Յիսուս Քրիստոս, մարմնացաւ եւ մարդկային բնութիւն առաւ [[Ս. Կոյս Մարիամ Աստուածամայր|Մարիամ Ս. Կոյսէն]] եւ կուսութեամբ ծնաւ իրմէ: 33 տարեկանին Ան ենթարկուեցաւ դաժանագին չարչարանքներու եւ դաժանագոյն մահուան՝ Խաչին վրայ: 

Ասորական ուղղափառ եկեղեցին Մարիամ Աստուածածինը կը կոչէ Աստուծոյ կրող, որովհետեւ ան կրեց Քրիստոս իր որովայնին մէջ:

Ասորական ուղղափառ եկեղեցին նաեւ կը հաւատայ կամ կարծէ թէ Քրիստոսի մահը խաչին վրայ՝ Իր հոգիին բաժանումն էր եւ ոչ թէ աստուածութիւնն էր, որ բաժնուեցաւ: Իր մահով էր, որ մենք հաշտութեան միջնորդ ունեցանք մեր երկնաւոր Հօր հետ:
[[Պատկեր:Kottayam Valiapally.jpg|ձախից|մինի]]
           

Դ. դարու սկիզբը ձեւաւորուած է Պարսական եկեղեցւոյ նուիրապետութիւնը՝ [[Տիզբոն|Տիզբոնի]] կաթողիկոսին գլխաւորութեամբ:

Ասորական ուղղափառ եկեղեցին այժմ ունի  33 թեմեր ու պատրիարքական փոխանորդութիւնները։

Արեւելքի Ասորական եկեղեցւոյ տաճարները կը կառուցուին դէմքով դէպի արեւելք։ Եկեղեցւոյ կառուցուածքը նման է Երուսաղէմեան տաճարին նկարագրութեան։ Տաճարին ճիշդ կեդրոնը կը գտնուի Սրբութիւն Սրբոցը իսկ հիւսիւսային կողմը աւանդատունը իսկ հարաւային կողմը մկրտարանը։

Եկեղեցին չօծուած ըլլալու պարագային, պատարագի ժամանակ Սուրբ սեղանին վրայ կը դնեն երկու տախտակ, որ կը նշանակէ [[Մովսէս Մարգարէ|Մովսէս Մարգարէին]] պատուիրաններու տախտակները. ինչպէս որ հայ եկեղեցին ունի վէմքարը։ Սուրբ սեղանին վրայ կը դրուին Աւետարան, փոքր ձեռքի խաչ, քահանայի պատարագամատոյց եւ ծիսական երգերու գիրք մը։ Ի տարբերութիւն, եկեղեցւոյ սեղանին ետեւը ազատ տարածութիւն չունի որ հայ եկեղեցին կ'օգտագործէ վերաբերուման ընթացքին։

Սրբութիւն սրբոցին ճիշդ կեդրոնը առաստաղին կախուած է կանթեղ մը, որ կը խորհրդանշէ Աստուծոյ ներկայութիւնը, մինչ հայ եկեղեցին կանթեղները կը կախէ Սուրբ սեղաններու կամ պատկերներուն առջեւ։

Ասորական եկեղեցւոյ խորանները տաճարէն կը բաժնուին 3 աստիճաններով, որ կը խորհրդանշէ երկրային դրախտի եւ երկինքի կապը։ Իսկ հայ եկեղեցւոյ մէջ աստիճաններուն թիւը մօտաւորեպէս 3-7 հատ են, որոնք կը գտնուին խորանին աջ ու ձախ կողմերը։ որոնցմէ աջակողմեանը պատարագի ընթացքին կ'օգտագործուի բարձրանալուեւ իջնելու համար։

Ասորական ուղղափառ եկեղեցւոյ քահանայութիւնը երեք աստիճան ունի.

* Եպիսկոպոս.-Անոր մէջ կան պատրիարքի, կաթողիկոսի եւ արքեպիսկոպոսի աստիճանները:

* Փոխանորդ.-Անոր մէջ կան խոր-եպիսկոպոսներուն եւ քահանայի աստիճանները:

* Սարկաւագ.-Ասոր մէջ կան վարդապետի, աւետարանական-սարկաւագի, ենթասարկաւագի, դասախօսի աստիճանները:

== Աղբիւրներ ==
* {{Cite book|last=Atto|first=Naures|chapter=The Myth of an Ideal Leader: The Case of the Syriac Orthodox Community in Europe|title=Orthodox Identities in Western Europe: Migration, Settlement and Innovation|year=2014|location=Farnham|publisher=Ashgate Publishing|pages=51–66|isbn=9781317084914|chapter-url=https://books.google.com/books?id=mBU3DAAAQBAJ}}
* {{Cite book|last1=Atto|first1=Naures|last2=Barthoma|first2=Soner O.|chapter=Syriac Orthodox Leadership in the Post-Genocide Period (1918–26) and the Removal of the Patriarchate from Turkey|title=Let Them Not Return: Sayfo - The Genocide Against the syrian, Syriac, and Chaldean Christians in the Ottoman Empire|year=2017|location=New York-Oxford|publisher=Berghahn Books|pages=113–131|isbn=9781785334993|chapter-url=https://books.google.com/books?id=F9E9DQAAQBAJ}}
* {{Cite book|last=Aydin|first=Edip|author-link=Edip S. Aydin|title=The History of the Syriac Orthodox Church of Antioch in North America: Challenges and Opportunities|year=2000|series=MA thesis|location=Crestwood, NY|publisher=Saint Vladimir's Orthodox Theological Seminary|url=http://www.saintgabrielsyouth.com/syriac_church.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20030419090533/http://www.saintgabrielsyouth.com/syriac_church.htm|archive-date=19 April 2003}}
* {{cite journal | last=Aydin | first=Mor Polycarpus Augin | title=The Syriac tradition of the work of the Holy Spirit in the Church to make it One, Holy, Catholic and Apostolic | journal=International Journal for the Study of the Christian Church | publisher=Informa UK Limited | volume=18 | issue=2–3 | date=3 July 2018 | issn=1474-225X | doi=10.1080/1474225x.2018.1516428 | pages=124–131 | s2cid=150675986 }}
&lt;!-- B--&gt;
* {{cite book | last1=Bardakci | first1=M. | last2=Freyberg-Inan | first2=A. | last3=Giesel | first3=C. | last4=Leisse | first4=O. | title=Religious Minorities in Turkey: Alevi, Armenians, and Syriacs and the Struggle to Desecuritize Religious Freedom | publisher=Palgrave Macmillan UK | year=2017 | isbn=978-1-137-27026-9 | url=https://books.google.com/books?id=olQLDgAAQBAJ&amp;pg=PA165 | access-date=25 October 2019}}
* {{cite book | last=Benni | first=C.B. | title=The Tradition of the Syriac Church of Antioch, Concerning the Primacy and the Prerogatives of St. Peter and of His Successors the Roman Pontiffs | publisher=Burns, Oates | year=1871 | url=https://archive.org/details/traditionssyria00benngoog | access-date=25 October 2019}}
* {{Cite book|last=Borbone|first=Pier Giorgio|chapter=From Tur ‘Abdin to Rome: The Syro-Orthodox Presence in Sixteenth-Century Rome|title=Syriac in its Multi-Cultural Context|year=2017|location=Leuven|publisher=Peeters Publishers|pages=277–287|isbn=9789042931640|chapter-url=https://books.google.com/books?id=sxt4rgEACAAJ}}
* {{Cite book|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|title=Studies in Syriac Christianity: History, Literature, and Theology|year=1992|location=Aldershot|publisher=Variorum|url=https://books.google.com/books?id=Hp_YAAAAMAAJ|isbn=9780860783053}}
* {{Cite book|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|title=Syriac Studies: A Classified Bibliography, 1960–1990|year=1996|location=Kaslik|publisher=Parole de l'Orient|url=https://books.google.com/books?id=wUzgAAAAMAAJ}}
* {{Cite book|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|title=A Brief Outline of Syriac Literature|year=1997|location=Kottayam|publisher=St. Ephrem Ecumenical Research Institute|url=https://books.google.com/books?id=ZB1jAAAAMAAJ}}
* {{Cite journal|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|title=The Importance of the Syriac Traditions in Ecumenical Dialogue on Christology|journal=Christian Orient|year=1999|volume=20|pages=189–197}}
* {{cite book | last1=Brock | first1=S.P. | last2=Taylor | first2=D.G.K. | title=The Hidden Pearl: At the turn of the third millennium ; the Syrian Orthodox witness | publisher=Trans World Film Italia | series=The Hidden Pearl: The Syrian Orthodox Church and Its Ancient Aramaic Heritage | year=2001 | url=https://books.google.com/books?id=1lPuAAAAMAAJ | access-date=25 October 2019}}
* {{Cite book|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|chapter=The Syriac Churches in Ecumenical Dialogue on Christology|title=Eastern Christianity: Studies in Modern History, Religion and Politics|year=2004|location=London|publisher=Melisende|pages=44–65|isbn=9781901764239|chapter-url=https://books.google.com/books?id=qPgtAAAAYAAJ}}
* {{Cite book|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|title=Fire from Heaven: Studies in Syriac Theology and Liturgy|year=2006|location=Aldershot|publisher=Ashgate|isbn=9780754659082|url=https://books.google.com/books?id=Ey_FW7acTycC}}
* {{Cite book|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|chapter=The Syrian Orthodox Church in the Modern Middle East|title=Eastern Christianity in the Modern Middle East|year=2010|location=London-New York|publisher=Routledge|pages=13–24|isbn=9781135193713|chapter-url=https://books.google.com/books?id=XzOMAgAAQBAJ}}
* {{Cite journal|last=Brock|first=Sebastian P.|author-link=Sebastian P. Brock|title=Patriarch Severos' Letter on his Flight from Antioch in 518|journal=Hugoye: Journal of Syriac Studies|year=2017|volume=20|number=1|pages=25–50|doi=10.31826/hug-2018-200103|s2cid=212688775|url=https://raw.githubusercontent.com/Beth-Mardutho/hugoye-data/master/pdf/vol20/HV20N1Brock.pdf|doi-access=free}}
* {{cite book | last1=Brock | first1=S.P. | last2=Kiraz | first2=G. | author3=Gorgias Press | last4=Butts | first4=A.M. | author5=Beth Mardutho—The Syriac Institute | last6=Van Rompay | first6=L. | title=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage | publisher=Gorgias Press | year=2011 | isbn=978-1-59333-714-8 | url=https://books.google.com/books?id=8H3xAwAACAAJ | access-date=25 October 2019}}
&lt;!-- C--&gt;
* {{Cite book|last=Chaillot|first=Christine|title=The Syrian Orthodox Church of Antioch and All the East: A Brief Introduction to Its Life and Spirituality|year=1998|location=Geneva|publisher=Inter-Orthodox dialogue|url=https://books.google.com/books?id=cDm4GAAACAAJ}}
* {{Cite journal|last=Clements|first=Henry|title=Documenting Community in the Late Ottoman Empire|journal=International Journal of Middle East Studies|year=2019|volume=51|number=3|pages=423–443|doi=10.1017/S0020743819000369|s2cid=201442968|url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/documenting-community-in-the-late-ottoman-empire/E9A51CF47D3DF4465E826B67720B7D30/share/88fe8f0094b5fa6c25767daed314124ce680709e#pf14}}
* {{cite book | last1=Curta | first1=F. | last2=Holt | first2=A. | title=Great Events in Religion: An Encyclopedia of Pivotal Events in Religious History &amp;#91;3 volumes&amp;#93; | publisher=ABC-CLIO | year=2016 | isbn=978-1-61069-566-4 | url=https://books.google.com/books?id=dgF9DQAAQBAJ&amp;pg=PA336 | access-date=25 October 2019}}
&lt;!-- D--&gt;
* {{Cite book|last=Dalrymple|first=William|chapter=Introduction|title=The Slow Disappearance of the Syriacs from Turkey and of the Grounds of the Mor Gabriel Monastery|year=2012|location=Münster|publisher=LIT Verlag|pages=7–13|isbn=9783643902689|chapter-url=https://books.google.com/books?id=no5_QSBVq7kC&amp;pg=PA7}}
* {{Cite journal|last=Debié|first=Muriel|title=Syriac Historiography and Identity Formation|journal=Church History and Religious Culture|year=2009|volume=89|number=1–3|pages=93–114|doi=10.1163/187124109X408014|url=https://www.academia.edu/474647}}
* {{Cite journal|last=Dinno|first=Khalid S.|editor1-first=Amir|editor1-last=Harrak|title=The Synods and Canons in the Syrian (Syriac) Orthodox Church in the Second Millennium: An Overview|journal=Journal of the Canadian Society for Syriac Studies|year=2017|volume=17|pages=21–36|doi=10.31826/9781463238940-003|isbn=9781463238940|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.31826/9781463238940-003/html}}
* {{Cite book|last1=Donabed|first1=Sargon G.|last2=Donabed|first2=Ninos|title=syrians of Eastern Massachusetts|year=2006|location=Charleston|publisher=Arcadia Publishing|isbn=9780738544809|url=https://books.google.com/books?id=BVruJbN8GJ4C}}
* {{Cite journal|last1=Donabed|first1=Sargon G.|last2=Mako|first2=Shamiran|title=Ethno-cultural and Religious Identity of Syrian Orthodox Christians|journal=Chronos: Revue d'Histoire de l'Université de Balamand|year=2009|volume=19|pages=69–111|url=https://core.ac.uk/download/pdf/56704913.pdf}}
*&lt;!-- E--&gt;
&lt;!-- F--&gt;&lt;!-- G--&gt;{{Cite book|last=Donabed|first=Sargon G.|title=Reforging a Forgotten History: Iraq and the syrians in the Twentieth Century|year=2015|location=Edinburgh|publisher=Edinburgh University Press|isbn=9780748686056|url=https://books.google.com/books?id=bwLdCQAAQBAJ}}
* {{Cite book|last1=Gaunt|first1=David|last2=Beṯ-Şawoce|first2=Jan|last3=Donef|first3=Racho|title=Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia During World War I|year=2006|location=Piscataway, NJ|publisher=Gorgias Press|isbn=9781593333010|url=https://books.google.com/books?id=L6wZvgAACAAJ}}
* {{Cite book|last=Gaunt|first=David|chapter=Relations between Kurds and Syriacs and syrians in Late Ottoman Diyarbekir|title=Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870–1915|year=2012|location=Leiden-Boston|publisher=Brill|pages=241–266|isbn=978-9004225183|chapter-url=https://books.google.com/books?id=X_LmnA75Dt8C&amp;pg=PA241}}
* {{Cite book|last=Ginkel|first=Jan J. van|chapter=History and Community: Jacob of Edessa and the West Syrian Identity|title=Redefining Christian Identity: Cultural Interaction in the Middle East Since the Rise of Islam|year=2005|location=Leuven|publisher=Peeters Publishers|pages=67–75|isbn=9789042914186|chapter-url=https://books.google.com/books?id=u1nM57HD6joC&amp;pg=PA67}}
* {{Cite book|last=Ginkel|first=Jan J. van|chapter=The Perception and Presentation of the Arab Conquest in Syriac Historiography: How Did the Changing Social Position of the Syrian Orthodox Community Influence the Account of Their Historiographers?|title=The Encounter of Eastern Christianity with Early Islam|year=2006|location=Leiden-Boston|publisher=Brill|pages=171–184|isbn=9004149384|chapter-url=https://books.google.com/books?id=nTjRzNwZEWAC&amp;pg=PA171}}
* {{cite book | last1=Grabar | first1=G.W.B.P.R.L.B.O. | last2=Bowersock | first2=G.W. | last3=Brown | first3=P. | last4=Brown | first4=P.R.L. | last5=Grabar | first5=O. | last6=Caseau | first6=B. | last7=Cameron | first7=A. | last8=Chadwick | first8=H. | last9=Fowden | first9=G. | last10=Geary | first10=P.J. | title=Interpreting Late Antiquity: Essays on the Postclassical World | publisher=Belknap Press of Harvard University Press | year=2001 | isbn=978-0-674-00598-3 | url=https://books.google.com/books?id=qrnDF_BuCvgC&amp;pg=PA227 | access-date=1 November 2019}}
* {{Cite book|last=Griffith|first=Sidney H.|author-link=Sidney H. Griffith|title=The Beginnings of Christian Theology in Arabic: Muslim-Christian Encounters in the Early Islamic Period|year=2002|location=Aldershot|publisher=Ashgate|isbn=9780860788898|url=https://books.google.com/books?id=bOSIAAAAMAAJ}}
* {{Cite book|last=Griffith|first=Sidney H.|author-link=Sidney H. Griffith|chapter=Answering the Call of the Minaret: Christian Apologetics in the World of Islam|title=Redefining Christian Identity: Cultural Interaction in the Middle East Since the Rise of Islam|year=2005|location=Leuven|publisher=Peeters Publishers|pages=91–126|isbn=9789042914186|chapter-url=https://books.google.com/books?id=u1nM57HD6joC&amp;pg=PA91}}
* {{Cite book|last1=Grillmeier|first1=Aloys|author-link1=Aloys Grillmeier|last2=Hainthaler|first2=Theresia|title=Christ in Christian Tradition: The Churches of Jerusalem and Antioch from 451 to 600|volume=2/3|year=2013|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199212880|url=https://books.google.com/books?id=lokeAAAAQBAJ}}
&lt;!-- H--&gt;
* {{Cite journal|last=Haar Romeny|first=Bas ter|title=The Identity Formation of Syrian Orthodox Christians as Reflected in Two Exegetical Collections: First Soundings|journal=Parole de l'Orient|year=2004|volume=29|pages=103–121|url=https://www.academia.edu/2261327}}
* {{Cite journal|last=Haar Romeny|first=Bas ter|title=From Religious Association to Ethnic Community: A Research Project on Identity Formation among the Syrian Orthodox under Muslim Rule|journal=Islam and Christian–Muslim Relations|year=2005|volume=16|number=4|pages=377–399|doi=10.1080/09596410500250248|s2cid=146155860|url=https://doi.org/10.1080/09596410500250248}}
* {{Cite book|last=Haar Romeny|first=Bas ter|chapter=Ethnicity, Ethnogenesis and the Identity of Syriac Orthodox Christians|title=Visions of Community in the Post-Roman World: The West, Byzantium and the Islamic World, 300-1100|year=2012|location=Farnham|publisher=Ashgate Publishing|pages=183–204|isbn=9781317001362|chapter-url=https://books.google.com/books?id=KteqCwAAQBAJ}}
* {{cite book|last1=Hämmerli|first1=Maria|last2=Mayer|first2=Jean-François|title=Orthodox Identities in Western Europe: Migration, Settlement and Innovation|url=https://books.google.com/books?id=KRU3DAAAQBAJ&amp;pg=PT78|year=2016|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-1-317-08490-7}}
* {{cite book | last=Hengel | first=M. | title=Studies in Early Christology | publisher=Bloomsbury Academic | series=Academic Paperback Series | year=2004 | isbn=978-0-567-04280-4 | url=https://books.google.com/books?id=0fLPOx1B-AwC&amp;pg=PA331 | access-date=1 November 2019}}
* {{cite book|last=Hunter|first=Erica C. D.|chapter=The Syrian Orthodox Church|editor=Leustean, Lucian N.|title=Eastern Christianity and Politics in the Twenty-First Century|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zt2vAwAAQBAJ&amp;pg=PA547|year=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-81866-3|pages=541–562}}
&lt;!-- I--&gt;
&lt;!-- J--&gt;
* {{cite journal | last=Janin | first=Raymond | title=Le rite syrien et les Églises syriennes | journal=Revue des études byzantines | volume=18 | issue=115 | doi=10.3406/rebyz.1919.4214 | pages=321–341 | language=fr | year=1919 }}
* {{cite book | last=Jarjour | first=T. | title=Sense and Sadness: Syriac Chant in Aleppo | publisher=Oxford University Press | year=2018 | isbn=978-0-19-063528-2 | url=https://books.google.com/books?id=dnpVDwAAQBAJ&amp;pg=PT236 | access-date=25 October 2019}}
* {{Cite book|last=Jastrow|first=Otto|chapter=Ṭuroyo and Mlaḥsô|title=The Semitic Languages: An International Handbook|year=2011|location=Berlin-Boston|publisher=Walter de Gruyter|pages=697–707|isbn=9783110251586|chapter-url=https://books.google.com/books?id=SMzgBLT87MkC}}
* {{cite book|last=Joseph|first=John|title=Muslim-Christian Relations and Inter-Christian Rivalries in the Middle East: The Case of the Jacobites in an Age of Transition|url=https://books.google.com/books?id=lKaL3_dfFJAC&amp;pg=PA1|year=1983|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-87395-600-0}}
&lt;!-- K--&gt;
* {{cite book|last=Kevorkian|first=Raymond |title=The Armenian Genocide: A Complete History|url=https://books.google.com/books?id=mZ33AgAAQBAJ&amp;pg=PA376|year=2011|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0-85773-020-6|pages=91, 94, 365, 366, 368, 371–379, 887, 901}}
* {{Cite journal|last=Kiraz|first=George A.|author-link=George Kiraz|title=Kthobonoyo Syriac: Some Observations and Remarks|journal=Hugoye: Journal of Syriac Studies|year=2007|volume=10|number=2|pages=129–142|url=https://raw.githubusercontent.com/Beth-Mardutho/hugoye-data/master/pdf/vol10/HV10N2Kiraz.pdf}}
* {{Cite book|last=Kiraz|first=George A.|author-link=George A. Kiraz|title=The Syriac Orthodox in North America (1895–1995): A Short History|year=2019|location=Piscataway, NJ|publisher=Gorgias Press|isbn=9781463240370|url=https://books.google.com/books?id=S-iZwwEACAAJ}}
* {{Cite book|last=Kiraz|first=George A.|author-link=George A. Kiraz|chapter=Negotiating Identity with the Homeland: The Syriac Orthodox of North America in the Early Twentieth Century|title=From Polarization to Cohabitation in the New Middle East|year=2020|location=Wiesbaden|publisher=Harrassowitz Verlag|pages=77–94|isbn=9783447114561|chapter-url=https://books.google.com/books?id=REyfzQEACAAJ}}
* {{Cite book|last=Kitchen|first=Robert A.|chapter=The Syriac Tradition|title=The Orthodox Christian World|year=2012|location=London-New York|publisher=Routledge|pages=66–77|isbn=9781136314841|chapter-url=https://books.google.com/books?id=IcDeFiZgxK0C}}
* &lt;!-- L--&gt;{{cite book | last1=Kurian | first1=G. | last2=Nelson | first2=T. | title=Nelson's Dictionary of Christianity: The Authoritative Resource on the Christian World | publisher=Thomas Nelson | year=2001 | isbn=978-1-4185-3981-8 | url=https://books.google.com/books?id=ZmA18QOiBUUC&amp;pg=PT8905 | access-date=25 October 2019}}
* {{Cite book|last=Loosley|first=Emma|chapter=Peter, Paul and James of Jerusalem: The Doctrinal and Political Evolution of the Eastern and Oriental Churches|title=Eastern Christianity in the Modern Middle East|year=2010 |location=London; New York|publisher=Routledge|pages=1–12|isbn=9781135193713|chapter-url=https://books.google.com/books?id=XzOMAgAAQBAJ}}
&lt;!-- M--&gt;
* {{cite book | last=Markessini | first=J. | title=Around the World of Orthodox Christianity – Five Hundred Million Strong: The Unifying Aesthetic Beauty | publisher=Dorrance Publishing Company | year=2012 | isbn=978-1-4349-1486-6 | url=https://books.google.com/books?id=eVkphDtrW3AC | access-date=25 October 2019}}
* {{cite book | last=Masters | first=B. | title=Christians and Jews in the Ottoman Arab World: The Roots of Sectarianism | publisher=Cambridge University Press | series=Cambridge Studies in Islamic Civilization | year=2004 | isbn=978-0-521-00582-1 | url=https://books.google.com/books?id=8DkV4_ExCHYC&amp;pg=PA45 | access-date=6 November 2019}}
* {{cite book | last=Meinardus | first=O.F.A. | title=The Syrian Jacobites in the Holy City | publisher=Almqvist &amp; Wiksells Boktryckerl AB | year=1964 | url=https://books.google.com/books?id=6MbUjgEACAAJ | access-date=6 November 2019}}
* {{cite book|last=Menze|first=Volker L.|title=Justinian and the Making of the Syrian Orthodox Church|url=https://books.google.com/books?id=q8xYwAEFFzkC|year=2008|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-156009-5}}
* {{Cite journal|last=Messo|first=Johny|author-link=Johny Messo|title=The Origin of the Terms Syria(n) and Suryoyo: Once Again|journal=Parole de l'Orient|year=2011|volume=36|pages=111–125|url=https://www.academia.edu/35435499|access-date=2022-03-17|archive-date=2021-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005211248/https://www.academia.edu/35435499|dead-url=yes}}
* {{Cite book|last=Messo|first=Johny|author-link=Johny Messo|title=Arameans and the Making of syrians: The Last Aramaic-speaking Christians of the Middle East|year=2017|publisher=Aramaic Press|url=https://www.academia.edu/35435648|access-date=2022-03-17|archive-date=2022-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317150043/https://www.academia.edu/35435648|dead-url=yes}}
* {{Cite book|last=Meyendorff|first=John|author-link=John Meyendorff|title=Imperial Unity and Christian Divisions: The Church 450–680 A.D.|year=1989|location=Crestwood, NY|publisher=St. Vladimir's Seminary Press|isbn=9780881410563|url=https://books.google.com/books?id=6J_YAAAAMAAJ}}
* {{Cite journal|last=Millar|first=Fergus|author-link=Fergus Millar|title=The Evolution of the Syrian Orthodox Church in the Pre-Islamic Period: From Greek to Syriac?|journal=Journal of Early Christian Studies|year=2013|volume=21|number=1|pages=43–92|doi=10.1353/earl.2013.0002|s2cid=170436440 |url=http://www.syriacstudies.com/wp-content/uploads/2019/02/24-Evolution-of-Syrian-church.pdf}}
* {{cite book |last1=Minahan |first1=J. |place=Westport, Conn. |title=Encyclopedia of the Stateless Nations: A-C |publisher=Greenwood Press |year=2002 |isbn=978-0-313-32109-2 |url=https://books.google.com/books?id=OLKKVXgEpkoC |access-date=1 November 2019}}
&lt;!-- N--&gt;
* {{Cite book|last=Neill|first=Stephen|author-link=Stephen Neill|title=A History of Christianity in India: The Beginnings to AD 1707|year=2004|orig-year=1984|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521548854|url=https://books.google.com/books?id=RH4VPgB__GQC}}
* {{Cite book|last=Neill|first=Stephen|author-link=Stephen Neill|title=A History of Christianity in India: 1707-1858|year=2002|orig-year=1985|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521893329|url=https://books.google.com/books?id=Xi-tvrYbYxMC}}
* &lt;!-- O--&gt;{{Cite book|last=Nieper|first=Jens|chapter=The Syrian Orthodox Church: The Aramean Community as an Ecumenical Entity in a Transnational Dimension|title=The Slow Disappearance of the Syriacs from Turkey and of the Grounds of the Mor Gabriel Monastery|year=2012|location=Münster|publisher=LIT Verlag|pages=57–62|isbn=9783643902689|chapter-url=https://books.google.com/books?id=no5_QSBVq7kC&amp;pg=PA57}}
* {{Cite book|last=O'Mahony|first=Anthony|chapter=Syriac Christianity in the modern Middle East|title=The Cambridge History of Christianity: Eastern Christianity|volume=5|year=2006|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|pages=511–536|isbn=9780521811132|chapter-url=https://books.google.com/books?id=1xUV-nMxNGsC}}
* {{Cite book|last=Ostrogorsky|first=George|author-link=George Ostrogorsky|year=1956|title=History of the Byzantine State|location=Oxford|publisher=Basil Blackwell|url=https://books.google.com/books?id=Bt0_AAAAYAAJ}}
&lt;!-- P--&gt;
* {{Cite journal|last=Palmer|first=Andrew|title=The History of the Syrian Orthodox in Jerusalem|journal=Oriens Christianus|year=1991|volume=75|pages=16–43|url=https://books.google.com/books?id=oFnYAAAAMAAJ}}
* {{cite book|last=Parry|first=Ken|title=The Blackwell Companion to Eastern Christianity|url=https://books.google.com/books?id=fWp9JA3aBvcC&amp;pg=PA260|year=2010|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4443-3361-9}}
* {{Cite book|last=Perczel|first=István|chapter=Syriac Christianity in India|title=The Syriac World|year=2019|location=London|publisher=Routledge|pages=653–697|isbn=9781138899018|chapter-url=https://books.google.com/books?id=E48JswEACAAJ}}
&lt;!-- Q--&gt;
&lt;!-- R--&gt;
&lt;!-- S--&gt;
* {{cite book|last=Saint-Laurent|first=Jeanne-Nicole Mellon |title=Missionary Stories and the Formation of the Syriac Churches|url=https://books.google.com/books?id=F2MlCQAAQBAJ&amp;pg=PA94|year=2015|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-96058-9|pages=94–}}
* {{Cite journal|last=Sato|first=Noriko|title=Selective Amnesia: Memory and History of the Urfalli Syrian Orthodox Christians|journal=Identities: Global Studies in Culture and Power|year=2005|volume=12|number=3|pages=315–333|doi=10.1080/10702890500202803|s2cid=144800560|url=https://doi.org/10.1080/10702890500202803}}
* {{Cite journal|last=Seleznyov|first=Nikolai N.|title=Jacobs and Jacobites: The Syrian Origins of the Name and its Egyptian Arabic Interpretations|journal=Scrinium: Journal of Patrology, Critical Hagiographyand Ecclesiastical History|year=2013|volume=9|pages=382–398|url=https://www.academia.edu/3605517}}
* {{cite book | last=Smith | first=W. | title=A Dictionary of the Bible: Comprising Its Antiquities, Biography, Geography, and Natural History | publisher=J. Murray | series=A Dictionary of the Bible: Comprising Its Antiquities, Biography, and Natural History | year=1863 | url=https://archive.org/details/dictionaryofbibl1863smit | page=[https://archive.org/details/dictionaryofbibl1863smit/page/73 73] | access-date=25 October 2019}}
* {{Cite book|last=Snelders|first=Bas|title=Identity and Christian-Muslim Interaction: Medieval Art of the Syrian Orthodox from the Mosul Area|year=2010|location=Louvain|publisher=Peeters Publishers|isbn=9789042923867|url=https://books.google.com/books?id=5vyscQAACAAJ}}
* {{Cite book|last=Sommer|first=Renate|author-link=Renate Sommer|chapter=The Role of Religious Freedom in the Context of the Accession Negotiations between the European Union and Turkey - The Example of the Arameans|title=The Slow Disappearance of the Syriacs from Turkey and of the Grounds of the Mor Gabriel Monastery|year=2012|location=Münster|publisher=LIT Verlag|pages=157–170|isbn=9783643902689|chapter-url=https://books.google.com/books?id=no5_QSBVq7kC&amp;pg=PA157}}
* {{cite journal |last1= Swiderski |first1= Richard Michael |year= 1988 |title= Northists and Southists: A Folklore of Kerala Christians |journal= Asian Folklore Studies |volume= 47 |issue= 1 |pages= 73–92 |publisher= [[Nanzan University]] |jstor= 1178253 |ref={{sfnRef|Swiderski|1988a}}|doi= 10.2307/1178253 }}
&lt;!-- T--&gt;
* {{Cite book|last=Taylor|first=William|title=Narratives of Identity: The Syrian Orthodox Church and the Church of England 1895-1914|year=2013|location=Newcastle upon Tyne|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=9781443869461|url=https://books.google.com/books?id=MDlQBwAAQBAJ}}
* {{cite book | title=The Oxford selection of Psalms and hymns, for the use of parish churches | year=1857 | url=https://books.google.com/books?id=mSoDAAAAQAAJ&amp;pg=PA89 | ref={{sfnref | The Oxford selection of Psalms and hymns, for the use of parish churches | 1857}} | access-date=25 October 2019}}
* {{cite book | last=Thomas | first=D.R. | title=Syrian Christians Under Islam: The First Thousand Years | publisher=Brill | series=Biblical Studies and Religious Studies | year=2001 | isbn=978-90-04-12055-6 | url=https://books.google.com/books?id=E51_-Js-bZwC&amp;pg=PP8 | access-date=25 October 2019}}
* {{Cite book|last=Trigona-Harany|first=Benjamin|title=The Ottoman Süryânî from 1908 to 1914|year=2013|location=Piscataway, NJ|publisher=Gorgias Press|isbn=9781607240693|url=https://books.google.com/books?id=RKluQgAACAAJ}}
*&lt;!-- U--&gt;
&lt;!-- V--&gt;
&lt;!-- W--&gt;
&lt;!-- X--&gt;&lt;!-- Y--&gt;{{Cite book|last=Trimingham|first=John Spencer|author-link=John Spencer Trimingham|title=Christianity Among the Arabs in pre-Islamic Times|year=1979|location=London|publisher=Longman|isbn=9780582780811|url=https://books.google.com/books?id=c9XYAAAAMAAJ}}
[[Ստորոգութիւն:Քրիստոնէութիւն]]</text>
      <sha1>suqpfbqhmhrw8fjkbqcik3p8f04me9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Միկինեան քաղաքակրթութիւն</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22244</id>
    <revision>
      <id>250489</id>
      <parentid>250131</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T00:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>146</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Facsimile_of_a_Minoan_fresco_(Knossos),_Woman_Carrying_an_Ivory_Pyxis,_by_Emile_Gilliéron_père,_1912.jpg with [[File:Facsimile_of_a_Mycenaean_fresco_(Tiryns),_Woman_Carrying_an_Ivory_Pyxis,_by_Emile_Gilliéron_père,_1912.jpg]] (by [[:c:User:Commo</comment>
      <origin>250489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17408" sha1="b007tgfjtvhhrmrqwom29benhmrbuje" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Mycenaean World en.png|մինի|Միկինեան քաղաքակրթութիւնը, Ք․Ա․ 1400 - 1100 թուականներուն]]
'''Միկինեան քաղաքակրթութիւն''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Μυκηναϊκός πολιτισμός), [[Պղնձադար|Պղնձադարի]] մշակոյթ, որ զարգացաւ մասնաւորաբար [[Յունաստան|Յունաստանի]] կեդրոնական եւ հարաւային մայցամաքին վրայ, ինչպէս նաեւ կղզիները։ Ծաղկեցաւ Ք․Ա․1600 մինչեւ Ք․Ա․1100։ Կը ներկայացնէ Յունաստանի մայրցամաքին վրայ առաջին զարգացած եւ առաջացեալ մշակոյթը։&lt;ref&gt;[https://mitrou.utk.edu/wp-content/uploads/2018/09/2012-Vitale-AETHSE-3.pdf Յունաստանի Մշակոյթի նախարարութիւն – Թեսալիա եւ Սթերէա Էլատայի հնագիտական վայրեր․ Միկինեան քաղաքակրթութիւն {{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.ascsa.edu.gr/uploads/media/hesperia/4134890.pdf The Mycenaean Feast - Փրինսթոն համալսարան, 2004 {{ref-en}}]&lt;/ref&gt;  

== Անուանում ==
Միկինեան անունը յառաջացած է հնագիտական վայրէն ուր առաջին անգամ յայտնաբերուեցաւ՝ [[Միկինես]] ([[Պելոպոնես|Պելոպոնեսի]] Արղոլիտա նահանգ)։&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/1784248/Being_Mycenaean_A_View_from_the_Periphery_American_Journal_of_Archaeology_115_1_30_2011 Ամերիկայի Հնագիտական Թերթ - Ըլլալ Միկինեցի, 115, 2011 {{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.worldcat.org/title/mycenaean-greece-mediterranean-commerce-and-the-formation-of-identity/oclc/434439310 Միկինեան Յունաստան․ Միջերկրականի առեւտուր, Պրայան Պըրնս, Քեմպրիճ համալասարան, 2012 {{ref-en}}]&lt;/ref&gt;  

== Տեղեկութիւններ ==
[[Պատկեր:MaskeAgamemnon.JPG|մինի|[[Աղամեմնոնասին Դիմակը]] (Ք․Ա․ 16-րդ դար), յայտնաբերուած Միկինես հնավայրը․ [[Աթէնքի Հնագիտական Ազգային Թանգարանը|Աթէնքի Հնագիտական Թանգարան]]]]
Քաղաքակրթութիւնը դասուած է իբրեւ նախապատմական, որովհետեւ մինչեւ այսօր մեր գիտելիքները անոր մասին յենուած են հնագիտական պեղումներէ գտնուած իրերուն։&lt;ref&gt;[http://www.pi-schools.gr/books/gymnasio/arxai_ist_a/ist_a_bm_1_75.pdf Յունաստանի Հնադարի պատմութիւն․Ա․միջնակարգի դասագիրք {{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160830122309/http://www.kranznet.indi.de/brzeit/goldfund/bernstei.htm Գծային Բ․Գերմանիոյ մէջ, 30 Օգոստոս 2016 {{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.bu.edu/historic/hs/september02.html Պոսթոնի համալսարան - Historical society {{ref-en}}]&lt;/ref&gt;

=== Քաղաքակրթութեան բարգաւաճում ===
[[Պատկեր:02. Πύλη Λεόντων GR-J11-0042.jpg|մինի|Առիւծներու Դարպասը․ [[Միկինեսի Աքրոփոլիս|Միկինեսի Աքրոփոլիսին]] գլխաւոր մուտքը․ [[Միկինես]]|ձախից]][[Պատկեր:Facsimile of a Mycenaean fresco (Tiryns), Woman Carrying an Ivory Pyxis, by Emile Gilliéron père, 1912.jpg|ձախից|մինի|Միկինեան կին․ որմանկար, Ք․Ա․ 1300]]
Միկինեան քաղաքակրթութիւնը կը ներկայացնէ Յունաստանի մայրցամաքին վրայ առաջին զարգացած եւ առաջացեալ մշակոյթը, իր պալատներով, քաղաքային կազմակերպութեամբ, արուեստով եւ [[Գծային B (Γραμμική Β)|Գծային Β (Γραμμική Β)]] գիրով։ Շնորհիւ ծովու ճամբաներուն, աստիճանաբար դէպի հարաւ եւ արեւելք կը տարածուի։ &lt;ref&gt;[https://books.google.gr/books?id=HzeJbz7ybAMC&amp;pg=PA53&amp;dq=mycenaeans+england+wessex&amp;lr=&amp;cd=12&amp;redir_esc=y&amp;hl=el#v=onepage&amp;q=mycenaeans%20england%20wessex&amp;f=false Հին յոյները․ ներածական – Օքսֆորտ համալսարան, Stephanie Lynn Budin]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://books.google.gr/books?id=LTbc1GIAwcIC&amp;pg=PA91&amp;dq=mycenaeans&amp;cd=2&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=mycenaeans&amp;f=false Սելթիք համալսարան, Միկինացիներ {{ref-en}}]&lt;/ref&gt; 

