Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 0 5360 250665 242206 2026-05-03T08:14:04Z JackyM59 13525 /* Պատկերասրահ */ Photograph updated 250665 wikitext text/x-wiki {{միացնել|Ուրտ}} {{Տեղեկաքարտ Գետ |Անուանում = |Բնագիր անուանում = |Պատկեր = KaartOurthe.jpg |Պատկերի չափ = |Նկարագրում = |Քարտես = |Քարտեսի լայնութիւն = |Քարտեսի նկարագրում = |Երկայնք = 165 քիլոմեթր |Աւազանի տարածք = 3624 քմ² |Աւազան = |Ջուրի ծախս = |Չափման վայր = |Ակունք = |Ակունքի տեղակայում = |Ակունքի բարձրութիւն = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |Գետաբերան = |Գետաբերանի տեղակայում = Մաաս |Գետաբերանի բարձրութիւն = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |Գետի թեքութիւն = |Երկիր = |Երկրամաս = |Վիքիպահեստ = }} '''Ուրթ''' ([[Ֆրանսերէն|ֆր]].՝ ''Ourthe''), 165 կիլոմեթր երկարութիւն ունեցող գետ [[Պելճիքա]]յի Թագաւորութեան Վալոնիա երկրամասին մէջ, Արտէնեան լեռնաշղթային մէջ: Կ՛առաջանայ Արեւմտեան Ուրթ եւ Արեւելեան Ուրթտ գետերու միախառնումով: Մաաս գետի աջակողմեան վտակներէն է: == Ընդհանուր տեղեկութիւններ == Արեւմտեան Ուրթի ակունքը կը գտնուի պելճիքական Լիւքսեմպուրկ նահանգին մէջ՝ Լիպրամոնդ-Չեւինյի քաղաքէն ոչ հեռու: Արեւելեան Ուրթի ակունքը նոյնպէս Լիւքսեմպուրկ նահանգին մէջ է, Լիւքսեմպուրկ պետութեան հետ սահմանէն ոչ հեռու, Կուվէ քաղաքին մօտակայքը: Նիսրամոնտ քաղաքին մօտ Ուրթի երկու հատուածերը կը միանան, որմէ ետք գետը նախ կը հոսի հիւսիսարեւմտեան ուղղութեամբ, ապա՝ դէպի Հիւսիս: Նուասօ քաղաքին մօտ Ուրթ գետը կարճ տարածութեան վրայ կը հոսի Նամիւր նահանգով, Տիւրպուա համայնքը անցնելէ ետք մուտք կը գործէ Լիէժ նահանգ եւ այդ նահանգին կեդրոնը՝ Լիէժ քաղաքին մէջ կը միանայ Մաասին: Ուրթ գետի կարեւոր վտակներէն են Ամփլեվի եւ Ֆեստրոմ: Գետին ափերուն գտնուող համեմատաբար մեծ քաղաքներն են Ուֆալիզ, Լա Ռոշ ան Արտէն, Հոտտօն, Տիւրպուա, Ամուար, Էսնեու: Լիէժ նահանգին մէջ (Անկլեր) 1991-2001 տարիներուն կատարուած են Ուրթի ջրահոսքի չափումներ, որոնց արդիւնքով պարզ դարձած է, որ գետին հունով իւրաքանչիւր վայրկեան կը հոսի միջին հաշուով 241 խորանարդ մեթր ջուր: Վարարումներու ժամանակ այդ ցուցանիշը հասած է վայրկեանը 310,5 խորանարդ մեթրի, իսկ աւելի երաշտ տարիներուն կազմած է 110,4 խորանարդ մեթր մէկ վայրկեանի մէջ: <ref>[http://environnement.wallonie.be/eew/files/tbe2005/sources/EAU_2_src2005.xls Région wallonne - débit des principaux cours d'eau]</ref>. <ref>[http://environnement.wallonie.be/directive_eau/edl_ssb/ou/Ou22.pdf État des lieux du bassin hydrographique de l'Ourthe]</ref> : <ref>[http://environnement.wallonie.be/directiv e_eau/edl_ssb/ou/Ou22.pdf État des lieux du bassin hydrographique de l'Ourthe]</ref> === Ուրթը շարժանկարներու մէջ=== Ուրթ գետի եւ անոր հովիտի մասին շարժապատկերի բեմադրիչ Ժան Տելար 1953-ին նկարահանած է «Ուրթի գետահովիտը» (''La vallée de l'Ourthe'') փաստավաւերագրական կարճամեթրաժ ժապաւէնը (տեւողութիւնը՝ 20 վայրկեան): == Պատկերասրահ == <gallery mode="packed"> Պատկեր:NisramontPanorama.jpg Պատկեր:Arboretum Robert Lenoir - L'Ourthe au sud du parc 01.jpg Պատկեր:Durbuy - L'Ourthe et le château.jpg Պատկեր:Château de Logne - L'Ourthe.jpg </gallery> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == *[http://www.cr-ourthe.be/index.php/accueil/ Contrat Rivière Ourthe] *[http://environnement.wallonie.be/directive_eau/cartes/ou_ca/ou_1_4_1.jpg Carte] *[http://www.pndo.be/ Le Parc naturel des deux Ourthes] *[http://www.ourthe-ambleve.be/ Maison du Tourisme Ourthe-Amblève] *[http://users.swing.be/depierpont.g/cmm.index.html L'épopée du Canal de Meuse et Moselle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528073303/http://users.swing.be/depierpont.g/cmm.index.html |date=2008-05-28 }} *[http://users.skynet.be/canal.ourthe/ Le canal de l'Ourthe] *[http://sder.wallonie.be/ICEDD/CAP-atlasWallonie2006/figures/tabMilHydro-71.swf Les bassins hydrographiques wallons - Codification et superficie] gr8k8zkjzbars2xkknazmta5gx7lzuv 0 5364 250666 242205 2026-05-03T08:22:48Z JackyM59 13525 /* Պատկերասրահ */ Photograph updated 250666 wikitext text/x-wiki {{միացնել|Ուրթ (գետ)}} {{Տեղեկաքարտ Գետ |Անվանում = |Բնագիր անվանում = |Պատկեր = |Պատկերի չափ = |Նկարագրում = |Քարտեզ = |Քարտեզի լայնություն = |Քարտեզի նկարագրում = |Երկարություն = |Ավազանի տարածք = |Ավազան = |Ջրի ծախս = |Չափման վայր = |Ակունք = |Ակունքի տեղակայում = |Ակունքի բարձրություն = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |Գետաբերան = |Գետաբերանի տեղակայում = |Գետաբերանի բարձրություն = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |Գետի թեքություն = |Երկիր = |Երկրամաս = |ջրահավաք = |աշխարհագրական տեղադրություն = |աղիություն = |հայտնաբերում = |հայտնաբերող = |անվանված է = }} '''Ուրտ''' ({{lang-fr|Ourthe}}), 165 քիլօմեթր երկարութեամբ գետ [[Պելճիքայի Թագավորութեա]]ն [[Վալոնիա]] երկրամասին, Արտեններ լեռնայամակարգին մէջ: Կ՛առաջանայ Արեւմտեան Ուրտ եւ Արեւելեան Ուրտ գետերի միախառնումով: Մաաս գետի աջակողմեան վտակներէն է: == Ընդհանուր տեղեկութիւններ == Արեւմտեան Ուրտի ակունքը կը գտնվի Պելճիքայի [[Լյուքսեմպուրկ]] փրովինսին մէջ՝ Լիպրամոնթ-Չեւինյի քաղաքէն ոչ հեռու: Արեւելեան Ուրտին ակունքը նոյնպէս Լյուքսեմպուրկ փրովինսին մէջ է, Լյուքսեմպուրկ պետութեան հետ սահմանէն ոչ հեռու, Կուվե քաղաքին մերձակայքը: Նիսրամոնտ քաղաքին մօտ այս երկու Ուրտերը կը միախառնվին, որմէ ետքը գետը կը հոսէ նախ՝ հիւսիսարեւմտեան ուղղութեամբ, այնուհետեւ՝ դէպի հյուսիս: Նուասո քաղաքին մերձակայքը Ուրտը կարճ տարածք մը կը հոսէ Նամիւուր փրովինսէն, Տիւրպուա յամայնքն անցնելէն ետքը մուտք կը գործէ Լիեժին փրովինսը եւ հենց այդ փրովինսին կեդրոնին՝ Լիեժ քաղաքին մէջ կը միանայ Մաասին: Ուրտ գետին կարեւոր վտակներէն են Ամպլեւի եւ Ֆեստրոմ: Գետի ափերին գտնվող յամեմատաբար խոշօր քաղաքներէն են Ուֆալիզ, Լա Ռոշ ան Արտեն, Հոտտոնը, Տյուրպուայ, Ամուար, Էսնեու: Լիեժի փրովինսին մէջ՝ Անկլեր բնակավայրին մօտ 1992-2001 թթ. կատարված են Ուրտի ջրահոսքի չափումներ, որոնց արդիւնքում պարզ է դարձած, որ գետի յունով իւրաքանչիւր վայրկեան կը հոսի միջին յաշիվով 241 խորանարդ մեթր ջուր: Վարարումներու ընթացքին այդ ցուցանիշը հասած է վայրկեանին մէջ 310,5 խորանարդ մեթրի, իսկ սակաւաջուր տարիներին կազմած է 110,4 խորանարդ մեթր մեկ վայրկեանին մէջ: <ref>[http://environnement.wallonie.be/eew/files/tbe2005/sources/EAU_2_src2005.xls Région wallonne - débit des principaux cours d'eau]</ref>. <ref>[http://environnement.wallonie.be/directive_eau/edl_ssb/ou/Ou22.pdf État des lieux du bassin hydrographique de l'Ourthe]</ref> : <ref>[http://environnement.wallonie.be/directiv e_eau/edl_ssb/ou/Ou22.pdf État des lieux du bassin hydrographique de l'Ourthe]</ref> ===== Ուրտը շարժանկարին մէջ ===== Ուրտ գետի եւ անոր հովիտին մասին շարժանկարներու բեմադրիչ Ժան Տելար 1953 թվականին նկարահանած է «Ուրտի գետահովիտը» (La vallée de l'Ourthe) փաստավաւերագրական կարճամեթրաժ շարժանկար՝ 20 րոպէ տեւողութեամբ: == Պատկերասրահ == <gallery mode="packed"> Պատկեր:NisramontPanorama.jpg Պատկեր:La Roche-en-Ardenne - Le château féodal et Monument à Michel Frioux.jpg Պատկեր:La Roche-en-Ardenne - Le château féodal et l'Ourthe.jpg Պատկեր:Château fort de Logne - Vue sur la vallée de Ourthe.jpg Պատկեր:L'Ourthe après le Château de Logne.jpg </gallery> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == *[http://www.cr-ourthe.be/index.php/accueil/ Contrat Rivière Ourthe] *[http://environnement.wallonie.be/directive_eau/cartes/ou_ca/ou_1_4_1.jpg Carte] *[http://www.pndo.be/ Le Parc naturel des deux Ourthes] *[http://www.ourthe-ambleve.be/ Maison du Tourisme Ourthe-Amblève] *[http://users.swing.be/depierpont.g/cmm.index.html L'épopée du Canal de Meuse et Moselle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528073303/http://users.swing.be/depierpont.g/cmm.index.html |date=2008-05-28 }} *[http://users.skynet.be/canal.ourthe/ Le canal de l'Ourthe] *[http://sder.wallonie.be/ICEDD/CAP-atlasWallonie2006/figures/tabMilHydro-71.swf Les bassins hydrographiques wallons - Codification et superficie] {{Արտաքին յղումներ}} 1axvg7z61rssfpd8ppwbdukzq6ncfbq 0 6411 250660 240161 2026-05-02T15:24:56Z HoMen 269 250660 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Կրօնական կառոյց}} [[Պատկեր:Varagavank view Bachmann 1913.png|300px|մինի|Վարագավանք, 1913]] [[Պատկեր:Caucasus.A2001306.0815.250m.jpg|300px|մինի|Հայկական բարձրաւանդակ- կեդրոնը՝ [[Վանայ լիճ]]]] [[Պատկեր:Varagavank plan Bachmann 1913.png|300px|մինի|1) Ս. Սոֆիա 2) Ս. Յովհաննէս 3) Ս. Աստուածածին (կայ) 4) Ս. Գէորգ (կայ) 5) Ս.Նշան 6) Ս.