Քաղաքակրթութեան բարգաւաճման շրջանին Միկինացիներ կը տարածուին [[Կրետէ]], [[Էգէական Ծով|Էգէականի]] մնացեալ կղզիներուն, [[Կիպրոս]] եւ [[Միջերկրական Ծով|Միջերկրականի]] աւազանի արեւելեան շրջաններուն ([[Կիլիկիա]], [[Սուրիա]] եւ [[Պաղեստին|Պաղեստինի]] հարաւային ափեր) եւ [[Իտալիա]] (Ք․Ա․12-րդ դա)։ &lt;ref&gt;[https://www.amazon.com/Bronze-Age-Military-Equipment-Howard/dp/1848842937 Պղնձադար․ ռազմական մթերք, Dan Howard {{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.politeianet.gr/books/9789602504819-gschnitzer-fritz-miet-morfotiko-idruma-ethnikis-trapezis-istoria-tis-archaias-ellinikis-koinonias-chartodeti-ekdosi-203288 Փոլիթիա - Հին Յունաստանի ընկերութեան պատմութիւն․ Յունաստանի Ազգային Դրամատան Դաստիարակչական Հիմնարկ {{ref-el}}]&lt;/ref&gt; 
[[Պատկեր:Fresco of two female charioteers from Tiryns 1200 BC.jpg|մինի|Ք․Ա․ 1350, որմանկար, [[Փիլոս]]․ կը պատկերացնէ երկու կին սայլապան]]
Բարգաւաճման գագաթնակէտին՝ Ք․Ա․13-րդ դար, Միկինեան քաղաքակրթութիւնը Էգէականի շրջանին մէջ կը ներկայանայ իբրեւ համասեր ազդեցութեան գօտի․ վերոնշեալ տարածքներուն գտնուած հնագիտական նիւթերը, իրերը, այդ կը փաստեն։ Իսկ դէպի հիւսիսային Յունաստանի շրջանները կը տարածուի աւելի ուշ։&lt;ref&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8127963/ Էգէականի պալատական քաղաքակրթութեան ծննդաբերական պատմութիւն {{ref-en}}]&lt;/ref&gt; 

Բացի հնագիտական նիւթերէն, որոնք կը փաստեն այդ շրջաններուն մէջ Միկինացիներուն հաստատումը եւ գերիշխանութիւնը, յայտնաբերուած են նաեւ տուեալներ, որ կը վկայեն Միկինացիներուն կապը այդ ժամանակաշրջանի կարեւոր ծովային եւ առեւտրական կեդրոններուն հետ՝ Տրոյա ([[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիոյ]] հիւսիս-արեւմուտք), [[Ուկարիթ]] ([[Սուրիա]]), [[Սարտենիա]] (Իտալիա) եւ [[Իպերական Թերակղզի|Իպերական թերակղզի]]։&lt;ref&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5565772/ Մինոասցիներու եւ Միկինացիներու ծննդական ծագումը,Lazaridis, Iosif; Mittnik, Alissa; Patterson, Nick; Mallick, Swapan; Rohland, Nadin; Pfrengle, Saskia; Furtwängler, Anja; Peltzer, Alexander եւ ուրիշներ, 2-8-217 {{ref-en}}]&lt;/ref&gt;  [[Պատկեր:Linear B (Mycenaean Greek) NAMA Tablette 7671.jpg|մինի|Գծային Բ - Միկինեան արձանագրութիւն․ [[Աթէնքի Հնագիտական Ազգային Թանգարանը|Աթէնքի Հնագիտական Թանգարան]]]]

[[Եգիպտոս|Եգիպտական]] արձանագրութիւններ, ինչպէս նաեւ Կրետէ գտնուած եգիպտական հնագիտական իրեր կը փաստեն թէ Միկինացիները դիւանագիտական կապեր ունեցած են եգիպտացիներուն հետ։  

Միկինեան քաղաքակրթութեան պատկանող նիւթեր, իրեր, Գծային Բ արձանագրութեամբ յայտնաբերուած են [[Գերմանիա]], [[Վրաստան]], [[Իրլանտա]] եւ Մեծն Բրիտանիա։&lt;ref&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8127963/ Էգէականի Պալատներու ծննդական պատմութիւնը,Clemente, Florian; Unterländer, Martina; Dolgova, Olga; Amorim, Carlos Eduardo G.; Coroado-Santos, Francisco; Neuenschwander, Samuel; Ganiatsou, Elissavet; Cruz Dávalos, Diana I. եւ ուրիշներ, 13-5-2021{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; 

==== Գծային Բ ====
Գծային Բ գիրը առաջին անգամ յաջողեցաւ վերծանել [[Միքայէլ Վենթրիս]]։ Իր այս գործին օգնեցին [[Էմեթ Լեսլի Պենեթ]], [[Ալիս Քոպեր]] եւ [[Ճոն Չատուիք]]։ Գծային Բ գիրին վերծանմամբ, փաստուեցաւ թէ յունական գիր է։  

==== Վարչակարգ ====
[[Պատկեր:Battle Scene Fresco from Pylos.jpg|մինի|Կռիւի որմանկար․ [[Նեսթոր|Նեսթորասի]] պալատ, Փիլոս, Ք․Ա․ 1300]]
[[Պատկեր:Two Mycenaean chariot warriors on a fresco from Pylos about 1350 BC.jpg|մինի|Որմանկար ([[Փիլոսի պալատը|Փիլոսի պալատ]])․ կը պատկերացնէ մարտակառք երկու զինեալներով, Ք․Ա․ 1350|ձախից]]Միկինեան պալատական պետութիւններուն (պալատը՝ վարչակարգի կեդրոն) մասին տեղեկութիւններ արձանագրուած են յունական գրականութեան եւ [[Յունական Դիցաբանութիւն|դիցաբանութեան]] մէջ եւ փաստուած նորագոյն շրջանի հնագետներէն, ինչպէս օրինակ՝ Հենրիխ Շլիման։ Իւրաքանչիւր Միկինեան թագաւորութիւն պալատէն կը կառավարուէր։ 

==== Ընկերութիւն ====

[[Գծային B (Γραμμική Β)|Գծային B]] արձանագրութիւնները կը վկայեն թէ Միկինեան ընկերութիւնը կը հետեւէր դասակարգային խիստ կանոններու․- 

* պալատ-պետութեան գլուխը թագաւորն էր (άναξ կամ άνακτας)․ կրօնապետ, բանակին հրամանատար եւ դատաւոր,
* պալատականներ՝ ազնուականներ,
* քուրմեր - քումուհիներ,
* ժողովուրդը՝ ռամիկներ, շինականներ։

==== Պատերազմ ====
Միկինացիները ունեցած են ռազմական կարեւոր գործունէութիւն։ [[Քնոսոս|Քնոսոսի]] (Կրետէ) եւ [[Փիլոս|Փիլոսի]] (Պելեպոնես) մէջ յայտնաբերուած Գծային Բ արձանագրութիւններ կը վկայեն թէ պալատական կեդրոնները ([[Միկինես]], [[Սալամինա]], [[Թիրինթա]], եւայլն) մասնագիտացած էին զէնքերու զանգուածային շինութեան։
=== Քաղաքակրթութեան վերջը ===
Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակի վերջաւորութեան, Միկինեան իշխանութեան կեդրոնները կը կործանին (մեծամասնութիւնը հրդեհներէ) կամ ալ կը լքուին․ ստորեւ ենթադրուած պատճառները՝

* Բնական աւերներ (երկրաշարժներ, հրդեհներ եւ հաւանաբար կլիմայական փոփոխութիւններ),
* Օտարներու ներխուժումներ, յարձակումներ,
* եւ ներքին խնդիրներ, բախումներ։

Բնակչութիւնը կը նուազի, միկինեան գիրը՝ Գծային Բ կ՛ անհետանայ եւ յունական գիրը դարեր ետք կը վերայայտնուի։ Գրեթէ բոլոր բնակավայրերը յարձակումներու ենթակայ կ՛ ըլլան։ Սակայն պալատներուն մէջ ծագած հրդեհները կ՛ օգնեն Գծային Բ գիրով արձանագրութիւններուն փրկութեան։ 

Միկինեան քաղաքակրթութեան անկումով, Յունաստան կը մտնէ երկարատեւ մութ ժամանակաշրջանի մը, մինչեւ Ք․Ա․ 900։

== Ծննդական ուսումնասիրութիւններ ==
[[Պատկեր:Kaukasus.jpg|մինի|Պոնտական-Կասպեան (Եւրասեան) լեռնադաշտ․կովկասեան որսորդ-հաւաքիչին ապրած շրջանը]]

=== 2017-ի հրապարակուած ուսումնասիրութիւն ===
[[2017]]-ին հրապարակուած ''Genetic origins of the Minoans and Mycenaeans'' ուսումնասիրութիւնը, կ՛ եզրականացնէ թէ Միկինացիները սերտ կապ ունեցած են [[Մինոասեան քաղաքակրթութիւն|Մինոասցիներուն]] հետ եւ թէ երկուքն ալ արդի ժամանակաշրջանի յոյներուն հետ ազգական են սակայն ոչ 100% նոյնութեամբ։ Միկինացիներուն եւ Մինոասցիներուն DNA-ի 3/4 յառաջ եկած է [[Նոր Քարէ Դար|Նոր Քարէ Դարու]] առաջին երկրագործներէն, որոնք կ՛ ապրէին արեւմտեան [[Փոքր Ասիա]] եւ [[Էգէական Ծով|Էգէական ծովու]] կղզիները (Միկինացիներ ≈ 74-78%, Մինոասցիներ ≈84-85%), իսկ 1/4՝ հնադարի բնակիչներէ, որոնք կապ ունեցած են Կովկասեան որսորդ-հաւաքիչին եւ Իրանի բարձրաւանդակի վրայ ապրող ժողովուրդներուն հետ։

Միկինացիները սակայն ժառանգած են ≈4-16% նախնիք հիւսիսային աղբիւրէ մը, որ սերտ կապ ունեցած է Արեւելեան [[Եւրոպա|Եւրոպայի]] ու [[Սիպերիոյ Վերին Հին Քարէ Դար|Սիպերիոյ Վերին Հին Քարէ Դարու]] որսորդ-հաւաքիչներուն հետ եւ ներմուծուած է մօտիկ աղբիւրէ մը, որ ազգական եղած է Պոնտական-Կասպեան (Եւրասեան) լեռնադաշտի, ինչպէս նաեւ [[Հայաստան|Հայաստանի]] բնակիչներուն հետ։

=== 2021-ի հրապարակուած ուսումնասիրութիւն ===
[[2021 թուական|2021]]-ին հրապարակուած է ուսումնասիրութիւնը մը յենուած երեք քաղաքակրթութիւններու մարդերու ծննդական նիւթին․ Յունաստանի մայրցամաք եւ Էգէական ծովու [[Մինոասեան քաղաքակրթութիւն|Մինոասեան]], [[Քիքլատեան մշակոյթ|Քիքլատեան]] եւ Յունական։ Ուսումնասիրութիւնը կ՛ եզրակացնէ թէ այդ երեք քաղաքակրթութիւններուն բնակիչները ծննդականօրէն համասեր (համազգի) եղած են Պղնձադարի սղիզբին Էգէականի եւ արեւմտեան Փոքր Ասիոյ շրջաններուն մէջ։ Այդ բնակիչներուն նախնիքները եղած են Նոր Քարէ Դարու Էգէականի բնիկ երկրագործները (65%≥) եւ Կովկասեան որսորդ-հաւաքիչներուն հետ կապ ունեցող ժողովուրդներ (17%-27%)։  

Պղնձադարի վերջաւորութեան սակայն, Միկինացիները ծննդական կապ ունեցած են Պոնտական-Կասպեան (Եւրասեան) լեռնադաշտի, ինչպէս նաեւ յաւելուածական ներազդեցութիւն [[Հայաստան|Հայաստանի]] բնակիչներուն հետ։

== Տե՛ս նաեւ ==

* [[Միկինես]]
* [[Նեսթոր]]
* [[Մենելաոս]]
* [[Աղամեմնոնաս]]
* [[Մինոասեան քաղաքակրթութիւն]]
* [[Քիքլատեան մշակոյթ]]
* [[Միկինեան պալատի ամֆորէա (αμφορέας) ութոտանիի պատկերացումով (Աթէնքի Հնագիտական Թանգարան 6725)]]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Արտաքին յղումներ ==

# [[:en:Michael_Ventris|Միքայէլ Վենթրիս]] {{ref-en}}
# [[:en:John_Chadwick|Ճոն Չատուիք]]{{ref-en}}
# [[:en:Alice_Kober|Ալիս Քոպեր]]{{ref-en}}
# [[:en:Emmett_L._Bennett_Jr.|Էմեթ Լեսլի Պենեթ]]{{ref-en}}
#[[:en:Heinrich_SchliemannՀենրիհ|Շլիման]]{{ref-en}}