Խաչ (կայ) 7) Ս. Սիոն (կայ) 8) Ժամատուն]] '''Վարագայ (Սուրբ Նշանի Վանք)''', կը գտնուի [[Վան]]էն 5 քմ․ հարաւ-արեւելք, Վարագ լերան վրայ<ref>[http://wikimapia.org/30925231/hy/%D5%8E%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%A1-%D5%AC%D5%A5%D5%BC#/photo/4627050 նկարներ Վարագ լերան]</ref>։ == Աշխարհագրական դիրք == Վարագ լերան լանջը նեղ ձորով մը երկուքի կը բաժնուի․ արեւելեան՝ վերին եւ արեւմտեան՝ ներքին ([[Վան]] քաղաքին կողմը)։ Այդ երկու մասերուն վրայ կը կանգնէին Վարագայ վանքերը, Վերին Վարագ՝ բարձր դիրքի վրայ եւ Ներքին` Ստորին Վարագ, Վարագայ Ս․ Նշանի, Աւագ Ս․ Նշան եւ կամ՝ Վարագավանք․ ծովի մակերեսէն 1800մ․ բարձութեամբ հովիտի մը վրայ<ref name="գործ">{{Cite web |url=http://echmiadzin.asj-oa.am/11461/1/19-41.pdf |title=Վան քաղաքի պատմաճարտարապետական ժառանգութիւնը, Էջմիածին,արեւելահայերէն |accessdate=2019-02-23 |archive-date=2019-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407175603/http://echmiadzin.asj-oa.am/11461/1/19-41.pdf |dead-url=yes }}</ref>։ Հեռուէն երկու վանքերը կը թողէին մէկ համալիրի տպաւորութիւն<ref name="համով">[http://serials.flib.sci.am/openreader/Vaspurakan_1940/book/index.html#page/284/mode/2up Վասպուրական], [[Վան]] - վանքեր</ref>։ Վարագավանքը երկար ժամանակ եղած էր եպիսկոպոսանիստ, եւ անոր վանահայրերը նաեւ կը համարուէին [[Վան]]ի եւ շրջակայ գիւղերուն առաջնորդ։<ref>[http://wikimapia.org/9382498/Varagavank#/photo/1151465Նկարներ Վարագավանքի]</ref>,<ref>[https://vimeo.com/195515482 A ride through the spiritual landscape of Van]</ref> == Հիմնադրութիւն == Հիմնադրութեան յստակ թուական չկայ։ Կան հետեւեալ գրաւոր աւանդութիւնները կամ արձանագրութիւնները։ === Պատմական === Վանքին հիմնադրումը կը համընկնի [[Գրիգոր Լուսաւորիչ|Ս․ Գրիգոր Լուսաւորիչի]] ներկայութեան նաեւ Ս. Նշան մասունքի յայտնութեան թուականին՝ 7-րդ դար։ ==== Աւետարանի մը աւանդութիւն ==== Աւետարանի մը մէջ գրուած աւանդութեան համաձայն<ref name="համով" />), [[Հռիփսիմեանց Կոյսեր|Հռիփ­­­սի­­­­­­­մէ կոյս]]ե­­­­­­­րը Գա­­­յեանէ մայ­­­րա­­­­­­­պետին առաջ­­­նորդու­­­թեամբ կը հաս­­­նին Հա­­­յաս­­­տան։ Հալածանքներէն փրկուելու համար կը հասնին Վա­­­րագայ լեռ, ու անոր Գա­­­լիլիա կո­­­չուող գա­­­գաթին քա­­­րայրնե­­­րէն մէ­­­կուն մէջ կը պահեն Խա­­­չափայ­­­տին մա­­­սունքը։ Կոյսերէն ոմանք կը մնան Վա­­­րագայ լե­­­րան վրայ՝ սպա­­­սար­­կ­ելու Ս. Նշա­­­նը։ Մնացեալնե­­­րը [[Հռիփսիմեանց Կոյսեր|Հռիփ­­­սի­­­­­­­մէ կոյսին]] ու Գա­­­յեանէ մայ­­­րա­­­­­­­պետին հետ կը հասնին [[Վաղարշապատ|Էջ­­­միածին]], այն ատեն երբ [[Գրիգոր Լուսաւորիչ]] կ'ելլէ [[Խոր Վիրապ|Խոր Վի­­­րապ]]էն։ Ան կ'այ­­­ցե­­­­­­­լէ Վա­­­րագայ լե­­­րան ճգնա­­­ւոր­­­նե­­­­­­­րուն, որոնք անոր անունով կը կա­­­ռու­­­ցեն եկե­­­ղեցի մը։ Ս. մա­­­սունքը Վա­­­րագայ լե­­­րան վրայ կը պա­­­հուի մին­­­չեւ [[7-րդ դա­­­ր]]։ Վարդ պատ­­­րիկ Ռշտու­­­նիի օրօվ՝ 653-ին, Թո­­­դիկ ճգնա­­­ւորը իր Յո­­­վէլ աշա­­­կեր­­­տին հետ ուխտի կ'երթայ Վա­­­րագայ լեռ։ Անոնք եր­­­կար ատեն հոն կը ճգնին եւ կ'աղօ­­­թեն՝ փա­­­փաքե­­­­­­­լով գտնել սուրբ մա­­­սունքը։ Իրիկուն մը լե­­­րան գա­­­գաթին լոյս կը ծա­­­գի եւ կը լու­­­սա­­­­­­­ւորէ ամբողջ լե­­­ռը, ապա 12 լոյ­­­սէ սիւ­­­ներ կը խո­­­յանան դէպի եր­­­կինք եւ 12 օր շա­­­րու­­­նակ կը լու­­­սա­­­­­­­ւորեն շուրջ բո­­­լորը։ Կ՚ըսեն, թէ սուրբ մա­­­սունքը իր մաս­­­նա­­­­­­­տու­­­փով լոյ­­­սե­­­­­­­րուն մէջէն կը բարձրա­­­նայ ու կը մտնէ եկե­­­ղեցի՝ Ս. Սե­­­ղանին։ Եւ այդ լոյ­­­սէն ձայն մը կը հաս­­­նի. «Քրիս­­­տոս հա­­­ճեցաւ բնա­­­կիլ Ս. Նշա­­­նին մէջ՝ Հա­­­յոց աշ­­­խարհի պահ­­­պա­­­­­­­նու­­­թեան եւ փրկու­­­թեան հա­­­մար»։ ==== Յայսմաւուրք եւ ժողովրդական աւանդութիւն ==== Ըստ [[Յայսմաւուրք]]ի<nowiki/>ն, ինչպէս նաեւ ժողովրդական աւանդութեան, Վարագայ եկեղեցիներու հիմնադիրը Ս․ [[Գրիգոր Լուսաւորիչ]]ն է։ Իսկ մասունքին յայտնումին կ'արժանանայ Թոդիկ աղօթասէր ճգնաւորը, 664-ին: ==== Շինարարութեան պատուէր ==== Ներ­­­սէս Գ. Տա­­­յեցի Շի­­­նող կա­­­թողի­­­կոս եւ Թէոդորոս իշխանի որդի Վարդ սպարապետը, երբ կ'իմանան մասունքին յայտնումին մասին, կ'երթան Վարագայ լեռ՝ տեսնելու կատարուած հրաշքը: Հայրապետը կը պատուիրէ լու­­­սե­­­­­­­ղէն սիւ­­­նե­­­­­­­րուն տե­­­ղը կա­­­ռու­­­ցել 12 սիւներով եկե­­­ղեցի մը, որ կ'անուանուի Ս. Նշան: ''Կը գրէ նաեւ «Նշա­­­նաւ ամե­­­նայաղթ» շա­­­րակա­­­նը, որ կ՚եր­­­գո­­­­­­­ւի տօ­­­նին''․ «''Որ նշանաւ ամենայաղթ, Խաչի քո, Քրիստոս, Բարձեր զդատապարտութիւն, Ազգի մարդկան''»: (Շարականին երաժշտութիւնը՝ <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rfZenX8N78Uշարականի երաժշտութիւնը]</ref>) == Տեղեկագրութիւն == Վերին Վարագի բարձր դիրքը՝ սաստիկ ցուրտը, պատճառ կ'ըլլայ որ ճգնաւորները [[8-րդ դար|8-րդ դարու]] վերջերը տեղափոխուին Ներքին Վարագ։ [[9-րդ դար]]ուն Վարագավանքը կազմակերպուած է արդէն, սակայն զայն կը գրաւեն Ութմանիկները (արաբական ցեղախումբ մը)․ Աշոտ Արծրունի իշխանը<ref>{{Cite web |url=http://www.historyofarmenia.am/am/Encyclopedia_of_armenian_history_Ashot_Arcruni%D4%B1%D5%B7%D5%B8%D5%BF |title=Արծրունի (արեւելահայերէն) |accessdate=2019-02-24 |archive-date=2019-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407175603/http://www.historyofarmenia.am/am/Encyclopedia_of_armenian_history_Ashot_Arcruni%25D4%25B1%25D5%25B7%25D5%25B8%25D5%25BF |dead-url=yes }}</ref> կը յաջողի ազատագրել վանքը, իսկ բանտէն ազատել կրօնաւորներն ու Գրիգոր վանահայրը։ 10-րդ դարուն, Գագիկ թագաւորին <ref>[https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%AF_%D4%B1_%D4%B1%D6%80%D5%AE%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%ABԳագիկ Արծրունի (արեւելահայերէն)]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> օրով, վանքը կը շէննայ․ Գագիկին տիկինը՝ Մլքէ թագուհին կառուցել կու տայ Ս․ Աստուածածին եկեղեցին եւ ձեռնամուխ կ'ըլլայ «Զարդագիրք Աւետարան»ին, զոր կը նուիրէ վանքին<ref name="համով" />։ 981-ին Խուշուշ թագուհին՝ Սենեքերիմ<ref>[https://fr.wikisource.org/wiki/M%C3%BCller-Simonis_-_Du_Caucase_au_Golfe_Persique/Les_environs_de_Van 1892թ․ էջ․ 263-271, Վանքին, վանահայրերուն եւ Սենեքերիմի գահին նկարներ] {{ref-fr}}</ref> Արծրունի թագաւորին տիկինը, կառուցել կու տայ Ս․ Սոֆիա եկեղեցին։ [[Մոնկոլ-թաթարներու Տիրապետութիւնը Հայաստանի Մէջ|Մոնկոլներու]] Հայաստան արշաւանքի տարիներուն, 1318 թուականին Վանքը ներքին լուրջ խնդիրներ կը դիմագրաւէ, որոնք աւերիչ կը հանդիսանան․ սակայն Պետրոս եպս․ եւ անոր օգնականները՝ Յովասափ եւ Կարապետ գիտնական, կը դիմադրեն եւ կը վերականգնեն աւերակները<ref name="համով" />: 1354-ին Եփրեմ քհն․ ժառանգաբար ստացած [[Աստուածաշունչ]] մատեան մը Վարագայ Ս․ Նշանին կը նուիրէ։ Իսկ 1392-ին թուրքերէն յափշտակուած «Սողոմոնի Առակներն» եւ «ԺԲ․ մարգարէից գիրքը» ետ կ'առնուին ու Վանքին կը վերադարձուին։ 1400-ին վանքին մէջ վարակիչ մահացու հիւանդութեան պատճառով քանի մը հոգեւորականներ կը մահանան։ 1402-ին Անանիա Վարագեցի Վանքին մէջ խաչքար մը կը կանգնեցնէ։ 1421-ին Վանքին «Ճաշոց» մը կը նուիրուի, որմով յայտնի կը դառնայ, թէ [[Վան]]ի առաջնորդն է ''հանճարեղ վրդ․ Մարգարայ''․ Մարգար առաջնորդը եղած է [[Գրիգոր Տաթեւացի]]ին աշակերտը։ 1425-ին Խոճա Աստուածատուր յափշտակուած «Նարեկ» մը կը գնէ եւ Վերին Վարագ կը բերէ։ Այդ տարիներուն, Յովհաննէս եպս․-ի օրով, բազմաթիւ ձեռագիրներ կ'արտագրուին։ [[Պատկեր:Cathedral of St. James.JPG|300px|մինի|Երուսաղէմի Ս․ Յակոբ]] [[Պատկեր:Akhtamar Island on Lake Van with the Armenian Cathedral of the Holy Cross.jpg|300px|մինի|աջից|Վանայ լիճը, Աղթամար կղզին եւ Ս․ Խաչ եկեղեցին (նկարը՝ հարաւէն)]] 1505-1525 թուականներուն Շահ Իսմայէլի կառավարութեան տարիներուն, անոր տիկինը 1519-ին կը միաբանի Վարագավանք եւ «Աւետարան» մը կը նորոգէ։ Պարսկաթրքական կռիւներու ընթացքին, Վասպուրականն ու Վարագավանքը կողոպուտի եւ աւերի կ'ենթարկուին<ref name="գործ" />։ Սակայն շուտով վանքը կը վերականգնի։ Այդ տարիներուն հռչակ կ'ունենայ Զաքարիա երգասացը, որ կ'երգէ ''«չքնաղ երգ»ը «ԶՎարագն ասեմ»''։ [[1581 թուական|1581]]-էն սկսեալ, Վարագավանքին մէջ համբաւ կը վայելէ Վարագեցի Բարսեղ՝ իր արտաքին եւ գրական գործունէութեամբ։ [[17-րդ դար|17-րդ]] դարասկիզբին, Մարտիրոս արք․ օրերուն, Վարագավանքը նախանձելի վիճակի կը հասնի։ Նաեւ Մարտիրոս արք․ Վարագավանքէն զատ, կը յաջողի թեթեւցնել [[Երուսաղէմ]]ի Ս․ Յակոբայ Վանքին պարտքերը։ [[1648]]-ին [[Վան]]այ շրջանին մէջ կը պատահի աղիտալի երկրաշարժ մը։ Վարագավանքի եկեղեցիներէն հինգը կը քանդուի, սակայն անմիջապէս կը վերականգնի Կիրակոս վանահօր ջանքերով եւ շնորհիւ բարերարներու՝ խոճաներ Ամրխան, Յովհաննէս եւ Դիլանչի, չալապի Մարխաս։ Այս վերաշինութիւններուն ընթացքին Ս․ Խաչ եկեղեցին կը վերածուի մատենադարանի։ Սակայն քիչ ետք, վանքը կ'ենթարկուի կողոպուտի․ կը չարչարուին կրօնաւորները ե՛ւ վանահայրը, որպէսզի ցոյց տան գանձերուն վայրը։ Աւազակները կը շարունակեն փնտռել ու կը յաջողին գտնել գանձարանն ու այն դարանը, ուր դարերու ընթացքին պահուած էր Խա­­­չափայ­­­տ Ս. Նշանը։ Այս չարչարանքներուն պատճառով երեք երիցագոյն վանականներ կը մահանան։<ref name="համով" /> Գանձերը կը տարուին Խոշաբ: 1655-ին հա­­­յերը կ՚ազա­­­տեն մա­­­սունքը։ Նոյն թուականին, [[Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցի|Աղթամարի]] կաթողիկոսութիւնը կը փորձէ տիրանալ Վարագավանքին, սակայն հարցը կը լուծէ Էջմիածինի Յակոբ Կաթողիկոսը՝ լիազօրելով Պօղոս Վարդապետը։ Կարապետ վարդապետին վանահայրութեան օրերուն, համբաւի կ'արժանանայ Գրիգոր Վարագեցին։ [[18-րդ դար|18-րդ դարու]] ընթացքին, Վարագավանքը կը շարունակէ ծաղկիլ։ Կը գրուին բազմաթիւ Յիշատակարաններ։ Գրիգոր եպս․ Ճունճունկանց Խաչափայտ Ս. Նշանը կը փոխադրէ [[Վան]]ի Էջմիածին եկեղեցին։ Վարագավանքին մէջ անոր համար զետեղուած է խաչքար մը։ Ան նաեւ կը վերանորոգէ Ս․ Խաչ եկեղեցին։ [[Պատկեր:Ardzoui Vasbouragan.jpg|300px|մինի|աջից|Արծուի Վասպուրական ամսագիրի օրինակ մը]] [[1803|1803-ին]] տէր Ղազար դարպասին պարիսպը կը նորոգէ։ Վանահայր Սարգիս կը հրաժարի եւ անոր յաջորդող Մկրտիչ վրդ․ Գաղատացիին 1832-ին Թամուր փաշան խեղդամահ կ'ընէ։ [[Վան]]ի մեծամեծները կը խանգարեն Վանքին կանոնաւոր ընթացքին՝ կը խառնուին անոր կեանքին ու գործին։ Այս պատճառով, վերընտրուած Ղազար Բերկրցին եւս, ինչպէս իր նախորդ Սարգիս վանահայրը, կը հրաժարի իր պաշտօնէն։ Յաջորդ առաջնորդերը նոյնպէս կը հրաժարին. Պետրոս արք․ Կուրապցին, Մկրտիչ վրդ․ Նարեկացին, Մովսէս Լիմնեցին։ Գաբրիէլ Վ․ Շորոյեան, էջմիածին կ'երթայ ու եպիսկոպոս կը ձեռնադրուի։ Ան Վարագավանքին մէջ շինարարական աշխատանքի կը լծուի, հայերուն կրթական մակարդակը կը փորձէ բարձրացնել։ Նաեւ Ս․ Սիոն եկեղեցին շտեմարանի կը վերածէ։ Իր առաջնորդութեան օրերուն Վարագ կու գայ [[Մկրտիչ Խրիմեան]], որ իր գործունէութեամբ մեծ համբաւ կը շինէ<ref>[https://www.yerepouni-news.com/2018/09/26/%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%B4%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%B4%D5%A5%D5%AE-%D5%A4%D5%A7%D5%B4%D6%84%D5%A5%D6%80-%D5%AD%D6%80%D5%AB%D5%B4%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D6%80%D5%AB%D5%AF-%D5%A5%D6%82-3/Պատմական Մեծ Դէմքեր. Մկրտիչ Խրիմեան Եւ Իր Ժամանակները]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>։ [[Պատկեր:Mkrtich Khrimyan.jpg|300px|մինի|[[Մկրտիչ Խրիմեան]] (Խրիմեան Հայրիկ)]] [[Մկրտիչ Խրիմեան]] կը բանայ Ժառանգաւորաց վարժարանը՝ դպրոց եւ տպարան, ուր կը տպուի «Արծուի Վասպուրական»<ref>[http://azator.gr/?p=5325Արծուի Վասպուրական, նկար]</ref> թերթը։ Սոյն վարժարանը կը վերածուի Երկրագործական վարժարանի։ Վարագավանքը Վանի առաջնորդարանի տիրութենէն կ'անջատուի։ Երբ [[Մկրտիչ Խրիմեան]]ին (''Խրիմեան Հայրիկ'') [[1885 թուական|1885]]-ին [[Բարձր Դուռ|Բարձր դուռը]] [[Կոստանդնուպոլիս|Պոլիս]] կը կանչէ, Վարագավանքի վանահայրութիւնը դարձեալ կ'անցնի Վանի թեմին։ Անոր յաջորդը՝ Գրիգորիս Արք. Ալեաթճեան (կը պաշտօնավարէ մինչեւ [[1888]]) կը նորոգէ տպարանը, Ժառանգաւորաց դպրոցի շէնքն ու այլ շինութիւններ։ Անոր յաջորդներուն օրով վանքը կը շարունակէ իր շէն ընթացքը մինչեւ Յունիս [[1896]], երբ Վանի կոտորածի օրերուն, ինչպէս ամբողջ շրջանը, կ'ենթարկուի քիւրտ եւ թուրք թալանողներու յարձակման։ Վանքին միաբանները, Ժառանգաւորաց դպրոցի աշակերտները եւ վանք աշխատող մշակների՝ կը սպաննուին, վանքապատկան շարժական գոյքը, անասուներն ու արջառը, կը կողոպտուին։ Կը հրկիզուին եւ աւերակի կը վերածուին վանքին վարչական շինութիւններուն մեծ մասը։ Վանքը կ՛ամայանայ։ === Խաչափայտ Ս․ մասունքին «արկածախնդրութիւնները» === Խա­­­չափայ­­­տ Սրբազան մասունքը մինչեւ 1021 կը մնայ Վարագավանք, երբ՝ Սենեքերիմ Արծրունին կը տեղափոխէ [[Սեբաստիա]]: Անոր մահէն ետք, մասունքը կը վերադառնայ հին տեղը եւ հոն կը մնայ մինչեւ [[1651]] թ.։ Աւազակներ կը կողոպտեն զայն, սակայն միաբաններն ու հաւատացեալներ կը հետապնդեն։ Այսպէս, Մարխաս Չալապին վճառելով մեծ փրկագին, Ս․ Խաչը ետ կ՛առնէ․ կը զետեղուի Վանի Ս. Տի­­­րամօր եկե­­­ղեցիին մէջ, որ կ՚անո­­­ւանա­­­փոխո­­­ւի Ս. Նշա­­­նի (կամ Էջմիածին)։ Այստեղ սուրբ մա­­­սունքը կը մնայ մինչեւ [[1915]] թո­ւականը։ === Վանքի կալուած === Վանքը ըլլալով նաեւ Վանի առաջնորդանիստ, ունեցաւ լայն գործունէութիւն: Հոն զարգացաւ հայ գրչագրութեան ու մանրանկարչութեան արուեստը: Վանքը հարուստ էր։ Ունէր անշարժ եւ շարժական հարստութիւն: Ունէր 619 կտոր (այդ օրերու չափանիշ) վարելահող եւ հսկայ տարածութեամբ արօտատեղի: Իր տօնական օրերուն շատ նուէրներ կը ստանար. ուխտաւորներու հոծ բազմութիւն մը Վարագ կու գար: === Տօնը === Վարագավանքը կը տօնէր Համբարձման<ref>http://www.aztagdaily.com/archives/13510 Համբարձման Տօն</ref> Հինգշաբթի Օրը եւ Վա­­­րագայ [[Խաչի Տօներ|Սուրբ Խա­­­չի տօ­­­նը]], որ կը տօնուի Խաչ­­­վե­­­­­­­րացէն եր­­­կու շա­­­բաթ ետք՝ Սեպ­­­տեմբե­­­րի 25-էն [[1 Հոկտեմբեր|Հոկ­­­տեմբե­­­ր 1-ին]] ին­­­կած Կի­­­րակի օրը։ == Վանքը - Եկեղեցիներու նկարագրութիւն == Ներքին Վարագավանք կամ՝ Վարագայ Ս․Նշանի վանք եւ կամ Վարագավանք (թրք․ Yedi Kilise)։ Մէկ կողմէն կը նայէր դէպի ձորակը եւ Ներքին Վարագ, միւս կողմէն՝ դէպի Վան քաղաք եւ [[Վանայ լիճ]]։ Կը բաղկանար համախմբուած եօթը եկեղեցիներէ, որոնք կ՛երկարէին Վանքի բակին հիւսիս արեւելեան կողմէն դէպի հարաւ։ Բակին արեւմտեան եւ հարաւային երկայնքին կը գտնուէին երկյարկանի շէնքեր․ անոնք կ՛ըմդգրկէին վանական խցեր, Ժառանգաւորաց վարժարանը եւ ծխական դպրոցները, եպիսկոպոսարանը եւ այլ օժանդակ սենեակներ։ Վանքին գլխաւոր մուտքը կը գտնուէր համալիրի հարաւ արեւմտեան կողմը։ Անոր կից՝ վանական գոմն ու փարախը։ [[Պատկեր:Van vilayet in armenian.png|300px|մինի|աջից|Քարտէս - Վարագայ լերն ու Վարագավանքի դիրքը]] Ստորեւ, եկեղեցիները կը նշուին կարգով, ըստ վանքին համալիրի յատակագիծին․ հիւսիս արեւելեան կողմէն դէպի արեւելք (ձախէն աջ) չորս եկեղեցիներ՝ Ս․Նշան, Ս․Աստուածածին, Ս․Յովհաննէս եւ Սուրբ Սօֆիա եւ անոնց առջեւը մնացեալ երեքը՝ Ս․Խաչ, Ս․Գէորգ եւ Ս․Սիոն։<ref name="գործ" />,<ref>[https://archive.org/details/diebaukunstderar01strz/page/82 Վարագավանքի ճարտարապետական արուեստը էջ 82-84, {{ref-de}}]</ref>,<ref name="հոտով">[https://www.houshamadyan.org/arm/mapottomanempire/vanvilayet/kazaofvan/religion/churchesandmonasteries3.html Յուշամատեան, Վանի վանքեր-Վարագայ վանքի ընդհանուր նկարը եւ յատակագիծը]</ref> '''Ս․Նշան'''․- Պզտիկ եկեղեցի մըն էր, պայտաձեւ կամարներով եւ փայտակերտ գմբէթով։ Անոր հարաւ արեւմտեան դուռը կը կապուէր Ս․Աստուածածին եկեղեցիին հետ։ '''Ս․ Աստուածածին'''․- Վարագի բոլոր եկեղեցիներէն ամենագեղեցիկը․ անոր յատակագիծը նման էր Աղթամարի Ս. Խաչ եկեղեցուոյ յատակագիծին։ Շինուած էր անտաշ մեծ քարերէ, իսկ կաթողիկէն՝ թրծուած աղիւսէ։ Եկեղեցին խաչաձեւ էր, անսիւն, չորս խորաններով, եւ զարդարուած էր 12 անկիւն ունեցող գմբէթով եւ բրգաձեւ կաթողիկէով։ Առանձնայատկութիւններէն էր այն, որ չորս պատերը անմիջապէս իրարու չէին միանար, այլ ամէն անկիւն մէկական խորշ ունէր, որոնց մէջէն դուռ կը բացուէր դէպի խորանները։ Արեւմտեան կողմի խորշերուն դռները փակուած էին, որովհետեւ այս խորշերէն մէկը Արծրունի թագաւորին, միւսը՝ թագուհիին աղօթատեղին էր։ Եկեղեցւոյ բոլոր կամարները պայտաձեւ էին։ Չորս նեղ ու փոքր պատուհաններ անփայլ լոյս կը սփռէին։ Միայն, արեւմտեան դուռը կը նայէր գաւիթին, որ յայտնի էր Ս.Գէորգ անունով։ Եկեղեցւոյ մէկ անկիւն մը միայն զետեղուած էր գեղեցիկ խաչքար մը, որուն արձանագրութիւնը երկաթագիր էր։ Պատերը ճերմակ ներկուած էին <ref name="գործ" />,<ref name="հոտով" />։ '''Ս․Յովհաննէս''' կամ «Քառասուն աբեղայից եկեղեցի»ն․- Շինուած էր սրբատաշ քարերով։ Ունէր պայտաձեւ կամարներ, կամարակապ ''կոզակ''*, ութանկիւն կաթողիկէ՝ չորս լուսամուտերով։ Ս․ Սոֆիա եկեղեցուոյ հետ կը կապուէր հարաւ արեւմտեան դուռէն։<ref name="գործ" /> '''Ս. Սոֆիա'''․- Կը կոչուէր նաեւ Բերգաւոր․ հաւանական է թէ պատերազմի կամ վտանգի օրերուն վանականները հոն կը պատսպարուէին, որովհետեւ պաշտպանուելու յարմարութիւններ ունէր։ ''Կոզակ''ը կիսակլոր էր։ Անոր արեւմտեան պատին վրայ կար արձանագրութիւն մը (զոր արտատպած էր «Արծիւ Վասպուրական» թերթը), ըստ որուն՝ եկեղեցին կառուցած էին Սենեքերիմ Արծրունի թագաւոր եւ իր տիկինը։ '''Ս․Խաչ'''․- Շինուած էր սրբատաշ քարերով, ունէր կիսակլոր ''կոզակ'' մը եւ փայտաշէն գմբէթ։ Մատենադարանի վերածուեցաւ։ '''Ս․Գէորգ'''․- Ունէր մուտքի նախասրահ մը։ Գաւիթը քառակուսի էր, ութանկիւն գմբէթով, հարուստ՝ իւղաներկ պատկերներով։ Անոր հիւսիսային պատին արեւմտեան անկիւնը կը տանէր Ս․Խաչ եկեղեցին։ Ս․Աստուածածին տանող մուտքը արեւելեան կողմն էր, իսկ հիւսիսային պատին արեւելեան անկիւնի խորշը՝ մկրտարանն էր։ Հոն թաղուած էին Սենեքերիմ թագաւորը ու իր տիկինը, եւ Պետրոս Գետադարձ կաթողիկոսը։ <ref name="համով" />,<ref name="գործ" /> '''Ս․Սիոն'''․- Կը գտնուէր Ս․Գէորգին հարաւային կողմը։ Երբ կաթողիկէն եւ պատերուն մեծ մասը կ՛աւերուին, ցորենի շտեմարանի կը վերածուի։ ''կոզակ=եկեղեցւոյ խորանի մեծ կամարի մէջտեղը'' Յիշատակումի արժանի է '''Վերին Վարագ'''ը՝ Վերին Վարագավանքը եւ կամ՝ Ս․ Գրիգոր վանքը․ <ref>[http://tert.nla.am/archive/HGG%20TERT/byuzandion%20k.polis/1900/1900(1066).pdf Բիւզանդիոն 1900,թ․1066]</ref> կը գտնուէր բարձրաւանդակի վրայ, Ներքին Վարագավանքէն հիւսիս արեւելք։ Ունէր երեք եկեղեցի՝ Ս․ Փրկիչ, Ս․ Աստուածածին եւ Ս․ Հռիփսիմեանց կամ Գրիգորի մատուռ։ Անոր շինութիւնը կատարուած էր երեք փուլով։ Նախ Հռիփսիմեան կոյսերուն կողմէն՝ Ս․ Աստուածածինը, որ կը գտնուէր «Կարմրուոր» կոչուած սարալանջին վրայ եւ «կը բացուէր» դէպի Շուշանց գիւղը, [[Վան]] քաղաքի Այգեստանը եւ [[Վանայ լիճ]]ը։ 9-րդ դէպի 10-րդ դարուն՝ կիսակլոր Ս․Փրկիչը, եւ Ս․Գրիգորի մատուրը․ վերջինը ունէր մկրտարանի խորշ մը հիւսիսային պատին, այսինքն՝ կ՛ընդունէր այցելուներ։ == Մատենագրութիւն == Վանքը ըլլալով նաեւ Վանի առաջնորդանիստ, ունեցաւ լայն գործունէութիւն: Հոն զարգացաւ հայ գրչագրութեան ու մանրանկարչութեան արուեստը: Ստորեւ տրուած ցանկէն զատ, Վանքը հարուստ էր արձանագրութիւններով եւ «Յիշատակարան»ներով։ * 8-րդ դար՝ «վանահայրերուն պատմութիւնը» Տաճատ ճգնաւորին արձանագրութիւններ * 922 «Զարդագիրք Աւետարան» * 1293 «Աւետարան» * 14-րդ դարուն սկիզբը, արտագրութիւն Եպիփան Կիպրացիին գրութիւններուն (Յովհաննէս քհնյ․) * 1309 արտագրութիւն Յակոբ Մեծ Պարոնենցի կազմած «Աւետարան»ի (Ստեփանոս սրկ․ Վարագեցի) * 1318 եւ յաջորդող տարիներուն համար, Յովհաննէս քահանան կը գրէ «Գիրք մանկութեան» յիշատակարանը * 1401 «Ճառընտիր» * 1435 «Աւետարան» * 15-րդ դարուն առաջին կիսուն, ձեռագրերու արտագրում * 1442 «Յայսմաւուրք» * 1444 «Աւետարան» * 1445 եւ 1446 մէկական «Յայսմաւուրք» * 1448 «Գանձարան» (Եկեղեցական տարուան տօներուն նուիրուած հանդիսաւոր երգաշարքերն ամփոփող հայկական միջնադարեան ձեռագիր մատեան) մը * 1452 «Աւետարան»ի մը արտատպում * 1486 «Գանձարան» մը * 1507 «Յովհաննու Աւետարան»ի արտատպում՝ Յովհ․ Մանգասարենց եւ «Շարակնոց»՝ Զաքարիա աբղ․ * 1511 «Աւետարան» մը՝ Զաքարիա աբղ․ * 1534 «Մաշտոց» «ծիսարան-ծէս՝ կրօնական արարողութիւն» մը * 16-րդ դարուն կէսերուն, «Գանձարան» մը՝ Ներսէս կրօնաւոր Վարագեցի *[[1559]] «Աւետարան»ի մը արտագրում՝ Յովհաննէս *[[1602]] «Աստուածաշունչ» *[[1617]] «Աւետարան» *[[1644]] «Սաղմոսարան»՝ Սահակ քհնյ․ *[[1660]] «Շարակնոց» *[[1679]] «Յիշատակարան» *[[1684]] «Յայսմաւուրք» ժամանակագրութիւն՝ Գրիգոր Վարագեցի *[[1721]] Արձանագրութիւն-յիշատակարան Բարթողոմէոս Շուշանցի *[[1739]] «Աւետարան»՝ Կարապետ վրդ․ *[[1754]] «Ձեռագրի մը յիշատակարանը» *[[1772]] «Պրոկզի Աստուածաբանութեան շաղկապած մեկնութիւնը» *[[1775]] «Մեկնութիւն ԺԲ․ Մարգարէից»՝ Գէորք Նագաշ *[[1857]] «Արծուի Վասպուրական» == Վանահայրեր - առաջնորդներ == * Ճգնաւորներ՝ Թոթիկ եւ Յովէլ * Տէր Երեմիա, հայր Տաճատ * Գրիգոր (9-րդ դարու կիսէն ետք) * 909 եպիսկոպոս է Յակոբ * 949 վանահայր է Անանիա [[Մոկք|Մոկացի]] * 11-րդ դարուն՝ Պօղոս Վրդ․ * 12-րդ դարուն՝ Ստեփանոս Տիրացուն եւ Սարգիս եպիսկոպոս * 1231 առաջնորդ է Ղուկաս * 1300 առաջնորդ է Պետրոս * 1304 առաջնորդ է Յովհաննէս «իմաստասէր»ը * 1310 վանահայրեր՝ Սարգիս եւ ապա Պետրոս՝ յետագային Պետրոս «վեհիմաստ հովապետ» եպիսկոպոս * 14-րդ դարուն երկրորդ կիսուն, առաջնորդ է Տէր Պօղոս * 1393 առաջնորդ է Տէր Սահակ * 1419 առաջնորդ է Տէր Ատոմ «սրբասէրը» * 1421 առաջնորդ է Յովհաննէս եպիսկ․ յետաքային կը կոչուի Մեծն Յովհաննէս․ հաւանաբար զանազանուելու անոր յաջորդէն * 1486 առաջնորդ է Յովհաննէս արք․ * 16-րդ դարասկիզբին՝ առաջնորդ է Ատոմը * 1510, առաջնորդ է Կարապետ արք․ * 1555 առաջնորդ է Ներսէս եպիսկոպոս * 1560, առաջնորդ է Սահակ արք․ * 1565 առաջնորդ է Մարգար՝ «հեզ ու հանդարտ յաչո ամենին»․ խոր ծերութեան պատճառաւ, 1595թ․ անոր պարտականութիւնները կը կատարեն՝ Ստեփանոս արք․ եւ Կարապետ *[[1600 թուական|1600]] առաջնորդ է Մարտիրոս *[[1647 թուական|1647]] առաջնորդ ՝ Կիրակոս Վրդ․ *[[1660 թուական|1660]] առաջնորդ է Պօղոս աստուածաբան Վրդ․ եւ գիտապետ *[[1669 թուական|1669]] առաջնորդ է Յովհաննէս Վրդ․ *[[1679 թուական|1679]] առաջնորդ է Կարապետ Վրդ․ (կը յաջորդէ Յովասափ Ղափանցիին՝ վանահայր մի քանի տարուան համար) *[[1697 թուական|1697]] առաջնորդ է Ստեփանոս [[Բաղէշ|Բաղիշեցի]]ն *[[1711 թուական|1711]] առաջնորդ է Բարթողոմէոս Շուշանցին *[[1739 թուական|1739]] առաջնորդ է Յովհաննէս «քաջրարուն վարդապետը» * Յովհաննէսի աթոռակից եւ յաջորդը կ՛ըլլայ Սամուէլ վրդ․ *[[1754 թուական|1754]] առաջնորդ է Գրիգոր եպ․ Ճունճունկանց *[[1775 թուական|1775]] առաջնորդ է Բաղդասար արք․ * 19-րդ դարասկիզբին վանահայր է՝ Յարութիւն [[Բաղէշ|Բաղիշեցի]]ն *[[1817 թուական|1817]] առաջնորդ է Սարգիս վրդ․ Պարտիզակցին *[[1825 թուական|1825]] վեր ի վարոյ առաջնորդ է Մկրտիչ վրդ․ *[[1832 թուական|1832]] առաջնորդ է Ղազար Բերկրցի *[[1836 թուական|1836]] առաջնորդ է Յարութիւն վրդ․ Սարայլեան * Յաջորդաբար առաջնորդներ եղած են՝ Պետրոս արք․ Կուրապցին, Մկրտիչ վրդ․ Նարեկացին, Մովսէս Լիմնեցին եւ Գաբրիէլ Շորոյեան *[[1857 թուական|1857]] [[Մկրտիչ Խրիմեան]] *[[1885 թուական|1885]]-[[1886 թուական|1886]] Գրիգորիս Արքեպիսկոպոս Ալեաթճեանը == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Տես նաեւ == * [[Սօս Վանի]] * [[Նարեկայ Վանք]] *[[Մկրտիչ Խրիմեան|Խրիմեան Հայրիկ]] == Արտաքին յղումներ == * [[Մոնկոլ-թաթարներու Տիրապետութիւնը Հայաստանի Մէջ]] * [http://armlands.com/portfolio/%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%B9%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6/Հայ Մանրանկարչութիւն]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.google.com/search?ei=gex0XDOYgpO-D--btbAK&q=%D5%8A%D5%A5%D5%BF%D6%80%D5%B8%D5%BD+%D4%B3%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%A4%D5%A1%D6%80%D5%B1+%D5%AF%D5%A1%D5%A9%D5%B8%D5%B2%D5%AB%D5%AF%D5%B8%D5%BD%D5%A8&oq=%D5%8A%D5%A5%D5%BF%D6%80%D5%B8%D5%BD+%D4%B3%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%A4%D5%A1%D6%80%D5%B1+%D5%AF%D5%A1%D5%A9%D5%B8%D5%B2%D5%AB%D5%AF%D5%B8%D5%BD%D5%A8&gs_l=psy-ab.3...4381.4381..5684...0.0..0.172.172.0j1......0....2j1..gws-wiz.......0i71.-yvvFNAtFPw Պետրոս Գետադարձ կաթսղիկոս] * [http://www.digilib.am/book/456/479/9433/%D5%86%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%A3%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%20%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%A5%D6%82%D5%B8%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6%20%D5%AB%20%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%A1%D5%A2%D5%B6%D5%A1%D5%AF%20%D5%A3%D5%A1%D6%82%D5%A1%D5%BC%D5%BD%20%D4%B1%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A5%D5%AC%D5%A5%D5%A1%D5%B6%20%D5%8F%D5%A1%D5%B3%D5%AF%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB Շուշանց գիւղ] * [http://www.digilib.am/book/1518/1847/15347/?lang=en Վասպուրական. Նշանաւոր վանքեր - 2] * * [https://hetq.am/hy/article/93563 Վան Տոպսի եկեղեցիները...] * [http://www.digilib.am/am/149/library/149 Գրիգոր Վարագեցի] * [https://www.dasaran.am/apps/wiki/view/id/7508 Բերկրի շրջան, Վասպուրական] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407175609/https://www.dasaran.am/apps/wiki/view/id/7508 |date=2019-04-07 }} [[Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ]] 9h4f5i8i3vypzhb24chlnxpe2nytwoj 250661 250660 2026-05-02T15:29:04Z HoMen 269 250661 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Կրօնական կառոյց | անուանում = Վարագայ (Սուրբ Նշանի) Վանք | բնօրինակ անուանում = Վարագայ (Սուրբ Նշանի) Վանք | պատկեր = [[Պատկեր:Varagavank view Bachmann 1913.png|300px|մինի|Վարագավանք, 1913]] | նկարագրութիւն =Վարագայ վանք, Ցեղասպանութենէն առաջ՝ 1913-ին | տարածաշրջան = Վասպուրական | }} [[Պատկեր:Caucasus.A2001306.0815.250m.jpg|300px|մինի|Հայկական բարձրաւանդակ- կեդրոնը՝ [[Վանայ լիճ]]]] [[Պատկեր:Varagavank plan Bachmann 1913.png|300px|մինի|1) Ս. Սոֆիա 2) Ս. Յովհաննէս 3) Ս. Աստուածածին (կայ) 4) Ս. Գէորգ (կայ) 5) Ս.Նշան 6) Ս.Խաչ (կայ) 7) Ս. Սիոն (կայ) 8) Ժամատուն]] '''Վարագայ (Սուրբ Նշանի Վանք)''', կը գտնուի [[Վան]]էն 5 քմ․ հարաւ-արեւելք, Վարագ լերան վրայ<ref>[http://wikimapia.org/30925231/hy/%D5%8E%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%A1-%D5%AC%D5%A5%D5%BC#/photo/4627050 նկարներ Վարագ լերան]</ref>։ == Աշխարհագրական դիրք == Վարագ լերան լանջը նեղ ձորով մը երկուքի կը բաժնուի․ արեւելեան՝ վերին եւ արեւմտեան՝ ներքին ([[Վան]] քաղաքին կողմը)։ Այդ երկու մասերուն վրայ կը կանգնէին Վարագայ վանքերը, Վերին Վարագ՝ բարձր դիրքի վրայ եւ Ներքին` Ստորին Վարագ, Վարագայ Ս․ Նշանի, Աւագ Ս․ Նշան եւ կամ՝ Վարագավանք․ ծովի մակերեսէն 1800մ․ բարձութեամբ հովիտի մը վրայ<ref name="գործ">{{Cite web |url=http://echmiadzin.asj-oa.am/11461/1/19-41.pdf |title=Վան քաղաքի պատմաճարտարապետական ժառանգութիւնը, Էջմիածին,արեւելահայերէն |accessdate=2019-02-23 |archive-date=2019-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407175603/http://echmiadzin.asj-oa.am/11461/1/19-41.pdf |dead-url=yes }}</ref>։ Հեռուէն երկու վանքերը կը թողէին մէկ համալիրի տպաւորութիւն<ref name="համով">[http://serials.flib.sci.am/openreader/Vaspurakan_1940/book/index.html#page/284/mode/2up Վասպուրական], [[Վան]] - վանքեր</ref>։ Վարագավանքը երկար ժամանակ եղած էր եպիսկոպոսանիստ, եւ անոր վանահայրերը նաեւ կը համարուէին [[Վան]]ի եւ շրջակայ գիւղերուն առաջնորդ։<ref>[http://wikimapia.org/9382498/Varagavank#/photo/1151465Նկարներ Վարագավանքի]</ref>,<ref>[https://vimeo.com/195515482 A ride through the spiritual landscape of Van]</ref> == Հիմնադրութիւն == Հիմնադրութեան յստակ թուական չկայ։ Կան հետեւեալ գրաւոր աւանդութիւնները կամ արձանագրութիւնները։ === Պատմական === Վանքին հիմնադրումը կը համընկնի [[Գրիգոր Լուսաւորիչ|Ս․ Գրիգոր Լուսաւորիչի]] ներկայութեան նաեւ Ս. Նշան մասունքի յայտնութեան թուականին՝ 7-րդ դար։ ==== Աւետարանի մը աւանդութիւն ==== Աւետարանի մը մէջ գրուած աւանդութեան համաձայն<ref name="համով" />), [[Հռիփսիմեանց Կոյսեր|Հռիփ­­­սի­­­­­­­մէ կոյս]]ե­­­­­­­րը Գա­­­յեանէ մայ­­­րա­­­­­­­պետին առաջ­­­նորդու­­­թեամբ կը հաս­­­նին Հա­­­յաս­­­տան։ Հալածանքներէն փրկուելու համար կը հասնին Վա­­­րագայ լեռ, ու անոր Գա­­­լիլիա կո­­­չուող գա­­­գաթին քա­­­րայրնե­­­րէն մէ­­­կուն մէջ կը պահեն Խա­­­չափայ­­­տին մա­­­սունքը։ Կոյսերէն ոմանք կը մնան Վա­­­րագայ լե­­­րան վրայ՝ սպա­­­սար­­կ­ելու Ս. Նշա­­­նը։ Մնացեալնե­­­րը [[Հռիփսիմեանց Կոյսեր|Հռիփ­­­սի­­­­­­­մէ կոյսին]] ու Գա­­­յեանէ մայ­­­րա­­­­­­­պետին հետ կը հասնին [[Վաղարշապատ|Էջ­­­միածին]], այն ատեն երբ [[Գրիգոր Լուսաւորիչ]] կ'ելլէ [[Խոր Վիրապ|Խոր Վի­­­րապ]]էն։ Ան կ'այ­­­ցե­­­­­­­լէ Վա­­­րագայ լե­­­րան ճգնա­­­ւոր­­­նե­­­­­­­րուն, որոնք անոր անունով կը կա­­­ռու­­­ցեն եկե­­­ղեցի մը։ Ս. մա­­­սունքը Վա­­­րագայ լե­­­րան վրայ կը պա­­­հուի մին­­­չեւ [[7-րդ դա­­­ր]]։ Վարդ պատ­­­րիկ Ռշտու­­­նիի օրօվ՝ 653-ին, Թո­­­դիկ ճգնա­­­ւորը իր Յո­­­վէլ աշա­­­կեր­­­տին հետ ուխտի կ'երթայ Վա­­­րագայ լեռ։ Անոնք եր­­­կար ատեն հոն կը ճգնին եւ կ'աղօ­­­թեն՝ փա­­­փաքե­­­­­­­լով գտնել սուրբ մա­­­սունքը։ Իրիկուն մը լե­­­րան գա­­­գաթին լոյս կը ծա­­­գի եւ կը լու­­­սա­­­­­­­ւորէ ամբողջ լե­­­ռը, ապա 12 լոյ­­­սէ սիւ­­­ներ կը խո­­­յանան դէպի եր­­­կինք եւ 12 օր շա­­­րու­­­նակ կը լու­­­սա­­­­­­­ւորեն շուրջ բո­­­լորը։ Կ՚ըսեն, թէ սուրբ մա­­­սունքը իր մաս­­­նա­­­­­­­տու­­­փով լոյ­­­սե­­­­­­­րուն մէջէն կը բարձրա­­­նայ ու կը մտնէ եկե­­­ղեցի՝ Ս. Սե­­­ղանին։ Եւ այդ լոյ­­­սէն ձայն մը կը հաս­­­նի. «Քրիս­­­տոս հա­­­ճեցաւ բնա­­­կիլ Ս. Նշա­­­նին մէջ՝ Հա­­­յոց աշ­­­խարհի պահ­­­պա­­­­­­­նու­­­թեան եւ փրկու­­­թեան հա­­­մար»։ ==== Յայսմաւուրք եւ ժողովրդական աւանդութիւն ==== Ըստ [[Յայսմաւուրք]]ի<nowiki/>ն, ինչպէս նաեւ ժողովրդական աւանդութեան, Վարագայ եկեղեցիներու հիմնադիրը Ս․ [[Գրիգոր Լուսաւորիչ]]ն է։ Իսկ մասունքին յայտնումին կ'արժանանայ Թոդիկ աղօթասէր ճգնաւորը, 664-ին: ==== Շինարարութեան պատուէր ==== Ներ­­­սէս Գ. Տա­­­յեցի Շի­­­նող կա­­­թողի­­­կոս եւ Թէոդորոս իշխանի որդի Վարդ սպարապետը, երբ կ'իմանան մասունքին յայտնումին մասին, կ'երթան Վարագայ լեռ՝ տեսնելու կատարուած հրաշքը: Հայրապետը կը պատուիրէ լու­­­սե­­­­­­­ղէն սիւ­­­նե­­­­­­­րուն տե­­­ղը կա­­­ռու­­­ցել 12 սիւներով եկե­­­ղեցի մը, որ կ'անուանուի Ս. Նշան: ''Կը գրէ նաեւ «Նշա­­­նաւ ամե­­­նայաղթ» շա­­­րակա­­­նը, որ կ՚եր­­­գո­­­­­­­ւի տօ­­­նին''․ «''Որ նշանաւ ամենայաղթ, Խաչի քո, Քրիստոս, Բարձեր զդատապարտութիւն, Ազգի մարդկան''»: (Շարականին երաժշտութիւնը՝ <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rfZenX8N78Uշարականի երաժշտութիւնը]</ref>) == Տեղեկագրութիւն == Վերին Վարագի բարձր դիրքը՝ սաստիկ ցուրտը, պատճառ կ'ըլլայ որ ճգնաւորները [[8-րդ դար|8-րդ դարու]] վերջերը տեղափոխուին Ներքին Վարագ։ [[9-րդ դար]]ուն Վարագավանքը կազմակերպուած է արդէն, սակայն զայն կը գրաւեն Ութմանիկները (արաբական ցեղախումբ մը)․ Աշոտ Արծրունի իշխանը<ref>{{Cite web |url=http://www.historyofarmenia.am/am/Encyclopedia_of_armenian_history_Ashot_Arcruni%D4%B1%D5%B7%D5%B8%D5%BF |title=Արծրունի (արեւելահայերէն) |accessdate=2019-02-24 |archive-date=2019-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407175603/http://www.historyofarmenia.am/am/Encyclopedia_of_armenian_history_Ashot_Arcruni%25D4%25B1%25D5%25B7%25D5%25B8%25D5%25BF |dead-url=yes }}</ref> կը յաջողի ազատագրել վանքը, իսկ բանտէն ազատել կրօնաւորներն ու Գրիգոր վանահայրը։ 10-րդ դարուն, Գագիկ թագաւորին <ref>[https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%AF_%D4%B1_%D4%B1%D6%80%D5%AE%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%ABԳագիկ Արծրունի (արեւելահայերէն)]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> օրով, վանքը կը շէննայ․ Գագիկին տիկինը՝ Մլքէ թագուհին կառուցել կու տայ Ս․ Աստուածածին եկեղեցին եւ ձեռնամուխ կ'ըլլայ «Զարդագիրք Աւետարան»ին, զոր կը նուիրէ վանքին<ref name="համով" />։ 981-ին Խուշուշ թագուհին՝ Սենեքերիմ<ref>[https://fr.wikisource.org/wiki/M%C3%BCller-Simonis_-_Du_Caucase_au_Golfe_Persique/Les_environs_de_Van 1892թ․ էջ․ 263-271, Վանքին, վանահայրերուն եւ Սենեքերիմի գահին նկարներ] {{ref-fr}}</ref> Արծրունի թագաւորին տիկինը, կառուցել կու տայ Ս․ Սոֆիա եկեղեցին։ [[Մոնկոլ-թաթարներու Տիրապետութիւնը Հայաստանի Մէջ|Մոնկոլներու]] Հայաստան արշաւանքի տարիներուն, 1318 թուականին Վանքը ներքին լուրջ խնդիրներ կը դիմագրաւէ, որոնք աւերիչ կը հանդիսանան․ սակայն Պետրոս եպս․ եւ անոր օգնականները՝ Յովասափ եւ Կարապետ գիտնական, կը դիմադրեն եւ կը վերականգնեն աւերակները<ref name="համով" />: 1354-ին Եփրեմ քհն․ ժառանգաբար ստացած [[Աստուածաշունչ]] մատեան մը Վարագայ Ս․ Նշանին կը նուիրէ։ Իսկ 1392-ին թուրքերէն յափշտակուած «Սողոմոնի Առակներն» եւ «ԺԲ․ մարգարէից գիրքը» ետ կ'առնուին ու Վանքին կը վերադարձուին։ 1400-ին վանքին մէջ վարակիչ մահացու հիւանդութեան պատճառով քանի մը հոգեւորականներ կը մահանան։ 1402-ին Անանիա Վարագեցի Վանքին մէջ խաչքար մը կը կանգնեցնէ։ 1421-ին Վանքին «Ճաշոց» մը կը նուիրուի, որմով յայտնի կը դառնայ, թէ [[Վան]]ի առաջնորդն է ''հանճարեղ վրդ․ Մարգարայ''․ Մարգար առաջնորդը եղած է [[Գրիգոր Տաթեւացի]]ին աշակերտը։ 1425-ին Խոճա Աստուածատուր յափշտակուած «Նարեկ» մը կը գնէ եւ Վերին Վարագ կը բերէ։ Այդ տարիներուն, Յովհաննէս եպս․-ի օրով, բազմաթիւ ձեռագիրներ կ'արտագրուին։ [[Պատկեր:Cathedral of St. James.JPG|300px|մինի|Երուսաղէմի Ս․ Յակոբ]] [[Պատկեր:Akhtamar Island on Lake Van with the Armenian Cathedral of the Holy Cross.jpg|300px|մինի|աջից|Վանայ լիճը, Աղթամար կղզին եւ Ս․ Խաչ եկեղեցին (նկարը՝ հարաւէն)]] 1505-1525 թուականներուն Շահ Իսմայէլի կառավարութեան տարիներուն, անոր տիկինը 1519-ին կը միաբանի Վարագավանք եւ «Աւետարան» մը կը նորոգէ։ Պարսկաթրքական կռիւներու ընթացքին, Վասպուրականն ու Վարագավանքը կողոպուտի եւ աւերի կ'ենթարկուին<ref name="գործ" />։ Սակայն շուտով վանքը կը վերականգնի։ Այդ տարիներուն հռչակ կ'ունենայ Զաքարիա երգասացը, որ կ'երգէ ''«չքնաղ երգ»ը «ԶՎարագն ասեմ»''։ [[1581 թուական|1581]]-էն սկսեալ, Վարագավանքին մէջ համբաւ կը վայելէ Վարագեցի Բարսեղ՝ իր արտաքին եւ գրական գործունէութեամբ։ [[17-րդ դար|17-րդ]] դարասկիզբին, Մարտիրոս արք․ օրերուն, Վարագավանքը նախանձելի վիճակի կը հասնի։ Նաեւ Մարտիրոս արք․ Վարագավանքէն զատ, կը յաջողի թեթեւցնել [[Երուսաղէմ]]ի Ս․ Յակոբայ Վանքին պարտքերը։ [[1648]]-ին [[Վան]]այ շրջանին մէջ կը պատահի աղիտալի երկրաշարժ մը։ Վարագավանքի եկեղեցիներէն հինգը կը քանդուի, սակայն անմիջապէս կը վերականգնի Կիրակոս վանահօր ջանքերով եւ շնորհիւ բարերարներու՝ խոճաներ Ամրխան, Յովհաննէս եւ Դիլանչի, չալապի Մարխաս։ Այս վերաշինութիւններուն ընթացքին Ս․ Խաչ եկեղեցին կը վերածուի մատենադարանի։ Սակայն քիչ ետք, վանքը կ'ենթարկուի կողոպուտի․ կը չարչարուին կրօնաւորները ե՛ւ վանահայրը, որպէսզի ցոյց տան գանձերուն վայրը։ Աւազակները կը շարունակեն փնտռել ու կը յաջողին գտնել գանձարանն ու այն դարանը, ուր դարերու ընթացքին պահուած էր Խա­­­չափայ­­­տ Ս. Նշանը։ Այս չարչարանքներուն պատճառով երեք երիցագոյն վանականներ կը մահանան։<ref name="համով" /> Գանձերը կը տարուին Խոշաբ: 1655-ին հա­­­յերը կ՚ազա­­­տեն մա­­­սունքը։ Նոյն թուականին, [[Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցի|Աղթամարի]] կաթողիկոսութիւնը կը փորձէ տիրանալ Վարագավանքին, սակայն հարցը կը լուծէ Էջմիածինի Յակոբ Կաթողիկոսը՝ լիազօրելով Պօղոս Վարդապետը։ Կարապետ վարդապետին վանահայրութեան օրերուն, համբաւի կ'արժանանայ Գրիգոր Վարագեցին։ [[18-րդ դար|18-րդ դարու]] ընթացքին, Վարագավանքը կը շարունակէ ծաղկիլ։ Կը գրուին բազմաթիւ Յիշատակարաններ։ Գրիգոր եպս․ Ճունճունկանց Խաչափայտ Ս. Նշանը կը փոխադրէ [[Վան]]ի Էջմիածին եկեղեցին։ Վարագավանքին մէջ անոր համար զետեղուած է խաչքար մը։ Ան նաեւ կը վերանորոգէ Ս․ Խաչ եկեղեցին։ [[Պատկեր:Ardzoui Vasbouragan.jpg|300px|մինի|աջից|Արծուի Վասպուրական ամսագիրի օրինակ մը]] [[1803|1803-ին]] տէր Ղազար դարպասին պարիսպը կը նորոգէ։ Վանահայր Սարգիս կը հրաժարի եւ անոր յաջորդող Մկրտիչ վրդ․ Գաղատացիին 1832-ին Թամուր փաշան խեղդամահ կ'ընէ։ [[Վան]]ի մեծամեծները կը խանգարեն Վանքին կանոնաւոր ընթացքին՝ կը խառնուին անոր կեանքին ու գործին։ Այս պատճառով, վերընտրուած Ղազար Բերկրցին եւս, ինչպէս իր նախորդ Սարգիս վանահայրը, կը հրաժարի իր պաշտօնէն։ Յաջորդ առաջնորդերը նոյնպէս կը հրաժարին. Պետրոս արք․ Կուրապցին, Մկրտիչ վրդ․ Նարեկացին, Մովսէս Լիմնեցին։ Գաբրիէլ Վ․ Շորոյեան, էջմիածին կ'երթայ ու եպիսկոպոս կը ձեռնադրուի։ Ան Վարագավանքին մէջ շինարարական աշխատանքի կը լծուի, հայերուն կրթական մակարդակը կը փորձէ բարձրացնել։ Նաեւ Ս․ Սիոն եկեղեցին շտեմարանի կը վերածէ։ Իր առաջնորդութեան օրերուն Վարագ կու գայ [[Մկրտիչ Խրիմեան]], որ իր գործունէութեամբ մեծ համբաւ կը շինէ<ref>[https://www.yerepouni-news.com/2018/09/26/%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%B4%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%B4%D5%A5%D5%AE-%D5%A4%D5%A7%D5%B4%D6%84%D5%A5%D6%80-%D5%AD%D6%80%D5%AB%D5%B4%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D6%80%D5%AB%D5%AF-%D5%A5%D6%82-3/Պատմական Մեծ Դէմքեր. Մկրտիչ Խրիմեան Եւ Իր Ժամանակները]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>։ [[Պատկեր:Mkrtich Khrimyan.jpg|300px|մինի|[[Մկրտիչ Խրիմեան]] (Խրիմեան Հայրիկ)]] [[Մկրտիչ Խրիմեան]] կը բանայ Ժառանգաւորաց վարժարանը՝ դպրոց եւ տպարան, ուր կը տպուի «Արծուի Վասպուրական»<ref>[http://azator.gr/?p=5325Արծուի Վասպուրական, նկար]</ref> թերթը։ Սոյն վարժարանը կը վերածուի Երկրագործական վարժարանի։ Վարագավանքը Վանի առաջնորդարանի տիրութենէն կ'անջատուի։ Երբ [[Մկրտիչ Խրիմեան]]ին (''Խրիմեան Հայրիկ'') [[1885 թուական|1885]]-ին [[Բարձր Դուռ|Բարձր դուռը]] [[Կոստանդնուպոլիս|Պոլիս]] կը կանչէ, Վարագավանքի վանահայրութիւնը դարձեալ կ'անցնի Վանի թեմին։ Անոր յաջորդը՝ Գրիգորիս Արք. Ալեաթճեան (կը պաշտօնավարէ մինչեւ [[1888]]) կը նորոգէ տպարանը, Ժառանգաւորաց դպրոցի շէնքն ու այլ շինութիւններ։ Անոր յաջորդներուն օրով վանքը կը շարունակէ իր շէն ընթացքը մինչեւ Յունիս [[1896]], երբ Վանի կոտորածի օրերուն, ինչպէս ամբողջ շրջանը, կ'ենթարկուի քիւրտ եւ թուրք թալանողներու յարձակման։ Վանքին միաբանները, Ժառանգաւորաց դպրոցի աշակերտները եւ վանք աշխատող մշակների՝ կը սպաննուին, վանքապատկան շարժական գոյքը, անասուներն ու արջառը, կը կողոպտուին։ Կը հրկիզուին եւ աւերակի կը վերածուին վանքին վարչական շինութիւններուն մեծ մասը։ Վանքը կ՛ամայանայ։ === Խաչափայտ Ս․ մասունքին «արկածախնդրութիւնները» === Խա­­­չափայ­­­տ Սրբազան մասունքը մինչեւ 1021 կը մնայ Վարագավանք, երբ՝ Սենեքերիմ Արծրունին կը տեղափոխէ [[Սեբաստիա]]: Անոր մահէն ետք, մասունքը կը վերադառնայ հին տեղը եւ հոն կը մնայ մինչեւ [[1651]] թ.։ Աւազակներ կը կողոպտեն զայն, սակայն միաբաններն ու հաւատացեալներ կը հետապնդեն։ Այսպէս, Մարխաս Չալապին վճառելով մեծ փրկագին, Ս․ Խաչը ետ կ՛առնէ․ կը զետեղուի Վանի Ս. Տի­­­րամօր եկե­­­ղեցիին մէջ, որ կ՚անո­­­ւանա­­­փոխո­­­ւի Ս. Նշա­­­նի (կամ Էջմիածին)։ Այստեղ սուրբ մա­­­սունքը կը մնայ մինչեւ [[1915]] թո­ւականը։ === Վանքի կալուած === Վանքը ըլլալով նաեւ Վանի առաջնորդանիստ, ունեցաւ լայն գործունէութիւն: Հոն զարգացաւ հայ գրչագրութեան ու մանրանկարչութեան արուեստը: Վանքը հարուստ էր։ Ունէր անշարժ եւ շարժական հարստութիւն: Ունէր 619 կտոր (այդ օրերու չափանիշ) վարելահող եւ հսկայ տարածութեամբ արօտատեղի: Իր տօնական օրերուն շատ նուէրներ կը ստանար. ուխտաւորներու հոծ բազմութիւն մը Վարագ կու գար: === Տօնը === Վարագավանքը կը տօնէր Համբարձման<ref>http://www.aztagdaily.com/archives/13510 Համբարձման Տօն</ref> Հինգշաբթի Օրը եւ Վա­­­րագայ [[Խաչի Տօներ|Սուրբ Խա­­­չի տօ­­­նը]], որ կը տօնուի Խաչ­­­վե­­­­­­­րացէն եր­­­կու շա­­­բաթ ետք՝ Սեպ­­­տեմբե­­­րի 25-էն [[1 Հոկտեմբեր|Հոկ­­­տեմբե­­­ր 1-ին]] ին­­­կած Կի­­­րակի օրը։ == Վանքը - Եկեղեցիներու նկարագրութիւն == Ներքին Վարագավանք կամ՝ Վարագայ Ս․Նշանի վանք եւ կամ Վարագավանք (թրք․ Yedi Kilise)։ Մէկ կողմէն կը նայէր դէպի ձորակը եւ Ներքին Վարագ, միւս կողմէն՝ դէպի Վան քաղաք եւ [[Վանայ լիճ]]։ Կը բաղկանար համախմբուած եօթը եկեղեցիներէ, որոնք կ՛երկարէին Վանքի բակին հիւսիս արեւելեան կողմէն դէպի հարաւ։ Բակին արեւմտեան եւ հարաւային երկայնքին կը գտնուէին երկյարկանի շէնքեր․ անոնք կ՛ըմդգրկէին վանական խցեր, Ժառանգաւորաց վարժարանը եւ ծխական դպրոցները, եպիսկոպոսարանը եւ այլ օժանդակ սենեակներ։ Վանքին գլխաւոր մուտքը կը գտնուէր համալիրի հարաւ արեւմտեան կողմը։ Անոր կից՝ վանական գոմն ու փարախը։ [[Պատկեր:Van vilayet in armenian.png|300px|մինի|աջից|Քարտէս - Վարագայ լերն ու Վարագավանքի դիրքը]] Ստորեւ, եկեղեցիները կը նշուին կարգով, ըստ վանքին համալիրի յատակագիծին․ հիւսիս արեւելեան կողմէն դէպի արեւելք (ձախէն աջ) չորս եկեղեցիներ՝ Ս․Նշան, Ս․Աստուածածին, Ս․Յովհաննէս եւ Սուրբ Սօֆիա եւ անոնց առջեւը մնացեալ երեքը՝ Ս․Խաչ, Ս․Գէորգ եւ Ս․Սիոն։<ref name="գործ" />,<ref>[https://archive.org/details/diebaukunstderar01strz/page/82 Վարագավանքի ճարտարապետական արուեստը էջ 82-84, {{ref-de}}]</ref>,<ref name="հոտով">[https://www.houshamadyan.org/arm/mapottomanempire/vanvilayet/kazaofvan/religion/churchesandmonasteries3.html Յուշամատեան, Վանի վանքեր-Վարագայ վանքի ընդհանուր նկարը եւ յատակագիծը]</ref> '''Ս․Նշան'''․- Պզտիկ եկեղեցի մըն էր, պայտաձեւ կամարներով եւ փայտակերտ գմբէթով։ Անոր հարաւ արեւմտեան դուռը կը կապուէր Ս․Աստուածածին եկեղեցիին հետ։ '''Ս․ Աստուածածին'''․- Վարագի բոլոր եկեղեցիներէն ամենագեղեցիկը․ անոր յատակագիծը նման էր Աղթամարի Ս. Խաչ եկեղեցուոյ յատակագիծին։ Շինուած էր անտաշ մեծ քարերէ, իսկ կաթողիկէն՝ թրծուած աղիւսէ։ Եկեղեցին խաչաձեւ էր, անսիւն, չորս խորաններով, եւ զարդարուած էր 12 անկիւն ունեցող գմբէթով եւ բրգաձեւ կաթողիկէով։ Առանձնայատկութիւններէն էր այն, որ չորս պատերը անմիջապէս իրարու չէին միանար, այլ ամէն անկիւն մէկական խորշ ունէր, որոնց մէջէն դուռ կը բացուէր դէպի խորանները։ Արեւմտեան կողմի խորշերուն դռները փակուած էին, որովհետեւ այս խորշերէն մէկը Արծրունի թագաւորին, միւսը՝ թագուհիին աղօթատեղին էր։ Եկեղեցւոյ բոլոր կամարները պայտաձեւ էին։ Չորս նեղ ու փոքր պատուհաններ անփայլ լոյս կը սփռէին։ Միայն, արեւմտեան դուռը կը նայէր գաւիթին, որ յայտնի էր Ս.Գէորգ անունով։ Եկեղեցւոյ մէկ անկիւն մը միայն զետեղուած էր գեղեցիկ խաչքար մը, որուն արձանագրութիւնը երկաթագիր էր։ Պատերը ճերմակ ներկուած էին <ref name="գործ" />,<ref name="հոտով" />։ '''Ս․Յովհաննէս''' կամ «Քառասուն աբեղայից եկեղեցի»ն․- Շինուած էր սրբատաշ քարերով։ Ունէր պայտաձեւ կամարներ, կամարակապ ''կոզակ''*, ութանկիւն կաթողիկէ՝ չորս լուսամուտերով։ Ս․ Սոֆիա եկեղեցուոյ հետ կը կապուէր հարաւ արեւմտեան դուռէն։<ref name="գործ" /> '''Ս. Սոֆիա'''․- Կը կոչուէր նաեւ Բերգաւոր․ հաւանական է թէ պատերազմի կամ վտանգի օրերուն վանականները հոն կը պատսպարուէին, որովհետեւ պաշտպանուելու յարմարութիւններ ունէր։ ''Կոզակ''ը կիսակլոր էր։ Անոր արեւմտեան պատին վրայ կար արձանագրութիւն մը (զոր արտատպած էր «Արծիւ Վասպուրական» թերթը), ըստ որուն՝ եկեղեցին կառուցած էին Սենեքերիմ Արծրունի թագաւոր եւ իր տիկինը։ '''Ս․Խաչ'''․- Շինուած էր սրբատաշ քարերով, ունէր կիսակլոր ''կոզակ'' մը եւ փայտաշէն գմբէթ։ Մատենադարանի վերածուեցաւ։ '''Ս․Գէորգ'''․- Ունէր մուտքի նախասրահ մը։ Գաւիթը քառակուսի էր, ութանկիւն գմբէթով, հարուստ՝ իւղաներկ պատկերներով։ Անոր հիւսիսային պատին արեւմտեան անկիւնը կը տանէր Ս․Խաչ եկեղեցին։ Ս․Աստուածածին տանող մուտքը արեւելեան կողմն էր, իսկ հիւսիսային պատին արեւելեան անկիւնի խորշը՝ մկրտարանն էր։ Հոն թաղուած էին Սենեքերիմ թագաւորը ու իր տիկինը, եւ Պետրոս Գետադարձ կաթողիկոսը։ <ref name="համով" />,<ref name="գործ" /> '''Ս․Սիոն'''․- Կը գտնուէր Ս․Գէորգին հարաւային կողմը։ Երբ կաթողիկէն եւ պատերուն մեծ մասը կ՛աւերուին, ցորենի շտեմարանի կը վերածուի։ ''կոզակ=եկեղեցւոյ խորանի մեծ կամարի մէջտեղը'' Յիշատակումի արժանի է '''Վերին Վարագ'''ը՝ Վերին Վարագավանքը եւ կամ՝ Ս․ Գրիգոր վանքը․ <ref>[http://tert.nla.am/archive/HGG%20TERT/byuzandion%20k.polis/1900/1900(1066).pdf Բիւզանդիոն 1900,թ․1066]</ref> կը գտնուէր բարձրաւանդակի վրայ, Ներքին Վարագավանքէն հիւսիս արեւելք։ Ունէր երեք եկեղեցի՝ Ս․ Փրկիչ, Ս․ Աստուածածին եւ Ս․ Հռիփսիմեանց կամ Գրիգորի մատուռ։ Անոր շինութիւնը կատարուած էր երեք փուլով։ Նախ Հռիփսիմեան կոյսերուն կողմէն՝ Ս․ Աստուածածինը, որ կը գտնուէր «Կարմրուոր» կոչուած սարալանջին վրայ եւ «կը բացուէր» դէպի Շուշանց գիւղը, [[Վան]] քաղաքի Այգեստանը եւ [[Վանայ լիճ]]ը։ 9-րդ դէպի 10-րդ դարուն՝ կիսակլոր Ս․Փրկիչը, եւ Ս․Գրիգորի մատուրը․ վերջինը ունէր մկրտարանի խորշ մը հիւսիսային պատին, այսինքն՝ կ՛ընդունէր այցելուներ։ == Մատենագրութիւն == Վանքը ըլլալով նաեւ Վանի առաջնորդանիստ, ունեցաւ լայն գործունէութիւն: Հոն զարգացաւ հայ գրչագրութեան ու մանրանկարչութեան արուեստը: Ստորեւ տրուած ցանկէն զատ, Վանքը հարուստ էր արձանագրութիւններով եւ «Յիշատակարան»ներով։ * 8-րդ դար՝ «վանահայրերուն պատմութիւնը» Տաճատ ճգնաւորին արձանագրութիւններ * 922 «Զարդագիրք Աւետարան» * 1293 «Աւետարան» * 14-րդ դարուն սկիզբը, արտագրութիւն Եպիփան Կիպրացիին գրութիւններուն (Յովհաննէս քհնյ․) * 1309 արտագրութիւն Յակոբ Մեծ Պարոնենցի կազմած «Աւետարան»ի (Ստեփանոս սրկ․ Վարագեցի) * 1318 եւ յաջորդող տարիներուն համար, Յովհաննէս քահանան կը գրէ «Գիրք մանկութեան» յիշատակարանը * 1401 «Ճառընտիր» * 1435 «Աւետարան» * 15-րդ դարուն առաջին կիսուն, ձեռագրերու արտագրում * 1442 «Յայսմաւուրք» * 1444 «Աւետարան» * 1445 եւ 1446 մէկական «Յայսմաւուրք» * 1448 «Գանձարան» (Եկեղեցական տարուան տօներուն նուիրուած հանդիսաւոր երգաշարքերն ամփոփող հայկական միջնադարեան ձեռագիր մատեան) մը * 1452 «Աւետարան»ի մը արտատպում * 1486 «Գանձարան» մը * 1507 «Յովհաննու Աւետարան»ի արտատպում՝ Յովհ․ Մանգասարենց եւ «Շարակնոց»՝ Զաքարիա աբղ․ * 1511 «Աւետարան» մը՝ Զաքարիա աբղ․ * 1534 «Մաշտոց» «ծիսարան-ծէս՝ կրօնական արարողութիւն» մը * 16-րդ դարուն կէսերուն, «Գանձարան» մը՝ Ներսէս կրօնաւոր Վարագեցի *[[1559]] «Աւետարան»ի մը արտագրում՝ Յովհաննէս *[[1602]] «Աստուածաշունչ» *[[1617]] «Աւետարան» *[[1644]] «Սաղմոսարան»՝ Սահակ քհնյ․ *[[1660]] «Շարակնոց» *[[1679]] «Յիշատակարան» *[[1684]] «Յայսմաւուրք» ժամանակագրութիւն՝ Գրիգոր Վարագեցի *[[1721]] Արձանագրութիւն-յիշատակարան Բարթողոմէոս Շուշանցի *[[1739]] «Աւետարան»՝ Կարապետ վրդ․ *[[1754]] «Ձեռագրի մը յիշատակարանը» *[[1772]] «Պրոկզի Աստուածաբանութեան շաղկապած մեկնութիւնը» *[[1775]] «Մեկնութիւն ԺԲ․ Մարգարէից»՝ Գէորք Նագաշ *[[1857]] «Արծուի Վասպուրական» == Վանահայրեր - առաջնորդներ == * Ճգնաւորներ՝ Թոթիկ եւ Յովէլ * Տէր Երեմիա, հայր Տաճատ * Գրիգոր (9-րդ դարու կիսէն ետք) * 909 եպիսկոպոս է Յակոբ * 949 վանահայր է Անանիա [[Մոկք|Մոկացի]] * 11-րդ դարուն՝ Պօղոս Վրդ․ * 12-րդ դարուն՝ Ստեփանոս Տիրացուն եւ Սարգիս եպիսկոպոս * 1231 առաջնորդ է Ղուկաս * 1300 առաջնորդ է Պետրոս * 1304 առաջնորդ է Յովհաննէս «իմաստասէր»ը * 1310 վանահայրեր՝ Սարգիս եւ ապա Պետրոս՝ յետագային Պետրոս «վեհիմաստ հովապետ» եպիսկոպոս * 14-րդ դարուն երկրորդ կիսուն, առաջնորդ է Տէր Պօղոս * 1393 առաջնորդ է Տէր Սահակ * 1419 առաջնորդ է Տէր Ատոմ «սրբասէրը» * 1421 առաջնորդ է Յովհաննէս եպիսկ․ յետաքային կը կոչուի Մեծն Յովհաննէս․ հաւանաբար զանազանուելու անոր յաջորդէն * 1486 առաջնորդ է Յովհաննէս արք․ * 16-րդ դարասկիզբին՝ առաջնորդ է Ատոմը * 1510, առաջնորդ է Կարապետ արք․ * 1555 առաջնորդ է Ներսէս եպիսկոպոս * 1560, առաջնորդ է Սահակ արք․ * 1565 առաջնորդ է Մարգար՝ «հեզ ու հանդարտ յաչո ամենին»․ խոր ծերութեան պատճառաւ, 1595թ․ անոր պարտականութիւնները կը կատարեն՝ Ստեփանոս արք․ եւ Կարապետ *[[1600 թուական|1600]] առաջնորդ է Մարտիրոս *[[1647 թուական|1647]] առաջնորդ ՝ Կիրակոս Վրդ․ *[[1660 թուական|1660]] առաջնորդ է Պօղոս աստուածաբան Վրդ․ եւ գիտապետ *[[1669 թուական|1669]] առաջնորդ է Յովհաննէս Վրդ․ *[[1679 թուական|1679]] առաջնորդ է Կարապետ Վրդ․ (կը յաջորդէ Յովասափ Ղափանցիին՝ վանահայր մի քանի տարուան համար) *[[1697 թուական|1697]] առաջնորդ է Ստեփանոս [[Բաղէշ|Բաղիշեցի]]ն *[[1711 թուական|1711]] առաջնորդ է Բարթողոմէոս Շուշանցին *[[1739 թուական|1739]] առաջնորդ է Յովհաննէս «քաջրարուն վարդապետը» * Յովհաննէսի աթոռակից եւ յաջորդը կ՛ըլլայ Սամուէլ վրդ․ *[[1754 թուական|1754]] առաջնորդ է Գրիգոր եպ․ Ճունճունկանց *[[1775 թուական|1775]] առաջնորդ է Բաղդասար արք․ * 19-րդ դարասկիզբին վանահայր է՝ Յարութիւն [[Բաղէշ|Բաղիշեցի]]ն *[[1817 թուական|1817]] առաջնորդ է Սարգիս վրդ․ Պարտիզակցին *[[1825 