[[Ստորոգութիւն:Յունական մշակոյթ]]
[[Ստորոգութիւն:Մշակոյթներ]]
[[Ստորոգութիւն:Միջերկրականի աւազանի քաղաքակրթութիւններ]]</text>
      <sha1>b007tgfjtvhhrmrqwom29benhmrbuje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ուիքիփետիա:CEE Women Campaign 2026/Առաջարկուած յօդուածներու ցանկ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>30730</id>
    <revision>
      <id>250462</id>
      <parentid>250446</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T12:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>250462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42193" sha1="7naqmxae19nlppfo3uvk3q05ora4i4i" xml:space="preserve">== Ստեղծել ==
# [[Ակնեզ Մօ]] - [[:en:Agnez Mo]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Անկուն]] - [[:en:Anggun]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:58, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սարա Պեռնար]] - [[:en:Sarah Bernhardt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:54, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Կանտի]] - [[:en:Sonia Gandhi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:39, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլոտիա Գարտինալէ]] - [[:en:Claudia Cardinale]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ֆետերիքա Մողերինի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:53, 24 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Մարլին Տիթրիք]] - [[:en:Marlene Dietrich]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տեպի Ռէյնոլծ]] - [[:en:Debbie Reynolds]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճուտի Կարլընտ]] - [[:en:Judy Garland]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Նեթրեպքօ]] - [[:en:Anna Netrebko]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:12, 16 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Անն Իտալկօ]] - [[:en:Anne Hidalgo]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ակնես Քալամար]] - [[:en:Agnès Callamard]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:59, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մուրասաքի Շիքիպու]] - [[:en:Murasaki Shikibu]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:10, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլըրի Քլինթըն]] - [[:en:Hillary Clinton]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] - [[:en:Rosa Luxemburg]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Օսթըն]] - [[:en:Jane Austen]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] - [[:en:Mary Wollstonecraft]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Շելլի]] - [[:en:Mary Shelley]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:47, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)--''
# [[Ճոան Պաէզ]] - [[:en:Joan Baez]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիլին Մոնրօ]] - [[:en:Marilyn Monroe]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճուլիա Ռոպըրթս]] - [[:en:Julia Roberts]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Շթեֆի Կրաֆ]] - [[:en:Steffi Graf]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:44, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սիմոն Տը Պուվուար]] - [[:en:Simone de Beauvoir]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:39, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պենազիր Պութօ]] - [[:en:Benazir Bhutto]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աւրիլ Հէյնզ]] - [[:en:Avril Haines]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ուիթնի Հիուսթըն]] - [[:en:Whitney Houston]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թերեզա Մէյ]] - [[:en:Theresa May]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կրեթա Թունպըրկ]] - [[:en:Greta Thunberg]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:53, 17 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սելենա]] - [[:en:Selena]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]] - [[:en:Ursula von der Leyen]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սերենա Ուիլիըմզ]] - [[:en:Serena Williams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պրիթնի Սփիրզ]] - [[:en:Britney Spears]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլաուտիա Սէյինպաում]] - [[:en:Claudia Sheinbaum]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ճորճիա Մելոնի]] - [[:en:Giorgia Meloni]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Զախարովա]] - [[:en:Maria Zakharova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] - [[:en:Queen Noor of Jordan]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վիքթորիա Պեքհամ]] - [[:en:Victoria Beckham]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլ Քիտմըն]] - [[:en:Nicole Kidman]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օփրա Ուինֆրի]] - [[:en:Oprah Winfrey]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պրիժիթ Մաքրոն]] - [[:en:Brigitte Macron]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մոնիքա Պելուչի]] - [[:en:Monica Bellucci]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հալի Պերի]] - [[:en:Halle Berry]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Օտրի Ազուլէ]] - [[:en:Audrey Azoulay]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մելանիա Թրամփ]] - [[:en:Melania Trump]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիա Շարափովա]] - [[:en:Maria Sharapova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:04, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նաթալի Փորթմըն]] - [[:en:Natalie Portman]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սանտրա Պուլլոք]] - [[:en:Sandra Bullock]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հերթա Միւլըր]] - [[:en:Herta Müller]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ճաքսոն]] - [[:en:Mary Jackson (engineer)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա]] - [[:en:Sarah]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քլեր Ատամզ]] - [[:en:Claire Adams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պելլա Հատիտ]] - [[:en:Bella Hadid]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քամալա Հարիս]] - [[:en:Kamala Harris]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մատոննա]] - [[:en:Madonna]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սառա Շահի]] - [[:en:Sarah Shahi]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] - [[:en:Alice Stone Blackwell]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լիւսի Սթոն]] - [[:en:Lucy Stone]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քեթրին Քլարք]] - [[:en:Katherine Clark]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Եսթեր]] - [[:en:Esther]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճոնիս Հան]] - [[:en:]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ռեպեքա (աստուածաշնչական կերպար)]] - [[:en:Rebecca (biblical figure)]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պարպարա Սամփսըն]] - [[:en:Barbara Sampson]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պարպարա]] - [[:en:Barbara]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] - [[:en:Ana Paula dos Santos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շանթալ Պիա]] - [[:en:Chantal Biya]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Հինտա  Տէպայ Իթնօ]] - [[:en:Hinda Déby Itno]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա  Նազարպայեւա ]] - [[:en:Sara Nazarbayeva]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Անկելա Մերքել]] - [[:en:Angela Merkel]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռի Սոլ-ճու]] - [[:en:Ri Sol-ju]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թաթիանա Քարիմովա]] - [[:en:Tatyana Karimova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սիլիա Ֆլորես]] - [[:en:Cilia Flores]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրէյս Մուկապէ]] - [[:en:Grace Mugabe]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆըրտ]] - [[:en:Mary Pickford]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մէյ Ուեսթ]] - [[:en:Mae West]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճէյն Ֆոնտա]] - [[:en:Jane Fonda]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սինտի Քրաուֆորտ]] - [[:en:Cindy Crawford]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լիզ Թրաս]] - [[:en:Liz Truss]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] - [[:en:Suella Braverman]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շէյք Հասինա]] - [[:en:Sheikh Hasina]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նաո­մի Քեմփ­պը­լ]] - [[:en:Naomi Campbell]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օպրի Փլազա]] - [[:en:Aubrey Plaza]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շարլիզ Թերոն ]] - [[:en: Շարլիզ Թերոն ]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կոլտա Մայիր]] - [[:en:Golda Meir]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ժիզել Պիւնտհեն]] - [[:en:Gisele Bündchen]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քամերոն Տիազ]] - [[:en:Cameron Diaz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Փենելոփէ Քրուզ]] - [[:en:Penélope Cruz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կրէյս Քելի]] - [[:en:Grace Kelly]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Էլէանոր Ռուզվելթ]] - [[:en:Eleanor Roosevelt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քարլա Պրունի]] - [[:en:Carla Bruni]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Էվա Փերոն]] - [[:en:Eva Perón]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Իմելտա Մարքոս]] - [[:en:Imelda Marcos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Միշէլ Օպամա]] - [[:en:Միշէլ Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Ատամս]] - [[:en:Jane Addams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:39, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նատիա Մուրատ]] - [[:en:Nadia Murad]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լամիէ Աճի Պաշար]] - [[:en:Lamiya Haji Bashar]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Պեթի Ուիլիամս]] - [[:en:Betty Williams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Օլկա Թոկարչուկ]] - [[:en:Olga Tokarczuk]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթի Քորի]] - [[:en:Gerty Cori]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Տորոթի Սաթոն]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթրուտ Պել]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:46, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեն Փսաքի]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:57, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆորտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ճիւլի Անտրիւս]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:00, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:01, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Իզապէլ Փերոն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:05, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Քլարա Ցեթքին]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:05, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթլին Քենետի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթրին Հեփպըրն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:23, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ուաֆա Սլէյման]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:07, 9 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Պել Պոյտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարիա Քորինա Մաչատօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ա­տա Եո­նաթ|Ատա Եոնաթ‎]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:24, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[The Supremes]] - [[:en:The Supremes]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:34, 29 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] - [[:en:Alice Griffith Carr]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Լորեն]] - [[:en:Sophia Loren]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] - [[:en:Gina Lollobrigida]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:36, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] 
# [[Կանացիակերպ աղամաններ]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 07:01, 23 Մարտ 2026 (UTC)]]
# [[Թուլիփ Ճոշի]] - [[:en:Tulip Joshi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:07, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարինելա]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:44, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Վեպօ]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:38, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վենիւս Ուիլիըմս]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Քոլեթ Խուրի]] - [[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 11 Ապրիլ 2026 (UTC)]] 
# [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Փինելոբի Տելթա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
=== Հայ Կանայք ===
# [[Կրեթա Վարդանեան]] - [[:en:Greta Vardanyan]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:06, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ատելիա Պետրոսեան]] - [[:en:Adeliia Petrosian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:07, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլարա Աբգար]] - [[:en:Clara Abkar]],  ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կարինէ Ասլամազեան]] - [[:en:Karine Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնա Մովսէսեան]] - [[:en:Sona Movsesian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Փանիկեան]] - [[:en:Alice Panikian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:10, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)]] - [[:hy:Վարդուհի Խաչատրյան (օպերային երգչուհի)]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Նալպանտեան]] - [[:en:Maria Nalbandian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նորա Գէորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:12, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիամ Նուր]] - [[:en:Mariam Nour]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալինա Մնացականեան]] - [[:en:Alina Mnatsakanian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրեթա Թասլաքեան]] - [[:en:Gretta Taslakian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կլատիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:14, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիաննա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նինա Պէրպէրովա]] - [[:en:Nina Berberova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Կասեան]] - [[:en:Anna Kasyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 12:52, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլտա Չոպոյեան]] - [[:en:Hilda Tchoboian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:55, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սառա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:05, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թամարա Խանըմ]] - [[:en:Tamara Khanum]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:03, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Երանուհի Ասլամազեան]] - [[:en:Eranuhi Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:22, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեքի Ղազարեան]] - [[:en:Jackie Kazarian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:48, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Պալասանեան]] - [[:en:Սոնիա Պալասանեան]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:33, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Տաթեւ Չախեան]] - [[:en:Tatev Chakhian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:32, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նելլի Դանիէլեան]] - [[:en:Nelly Danielyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Հուրի Պէրպէրեան]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:00, 16 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Աղբալեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:55, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կարինէ Ռաֆայէլեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սեւան Նագգաշեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:59, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիրան Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:53, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Արզումանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:30, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռայա Նազարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:38, 8 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:09, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մաթա Հարի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:07, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդուհի Քալանթար]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քնար Սվաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդիթեր Ֆելէկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:58, 17 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Նորա Պայրագտարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարօ Երզնկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:44, 21 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] - ,--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Լիւսի Աշճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:35, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Եւա Պեկլարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:37, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ռէյչըլ Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:38, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Յասմիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:14, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Իզապելլա Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էլէն Ասատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նունէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էմմա Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարսէն Աղաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինէ Անտա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աստղիկ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Այտա Գիւմրեցի]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզաննա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զուարթ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Մակինցեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հեղինէ Մելիք-Հայկազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արփենիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:01, 2 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Թարխանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 04:52, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նուարդ Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Մարինէ Ալես]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:41, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ալլա Տէր Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:05, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ռոզա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Լիլիթ Գալստեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նունէ Եսայեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Շուշան Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Սիլվա Յակոբեան]] - -[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նարէ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Անահիտ Չիպուխչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւնէ Սեւադա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սեւդա Սեւան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զոյա Փիրզադ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հայկուշ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մելանիա Աբովեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նայիրուհի Ալավերդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիանա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւզի Շահպազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռոզ Զուլալեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ներսիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Արմինէ Գրիգորեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նուարդ Ալիխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզան Աւետիքեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
#
#
#
#
#</text>
      <sha1>7naqmxae19nlppfo3uvk3q05ora4i4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250463</id>
      <parentid>250462</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T12:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>250463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42387" sha1="eh7p7l1vilabe7knfcdu97cyby2261d" xml:space="preserve">== Ստեղծել ==
# [[Ակնեզ Մօ]] - [[:en:Agnez Mo]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Անկուն]] - [[:en:Anggun]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:58, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սարա Պեռնար]] - [[:en:Sarah Bernhardt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:54, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Կանտի]] - [[:en:Sonia Gandhi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:39, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլոտիա Գարտինալէ]] - [[:en:Claudia Cardinale]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ֆետերիքա Մողերինի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:53, 24 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Մարլին Տիթրիք]] - [[:en:Marlene Dietrich]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տեպի Ռէյնոլծ]] - [[:en:Debbie Reynolds]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճուտի Կարլընտ]] - [[:en:Judy Garland]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Նեթրեպքօ]] - [[:en:Anna Netrebko]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:12, 16 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Անն Իտալկօ]] - [[:en:Anne Hidalgo]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ակնես Քալամար]] - [[:en:Agnès Callamard]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:59, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մուրասաքի Շիքիպու]] - [[:en:Murasaki Shikibu]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:10, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլըրի Քլինթըն]] - [[:en:Hillary Clinton]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] - [[:en:Rosa Luxemburg]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Օսթըն]] - [[:en:Jane Austen]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] - [[:en:Mary Wollstonecraft]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Շելլի]] - [[:en:Mary Shelley]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:47, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)--''
# [[Ճոան Պաէզ]] - [[:en:Joan Baez]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիլին Մոնրօ]] - [[:en:Marilyn Monroe]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճուլիա Ռոպըրթս]] - [[:en:Julia Roberts]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Շթեֆի Կրաֆ]] - [[:en:Steffi Graf]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:44, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սիմոն Տը Պուվուար]] - [[:en:Simone de Beauvoir]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:39, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պենազիր Պութօ]] - [[:en:Benazir Bhutto]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աւրիլ Հէյնզ]] - [[:en:Avril Haines]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ուիթնի Հիուսթըն]] - [[:en:Whitney Houston]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թերեզա Մէյ]] - [[:en:Theresa May]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կրեթա Թունպըրկ]] - [[:en:Greta Thunberg]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:53, 17 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սելենա]] - [[:en:Selena]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]] - [[:en:Ursula von der Leyen]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սերենա Ուիլիըմզ]] - [[:en:Serena Williams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պրիթնի Սփիրզ]] - [[:en:Britney Spears]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլաուտիա Սէյինպաում]] - [[:en:Claudia Sheinbaum]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ճորճիա Մելոնի]] - [[:en:Giorgia Meloni]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Զախարովա]] - [[:en:Maria Zakharova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] - [[:en:Queen Noor of Jordan]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վիքթորիա Պեքհամ]] - [[:en:Victoria Beckham]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլ Քիտմըն]] - [[:en:Nicole Kidman]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օփրա Ուինֆրի]] - [[:en:Oprah Winfrey]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պրիժիթ Մաքրոն]] - [[:en:Brigitte Macron]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մոնիքա Պելուչի]] - [[:en:Monica Bellucci]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հալի Պերի]] - [[:en:Halle Berry]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Օտրի Ազուլէ]] - [[:en:Audrey Azoulay]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մելանիա Թրամփ]] - [[:en:Melania Trump]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիա Շարափովա]] - [[:en:Maria Sharapova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:04, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նաթալի Փորթմըն]] - [[:en:Natalie Portman]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սանտրա Պուլլոք]] - [[:en:Sandra Bullock]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հերթա Միւլըր]] - [[:en:Herta Müller]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ճաքսոն]] - [[:en:Mary Jackson (engineer)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա]] - [[:en:Sarah]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քլեր Ատամզ]] - [[:en:Claire Adams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պելլա Հատիտ]] - [[:en:Bella Hadid]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քամալա Հարիս]] - [[:en:Kamala Harris]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մատոննա]] - [[:en:Madonna]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սառա Շահի]] - [[:en:Sarah Shahi]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] - [[:en:Alice Stone Blackwell]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լիւսի Սթոն]] - [[:en:Lucy Stone]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քեթրին Քլարք]] - [[:en:Katherine Clark]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Եսթեր]] - [[:en:Esther]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճոնիս Հան]] - [[:en:]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ռեպեքա (աստուածաշնչական կերպար)]] - [[:en:Rebecca (biblical figure)]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պարպարա Սամփսըն]] - [[:en:Barbara Sampson]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պարպարա]] - [[:en:Barbara]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] - [[:en:Ana Paula dos Santos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շանթալ Պիա]] - [[:en:Chantal Biya]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Հինտա  Տէպայ Իթնօ]] - [[:en:Hinda Déby Itno]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա  Նազարպայեւա ]] - [[:en:Sara Nazarbayeva]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Անկելա Մերքել]] - [[:en:Angela Merkel]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռի Սոլ-ճու]] - [[:en:Ri Sol-ju]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թաթիանա Քարիմովա]] - [[:en:Tatyana Karimova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սիլիա Ֆլորես]] - [[:en:Cilia Flores]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրէյս Մուկապէ]] - [[:en:Grace Mugabe]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆըրտ]] - [[:en:Mary Pickford]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մէյ Ուեսթ]] - [[:en:Mae West]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճէյն Ֆոնտա]] - [[:en:Jane Fonda]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սինտի Քրաուֆորտ]] - [[:en:Cindy Crawford]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լիզ Թրաս]] - [[:en:Liz Truss]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] - [[:en:Suella Braverman]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շէյք Հասինա]] - [[:en:Sheikh Hasina]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նաո­մի Քեմփ­պը­լ]] - [[:en:Naomi Campbell]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օպրի Փլազա]] - [[:en:Aubrey Plaza]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շարլիզ Թերոն ]] - [[:en: Շարլիզ Թերոն ]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կոլտա Մայիր]] - [[:en:Golda Meir]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ժիզել Պիւնտհեն]] - [[:en:Gisele Bündchen]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քամերոն Տիազ]] - [[:en:Cameron Diaz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Փենելոփէ Քրուզ]] - [[:en:Penélope Cruz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կրէյս Քելի]] - [[:en:Grace Kelly]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Էլէանոր Ռուզվելթ]] - [[:en:Eleanor Roosevelt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քարլա Պրունի]] - [[:en:Carla Bruni]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Էվա Փերոն]] - [[:en:Eva Perón]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Իմելտա Մարքոս]] - [[:en:Imelda Marcos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Միշէլ Օպամա]] - [[:en:Միշէլ Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Ատամս]] - [[:en:Jane Addams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:39, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նատիա Մուրատ]] - [[:en:Nadia Murad]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լամիէ Աճի Պաշար]] - [[:en:Lamiya Haji Bashar]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Պեթի Ուիլիամս]] - [[:en:Betty Williams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Օլկա Թոկարչուկ]] - [[:en:Olga Tokarczuk]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթի Քորի]] - [[:en:Gerty Cori]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Տորոթի Սաթոն]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթրուտ Պել]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:46, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեն Փսաքի]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:57, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆորտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ճիւլի Անտրիւս]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:00, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:01, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Իզապէլ Փերոն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:05, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Քլարա Ցեթքին]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:05, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթլին Քենետի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթրին Հեփպըրն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:23, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ուաֆա Սլէյման]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:07, 9 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Պել Պոյտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարիա Քորինա Մաչատօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ա­տա Եո­նաթ|Ատա Եոնաթ‎]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:24, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[The Supremes]] - [[:en:The Supremes]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:34, 29 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] - [[:en:Alice Griffith Carr]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Լորեն]] - [[:en:Sophia Loren]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] - [[:en:Gina Lollobrigida]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:36, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] 
# [[Կանացիակերպ աղամաններ]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 07:01, 23 Մարտ 2026 (UTC)]]
# [[Թուլիփ Ճոշի]] - [[:en:Tulip Joshi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:07, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարինելա]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:44, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Վեպօ]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:38, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վենիւս Ուիլիըմս]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Քոլեթ Խուրի]] - [[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 11 Ապրիլ 2026 (UTC)]] 
# [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Փինելոբի Տելթա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
=== Հայ Կանայք ===
# [[Կրեթա Վարդանեան]] - [[:en:Greta Vardanyan]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:06, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ատելիա Պետրոսեան]] - [[:en:Adeliia Petrosian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:07, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլարա Աբգար]] - [[:en:Clara Abkar]],  ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կարինէ Ասլամազեան]] - [[:en:Karine Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնա Մովսէսեան]] - [[:en:Sona Movsesian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Փանիկեան]] - [[:en:Alice Panikian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:10, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)]] - [[:hy:Վարդուհի Խաչատրյան (օպերային երգչուհի)]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Նալպանտեան]] - [[:en:Maria Nalbandian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նորա Գէորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:12, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիամ Նուր]] - [[:en:Mariam Nour]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալինա Մնացականեան]] - [[:en:Alina Mnatsakanian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրեթա Թասլաքեան]] - [[:en:Gretta Taslakian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կլատիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:14, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիաննա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նինա Պէրպէրովա]] - [[:en:Nina Berberova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Կասեան]] - [[:en:Anna Kasyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 12:52, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլտա Չոպոյեան]] - [[:en:Hilda Tchoboian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:55, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սառա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:05, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թամարա Խանըմ]] - [[:en:Tamara Khanum]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:03, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Երանուհի Ասլամազեան]] - [[:en:Eranuhi Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:22, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեքի Ղազարեան]] - [[:en:Jackie Kazarian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:48, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Պալասանեան]] - [[:en:Սոնիա Պալասանեան]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:33, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Տաթեւ Չախեան]] - [[:en:Tatev Chakhian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:32, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նելլի Դանիէլեան]] - [[:en:Nelly Danielyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Հուրի Պէրպէրեան]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:00, 16 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Աղբալեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:55, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կարինէ Ռաֆայէլեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սեւան Նագգաշեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:59, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիրան Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:53, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Արզումանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:30, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռայա Նազարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:38, 8 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:09, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մաթա Հարի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:07, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդուհի Քալանթար]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քնար Սվաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդիթեր Ֆելէկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:58, 17 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Նորա Պայրագտարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարօ Երզնկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:44, 21 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիա Օսիպեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] - ,--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Լիւսի Աշճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:35, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Եւա Պեկլարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:37, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ռէյչըլ Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:38, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Յասմիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:14, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Իզապելլա Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էլէն Ասատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նունէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էմմա Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարսէն Աղաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինէ Անտա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աստղիկ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Այտա Գիւմրեցի]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզաննա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զուարթ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Մակինցեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հեղինէ Մելիք-Հայկազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արփենիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:01, 2 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Թարխանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 04:52, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նուարդ Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Մարինէ Ալես]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:41, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ալլա Տէր Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:05, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ռոզա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Լիլիթ Գալստեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նունէ Եսայեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Շուշան Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Սիլվա Յակոբեան]] - -[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նարէ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Անահիտ Չիպուխչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւնէ Սեւադա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սեւդա Սեւան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զոյա Փիրզադ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հայկուշ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մելանիա Աբովեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նայիրուհի Ալավերդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիանա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւզի Շահպազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռոզ Զուլալեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ներսիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Արմինէ Գրիգորեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նուարդ Ալիխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզան Աւետիքեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
#
#
#
#
#</text>
      <sha1>eh7p7l1vilabe7knfcdu97cyby2261d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250467</id>
      <parentid>250463</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T13:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>250467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42597" sha1="otypfarlj7i3knl23olejym51h2a5ak" xml:space="preserve">== Ստեղծել ==
# [[Ակնեզ Մօ]] - [[:en:Agnez Mo]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Անկուն]] - [[:en:Anggun]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:58, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սարա Պեռնար]] - [[:en:Sarah Bernhardt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:54, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Կանտի]] - [[:en:Sonia Gandhi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:39, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլոտիա Գարտինալէ]] - [[:en:Claudia Cardinale]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ֆետերիքա Մողերինի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:53, 24 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Մարլին Տիթրիք]] - [[:en:Marlene Dietrich]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տեպի Ռէյնոլծ]] - [[:en:Debbie Reynolds]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճուտի Կարլընտ]] - [[:en:Judy Garland]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Նեթրեպքօ]] - [[:en:Anna Netrebko]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:12, 16 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Անն Իտալկօ]] - [[:en:Anne Hidalgo]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ակնես Քալամար]] - [[:en:Agnès Callamard]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:59, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մուրասաքի Շիքիպու]] - [[:en:Murasaki Shikibu]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:10, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլըրի Քլինթըն]] - [[:en:Hillary Clinton]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] - [[:en:Rosa Luxemburg]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Օսթըն]] - [[:en:Jane Austen]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] - [[:en:Mary Wollstonecraft]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Շելլի]] - [[:en:Mary Shelley]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:47, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)--''
# [[Ճոան Պաէզ]] - [[:en:Joan Baez]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիլին Մոնրօ]] - [[:en:Marilyn Monroe]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճուլիա Ռոպըրթս]] - [[:en:Julia Roberts]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Շթեֆի Կրաֆ]] - [[:en:Steffi Graf]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:44, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սիմոն Տը Պուվուար]] - [[:en:Simone de Beauvoir]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:39, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պենազիր Պութօ]] - [[:en:Benazir Bhutto]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աւրիլ Հէյնզ]] - [[:en:Avril Haines]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ուիթնի Հիուսթըն]] - [[:en:Whitney Houston]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թերեզա Մէյ]] - [[:en:Theresa May]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կրեթա Թունպըրկ]] - [[:en:Greta Thunberg]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:53, 17 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սելենա]] - [[:en:Selena]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]] - [[:en:Ursula von der Leyen]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սերենա Ուիլիըմզ]] - [[:en:Serena Williams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պրիթնի Սփիրզ]] - [[:en:Britney Spears]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլաուտիա Սէյինպաում]] - [[:en:Claudia Sheinbaum]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ճորճիա Մելոնի]] - [[:en:Giorgia Meloni]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Զախարովա]] - [[:en:Maria Zakharova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] - [[:en:Queen Noor of Jordan]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վիքթորիա Պեքհամ]] - [[:en:Victoria Beckham]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլ Քիտմըն]] - [[:en:Nicole Kidman]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օփրա Ուինֆրի]] - [[:en:Oprah Winfrey]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պրիժիթ Մաքրոն]] - [[:en:Brigitte Macron]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մոնիքա Պելուչի]] - [[:en:Monica Bellucci]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հալի Պերի]] - [[:en:Halle Berry]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Օտրի Ազուլէ]] - [[:en:Audrey Azoulay]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մելանիա Թրամփ]] - [[:en:Melania Trump]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիա Շարափովա]] - [[:en:Maria Sharapova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:04, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նաթալի Փորթմըն]] - [[:en:Natalie Portman]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սանտրա Պուլլոք]] - [[:en:Sandra Bullock]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հերթա Միւլըր]] - [[:en:Herta Müller]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ճաքսոն]] - [[:en:Mary Jackson (engineer)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա]] - [[:en:Sarah]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քլեր Ատամզ]] - [[:en:Claire Adams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պելլա Հատիտ]] - [[:en:Bella Hadid]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քամալա Հարիս]] - [[:en:Kamala Harris]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մատոննա]] - [[:en:Madonna]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սառա Շահի]] - [[:en:Sarah Shahi]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] - [[:en:Alice Stone Blackwell]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լիւսի Սթոն]] - [[:en:Lucy Stone]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քեթրին Քլարք]] - [[:en:Katherine Clark]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Եսթեր]] - [[:en:Esther]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճոնիս Հան]] - [[:en:]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ռեպեքա (աստուածաշնչական կերպար)]] - [[:en:Rebecca (biblical figure)]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պարպարա Սամփսըն]] - [[:en:Barbara Sampson]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պարպարա]] - [[:en:Barbara]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] - [[:en:Ana Paula dos Santos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շանթալ Պիա]] - [[:en:Chantal Biya]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Հինտա  Տէպայ Իթնօ]] - [[:en:Hinda Déby Itno]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա  Նազարպայեւա ]] - [[:en:Sara Nazarbayeva]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Անկելա Մերքել]] - [[:en:Angela Merkel]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռի Սոլ-ճու]] - [[:en:Ri Sol-ju]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թաթիանա Քարիմովա]] - [[:en:Tatyana Karimova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սիլիա Ֆլորես]] - [[:en:Cilia Flores]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրէյս Մուկապէ]] - [[:en:Grace Mugabe]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆըրտ]] - [[:en:Mary Pickford]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մէյ Ուեսթ]] - [[:en:Mae West]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճէյն Ֆոնտա]] - [[:en:Jane Fonda]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սինտի Քրաուֆորտ]] - [[:en:Cindy Crawford]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լիզ Թրաս]] - [[:en:Liz Truss]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] - [[:en:Suella Braverman]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շէյք Հասինա]] - [[:en:Sheikh Hasina]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նաո­մի Քեմփ­պը­լ]] - [[:en:Naomi Campbell]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օպրի Փլազա]] - [[:en:Aubrey Plaza]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շարլիզ Թերոն ]] - [[:en: Շարլիզ Թերոն ]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կոլտա Մայիր]] - [[:en:Golda Meir]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ժիզել Պիւնտհեն]] - [[:en:Gisele Bündchen]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քամերոն Տիազ]] - [[:en:Cameron Diaz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Փենելոփէ Քրուզ]] - [[:en:Penélope Cruz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կրէյս Քելի]] - [[:en:Grace Kelly]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Էլէանոր Ռուզվելթ]] - [[:en:Eleanor Roosevelt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քարլա Պրունի]] - [[:en:Carla Bruni]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Էվա Փերոն]] - [[:en:Eva Perón]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Իմելտա Մարքոս]] - [[:en:Imelda Marcos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Միշէլ Օպամա]] - [[:en:Միշէլ Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Ատամս]] - [[:en:Jane Addams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:39, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նատիա Մուրատ]] - [[:en:Nadia Murad]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լամիէ Աճի Պաշար]] - [[:en:Lamiya Haji Bashar]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Պեթի Ուիլիամս]] - [[:en:Betty Williams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Օլկա Թոկարչուկ]] - [[:en:Olga Tokarczuk]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթի Քորի]] - [[:en:Gerty Cori]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Տորոթի Սաթոն]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթրուտ Պել]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:46, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեն Փսաքի]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:57, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆորտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ճիւլի Անտրիւս]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:00, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:01, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Իզապէլ Փերոն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:05, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Քլարա Ցեթքին]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:05, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթլին Քենետի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթրին Հեփպըրն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:23, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ուաֆա Սլէյման]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:07, 9 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Պել Պոյտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարիա Քորինա Մաչատօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ա­տա Եո­նաթ|Ատա Եոնաթ‎]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:24, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ջաղացպանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[The Supremes]] - [[:en:The Supremes]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:34, 29 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] - [[:en:Alice Griffith Carr]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Լորեն]] - [[:en:Sophia Loren]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] - [[:en:Gina Lollobrigida]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:36, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] 
# [[Կանացիակերպ աղամաններ]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 07:01, 23 Մարտ 2026 (UTC)]]
# [[Թուլիփ Ճոշի]] - [[:en:Tulip Joshi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:07, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարինելա]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:44, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Վեպօ]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:38, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վենիւս Ուիլիըմս]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Քոլեթ Խուրի]] - [[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 11 Ապրիլ 2026 (UTC)]] 
# [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Փինելոբի Տելթա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
=== Հայ Կանայք ===
# [[Կրեթա Վարդանեան]] - [[:en:Greta Vardanyan]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:06, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ատելիա Պետրոսեան]] - [[:en:Adeliia Petrosian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:07, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլարա Աբգար]] - [[:en:Clara Abkar]],  ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կարինէ Ասլամազեան]] - [[:en:Karine Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնա Մովսէսեան]] - [[:en:Sona Movsesian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Փանիկեան]] - [[:en:Alice Panikian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:10, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)]] - [[:hy:Վարդուհի Խաչատրյան (օպերային երգչուհի)]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Նալպանտեան]] - [[:en:Maria Nalbandian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նորա Գէորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:12, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիամ Նուր]] - [[:en:Mariam Nour]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալինա Մնացականեան]] - [[:en:Alina Mnatsakanian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրեթա Թասլաքեան]] - [[:en:Gretta Taslakian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կլատիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:14, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիաննա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նինա Պէրպէրովա]] - [[:en:Nina Berberova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Կասեան]] - [[:en:Anna Kasyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 12:52, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլտա Չոպոյեան]] - [[:en:Hilda Tchoboian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:55, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սառա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:05, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թամարա Խանըմ]] - [[:en:Tamara Khanum]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:03, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Երանուհի Ասլամազեան]] - [[:en:Eranuhi Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:22, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեքի Ղազարեան]] - [[:en:Jackie Kazarian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:48, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Պալասանեան]] - [[:en:Սոնիա Պալասանեան]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:33, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Տաթեւ Չախեան]] - [[:en:Tatev Chakhian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:32, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նելլի Դանիէլեան]] - [[:en:Nelly Danielyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Հուրի Պէրպէրեան]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:00, 16 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Աղբալեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:55, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կարինէ Ռաֆայէլեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սեւան Նագգաշեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:59, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիրան Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:53, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Արզումանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:30, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռայա Նազարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:38, 8 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:09, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մաթա Հարի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:07, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդուհի Քալանթար]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քնար Սվաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդիթեր Ֆելէկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:58, 17 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Նորա Պայրագտարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարօ Երզնկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:44, 21 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիա Օսիպեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] - ,--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Լիւսի Աշճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:35, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Եւա Պեկլարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:37, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ռէյչըլ Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:38, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Յասմիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:14, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Իզապելլա Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էլէն Ասատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նունէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էմմա Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարսէն Աղաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինէ Անտա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աստղիկ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Այտա Գիւմրեցի]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզաննա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զուարթ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Մակինցեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հեղինէ Մելիք-Հայկազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արփենիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:01, 2 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Թարխանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 04:52, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նուարդ Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Մարինէ Ալես]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:41, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ալլա Տէր Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:05, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ռոզա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Լիլիթ Գալստեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նունէ Եսայեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Շուշան Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Սիլվա Յակոբեան]] - -[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նարէ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Անահիտ Չիպուխչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւնէ Սեւադա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սեւդա Սեւան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զոյա Փիրզադ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հայկուշ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մելանիա Աբովեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նայիրուհի Ալավերդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիանա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւզի Շահպազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռոզ Զուլալեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ներսիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Արմինէ Գրիգորեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նուարդ Ալիխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզան Աւետիքեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
#
#
#
#
#</text>
      <sha1>otypfarlj7i3knl23olejym51h2a5ak</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250475</id>
      <parentid>250467</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T15:11:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ստեղծել */</comment>
      <origin>250475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42597" sha1="ea5wlyzo5jrqnh74gpg9excoe8lvr0y" xml:space="preserve">== Ստեղծել ==
# [[Ակնեզ Մօ]] - [[:en:Agnez Mo]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Անկուն]] - [[:en:Anggun]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:58, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սարա Պեռնար]] - [[:en:Sarah Bernhardt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:54, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Կանտի]] - [[:en:Sonia Gandhi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:39, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլոտիա Գարտինալէ]] - [[:en:Claudia Cardinale]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ֆետերիքա Մողերինի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:53, 24 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Մարլին Տիթրիք]] - [[:en:Marlene Dietrich]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տեպի Ռէյնոլծ]] - [[:en:Debbie Reynolds]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճուտի Կարլընտ]] - [[:en:Judy Garland]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Նեթրեպքօ]] - [[:en:Anna Netrebko]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:12, 16 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Անն Իտալկօ]] - [[:en:Anne Hidalgo]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ակնես Քալամար]] - [[:en:Agnès Callamard]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:59, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մուրասաքի Շիքիպու]] - [[:en:Murasaki Shikibu]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:10, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլըրի Քլինթըն]] - [[:en:Hillary Clinton]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] - [[:en:Rosa Luxemburg]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Օսթըն]] - [[:en:Jane Austen]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] - [[:en:Mary Wollstonecraft]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Շելլի]] - [[:en:Mary Shelley]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:47, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)--''
# [[Ճոան Պաէզ]] - [[:en:Joan Baez]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիլին Մոնրօ]] - [[:en:Marilyn Monroe]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճուլիա Ռոպըրթս]] - [[:en:Julia Roberts]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Շթեֆի Կրաֆ]] - [[:en:Steffi Graf]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:44, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սիմոն Տը Պուվուար]] - [[:en:Simone de Beauvoir]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:39, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պենազիր Պութօ]] - [[:en:Benazir Bhutto]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աւրիլ Հէյնզ]] - [[:en:Avril Haines]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ուիթնի Հիուսթըն]] - [[:en:Whitney Houston]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թերեզա Մէյ]] - [[:en:Theresa May]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կրեթա Թունպըրկ]] - [[:en:Greta Thunberg]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:53, 17 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սելենա]] - [[:en:Selena]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]] - [[:en:Ursula von der Leyen]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սերենա Ուիլիըմզ]] - [[:en:Serena Williams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պրիթնի Սփիրզ]] - [[:en:Britney Spears]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլաուտիա Սէյինպաում]] - [[:en:Claudia Sheinbaum]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ճորճիա Մելոնի]] - [[:en:Giorgia Meloni]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Զախարովա]] - [[:en:Maria Zakharova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] - [[:en:Queen Noor of Jordan]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վիքթորիա Պեքհամ]] - [[:en:Victoria Beckham]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլ Քիտմըն]] - [[:en:Nicole Kidman]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օփրա Ուինֆրի]] - [[:en:Oprah Winfrey]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պրիժիթ Մաքրոն]] - [[:en:Brigitte Macron]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մոնիքա Պելուչի]] - [[:en:Monica Bellucci]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հալի Պերի]] - [[:en:Halle Berry]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Օտրի Ազուլէ]] - [[:en:Audrey Azoulay]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մելանիա Թրամփ]] - [[:en:Melania Trump]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիա Շարափովա]] - [[:en:Maria Sharapova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:04, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նաթալի Փորթմըն]] - [[:en:Natalie Portman]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սանտրա Պուլլոք]] - [[:en:Sandra Bullock]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հերթա Միւլըր]] - [[:en:Herta Müller]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ճաքսոն]] - [[:en:Mary Jackson (engineer)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա]] - [[:en:Sarah]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քլեր Ատամզ]] - [[:en:Claire Adams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պելլա Հատիտ]] - [[:en:Bella Hadid]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քամալա Հարիս]] - [[:en:Kamala Harris]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մատոննա]] - [[:en:Madonna]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սառա Շահի]] - [[:en:Sarah Shahi]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] - [[:en:Alice Stone Blackwell]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լիւսի Սթոն]] - [[:en:Lucy Stone]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քեթրին Քլարք]] - [[:en:Katherine Clark]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Եսթեր]] - [[:en:Esther]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճոնիս Հան]] - [[:en:]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ռեպեքա (աստուածաշնչական կերպար)]] - [[:en:Rebecca (biblical figure)]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պարպարա Սամփսըն]] - [[:en:Barbara Sampson]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պարպարա]] - [[:en:Barbara]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] - [[:en:Ana Paula dos Santos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շանթալ Պիա]] - [[:en:Chantal Biya]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Հինտա  Տէպայ Իթնօ]] - [[:en:Hinda Déby Itno]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա  Նազարպայեւա ]] - [[:en:Sara Nazarbayeva]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Անկելա Մերքել]] - [[:en:Angela Merkel]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռի Սոլ-ճու]] - [[:en:Ri Sol-ju]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թաթիանա Քարիմովա]] - [[:en:Tatyana Karimova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սիլիա Ֆլորես]] - [[:en:Cilia Flores]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրէյս Մուկապէ]] - [[:en:Grace Mugabe]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆըրտ]] - [[:en:Mary Pickford]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մէյ Ուեսթ]] - [[:en:Mae West]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճէյն Ֆոնտա]] - [[:en:Jane Fonda]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սինտի Քրաուֆորտ]] - [[:en:Cindy Crawford]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լիզ Թրաս]] - [[:en:Liz Truss]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] - [[:en:Suella Braverman]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շէյք Հասինա]] - [[:en:Sheikh Hasina]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նաո­մի Քեմփ­պը­լ]] - [[:en:Naomi Campbell]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օպրի Փլազա]] - [[:en:Aubrey Plaza]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շարլիզ Թերոն ]] - [[:en: Շարլիզ Թերոն ]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կոլտա Մայիր]] - [[:en:Golda Meir]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ժիզել Պիւնտհեն]] - [[:en:Gisele Bündchen]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քամերոն Տիազ]] - [[:en:Cameron Diaz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Փենելոփէ Քրուզ]] - [[:en:Penélope Cruz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կրէյս Քելի]] - [[:en:Grace Kelly]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Էլէանոր Ռուզվելթ]] - [[:en:Eleanor Roosevelt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քարլա Պրունի]] - [[:en:Carla Bruni]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Էվա Փերոն]] - [[:en:Eva Perón]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Իմելտա Մարքոս]] - [[:en:Imelda Marcos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Միշէլ Օպամա]] - [[:en:Միշէլ Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Ատամս]] - [[:en:Jane Addams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:39, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նատիա Մուրատ]] - [[:en:Nadia Murad]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լամիէ Աճի Պաշար]] - [[:en:Lamiya Haji Bashar]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Պեթի Ուիլիամս]] - [[:en:Betty Williams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Օլկա Թոկարչուկ]] - [[:en:Olga Tokarczuk]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթի Գորի]] - [[:en:Gerty Cori]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Տորոթի Սաթոն]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթրուտ Պել]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:46, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեն Փսաքի]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:57, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆորտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ճիւլի Անտրիւս]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:00, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:01, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Իզապէլ Փերոն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:05, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Քլարա Ցեթքին]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:05, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթլին Քենետի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթրին Հեփպըրն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:23, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ուաֆա Սլէյման]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:07, 9 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Պել Պոյտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարիա Քորինա Մաչատօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ա­տա Եո­նաթ|Ատա Եոնաթ‎]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:24, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ջաղացպանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[The Supremes]] - [[:en:The Supremes]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:34, 29 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] - [[:en:Alice Griffith Carr]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Լորեն]] - [[:en:Sophia Loren]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] - [[:en:Gina Lollobrigida]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:36, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] 
# [[Կանացիակերպ աղամաններ]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 07:01, 23 Մարտ 2026 (UTC)]]
# [[Թուլիփ Ճոշի]] - [[:en:Tulip Joshi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:07, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարինելա]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:44, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Վեպօ]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:38, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վենիւս Ուիլիըմս]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Քոլեթ Խուրի]] - [[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 11 Ապրիլ 2026 (UTC)]] 
# [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Փինելոբի Տելթա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
=== Հայ Կանայք ===
# [[Կրեթա Վարդանեան]] - [[:en:Greta Vardanyan]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:06, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ատելիա Պետրոսեան]] - [[:en:Adeliia Petrosian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:07, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլարա Աբգար]] - [[:en:Clara Abkar]],  ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կարինէ Ասլամազեան]] - [[:en:Karine Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնա Մովսէսեան]] - [[:en:Sona Movsesian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Փանիկեան]] - [[:en:Alice Panikian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:10, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)]] - [[:hy:Վարդուհի Խաչատրյան (օպերային երգչուհի)]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Նալպանտեան]] - [[:en:Maria Nalbandian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նորա Գէորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:12, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիամ Նուր]] - [[:en:Mariam Nour]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալինա Մնացականեան]] - [[:en:Alina Mnatsakanian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրեթա Թասլաքեան]] - [[:en:Gretta Taslakian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կլատիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:14, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիաննա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նինա Պէրպէրովա]] - [[:en:Nina Berberova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Կասեան]] - [[:en:Anna Kasyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 12:52, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլտա Չոպոյեան]] - [[:en:Hilda Tchoboian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:55, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սառա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:05, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թամարա Խանըմ]] - [[:en:Tamara Khanum]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:03, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Երանուհի Ասլամազեան]] - [[:en:Eranuhi Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:22, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեքի Ղազարեան]] - [[:en:Jackie Kazarian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:48, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Պալասանեան]] - [[:en:Սոնիա Պալասանեան]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:33, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Տաթեւ Չախեան]] - [[:en:Tatev Chakhian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:32, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նելլի Դանիէլեան]] - [[:en:Nelly Danielyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Հուրի Պէրպէրեան]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:00, 16 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Աղբալեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:55, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կարինէ Ռաֆայէլեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սեւան Նագգաշեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:59, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիրան Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:53, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Արզումանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:30, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռայա Նազարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:38, 8 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:09, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մաթա Հարի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:07, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդուհի Քալանթար]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քնար Սվաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդիթեր Ֆելէկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:58, 17 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Նորա Պայրագտարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարօ Երզնկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:44, 21 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիա Օսիպեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] - ,--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Լիւսի Աշճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:35, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Եւա Պեկլարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:37, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ռէյչըլ Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:38, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Յասմիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:14, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Իզապելլա Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էլէն Ասատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նունէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էմմա Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարսէն Աղաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինէ Անտա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աստղիկ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Այտա Գիւմրեցի]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզաննա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զուարթ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Մակինցեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հեղինէ Մելիք-Հայկազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արփենիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:01, 2 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Թարխանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 04:52, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նուարդ Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Մարինէ Ալես]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:41, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ալլա Տէր Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:05, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ռոզա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Լիլիթ Գալստեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նունէ Եսայեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Շուշան Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Սիլվա Յակոբեան]] - -[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նարէ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Անահիտ Չիպուխչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւնէ Սեւադա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սեւդա Սեւան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զոյա Փիրզադ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հայկուշ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մելանիա Աբովեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նայիրուհի Ալավերդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիանա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւզի Շահպազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռոզ Զուլալեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ներսիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Արմինէ Գրիգորեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նուարդ Ալիխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզան Աւետիքեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
#
#
#
#
#</text>
      <sha1>ea5wlyzo5jrqnh74gpg9excoe8lvr0y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250479</id>
      <parentid>250475</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T16:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ստեղծել */</comment>
      <origin>250479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43108" sha1="efqhfrrn2886xduts4eaar66opyl8vk" xml:space="preserve">== Ստեղծել ==
# [[Ակնեզ Մօ]] - [[:en:Agnez Mo]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Անկուն]] - [[:en:Anggun]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:58, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սարա Պեռնար]] - [[:en:Sarah Bernhardt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:54, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Կանտի]] - [[:en:Sonia Gandhi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:39, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլոտիա Գարտինալէ]] - [[:en:Claudia Cardinale]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ֆետերիքա Մողերինի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:53, 24 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Մարլին Տիթրիք]] - [[:en:Marlene Dietrich]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տեպի Ռէյնոլծ]] - [[:en:Debbie Reynolds]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճուտի Կարլընտ]] - [[:en:Judy Garland]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Նեթրեպքօ]] - [[:en:Anna Netrebko]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:12, 16 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Անն Իտալկօ]] - [[:en:Anne Hidalgo]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ակնես Քալամար]] - [[:en:Agnès Callamard]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:59, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մուրասաքի Շիքիպու]] - [[:en:Murasaki Shikibu]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:10, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլըրի Քլինթըն]] - [[:en:Hillary Clinton]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] - [[:en:Rosa Luxemburg]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Օսթըն]] - [[:en:Jane Austen]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] - [[:en:Mary Wollstonecraft]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Շելլի]] - [[:en:Mary Shelley]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:47, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)--''
# [[Ճոան Պաէզ]] - [[:en:Joan Baez]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիլին Մոնրօ]] - [[:en:Marilyn Monroe]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճուլիա Ռոպըրթս]] - [[:en:Julia Roberts]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Շթեֆի Կրաֆ]] - [[:en:Steffi Graf]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:44, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սիմոն Տը Պուվուար]] - [[:en:Simone de Beauvoir]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:39, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պենազիր Պութօ]] - [[:en:Benazir Bhutto]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աւրիլ Հէյնզ]] - [[:en:Avril Haines]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ուիթնի Հիուսթըն]] - [[:en:Whitney Houston]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թերեզա Մէյ]] - [[:en:Theresa May]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կրեթա Թունպըրկ]] - [[:en:Greta Thunberg]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:53, 17 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սելենա]] - [[:en:Selena]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]] - [[:en:Ursula von der Leyen]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սերենա Ուիլիըմզ]] - [[:en:Serena Williams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պրիթնի Սփիրզ]] - [[:en:Britney Spears]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլաուտիա Սէյինպաում]] - [[:en:Claudia Sheinbaum]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ճորճիա Մելոնի]] - [[:en:Giorgia Meloni]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Զախարովա]] - [[:en:Maria Zakharova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] - [[:en:Queen Noor of Jordan]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վիքթորիա Պեքհամ]] - [[:en:Victoria Beckham]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլ Քիտմըն]] - [[:en:Nicole Kidman]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օփրա Ուինֆրի]] - [[:en:Oprah Winfrey]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պրիժիթ Մաքրոն]] - [[:en:Brigitte Macron]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մոնիքա Պելուչի]] - [[:en:Monica Bellucci]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հալի Պերի]] - [[:en:Halle Berry]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Օտրի Ազուլէ]] - [[:en:Audrey Azoulay]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մելանիա Թրամփ]] - [[:en:Melania Trump]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիա Շարափովա]] - [[:en:Maria Sharapova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:04, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նաթալի Փորթմըն]] - [[:en:Natalie Portman]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սանտրա Պուլլոք]] - [[:en:Sandra Bullock]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հերթա Միւլըր]] - [[:en:Herta Müller]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ճաքսոն]] - [[:en:Mary Jackson (engineer)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա]] - [[:en:Sarah]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քլեր Ատամզ]] - [[:en:Claire Adams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պելլա Հատիտ]] - [[:en:Bella Hadid]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քամալա Հարիս]] - [[:en:Kamala Harris]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մատոննա]] - [[:en:Madonna]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սառա Շահի]] - [[:en:Sarah Shahi]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] - [[:en:Alice Stone Blackwell]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լիւսի Սթոն]] - [[:en:Lucy Stone]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քեթրին Քլարք]] - [[:en:Katherine Clark]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Եսթեր]] - [[:en:Esther]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճոնիս Հան]] - [[:en:]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ռեպեքա (աստուածաշնչական կերպար)]] - [[:en:Rebecca (biblical figure)]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պարպարա Սամփսըն]] - [[:en:Barbara Sampson]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պարպարա]] - [[:en:Barbara]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] - [[:en:Ana Paula dos Santos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շանթալ Պիա]] - [[:en:Chantal Biya]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Հինտա  Տէպայ Իթնօ]] - [[:en:Hinda Déby Itno]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա  Նազարպայեւա ]] - [[:en:Sara Nazarbayeva]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Անկելա Մերքել]] - [[:en:Angela Merkel]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռի Սոլ-ճու]] - [[:en:Ri Sol-ju]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թաթիանա Քարիմովա]] - [[:en:Tatyana Karimova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սիլիա Ֆլորես]] - [[:en:Cilia Flores]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրէյս Մուկապէ]] - [[:en:Grace Mugabe]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆըրտ]] - [[:en:Mary Pickford]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մէյ Ուեսթ]] - [[:en:Mae West]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճէյն Ֆոնտա]] - [[:en:Jane Fonda]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սինտի Քրաուֆորտ]] - [[:en:Cindy Crawford]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լիզ Թրաս]] - [[:en:Liz Truss]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] - [[:en:Suella Braverman]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շէյք Հասինա]] - [[:en:Sheikh Hasina]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նաո­մի Քեմփ­պը­լ]] - [[:en:Naomi Campbell]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օպրի Փլազա]] - [[:en:Aubrey Plaza]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շարլիզ Թերոն ]] - [[:en: Շարլիզ Թերոն ]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կոլտա Մայիր]] - [[:en:Golda Meir]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ժիզել Պիւնտհեն]] - [[:en:Gisele Bündchen]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քամերոն Տիազ]] - [[:en:Cameron Diaz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Փենելոփէ Քրուզ]] - [[:en:Penélope Cruz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կրէյս Քելի]] - [[:en:Grace Kelly]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Էլէանոր Ռուզվելթ]] - [[:en:Eleanor Roosevelt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քարլա Պրունի]] - [[:en:Carla Bruni]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Էվա Փերոն]] - [[:en:Eva Perón]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Իմելտա Մարքոս]] - [[:en:Imelda Marcos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Միշէլ Օպամա]] - [[:en:Միշէլ Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Ատամս]] - [[:en:Jane Addams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:39, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նատիա Մուրատ]] - [[:en:Nadia Murad]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լամիէ Աճի Պաշար]] - [[:en:Lamiya Haji Bashar]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Պեթի Ուիլիամս]] - [[:en:Betty Williams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Օլկա Թոկարչուկ]] - [[:en:Olga Tokarczuk]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթի Գորի]] - [[:en:Gerty Cori]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Տորոթի Սաթոն]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթրուտ Պել]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:46, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեն Փսաքի]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:57, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆորտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ճիւլի Անտրիւս]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:00, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:01, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Իզապէլ Փերոն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:05, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Քլարա Ցեթքին]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:05, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթլին Քենետի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթրին Հեփպըրն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:23, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ուաֆա Սլէյման]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:07, 9 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Պել Պոյտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարիա Քորինա Մաչատօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ա­տա Եո­նաթ|Ատա Եոնաթ‎]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:24, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ջաղացպանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[The Supremes]] - [[:en:The Supremes]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:34, 29 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] - [[:en:Alice Griffith Carr]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Լորեն]] - [[:en:Sophia Loren]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] - [[:en:Gina Lollobrigida]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:36, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] 
# [[Կանացիակերպ աղամաններ]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 07:01, 23 Մարտ 2026 (UTC)]]
# [[Թուլիփ Ճոշի]] - [[:en:Tulip Joshi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:07, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարինելա]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:44, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Վեպօ]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:38, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վենիւս Ուիլիըմս]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Քոլեթ Խուրի]] - [[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 11 Ապրիլ 2026 (UTC)]] 
# [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Փինելոբի Տելթա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Էրսի]] - [[:en:Herse (daughter of Cecrops)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նեմեսիս]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աթինա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''

=== Հայ Կանայք ===
# [[Կրեթա Վարդանեան]] - [[:en:Greta Vardanyan]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:06, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ատելիա Պետրոսեան]] - [[:en:Adeliia Petrosian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:07, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլարա Աբգար]] - [[:en:Clara Abkar]],  ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կարինէ Ասլամազեան]] - [[:en:Karine Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնա Մովսէսեան]] - [[:en:Sona Movsesian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Փանիկեան]] - [[:en:Alice Panikian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:10, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)]] - [[:hy:Վարդուհի Խաչատրյան (օպերային երգչուհի)]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Նալպանտեան]] - [[:en:Maria Nalbandian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նորա Գէորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:12, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիամ Նուր]] - [[:en:Mariam Nour]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալինա Մնացականեան]] - [[:en:Alina Mnatsakanian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրեթա Թասլաքեան]] - [[:en:Gretta Taslakian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կլատիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:14, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիաննա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նինա Պէրպէրովա]] - [[:en:Nina Berberova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Կասեան]] - [[:en:Anna Kasyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 12:52, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլտա Չոպոյեան]] - [[:en:Hilda Tchoboian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:55, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սառա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:05, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թամարա Խանըմ]] - [[:en:Tamara Khanum]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:03, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Երանուհի Ասլամազեան]] - [[:en:Eranuhi Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:22, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեքի Ղազարեան]] - [[:en:Jackie Kazarian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:48, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Պալասանեան]] - [[:en:Սոնիա Պալասանեան]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:33, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Տաթեւ Չախեան]] - [[:en:Tatev Chakhian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:32, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նելլի Դանիէլեան]] - [[:en:Nelly Danielyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Հուրի Պէրպէրեան]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:00, 16 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Աղբալեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:55, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կարինէ Ռաֆայէլեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սեւան Նագգաշեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:59, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիրան Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:53, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Արզումանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:30, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռայա Նազարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:38, 8 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:09, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մաթա Հարի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:07, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդուհի Քալանթար]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քնար Սվաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդիթեր Ֆելէկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:58, 17 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Նորա Պայրագտարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարօ Երզնկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:44, 21 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիա Օսիպեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] - ,--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Լիւսի Աշճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:35, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Եւա Պեկլարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:37, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ռէյչըլ Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:38, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Յասմիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:14, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Իզապելլա Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էլէն Ասատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նունէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էմմա Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարսէն Աղաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինէ Անտա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աստղիկ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Այտա Գիւմրեցի]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզաննա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զուարթ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Մակինցեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հեղինէ Մելիք-Հայկազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արփենիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:01, 2 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Թարխանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 04:52, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նուարդ Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Մարինէ Ալես]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:41, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ալլա Տէր Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:05, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ռոզա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Լիլիթ Գալստեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նունէ Եսայեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Շուշան Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Սիլվա Յակոբեան]] - -[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նարէ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Անահիտ Չիպուխչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւնէ Սեւադա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սեւդա Սեւան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զոյա Փիրզադ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հայկուշ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մելանիա Աբովեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նայիրուհի Ալավերդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիանա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւզի Շահպազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռոզ Զուլալեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ներսիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Արմինէ Գրիգորեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նուարդ Ալիխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզան Աւետիքեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
#
#
#
#
#</text>
      <sha1>efqhfrrn2886xduts4eaar66opyl8vk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250483</id>
      <parentid>250479</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T17:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>250483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43298" sha1="0iolmvu5397f2lh7pojba6f47ns9wn5" xml:space="preserve">== Ստեղծել ==
# [[Ակնեզ Մօ]] - [[:en:Agnez Mo]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Անկուն]] - [[:en:Anggun]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:58, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սարա Պեռնար]] - [[:en:Sarah Bernhardt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:54, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Կանտի]] - [[:en:Sonia Gandhi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:39, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլոտիա Գարտինալէ]] - [[:en:Claudia Cardinale]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ֆետերիքա Մողերինի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:53, 24 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Մարլին Տիթրիք]] - [[:en:Marlene Dietrich]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տեպի Ռէյնոլծ]] - [[:en:Debbie Reynolds]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճուտի Կարլընտ]] - [[:en:Judy Garland]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Նեթրեպքօ]] - [[:en:Anna Netrebko]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:12, 16 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Անն Իտալկօ]] - [[:en:Anne Hidalgo]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ակնես Քալամար]] - [[:en:Agnès Callamard]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:59, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մուրասաքի Շիքիպու]] - [[:en:Murasaki Shikibu]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:10, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլըրի Քլինթըն]] - [[:en:Hillary Clinton]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] - [[:en:Rosa Luxemburg]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Օսթըն]] - [[:en:Jane Austen]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] - [[:en:Mary Wollstonecraft]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Շելլի]] - [[:en:Mary Shelley]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:47, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)--''
# [[Ճոան Պաէզ]] - [[:en:Joan Baez]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիլին Մոնրօ]] - [[:en:Marilyn Monroe]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճուլիա Ռոպըրթս]] - [[:en:Julia Roberts]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Շթեֆի Կրաֆ]] - [[:en:Steffi Graf]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:44, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սիմոն Տը Պուվուար]] - [[:en:Simone de Beauvoir]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:39, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պենազիր Պութօ]] - [[:en:Benazir Bhutto]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աւրիլ Հէյնզ]] - [[:en:Avril Haines]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ուիթնի Հիուսթըն]] - [[:en:Whitney Houston]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թերեզա Մէյ]] - [[:en:Theresa May]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կրեթա Թունպըրկ]] - [[:en:Greta Thunberg]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:53, 17 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սելենա]] - [[:en:Selena]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]] - [[:en:Ursula von der Leyen]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սերենա Ուիլիըմզ]] - [[:en:Serena Williams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պրիթնի Սփիրզ]] - [[:en:Britney Spears]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլաուտիա Սէյինպաում]] - [[:en:Claudia Sheinbaum]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ճորճիա Մելոնի]] - [[:en:Giorgia Meloni]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Զախարովա]] - [[:en:Maria Zakharova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] - [[:en:Queen Noor of Jordan]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վիքթորիա Պեքհամ]] - [[:en:Victoria Beckham]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլ Քիտմըն]] - [[:en:Nicole Kidman]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օփրա Ուինֆրի]] - [[:en:Oprah Winfrey]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պրիժիթ Մաքրոն]] - [[:en:Brigitte Macron]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մոնիքա Պելուչի]] - [[:en:Monica Bellucci]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հալի Պերի]] - [[:en:Halle Berry]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Օտրի Ազուլէ]] - [[:en:Audrey Azoulay]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մելանիա Թրամփ]] - [[:en:Melania Trump]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիա Շարափովա]] - [[:en:Maria Sharapova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:04, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նաթալի Փորթմըն]] - [[:en:Natalie Portman]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սանտրա Պուլլոք]] - [[:en:Sandra Bullock]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հերթա Միւլըր]] - [[:en:Herta Müller]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ճաքսոն]] - [[:en:Mary Jackson (engineer)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա]] - [[:en:Sarah]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քլեր Ատամզ]] - [[:en:Claire Adams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պելլա Հատիտ]] - [[:en:Bella Hadid]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քամալա Հարիս]] - [[:en:Kamala Harris]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մատոննա]] - [[:en:Madonna]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սառա Շահի]] - [[:en:Sarah Shahi]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] - [[:en:Alice Stone Blackwell]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լիւսի Սթոն]] - [[:en:Lucy Stone]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քեթրին Քլարք]] - [[:en:Katherine Clark]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Եսթեր]] - [[:en:Esther]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճոնիս Հան]] - [[:en:]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ռեպեքա (աստուածաշնչական կերպար)]] - [[:en:Rebecca (biblical figure)]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պարպարա Սամփսըն]] - [[:en:Barbara Sampson]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պարպարա]] - [[:en:Barbara]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] - [[:en:Ana Paula dos Santos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շանթալ Պիա]] - [[:en:Chantal Biya]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Հինտա  Տէպայ Իթնօ]] - [[:en:Hinda Déby Itno]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա  Նազարպայեւա ]] - [[:en:Sara Nazarbayeva]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Անկելա Մերքել]] - [[:en:Angela Merkel]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռի Սոլ-ճու]] - [[:en:Ri Sol-ju]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թաթիանա Քարիմովա]] - [[:en:Tatyana Karimova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սիլիա Ֆլորես]] - [[:en:Cilia Flores]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրէյս Մուկապէ]] - [[:en:Grace Mugabe]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆըրտ]] - [[:en:Mary Pickford]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մէյ Ուեսթ]] - [[:en:Mae West]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճէյն Ֆոնտա]] - [[:en:Jane Fonda]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սինտի Քրաուֆորտ]] - [[:en:Cindy Crawford]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լիզ Թրաս]] - [[:en:Liz Truss]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] - [[:en:Suella Braverman]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շէյք Հասինա]] - [[:en:Sheikh Hasina]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նաո­մի Քեմփ­պը­լ]] - [[:en:Naomi Campbell]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օպրի Փլազա]] - [[:en:Aubrey Plaza]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շարլիզ Թերոն ]] - [[:en: Շարլիզ Թերոն ]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կոլտա Մայիր]] - [[:en:Golda Meir]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ժիզել Պիւնտհեն]] - [[:en:Gisele Bündchen]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քամերոն Տիազ]] - [[:en:Cameron Diaz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Փենելոփէ Քրուզ]] - [[:en:Penélope Cruz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կրէյս Քելի]] - [[:en:Grace Kelly]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Էլէանոր Ռուզվելթ]] - [[:en:Eleanor Roosevelt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քարլա Պրունի]] - [[:en:Carla Bruni]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Էվա Փերոն]] - [[:en:Eva Perón]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Իմելտա Մարքոս]] - [[:en:Imelda Marcos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Միշէլ Օպամա]] - [[:en:Միշէլ Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Ատամս]] - [[:en:Jane Addams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:39, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նատիա Մուրատ]] - [[:en:Nadia Murad]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լամիէ Աճի Պաշար]] - [[:en:Lamiya Haji Bashar]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Պեթի Ուիլիամս]] - [[:en:Betty Williams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Օլկա Թոկարչուկ]] - [[:en:Olga Tokarczuk]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթի Գորի]] - [[:en:Gerty Cori]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Տորոթի Սաթոն]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթրուտ Պել]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:46, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեն Փսաքի]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:57, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆորտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ճիւլի Անտրիւս]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:00, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:01, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Իզապէլ Փերոն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:05, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Քլարա Ցեթքին]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:05, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթլին Քենետի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթրին Հեփպըրն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:23, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ուաֆա Սլէյման]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:07, 9 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Պել Պոյտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարիա Քորինա Մաչատօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ա­տա Եո­նաթ|Ատա Եոնաթ‎]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:24, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ջաղացպանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Թիխօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:21, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[The Supremes]] - [[:en:The Supremes]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:34, 29 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] - [[:en:Alice Griffith Carr]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Լորեն]] - [[:en:Sophia Loren]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] - [[:en:Gina Lollobrigida]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:36, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] 
# [[Կանացիակերպ աղամաններ]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 07:01, 23 Մարտ 2026 (UTC)]]
# [[Թուլիփ Ճոշի]] - [[:en:Tulip Joshi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:07, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարինելա]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:44, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Վեպօ]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:38, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վենիւս Ուիլիըմս]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Քոլեթ Խուրի]] - [[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 11 Ապրիլ 2026 (UTC)]] 
# [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Փինելոբի Տելթա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Էրսի]] - [[:en:Herse (daughter of Cecrops)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նեմեսիս]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աթինա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''