թուական|1825]] վեր ի վարոյ առաջնորդ է Մկրտիչ վրդ․ *[[1832 թուական|1832]] առաջնորդ է Ղազար Բերկրցի *[[1836 թուական|1836]] առաջնորդ է Յարութիւն վրդ․ Սարայլեան * Յաջորդաբար առաջնորդներ եղած են՝ Պետրոս արք․ Կուրապցին, Մկրտիչ վրդ․ Նարեկացին, Մովսէս Լիմնեցին եւ Գաբրիէլ Շորոյեան *[[1857 թուական|1857]] [[Մկրտիչ Խրիմեան]] *[[1885 թուական|1885]]-[[1886 թուական|1886]] Գրիգորիս Արքեպիսկոպոս Ալեաթճեանը == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Տես նաեւ == * [[Սօս Վանի]] * [[Նարեկայ Վանք]] *[[Մկրտիչ Խրիմեան|Խրիմեան Հայրիկ]] == Արտաքին յղումներ == * [[Մոնկոլ-թաթարներու Տիրապետութիւնը Հայաստանի Մէջ]] * [http://armlands.com/portfolio/%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%B9%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6/Հայ Մանրանկարչութիւն]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.google.com/search?ei=gex0XDOYgpO-D--btbAK&q=%D5%8A%D5%A5%D5%BF%D6%80%D5%B8%D5%BD+%D4%B3%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%A4%D5%A1%D6%80%D5%B1+%D5%AF%D5%A1%D5%A9%D5%B8%D5%B2%D5%AB%D5%AF%D5%B8%D5%BD%D5%A8&oq=%D5%8A%D5%A5%D5%BF%D6%80%D5%B8%D5%BD+%D4%B3%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%A4%D5%A1%D6%80%D5%B1+%D5%AF%D5%A1%D5%A9%D5%B8%D5%B2%D5%AB%D5%AF%D5%B8%D5%BD%D5%A8&gs_l=psy-ab.3...4381.4381..5684...0.0..0.172.172.0j1......0....2j1..gws-wiz.......0i71.-yvvFNAtFPw Պետրոս Գետադարձ կաթսղիկոս] * [http://www.digilib.am/book/456/479/9433/%D5%86%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%A3%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%20%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%A5%D6%82%D5%B8%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6%20%D5%AB%20%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%A1%D5%A2%D5%B6%D5%A1%D5%AF%20%D5%A3%D5%A1%D6%82%D5%A1%D5%BC%D5%BD%20%D4%B1%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A5%D5%AC%D5%A5%D5%A1%D5%B6%20%D5%8F%D5%A1%D5%B3%D5%AF%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB Շուշանց գիւղ] * [http://www.digilib.am/book/1518/1847/15347/?lang=en Վասպուրական. Նշանաւոր վանքեր - 2] * * [https://hetq.am/hy/article/93563 Վան Տոպսի եկեղեցիները...] * [http://www.digilib.am/am/149/library/149 Գրիգոր Վարագեցի] * [https://www.dasaran.am/apps/wiki/view/id/7508 Բերկրի շրջան, Վասպուրական] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407175609/https://www.dasaran.am/apps/wiki/view/id/7508 |date=2019-04-07 }} [[Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ]] 1mjzn1hw6i6l3siore1wf6y6on2m4nf 250662 250661 2026-05-02T15:30:57Z HoMen 269 250662 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Կրօնական կառոյց | անուանում = | բնօրինակ անուանում = | պատկեր = Varagavank view Bachmann 1913.png|75px|մինի|Վարագավանք, 1913]] | նկարագրութիւն = | տարածաշրջան = Վասպուրական | }} [[Պատկեր:Caucasus.A2001306.0815.250m.jpg|300px|մինի|Հայկական բարձրաւանդակ- կեդրոնը՝ [[Վանայ լիճ]]]] [[Պատկեր:Varagavank plan Bachmann 1913.png|300px|մինի|1) Ս. Սոֆիա 2) Ս. Յովհաննէս 3) Ս. Աստուածածին (կայ) 4) Ս. Գէորգ (կայ) 5) Ս.Նշան 6) Ս.Խաչ (կայ) 7) Ս. Սիոն (կայ) 8) Ժամատուն]] '''Վարագայ (Սուրբ Նշանի Վանք)''', կը գտնուի [[Վան]]էն 5 քմ․ հարաւ-արեւելք, Վարագ լերան վրայ<ref>[http://wikimapia.org/30925231/hy/%D5%8E%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%A1-%D5%AC%D5%A5%D5%BC#/photo/4627050 նկարներ Վարագ լերան]</ref>։ == Աշխարհագրական դիրք == Վարագ լերան լանջը նեղ ձորով մը երկուքի կը բաժնուի․ արեւելեան՝ վերին եւ արեւմտեան՝ ներքին ([[Վան]] քաղաքին կողմը)։ Այդ երկու մասերուն վրայ կը կանգնէին Վարագայ վանքերը, Վերին Վարագ՝ բարձր դիրքի վրայ եւ Ներքին` Ստորին Վարագ, Վարագայ Ս․ Նշանի, Աւագ Ս․ Նշան եւ կամ՝ Վարագավանք․ ծովի մակերեսէն 1800մ․ բարձութեամբ հովիտի մը վրայ<ref name="գործ">{{Cite web |url=http://echmiadzin.asj-oa.am/11461/1/19-41.pdf |title=Վան քաղաքի պատմաճարտարապետական ժառանգութիւնը, Էջմիածին,արեւելահայերէն |accessdate=2019-02-23 |archive-date=2019-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407175603/http://echmiadzin.asj-oa.am/11461/1/19-41.pdf |dead-url=yes }}</ref>։ Հեռուէն երկու վանքերը կը թողէին մէկ համալիրի տպաւորութիւն<ref name="համով">[http://serials.flib.sci.am/openreader/Vaspurakan_1940/book/index.html#page/284/mode/2up Վասպուրական], [[Վան]] - վանքեր</ref>։ Վարագավանքը երկար ժամանակ եղած էր եպիսկոպոսանիստ, եւ անոր վանահայրերը նաեւ կը համարուէին [[Վան]]ի եւ շրջակայ գիւղերուն առաջնորդ։<ref>[http://wikimapia.org/9382498/Varagavank#/photo/1151465Նկարներ Վարագավանքի]</ref>,<ref>[https://vimeo.com/195515482 A ride through the spiritual landscape of Van]</ref> == Հիմնադրութիւն == Հիմնադրութեան յստակ թուական չկայ։ Կան հետեւեալ գրաւոր աւանդութիւնները կամ արձանագրութիւնները։ === Պատմական === Վանքին հիմնադրումը կը համընկնի [[Գրիգոր Լուսաւորիչ|Ս․ Գրիգոր Լուսաւորիչի]] ներկայութեան նաեւ Ս. Նշան մասունքի յայտնութեան թուականին՝ 7-րդ դար։ ==== Աւետարանի մը աւանդութիւն ==== Աւետարանի մը մէջ գրուած աւանդութեան համաձայն<ref name="համով" />), [[Հռիփսիմեանց Կոյսեր|Հռիփ­­­սի­­­­­­­մէ կոյս]]ե­­­­­­­րը Գա­­­յեանէ մայ­­­րա­­­­­­­պետին առաջ­­­նորդու­­­թեամբ կը հաս­­­նին Հա­­­յաս­­­տան։ Հալածանքներէն փրկուելու համար կը հասնին Վա­­­րագայ լեռ, ու անոր Գա­­­լիլիա կո­­­չուող գա­­­գաթին քա­­­րայրնե­­­րէն մէ­­­կուն մէջ կը պահեն Խա­­­չափայ­­­տին մա­­­սունքը։ Կոյսերէն ոմանք կը մնան Վա­­­րագայ լե­­­րան վրայ՝ սպա­­­սար­­կ­ելու Ս. Նշա­­­նը։ Մնացեալնե­­­րը [[Հռիփսիմեանց Կոյսեր|Հռիփ­­­սի­­­­­­­մէ կոյսին]] ու Գա­­­յեանէ մայ­­­րա­­­­­­­պետին հետ կը հասնին [[Վաղարշապատ|Էջ­­­միածին]], այն ատեն երբ [[Գրիգոր Լուսաւորիչ]] կ'ելլէ [[Խոր Վիրապ|Խոր Վի­­­րապ]]էն։ Ան կ'այ­­­ցե­­­­­­­լէ Վա­­­րագայ լե­­­րան ճգնա­­­ւոր­­­նե­­­­­­­րուն, որոնք անոր անունով կը կա­­­ռու­­­ցեն եկե­­­ղեցի մը։ Ս. մա­­­սունքը Վա­­­րագայ լե­­­րան վրայ կը պա­­­հուի մին­­­չեւ [[7-րդ դա­­­ր]]։ Վարդ պատ­­­րիկ Ռշտու­­­նիի օրօվ՝ 653-ին, Թո­­­դիկ ճգնա­­­ւորը իր Յո­­­վէլ աշա­­­կեր­­­տին հետ ուխտի կ'երթայ Վա­­­րագայ լեռ։ Անոնք եր­­­կար ատեն հոն կը ճգնին եւ կ'աղօ­­­թեն՝ փա­­­փաքե­­­­­­­լով գտնել սուրբ մա­­­սունքը։ Իրիկուն մը լե­­­րան գա­­­գաթին լոյս կը ծա­­­գի եւ կը լու­­­սա­­­­­­­ւորէ ամբողջ լե­­­ռը, ապա 12 լոյ­­­սէ սիւ­­­ներ կը խո­­­յանան դէպի եր­­­կինք եւ 12 օր շա­­­րու­­­նակ կը լու­­­սա­­­­­­­ւորեն շուրջ բո­­­լորը։ Կ՚ըսեն, թէ սուրբ մա­­­սունքը իր մաս­­­նա­­­­­­­տու­­­փով լոյ­­­սե­­­­­­­րուն մէջէն կը բարձրա­­­նայ ու կը մտնէ եկե­­­ղեցի՝ Ս. Սե­­­ղանին։ Եւ այդ լոյ­­­սէն ձայն մը կը հաս­­­նի. «Քրիս­­­տոս հա­­­ճեցաւ բնա­­­կիլ Ս. Նշա­­­նին մէջ՝ Հա­­­յոց աշ­­­խարհի պահ­­­պա­­­­­­­նու­­­թեան եւ փրկու­­­թեան հա­­­մար»։ ==== Յայսմաւուրք եւ ժողովրդական աւանդութիւն ==== Ըստ [[Յայսմաւուրք]]ի<nowiki/>ն, ինչպէս նաեւ ժողովրդական աւանդութեան, Վարագայ եկեղեցիներու հիմնադիրը Ս․ [[Գրիգոր Լուսաւորիչ]]ն է։ Իսկ մասունքին յայտնումին կ'արժանանայ Թոդիկ աղօթասէր ճգնաւորը, 664-ին: ==== Շինարարութեան պատուէր ==== Ներ­­­սէս Գ. Տա­­­յեցի Շի­­­նող կա­­­թողի­­­կոս եւ Թէոդորոս իշխանի որդի Վարդ սպարապետը, երբ կ'իմանան մասունքին յայտնումին մասին, կ'երթան Վարագայ լեռ՝ տեսնելու կատարուած հրաշքը: Հայրապետը կը պատուիրէ լու­­­սե­­­­­­­ղէն սիւ­­­նե­­­­­­­րուն տե­­­ղը կա­­­ռու­­­ցել 12 սիւներով եկե­­­ղեցի մը, որ կ'անուանուի Ս. Նշան: ''Կը գրէ նաեւ «Նշա­­­նաւ ամե­­­նայաղթ» շա­­­րակա­­­նը, որ կ՚եր­­­գո­­­­­­­ւի տօ­­­նին''․ «''Որ նշանաւ ամենայաղթ, Խաչի քո, Քրիստոս, Բարձեր զդատապարտութիւն, Ազգի մարդկան''»: (Շարականին երաժշտութիւնը՝ <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rfZenX8N78Uշարականի երաժշտութիւնը]</ref>) == Տեղեկագրութիւն == Վերին Վարագի բարձր դիրքը՝ սաստիկ ցուրտը, պատճառ կ'ըլլայ որ ճգնաւորները [[8-րդ դար|8-րդ դարու]] վերջերը տեղափոխուին Ներքին Վարագ։ [[9-րդ դար]]ուն Վարագավանքը կազմակերպուած է արդէն, սակայն զայն կը գրաւեն Ութմանիկները (արաբական ցեղախումբ մը)․ Աշոտ Արծրունի իշխանը<ref>{{Cite web |url=http://www.historyofarmenia.am/am/Encyclopedia_of_armenian_history_Ashot_Arcruni%D4%B1%D5%B7%D5%B8%D5%BF |title=Արծրունի (արեւելահայերէն) |accessdate=2019-02-24 |archive-date=2019-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407175603/http://www.historyofarmenia.am/am/Encyclopedia_of_armenian_history_Ashot_Arcruni%25D4%25B1%25D5%25B7%25D5%25B8%25D5%25BF |dead-url=yes }}</ref> կը յաջողի ազատագրել վանքը, իսկ բանտէն ազատել կրօնաւորներն ու Գրիգոր վանահայրը։ 10-րդ դարուն, Գագիկ թագաւորին <ref>[https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%AF_%D4%B1_%D4%B1%D6%80%D5%AE%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%ABԳագիկ Արծրունի (արեւելահայերէն)]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> օրով, վանքը կը շէննայ․ Գագիկին տիկինը՝ Մլքէ թագուհին կառուցել կու տայ Ս․ Աստուածածին եկեղեցին եւ ձեռնամուխ կ'ըլլայ «Զարդագիրք Աւետարան»ին, զոր կը նուիրէ վանքին<ref name="համով" />։ 981-ին Խուշուշ թագուհին՝ Սենեքերիմ<ref>[https://fr.wikisource.org/wiki/M%C3%BCller-Simonis_-_Du_Caucase_au_Golfe_Persique/Les_environs_de_Van 1892թ․ էջ․ 263-271, Վանքին, վանահայրերուն եւ Սենեքերիմի գահին նկարներ] {{ref-fr}}</ref> Արծրունի