=== Հայ Կանայք ===
# [[Կրեթա Վարդանեան]] - [[:en:Greta Vardanyan]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:06, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ատելիա Պետրոսեան]] - [[:en:Adeliia Petrosian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:07, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլարա Աբգար]] - [[:en:Clara Abkar]],  ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կարինէ Ասլամազեան]] - [[:en:Karine Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնա Մովսէսեան]] - [[:en:Sona Movsesian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Փանիկեան]] - [[:en:Alice Panikian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:10, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)]] - [[:hy:Վարդուհի Խաչատրյան (օպերային երգչուհի)]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Նալպանտեան]] - [[:en:Maria Nalbandian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նորա Գէորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:12, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիամ Նուր]] - [[:en:Mariam Nour]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալինա Մնացականեան]] - [[:en:Alina Mnatsakanian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրեթա Թասլաքեան]] - [[:en:Gretta Taslakian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կլատիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:14, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիաննա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նինա Պէրպէրովա]] - [[:en:Nina Berberova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Կասեան]] - [[:en:Anna Kasyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 12:52, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլտա Չոպոյեան]] - [[:en:Hilda Tchoboian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:55, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սառա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:05, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թամարա Խանըմ]] - [[:en:Tamara Khanum]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:03, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Երանուհի Ասլամազեան]] - [[:en:Eranuhi Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:22, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեքի Ղազարեան]] - [[:en:Jackie Kazarian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:48, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Պալասանեան]] - [[:en:Սոնիա Պալասանեան]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:33, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Տաթեւ Չախեան]] - [[:en:Tatev Chakhian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:32, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նելլի Դանիէլեան]] - [[:en:Nelly Danielyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Հուրի Պէրպէրեան]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:00, 16 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Աղբալեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:55, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կարինէ Ռաֆայէլեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սեւան Նագգաշեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:59, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիրան Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:53, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Արզումանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:30, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռայա Նազարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:38, 8 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:09, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մաթա Հարի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:07, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդուհի Քալանթար]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քնար Սվաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդիթեր Ֆելէկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:58, 17 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Նորա Պայրագտարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարօ Երզնկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:44, 21 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիա Օսիպեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] - ,--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Լիւսի Աշճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:35, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Եւա Պեկլարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:37, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ռէյչըլ Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:38, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Յասմիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:14, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Իզապելլա Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էլէն Ասատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նունէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էմմա Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարսէն Աղաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինէ Անտա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աստղիկ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Այտա Գիւմրեցի]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզաննա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զուարթ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Մակինցեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հեղինէ Մելիք-Հայկազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արփենիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:01, 2 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Թարխանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 04:52, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նուարդ Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Մարինէ Ալես]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:41, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ալլա Տէր Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:05, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ռոզա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Լիլիթ Գալստեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նունէ Եսայեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Շուշան Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Սիլվա Յակոբեան]] - -[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նարէ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Անահիտ Չիպուխչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւնէ Սեւադա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սեւդա Սեւան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զոյա Փիրզադ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հայկուշ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մելանիա Աբովեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նայիրուհի Ալավերդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիանա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւզի Շահպազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռոզ Զուլալեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ներսիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Արմինէ Գրիգորեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նուարդ Ալիխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզան Աւետիքեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
#
#
#
#
#</text>
      <sha1>0iolmvu5397f2lh7pojba6f47ns9wn5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250487</id>
      <parentid>250483</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T21:05:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Հայ Կանայք */</comment>
      <origin>250487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43502" sha1="cqf458y6y51d8mtgfmfqji08qyebqge" xml:space="preserve">== Ստեղծել ==
# [[Ակնեզ Մօ]] - [[:en:Agnez Mo]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Անկուն]] - [[:en:Anggun]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:58, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սարա Պեռնար]] - [[:en:Sarah Bernhardt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:54, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Կանտի]] - [[:en:Sonia Gandhi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:39, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլոտիա Գարտինալէ]] - [[:en:Claudia Cardinale]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ֆետերիքա Մողերինի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:53, 24 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Մարլին Տիթրիք]] - [[:en:Marlene Dietrich]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տեպի Ռէյնոլծ]] - [[:en:Debbie Reynolds]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճուտի Կարլընտ]] - [[:en:Judy Garland]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Նեթրեպքօ]] - [[:en:Anna Netrebko]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:12, 16 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Անն Իտալկօ]] - [[:en:Anne Hidalgo]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ակնես Քալամար]] - [[:en:Agnès Callamard]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:59, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մուրասաքի Շիքիպու]] - [[:en:Murasaki Shikibu]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:10, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլըրի Քլինթըն]] - [[:en:Hillary Clinton]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] - [[:en:Rosa Luxemburg]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Օսթըն]] - [[:en:Jane Austen]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] - [[:en:Mary Wollstonecraft]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Շելլի]] - [[:en:Mary Shelley]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:47, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)--''
# [[Ճոան Պաէզ]] - [[:en:Joan Baez]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիլին Մոնրօ]] - [[:en:Marilyn Monroe]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճուլիա Ռոպըրթս]] - [[:en:Julia Roberts]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Շթեֆի Կրաֆ]] - [[:en:Steffi Graf]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:44, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սիմոն Տը Պուվուար]] - [[:en:Simone de Beauvoir]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:39, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պենազիր Պութօ]] - [[:en:Benazir Bhutto]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աւրիլ Հէյնզ]] - [[:en:Avril Haines]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ուիթնի Հիուսթըն]] - [[:en:Whitney Houston]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թերեզա Մէյ]] - [[:en:Theresa May]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կրեթա Թունպըրկ]] - [[:en:Greta Thunberg]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:53, 17 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սելենա]] - [[:en:Selena]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]] - [[:en:Ursula von der Leyen]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սերենա Ուիլիըմզ]] - [[:en:Serena Williams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պրիթնի Սփիրզ]] - [[:en:Britney Spears]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլաուտիա Սէյինպաում]] - [[:en:Claudia Sheinbaum]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ճորճիա Մելոնի]] - [[:en:Giorgia Meloni]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Զախարովա]] - [[:en:Maria Zakharova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] - [[:en:Queen Noor of Jordan]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վիքթորիա Պեքհամ]] - [[:en:Victoria Beckham]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլ Քիտմըն]] - [[:en:Nicole Kidman]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օփրա Ուինֆրի]] - [[:en:Oprah Winfrey]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պրիժիթ Մաքրոն]] - [[:en:Brigitte Macron]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մոնիքա Պելուչի]] - [[:en:Monica Bellucci]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հալի Պերի]] - [[:en:Halle Berry]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Օտրի Ազուլէ]] - [[:en:Audrey Azoulay]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մելանիա Թրամփ]] - [[:en:Melania Trump]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիա Շարափովա]] - [[:en:Maria Sharapova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:04, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նաթալի Փորթմըն]] - [[:en:Natalie Portman]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սանտրա Պուլլոք]] - [[:en:Sandra Bullock]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հերթա Միւլըր]] - [[:en:Herta Müller]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ճաքսոն]] - [[:en:Mary Jackson (engineer)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա]] - [[:en:Sarah]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քլեր Ատամզ]] - [[:en:Claire Adams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պելլա Հատիտ]] - [[:en:Bella Hadid]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քամալա Հարիս]] - [[:en:Kamala Harris]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մատոննա]] - [[:en:Madonna]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սառա Շահի]] - [[:en:Sarah Shahi]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] - [[:en:Alice Stone Blackwell]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լիւսի Սթոն]] - [[:en:Lucy Stone]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քեթրին Քլարք]] - [[:en:Katherine Clark]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Եսթեր]] - [[:en:Esther]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճոնիս Հան]] - [[:en:]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ռեպեքա (աստուածաշնչական կերպար)]] - [[:en:Rebecca (biblical figure)]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պարպարա Սամփսըն]] - [[:en:Barbara Sampson]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պարպարա]] - [[:en:Barbara]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] - [[:en:Ana Paula dos Santos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շանթալ Պիա]] - [[:en:Chantal Biya]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Հինտա  Տէպայ Իթնօ]] - [[:en:Hinda Déby Itno]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա  Նազարպայեւա ]] - [[:en:Sara Nazarbayeva]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Անկելա Մերքել]] - [[:en:Angela Merkel]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռի Սոլ-ճու]] - [[:en:Ri Sol-ju]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թաթիանա Քարիմովա]] - [[:en:Tatyana Karimova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սիլիա Ֆլորես]] - [[:en:Cilia Flores]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրէյս Մուկապէ]] - [[:en:Grace Mugabe]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆըրտ]] - [[:en:Mary Pickford]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մէյ Ուեսթ]] - [[:en:Mae West]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճէյն Ֆոնտա]] - [[:en:Jane Fonda]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սինտի Քրաուֆորտ]] - [[:en:Cindy Crawford]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լիզ Թրաս]] - [[:en:Liz Truss]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] - [[:en:Suella Braverman]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շէյք Հասինա]] - [[:en:Sheikh Hasina]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նաո­մի Քեմփ­պը­լ]] - [[:en:Naomi Campbell]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օպրի Փլազա]] - [[:en:Aubrey Plaza]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շարլիզ Թերոն ]] - [[:en: Շարլիզ Թերոն ]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կոլտա Մայիր]] - [[:en:Golda Meir]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ժիզել Պիւնտհեն]] - [[:en:Gisele Bündchen]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քամերոն Տիազ]] - [[:en:Cameron Diaz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Փենելոփէ Քրուզ]] - [[:en:Penélope Cruz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կրէյս Քելի]] - [[:en:Grace Kelly]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Էլէանոր Ռուզվելթ]] - [[:en:Eleanor Roosevelt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քարլա Պրունի]] - [[:en:Carla Bruni]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Էվա Փերոն]] - [[:en:Eva Perón]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Իմելտա Մարքոս]] - [[:en:Imelda Marcos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Միշէլ Օպամա]] - [[:en:Միշէլ Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Ատամս]] - [[:en:Jane Addams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:39, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նատիա Մուրատ]] - [[:en:Nadia Murad]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լամիէ Աճի Պաշար]] - [[:en:Lamiya Haji Bashar]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Պեթի Ուիլիամս]] - [[:en:Betty Williams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Օլկա Թոկարչուկ]] - [[:en:Olga Tokarczuk]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթի Գորի]] - [[:en:Gerty Cori]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Տորոթի Սաթոն]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթրուտ Պել]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:46, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեն Փսաքի]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:57, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆորտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ճիւլի Անտրիւս]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:00, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:01, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Իզապէլ Փերոն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:05, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Քլարա Ցեթքին]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:05, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթլին Քենետի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթրին Հեփպըրն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:23, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ուաֆա Սլէյման]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:07, 9 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Պել Պոյտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարիա Քորինա Մաչատօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ա­տա Եո­նաթ|Ատա Եոնաթ‎]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:24, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ջաղացպանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Թիխօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:21, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[The Supremes]] - [[:en:The Supremes]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:34, 29 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] - [[:en:Alice Griffith Carr]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Լորեն]] - [[:en:Sophia Loren]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] - [[:en:Gina Lollobrigida]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:36, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] 
# [[Կանացիակերպ աղամաններ]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 07:01, 23 Մարտ 2026 (UTC)]]
# [[Թուլիփ Ճոշի]] - [[:en:Tulip Joshi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:07, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարինելա]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:44, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Վեպօ]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:38, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վենիւս Ուիլիըմս]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Քոլեթ Խուրի]] - [[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 11 Ապրիլ 2026 (UTC)]] 
# [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Փինելոբի Տելթա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Էրսի]] - [[:en:Herse (daughter of Cecrops)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նեմեսիս]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աթինա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''

=== Հայ Կանայք ===
# [[Կրեթա Վարդանեան]] - [[:en:Greta Vardanyan]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:06, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ատելիա Պետրոսեան]] - [[:en:Adeliia Petrosian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:07, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլարա Աբգար]] - [[:en:Clara Abkar]],  ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կարինէ Ասլամազեան]] - [[:en:Karine Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնա Մովսէսեան]] - [[:en:Sona Movsesian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Փանիկեան]] - [[:en:Alice Panikian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:10, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)]] - [[:hy:Վարդուհի Խաչատրյան (օպերային երգչուհի)]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Նալպանտեան]] - [[:en:Maria Nalbandian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նորա Գէորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:12, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիամ Նուր]] - [[:en:Mariam Nour]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալինա Մնացականեան]] - [[:en:Alina Mnatsakanian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրեթա Թասլաքեան]] - [[:en:Gretta Taslakian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կլատիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:14, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիաննա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նինա Պէրպէրովա]] - [[:en:Nina Berberova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Կասեան]] - [[:en:Anna Kasyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 12:52, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլտա Չոպոյեան]] - [[:en:Hilda Tchoboian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:55, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սառա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:05, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թամարա Խանըմ]] - [[:en:Tamara Khanum]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:03, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Երանուհի Ասլամազեան]] - [[:en:Eranuhi Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:22, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեքի Ղազարեան]] - [[:en:Jackie Kazarian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:48, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Պալասանեան]] - [[:en:Սոնիա Պալասանեան]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:33, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Տաթեւ Չախեան]] - [[:en:Tatev Chakhian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:32, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նելլի Դանիէլեան]] - [[:en:Nelly Danielyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Հուրի Պէրպէրեան]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:00, 16 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Աղբալեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:55, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կարինէ Ռաֆայէլեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սեւան Նագգաշեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:59, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիրան Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:53, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Արզումանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:30, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռայա Նազարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:38, 8 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:09, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մաթա Հարի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:07, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդուհի Քալանթար]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քնար Սվաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդիթեր Ֆելէկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:58, 17 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Նորա Պայրագտարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարօ Երզնկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:44, 21 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիա Օսիպեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինիա Պապայեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 21:05, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] - ,--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Լիւսի Աշճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:35, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Եւա Պեկլարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:37, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ռէյչըլ Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:38, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Յասմիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:14, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Իզապելլա Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էլէն Ասատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նունէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էմմա Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարսէն Աղաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինէ Անտա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աստղիկ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Այտա Գիւմրեցի]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզաննա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զուարթ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Մակինցեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հեղինէ Մելիք-Հայկազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արփենիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:01, 2 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Թարխանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 04:52, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նուարդ Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Մարինէ Ալես]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:41, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ալլա Տէր Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:05, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ռոզա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Լիլիթ Գալստեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նունէ Եսայեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Շուշան Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Սիլվա Յակոբեան]] - -[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նարէ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Անահիտ Չիպուխչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւնէ Սեւադա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սեւդա Սեւան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զոյա Փիրզադ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հայկուշ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մելանիա Աբովեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նայիրուհի Ալավերդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիանա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւզի Շահպազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռոզ Զուլալեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ներսիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Արմինէ Գրիգորեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նուարդ Ալիխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզան Աւետիքեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
#
#
#
#
#</text>
      <sha1>cqf458y6y51d8mtgfmfqji08qyebqge</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250522</id>
      <parentid>250487</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T11:35:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ստեղծել */</comment>
      <origin>250522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43680" sha1="cequ40jsw6ybi6my0b38gdua9qjbhxi" xml:space="preserve">== Ստեղծել ==
# [[Ակնեզ Մօ]] - [[:en:Agnez Mo]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Անկուն]] - [[:en:Anggun]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:58, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սարա Պեռնար]] - [[:en:Sarah Bernhardt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:54, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Կանտի]] - [[:en:Sonia Gandhi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:39, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլոտիա Գարտինալէ]] - [[:en:Claudia Cardinale]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ֆետերիքա Մողերինի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:53, 24 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Մարլին Տիթրիք]] - [[:en:Marlene Dietrich]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տեպի Ռէյնոլծ]] - [[:en:Debbie Reynolds]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճուտի Կարլընտ]] - [[:en:Judy Garland]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Նեթրեպքօ]] - [[:en:Anna Netrebko]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:12, 16 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Անն Իտալկօ]] - [[:en:Anne Hidalgo]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ակնես Քալամար]] - [[:en:Agnès Callamard]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:59, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մուրասաքի Շիքիպու]] - [[:en:Murasaki Shikibu]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:10, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլըրի Քլինթըն]] - [[:en:Hillary Clinton]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] - [[:en:Rosa Luxemburg]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Օսթըն]] - [[:en:Jane Austen]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] - [[:en:Mary Wollstonecraft]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Շելլի]] - [[:en:Mary Shelley]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:47, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)--''
# [[Ճոան Պաէզ]] - [[:en:Joan Baez]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիլին Մոնրօ]] - [[:en:Marilyn Monroe]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճուլիա Ռոպըրթս]] - [[:en:Julia Roberts]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Շթեֆի Կրաֆ]] - [[:en:Steffi Graf]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:44, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սիմոն Տը Պուվուար]] - [[:en:Simone de Beauvoir]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:39, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պենազիր Պութօ]] - [[:en:Benazir Bhutto]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աւրիլ Հէյնզ]] - [[:en:Avril Haines]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ուիթնի Հիուսթըն]] - [[:en:Whitney Houston]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թերեզա Մէյ]] - [[:en:Theresa May]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կրեթա Թունպըրկ]] - [[:en:Greta Thunberg]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:53, 17 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սելենա]] - [[:en:Selena]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]] - [[:en:Ursula von der Leyen]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սերենա Ուիլիըմզ]] - [[:en:Serena Williams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պրիթնի Սփիրզ]] - [[:en:Britney Spears]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլաուտիա Սէյինպաում]] - [[:en:Claudia Sheinbaum]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ճորճիա Մելոնի]] - [[:en:Giorgia Meloni]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Զախարովա]] - [[:en:Maria Zakharova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] - [[:en:Queen Noor of Jordan]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վիքթորիա Պեքհամ]] - [[:en:Victoria Beckham]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլ Քիտմըն]] - [[:en:Nicole Kidman]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օփրա Ուինֆրի]] - [[:en:Oprah Winfrey]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պրիժիթ Մաքրոն]] - [[:en:Brigitte Macron]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մոնիքա Պելուչի]] - [[:en:Monica Bellucci]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հալի Պերի]] - [[:en:Halle Berry]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Օտրի Ազուլէ]] - [[:en:Audrey Azoulay]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մելանիա Թրամփ]] - [[:en:Melania Trump]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիա Շարափովա]] - [[:en:Maria Sharapova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:04, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նաթալի Փորթմըն]] - [[:en:Natalie Portman]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սանտրա Պուլլոք]] - [[:en:Sandra Bullock]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հերթա Միւլըր]] - [[:en:Herta Müller]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ճաքսոն]] - [[:en:Mary Jackson (engineer)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա]] - [[:en:Sarah]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քլեր Ատամզ]] - [[:en:Claire Adams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պելլա Հատիտ]] - [[:en:Bella Hadid]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քամալա Հարիս]] - [[:en:Kamala Harris]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մատոննա]] - [[:en:Madonna]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սառա Շահի]] - [[:en:Sarah Shahi]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] - [[:en:Alice Stone Blackwell]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լիւսի Սթոն]] - [[:en:Lucy Stone]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քեթրին Քլարք]] - [[:en:Katherine Clark]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Եսթեր]] - [[:en:Esther]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճոնիս Հան]] - [[:en:]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ռեպեքա (աստուածաշնչական կերպար)]] - [[:en:Rebecca (biblical figure)]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պարպարա Սամփսըն]] - [[:en:Barbara Sampson]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պարպարա]] - [[:en:Barbara]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] - [[:en:Ana Paula dos Santos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շանթալ Պիա]] - [[:en:Chantal Biya]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Հինտա  Տէպայ Իթնօ]] - [[:en:Hinda Déby Itno]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա  Նազարպայեւա ]] - [[:en:Sara Nazarbayeva]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Անկելա Մերքել]] - [[:en:Angela Merkel]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռի Սոլ-ճու]] - [[:en:Ri Sol-ju]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թաթիանա Քարիմովա]] - [[:en:Tatyana Karimova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սիլիա Ֆլորես]] - [[:en:Cilia Flores]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրէյս Մուկապէ]] - [[:en:Grace Mugabe]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆըրտ]] - [[:en:Mary Pickford]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մէյ Ուեսթ]] - [[:en:Mae West]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճէյն Ֆոնտա]] - [[:en:Jane Fonda]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սինտի Քրաուֆորտ]] - [[:en:Cindy Crawford]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լիզ Թրաս]] - [[:en:Liz Truss]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] - [[:en:Suella Braverman]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շէյք Հասինա]] - [[:en:Sheikh Hasina]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նաո­մի Քեմփ­պը­լ]] - [[:en:Naomi Campbell]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օպրի Փլազա]] - [[:en:Aubrey Plaza]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շարլիզ Թերոն ]] - [[:en: Շարլիզ Թերոն ]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կոլտա Մայիր]] - [[:en:Golda Meir]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ժիզել Պիւնտհեն]] - [[:en:Gisele Bündchen]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քամերոն Տիազ]] - [[:en:Cameron Diaz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Փենելոփէ Քրուզ]] - [[:en:Penélope Cruz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կրէյս Քելի]] - [[:en:Grace Kelly]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Էլէանոր Ռուզվելթ]] - [[:en:Eleanor Roosevelt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քարլա Պրունի]] - [[:en:Carla Bruni]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Էվա Փերոն]] - [[:en:Eva Perón]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Իմելտա Մարքոս]] - [[:en:Imelda Marcos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Միշէլ Օպամա]] - [[:en:Միշէլ Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Ատամս]] - [[:en:Jane Addams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:39, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նատիա Մուրատ]] - [[:en:Nadia Murad]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լամիէ Աճի Պաշար]] - [[:en:Lamiya Haji Bashar]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Պեթի Ուիլիամս]] - [[:en:Betty Williams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Օլկա Թոկարչուկ]] - [[:en:Olga Tokarczuk]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթի Գորի]] - [[:en:Gerty Cori]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Տորոթի Սաթոն]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթրուտ Պել]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:46, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեն Փսաքի]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:57, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆորտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ճիւլի Անտրիւս]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:00, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:01, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Իզապէլ Փերոն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:05, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Քլարա Ցեթքին]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:05, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթլին Քենետի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթրին Հեփպըրն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:23, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ուաֆա Սլէյման]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:07, 9 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Պել Պոյտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարիա Քորինա Մաչատօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ա­տա Եո­նաթ|Ատա Եոնաթ‎]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:24, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ջաղացպանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Թիխօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:21, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[The Supremes]] - [[:en:The Supremes]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:34, 29 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] - [[:en:Alice Griffith Carr]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Լորեն]] - [[:en:Sophia Loren]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] - [[:en:Gina Lollobrigida]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:36, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] 
# [[Կանացիակերպ աղամաններ]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 07:01, 23 Մարտ 2026 (UTC)]]
# [[Թուլիփ Ճոշի]] - [[:en:Tulip Joshi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:07, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարինելա]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:44, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Վեպօ]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:38, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վենիւս Ուիլիըմս]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Քոլեթ Խուրի]] - [[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 11 Ապրիլ 2026 (UTC)]] 
# [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Փինելոբի Տելթա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Էրսի]] - [[:en:Herse (daughter of Cecrops)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նեմեսիս]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աթինա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լամիա Հաճի Պաշար]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 11:35, 23 Ապրիլ 2026 (UTC)''
=== Հայ Կանայք ===
# [[Կրեթա Վարդանեան]] - [[:en:Greta Vardanyan]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:06, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ատելիա Պետրոսեան]] - [[:en:Adeliia Petrosian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:07, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլարա Աբգար]] - [[:en:Clara Abkar]],  ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կարինէ Ասլամազեան]] - [[:en:Karine Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնա Մովսէսեան]] - [[:en:Sona Movsesian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Փանիկեան]] - [[:en:Alice Panikian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:10, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)]] - [[:hy:Վարդուհի Խաչատրյան (օպերային երգչուհի)]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Նալպանտեան]] - [[:en:Maria Nalbandian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նորա Գէորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:12, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիամ Նուր]] - [[:en:Mariam Nour]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալինա Մնացականեան]] - [[:en:Alina Mnatsakanian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրեթա Թասլաքեան]] - [[:en:Gretta Taslakian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կլատիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:14, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիաննա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նինա Պէրպէրովա]] - [[:en:Nina Berberova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Կասեան]] - [[:en:Anna Kasyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 12:52, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլտա Չոպոյեան]] - [[:en:Hilda Tchoboian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:55, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սառա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:05, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թամարա Խանըմ]] - [[:en:Tamara Khanum]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:03, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Երանուհի Ասլամազեան]] - [[:en:Eranuhi Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:22, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեքի Ղազարեան]] - [[:en:Jackie Kazarian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:48, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Պալասանեան]] - [[:en:Սոնիա Պալասանեան]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:33, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Տաթեւ Չախեան]] - [[:en:Tatev Chakhian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:32, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նելլի Դանիէլեան]] - [[:en:Nelly Danielyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Հուրի Պէրպէրեան]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:00, 16 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Աղբալեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:55, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կարինէ Ռաֆայէլեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սեւան Նագգաշեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:59, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիրան Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:53, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Արզումանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:30, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռայա Նազարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:38, 8 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:09, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մաթա Հարի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:07, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդուհի Քալանթար]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քնար Սվաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդիթեր Ֆելէկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:58, 17 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Նորա Պայրագտարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարօ Երզնկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:44, 21 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիա Օսիպեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինիա Պապայեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 21:05, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] - ,--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Լիւսի Աշճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:35, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Եւա Պեկլարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:37, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ռէյչըլ Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:38, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Յասմիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:14, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Իզապելլա Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էլէն Ասատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նունէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էմմա Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարսէն Աղաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինէ Անտա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աստղիկ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Այտա Գիւմրեցի]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզաննա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զուարթ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Մակինցեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հեղինէ Մելիք-Հայկազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արփենիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:01, 2 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Թարխանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 04:52, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նուարդ Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Մարինէ Ալես]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:41, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ալլա Տէր Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:05, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ռոզա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Լիլիթ Գալստեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նունէ Եսայեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Շուշան Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Սիլվա Յակոբեան]] - -[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նարէ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Անահիտ Չիպուխչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւնէ Սեւադա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սեւդա Սեւան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զոյա Փիրզադ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հայկուշ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մելանիա Աբովեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նայիրուհի Ալավերդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիանա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւզի Շահպազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռոզ Զուլալեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ներսիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Արմինէ Գրիգորեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նուարդ Ալիխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզան Աւետիքեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
#
#
#
#
#</text>
      <sha1>cequ40jsw6ybi6my0b38gdua9qjbhxi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250523</id>
      <parentid>250522</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T11:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ստեղծել */</comment>
      <origin>250523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43502" sha1="cqf458y6y51d8mtgfmfqji08qyebqge" xml:space="preserve">== Ստեղծել ==
# [[Ակնեզ Մօ]] - [[:en:Agnez Mo]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Անկուն]] - [[:en:Anggun]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:58, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սարա Պեռնար]] - [[:en:Sarah Bernhardt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:54, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Կանտի]] - [[:en:Sonia Gandhi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:39, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլոտիա Գարտինալէ]] - [[:en:Claudia Cardinale]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ֆետերիքա Մողերինի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:53, 24 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Մարլին Տիթրիք]] - [[:en:Marlene Dietrich]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տեպի Ռէյնոլծ]] - [[:en:Debbie Reynolds]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճուտի Կարլընտ]] - [[:en:Judy Garland]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Նեթրեպքօ]] - [[:en:Anna Netrebko]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:12, 16 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Անն Իտալկօ]] - [[:en:Anne Hidalgo]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ակնես Քալամար]] - [[:en:Agnès Callamard]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:59, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մուրասաքի Շիքիպու]] - [[:en:Murasaki Shikibu]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:10, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլըրի Քլինթըն]] - [[:en:Hillary Clinton]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] - [[:en:Rosa Luxemburg]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Օսթըն]] - [[:en:Jane Austen]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] - [[:en:Mary Wollstonecraft]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Շելլի]] - [[:en:Mary Shelley]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:47, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)--''
# [[Ճոան Պաէզ]] - [[:en:Joan Baez]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիլին Մոնրօ]] - [[:en:Marilyn Monroe]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճուլիա Ռոպըրթս]] - [[:en:Julia Roberts]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Շթեֆի Կրաֆ]] - [[:en:Steffi Graf]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:44, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սիմոն Տը Պուվուար]] - [[:en:Simone de Beauvoir]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:39, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պենազիր Պութօ]] - [[:en:Benazir Bhutto]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աւրիլ Հէյնզ]] - [[:en:Avril Haines]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ուիթնի Հիուսթըն]] - [[:en:Whitney Houston]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թերեզա Մէյ]] - [[:en:Theresa May]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կրեթա Թունպըրկ]] - [[:en:Greta Thunberg]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:53, 17 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սելենա]] - [[:en:Selena]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]] - [[:en:Ursula von der Leyen]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սերենա Ուիլիըմզ]] - [[:en:Serena Williams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պրիթնի Սփիրզ]] - [[:en:Britney Spears]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլաուտիա Սէյինպաում]] - [[:en:Claudia Sheinbaum]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ճորճիա Մելոնի]] - [[:en:Giorgia Meloni]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Զախարովա]] - [[:en:Maria Zakharova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] - [[:en:Queen Noor of Jordan]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վիքթորիա Պեքհամ]] - [[:en:Victoria Beckham]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլ Քիտմըն]] - [[:en:Nicole Kidman]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օփրա Ուինֆրի]] - [[:en:Oprah Winfrey]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պրիժիթ Մաքրոն]] - [[:en:Brigitte Macron]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մոնիքա Պելուչի]] - [[:en:Monica Bellucci]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հալի Պերի]] - [[:en:Halle Berry]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Օտրի Ազուլէ]] - [[:en:Audrey Azoulay]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մելանիա Թրամփ]] - [[:en:Melania Trump]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիա Շարափովա]] - [[:en:Maria Sharapova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:04, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նաթալի Փորթմըն]] - [[:en:Natalie Portman]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սանտրա Պուլլոք]] - [[:en:Sandra Bullock]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հերթա Միւլըր]] - [[:en:Herta Müller]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ճաքսոն]] - [[:en:Mary Jackson (engineer)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա]] - [[:en:Sarah]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քլեր Ատամզ]] - [[:en:Claire Adams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պելլա Հատիտ]] - [[:en:Bella Hadid]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քամալա Հարիս]] - [[:en:Kamala Harris]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մատոննա]] - [[:en:Madonna]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սառա Շահի]] - [[:en:Sarah Shahi]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] - [[:en:Alice Stone Blackwell]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լիւսի Սթոն]] - [[:en:Lucy Stone]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քեթրին Քլարք]] - [[:en:Katherine Clark]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Եսթեր]] - [[:en:Esther]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճոնիս Հան]] - [[:en:]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ռեպեքա (աստուածաշնչական կերպար)]] - [[:en:Rebecca (biblical figure)]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պարպարա Սամփսըն]] - [[:en:Barbara Sampson]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պարպարա]] - [[:en:Barbara]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] - [[:en:Ana Paula dos Santos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շանթալ Պիա]] - [[:en:Chantal Biya]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Հինտա  Տէպայ Իթնօ]] - [[:en:Hinda Déby Itno]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա  Նազարպայեւա ]] - [[:en:Sara Nazarbayeva]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Անկելա Մերքել]] - [[:en:Angela Merkel]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռի Սոլ-ճու]] - [[:en:Ri Sol-ju]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թաթիանա Քարիմովա]] - [[:en:Tatyana Karimova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սիլիա Ֆլորես]] - [[:en:Cilia Flores]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրէյս Մուկապէ]] - [[:en:Grace Mugabe]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆըրտ]] - [[:en:Mary Pickford]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մէյ Ուեսթ]] - [[:en:Mae West]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճէյն Ֆոնտա]] - [[:en:Jane Fonda]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սինտի Քրաուֆորտ]] - [[:en:Cindy Crawford]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լիզ Թրաս]] - [[:en:Liz Truss]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] - [[:en:Suella Braverman]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շէյք Հասինա]] - [[:en:Sheikh Hasina]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նաո­մի Քեմփ­պը­լ]] - [[:en:Naomi Campbell]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օպրի Փլազա]] - [[:en:Aubrey Plaza]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շարլիզ Թերոն ]] - [[:en: Շարլիզ Թերոն ]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կոլտա Մայիր]] - [[:en:Golda Meir]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ժիզել Պիւնտհեն]] - [[:en:Gisele Bündchen]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քամերոն Տիազ]] - [[:en:Cameron Diaz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Փենելոփէ Քրուզ]] - [[:en:Penélope Cruz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կրէյս Քելի]] - [[:en:Grace Kelly]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Էլէանոր Ռուզվելթ]] - [[:en:Eleanor Roosevelt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քարլա Պրունի]] - [[:en:Carla Bruni]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Էվա Փերոն]] - [[:en:Eva Perón]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Իմելտա Մարքոս]] - [[:en:Imelda Marcos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Միշէլ Օպամա]] - [[:en:Միշէլ Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Ատամս]] - [[:en:Jane Addams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:39, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նատիա Մուրատ]] - [[:en:Nadia Murad]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լամիէ Աճի Պաշար]] - [[:en:Lamiya Haji Bashar]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Պեթի Ուիլիամս]] - [[:en:Betty Williams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Օլկա Թոկարչուկ]] - [[:en:Olga Tokarczuk]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթի Գորի]] - [[:en:Gerty Cori]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Տորոթի Սաթոն]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթրուտ Պել]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:46, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեն Փսաքի]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:57, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆորտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ճիւլի Անտրիւս]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:00, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:01, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Իզապէլ Փերոն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:05, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Քլարա Ցեթքին]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:05, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթլին Քենետի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթրին Հեփպըրն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:23, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ուաֆա Սլէյման]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:07, 9 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Պել Պոյտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարիա Քորինա Մաչատօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ա­տա Եո­նաթ|Ատա Եոնաթ‎]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:24, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ջաղացպանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Թիխօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:21, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[The Supremes]] - [[:en:The Supremes]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:34, 29 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] - [[:en:Alice Griffith Carr]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Լորեն]] - [[:en:Sophia Loren]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] - [[:en:Gina Lollobrigida]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:36, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] 
# [[Կանացիակերպ աղամաններ]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 07:01, 23 Մարտ 2026 (UTC)]]
# [[Թուլիփ Ճոշի]] - [[:en:Tulip Joshi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:07, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարինելա]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:44, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Վեպօ]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:38, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վենիւս Ուիլիըմս]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Քոլեթ Խուրի]] - [[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 11 Ապրիլ 2026 (UTC)]] 
# [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Փինելոբի Տելթա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Էրսի]] - [[:en:Herse (daughter of Cecrops)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նեմեսիս]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աթինա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''

=== Հայ Կանայք ===
# [[Կրեթա Վարդանեան]] - [[:en:Greta Vardanyan]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:06, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ատելիա Պետրոսեան]] - [[:en:Adeliia Petrosian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:07, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլարա Աբգար]] - [[:en:Clara Abkar]],  ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կարինէ Ասլամազեան]] - [[:en:Karine Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնա Մովսէսեան]] - [[:en:Sona Movsesian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Փանիկեան]] - [[:en:Alice Panikian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:10, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)]] - [[:hy:Վարդուհի Խաչատրյան (օպերային երգչուհի)]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Նալպանտեան]] - [[:en:Maria Nalbandian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նորա Գէորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:12, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիամ Նուր]] - [[:en:Mariam Nour]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալինա Մնացականեան]] - [[:en:Alina Mnatsakanian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրեթա Թասլաքեան]] - [[:en:Gretta Taslakian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կլատիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:14, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիաննա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նինա Պէրպէրովա]] - [[:en:Nina Berberova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Կասեան]] - [[:en:Anna Kasyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 12:52, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլտա Չոպոյեան]] - [[:en:Hilda Tchoboian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:55, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սառա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:05, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թամարա Խանըմ]] - [[:en:Tamara Khanum]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:03, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Երանուհի Ասլամազեան]] - [[:en:Eranuhi Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:22, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեքի Ղազարեան]] - [[:en:Jackie Kazarian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:48, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Պալասանեան]] - [[:en:Սոնիա Պալասանեան]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:33, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Տաթեւ Չախեան]] - [[:en:Tatev Chakhian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:32, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նելլի Դանիէլեան]] - [[:en:Nelly Danielyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Հուրի Պէրպէրեան]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:00, 16 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Աղբալեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:55, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կարինէ Ռաֆայէլեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սեւան Նագգաշեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:59, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիրան Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:53, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Արզումանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:30, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռայա Նազարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:38, 8 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:09, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մաթա Հարի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:07, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդուհի Քալանթար]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քնար Սվաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդիթեր Ֆելէկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:58, 17 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Նորա Պայրագտարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարօ Երզնկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:44, 21 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիա Օսիպեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինիա Պապայեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 21:05, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] - ,--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Լիւսի Աշճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:35, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Եւա Պեկլարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:37, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ռէյչըլ Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:38, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Յասմիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:14, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Իզապելլա Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էլէն Ասատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նունէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էմմա Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարսէն Աղաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինէ Անտա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աստղիկ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Այտա Գիւմրեցի]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզաննա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զուարթ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Մակինցեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հեղինէ Մելիք-Հայկազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արփենիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:01, 2 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Թարխանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 04:52, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նուարդ Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Մարինէ Ալես]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:41, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ալլա Տէր Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:05, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ռոզա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Լիլիթ Գալստեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նունէ Եսայեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Շուշան Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Սիլվա Յակոբեան]] - -[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նարէ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Անահիտ Չիպուխչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւնէ Սեւադա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սեւդա Սեւան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զոյա Փիրզադ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հայկուշ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մելանիա Աբովեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նայիրուհի Ալավերդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիանա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւզի Շահպազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռոզ Զուլալեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ներսիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Արմինէ Գրիգորեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նուարդ Ալիխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզան Աւետիքեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
#
#
#
#
#</text>
      <sha1>cqf458y6y51d8mtgfmfqji08qyebqge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Քոլումպիայի դրօշ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30860</id>
    <revision>
      <id>250499</id>
      <parentid>249782</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T07:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>5016</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2883" sha1="084pj8j3e95znbajt4osr3d5ga4dz6p" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Դրօշ}}

'''Քոլումպիայի  դրոշը''', [[Քոլումպիա|Քոլումպիայի]] Հանրապետության խորհրդանիշերէն է։ Այն ընդունուած է [[26 Նոյեմբեր]] [[1863 թուական|1863]]-ին։ Լայնքի եւ երկայնքի հարաբերակցութիւնը 2։ 3 է։

== Նմանատիպ դրօշներ ==
&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Flag_of_Armenia.svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Armenia.svg|[[Հայաստանի դրօշ|Հայաստանի դրօշը]]
Պատկեր:Flag_of_Venezuela.svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Venezuela.svg|[[Վենեզուելայի դրօշ]]
{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/gallery&gt;

== Արտաքին յղումներ ==

* {{FOTW|id=co|title=Colombia}}
* [http://www.presidencia.gov.co/historia/bandera1.htm Colombian flag history (Spanish)]
* [http://www.going2c{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} դրօշ|Հայաստանի դրօշը]]
Պատկեր:Flag_of_Venezuela.svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Venezuela.svg|[[Վենեզուելայի դրօշ]]
&lt;/gallery&gt;

== Արտաքին յղումներ ==

* {{FOTW|id=co|title=Colombia}}
* [http://www.presidencia.gov.co/historia/bandera1.htm Colombian flag history (Spanish)]
* [http://www.going2c{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} դրօշ|Հայաստանի դրօշը]]
Պատկեր:Flag_of_Venezuela.svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Venezuela.svg|[[Վենեզուելայի դրօշ]]
{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/gallery&gt;

== Արտաքին յղումներ ==

* {{FOTW|id=co|title=Colombia}}
* [http://www.presidencia.gov.co/historia/bandera1.htm Colombian flag history (Spanish)]
* [http://www.going2c{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} դրօշ|Հայաստանի դրօշը]]
Պատկեր:Flag_of_Venezuela.svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Venezuela.svg|[[Վենեզուելայի դրօշ]]
&lt;/gallery&gt;

== Արտաքին յղումներ ==

* {{FOTW|id=co|title=Colombia}}
* [http://www.presidencia.gov.co/historia/bandera1.htm Colombian flag history (Spanish)]
* [http://www.going2colombia.com/flag-of-colombia.html Colombian flag history (English)]
* [https://books.google.com/books?id=Tq8LAAAAYAAJ Joaquín Piñeros Corpas, ''Historia de la bandera colombiana'' (1967) 183pp.]

[[Ստորոգութիւն:Պետական խորհրդանիշեր]]
[[Ստորոգութիւն:Քոլումպիոյ պետական խորհրդանիշներ]]</text>
      <sha1>084pj8j3e95znbajt4osr3d5ga4dz6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մոնիքա Պելուչի</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31162</id>
    <revision>
      <id>250466</id>
      <parentid>249311</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T13:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>5016</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16144" sha1="c52ch3z70hzpud3pl893dkkdefpx5xj" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Մոնիքա Պելուչի|բնագիր ԱԱՀ=|պատկեր=Monica Bellucci in 2022.jpg|չափ=|նկարագրութիւն=Մոնիքա Պելուչի, 2022-ին|ծնած է=30 Սեպտեմբեր, 1964|ծննդավայր=Չիթա տի Քասթելօ, Բերուճիա, Իտալիա|վախճանած է=|մահուան  վայրը=|քաղաքացիութիւն=|հպատակութիւն=|ազգութիւն=իտալացի|ազդած է=|մասնագիտութիւն=դերասան,|անդամակցութիւն=|պարգեւներ եւ մրցանակներ=|գրքեր/Գլխաւոր գործ=|բնագիր անուանում=Monica Bellucci}}
'''Մոնիքա Աննա-Մարիա Պելուչի''' ([[իտալերէն]]՝ Monica Anna Maria Bellucci, [[Ումպրիա]], [[Իտալիա]], [[30 Սեպտեմբեր]] [[1964 թուական|1964]]), իտալացի դերասանուհի եւ նորաձեւութեան մոտել (կերպար)։ Իր ասպարէզը սկսաւ իբրեւ նորաձեւութեան մանեքէն, նախքան իտալական, ամերիկեան եւ ֆրանսական ժապաւէններու մէջ աշխատի:

== Առաջին տարիները ==
Մոնիքա Պելուչի ծնած է [[Իտալիա|Իտալիոյ]] Ումպրիա նահանգին [[Չիթա տի Քասթելօ]] շրջանին մէջ։ Պրունելա Մրիկաթիի եւ Փասքուալէ Պելուչիի միակ զաւակն է եւ մեծցած է Սան Ճուսթինօ։

== Ասպարէզ ==

=== Նորաձեւութեան Դերակատար ===
[[Պատկեր:Monica Bellucci by Eric Nehr.jpg|մինի|Մոնիքա Պելուչի, նկար՝ 7-6-2009]]
Պելուչի իր նորաձեւութեան ասպարեզը սկսաւ [[1977 թուական|1977]]-ին, տասներեք տարեկան հասակին։ Դպրոցը աւարտելէ ետք, իրաւաբանութիւն կ՛ուսանի [[Փերուճիա|Փերուճիայի]] համալսարանին մէջ, սակայն [[1988 թուական|1988]]-ին ուսումը կը ձգէ հետեւելու համար նորաձեւութեան ասպարէզին, ստորագրելով «&lt;nowiki/&gt;[[Elite Model Management]]&lt;nowiki/&gt;»-ին հետ եւ [[Միլան]] կը փոխադրուի։ [[1989 թուական|1989]]-ին, կը սկսի աշխատիլ որպէս մանեքէն [[Փարիզ]] եւ [[Նիւ Եորք]]։ Կը նկարահանուի «&lt;nowiki/&gt;[[Dolce &amp; Gabbana]]&lt;nowiki/&gt;»ի եւ [[Elle]]-ի ֆրանսական հրատարակութեան համար։ [[2001 թուական|2001]]-ին, կը յայտնուի «Esquire» պարբերաթերթին  կողքին վրայ։

[[2003 թուական|2003]]-ին, կը լուսանկարուի «Maxim» պարբերաթերթին համար եւ «Men's Health» զինքը կը ներառնէ «Բոլոր Ժամանակներու 100 Ամէնէն Ցանկալի Կիներուն» ցանկին մէջ՝ թիւ 21-րդ։ Նոյն տարին, երկու ազգային թերթեր զինք կ՛անուանեն իտալական սեռի (սեքսի) խորհրդանիշ։
[[Պատկեր:Monica Bellucci - March 1990.jpg|ձախից|մինի|Մոնիքա Պելուչի, նկար՝ 1990]]
[[2004 թուական|2004]]-ին, երբ իր աղջիկին՝ Տեւային յղի էր, մերկ կը լուսանկարուի «&lt;nowiki/&gt;[[Vanity Fair]]&lt;nowiki/&gt;»ի իտալական հրատարակութեան համար, որպէսզի իր հակառակութիւնը ցոյց տայ Իտալական օրէնսդրութեան եւ սերմնահեղուկի նուիրատուութեան արգելքին, եւ դարձեալ կը լուսանկարուի նոյն պարբերաթերթին համար [[2010]]-ին, երբ իր երկրորդ աղջիկին յղի էր։ [[2006]]-էն մինչեւ [[2010]], Պելուչի եղած է «&lt;nowiki/&gt;[[Dior]]&lt;nowiki/&gt;»ի արտադրանքներուն դէմքը։

[[2012]]-ին, Պելուչի «Dolce &amp; Gabbana»ի դէմքը կը դառնայ։ Փետրուար [[2016]]-ին, կը լուսանկարուի իտալական GQ-ի համար։ [[2019]]-ի գարնան, Միլանի [[Նորաձեւութեան շաբաթ|նորաձեւութեան շաբթուան]] ընթացքին կը տողանձէ «Dolce &amp; Gabbana»ին համար։ 

== Անձնական կեանք ==
[[Պատկեր:Monica Bellucci Cannes 2014 2.jpg|մինի|Մոնիքա Պելուչի, նկարէ 2014]]
[[1990 թուական|1990]] մինչեւ [[1994 թուական|1994]] ամուսնացած էր լուսանկարիչ Գլաուտիօ Քարլոս Պասոյի հետ։

[[1996 թուական|1996]]-ին, «Բնակարան քաղաքի կեդրոնին մէջ» ժապաւէնին նկարահանման ընթացքին, կը ծանօթանայ ֆրանսացի դերասան [[Վենսան Քասել|Վենսան Քասելին]]։ Անոնք կ՛ամուսնանան [[1999 թուական|1999]]-ին ու կ՛ունենան երկու դուստր՝ Տեւա (ծնած [[2004 թուական|2004]]-ին) եւ Լէոնի (ծնած [[2010]]-ին), եւ միասին խաղցած են 10 ժապաւէններու մէջ։ Զոյգը իրենց ամուսնալուծումը կը յայտարարէ [[26 Օգոստոս|Օգոստոս 26]], [[2013]]-ին։

Կրօնքի մասին ան յայտնած է․-«Թէեւ կը յարգեմ եւ կը հետաքրքրուիմ բոլոր կրօնքներով, սակայն անաստուած եմ։ Եթէ կայ բան մը, որուն կը հաւատամ, անիկա խորհրդաւոր ուժ մըն է, այդ մէկը, որ գոյութիւն ունի ովկիանոսներուն մէջ եւ կը կապէ բնութիւնը արարածներուն հետ»։

== Մրցանակներ եւ գնահատանքներ ==
[[Պատկեր:Monica Bellucci-63654.jpg|մինի|Մոնիքա Պելուչի, նկար՝ 2024]]
[[2003 թուական|2003]]-ին, Պելուչի կ՛արժանանայ «Արծաթէ ժապաւէն» մրցանակին (Nastro d'Argento), երկրորդական դերակատարման լաւագոյն դերասանուհիի համար, «Անհաւատարմութիւններ» (Infidelities) ժապաւէնին մէջ Ալեսիայի դերին համար։ 

2006-ին, ան կը մասնակցի Քաննի 59-րդ շարժապատկերի փառատօնին որպէս դատակազմի անդամ։ 2009-ին, ան կ՛արժանանայ Համաշխարհային դերասանուհիի մրցանակին Կանանց համաշխարհային մրցանակաբաշխութեան ընթացքին։

2023-ին, [[Թեսաղոնիկէի շարժապատկերի փառատօն|Թեսաղոնիկէի 64-րդ շարժապատկերի փառատօնին]], իրեն կը շնորհեն «Ոսկէ Աղեքսանդր» մրցանակին, շարժապատկերի բնագաւառին մէջ իր ունեցած ցկեանս նուաճումներուն համար։

== Ժապաւէններ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Տարի
!Տիտղոս
!Դեր
|-
|1990
|''[[Vita coi figli (ժապաւէն)|Vita coi figli]]''
|Էլտա
|-
|1991
|''[[La Riffa (ժապաւէն)|La Riffa]]''
|''Ֆրանչեսքա''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1992
|[[Տրաքուլա (ժապաւէն)|Տրաքուլա]]''&lt;br /&gt; (Bram Stoker's Dracula)''
|Տրաքուլային հարսը
|-
|''[[Ostinato Destino (ժապաւէն)|Ostinato Destino]]''
|Մարինա/Անճելա
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1994
|''[[Briganti - amore e liberta (ժապաւէն)|Briganti - amore e liberta]]''
|Գոսթանծա
|-
|''[[I Miltici (ժապաւէն)|I Miltici]]''
|Տեպորա
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1995
|''[[Snowball (ժապաւէն)|Snowball]]''
|Մելինա
|-
|''[[Joseph (ժապաւէն)|Joseph]]''
|Ֆարաոյին կողակիցը
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1996
|[[Յարկաբաժինը (ժապաւէն)|Յարկաբաժինը]]
(''L'appartment)''
|Լիզա
|-
|''[[Sorellina e il principe del sogno (ժապաւէն)|Sorellina e il principe del sogno]]''
|իշխանուհի
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1997
|''[[Dobermann (ժապաւէն)|Dobermann]]''
|Նաթ
|-
|''[[Mauvais genre (ժապաւէն)|Mauvais genre]]''
|Գամիլ
|-
|''[[Come mi vuoi (ժապաւէն)|Come mi vuoi]]''
|Նելինա
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1998
|''[[La Plalsir (ժապաւէն)|La Plalsir]]''
|աղջիկ
|-
|''[[Compromise (ժապաւէն)|Compromise]]''
|Մոնիք
|-
|''[[Kaputt Mundi (ժապաւէն)|Kaputt Mundi]]''
|Ճուլիա Ճովանի
|-
|''[[A los que aman (ժապաւէն)|A los que aman]]''
|Վալերիա
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1999
|''[[Comme un poisson hors de l'eau (ժապաւէն)|Comme un poisson hors de l'eau]]''
|Միրթիլ
|-
|''[[Méditerranées (ժապաւէն)|Méditerranées]]''
|Մարկուերի
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2000
|''[[Under Suspicion (ժապաւէն)|Under Suspicion]]''
|Շանթալ Հերսթ
|-
|''[[Franck Spadone (ժապաւէն)|Franck Spadone]]''
|Լաուրա
|-
|''[[Մալենա (ժապաւէն)|Մալենա]]&lt;br /&gt; (Malena)''
|Մալենա Սքորտիա
|-
|2001
|''[[Le Pacte des loups (ժապաւէն)|Le Pacte des loups]]''
|Սիլվիա
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2002
|[[Ասթերիքս եւ Օպելիքս՝ Քլէոբաթրա առաքելութիւն (ժապաւէն)|Ասթերիքս եւ Օպելիքս՝ Քլէոբաթրա առաքելութիւն]]
(''Astérix &amp; Obélix: Mission Cléopâtre)''
|[[Քլէոփաթրա|Քլէոբաթրա]]
|-
|[[Անշրջելի (ժապաւէն)|Անշրջելի]]''&lt;br /&gt; (Irreversible)''
|Ալեքս
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2003
|[[Յիշէ զիս, սիրելիս (ժապաւէն)|Յիշէ զիս, սիրելիս]]
(''Remember Me, My Lov)e''
|Ալեսիա
|-
|[[Արեւուն արցունքները (ժապաւէն)|Արեւուն արցունքները]]
(''Tears of the Sun)''
|Տք․Լենա Ֆոն Քենտրիքս
|-
|''[[The Matrix Reloaded (ժապաւէն)|The Matrix Reloaded]]''
|Բերսեֆոնի
|-
|''[[The Matrix Revolutions (ժապաւէն)|The Matrix Revolutions]]''
|Բերսեֆոնի
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2004
|[[Յիսուսին կիրքերը (ժապաւէն)|Յիսուսին կիրքերը]]''&lt;br /&gt; (The Passion of the Christ)''
|Մարիա Մակտալենա
|-
|[[Գաղտնի գործակալ (ժապաւէն)|Գաղտնի գործակալ]]
(''Secret Agents)''
|Պարպարա/Լիսա
|-
|''[[She Hate Me (ժապաւէն)|She Hate Me]]''
|Սիմոնա Պոնասերա
|-
|2005
|''[[Combien tu m'aimes? (ժապաւէն)|Combien tu m'aimes?]]''
|Տանիելա
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2006
|[[Նափոլէոնն ու ես (ժապաւէն)|Նափոլէոնն ու ես]]
(''Napoleon and Me)''
|Էմիլիա Սբեծիալի
|-
|''[[The Stone Council (ժապաւէն)|The Stone Council]]''
|Լորա Շիբրիեն
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2007
|''[[Manuale d'amore 2 (ժապաւէն)|Manuale d'amore 2]]''
|Լուչիա
|-
|''[[Shoot 'Em Up (ժապաւէն)|Shoot 'Em Up]]''
|Տոնա Քուինթանօ
|-
|[[Երկրորդ փչումը (ժապաւէն)|Երկրորդ փչումը]]
(''Le deuxième souffle)''
|Մանուչէ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2008
|''[[Sanguepazzo (ժապաւէն)|Sanguepazzo]]''
|Լուիզա Ֆերիտա
|-
|''[[L'uomo che ama (ժապաւէն)|L'uomo che ama]]''
|Ալպա
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2009
|''[[Ne te retourne pas (ժապաւէն)|Ne te retourne pas]]''
|Ճին
|-
|''[[The Private Lives of Pippa Lee (ժապաւէն)|The Private Lives of Pippa Lee]]''
|Ճիճի Լի
|-
|''[[Baarìa – La porta del vento (ժապաւէն)|Baarìa – La porta del vento]]''
|Պրիքլէյըրին ընկերուհին
|-
|''[[Omaggio a Roma (ժապաւէն)|Omaggio a Roma]]''
|Թոսքա
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2010
|''[[The Whisteblower (ժապաւէն)|The Whisteblower]]''
|Լաուրա ԼԵվիանի
|-
|''[[The Sorcerer's Apprentice (ժապաւէն)|The Sorcerer's Apprentice]]''
|Վերոնիքա
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
|''[[Manuale d'amore 3 (ժապաւէն)|Manuale d'amore 3]]''
|Վայոլա
|-
|''[[Un été brûlant (ժապաւէն)|Un été brûlant]]''
|Անժել
|-
|2012
|''[[Rhino Season (ժապաւէն)|Rhino Season]]''
|Մինա
|-
|2013
|''[[Des gens qui s'embrassent (ժապաւէն)|Des gens qui s'embrassent]]''
|Ճիովանա
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2014
|''[[The Wonders (ժապաւէն)|The Wonders]]''
|Միլի Քաթենա
|-
|''[[Na Quebrada (ժապաւէն)|Na Quebrada]]''
|Բաոլա
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2015
|''[[Ville-Marie (ժապաւէն)|Ville-Marie]]''
|Սօֆի
|-
|''[[Spectre (ժապաւէն)|Spectre]]''
|Լուչիա Սքիարա
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2016
|''[[On the Milky Road (ժապաւէն)|On the Milky Road]]''
|Նեվեսթա
|-
|''[[Mozart in the jungle (ժապաւէն)|Mozart in the jungle]]''
|Ալեսանտրա
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2018
|''[[Nektrotronic (ժապաւէն)|Nektrotronic]]''
|Ֆինեկան
|-
|''[[Call My Agent! (ժապաւէն)|Call My Agent!]]''
|ինքզինքը
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2019
|''[[The Best Years of a Life (ժապաւէն)|The Best Years of a Life]]''
|Էլենա
|-
|''[[Spider in the Web (ժապաւէն)|Spider in the Web]]'' 
|Անճելա
|-
|2020
|''[[Radical Eye: The Life and Times of Tina Modotti (ժապաւէն)|Radical Eye: The Life and Times of Tina Modotti]]''
|Թինա Մոնթոնի
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Տարի
!Տիտղոս
!Դեր
!Յարադէպ
|-
|2016
|''Mozart in the Jungle''
|Ալեսանտրա
|5 յարադէպ
|-
|2017
|''Twin Peaks''
|ինքզինքը
|յարադէպ՝ &quot;Part 14&quot;
|-
|2018
|''Call My Agent!''
|ինքզինքը
|յարադէպ՝ &quot;Monica&quot; &amp; &quot;ASK&quot;
|}

&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/name/nm0000899/bio/ Մոնիքա Պելուչի կեսագրութիւն{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://matrix.fandom.com/wiki/Monica_Bellucci Մոնիքա Պելուչի կենսագրութիւն եւ դերերը՝ Persephone, The Matrix Reloaded, The Matrix Revolutions եւ The Matrix Resurrections{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/name/nm0000899/ Մոնիքա Պելուչի կենսագրութիւն, ժապաւէնագրութիւն եւ Հեռատեսիլ{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.gettyimages.com/photos/monica-bellucci-cannes-2002 Getty Images&gt; Monica bellucci cannes 2002 Մոնիքա Պելուչի Քանն, 2002{{ref-en}}]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.thereviewmag.co.uk/monica-bellucci/  The Review  Interviews․ Մոնիքա Պելուչի]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://monicabellucci.net/gq-italia-august-2015/ GQ Italia-ն Օգոստոս 2015-ի իր թիւին կողքը նուիրեց հիասքանչ Մոնիքա Պելուչիին{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.lefigaro.fr/flash-actu/2013/08/26/97001-20130826FILWWW00340-monica-bellucci-et-vincent-cassel-annoncent-leur-separation.php Le Figaro-Մոնիքա Պելուչի եւ Վինսենթ Քասել կը յայտարարեն իրենց ամուսնալուծութիւնը, 26-8-2013{{ref-fr}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.fashionmodeldirectory.com/models/monica_bellucci/ 
The Fashion Model Directory (FMD) Նորաձեւոթեան դերակատար, Մոնիքա Պելուչի,4-4-2022{{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231111014012/https://www.naftemporiki.gr/culture/cinema/1535303/aponomi-timitikoy-chrysoy-alexandroy-sti-monika-mpeloytsi/ Մոնիքա Պելուչի կը պարգեւատրուի Ոսկեայ Ալեքսանտրով, 10-11-2023․ Նաֆթեմպորիքի{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0213847/ Մոնիքա Պելուչի - Մալենա treiler{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Իտալացի դերասաններ]]
[[Ստորոգութիւն:Եւրոպայի արուեստագէտներ]]
[[Ստորոգութիւն:Դերասաններ]]
[[Ստորոգութիւն:Դերասաններ ըստ ազգութեան]]
[[Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ ըստ ազգութեան]]
[[Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ]]</text>
      <sha1>c52ch3z70hzpud3pl893dkkdefpx5xj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ռոզա Պետրոսեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31473</id>
    <revision>
      <id>250488</id>
      <parentid>250118</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T21:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>5016</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 6 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8202" sha1="fyaiivqe7sxkcbe4vtyf26yctcjopci" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Ռոզա Պետրոսեան.jpg|մինի|Ռոզա Պետրոսեան, հայ բանաստեղծուհի եւ արձակագիր]]

'''Ռոզա Պետրոսեան''', [[հայ]] [[բանաստեղծ]]ուհի, արձակագիր, [[Հայաստանի գրողների միություն|Հայաստանի Գրողներու միութեան]] անդամ [[1973]]-էն:

== Կենսագրութիւն ==
Ռոզա Պետրոսեանը [[1941]]-[[1946]] թթ. աշխատած է [[Լենինական]]ի «տեքստիլ կոմբինատ» մանրաթելի վերամշակման գործարանին մէջ, որպէս ելեկտրական ցանցերու հերթապահ։ [[1949]]-[[1951]] թթ.ուսանած է ՀԿԿ Լենինականի քաղաքային կոմիտէին կից գտնուող մարքսիզմ-լենինիզմի համալսարանին մէջ։ [[1951]]-[[1953]] թթ. աշխատած է Լենինականի մանարան գործարանի բանուորական ակումբին մէջ, որպէս գրադարանի վարիչ։ [[1953]] թուականին ընտանիքով տեղափոխուածէ [[Երեւան]]&lt;ref name=&quot;Ով ով է&quot;&gt;«Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, գլխաւոր խմբագիր՝ Յովհաննէս Այվազեան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչութիւն, Երեւան, 2007։&lt;/ref&gt;։

== Ստեղծագործական կեանք ==
Ռոզա Պետրոսեանի առաջին բանաստեղծութիւնը՝ «Նամակ Ռազմաճակատից», տպագրուած է [[1946]]-ին Լենինականի «[[Բանվոր (թերթ, Լենինական)|Բանուոր]]» թերթին մէջ։ Պետրոսեանի բանաստեղծութիւններու հիմնական թեման հայրենիքն է, բնութիւնը, սէրը («Սրտի Ճամբան», 1958, «Սիրոյ Տաւիղ», 1962, «Ֆրագմենտ Իմ Զուարթնոցից», 1978, «Ինքնանկար», 1988, ժողովածուներ, «Իմ Առասպելը», 1996, «Գրիգոր Լուսաւորիչ Եւ Տրդատ Արքայ», 2002, պոէմներ)։ Լոյս ընծայած է «Տարբեր Ճակատագրեր» (1959) պատմուածքներու ժողովածուն, հետպատերազմեան գիւղի կեանքը պատկերող «Ծաղկալանջ» վէպը, «Ճերմակ Թռչուններ» (1974) վիպակներու եւ պատմուածքներու ժողովածուն։ «Փոքրիկ, Բարի Կախարդուհին» (1976) վիպակին մէջ արծարծուած են ընտանիքի եւ բարոյականութեան հարցեր, «Աշխարհի Լոյսն Ու Մութը» (հատոր 1, 2, 1982, 1985) վէպին մէջ 1920-1940-ական թուականներու հասարակական-քաղաքական իրադարձութիւնները եւ այլն։ Կատարած է թարգմանութիւններ [[ռուսերէն]]է&lt;ref name=&quot;Ով ով է&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Zarkfoundation - Ռոզա Պետրոսեան |url=https://zarkfoundation.com/library/%d5%bc%d5%b8%d5%a6%d5%a1-%d5%ba%d5%a5%d5%bf%d6%80%d5%b8%d5%bd%d5%b5%d5%a1%d5%b6/ |website=zarkfoundation.com}}&lt;/ref&gt;։

== Երկեր ==
* «Ծիածան» (բանաստեղծութիւններ), Երեւան, Հայպետհրատ, 1955, 52 էջ, տպ. 5000։
* «Սրտի Ճամբան» (բանաստեղծություններ), Երեւան, Հայպետհրատ, 1958, 105 էջ, տպ. 5000&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Պետրոսեան |first=Ռոզա Արսէնի |url=http://koha.anau.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=30831&amp;query_desc=au:%D5%8A%D5%A5%D5%BF%D6%80%D5%B8%D5%BD%D5%B5%D5%A1%D5%B6,%20%D5%8C%D5%B8%D5%A6%D5%A1%20%D4%B1%D6%80%D5%BD%D5%A5%D5%B6%D5%AB,%20and%20au:1924- |title=«Սրտի Ճամբան»։ Բանաստեղծութիւններ |date=1958 |publisher=Հայպետհրատ: |editor-last=Տարօնցի |editor-first=Սողոմոն |location=Երեւան }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;։
* «Տարբեր Ճակատագրեր» (պատմուածքներ), Երեւան, Հայպետհրատ, 1960, 154 էջ, տպ. 5000&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Պետրոսեան |first=Ռոզա Արսէնի |url=http://koha.anau.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=174146&amp;query_desc=au:%D5%8A%D5%A5%D5%BF%D6%80%D5%B8%D5%BD%D5%B5%D5%A1%D5%B6,%20%D5%8C%D5%B8%D5%A6%D5%A1%20%D4%B1%D6%80%D5%BD%D5%A5%D5%B6%D5%AB,%20and%20au:1924- |title=«Տարբեր Ճակատագրեր»։ Պատմուածքներ |date=1959 |publisher=Հայպետհրատ: |editor-last=Այվազեան |editor-first=Ս |location=Երեւան }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;։
* «Սիրոյ Տաւիղ» (բանաստեղծութիւններ), Երեւան, 1962&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Պետրոսեան |first=Ռոզա Արսէնի |url=http://koha.anau.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=26049&amp;query_desc=au:%D5%8A%D5%A5%D5%BF%D6%80%D5%B8%D5%BD%D5%B5%D5%A1%D5%B6,%20%D5%8C%D5%B8%D5%A6%D5%A1%20%D4%B1%D6%80%D5%BD%D5%A5%D5%B6%D5%AB,%20and%20au:1924- |title=«Սիրոյ Տաւիղ»։ Բանաստեղծութիւններ |date=1962 |publisher=Հայպետհրատ: |editor-last=Յարութիւնեան |editor-first=Միքայէլ Արտեմի |location=Երեւան }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;։
* «Ծաղկալանջ» (վէպ), Երեւան, «Հայաստան», 1968, 340 էջ, տպ. 5000 &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Պետրոսեան |first=Ռոզա Արսէնի |url=http://koha.anau.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=33169&amp;query_desc=au:%D5%8A%D5%A5%D5%BF%D6%80%D5%B8%D5%BD%D5%B5%D5%A1%D5%B6,%20%D5%8C%D5%B8%D5%A6%D5%A1%20%D4%B1%D6%80%D5%BD%D5%A5%D5%B6%D5%AB,%20and%20au:1924- |title=«Ծաղկալանջ» |date=1968 |editor-last=Դանիէլեան |editor-first=Վլատիմիր Գալուստի |location=Երեւան: }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;։
* «Ճերմակ Թռչուններ» (պատմուածքներ եւ վիպակներ), Երեւան, «Հայաստան», 1974, 296 էջ, տպ. 5000&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Պետրոսեան |first=Ռոզա Արսէնի |url=http://koha.anau.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=26711&amp;query_desc=au:%D5%8A%D5%A5%D5%BF%D6%80%D5%B8%D5%BD%D5%B5%D5%A1%D5%B6,%20%D5%8C%D5%B8%D5%A6%D5%A1%20%D4%B1%D6%80%D5%BD%D5%A5%D5%B6%D5%AB,%20and%20au:1924- |title=«Ճերմակ Թռչուններ»։ Պատմուածքներ, վիպակներ |date=1974 |publisher=Հայաստան: |editor-last=Կարճիկեան |editor-first=Համլետ Թորգոմի |location=Երեւան }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;։
* «Փոքրիկ Բարի Կախարդուհին», Երեւան, «Հայաստան», 1976, 55 էջ, տպ. 10000: 
* «Ֆրագմենտ Իմ Զուարթնոցից» (բանաստեղծութիւններ), Երեւան, «Սովետական Գրող», 1978, 210 էջ, տպ. 3000։
* «Աշխարհի Լոյսն Ու Մութը» (վէպ, գիրք առաջին), 1982։
* «Աշխարհի Լոյսն Ու Մութը» (վէպ, գիրք երկրորդ), 1985&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Պետրոսեան |first=Ռոզա Արսէնի |url=http://koha.anau.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=1118&amp;query_desc=au:%D5%8A%D5%A5%D5%BF%D6%80%D5%B8%D5%BD%D5%B5%D5%A1%D5%B6,%20%D5%8C%D5%B8%D5%A6%D5%A1%20%D4%B1%D6%80%D5%BD%D5%A5%D5%B6%D5%AB,%20and%20au:1924- |title=«Աշխարհի Լոյսն Ու Մութը»։ Վէպ |date=1982 |publisher=Սովետական գրող: |editor-last=Սիմոնեան |editor-first=Գ Գ |location=Երեւան }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանցանկ}}

== Աղբիւրներ ==
* Հայկ Խաչատրեան «Գրական տեղեկատու», «Սովետական Գրող» հրատարակչութիւն, Երեւան, 1981թ., էջ 370:

{{Արտաքին Յղումներ}}</text>
      <sha1>fyaiivqe7sxkcbe4vtyf26yctcjopci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Քնար Սվաճեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31503</id>
    <revision>
      <id>250498</id>
      <parentid>250259</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T07:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>5016</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3546" sha1="o9ez8hnu8qji3xajhgzvgujesubqltn" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Քնար Սվաճեան''' ({{ԱԾ}}), յայտնի է '''Քնար Հանըմ''' (Տիկին Քնար), [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] մէջ ծագումով հայ թատերական դերասանուհի։ Առաջին երկու հայ կին թատերական դերասաններէն մէկն է, որ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կայսրութեան]] օրօք հիմնած է իր սեփական թատրոնը&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.agos.com.tr/tr/yazi/15788/kadikoyde-cins-adimlar|title=Kadıköy’de ‘Cins Adımlar’|last=Toprak, Mehmet|date=|website=Agos|language=թրքերէն|access-date=2025 թ․ ապրիլի 3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.gazetekadikoy.com.tr/yasam/kinar-hanimin-denizleri|title=Kınar hanımın denizleri…{{!}} Haberler|last=Müdürlüğü|first=Kadıköy Belediyesi Bilgi İşlem|website=www.gazetekadikoy.com.tr|language=թրքերէն|access-date=}}&lt;/ref&gt;։

== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է [[Պոլիս]], Օսմանեան կայսրութեան օրօք։ Դերասանական արուեստ մուտք գործած է փոքր տարիքէն՝ շնորհիւ իր մօր՝ Պերճուհի Հանըմին, որ «Ֆասուլէճեան թատերախումբի» դերասանուհի եղած է։

Պալքանեաններու մէջ  վեցամեայ թատերական հիւրախաղերու ընթացքին ան ամուսնացած է Արշակ Սվաճեանի հետ, որ նոյն թատերական ընկերութեան դերասան եւ կատակերգու դերասան էր։ Անոնք ունեցած են տղայ զաւակ մը։ Քնար կանուխէն կորսնցուցած է ամուսինն ու զաւակը։  

Սվաճեան մահացած է Քատըգիւղ գտնուող իր տան մէջ։ Թաղուած է Պոլսոյ Քատըգիւղի հայկական գերեզմանատունը։

== Դերասանական ասպարէս ==
Նախաքայլերը՝ դէպի բեմ, կատարած է 14 տարեկանին՝ մօր քաջալերանքով։ Ան կատարած է «Վիքթորի» դերը Թեքիրտաղ, «Կոյրի որդի» ({{Lang-tr|Körün Oğlu}}) ներկայացման մէջ։

Յաջորդող տարիներուն դերեր ստանցնած է «Ֆասուլէճեան»ի անուան թատերական ընկերութեան մէջ։

18 տարեկանին դարձած է թատերական խումբի մշտական անդամը։ Ան թատերական խումբին հետ վեց տարի հիւրախաղերով հանդէս եկած է Պալքանեաններու մէջ, ներկայիս [[Պուլկարիա|Պուլկարիոյ]] եւ [[Ռումանիա|Ռումինիոյ]] տարածքներուն&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://istanbulkadinmuzesi.org/en/kinar-sivaciyan|title=Akkent, Meral (2012). &quot;Kınar Sıvacıyan&quot;. İstanbul Kadın Müzesi. Retrieved 9 September 2018.|language=թրքերէն}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cinsadimlar.org/kinar-sivaciyan/|title=&quot;Kınar Sıvacıyan&quot; (in Turkish). Cins Adımlar. Retrieved 10 September 2018.|language=թրքերէն}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;։  

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ]]</text>
      <sha1>o9ez8hnu8qji3xajhgzvgujesubqltn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Շէյք Հասինա</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31510</id>
    <revision>
      <id>250484</id>
      <parentid>250283</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T17:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>5016</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18066" sha1="l5b7twbxpulq9ggwgfsb8abxqhkgu8m" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Շէյք Հասինա|բնագիր ԱԱՀ=بينظيرশেখ হাসিনা|պատկեր=Prime Minister Sheikh Hasina Attends Business Advisory Committee Meeting 2024-05-02 (PID-0008829) (portrait cropped).jpg|չափ=|նկարագրութիւն=Շէյք Հասինա, 2024-ին |ծնած է=28 Սեպտեմբեր 1947|ծննդավայր=[[Պանկլատեշ]]|վախճանած է=|մահուան  վայրը=|քաղաքացիութիւն=|հպատակութիւն=|ազգութիւն=|ազդած է=|մասնագիտութիւն=Պանկլատեշի քաղաքական եւ պետական գործիչ, վարչապետ եւ գրագէտ|անդամակցութիւն=|պարգեւներ եւ մրցանակներ=|գրքեր/Գլխաւոր գործ=|բնագիր անուանում=শেখ হাসিনা}}
'''Շէյք Հասինա Ուազետ''' (শেখ হাসিনা ওয়াজেদ, անգլ․՝Shekh Hasina Oyazed, 28 Սեպտեմբեր 1947, [[Կոբալկանջ]],[[Պանկլատեշ]]). քաղաքական գործիչ, եղած է Պանկլատեշի վարչապետ՝ 23 Յունիս 1996 մինչեւ 15 Յուլիս 2001 եւ 2008-էն մինչեւ Օգոստոս 2024։ 

1981-էն ի վեր Աուամի Միութեան (քաղաքական կուսակցութիւն) նախագահն է։ Ան Պանկլատէշի պատմութեան մէջ վարչապետի պաշտօնին վրայ  ամէնէն երկար մնացած անձն է։

== Առաջին տարիներ ==
Ծնած է 28 Սեպտեմբեր, 1947-ին, Կոբալկանջ, Պանկլատեշ։ Հայրը՝ [[Շէյք Մուճիպուր Ռահման]], անուանուած է Պանկլատեշի անկախութեան հայրը եւ եղած է առաջին նախագահը։ Իր ուսման տարիներէն, երբ կ՛ուսանէր իր ծննդավայրին Էտէն գոլէճին մէջ զարգացուցած էր ուժեղ արհմիութենական գործունէութիւն մը։
[[Պատկեր:Sheikh Hasina with Sheikh Mujibur Rahman(PID-h0038).jpg|ձախից|մինի|Շէյք Հասինա հօրը՝ [[Շէյք Մուճիպուր Ռահման|Շէյք Մուճիպուր Ռահմանին]] հետ, 1970]]
[[Տաքա|Տաքայի]] համալսարանի մէջ ուսանելու ժամանակ եղած է «Աուամի Լիկ» ուսանողական խմբաւորման փոխնախագահ։ 1971-ի ազատագրական պատերազմի ընթացքին, իր ընտանիքի անդամներուն հետ ձերբակալուած է։ Հայրը արեւմտեան Փաքիստանի մէջ բանտարկուեցաւ եւ գրեթէ իր ամբողջ ընտանիքին անդամներուն հետ սպաննուեցաւ յեղաշրջման մը ընթացքին (որոնց մէջ էին նաեւ մայրը եւ երեք եղբայրները), [[15 Օգոստոս]], [[1975 թուական|1975]]-ին։

== Քաղաքական ասպարէզ ==
Հասինա մնաց աքսորեալ [[Նիւ Տելհի|Նոր Տելհի]] մէջ մինչեւ Մայիս 1981, երբ վերադարձաւ Պանկլատէշ։ Իր աքսորի ժամանակաշրջանին, ընտրուեցաւ Աուամի Լիկայի նախագահ 1981-ին։
[[Պատկեր:Sheikh Hasina and Romano Prodi Brussels 2001.jpg|մինի|Հասինա եւ [[Ռոմանօ Բրոտի]], 2001-ին, [[Պրիւքսէլ|Պրիւքսել]]]]
1980-ականներուն Հասինա յաճախ բանտ կը մտնէր ու կ՛ ելլէր։ 1986-87 տարիներուն ընդիմութեան առաջնորդն էր։ Իր երկրին մէջ առաջին ժողովրդավարական ընտրութիւններուն՝ 1991-ին, իր կուսակցութիւնը երկրորդ հանդիսացաւ։

1996-ի Յունիս 30-ին կայացած նոր ընտրութիւններուն, Աուամի կուսակցութիւնը խորհրդարանին մէջ 146 աթոռներ գրաւեց։ Շուտով զինակցութեան կառավարութիւն մը  կազմուեցաւ, եւ Հասինա վարչապետ դարձաւ։ Վարչապետութեան վերջին տարուան ընթացքին, իր երկիրը «Միջազգային թափանցիկութիւն» կազմակերպութեան կողմէ աշխարհի ամէնէն կաշառառու երկիրը հռչակուեցաւ։ 
[[Պատկեր:US President Clinton and Prime Minister Sheikh Hasina make a joint statement, Prime Minister's office, Bangladesh, March 20, 2000.jpg|մինի|ԱՄՆ նախագահ [[Պիլ Քլինթոն|Քլինթոն]] եւ Հասինա, Մարտ 20, 2000, վարչապետին գրասենեակին մէջ՝ Պանկլատէշ]]

== Դժգոհանք ==
[[21 Օգոստոս]] [[2004 թուական|2004]]-ին, ձեռքի նռնակներով ձախող փորձ մը կատարուեցաւ Հասինան սպաննելու համար։ 23 հոգի սպաննուեցան եւ 200-էն աւելին վիրաւորուեցան։ Աւելի ուշ, Հասինան մեղադրուեցաւ զանազան յանցանքներու համար, ինչպէս նաեւ 2006-ին հակառակորդ կուսակցութեան չորս հետեւորդներու սպանութեան համար։ Հասինան 51 օր մնաց [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ԱՄՆ]]-ի եւ [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]] մէջ, մինչ կառավարութեան ջանքերը ձախողեցան իր վերադարձը արգիլելու համար։ [[Տաքա]] վերադաձաւ [[7 Մայիս]] [[2007]]-ին, իսկ [[16 Յուլիս]] [[2007]]-ին իր տան մէջ ձեռբակալուեցաւ եւ Տաքա առաջնորդուեցաւ դատուելու համար։ Հասինայի ձերբակալութիւնը շատերու կողմէ դիտուեցաւ իբրեւ զինուորական կառավարութեան մը արարքը, որ ցոյց կու տար անոնց մտադրութիւնը զինքը դարձեալ աքսորել: 30 Յուլիս-ին Գերագոյն Ատեանը որոշեց զինք գրաւականով ազատ արձակել։
[[Պատկեր:Russia-Bangladeshi talks Moscow 2013-01-15 11.jpeg|մինի|Ռուսիա-Պանկլատեշ խօսակցութիւններ, Մոսկուա․ Հասինա եւ [[Վլատիմիր Փութին|Փութին]], 15-1-2013]]

== Վարչապետութեան երկրորդ շրջան ==
[[24 Դեկտեմբեր]] [[2008]]-ի խորհրդարանական ընտրութիւններուն, Հասինայի կուսակցութիւնը ջախջախիչ յաղթանակ տարաւ, տիրելով խորհրդարանի ընդհանուր 299 աթոռներէն 230-ին։ Ան վարչապետի երդում տուաւ Յունուար 6-ին, 2009-ին։

== Վարչապետութեան երրորդ շրջան ==
[[Յունուար]] [[2014]]-ին, ընդհանուր ընտրութիւններուն իր յաղթանակէն ետք, Հասինա վարչապետական պաշտօնը կը վերստանձնէ։ 
[[Պատկեր:The Prime Minister of Bangladesh, Ms. Sheikh Hasina meeting the President, Shri Pranab Mukherjee, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on August 19, 2015.jpg|մինի|Վարչապետ Հասինա [[Նիւ Տելհի|Նիու Տելհի]] կը հանդիպի նախագահ [[Շրի Բրանապ Մուխերճի|Շրի Բրանապ Մուխերճիին]], 19-8-2015]]

== Վարչապետութեան չորրորդ շրջան ==
[[2018]]-ի ընդհանուր ընտրութիւններուն իր կուսակցութեան յաղթանակէն ետք, Հասինա վարչապետ դարձաւ չորրորդ անգամ ըլլալով։ Այդ ընտրութիւնները խաթարուեցան բռնութիւններով ու ընդդիմութեան կողմէ՝ կեղծիքի մեղադրանքներով։

== Վարչապետութեան հինգերորդ շրջան ==
[[7 Յունուար]] [[2024]]-ի ընտրութիւններուն  Հասինա յաղթական կը հանդիսանայ։ Չինաստան կատարած պետական այցելութեան ընթացքին, բողոքի ցոյցեր բռնկեցան բարեկարգումներու  պահանջով։ Շարունակուող բողոքի ցոյցերը բռնութեան վերածուեցան, ոստիկանութեան, զինուած ուժերու եւ քաղաքական կուսակցութիւններու անդամներու մասնակցութեամբ, որուն հետեւանքով աւելի քան 200 մահ եւ աւելի քան 20 000 վիրաւորներ արձանագրուեցան։ 

[[5 Օգոստոս]] [[2024]]-ին Հասինա հրաժարեցաւ, երբ բողոքողներու մեծ բազմութիւն մը շրջապատեց վարչապետին նստավայրը։ Հասինա փախաւ եւ [[Հնդկաստան]] ապաստան գտաւ։

== Անձնական կեանք ==
[[1968 թուական|1968]]-էն ամուսնացած է կորիզային գիտնական Մ. Ա. Ուազէտ Միայի հետ: Ունին երկու զաւակ որոնք կ'ապրին [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ԱՄՆ]]: Ան  [[Կին Ղեկավարներու Խորհուրդ|Կին Ղեկավարներու Խորհուրդի]] անդամ է։

== Պարգեւներ եւ մրցանակներ ==

=== Պարգեւներ ===

* Degree of Doctor of Law․ Պոսթոն Համալսարան,  6 Փետրուար 1997.
* Honorary Doctor of Law․ Ճափոնի Waseda համալսարան, 4 Յուլիս 1997.
* Honorary Doctorate of Philosophy in Liberal Arts․ Abertay Dundee համալսարան, 25 Հոկտեմբեր 1997.
* Honorary Degree of 'Desikottama' (Doctor of Literature, honoris causa) Visva-Bharati համալսարան, Հնդկաստան, 28 Յունուար 1999.
* Doctor of Law (honoris causa), Աւստրալիոյ Ազգային համալսարան, 20 Հոկտեմբեր 1999. 
* Honorary Doctor of Law, Տաքա համալսարան, 18 Դեկտեմբեր 1999.
* Honorary Doctor of Humane Letters, Bridgeport համալսարան, 5 Սեպտեմբեր 2000.
* Doctor of Literature (honoris causa)․ Tripura Համալսարան, Յունուար 2012.
* Doctor of the University (Honorary), Sher-e-Bangla Երկրագործութեան Համալսարան 16 Նոյեմբեր 2015.
* Doctor of Letters (Honorary), the Kazi Nazrul Համալսարան, Արեւմտեան Պենկալ,  Հնդկաստան, 26 Մայիս 2018.

=== Մրցանակներ ===

* ''Foreign Policy'' պարբերաթերթը զինք նշած է իբրեւ աշխարհի առաջնորդող համաշխարհային մտածողներէն մէկը, 2019.
* ''Planet 50–50'' առաջնորդ, ՄԱԿ-ի Կանանց կողմէ.
* ''Agent of Change'', «Համաշխարհային Գործընկերութեան  forum»-ի կողմէ․
* Ներառուած է ''Time''-ի 100-եակի ցանկին մէջ, 2018.
* 59-րդ դիրքը «Ֆորպս»-ի աշխարհի ամենահզօր 100 կանանց ցանկին մէջ.
* ''The Félix Houphouët-Boigny'' Խաղաղութեան Մրցանակը, UNESCO-ի կողմէ, 1998.
* «Մայր Թերեզա»ի Մրցանակը՝ Համայն Հնդկաստանի Խաղաղութեան Խորհուրդի կողմէ, 1998.
* «M.K. Gandhi» Մրցանակը 1998-ի համար, Մահաթմա Մ. Ք. Կանտհիի Հիմնադրամին կողմէ, [[Օսլօ]], [[Նորվեկիա]]
* Տարբերութեան Մետալ՝ 1996–97 եւ 1998–99 թուականներուն, եւ Պետութեան Գլխաւորութեան Մետալ՝ 1996–97 թուականներուն, «Լայոնս ակումբներու միջազգային»-ի կողմէ.
* «Սերես» Մետալ՝ Սնունդի եւ Երկրագործութեան Կազմակերպութեան կողմէ, 1999.
* ''The Pearl S. Buck'' Մրցանակ՝ «Ռանտոլֆ Գոլէճ»-ի կողմէ, Ապրիլ 9, 2000.
* Անուանուած է ''Paul Harris Fellow'', «Ռօթարի» Հիմնադրամին կողմէ․
* Ինտիրա Կանտհիի Մրցանակ, 2009.
* UNESCO Խաղաղութեան Ծառ մրցանակ՝ կանանց զօրացման եւ աղջիկներու կրթութեան նուիրուածութեան համար, 2014.
* ՄԱԿ-ի շրջակայ միջավայրի մրցանակ՝ կլիմայի փոփոխութեան վերաբերեալ առաջնորդութեան համար․
* Կեանքի Նուաճումներու Մրցանակի դափնեկիր (Երկրի ախոյեաններ)  2015։

== Գիրքեր ==

* ওরা টোকাই কেন? ''Ora ţokai kêno?'' (Անոնք ինչո՞ւ փողոցի երեխաներ են) 1987
* বাংলাদেশে স্বৈরতন্ত্রের জন্ম ''Bangladeshe shoirotôntrer jônmo'' (Պանկլատէշի մէջ ինքնակալութեան ծնունդ), 1993
* দারিদ্র বিমোচন, কিছু ভাবনা ''Daridro bimochon, kichhu bhabna'' (Միտքեր Աղքատութեան Վերացման Մասին), 1993
* আমার স্বপ্ন, আমার সংগ্রাম ''Amar shôpno, amar shônggram'' (Երազս, Պայքարս), 1996
* ''People and democracy'',1997
* আমরা জনগণের কথা বলতে এসেছি ''Amra jônogoner kôtha bolte eshechhi'' (Կ'ուզենք ժողովուրդին փոխան իր խօսքը խօսիլ), 1998
* বৃহৎ জনগোষ্ঠীর জন্য উন্নয়ন ''Brihot jônogoshţhir jonno unnôeon'' (Զարգացում լայն զանգուածներուն համար:), 1999
* ''Զարգացում ժողովուրդին մէջ'', 1999
* সামরিক তন্ত্র বনাম গণতন্ত্র ''Shamorik tôntro bônam gônotôntro'' (Զինուորական կառավարութիւն ընդդէմ ժողովրդավարութեան), 1999
* আন্তর্জাতিক সম্পর্ক উন্নয়ন ''Antorjatik shômporko unnôeon'' (Միջազգային յարաբերութիւններու բարելաւում), 2001
* বিপন্ন গণতন্ত্র, লাঞ্ছিত মানবতা ''Bipônno gônotôntro, lanchhito manobota'' 2002
* ''Ճնշուած ժողովրդավարութիւն, արհամարհուած մարդկութիւն'', 2003 
* ''Sohena manobotar abomanona'' (Մարդկութեան արժեզրկման դէմ), 21 Փետրուար 2003
* ''Արտասուքներով ապրիլ'', 2004

&lt;ref&gt;[https://time.com/collections/most-influential-people-2018/5217583/sheikh-hasina/ Թայմ-ներկայացնելով TIME100 Most Influential People of 2026, Շէյք Հասինա{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080106101349/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501040906-689488,00.html Ժողովրդավարութիւնը կը սասանի,Յունուար 2008, ARAVIND ADIGA{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080601074635/http://www.iht.com/articles/ap/2007/09/02/asia/AS-GEN-Bangladesh-Ex-Prime-Minister.php The Associated Press․Պանկլատէշի Նախկին Վարչապետը դատուած է կաշառակերութեան մեղադրանքներով Պանկլատէշի մէջ ,Սեպտեմբեր 2, 2007{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090210134134/http://www.bdnews24.com/details.php?id=59915&amp;cid=3 bdnews24.com - Հասինան կ’ուզէ Սեպտեմբերի վերջերը վերադառնալ ,10 Փետրուար 2009{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081110090007/http://www.voanews.com/english/2008-11-06-voa23.cfm Պանկլատէշի նախկին Վարչապետ Շէյխ Հասինա վերադարձած է երկիր՝ առաջնորդելու իր կուսակցութիւնը Դեկտեմբերին նախատեսուած ընդհանուր ընտրութիւններուն,  Anjana Pasricha New Delhi,6-11-2008{{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7803785.stm Հասինան ջախջախիչ յաղթանակ տարաւ Պանկլատէշի մէջ, 30-12-2008{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2014/01/06/world/asia/boycott-and-violence-mar-elections-in-bangladesh.html?_r=0 The New York Times. Պանկլատէշի իշխող կուսակցութիւնը յաղթեց արհամարհուած քուէարկութենէ ետք, 6 Յունուար 2014{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.sigmalive.com/news/international/547309/mpangklantes-i-prothypourgos-xasina-kerdizei-tis-vouleftikes SigmaLive - Պանկլատէշ. Վարչապետ Հասինա երեսփոխանական ընտրութիւնները կը շահի, 30-12-2018{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.albd.org/  Ապրիլ 10, 1971. Պանկլատէշի Անկախութեան Հռչակագիր,The New York Times-6-1-2014{{ref-en}}  ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cwwl.org/members.htm |title=Վարչապետ Շէյխ Հասինան Կին Ղեկավարներու Խորհուրդին մէջ{{ref-en}} |accessdate=2008-01-23 |archive-date=2008-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080123121827/http://www.cwwl.org/members.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Sheikh-Hasina-Wazed Բրիտանական հանրագիտարան, Շէյք Հասինա Ուազետ{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/1975/08/23/archives/bangladesh-coup-a-day-of-killings-account-depicts-how-young.html ՊԱՆԿԼԱՏԷՇԻ Յեղաշրջում. Սպանդի Մէկ Օր, 23-8-1975{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>l5b7twbxpulq9ggwgfsb8abxqhkgu8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ատա Եանոթ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31546</id>
    <revision>
      <id>250460</id>
      <timestamp>2026-04-22T12:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}}  '''Ատա Եոնաթ''' ({{Lang-he|עדה יונת}}, {{ԱԾ}}),  իսրայէլացի գիտնական, բիւրեղագէտ։   == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է [[Երուսաղէմ]]։  Տարրաբանութեան ասպարէզին մէջ [[Նոպելեան Մրցանակ|Նոպէլեան մրցանակ]] ստացած է 2009 թուականին, յայտնագործութիւն մը կատարելով բիւրեղագ...»:</comment>
      <origin>250460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3872" sha1="o3qatbvzf98jk2542c65k6b5qqaqvau" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Ատա Եոնաթ''' ({{Lang-he|עדה יונת}}, {{ԱԾ}}),  իսրայէլացի գիտնական, բիւրեղագէտ։ 

== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է [[Երուսաղէմ]]։

Տարրաբանութեան ասպարէզին մէջ [[Նոպելեան Մրցանակ|Նոպէլեան մրցանակ]] ստացած է 2009 թուականին, յայտնագործութիւն մը կատարելով բիւրեղագիտութեան մէջ:

Անոր գործունէութեան ասպարէզը բիւրեղագիտութիւնն է եւ այդ ոլորտէն ներս հիմնադիր է գիտութեան նոր ճիւղի մը:

1970 թուականին ան [[Իսրայէլ|Իսրայէլի]] մէջ հիմնած է առաջին փրոթէինով բիւրեղագիտութեան տարրալուծարանը:

Աշխատած է [[Եւրոպա|եւրոպական]] եւ [[Ամերիկա|ամերիկեան]] կարգ մը համալսարաններու մէջ:

Ատա Եոնաթ առաջին կին Նոպէլեան մրցանակակիրն է Իսրայէլի մէջ&lt;ref name=&quot;JPost1019&quot;&gt;{{Cite news|last=Lappin|first=Yaakov|date=2009 թ․ հոկտեմբերի 7|title=Nobel Prize Winner 'Happy, Shocked'|url=http://www.jpost.com/Home/Article.aspx?id=156872|accessdate=2009 թ․ հոկտեմբերի 7|publisher=Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt; եւ [[Միջին Արեւելք|Միջին Արեւելքի]] մէջ միակ կինը&lt;ref&gt;Karin Klenke, [https://books.google.am/books?id=eJ16kb4sgS8C&amp;pg=PA191 Women in Leadership: Contextual Dynamics and Boundaries], Emerald Group Publishing, 2011, p. 191.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2009/yonath-telephone.html Interview], Ada E. Yonath, The Nobel Prize in Chemistry 2009&lt;/ref&gt;, որ վերջին քառասունհինգ տարուան ընթացքին (մինչեւ 2016) արժանացած է այդ բարձր պարգեւին՝ տարրաբանութեան մէջ:

Եոնաթ Իսրայէլի մէջ գիտական-ուսումնասիրական կեդրոնի տնօրէն է:

Ան ունի մէկ դուստր՝ Հակիթ Եոնաթը, որ Շեպայի բժշկական կեդրոնին մէջ բժիշկ է&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jamanak.com/|title=ՆՈՊԷԼԻ ՀԻՆԳ ՄՐՑԱՆԱԿԱԿԻՐՆԵՐ՝ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՄԷՋ. «ՈԳԵՇՆՉՈՒԷ՛ ԵՒ ՍՏԵՂԾԷ՛»|website=www.jamanak.com|accessdate=2026-04-22}}&lt;/ref&gt;:

== Անդամակցութիւն ==

* Միացեալ Նահանգներու գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի անդամ
* Միացեալ Նահանգներու գիտութեան եւ արուեստի ակադեմիայի անդամ
* Իսրայէլի բնագիտական եւ հումանիտար գիտութիւններու ակադեմիայի անդամ
* Եւրոպայի գիտութեան եւ արուեստի ակադեմիայի անդամ
* Մոլեքուլային կենսաբանութեան եւրոպական կազմակերպութեան անդամ

[[18 Հոկտեմբեր|18 Հոկտեմբերի]] 2014-ին Հռոմի պապ Եոնաթին շնորհած է Գիտութիւններու պապական ակադեմիայի անդամի կոչում&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://press.vatican.va/content/salastampa/en/bollettino/pubblico/2014/10/18/0767/01629.html|title=Rinunce e nomine|work=vatican.va}}&lt;/ref&gt;։

== Պատկերասրահ ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Պատկեր:Professor Ada E. Yonath lecturing at the Weizmann Institute of Science, 2025 Israel Wikipedians Meetup.jpg
Պատկեր:Ada Yonath Weizmann Institute of Science.jpg
Պատկեր:יום הולדת 24 לוויקיפדיה (מפגש חורף 2025) 61.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>o3qatbvzf98jk2542c65k6b5qqaqvau</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250461</id>
      <parentid>250460</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T12:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>250461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3872" sha1="abcsg4qigma3mck588jx3qrz6fkuyg3" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Ատա Եոնաթ''' ({{Lang-he|עדה יונת}}, {{ԱԾ}}),  իսրայէլացի գիտնական, բիւրեղագէտ։ 

== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է [[Երուսաղէմ]]։

Տարրաբանութեան ասպարէզին մէջ [[Նոպելեան Մրցանակ|Նոպէլեան մրցանակ]] ստացած է 2009 թուականին, յայտնագործութիւն մը կատարելով բիւրեղագիտութեան մէջ:

Անոր գործունէութեան ասպարէզը բիւրեղագիտութիւնն է եւ այդ ոլորտէն ներս հիմնադիր է գիտութեան նոր ճիւղի մը:

1970 թուականին ան [[Իսրայէլ|Իսրայէլի]] մէջ հիմնած է առաջին փրոթէինով բիւրեղագիտութեան տարրալուծարանը:

Աշխատած է [[Եւրոպա|եւրոպական]] եւ [[Ամերիկա|ամերիկեան]] կարգ մը համալսարաններու մէջ:

Ատա Եոնաթ առաջին կին Նոպէլեան մրցանակակիրն է Իսրայէլի մէջ&lt;ref name=&quot;JPost1019&quot;&gt;{{Cite news|last=Lappin|first=Yaakov|date=2009 թ․ հոկտեմբերի 7|title=Nobel Prize Winner 'Happy, Shocked'|url=http://www.jpost.com/Home/Article.aspx?id=156872|accessdate=2009 թ․ հոկտեմբերի 7|publisher=Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt; եւ [[Միջին Արեւելք|Միջին Արեւելքի]] մէջ միակ կինը&lt;ref&gt;Karin Klenke, [https://books.google.am/books?id=eJ16kb4sgS8C&amp;pg=PA191 Women in Leadership: Contextual Dynamics and Boundaries], Emerald Group Publishing, 2011, p. 191.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2009/yonath-telephone.html Interview], Ada E. Yonath, The Nobel Prize in Chemistry 2009&lt;/ref&gt;, որ վերջին քառասունհինգ տարուան ընթացքին (մինչեւ 2016) արժանացած է այդ բարձր պարգեւին՝ տարրաբանութեան մէջ:

Եոնաթ Իսրայէլի մէջ գիտական-ուսումնասիրական կեդրոնի տնօրէն է:

Ան ունի մէկ դուստր՝ Հակիթ Եոնաթը, որ Շեպայի բժշկական կեդրոնին մէջ բժիշկ է&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jamanak.com/|title=ՆՈՊԷԼԻ ՀԻՆԳ ՄՐՑԱՆԱԿԱԿԻՐՆԵՐ՝ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՄԷՋ. «ՈԳԵՇՆՉՈՒԷ՛ ԵՒ ՍՏԵՂԾԷ՛»|website=www.jamanak.com|accessdate=2026-04-22}}&lt;/ref&gt;:

== Անդամակցութիւն ==

* Միացեալ Նահանգներու գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի անդամ
* Միացեալ Նահանգներու գիտութեան եւ արուեստի ակադեմիայի անդամ
* Իսրայէլի բնագիտական եւ հումանիտար գիտութիւններու ակադեմիայի անդամ
* Եւրոպայի գիտութեան եւ արուեստի ակադեմիայի անդամ
* Մոլեքուլային կենսաբանութեան եւրոպական կազմակերպութեան անդամ

[[18 Հոկտեմբեր|18 Հոկտեմբերի]] 2014-ին Հռոմի պապ Եոնաթին շնորհած է Գիտութիւններու պապական ակադեմիայի անդամի կոչում&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://press.vatican.va/content/salastampa/en/bollettino/pubblico/2014/10/18/0767/01629.html|title=Rinunce e nomine|work=vatican.va}}&lt;/ref&gt;։

== Պատկերասրահ ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Պատկեր:Professor Ada E. Yonath lecturing at the Weizmann Institute of Science, 2025 Israel Wikipedians Meetup.jpg
Պատկեր:Ada Yonath Weizmann Institute of Science.jpg
Պատկեր:יום הולדת 24 לוויקיפדיה (מפגש חורף 2025) 61.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>abcsg4qigma3mck588jx3qrz6fkuyg3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250469</id>
      <parentid>250461</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T14:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Ա­տա Եո­նաթ]]»-էն «[[Ատա Եանոթ]]»</comment>
      <origin>250461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3872" sha1="abcsg4qigma3mck588jx3qrz6fkuyg3" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Ատա Եոնաթ''' ({{Lang-he|עדה יונת}}, {{ԱԾ}}),  իսրայէլացի գիտնական, բիւրեղագէտ։ 

== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է [[Երուսաղէմ]]։

Տարրաբանութեան ասպարէզին մէջ [[Նոպելեան Մրցանակ|Նոպէլեան մրցանակ]] ստացած է 2009 թուականին, յայտնագործութիւն մը կատարելով բիւրեղագիտութեան մէջ:

Անոր գործունէութեան ասպարէզը բիւրեղագիտութիւնն է եւ այդ ոլորտէն ներս հիմնադիր է գիտութեան նոր ճիւղի մը:

1970 թուականին ան [[Իսրայէլ|Իսրայէլի]] մէջ հիմնած է առաջին փրոթէինով բիւրեղագիտութեան տարրալուծարանը:

Աշխատած է [[Եւրոպա|եւրոպական]] եւ [[Ամերիկա|ամերիկեան]] կարգ մը համալսարաններու մէջ:

Ատա Եոնաթ առաջին կին Նոպէլեան մրցանակակիրն է Իսրայէլի մէջ&lt;ref name=&quot;JPost1019&quot;&gt;{{Cite news|last=Lappin|first=Yaakov|date=2009 թ․ հոկտեմբերի 7|title=Nobel Prize Winner 'Happy, Shocked'|url=http://www.jpost.com/Home/Article.aspx?id=156872|accessdate=2009 թ․ հոկտեմբերի 7|publisher=Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt; եւ [[Միջին Արեւելք|Միջին Արեւելքի]] մէջ միակ կինը&lt;ref&gt;Karin Klenke, [https://books.google.am/books?id=eJ16kb4sgS8C&amp;pg=PA191 Women in Leadership: Contextual Dynamics and Boundaries], Emerald Group Publishing, 2011, p. 191.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2009/yonath-telephone.html Interview], Ada E. Yonath, The Nobel Prize in Chemistry 2009&lt;/ref&gt;, որ վերջին քառասունհինգ տարուան ընթացքին (մինչեւ 2016) արժանացած է այդ բարձր պարգեւին՝ տարրաբանութեան մէջ:

Եոնաթ Իսրայէլի մէջ գիտական-ուսումնասիրական կեդրոնի տնօրէն է:

Ան ունի մէկ դուստր՝ Հակիթ Եոնաթը, որ Շեպայի բժշկական կեդրոնին մէջ բժիշկ է&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jamanak.com/|title=ՆՈՊԷԼԻ ՀԻՆԳ ՄՐՑԱՆԱԿԱԿԻՐՆԵՐ՝ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՄԷՋ. «ՈԳԵՇՆՉՈՒԷ՛ ԵՒ ՍՏԵՂԾԷ՛»|website=www.jamanak.com|accessdate=2026-04-22}}&lt;/ref&gt;:

== Անդամակցութիւն ==

* Միացեալ Նահանգներու գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի անդամ
* Միացեալ Նահանգներու գիտութեան եւ արուեստի ակադեմիայի անդամ
* Իսրայէլի բնագիտական եւ հումանիտար գիտութիւններու ակադեմիայի անդամ
* Եւրոպայի գիտութեան եւ արուեստի ակադեմիայի անդամ
* Մոլեքուլային կենսաբանութեան եւրոպական կազմակերպութեան անդամ

[[18 Հոկտեմբեր|18 Հոկտեմբերի]] 2014-ին Հռոմի պապ Եոնաթին շնորհած է Գիտութիւններու պապական ակադեմիայի անդամի կոչում&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://press.vatican.va/content/salastampa/en/bollettino/pubblico/2014/10/18/0767/01629.html|title=Rinunce e nomine|work=vatican.va}}&lt;/ref&gt;։

== Պատկերասրահ ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Պատկեր:Professor Ada E. Yonath lecturing at the Weizmann Institute of Science, 2025 Israel Wikipedians Meetup.jpg
Պատկեր:Ada Yonath Weizmann Institute of Science.jpg
Պատկեր:יום הולדת 24 לוויקיפדיה (מפגש חורף 2025) 61.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>abcsg4qigma3mck588jx3qrz6fkuyg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Գայիանէ Ջաղացպանեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31547</id>
    <revision>
      <id>250464</id>
      <timestamp>2026-04-22T12:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ « {{Տեղեկաքարտ Անձ}}  '''Գայիանէ Ջաղացպանեան''' ({{ԱԾ}}), հայ դաշնակահարուհի, մանկավարժ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jamanak.com/|title=«ՅԻՇԱՐԺԱՆ ՏԱՐԵԹԻՒԵՐ-2025»Ը՝ ՄԵՐ ՍԵՂԱՆՆԵՐՈՒՆ|website=www.jamanak.com|accessdate=2026-04-22}}&lt;/ref&gt;։   Հայ երաժշտագէտ Կարինէ Ջաղացպանեանի քոյրը։  == Կենսագրական գիծեր == Գայիանէ Ջաղաց...»:</comment>
      <origin>250464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2691" sha1="7z951kdyhazog26l998mkatz5xne7s7" xml:space="preserve">
{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Գայիանէ Ջաղացպանեան''' ({{ԱԾ}}), հայ դաշնակահարուհի, մանկավարժ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jamanak.com/|title=«ՅԻՇԱՐԺԱՆ ՏԱՐԵԹԻՒԵՐ-2025»Ը՝ ՄԵՐ ՍԵՂԱՆՆԵՐՈՒՆ|website=www.jamanak.com|accessdate=2026-04-22}}&lt;/ref&gt;։ 

Հայ երաժշտագէտ Կարինէ Ջաղացպանեանի քոյրը։

== Կենսագրական գիծեր ==
Գայիանէ Ջաղացպանեան ծնած է [[1945 թուական|1945]] թուականին [[Երեւան]]։

[[1967 թուական|1967]] թուականին աւարտած է Երեւանի [[Կոմիտաս Վարդապետ|Կոմիտասի]] անուան պետական երաժշտանոցը։

[[1968 թուական|1968]]-1992 թուականներուն դասաւանդած է Երեւանի [[Ռոմանոս Մելիքեան|Ռոմանոս Մելիքթեանի]] անուան երաժշտական ուսումնարանին մէջ։

[[1969 թուական|1969]]-[[1992 թուական|1992]] թուականներուն նաեւ երաժշտանոցին մէջ։

Հիւրախաղերով հանդէս եկած է  [[Ռուսիա|Ռուսաստանի]], [[Իտալիա|Իտալիոյ]], [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու]], [[Ճափոն|Ճափոնի]] մէջ եւ այլուր։

Նուագացանկին մէջ կատարած է Կոմիտասի&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ivettnagy.com/images/plakatok/20140507.jpg|title=Ivett Nagy (violin), Gayane Jaghatspanyan (piano)}}&lt;/ref&gt;,  [[Արամ Խաչատուրեան|Արամ Խաչատուրեանի]], [[Առնօ Պապաճանեան|Առնօ Պապաճանեանի]], [[Տիգրան Մանսուրեան|Տիգրան Մանսուրեանի]], Յարութիւն Դելլալթեանի եւ այլոց գործեր։

[[1993 թուական|1993]] թուականէն [[Հունգարիա]] կ'ապրի&lt;ref&gt;[https://library.hungaricana.hu/hu/view/UjKelet_1997_12/?pg=5&amp;layout=s Szárnyaló dallamok, Örmény zongoraest]&lt;/ref&gt;։

== Մրցանակներ ==

* Անդրկովկասեան մրցոյթի «Նուագախումբի լաւագոյն ղեկավար» մրցանակ, [[Թիֆլիս]], [[1977 թուական|1977]]։
* Փ. Քատուշայի անուան միջազգային մրցոյթի 1-ին մրցանակ, [[Պուտափեշթ|Պուտափեշտ]], [[1984 թուական|1984]]։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Հայ դաշնակահարուհիներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ]]</text>
      <sha1>7z951kdyhazog26l998mkatz5xne7s7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ա­տա Եո­նաթ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31548</id>
    <redirect title="Ատա Եանոթ" />
    <revision>
      <id>250470</id>
      <timestamp>2026-04-22T14:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Ա­տա Եո­նաթ]]»-էն «[[Ատա Եանոթ]]»</comment>
      <origin>250470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="ju8kpf49pniexnn5559ku9f40f7x9ap" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ատա Եանոթ]]</text>
      <sha1>ju8kpf49pniexnn5559ku9f40f7x9ap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Կերթի Գորի</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31549</id>
    <revision>
      <id>250476</id>
      <timestamp>2026-04-22T15:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Կերթի Թերեզա Գորի''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Gerty Theresa Cori, [[15 Օգոստոս]] [[1896 թուական|1896]], [[Փրակ]] – [[26 Հոկտեմբեր]] [[1957 թուական|1957]], [[Կլենտէյլ, Միսուրի|Կլենտէյլ Միսուրի]], [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]])․ ծագումով հրիայ, աւստրիա-հունգարիա-ամերիկացի կենսաքիմիագէտ։...»:</comment>
      <origin>250476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5866" sha1="dygnv320t393tg2qcncbvb81k83ia0u" xml:space="preserve">'''Կերթի Թերեզա Գորի''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Gerty Theresa Cori, [[15 Օգոստոս]] [[1896 թուական|1896]], [[Փրակ]] – [[26 Հոկտեմբեր]] [[1957 թուական|1957]], [[Կլենտէյլ, Միսուրի|Կլենտէյլ Միսուրի]], [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]])․ ծագումով հրիայ, աւստրիա-հունգարիա-ամերիկացի կենսաքիմիագէտ։ Ան [[1947 թուական|1947]]-ին դարձաւ երրորդ կինը, եւ առաջին ամերիկուհին, որ Նոպէլեան մրցանակին արժանացաւ, եւ առաջին կին [[Նոպելեան Մրցանակ|Նոպէլեան]] մրցանակակիր բժշկութեան կամ բնախօսութիւն բնագաւառին մէջ՝ [[Քաղցրածին|քաղցրածինի]] յայտնաբերման մէջ իր ունեցած դերին համար։

Կերթի ծնած է [[Փրակ]] (այն ատեն Աւստրօ-Հունգարական կայսրութեան մէջ, այսօր՝ [[Չեխիա]]): «Կերթի» մականուն չէր, այլ աւստրիական ռազմանաւի մը անունն էր: Ան մեծցած է ժամանակաշրջանի մը մէջ, երբ կիները գիտութեան մէջ առաջնային դեր չունէին եւ կրթութեան սահմանափակ հնարաւորութիւններ ունէին: Այնուամենայնիւ, ան ընդունուեցաւ բժշկական վարժարան, ուր հանդիպեցաւ իր ապագայ ամուսնոյն՝ [[Գարլ Ֆէրտինանտ Գորի|Գարլ Ֆէրտինանտ Գորիին]], որուն հետ [[1920 թուական|1920]]-ին, իրենց աւարտականէն ետք, ամուսնացաւ: [[1922 թուական|1922]]-ին, [[Եւրոպա|Եւրոպայի]] մէջ ստեղծուած աննպաստ պայմաններուն պատճառաւ զոյգը Ա․Մ․Ն․ կը գաղթէ։ Գորի շարունակեց բժշկական գիտութեան մէջ հետազօտութիւնը ամուսնին  հետ գործակցաբար անոր տարրալուծարանին մէջ։ Իր ուսումնասիրութիւնները հրատարակուեցան թէ՛ իր ամուսնին հետ գործակցաբար, եւ թէ՛ անձնապէս: Ի տարբերութիւն իր ամուսնինին, ան դժուարացաւ գտնել մնայուն հետազօտական աշխատանք, իսկ ինչ որ գտաւ՝ աննշան վարձատրութեամբ էին։ Ամուսինը կը պնդէր որ շարունակեն իրենց գործակցութիւնը, հակառակ անոր որ հետազօտական կեդրոնները ուր աշխատած էր․ զայն կը յուսախաբէին նման քայլի դիմել։ 

Գորի, իր ամուսնոյն՝ Գարլին եւ արժանթինցի բժիշկ [[Պերնարտօ Հիւսէյ|Պերնարտօ]] [[Պերնարտօ Հիւսէյ|Հիւսէյին]] հետ, [[1947 թուական|1947]]-ին Նոպէլեան մրցանակը ստացաւ մեքենականութեան գիւտին համար՝ թէ ինչպէս քաղցրածինը՝ քաղցրուցին ածանցեալը, կը բաժնուի կաթնաթթուի եւ մարմնին մէջ դարձեալ կը վերակազմուի, ուր կը պահուի որպէս կենսուժի աղբիւր: Անոնք նաեւ յայտնաբերեցին եթերային տարանջատուն։ [[2004 թուական|2004]]-ին, Կերթի եւ Գարլ Քորի կ՛արժանանան «National Historic Chemical Landmark» մրցանակին՝ որպէս ճանաչում ածխաջրատներու նիւթափոխանակութեան վերաբերեալ իրենց աշխատանքին։

[[1957 թուական|1957]]-ին Գորի մահացաւ ծուծի կարծրացնումի դէմ բազմամեայ մարտանքէ ետք: Ան աշխատեցաւ իր ամուսնոյն հետազօտական տարրալուծարանին մէջ մինչեւ իր կեանքի վերջը: Իր կեանքին ընթացքին տարած նուաճումներուն համար բազմաթիւ մրցանակներով  գնահատանք ստացաւ:

&lt;ref&gt;[https://snaccooperative.org/ark:/99166/w6mg9q1s  SNAC Գորի, Կերթի Թերեզա, 1896-1957․ 9-10-2017{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.findagrave.com/memorial/7771742/gerty-theresa-cori  Find A Grave. 7771742 Գորի, Կերթի․ 9-10-2017{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1947/cori-gt/biographical/ THE NOBEL PRIZE Կերթի Գորի, կենսագրական{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archive.org/details/womeninscience500000igno Կիներ գիտութեան մէջ․50 անվեհեր առաջնորդներ, որոնք փոխեցին աշխարհը, Ignotofsky, Rachel (2016), Նիու Եորք,Ten Speed Press{{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://books.google.gr/books?id=8DjwaFWE4fYC&amp;printsec=frontcover&amp;q=&amp;redir_esc=y&amp;hl=el#v=onepage&amp;q&amp;f=false Նոպէլեան Մրցանակի դափնեկիրներու մէկ դարը. քիմիագիտութիւն, բնագիտութիւն եւ բժշկագիտութիւն  Leroy, Francis (2003), CRC Press{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archive.ph/20130112134515/http://portal.acs.org/portal/PublicWebSite/education/whatischemistry/landmarks/carbohydratemetabolism/index.htm  National Historic Chemical Landmark-Գարլ եւ Կերթի Գորի եւ Ածխաջրերու Նիւթափոխանակութիւն, 21-9-2004, Ուաշինկթըն Համալսարանի Բժշկութեան Դպրոց՝ Սենթ Լուիս, Միսուրի{{ref-en}}{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>dygnv320t393tg2qcncbvb81k83ia0u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250477</id>
      <parentid>250476</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T15:54:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>250477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5898" sha1="8rej3gsc0a4rh1ujszktrdrdfhd40eq" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}
'''Կերթի Թերեզա Գորի''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Gerty Theresa Cori, [[15 Օգոստոս]] [[1896 թուական|1896]], [[Փրակ]] – [[26 Հոկտեմբեր]] [[1957 թուական|1957]], [[Կլենտէյլ, Միսուրի|Կլենտէյլ Միսուրի]], [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]])․ ծագումով հրիայ, աւստրիա-հունգարիա-ամերիկացի կենսաքիմիագէտ։ Ան [[1947 թուական|1947]]-ին դարձաւ երրորդ կինը, եւ առաջին ամերիկուհին, որ Նոպէլեան մրցանակին արժանացաւ, եւ առաջին կին [[Նոպելեան Մրցանակ|Նոպէլեան]] մրցանակակիր բժշկութեան կամ բնախօսութիւն բնագաւառին մէջ՝ [[Քաղցրածին|քաղցրածինի]] յայտնաբերման մէջ իր ունեցած դերին համար։

Կերթի ծնած է [[Փրակ]] (այն ատեն Աւստրօ-Հունգարական կայսրութեան մէջ, այսօր՝ [[Չեխիա]]): «Կերթի» մականուն չէր, այլ աւստրիական ռազմանաւի մը անունն էր: Ան մեծցած է ժամանակաշրջանի մը մէջ, երբ կիները գիտութեան մէջ առաջնային դեր չունէին եւ կրթութեան սահմանափակ հնարաւորութիւններ ունէին: Այնուամենայնիւ, ան ընդունուեցաւ բժշկական վարժարան, ուր հանդիպեցաւ իր ապագայ ամուսնոյն՝ [[Գարլ Ֆէրտինանտ Գորի|Գարլ Ֆէրտինանտ Գորիին]], որուն հետ [[1920 թուական|1920]]-ին, իրենց աւարտականէն ետք, ամուսնացաւ: [[1922 թուական|1922]]-ին, [[Եւրոպա|Եւրոպայի]] մէջ ստեղծուած աննպաստ պայմաններուն պատճառաւ զոյգը Ա․Մ․Ն․ կը գաղթէ։ Գորի շարունակեց բժշկական գիտութեան մէջ հետազօտութիւնը ամուսնին  հետ գործակցաբար անոր տարրալուծարանին մէջ։ Իր ուսումնասիրութիւնները հրատարակուեցան թէ՛ իր ամուսնին հետ գործակցաբար, եւ թէ՛ անձնապէս: Ի տարբերութիւն իր ամուսնինին, ան դժուարացաւ գտնել մնայուն հետազօտական աշխատանք, իսկ ինչ որ գտաւ՝ աննշան վարձատրութեամբ էին։ Ամուսինը կը պնդէր որ շարունակեն իրենց գործակցութիւնը, հակառակ անոր որ հետազօտական կեդրոնները ուր աշխատած էր․ զայն կը յուսախաբէին նման քայլի դիմել։ 

Գորի, իր ամուսնոյն՝ Գարլին եւ արժանթինցի բժիշկ [[Պերնարտօ Հիւսէյ|Պերնարտօ]] [[Պերնարտօ Հիւսէյ|Հիւսէյին]] հետ, [[1947 թուական|1947]]-ին Նոպէլեան մրցանակը ստացաւ մեքենականութեան գիւտին համար՝ թէ ինչպէս քաղցրածինը՝ քաղցրուցին ածանցեալը, կը բաժնուի կաթնաթթուի եւ մարմնին մէջ դարձեալ կը վերակազմուի, ուր կը պահուի որպէս կենսուժի աղբիւր: Անոնք նաեւ յայտնաբերեցին եթերային տարանջատուն։ [[2004 թուական|2004]]-ին, Կերթի եւ Գարլ Քորի կ՛արժանանան «National Historic Chemical Landmark» մրցանակին՝ որպէս ճանաչում ածխաջրատներու նիւթափոխանակութեան վերաբերեալ իրենց աշխատանքին։

[[1957 թուական|1957]]-ին Գորի մահացաւ ծուծի կարծրացնումի դէմ բազմամեայ մարտանքէ ետք: Ան աշխատեցաւ իր ամուսնոյն հետազօտական տարրալուծարանին մէջ մինչեւ իր կեանքի վերջը: Իր կեանքին ընթացքին տարած նուաճումներուն համար բազմաթիւ մրցանակներով  գնահատանք ստացաւ:

&lt;ref&gt;[https://snaccooperative.org/ark:/99166/w6mg9q1s  SNAC Գորի, Կերթի Թերեզա, 1896-1957․ 9-10-2017{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.findagrave.com/memorial/7771742/gerty-theresa-cori  Find A Grave. 7771742 Գորի, Կերթի․ 9-10-2017{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1947/cori-gt/biographical/ THE NOBEL PRIZE Կերթի Գորի, կենսագրական{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archive.org/details/womeninscience500000igno Կիներ գիտութեան մէջ․50 անվեհեր առաջնորդներ, որոնք փոխեցին աշխարհը, Ignotofsky, Rachel (2016), Նիու Եորք,Ten Speed Press{{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://books.google.gr/books?id=8DjwaFWE4fYC&amp;printsec=frontcover&amp;q=&amp;redir_esc=y&amp;hl=el#v=onepage&amp;q&amp;f=false Նոպէլեան Մրցանակի դափնեկիրներու մէկ դարը. քիմիագիտութիւն, բնագիտութիւն եւ բժշկագիտութիւն  Leroy, Francis (2003), CRC Press{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archive.ph/20130112134515/http://portal.acs.org/portal/PublicWebSite/education/whatischemistry/landmarks/carbohydratemetabolism/index.htm  National Historic Chemical Landmark-Գարլ եւ Կերթի Գորի եւ Ածխաջրերու Նիւթափոխանակութիւն, 21-9-2004, Ուաշինկթըն Համալսարանի Բժշկութեան Դպրոց՝ Սենթ Լուիս, Միսուրի{{ref-en}}{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>8rej3gsc0a4rh1ujszktrdrdfhd40eq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250478</id>
      <parentid>250477</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T15:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>250478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5941" sha1="tda0udqiatzrcm0ws0dcg4p9bmd1n2d" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ|բնագիր անուանում=Gerty Cori}}
'''Կերթի Թերեզա Գորի''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Gerty Theresa Cori, [[15 Օգոստոս]] [[1896 թուական|1896]], [[Փրակ]] – [[26 Հոկտեմբեր]] [[1957 թուական|1957]], [[Կլենտէյլ, Միսուրի|Կլենտէյլ Միսուրի]], [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]])․ ծագումով հրիայ, աւստրիա-հունգարիա-ամերիկացի կենսաքիմիագէտ։ Ան [[1947 թուական|1947]]-ին դարձաւ երրորդ կինը, եւ առաջին ամերիկուհին, որ Նոպէլեան մրցանակին արժանացաւ, եւ առաջին կին [[Նոպելեան Մրցանակ|Նոպէլեան]] մրցանակակիր բժշկութեան կամ բնախօսութիւն բնագաւառին մէջ՝ [[Քաղցրածին|քաղցրածինի]] յայտնաբերման մէջ իր ունեցած դերին համար։

Կերթի ծնած է [[Փրակ]] (այն ատեն Աւստրօ-Հունգարական կայսրութեան մէջ, այսօր՝ [[Չեխիա]]): «Կերթի» մականուն չէր, այլ աւստրիական ռազմանաւի մը անունն էր: Ան մեծցած է ժամանակաշրջանի մը մէջ, երբ կիները գիտութեան մէջ առաջնային դեր չունէին եւ կրթութեան սահմանափակ հնարաւորութիւններ ունէին: Այնուամենայնիւ, ան ընդունուեցաւ բժշկական վարժարան, ուր հանդիպեցաւ իր ապագայ ամուսնոյն՝ [[Գարլ Ֆէրտինանտ Գորի|Գարլ Ֆէրտինանտ Գորիին]], որուն հետ [[1920 թուական|1920]]-ին, իրենց աւարտականէն ետք, ամուսնացաւ: [[1922 թուական|1922]]-ին, [[Եւրոպա|Եւրոպայի]] մէջ ստեղծուած աննպաստ պայմաններուն պատճառաւ զոյգը Ա․Մ․Ն․ կը գաղթէ։ Գորի շարունակեց բժշկական գիտութեան մէջ հետազօտութիւնը ամուսնին  հետ գործակցաբար անոր տարրալուծարանին մէջ։ Իր ուսումնասիրութիւնները հրատարակուեցան թէ՛ իր ամուսնին հետ գործակցաբար, եւ թէ՛ անձնապէս: Ի տարբերութիւն իր ամուսնինին, ան դժուարացաւ գտնել մնայուն հետազօտական աշխատանք, իսկ ինչ որ գտաւ՝ աննշան վարձատրութեամբ էին։ Ամուսինը կը պնդէր որ շարունակեն իրենց գործակցութիւնը, հակառակ անոր որ հետազօտական կեդրոնները ուր աշխատած էր․ զայն կը յուսախաբէին նման քայլի դիմել։ 

Գորի, իր ամուսնոյն՝ Գարլին եւ արժանթինցի բժիշկ [[Պերնարտօ Հիւսէյ|Պերնարտօ]] [[Պերնարտօ Հիւսէյ|Հիւսէյին]] հետ, [[1947 թուական|1947]]-ին Նոպէլեան մրցանակը ստացաւ մեքենականութեան գիւտին համար՝ թէ ինչպէս քաղցրածինը՝ քաղցրուցին ածանցեալը, կը բաժնուի կաթնաթթուի եւ մարմնին մէջ դարձեալ կը վերակազմուի, ուր կը պահուի որպէս կենսուժի աղբիւր: Անոնք նաեւ յայտնաբերեցին եթերային տարանջատուն։ [[2004 թուական|2004]]-ին, Կերթի եւ Գարլ Քորի կ՛արժանանան «National Historic Chemical Landmark» մրցանակին՝ որպէս ճանաչում ածխաջրատներու նիւթափոխանակութեան վերաբերեալ իրենց աշխատանքին։

[[1957 թուական|1957]]-ին Գորի մահացաւ ծուծի կարծրացնումի դէմ բազմամեայ մարտանքէ ետք: Ան աշխատեցաւ իր ամուսնոյն հետազօտական տարրալուծարանին մէջ մինչեւ իր կեանքի վերջը: Իր կեանքին ընթացքին տարած նուաճումներուն համար բազմաթիւ մրցանակներով  գնահատանք ստացաւ:

&lt;ref&gt;[https://snaccooperative.org/ark:/99166/w6mg9q1s  SNAC Գորի, Կերթի Թերեզա, 1896-1957․ 9-10-2017{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.findagrave.com/memorial/7771742/gerty-theresa-cori  Find A Grave. 7771742 Գորի, Կերթի․ 9-10-2017{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1947/cori-gt/biographical/ THE NOBEL PRIZE Կերթի Գորի, կենսագրական{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archive.org/details/womeninscience500000igno Կիներ գիտութեան մէջ․50 անվեհեր առաջնորդներ, որոնք փոխեցին աշխարհը, Ignotofsky, Rachel (2016), Նիու Եորք,Ten Speed Press{{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://books.google.gr/books?id=8DjwaFWE4fYC&amp;printsec=frontcover&amp;q=&amp;redir_esc=y&amp;hl=el#v=onepage&amp;q&amp;f=false Նոպէլեան Մրցանակի դափնեկիրներու մէկ դարը. քիմիագիտութիւն, բնագիտութիւն եւ բժշկագիտութիւն  Leroy, Francis (2003), CRC Press{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archive.ph/20130112134515/http://portal.acs.org/portal/PublicWebSite/education/whatischemistry/landmarks/carbohydratemetabolism/index.htm  National Historic Chemical Landmark-Գարլ եւ Կերթի Գորի եւ Ածխաջրերու Նիւթափոխանակութիւն, 21-9-2004, Ուաշինկթըն Համալսարանի Բժշկութեան Դպրոց՝ Սենթ Լուիս, Միսուրի{{ref-en}}{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>tda0udqiatzrcm0ws0dcg4p9bmd1n2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էրսի</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31550</id>
    <revision>
      <id>250480</id>
      <timestamp>2026-04-22T16:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Էրսի''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Έρση)․ յունական դիցաբանութեան դէմք։ [[Աթէնք|Աթէնքի]] թագաւոր [[Քեքրոփաս|Քեքրոփասին]] եւ [[Աղլաւրոս|Աղլաւրոսին]] արքայադուստր, [[Էրիսիհթոնաս Աթենացին|Էրիսիհթոնաս Աթենացիին]], [[Փանդրոսոս|Փանդրոսոսին]] եւ Աղրաւլոս, կրտսե...»:</comment>
      <origin>250480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4426" sha1="4uhha5sv7yr0guealoxyp7foak5ftqw" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}
'''Էրսի''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Έρση)․ յունական դիցաբանութեան դէմք։ [[Աթէնք|Աթէնքի]] թագաւոր [[Քեքրոփաս|Քեքրոփասին]] եւ [[Աղլաւրոս|Աղլաւրոսին]] արքայադուստր, [[Էրիսիհթոնաս Աթենացին|Էրիսիհթոնաս Աթենացիին]], [[Փանդրոսոս|Փանդրոսոսին]] եւ [[Աղրաւլոս, կրտսեր|Աղրաւլոս Կրտսերին]] քոյրը։ Կը յամարուի առաւօտեան ցօղին մարմնաւորումը, զոր կը հաւատային թէ [[Լուսին (դիցաբանութիւն)|Լուսինը]] մարդոց պարգեւած էր։

Էրսի, [[Աքրոփոլիս (Աթէնք)|Աքրոփոլիին]] մէջ [[Աթինա]] աստուածուհիին քուրմուհին էր։ Երբ [[Էրեխթեւս]] (կամ Էրեխթէաս) ծնաւ, Աթինա մանուկը դրաւ փոքր արկղի մէջ եւ յանձնեց Քեքրոփասի դուստրերուն՝ [[Փանդրոսոս|Փանդրոսօ]], [[Աղլաւրոս|Աղլաւրոսին]] եւ Էրսիին, հրամայելով որ արկղը փակ պահեն։ Սակայն Աղլաւրոսն ու Էրսին չկրցան դիմանալ իրենց հետաքրքրասիրութեան ու արկղը բացին։ Արկղին մէջ տեսան  օձ մը կամ մանուկը օձերով փաթթուած։ Այդ տեսարանէն այնքան սարսափեցան, որ խելագարուեցան ու [[Աքրոփոլիս (Աթէնք)|Աքրոփոլիէն]] վար նետուեցան։

Ըստ ուրիշ դիցաբանութեան, [[Հերմէս]] սիրահարուեցաւ Էրսիին ու Աղլաւրոին օգնութիւնը ուզեց։ Սակայն Աթինա դիցուհին նախանձ ներարկեց Էրսիին հոգիին մէջ եւ Հերմէս ձախողեցաւ։ Ըստ ուրիշ վարկածի, Էրսին ու Հերմէս ունեցան մանչ մը՝ [[Գեֆալոս (դիցաբանութիւն)|Գեֆալոս]] անունով (''Աբոլոդորոս Գրադարան, Գ 14, 3'')։ Աւելին, ըստ արձանագրութեան մը, Աթէնքի «Գիրիքոն» քահանայական սերունդը Էրսին ու Հերմէսը կը նկատէր Գիրիքոսին ծնողքը։

«Էրսի» անունը աթենացիները կը գործածէին նաեւ որպէս [[Աթինա]] դիցուհիին անուն, որուն պատուոյն համար կը տօնէին Արրիֆորիա տօնը (յառաջ եկած է «Էրսիէֆո՛րիա»-էն՝ «Էրրիֆո՛րիա»): Այդ տօնին Աթէնքի ամէնէն ազնուական ընտանիքներէն 7-էն 11 տարեկան չորս աղջիկներ կը մասնակցէին, որոնք մէկ տարի կ'ապրէին [[Աքրոփոլիս (Աթէնք)|Աքրոփոլիսին]] վրայ եւ կը զբաղէին տօնին հետ կապուած աշխատանքներով:

&lt;ref&gt;[https://www.palaiobibliopolio.gr/%CE%95%CF%80%CE%AF%CF%84%CE%BF%CE%BC%CE%BF-%CE%9B%CE%B5%CE%BE%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82-%CE%9C%CF%85%CE%B8%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-p-21384.html Յունական դիցաբանութեան հանրագիտարան,Patsi Garin, Emmy, 1969, Χάρη Πάτση հրտ․{{ref-el}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/metamorfoseis/page_005.html Դարպաս յունական դիցաբանութիւն․ Աղրաւլոս, Δήμητρα Μήττα {{ref-el}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://aionionmag.com/2025/06/25/%CE%AD%CF%81%CF%83%CE%B7-%CE%B7-%CE%BC%CF%85%CF%83%CF%84%CE%B7%CF%81%CE%B9%CF%8E%CE%B4%CE%B7%CF%82-%CE%B8%CE%B5%CE%AC-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CF%80%CF%81%CF%89%CE%B9%CE%BD%CE%AE%CF%82-%CE%B4%CF%81%CE%BF/ αιωνιον, αρχαια ελλαδαԷրսի․ առտուան ցօղին կախարդական աստուածոըհին․ 25-6-2025{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.ancientgreecereloaded.com/files/ancient_greece_reloaded_website/gods_and_goddesses/ersa_gr.php Էրսի․ առտուան ցօղին դիցուհին Ersa (Herse) goddess of the morning dew{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}


(դիցաբանութիւն)</text>
      <sha1>4uhha5sv7yr0guealoxyp7foak5ftqw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250481</id>
      <parentid>250480</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T16:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>250481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4467" sha1="al0c7zgakj1xs0nn94egztqbb5dtvkr" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ|բնագիր անուանում=Έρση}}
'''Էրսի''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Έρση)․ յունական դիցաբանութեան դէմք։ [[Աթէնք|Աթէնքի]] թագաւոր [[Քեքրոփաս|Քեքրոփասին]] եւ [[Աղլաւրոս|Աղլաւրոսին]] արքայադուստր, [[Էրիսիհթոնաս Աթենացին|Էրիսիհթոնաս Աթենացիին]], [[Փանդրոսոս|Փանդրոսոսին]] եւ [[Աղրաւլոս, կրտսեր|Աղրաւլոս Կրտսերին]] քոյրը։ Կը յամարուի առաւօտեան ցօղին մարմնաւորումը, զոր կը հաւատային թէ [[Լուսին (դիցաբանութիւն)|Լուսինը]] մարդոց պարգեւած էր։

Էրսի, [[Աքրոփոլիս (Աթէնք)|Աքրոփոլիին]] մէջ [[Աթինա]] աստուածուհիին քուրմուհին էր։ Երբ [[Էրեխթեւս]] (կամ Էրեխթէաս) ծնաւ, Աթինա մանուկը դրաւ փոքր արկղի մէջ եւ յանձնեց Քեքրոփասի դուստրերուն՝ [[Փանդրոսոս|Փանդրոսօ]], [[Աղլաւրոս|Աղլաւրոսին]] եւ Էրսիին, հրամայելով որ արկղը փակ պահեն։ Սակայն Աղլաւրոսն ու Էրսին չկրցան դիմանալ իրենց հետաքրքրասիրութեան ու արկղը բացին։ Արկղին մէջ տեսան  օձ մը կամ մանուկը օձերով փաթթուած։ Այդ տեսարանէն այնքան սարսափեցան, որ խելագարուեցան ու [[Աքրոփոլիս (Աթէնք)|Աքրոփոլիէն]] վար նետուեցան։

Ըստ ուրիշ դիցաբանութեան, [[Հերմէս]] սիրահարուեցաւ Էրսիին ու Աղլաւրոին օգնութիւնը ուզեց։ Սակայն Աթինա դիցուհին նախանձ ներարկեց Էրսիին հոգիին մէջ եւ Հերմէս ձախողեցաւ։ Ըստ ուրիշ վարկածի, Էրսին ու Հերմէս ունեցան մանչ մը՝ [[Գեֆալոս (դիցաբանութիւն)|Գեֆալոս]] անունով (''Աբոլոդորոս Գրադարան, Գ 14, 3'')։ Աւելին, ըստ արձանագրութեան մը, Աթէնքի «Գիրիքոն» քահանայական սերունդը Էրսին ու Հերմէսը կը նկատէր Գիրիքոսին ծնողքը։

«Էրսի» անունը աթենացիները կը գործածէին նաեւ որպէս [[Աթինա]] դիցուհիին անուն, որուն պատուոյն համար կը տօնէին Արրիֆորիա տօնը (յառաջ եկած է «Էրսիէֆո՛րիա»-էն՝ «Էրրիֆո՛րիա»): Այդ տօնին Աթէնքի ամէնէն ազնուական ընտանիքներէն 7-էն 11 տարեկան չորս աղջիկներ կը մասնակցէին, որոնք մէկ տարի կ'ապրէին [[Աքրոփոլիս (Աթէնք)|Աքրոփոլիսին]] վրայ եւ կը զբաղէին տօնին հետ կապուած աշխատանքներով:

&lt;ref&gt;[https://www.palaiobibliopolio.gr/%CE%95%CF%80%CE%AF%CF%84%CE%BF%CE%BC%CE%BF-%CE%9B%CE%B5%CE%BE%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82-%CE%9C%CF%85%CE%B8%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-p-21384.html Յունական դիցաբանութեան հանրագիտարան,Patsi Garin, Emmy, 1969, Χάρη Πάτση հրտ․{{ref-el}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/metamorfoseis/page_005.html Դարպաս յունական դիցաբանութիւն․ Աղրաւլոս, Δήμητρα Μήττα {{ref-el}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://aionionmag.com/2025/06/25/%CE%AD%CF%81%CF%83%CE%B7-%CE%B7-%CE%BC%CF%85%CF%83%CF%84%CE%B7%CF%81%CE%B9%CF%8E%CE%B4%CE%B7%CF%82-%CE%B8%CE%B5%CE%AC-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CF%80%CF%81%CF%89%CE%B9%CE%BD%CE%AE%CF%82-%CE%B4%CF%81%CE%BF/ αιωνιον, αρχαια ελλαδαԷրսի․ առտուան ցօղին կախարդական աստուածոըհին․ 25-6-2025{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.ancientgreecereloaded.com/files/ancient_greece_reloaded_website/gods_and_goddesses/ersa_gr.php Էրսի․ առտուան ցօղին դիցուհին Ersa (Herse) goddess of the morning dew{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}


(դիցաբանութիւն)</text>
      <sha1>al0c7zgakj1xs0nn94egztqbb5dtvkr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Աննա Թիխօ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31551</id>
    <revision>
      <id>250482</id>
      <timestamp>2026-04-22T17:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}}  '''Աննա Թիխօ''' ({{Lang-de|Anna Ticho}}, {{ԱԾ}}), իսրայէալցի գեղանկարչուհի, որ յայտնի դարձած է Երուսաղէմի բլուրներու իր նկարներով:   == Կենսագրական գիծեր == Ծնած Մորավիա, այն ժամանակուան Աւստրօ-Հունգարական տարածքը: 15 տարեկանին [[Վիեննա|Վիեննայի]] մէջ սկսած է գեղա...»:</comment>
      <origin>250482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5902" sha1="gz4ldelqlpiqqtn18eczmd3dx1btwfz" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Աննա Թիխօ''' ({{Lang-de|Anna Ticho}}, {{ԱԾ}}), իսրայէալցի գեղանկարչուհի, որ յայտնի դարձած է Երուսաղէմի բլուրներու իր նկարներով: 

== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած Մորավիա, այն ժամանակուան Աւստրօ-Հունգարական տարածքը: 15 տարեկանին [[Վիեննա|Վիեննայի]] մէջ սկսած է գեղանկարչութիւն ուսումնասիրել: Այնուհետեւ Աննա Թիխօ ամուսնացած է իր ազգական, ծանօթ բժիշկ-ակնաբոյժ Աւրամ Թիխոյի հետ եւ 1912 թուականին, ամուսինին հետ տեղափոխուած է [[Պաղեստին]]:

1914 թուականին Թիխոներուն ընտանիքը Երուսաղէմի Մէա Շէարիմ շրջանին մէջ բացած է մասնաւոր հիւանդանոց մը:

1924 թուականին ընտանիքը գնած է նախկինին յայտնի արաբական Նաշաշիպի ընտանիքին պատկանող Եաֆֆօ եւ Խա-Նեւիմ փողոցներուն միջեւ գտնուող 1864 թուականին կառուցուած տունը, ուր տեղաւորուած էր անոնց մասնաւոր դարմանատունը&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://travel.nytimes.com/travel/guides/middle-east/israel/jerusalem/attraction-detail.html?vid=1154654611891|work=The New York Times|title=Jerusalem Attractions|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071029022829/http://travel.nytimes.com/travel/guides/middle-east/israel/jerusalem/attraction-detail.html?vid=1154654611891|archivedate=2007-10-29}}&lt;/ref&gt;։ 

1930-ական թուականներուն Թիխոներուն տան մէջ սկսան հաւաքուիլ [[Գերմանիա|Գերմանիայէն]] [[Պաղեստին]] հայրենադարձած մտաւորականներ: Աննա Թիխօ կը ստեղծագործէր՝ նկարելով մատիտով, իսկ դիմանկարներուն համար յաճախ կեցուածք կ՚ընդունէին դարմանատան յաճախորդները։ Ան ստեղծագործած է նաեւ բնանկարի ժանրով:

1933-1934 թուականներուն օժանդակած է 1906 թուականին հիմնադրուած, բայց 1929 թուականին, տնտեսական հարցերուն պատճառով փակուած «Պեցալել» արուեստի ակադեմիոյ աշխատանքներուն վերականգնման:

1970 թուականին ստացած է Երուսաղէմի պատուաւոր քաղաքացիի կոչում, 1980 թուականին պարգեւատրուած է Իսրայէլի մրցանակով&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.jamanak.com/content/%D5%A8%D5%B6%D5%AF%D5%A5%D6%80%D5%A1-%D5%B4%D5%B7%D5%A1%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6/12-07-2018-%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%A7%D5%B6-%D5%BD%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%BD%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D5%AB-%D6%81%D5%B8%D6%82%D6%81%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B6%D5%A4%D5%A7%D5%BD%D5%A8 ԿԱՐԷՆ ՍԱՐԳՍԵԱՆԻ ՑՈՒՑԱՀԱՆԴԷՍԸ]&lt;/ref&gt;:

== Ցուցահանդէսներ ==
Ան բազմաթիւ անհատական ցուցահանդէսներ կազմակերպած է [[Իսրայէլ|Իսրայէլի]] եւ արտասահմանի մէջ: Անոր ստեղծագործութիւններուն հիմնական նիւթը եղած է Հրէական բլուրները: 

Իր ամուսինին մահէն ետք սկսած է նկարել Երուսաղէմի բնանկարները եւ մարդոց դիմանկարներ&lt;ref&gt;[https://www.jpost.com/israel-news/health/the-days-and-years-of-the-tichos-391744 The days and years of the Tichos]&lt;/ref&gt;: Տան մեծ մասը վարձակալութեան տուած է նշանաւոր մարդոց եւ ապրած ու ստեղծագործած է մինչեւ 1980 թուականը՝ մահէն առաջ իր տունը յանձնելով Երուսաղէմի քաղաքային իշխանութիւններուն&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;։

== Թիխոյի տունը ==
Անոր մահէն ետք տան մէջ մնացած է Երուսաղէմի բնակիչներուն համար ստեղծուած նկարներուն հաւաքածոն, որ յարգանքի տուրք էր իր սիրած քաղաքին: Այսօր պատմական նշանաւոր այդ տան երկրորդ յարկէն ներս կը գործէ Թիխոյի տուն-թանգարանը, իսկ առաջին յարկը սրճարան է, ուր նաեւ համերգներ կը կազմակերպուին, եւ ամբողջ կառոյցէն ներս պահպանուած է Երուսաղէմի քաղաքային միջավայրը։

Թիխոյի տուն-թանգարանը կը գտնուի Իսրայէլի թանգարանի տնօրէնութեան հովանիին ներքոյ եւ կը նկատուի անոր հիմնական ցուցադրութիւններուն մասը: Թանգարանէն ներս, բացի Աննա Թիխոյի ստեղծագործութիւններէն, ներկայացուած են Տքթ. Թիխոյի մենորայի՝ եօթթեւանի աշտանակներու հաւաքածոն, որ ան ամբողջ կեանքի ընթացքին ժողված է, եւ այդ նշանը 1949 թուականէն ի վեր արդէն Իսրայէլի Հանրապետութեան զինանշանն է: Ցուցադրուած են նաեւ Տքթ. Թիխոյի բժշկական գործիքները, հարուստ գրադարանը, ինչպէս նաեւ ամուսիններուն կեանքին մասին պատմող վաւերագրական նիւթեր&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ]]</text>
      <sha1>gz4ldelqlpiqqtn18eczmd3dx1btwfz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Արմինիա Պապայեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31552</id>
    <revision>
      <id>250486</id>
      <timestamp>2026-04-22T20:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}}  '''Արմինիա Պապայեան''' ({{ԱԾ}}), հայ գեղանկարչուհի։  Աւետիք եւ Սոֆիա Բաբայեանների դուստրը, Շուշանիկ եւ [[Մարգարիտ Պապաեան|Մարգարիտ]] [[Մարգարիտ Պապաեան|Պապայտաններու]] քոյրը&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.anunner.com/search/%D4%B2%D4%B1%D4%B2%D4%B1%D5%85%D4%B1%D5%86%20%D5%A8%D5%B6%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D6%84|ti...»:</comment>
      <origin>250486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3253" sha1="279756nfi7a27fku2m3oobg66kgho5d" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Արմինիա Պապայեան''' ({{ԱԾ}}), հայ գեղանկարչուհի։

Աւետիք եւ Սոֆիա Բաբայեանների դուստրը, Շուշանիկ եւ [[Մարգարիտ Պապաեան|Մարգարիտ]] [[Մարգարիտ Պապաեան|Պապայտաններու]] քոյրը&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.anunner.com/search/%D4%B2%D4%B1%D4%B2%D4%B1%D5%85%D4%B1%D5%86%20%D5%A8%D5%B6%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D6%84|title=Anunner.com - Հայագիտական կայք` հայերի մասին և հայերի համար - Դուք որոնել եք - ԲԱԲԱՅԱՆ ընտանիք|last=|first=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;։

== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է մտաւորականներու ընտանիքի մը մէջ եւ իր երկու քոյրերուն հետ ամբողջ կեանքը նուիրած է արուեստին:

Արմինիա Պապայեան ամուսնացած է ֆրանսացի բժիշկ Շարլ Քարփոնէլի հետ: 
Արմինիա Պապայեանի նկարչական գործերէն այսօր կը գտնուին [[Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահ|Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին]] մէջ, ան 1926, 1928, 1929 եւ 1931 թուականներուն Փարիզի մէջ ունեցած է անհատական ցուցահանդէսներ, որոնց անդրադարձած է մամուլը, մասնաւորապէս՝ [[Արշակ Չօպանեան|Արշակ Չօպանեանի]] հիմնած «&lt;nowiki/&gt;[[Անահիտ ամսաթերթ|Անահիտ]]&lt;nowiki/&gt;» ամսագիրը:

Բացի կարգ մը անուանի մարդոց դիմանկարներէն, հեղինակած է նաեւ Արշակ Չօպանեանի եւ իր մօր՝ Սոֆի Պապայեանի դիմանկարները: Այս երկու նկարները նոյնպէս կը պահուին Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին մէջ:
Արմինիա Պապայեան-Քարփոնէլ կը նկատուի ֆրանսահայ կերպարուեստի վառ դէմքերէն մին, անոր մասին յօդուածներ գրուած են. հայագէտ եւ արուեստի քննադատ Արշակ Չօպանեան զայն բնութագրած է իբրեւ [[Փարիզ|Փարիզի]] ամենէն նուրբ եւ ազնուական արուեստագիտուհիներէն մին:

Երեք քոյրերն ալ՝ Մարգարիտ, Շուշանիկ եւ Արմինիա, ինչպէս նաեւ անոնց ծնողքը, մահացած են Փարիզ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jamanak.com/|title=ՄԱՐԳԱՐԻՏ ՊԱՊԱՅԵԱՆ ԵՒ ՔՈՅՐԵՐԸ|website=www.jamanak.com|accessdate=2026-04-22}}&lt;/ref&gt;: 

== Ստեղծագործութիւններ ==
Դիմանկարներ․

* «Լուի Լալուա», 1926
* «Մանուէլ տէ ֆալիա»
* «Մարգարիտ Պապայեան»
* «Արշակ Չօպանեան»
* «Սոֆի Պապայեան»

Բնանկարներ․

* «Արեւոտ փողոց»
* «Հիւսիսային ծովափ»

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}{{ՀՍՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ]]</text>
      <sha1>279756nfi7a27fku2m3oobg66kgho5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Նատիա Մուրատ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31553</id>
    <revision>
      <id>250504</id>
      <timestamp>2026-04-23T11:06:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Նատիա Մուրատ''' (Նատիա Մուրատ Պասէէ Թահա, [[քրտերէն]]՝ نادیە موراد بەسێ تەھا, [[արաբերէն]]`نادية مراد 10 Մարտ 1993, Գոջօ)․ «Իսլամական Պետութեան» սեռային ստրկութեան զոհ եղած է։ Նոպելի մրցանակակիր։  Ան Լամիա Հաճի Պաշարիին հետ վերապրեցաւ եւ դարձաւ «Իսլա...»:</comment>
      <origin>250504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5255" sha1="sli3z69seprteel1l02450zlqxsqplx" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}
'''Նատիա Մուրատ''' (Նատիա Մուրատ Պասէէ Թահա, [[քրտերէն]]՝ نادیە موراد بەسێ تەھا, [[արաբերէն]]`نادية مراد 10 Մարտ 1993, Գոջօ)․ «Իսլամական Պետութեան» սեռային ստրկութեան զոհ եղած է։ Նոպելի մրցանակակիր։

Ան Լամիա Հաճի Պաշարիին հետ վերապրեցաւ եւ դարձաւ «Իսլամական Պետութեան» կողմէ սեռային բռնութեան ենթարկուած կիներուն ներկայացուցիչը։ Ան Իրաքի Եազիտի համայնքին ջատագովն է՝ կրօնական փոքրամասնութիւն մը, որուն դէմ «Իսլամական Պետութեան» զինեալները ցեղասպանութեան արշաւ մը սկսած են։ 2016-ին արժանացած է «Զախարով» մրցանակին: 2018-ին Տէնիս Մաքուեկէին հետ արժանացաւ Խաղաղութեան Նոպելեան Մրցանակին:

3 Օգոստոս 2014-ին, «Իսլամական Պետութիւն»ը սպաննեց Իրաքի Սինճար շրջանի Գոջօ գիւղին բոլոր տղամարտիկը։ Գոջօ այն վայրն է, ուրկէ սերած են Հաճի Պաշար եւ Մուրատ։ Այդ ջարդէն ետք, Իսլամական Պետութիւնը կիներն ու մանուկները գերեվարեց: Բոլոր կիները, ներառեալ Հաճի Պաշար եւ Մուրատ, ինչպէս նաեւ իրենց քոյրերը՝ առեւանգուած, գնուած ու ծախուած են բազմիցս եւ օգտագործուած սեռային ստրուկներու պէս: Գոջոյի ջարդին, Մուրատ իր վեց եղբայրները եւ մայրը կորսնցուց, որ սպանուեցաւ ուրիշ 80 մեծ տարիքի կիներու հետ միասին․ անոնք սեռային արժէք չունենալու համար սպաննուեցան։

Նոյեմբեր 2014-ին, Մուրատ յաջողեցաւ փախչիլ իր դրացիներուն օգնութեամբ եւ հասաւ փախստականներու ճամբար մը Իրաքի հիւսիսը, ապա՝ Գերմանիա: Տարի մը ետք, Դեկտեմբեր 2015-ին, Մուրատ խօսեցաւ իր փորձառութեան մասին [[ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդ|ՄԱԿ-ի]] Ապահովութեան Խորհուրդի մարդկային շահագործման մասին՝ առաջին պատմական նիստի ընթացքին:

Սեպտեմբեր 2016-ին ան նշանակուեցաւ UNODC-ի (Միացեալ Ազգերու Թմրանիւթերու եւ Ոճիրի Դէմ Պայքարի Գրասենեակ) մարդկային շահագործումէն վերապրողներու արժանապատուութեան առաջին Բարի Կամքի Դեսպան, եւ մասնակցեցաւ համաշխարհային ու տեղական իրազեկման ձեռնարկներու՝ ուղղուած անթիւ մարդկային շահագործման զոհերու վշտալի վիճակին։ Հոկտեմբեր 2016-ին Եւրոպայի Խորհուրդը զինք պատուեց Վացլաւ Հավելի Մարդկային Իրաւունքներու Մրցանակով: 2018-ին արժանացաւ Խաղաղութեան Նոպէլեան Մրցանակին, բաժնեկցելով [[Քոնկոյի Դեմոկրատական Հանրապետութիւն|քոնկոլացի]] բժիշկ Տէնիս Մուքուէկէին հետ, պատերազմի մէջ սեռային բռնութեան դէմ իրենց տարած ջանքերուն համար:

&lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/murad/facts/ Նոպելի մրցանակ, 2018․ Նատիա Մուրատ Պասէէ Թահա{{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.thenationalnews.com/world/mena/who-is-the-nobel-peace-prize-2018-winner-nadia-murad-1.777517 Ո՞վ է Նոպելի մրցանակակիր Նատիա Մուրատ․5-10-2018{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.unodc.org/unodc/en/frontpage/2016/September/human-trafficking-survivor-nadia-murad-named-unodc-goodwill-ambassador.html ՄԱԿ-ի գրասենեակ․ Մարդկային թրաֆիքինկէն վերապրող Նատիա Մուրատ նշանակուեցաւ ՄԱԿ-ի թմրամիջոցներու եւ յանցագործութեան հարցերով գրասենեակի բարի կամքի դեսպան, 16-9-2016{{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.rferl.org/a/vaclav-havel-prize-yazidi-activist-nadia-murad/28043829.html RFE/RL-Եզիտի գործիչ արժանացաւ Վացլաւ Հավելի իրավունքներու մրցանակը, 10-10-2016 {{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.kathimerini.gr/world/988316/ston-gynaikologo-ntenis-moykoyegke-kai-ti-neari-giazinti-nantia-moyrant-to-nompel-eirinis/ Քաթիմերինի․ Տէնիս Մուքուէկէին ու երիտասարդ Եազիտի Նատիա Մուրատին Խաղաղութեան Նոպէլը, 5-10-2018{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; 

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>sli3z69seprteel1l02450zlqxsqplx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250509</id>
      <parentid>250504</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T11:21:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>250509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5361" sha1="95o06s96m3cwk9977culejy5ueh4oxx" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}
'''Նատիա Մուրատ''' (Նատիա Մուրատ Պասէէ Թահա, [[քրտերէն]]՝ نادیە موراد بەسێ تەھا, [[արաբերէն]]`نادية مراد 10 Մարտ 1993, Քոջօ, [[Իրաք]])․ «Իսլամական Պետութեան» սեռային ստրկութեան զոհ եղած է։ [[Նոպելեան Մրցանակ|Նոպելի]] մրցանակակիր։

Ան [[Լամիա Հաճի Պաշար|Լամիա Հաճի Պաշարին]] հետ վերապրեցաւ եւ դարձաւ «Իսլամական Պետութեան» կողմէ սեռային բռնութեան ենթարկուած կիներուն ներկայացուցիչը։ Ան Իրաքի [[Եզիտի]] համայնքին ջատագովն է՝ կրօնական փոքրամասնութիւն մը, որուն դէմ «Իսլամական Պետութեան» զինեալները ցեղասպանութեան արշաւ մը սկսած են։ [[2016]]-ին արժանացած է «Զախարով» մրցանակին: [[2018]]-ին Տէնիս Մաքուեկէին հետ արժանացաւ Խաղաղութեան Նոպելեան Մրցանակին:

[[3 Օգոստոս]] [[2014]]-ին, «Իսլամական Պետութիւն»ը սպաննեց Իրաքի Սինճար շրջանի Գոջօ գիւղին բոլոր տղամարդիկը։ Քոջօ այն վայրն է, ուրկէ սերած են Հաճի Պաշար եւ Մուրատ։ Այդ ջարդէն ետք, Իսլամական Պետութիւնը կիներն ու մանուկները գերեվարեց: Բոլոր կիները, ներառեալ Հաճի Պաշար եւ Մուրատ, ինչպէս նաեւ իրենց քոյրերը՝ առեւանգուած, գնուած ու ծախուած են բազմիցս եւ օգտագործուած սեռային ստրուկներու պէս: Քոջոյի ջարդին, Մուրատ իր վեց եղբայրները եւ մայրը կորսնցուց (մայրը ուրիշ ութսուն (80) մեծ տարիքի կիներու հետ՝ որոնք սեռային արժէք չունէին, սպաննուեցաւ)։

Նոյեմբեր 2014-ին, Մուրատ յաջողեցաւ փախչիլ իր դրացիներուն օգնութեամբ եւ հասաւ փախստականներու ճամբար մը Իրաքի հիւսիսը, ապա՝ [[Գերմանիա]]: Տարի մը ետք, Դեկտեմբեր [[2015 թուական|2015]]-ին, Մուրատ խօսեցաւ իր փորձառութեան մասին [[ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդ|ՄԱԿ-ի]] Ապահովութեան Խորհուրդի մարդկային շահագործման մասին՝ առաջին պատմական նիստի ընթացքին:

Սեպտեմբեր 2016-ին ան նշանակուեցաւ UNODC-ի (Միացեալ Ազգերու Թմրանիւթերու եւ Ոճիրի Դէմ Պայքարի Գրասենեակ) մարդկային շահագործումէն վերապրողներու արժանապատուութեան առաջին [[Բարի Կամքի Դեսպան]], եւ մասնակցեցաւ համաշխարհային ու տեղական իրազեկման ձեռնարկներու՝ ուղղուած անթիւ մարդկային շահագործման զոհերու վշտալի վիճակին։ Հոկտեմբեր 2016-ին Եւրոպայի Խորհուրդը զինք պատուեց Վացլաւ Հավելի Մարդկային Իրաւունքներու Մրցանակով: 2018-ին արժանացաւ Խաղաղութեան Նոպէլեան Մրցանակին, բաժնեկցելով [[Քոնկոյի Դեմոկրատական Հանրապետութիւն|քոնկոլացի]] բժիշկ Տէնիս Մուքուէկէին հետ, պատերազմի մէջ սեռային բռնութեան դէմ իրենց տարած ջանքերուն համար:

&lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/murad/facts/ Նոպելի մրցանակ, 2018․ Նատիա Մուրատ Պասէէ Թահա{{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.thenationalnews.com/world/mena/who-is-the-nobel-peace-prize-2018-winner-nadia-murad-1.777517 Ո՞վ է Նոպելի մրցանակակիր Նատիա Մուրատ․5-10-2018{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.unodc.org/unodc/en/frontpage/2016/September/human-trafficking-survivor-nadia-murad-named-unodc-goodwill-ambassador.html ՄԱԿ-ի գրասենեակ․ Մարդկային թրաֆիքինկէն վերապրող Նատիա Մուրատ նշանակուեցաւ ՄԱԿ-ի թմրամիջոցներու եւ յանցագործութեան հարցերով գրասենեակի բարի կամքի դեսպան, 16-9-2016{{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.rferl.org/a/vaclav-havel-prize-yazidi-activist-nadia-murad/28043829.html RFE/RL-Եզիտի գործիչ արժանացաւ Վացլաւ Հավելի իրավունքներու մրցանակը, 10-10-2016 {{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.kathimerini.gr/world/988316/ston-gynaikologo-ntenis-moykoyegke-kai-ti-neari-giazinti-nantia-moyrant-to-nompel-eirinis/ Քաթիմերինի․ Տէնիս Մուքուէկէին ու երիտասարդ Եազիտի Նատիա Մուրատին Խաղաղութեան Նոպէլը, 5-10-2018{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; 

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>95o06s96m3cwk9977culejy5ueh4oxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Սեւդա Սեւան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31554</id>
    <revision>
      <id>250505</id>
      <timestamp>2026-04-23T11:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Սեւան Սեւդա''' ({{ԱԾ}}), ազգութեամբ հայ պուլկարագիր գրող։ Ծնողները [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Մեծ եղեռնէն]] փրկուած հայեր էին։  == Կենսագրութիւն == Ուսանած է Պուրկասի հայկական վարժարանին մէջ։ Աւարտած է [[Սոֆիա|Սոֆիայի]] համալսարանի պուլկարական բանասիրութեան ֆակուլտետը...»:</comment>
      <origin>250505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4774" sha1="8twser9v6wghd1707dcal34pojabnwo" xml:space="preserve">'''Սեւան Սեւդա''' ({{ԱԾ}}), ազգութեամբ հայ պուլկարագիր գրող։ Ծնողները [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Մեծ եղեռնէն]] փրկուած հայեր էին։

== Կենսագրութիւն ==
Ուսանած է Պուրկասի հայկական վարժարանին մէջ։ Աւարտած է [[Սոֆիա|Սոֆիայի]] համալսարանի պուլկարական բանասիրութեան ֆակուլտետը ([[1978 թուական|1978)]]։ Աշխատած է «Նարոտնա մլատեժ» թերթի խմբագրութեան մէջ։ [[1994 թուական|1994]]-[[1999 թուական|1999]] թուականներուն՝ [[Պուլկարիա|պուլկարիոյ]] մէջ [[Հայաստան|ՀՀ]] գործերու ժամանակաւոր հաւատարմատար, [[1999 թուական|1999]]-[[2005]] թուականներուն՝ արտակարգ եւ լիազօր դեսպան։

Ստեղծագործած է [[1962 թուական|1962]] թուականէն։ Գրական իր ուղիի սկիզբէն  հանդէս  եկած է Սեւդա Սեւան կեղծանունով, ուր ''Սեւդա''ն կը նշանակէ ''սէր'', իսկ ''Սեւան''ը՝ Հայաստանի ամենամեծ լիճը՝ յայտնի իր զուլալ ու քաղցրահամ ջուրով։ [[1969 թուական|1969]] թուականին լոյս տեսած է «Քար քարի վրայ» բանաստեղծութիւններու ժողովածուն (անոնցմէ շատերը թարգմանուած են [[հայերէն]])։ Յայտնի դարձած է «Ռոդոսթօ, Ռոդոսթօ…» վէպով, որու առաջին եւ երկրորդ մասերը լոյս տեսած են [[1981 թուական|1981]] եւ [[1988 թուական|1988]] թթ., թարգմանուած են [[հայերէն]] եւ [[ռուսերէն]]։ Գրած է նաեւ «Որեւէ տեղ Բալկաններում» (1987), «Տէր-Զօր» վէպերը (եռագրութիւն), որոնց մէջ ներկայացուած են Մեծ եղեռնը, Պալքաններու զօրավար Անդրանիկի եւ պուլկարական զօրամասերու ազատագրական համատեղ գործողութիւնները։

Գրած է [[1988 թուական|1988]] թուականին պուլկարիոյ մէջ նկարահանուած «Ցեղասպանութիւն» վաւերագրական կինոնկարի սցենարը։ Թարգմանած է [[Գէորգ Էմին|Գէորգ Էմինի]] բանաստեղծութիւններէն («Արդար երգ», [[1979 թուական|1979]], ժողովածու)։

Բազմիցս այցելած է [[Հայաստան]]։ Յայտնի է նաեւ իր հայանպաստ հասարակական գործունէութեամբ։ Ամուսինը պուլկար յայտնի արձակագիր Վրպան Ստամատովն է (հայերէն հրատարակուած է անոր «Մակոյկով մինչեւ Արարատ» ստեղծագործութիւնը), ունի մէկ որդի՝ Ալէն Լազարով։

[[2005]] թուականին պարգեւատրուած է պուլկարական «Стара планина» շքանշանով։ [[2006 թուական|2006]] թուականին արժանացած է պուլկարական ազգային գրական «Константин Константинов» մրցանակի՝ “Հեղինակ“ անուանակարգին մէջ։ պուլկարական մանկական գրականութեան ասպարէզին մէջ ներդրած աւանդի համար ստացած է “Петя Караколев“ մրցանակ։

== Ստեղծագործութիւններ ==

* „Камък върху камък“ (стихосбирка)
* „Това е мой дълг“ (пътеписи)
* „Родосто, Родосто“ (роман, 1982)
* „Някъде на Балканите“ (роман, 1987)
* „Дер Зор“ (роман, 1993)
* Ռոդոսթօ, Ռոդոսթօ... (վէպ, 1984 թ., Երեւան, «Սուէտական գրող» հրատ.)
* Ռոդոսթօ, Ռոդոսթօ... (վէպի երկու մասէրը մէկ գրքով, 1989 թ., Երեւան, «Սուէտական գրող» հրատ.)

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;

== Արտաքին յղումներ ==

* [http://www.meridian27.com/article/zhenskiyat-svyat-i-moreto-rodosto-rodosto-ot-sevda-sevan Ангелова-Дамянова, София. Женският свят и морето („Родосто, Родосто...“ от Севда Севан)]
* [http://www.panarmenian.net/eng/world/news/31717/ Armenian Bulgarian Writer Sevda Sevan dies] – в panarmenian.net, 19.05.2009</text>
      <sha1>8twser9v6wghd1707dcal34pojabnwo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250506</id>
      <parentid>250505</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T11:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ծանօթագրութիւններ */</comment>
      <origin>250506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5303" sha1="ddl40mp02erjkgwuitrnsbxitng9zbr" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Գրող|պատկեր=Սևդա Սևան.jpg}}'''Սեւան Սեւդա''' ({{ԱԾ}}), ազգութեամբ հայ պուլկարագիր գրող։ Ծնողները [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Մեծ եղեռնէն]] փրկուած հայեր էին։

== Կենսագրութիւն ==
Ուսանած է Պուրկասի հայկական վարժարանին մէջ։ Աւարտած է [[Սոֆիա|Սոֆիայի]] համալսարանի պուլկարական բանասիրութեան ֆակուլտետը ([[1978 թուական|1978)]]։ Աշխատած է «Նարոտնա մլատեժ» թերթի խմբագրութեան մէջ։ [[1994 թուական|1994]]-[[1999 թուական|1999]] թուականներուն՝ [[Պուլկարիա|պուլկարիոյ]] մէջ [[Հայաստան|ՀՀ]] գործերու ժամանակաւոր հաւատարմատար, [[1999 թուական|1999]]-[[2005]] թուականներուն՝ արտակարգ եւ լիազօր դեսպան։

Ստեղծագործած է [[1962 թուական|1962]] թուականէն։ Գրական իր ուղիի սկիզբէն  հանդէս  եկած է Սեւդա Սեւան կեղծանունով, ուր ''Սեւդա''ն կը նշանակէ ''սէր'', իսկ ''Սեւան''ը՝ Հայաստանի ամենամեծ լիճը՝ յայտնի իր զուլալ ու քաղցրահամ ջուրով&lt;ref&gt;[http://дворнакирилицата.bg/writers/bulgaria/ Двор на кирилицата, Комплекс „Стара Плиска“]{{Չաշխատող արտաքին հղում|bot=InternetArchiveBot}} – в дворнакирилицата.bg, 2018 г.&lt;/ref&gt;։ [[1969 թուական|1969]] թուականին լոյս տեսած է «Քար քարի վրայ» բանաստեղծութիւններու ժողովածուն (անոնցմէ շատերը թարգմանուած են [[հայերէն]])։ Յայտնի դարձած է «Ռոդոսթօ, Ռոդոսթօ…» վէպով, որու առաջին եւ երկրորդ մասերը լոյս տեսած են [[1981 թուական|1981]] եւ [[1988 թուական|1988]] թթ., թարգմանուած են [[հայերէն]] եւ [[ռուսերէն]]։ Գրած է նաեւ «Որեւէ տեղ Բալկաններում» (1987), «Տէր-Զօր» վէպերը (եռագրութիւն), որոնց մէջ ներկայացուած են Մեծ եղեռնը, Պալքաններու զօրավար Անդրանիկի եւ պուլկարական զօրամասերու ազատագրական համատեղ գործողութիւնները։

Գրած է [[1988 թուական|1988]] թուականին պուլկարիոյ մէջ նկարահանուած «Ցեղասպանութիւն» վաւերագրական կինոնկարի սցենարը։ Թարգմանած է [[Գէորգ Էմին|Գէորգ Էմինի]] բանաստեղծութիւններէն («Արդար երգ», [[1979 թուական|1979]], ժողովածու)։

Բազմիցս այցելած է [[Հայաստան]]։ Յայտնի է նաեւ իր հայանպաստ հասարակական գործունէութեամբ։ Ամուսինը պուլկար յայտնի արձակագիր Վրպան Ստամատովն է (հայերէն հրատարակուած է անոր «Մակոյկով մինչեւ Արարատ» ստեղծագործութիւնը), ունի մէկ որդի՝ Ալէն Լազարով։

[[2005]] թուականին պարգեւատրուած է պուլկարական «Стара планина» շքանշանով։ [[2006 թուական|2006]] թուականին արժանացած է պուլկարական ազգային գրական «Константин Константинов» մրցանակի՝ “Հեղինակ“ անուանակարգին մէջ։ պուլկարական մանկական գրականութեան ասպարէզին մէջ ներդրած աւանդի համար ստացած է “Петя Караколев“ մրցանակ&lt;ref&gt;[https://kulturni-novini.info/news.php?page=news_show&amp;nid=7907&amp;sid=24 Напусна ни известната писателка и дипломат Севда Севан]&lt;/ref&gt;։

== Ստեղծագործութիւններ ==

* „Камък върху камък“ (стихосбирка)
* „Това е мой дълг“ (пътеписи)
* „Родосто, Родосто“ (роман, 1982)
* „Някъде на Балканите“ (роман, 1987)
* „Дер Зор“ (роман, 1993)
* Ռոդոսթօ, Ռոդոսթօ... (վէպ, 1984 թ., Երեւան, «Սուէտական գրող» հրատ.)
* Ռոդոսթօ, Ռոդոսթօ... (վէպի երկու մասէրը մէկ գրքով, 1989 թ., Երեւան, «Սուէտական գրող» հրատ.)

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;

== Արտաքին յղումներ ==

* [http://www.meridian27.com/article/zhenskiyat-svyat-i-moreto-rodosto-rodosto-ot-sevda-sevan Ангелова-Дамянова, София. Женският свят и морето („Родосто, Родосто...“ от Севда Севан)]
* [http://www.panarmenian.net/eng/world/news/31717/ Armenian Bulgarian Writer Sevda Sevan dies] – в panarmenian.net, 19.05.2009</text>
      <sha1>ddl40mp02erjkgwuitrnsbxitng9zbr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250507</id>
      <parentid>250506</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T11:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <origin>250507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5750" sha1="cug1cs11z445iqw2db8tvjexezxlmbl" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Գրող|պատկեր=Սևդա Սևան.jpg}}'''Սեւան Սեւդա''' ({{ԱԾ}}), ազգութեամբ հայ պուլկարագիր գրող։ Ծնողները [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Մեծ եղեռնէն]] փրկուած հայեր էին։

== Կենսագրութիւն ==
Ուսանած է Պուրկասի հայկական վարժարանին մէջ։ Աւարտած է [[Սոֆիա|Սոֆիայի]] համալսարանի պուլկարական բանասիրութեան ֆակուլտետը ([[1978 թուական|1978)]]։ Աշխատած է «Նարոտնա մլատեժ» թերթի խմբագրութեան մէջ։ [[1994 թուական|1994]]-[[1999 թուական|1999]] թուականներուն՝ [[Պուլկարիա|պուլկարիոյ]] մէջ [[Հայաստան|ՀՀ]] գործերու ժամանակաւոր հաւատարմատար, [[1999 թուական|1999]]-[[2005]] թուականներուն՝ արտակարգ եւ լիազօր դեսպան։

Ստեղծագործած է [[1962 թուական|1962]] թուականէն։ Գրական իր ուղիի սկիզբէն  հանդէս  եկած է Սեւդա Սեւան կեղծանունով, ուր ''Սեւդա''ն կը նշանակէ ''սէր'', իսկ ''Սեւան''ը՝ Հայաստանի ամենամեծ լիճը՝ յայտնի իր զուլալ ու քաղցրահամ ջուրով&lt;ref&gt;[http://дворнакирилицата.bg/writers/bulgaria/ Двор на кирилицата, Комплекс „Стара Плиска“]{{Չաշխատող արտաքին հղում|bot=InternetArchiveBot}} – в дворнакирилицата.bg, 2018 г.&lt;/ref&gt;։ [[1969 թուական|1969]] թուականին լոյս տեսած է «Քար քարի վրայ» բանաստեղծութիւններու ժողովածուն (անոնցմէ շատերը թարգմանուած են [[հայերէն]])։ Յայտնի դարձած է «Ռոդոսթօ, Ռոդոսթօ…» վէպով, որու առաջին եւ երկրորդ մասերը լոյս տեսած են [[1981 թուական|1981]] եւ [[1988 թուական|1988]] թթ., թարգմանուած են [[հայերէն]] եւ [[ռուսերէն]]։ Գրած է նաեւ «Որեւէ տեղ Բալկաններում» (1987), «Տէր-Զօր» վէպերը (եռագրութիւն), որոնց մէջ ներկայացուած են Մեծ եղեռնը, Պալքաններու զօրավար Անդրանիկի եւ պուլկարական զօրամասերու ազատագրական համատեղ գործողութիւնները։

Գրած է [[1988 թուական|1988]] թուականին պուլկարիոյ մէջ նկարահանուած «Ցեղասպանութիւն» վաւերագրական կինոնկարի սցենարը։ Թարգմանած է [[Գէորգ Էմին|Գէորգ Էմինի]] բանաստեղծութիւններէն («Արդար երգ», [[1979 թուական|1979]], ժողովածու)։

Բազմիցս այցելած է [[Հայաստան]]։ Յայտնի է նաեւ իր հայանպաստ հասարակական գործունէութեամբ։ Ամուսինը պուլկար յայտնի արձակագիր Վրպան Ստամատովն է (հայերէն հրատարակուած է անոր «Մակոյկով մինչեւ Արարատ» ստեղծագործութիւնը), ունի մէկ որդի՝ Ալէն Լազարով։

[[2005]] թուականին պարգեւատրուած է պուլկարական «Стара планина» շքանշանով։ [[2006 թուական|2006]] թուականին արժանացած է պուլկարական ազգային գրական «Константин Константинов» մրցանակի՝ “Հեղինակ“ անուանակարգին մէջ։ պուլկարական մանկական գրականութեան ասպարէզին մէջ ներդրած աւանդի համար ստացած է “Петя Караколев“ մրցանակ&lt;ref&gt;[https://kulturni-novini.info/news.php?page=news_show&amp;nid=7907&amp;sid=24 Напусна ни известната писателка и дипломат Севда Севан]&lt;/ref&gt;։

== Ստեղծագործութիւններ ==

* „Камък върху камък“ (стихосбирка)
* „Това е мой дълг“ (пътеписи)
* „Родосто, Родосто“ (роман, 1982)
* „Някъде на Балканите“ (роман, 1987)
* „Дер Зор“ (роман, 1993)
* Ռոդոսթօ, Ռոդոսթօ... (վէպ, 1984 թ., Երեւան, «Սուէտական գրող» հրատ.)
* Ռոդոսթօ, Ռոդոսթօ... (վէպի երկու մասէրը մէկ գրքով, 1989 թ., Երեւան, «Սուէտական գրող» հրատ.)

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;

== Արտաքին յղումներ ==

* [http://www.meridian27.com/article/zhenskiyat-svyat-i-moreto-rodosto-rodosto-ot-sevda-sevan Ангелова-Дамянова, София. Женският свят и морето („Родосто, Родосто...“ от Севда Севан)]
* [http://www.panarmenian.net/eng/world/news/31717/ Armenian Bulgarian Writer Sevda Sevan dies] – в panarmenian.net, 19.05.2009
[[Ստորոգութիւն:Պուլկարահայ բանաստեղծներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պուլկարահայ դիւանագէտներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ կին գրողներ]]
[[Ստորոգութիւն:20-րդ դարու հայ գրողներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պուլկարահայ թարգմանիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Դիւանագէտներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>cug1cs11z445iqw2db8tvjexezxlmbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ստորոգութիւն:Դիւանագէտներ այբբենական կարգով</title>
    <ns>14</ns>
    <id>31555</id>
    <revision>
      <id>250508</id>
      <timestamp>2026-04-23T11:20:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Ստորոգութիւն:Դիւանագէտներ]] [[Ստորոգութիւն:Անձանց ստորոգութիւններ այբբենական կարգով]]»:</comment>
      <origin>250508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="160" sha1="dxrn253f7vu4wn814i7ihxfjqyrzdco" xml:space="preserve">[[Ստորոգութիւն:Դիւանագէտներ]]
[[Ստորոգութիւն:Անձանց ստորոգութիւններ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>dxrn253f7vu4wn814i7ihxfjqyrzdco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ստորոգութիւն:Պուլկարահայ բանաստեղծներ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>31556</id>
    <revision>
      <id>250510</id>
      <timestamp>2026-04-23T11:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ բանաստեղծներ]]»:</comment>
      <origin>250510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="ebcrq2d9cmdvnsn70tyd3s3pt9ujbki" xml:space="preserve">[[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ բանաստեղծներ]]</text>
      <sha1>ebcrq2d9cmdvnsn70tyd3s3pt9ujbki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ստորոգութիւն:Պուլկարահայ դիւանագէտներ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>31557</id>
    <revision>
      <id>250511</id>
      <timestamp>2026-04-23T11:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ դիւանագէտներ]]»:</comment>
      <origin>250511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="snfbcuubydaysaonpofgwnb6k7ihufg" xml:space="preserve">[[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ դիւանագէտներ]]</text>
      <sha1>snfbcuubydaysaonpofgwnb6k7ihufg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ դիւանագէտներ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>31558</id>
    <revision>
      <id>250512</id>
      <timestamp>2026-04-23T11:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ քաղաքական գործիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ դիւանագէտներ]]»:</comment>
      <origin>250512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148" sha1="0vmcm47p204hyml1bb20zjs84fvypb3" xml:space="preserve">[[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ քաղաքական գործիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ դիւանագէտներ]]</text>
      <sha1>0vmcm47p204hyml1bb20zjs84fvypb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ստորոգութիւն:Պուլկարահայ թարգմանիչներ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>31559</id>
    <revision>
      <id>250513</id>
      <timestamp>2026-04-23T11:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ թարգմանիչներ]]»:</comment>
      <origin>250513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="tfaq4t1xep9awh543vski9ya1a9v9kv" xml:space="preserve">[[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ թարգմանիչներ]]</text>
      <sha1>tfaq4t1xep9awh543vski9ya1a9v9kv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ թարգմանիչներ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>31560</id>
    <revision>
      <id>250514</id>
      <timestamp>2026-04-23T11:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ գրողներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ գրականութիւն]]»:</comment>
      <origin>250514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="200" sha1="kgp4cfzvn1752mqxb6sbg04vw1c5kz2" xml:space="preserve">[[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ գրողներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ գրականութիւն]]</text>
      <sha1>kgp4cfzvn1752mqxb6sbg04vw1c5kz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Զոյա Փիրզադ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31561</id>
    <revision>
      <id>250515</id>
      <timestamp>2026-04-23T11:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Զոյա Փիրզադ''' ({{ԱԾ}}), իրանահայ վիպասան, թարգմանչուհի։  == Կենսագրութիւն == Զոյա Փիրզադը ծնած է Ապատան քաղաքը։ Հայրը ռուսական ծագումով իրանցի է, մայրը հայ է։ Յաճախած է տեղի հայկական դպրոցը։  [[2014 թուական|2014]] թուականին Զոյա Փիրզադի «Ինչպէս բոլոր երեկոները» պատմուած...»:</comment>
      <origin>250515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3367" sha1="dhqwwbl29ib93io3glxjylk9wsxvp9k" xml:space="preserve">'''Զոյա Փիրզադ''' ({{ԱԾ}}), իրանահայ վիպասան, թարգմանչուհի։

== Կենսագրութիւն ==
Զոյա Փիրզադը ծնած է Ապատան քաղաքը։ Հայրը ռուսական ծագումով իրանցի է, մայրը հայ է։ Յաճախած է տեղի հայկական դպրոցը։

[[2014 թուական|2014]] թուականին Զոյա Փիրզադի «Ինչպէս բոլոր երեկոները» պատմուածքներու ժողովածուն եւ [[2015 թուական|2015]] թուականին «Զատկի նախօրէին» ընդհանուր վերնագրով վիպակներու եռագրութիւնը [[հայերէն]] հրատարակած է «Էդիթ Պրինտ» հրատարակչութիւնը։ [[Պարսկերէն|Պարսկերէնէն]] թարգմանած է բանասէր, լրագրող Գէորգ Ասատրեանը։

== Գիրքեր ==

* ''Cheragh-ha ra man khamush mikonam'', tr. Franklin Lewis, London։ Oneworld, 2012.
* ''Yek ruz mandeh beh eid-e pak'' («Մէկ օր մնաց Զատիկին»)
* ''Ta'am gass khormalu'' («Խուրմայի տտիպ համը»)
* ''Mesl-e hameh asr-ha'' («Բոլոր երեկոներու պէս»)
* ''Adat mikonim'' («Սովորութիւն կը դարձնենք»)

== Մրցանակներ ==

* «Խուրմայի տտիպ համը» պատմուածքը [[1997 թուական|1997]] թուականին արժանացած է «Քսան տարի՝ վիպական գրականութեան» մրցանակի
* «Ես կը մարեմ ճրագները» վէպը իր սահուն եւ պարզ ոճի համար արժանացած է հետեւեալ մրցանակներուն՝
** [[2001 թուական|2001]] թուականին [[Իրան|Իրանի]] տարուայ լաւագոյն վէպի՝ «Փեքայ» մրցանակ
** [[2001 թուական|2001]] թուականին «Յուշանգ Գոլշիրի»-ի անուան գրական ֆոնտի լաւագոյն վէպի մրցանակ
** [[2001 թուական|2001]] թուականին Իրանի Մշակոյթի եւ իսլամական առաջնորդութեան նախարարութեան տարուայ լաւագոյն [[պարսկերէն]] վէպի մրցանակ
** [[2001 թուական|2001]] թուականին «Եալտա» գրական մրցանակ
* «Խուրմայի տտիպ համը» պատմուածքը [[ֆրանսերէն]] թարգմանութեան համար [[2001 թուական|2009]] թուականին արժանացած է «Քուրիէ ինթերնաշիոնալ» մրցանակ

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;

== Արտաքին յղումներ ==
*[https://cultural.am/hy/2020-03-06-09-14-27/grakanutyun/3666-zoya-pirzad-tsatskotsi-mejtexi-tsaghiknery Զոյա Փիրզադ․ Ծածկոցի մեջտեղի ծաղիկները]
*[https://granish.org/like-all-evenings/ Զոյա Փիրզադ | Ինչպես բոլոր երեկոները]
*[http://civilnet.am/2014/07/11/interview-gevorg-asatryan-zoya-pirzad-like-all-evenings/#.VMdtiNKUdOI Կին, գրականություն, կենցաղ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151009022139/http://civilnet.am/2014/07/11/interview-gevorg-asatryan-zoya-pirzad-like-all-evenings/#.VMdtiNKUdOI|date=2015-10-09}}
{{Արտաքին հղումներ}}</text>
      <sha1>dhqwwbl29ib93io3glxjylk9wsxvp9k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250516</id>
      <parentid>250515</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T11:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <origin>250516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3400" sha1="amjc1bdsew0qzl09r2dwjjxbr6k5ai0" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Գրող}}'''Զոյա Փիրզադ''' ({{ԱԾ}}), իրանահայ վիպասան, թարգմանչուհի։

== Կենսագրութիւն ==
Զոյա Փիրզադը ծնած է Ապատան քաղաքը։ Հայրը ռուսական ծագումով իրանցի է, մայրը հայ է։ Յաճախած է տեղի հայկական դպրոցը։

[[2014 թուական|2014]] թուականին Զոյա Փիրզադի «Ինչպէս բոլոր երեկոները» պատմուածքներու ժողովածուն եւ [[2015 թուական|2015]] թուականին «Զատկի նախօրէին» ընդհանուր վերնագրով վիպակներու եռագրութիւնը [[հայերէն]] հրատարակած է «Էդիթ Պրինտ» հրատարակչութիւնը։ [[Պարսկերէն|Պարսկերէնէն]] թարգմանած է բանասէր, լրագրող Գէորգ Ասատրեանը։

== Գիրքեր ==

* ''Cheragh-ha ra man khamush mikonam'', tr. Franklin Lewis, London։ Oneworld, 2012.
* ''Yek ruz mandeh beh eid-e pak'' («Մէկ օր մնաց Զատիկին»)
* ''Ta'am gass khormalu'' («Խուրմայի տտիպ համը»)
* ''Mesl-e hameh asr-ha'' («Բոլոր երեկոներու պէս»)
* ''Adat mikonim'' («Սովորութիւն կը դարձնենք»)

== Մրցանակներ ==

* «Խուրմայի տտիպ համը» պատմուածքը [[1997 թուական|1997]] թուականին արժանացած է «Քսան տարի՝ վիպական գրականութեան» մրցանակի
* «Ես կը մարեմ ճրագները» վէպը իր սահուն եւ պարզ ոճի համար արժանացած է հետեւեալ մրցանակներուն՝
** [[2001 թուական|2001]] թուականին [[Իրան|Իրանի]] տարուայ լաւագոյն վէպի՝ «Փեքայ» մրցանակ
** [[2001 թուական|2001]] թուականին «Յուշանգ Գոլշիրի»-ի անուան գրական ֆոնտի լաւագոյն վէպի մրցանակ
** [[2001 թուական|2001]] թուականին Իրանի Մշակոյթի եւ իսլամական առաջնորդութեան նախարարութեան տարուայ լաւագոյն [[պարսկերէն]] վէպի մրցանակ
** [[2001 թուական|2001]] թուականին «Եալտա» գրական մրցանակ
* «Խուրմայի տտիպ համը» պատմուածքը [[ֆրանսերէն]] թարգմանութեան համար [[2001 թուական|2009]] թուականին արժանացած է «Քուրիէ ինթերնաշիոնալ» մրցանակ

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;

== Արտաքին յղումներ ==
*[https://cultural.am/hy/2020-03-06-09-14-27/grakanutyun/3666-zoya-pirzad-tsatskotsi-mejtexi-tsaghiknery Զոյա Փիրզադ․ Ծածկոցի մեջտեղի ծաղիկները]
*[https://granish.org/like-all-evenings/ Զոյա Փիրզադ | Ինչպես բոլոր երեկոները]
*[http://civilnet.am/2014/07/11/interview-gevorg-asatryan-zoya-pirzad-like-all-evenings/#.VMdtiNKUdOI Կին, գրականություն, կենցաղ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151009022139/http://civilnet.am/2014/07/11/interview-gevorg-asatryan-zoya-pirzad-like-all-evenings/#.VMdtiNKUdOI|date=2015-10-09}}
{{Արտաքին հղումներ}}</text>
      <sha1>amjc1bdsew0qzl09r2dwjjxbr6k5ai0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250517</id>
      <parentid>250516</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T11:28:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <origin>250517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3474" sha1="mxvc868cgcpb43g30mv8wnuo1shet3y" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Գրող}}'''Զոյա Փիրզադ''' ({{ԱԾ}}), իրանահայ վիպասան, թարգմանչուհի։

== Կենսագրութիւն ==
Զոյա Փիրզադը ծնած է Ապատան քաղաքը։ Հայրը ռուսական ծագումով իրանցի է, մայրը հայ է։ Յաճախած է տեղի հայկական դպրոցը&lt;ref&gt;[http://www.zulma.fr/auteur-zoya-pirzad-300.html ZOYÂ PIRZÂD]&lt;/ref&gt;։

[[2014 թուական|2014]] թուականին Զոյա Փիրզադի «Ինչպէս բոլոր երեկոները» պատմուածքներու ժողովածուն եւ [[2015 թուական|2015]] թուականին «Զատկի նախօրէին» ընդհանուր վերնագրով վիպակներու եռագրութիւնը [[հայերէն]] հրատարակած է «Էդիթ Պրինտ» հրատարակչութիւնը։ [[Պարսկերէն|Պարսկերէնէն]] թարգմանած է բանասէր, լրագրող Գէորգ Ասատրեանը։

== Գիրքեր ==

* ''Cheragh-ha ra man khamush mikonam'', tr. Franklin Lewis, London։ Oneworld, 2012.
* ''Yek ruz mandeh beh eid-e pak'' («Մէկ օր մնաց Զատիկին»)
* ''Ta'am gass khormalu'' («Խուրմայի տտիպ համը»)
* ''Mesl-e hameh asr-ha'' («Բոլոր երեկոներու պէս»)
* ''Adat mikonim'' («Սովորութիւն կը դարձնենք»)

== Մրցանակներ ==

* «Խուրմայի տտիպ համը» պատմուածքը [[1997 թուական|1997]] թուականին արժանացած է «Քսան տարի՝ վիպական գրականութեան» մրցանակի
* «Ես կը մարեմ ճրագները» վէպը իր սահուն եւ պարզ ոճի համար արժանացած է հետեւեալ մրցանակներուն՝
** [[2001 թուական|2001]] թուականին [[Իրան|Իրանի]] տարուայ լաւագոյն վէպի՝ «Փեքայ» մրցանակ
** [[2001 թուական|2001]] թուականին «Յուշանգ Գոլշիրի»-ի անուան գրական ֆոնտի լաւագոյն վէպի մրցանակ
** [[2001 թուական|2001]] թուականին Իրանի Մշակոյթի եւ իսլամական առաջնորդութեան նախարարութեան տարուայ լաւագոյն [[պարսկերէն]] վէպի մրցանակ
** [[2001 թուական|2001]] թուականին «Եալտա» գրական մրցանակ
* «Խուրմայի տտիպ համը» պատմուածքը [[ֆրանսերէն]] թարգմանութեան համար [[2001 թուական|2009]] թուականին արժանացած է «Քուրիէ ինթերնաշիոնալ» մրցանակ

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;

== Արտաքին յղումներ ==
*[https://cultural.am/hy/2020-03-06-09-14-27/grakanutyun/3666-zoya-pirzad-tsatskotsi-mejtexi-tsaghiknery Զոյա Փիրզադ․ Ծածկոցի մեջտեղի ծաղիկները]
*[https://granish.org/like-all-evenings/ Զոյա Փիրզադ | Ինչպես բոլոր երեկոները]
*[http://civilnet.am/2014/07/11/interview-gevorg-asatryan-zoya-pirzad-like-all-evenings/#.VMdtiNKUdOI Կին, գրականություն, կենցաղ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151009022139/http://civilnet.am/2014/07/11/interview-gevorg-asatryan-zoya-pirzad-like-all-evenings/#.VMdtiNKUdOI|date=2015-10-09}}
{{Արտաքին հղումներ}}</text>
      <sha1>mxvc868cgcpb43g30mv8wnuo1shet3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250518</id>
      <parentid>250517</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T11:30:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <origin>250518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3674" sha1="l8l08vhwo1aki7ug7snxoz0mlosnpp6" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Գրող}}'''Զոյա Փիրզադ''' ({{ԱԾ}}), իրանահայ վիպասան, թարգմանչուհի։

== Կենսագրութիւն ==
Զոյա Փիրզադը ծնած է Ապատան քաղաքը։ Հայրը ռուսական ծագումով իրանցի է, մայրը հայ է։ Յաճախած է տեղի հայկական դպրոցը&lt;ref&gt;[http://www.zulma.fr/auteur-zoya-pirzad-300.html ZOYÂ PIRZÂD]&lt;/ref&gt;։

[[2014 թուական|2014]] թուականին Զոյա Փիրզադի «Ինչպէս բոլոր երեկոները» պատմուածքներու ժողովածուն եւ [[2015 թուական|2015]] թուականին «Զատկի նախօրէին» ընդհանուր վերնագրով վիպակներու եռագրութիւնը [[հայերէն]] հրատարակած է «Էդիթ Պրինտ» հրատարակչութիւնը։ [[Պարսկերէն|Պարսկերէնէն]] թարգմանած է բանասէր, լրագրող Գէորգ Ասատրեանը։

== Գիրքեր ==

* ''Cheragh-ha ra man khamush mikonam'', tr. Franklin Lewis, London։ Oneworld, 2012.
* ''Yek ruz mandeh beh eid-e pak'' («Մէկ օր մնաց Զատիկին»)
* ''Ta'am gass khormalu'' («Խուրմայի տտիպ համը»)
* ''Mesl-e hameh asr-ha'' («Բոլոր երեկոներու պէս»)
* ''Adat mikonim'' («Սովորութիւն կը դարձնենք»)

== Մրցանակներ ==

* «Խուրմայի տտիպ համը» պատմուածքը [[1997 թուական|1997]] թուականին արժանացած է «Քսան տարի՝ վիպական գրականութեան» մրցանակի
* «Ես կը մարեմ ճրագները» վէպը իր սահուն եւ պարզ ոճի համար արժանացած է հետեւեալ մրցանակներուն՝
** [[2001 թուական|2001]] թուականին [[Իրան|Իրանի]] տարուայ լաւագոյն վէպի՝ «Փեքայ» մրցանակ
** [[2001 թուական|2001]] թուականին «Յուշանգ Գոլշիրի»-ի անուան գրական ֆոնտի լաւագոյն վէպի մրցանակ
** [[2001 թուական|2001]] թուականին Իրանի Մշակոյթի եւ իսլամական առաջնորդութեան նախարարութեան տարուայ լաւագոյն [[պարսկերէն]] վէպի մրցանակ
** [[2001 թուական|2001]] թուականին «Եալտա» գրական մրցանակ
* «Խուրմայի տտիպ համը» պատմուածքը [[ֆրանսերէն]] թարգմանութեան համար [[2001 թուական|2009]] թուականին արժանացած է «Քուրիէ ինթերնաշիոնալ» մրցանակ

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;

== Արտաքին յղումներ ==
*[https://cultural.am/hy/2020-03-06-09-14-27/grakanutyun/3666-zoya-pirzad-tsatskotsi-mejtexi-tsaghiknery Զոյա Փիրզադ․ Ծածկոցի մեջտեղի ծաղիկները]
*[https://granish.org/like-all-evenings/ Զոյա Փիրզադ | Ինչպես բոլոր երեկոները]
*[http://civilnet.am/2014/07/11/interview-gevorg-asatryan-zoya-pirzad-like-all-evenings/#.VMdtiNKUdOI Կին, գրականություն, կենցաղ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151009022139/http://civilnet.am/2014/07/11/interview-gevorg-asatryan-zoya-pirzad-like-all-evenings/#.VMdtiNKUdOI|date=2015-10-09}}
{{Արտաքին հղումներ}}
[[Ստորոգութիւն:Իրանահայ արձակագիրներ]]
[[Ստորոգութիւն:Իրանահայ թարգմանիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ կին գրողներ]]</text>
      <sha1>l8l08vhwo1aki7ug7snxoz0mlosnpp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ստորոգութիւն:Իրանահայ արձակագիրներ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>31562</id>
    <revision>
      <id>250519</id>
      <timestamp>2026-04-23T11:31:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Ստորոգութիւն:Իրանահայ գրողներ]] [[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ արձակագիրներ]]»:</comment>
      <origin>250519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135" sha1="2tf0z3idtnhz2fqzkj7togbo27wqt3e" xml:space="preserve">[[Ստորոգութիւն:Իրանահայ գրողներ]]
[[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ արձակագիրներ]]</text>
      <sha1>2tf0z3idtnhz2fqzkj7togbo27wqt3e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ստորոգութիւն:Իրանահայ գրողներ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>31563</id>
    <revision>
      <id>250520</id>
      <timestamp>2026-04-23T11:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ գրողներ]] [[Ստորոգութիւն:Իրանահայեր]]»:</comment>
      <origin>250520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114" sha1="j388lijqdzvz0rpb8zfamqm22g95rd1" xml:space="preserve">[[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ գրողներ]]
[[Ստորոգութիւն:Իրանահայեր]]</text>
      <sha1>j388lijqdzvz0rpb8zfamqm22g95rd1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ստորոգութիւն:Իրանահայ թարգմանիչներ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>31564</id>
    <revision>
      <id>250521</id>
      <timestamp>2026-04-23T11:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Ստորոգութիւն:Իրանահայ գրողներ]] [[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ թարգմանիչներ]]»:</comment>
      <origin>250521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135" sha1="5698o6996dp4ew7c0i26mdmlp5l7wxp" xml:space="preserve">[[Ստորոգութիւն:Իրանահայ գրողներ]]
[[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ թարգմանիչներ]]</text>
      <sha1>5698o6996dp4ew7c0i26mdmlp5l7wxp</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>