թագաւորին տիկինը, կառուցել կու տայ Ս․ Սոֆիա եկեղեցին։ [[Մոնկոլ-թաթարներու Տիրապետութիւնը Հայաստանի Մէջ|Մոնկոլներու]] Հայաստան արշաւանքի տարիներուն, 1318 թուականին Վանքը ներքին լուրջ խնդիրներ կը դիմագրաւէ, որոնք աւերիչ կը հանդիսանան․ սակայն Պետրոս եպս․ եւ անոր օգնականները՝ Յովասափ եւ Կարապետ գիտնական, կը դիմադրեն եւ կը վերականգնեն աւերակները<ref name="համով" />: 1354-ին Եփրեմ քհն․ ժառանգաբար ստացած [[Աստուածաշունչ]] մատեան մը Վարագայ Ս․ Նշանին կը նուիրէ։ Իսկ 1392-ին թուրքերէն յափշտակուած «Սողոմոնի Առակներն» եւ «ԺԲ․ մարգարէից գիրքը» ետ կ'առնուին ու Վանքին կը վերադարձուին։ 1400-ին վանքին մէջ վարակիչ մահացու հիւանդութեան պատճառով քանի մը հոգեւորականներ կը մահանան։ 1402-ին Անանիա Վարագեցի Վանքին մէջ խաչքար մը կը կանգնեցնէ։ 1421-ին Վանքին «Ճաշոց» մը կը նուիրուի, որմով յայտնի կը դառնայ, թէ [[Վան]]ի առաջնորդն է ''հանճարեղ վրդ․ Մարգարայ''․ Մարգար առաջնորդը եղած է [[Գրիգոր Տաթեւացի]]ին աշակերտը։ 1425-ին Խոճա Աստուածատուր յափշտակուած «Նարեկ» մը կը գնէ եւ Վերին Վարագ կը բերէ։ Այդ տարիներուն, Յովհաննէս եպս․-ի օրով, բազմաթիւ ձեռագիրներ կ'արտագրուին։ [[Պատկեր:Cathedral of St. James.JPG|300px|մինի|Երուսաղէմի Ս․ Յակոբ]] [[Պատկեր:Akhtamar Island on Lake Van with the Armenian Cathedral of the Holy Cross.jpg|300px|մինի|աջից|Վանայ լիճը, Աղթամար կղզին եւ Ս․ Խաչ եկեղեցին (նկարը՝ հարաւէն)]] 1505-1525 թուականներուն Շահ Իսմայէլի կառավարութեան տարիներուն, անոր տիկինը 1519-ին կը միաբանի Վարագավանք եւ «Աւետարան» մը կը նորոգէ։ Պարսկաթրքական կռիւներու ընթացքին, Վասպուրականն ու Վարագավանքը կողոպուտի եւ աւերի կ'ենթարկուին<ref name="գործ" />։ Սակայն շուտով վանքը կը վերականգնի։ Այդ տարիներուն հռչակ կ'ունենայ Զաքարիա երգասացը, որ կ'երգէ ''«չքնաղ երգ»ը «ԶՎարագն ասեմ»''։ [[1581 թուական|1581]]-էն սկսեալ, Վարագավանքին մէջ համբաւ կը վայելէ Վարագեցի Բարսեղ՝ իր արտաքին եւ գրական գործունէութեամբ։ [[17-րդ դար|17-րդ]] դարասկիզբին, Մարտիրոս արք․ օրերուն, Վարագավանքը նախանձելի վիճակի կը հասնի։ Նաեւ Մարտիրոս արք․ Վարագավանքէն զատ, կը յաջողի թեթեւցնել [[Երուսաղէմ]]ի Ս․ Յակոբայ Վանքին պարտքերը։ [[1648]]-ին [[Վան]]այ շրջանին մէջ կը պատահի աղիտալի երկրաշարժ մը։ Վարագավանքի եկեղեցիներէն հինգը կը քանդուի, սակայն անմիջապէս կը վերականգնի Կիրակոս վանահօր ջանքերով եւ շնորհիւ բարերարներու՝ խոճաներ Ամրխան, Յովհաննէս եւ Դիլանչի, չալապի Մարխաս։ Այս վերաշինութիւններուն ընթացքին Ս․ Խաչ եկեղեցին կը վերածուի մատենադարանի։ Սակայն քիչ ետք, վանքը կ'ենթարկուի կողոպուտի․ կը չարչարուին կրօնաւորները ե՛ւ վանահայրը, որպէսզի ցոյց տան գանձերուն վայրը։ Աւազակները կը շարունակեն փնտռել ու կը յաջողին գտնել գանձարանն ու այն դարանը, ուր դարերու ընթացքին պահուած էր Խա­­­չափայ­­­տ Ս. Նշանը։ Այս չարչարանքներուն պատճառով երեք երիցագոյն վանականներ կը մահանան։<ref name="համով" /> Գանձերը կը տարուին Խոշաբ: 1655-ին հա­­­յերը կ՚ազա­­­տեն մա­­­սունքը։ Նոյն թուականին, [[Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցի|Աղթամարի]] կաթողիկոսութիւնը կը փորձէ տիրանալ Վարագավանքին, սակայն հարցը կը լուծէ Էջմիածինի Յակոբ Կաթողիկոսը՝ լիազօրելով Պօղոս Վարդապետը։ Կարապետ վարդապետին վանահայրութեան օրերուն, համբաւի կ'արժանանայ Գրիգոր Վարագեցին։ [[18-րդ դար|18-րդ դարու]] ընթացքին, Վարագավանքը կը շարունակէ ծաղկիլ։ Կը գրուին բազմաթիւ Յիշատակարաններ։ Գրիգոր եպս․ Ճունճունկանց Խաչափայտ Ս. Նշանը կը փոխադրէ [[Վան]]ի Էջմիածին եկեղեցին։ Վարագավանքին մէջ անոր համար զետեղուած է խաչքար մը։ Ան նաեւ կը վերանորոգէ Ս․ Խաչ եկեղեցին։ [[Պատկեր:Ardzoui Vasbouragan.jpg|300px|մինի|աջից|Արծուի Վասպուրական ամսագիրի օրինակ մը]] [[1803|1803-ին]] տէր Ղազար դարպասին պարիսպը կը նորոգէ։ Վանահայր Սարգիս կը հրաժարի եւ անոր յաջորդող Մկրտիչ վրդ․ Գաղատացիին 1832-ին Թամուր փաշան խեղդամահ կ'ընէ։ [[Վան]]ի մեծամեծները կը խանգարեն Վանքին կանոնաւոր ընթացքին՝ կը խառնուին անոր կեանքին ու գործին։ Այս պատճառով, վերընտրուած Ղազար Բերկրցին եւս, ինչպէս իր նախորդ Սարգիս վանահայրը, կը հրաժարի իր պաշտօնէն։ Յաջորդ առաջնորդերը նոյնպէս կը հրաժարին. Պետրոս արք․ Կուրապցին, Մկրտիչ վրդ․ Նարեկացին, Մովսէս Լիմնեցին։ Գաբրիէլ Վ․ Շորոյեան, էջմիածին կ'երթայ ու եպիսկոպոս կը ձեռնադրուի։ Ան Վարագավանքին մէջ շինարարական աշխատանքի կը լծուի, հայերուն կրթական մակարդակը կը փորձէ բարձրացնել։ Նաեւ Ս․ Սիոն եկեղեցին շտեմարանի կը վերածէ։ Իր առաջնորդութեան օրերուն Վարագ կու գայ [[Մկրտիչ Խրիմեան]], որ իր գործունէութեամբ մեծ համբաւ կը շինէ<ref>[https://www.yerepouni-news.com/2018/09/26/%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%B4%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%B4%D5%A5%D5%AE-%D5%A4%D5%A7%D5%B4%D6%84%D5%A5%D6%80-%D5%AD%D6%80%D5%AB%D5%B4%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D6%80%D5%AB%D5%AF-%D5%A5%D6%82-3/Պատմական Մեծ Դէմքեր. Մկրտիչ Խրիմեան Եւ Իր Ժամանակները]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>։ [[Պատկեր:Mkrtich Khrimyan.jpg|300px|մինի|[[Մկրտիչ Խրիմեան]] (Խրիմեան Հայրիկ)]] [[Մկրտիչ Խրիմեան]] կը բանայ Ժառանգաւորաց վարժարանը՝ դպրոց եւ տպարան, ուր կը տպուի «Արծուի Վասպուրական»<ref>[http://azator.gr/?p=5325Արծուի Վասպուրական, նկար]</ref> թերթը։ Սոյն վարժարանը կը վերածուի Երկրագործական վարժարանի։ Վարագավանքը Վանի առաջնորդարանի տիրութենէն կ'անջատուի։ Երբ [[Մկրտիչ Խրիմեան]]ին (''Խրիմեան Հայրիկ'') [[1885 թուական|1885]]-ին [[Բարձր Դուռ|Բարձր դուռը]] [[Կոստանդնուպոլիս|Պոլիս]] կը կանչէ, Վարագավանքի վանահայրութիւնը դարձեալ կ'անցնի Վանի թեմին։ Անոր յաջորդը՝ Գրիգորիս Արք. Ալեաթճեան (կը պաշտօնավարէ մինչեւ [[1888]]) կը նորոգէ տպարանը, Ժառանգաւորաց դպրոցի շէնքն ու այլ շինութիւններ։ Անոր յաջորդներուն օրով վանքը կը շարունակէ իր շէն ընթացքը մինչեւ Յունիս [[1896]], երբ Վանի կոտորածի օրերուն, ինչպէս ամբողջ շրջանը, կ'ենթարկուի քիւրտ եւ թուրք թալանողներու յարձակման։ Վանքին միաբանները, Ժառանգաւորաց դպրոցի աշակերտները եւ վանք աշխատող մշակների՝ կը սպաննուին, վանքապատկան շարժական գոյքը, անասուներն ու արջառը, կը կողոպտուին։ Կը հրկիզուին եւ աւերակի կը վերածուին վանքին վարչական շինութիւններուն մեծ մասը։ Վանքը կ՛ամայանայ։ === Խաչափայտ Ս․ մասունքին «արկածախնդրութիւնները» === Խա­­­չափայ­­­տ Սրբազան մասունքը մինչեւ 1021 կը մնայ Վարագավանք, երբ՝ Սենեքերիմ Արծրունին կը տեղափոխէ [[Սեբաստիա]]: Անոր մահէն ետք, մասունքը կը վերադառնայ հին տեղը եւ հոն կը մնայ մինչեւ [[1651]] թ.։ Աւազակներ կը կողոպտեն զայն, սակայն միաբաններն ու հաւատացեալներ կը հետապնդեն։ Այսպէս, Մարխաս Չալապին վճառելով մեծ փրկագին, Ս․ Խաչը ետ կ՛առնէ․ կը զետեղուի Վանի Ս. Տի­­­րամօր եկե­­­ղեցիին մէջ, որ կ՚անո­­­ւանա­­­փոխո­­­ւի Ս. Նշա­­­նի (կամ Էջմիածին)։ Այստեղ սուրբ մա­­­սունքը կը մնայ մինչեւ [[1915]] թո­ւականը։ === Վանքի կալուած === Վանքը ըլլալով նաեւ Վանի առաջնորդանիստ, ունեցաւ լայն գործունէութիւն: Հոն զարգացաւ հայ գրչագրութեան ու մանրանկարչութեան արուեստը: Վանքը հարուստ էր։ Ունէր անշարժ եւ շարժական հարստութիւն: Ունէր 619 կտոր (այդ օրերու չափանիշ) վարելահող եւ հսկայ տարածութեամբ արօտատեղի: Իր տօնական օրերուն շատ նուէրներ կը ստանար. ուխտաւորներու հոծ բազմութիւն մը Վարագ կու գար: === Տօնը === Վարագավանքը կը տօնէր Համբարձման<ref>http://www.aztagdaily.com/archives/13510 Համբարձման Տօն</ref> Հինգշաբթի Օրը եւ Վա­­­րագայ [[Խաչի Տօներ|Սուրբ Խա­­­չի տօ­­­նը]], որ կը տօնուի Խաչ­­­վե­­­­­­­րացէն եր­­­կու շա­­­բաթ ետք՝ Սեպ­­­տեմբե­­­րի 25-էն [[1 Հոկտեմբեր|Հոկ­­­տեմբե­­­ր 1-ին]] ին­­­կած Կի­­­րակի օրը։ == Վանքը - Եկեղեցիներու նկարագրութիւն == Ներքին Վարագավանք կամ՝ Վարագայ Ս․Նշանի վանք եւ կամ Վարագավանք (թրք․ Yedi Kilise)։ Մէկ կողմէն կը նայէր դէպի ձորակը եւ Ներքին Վարագ, միւս կողմէն՝ դէպի Վան քաղաք եւ [[Վանայ լիճ]]։ Կը բաղկանար համախմբուած եօթը եկեղեցիներէ, որոնք կ՛երկարէին Վանքի բակին հիւսիս արեւելեան կողմէն դէպի հարաւ։ Բակին արեւմտեան եւ հարաւային երկայնքին կը գտնուէին երկյարկանի շէնքեր․ անոնք կ՛ըմդգրկէին վանական խցեր, Ժառանգաւորաց վարժարանը եւ ծխական դպրոցները, եպիսկոպոսարանը եւ այլ օժանդակ սենեակներ։ Վանքին գլխաւոր մուտքը կը գտնուէր համալիրի հարաւ արեւմտեան կողմը։ Անոր կից՝ վանական գոմն ու փարախը։ [[Պատկեր:Van vilayet in armenian.png|300px|մինի|աջից|Քարտէս - Վարագայ լերն ու Վարագավանքի դիրքը]] Ստորեւ, եկեղեցիները կը նշուին կարգով, ըստ վանքին համալիրի յատակագիծին․ հիւսիս արեւելեան կողմէն դէպի արեւելք (ձախէն աջ) չորս եկեղեցիներ՝ Ս․Նշան, Ս․Աստուածածին, Ս․Յովհաննէս եւ Սուրբ Սօֆիա եւ անոնց առջեւը մնացեալ երեքը՝ Ս․Խաչ, Ս․Գէորգ եւ Ս․Սիոն։<ref name="գործ" />,<ref>[https://archive.org/details/diebaukunstderar01strz/page/82 Վարագավանքի ճարտարապետական արուեստը էջ 82-84, {{ref-de}}]</ref>,<ref name="հոտով">[https://www.houshamadyan.org/arm/mapottomanempire/vanvilayet/kazaofvan/religion/churchesandmonasteries3.html Յուշամատեան, Վանի վանքեր-Վարագայ վանքի ընդհանուր նկարը եւ յատակագիծը]</ref> '''Ս․Նշան'''․- Պզտիկ եկեղեցի մըն էր, պայտաձեւ կամարներով եւ փայտակերտ գմբէթով։ Անոր հարաւ արեւմտեան դուռը կը կապուէր Ս․Աստուածածին եկեղեցիին հետ։ '''Ս․ Աստուածածին'''․- Վարագի բոլոր եկեղեցիներէն ամենագեղեցիկը․ անոր յատակագիծը նման էր Աղթամարի Ս. Խաչ եկեղեցուոյ յատակագիծին։ Շինուած էր անտաշ մեծ քարերէ, իսկ կաթողիկէն՝ թրծուած աղիւսէ։ Եկեղեցին խաչաձեւ էր, անսիւն, չորս խորաններով, եւ զարդարուած էր 12 անկիւն ունեցող գմբէթով եւ բրգաձեւ կաթողիկէով։ Առանձնայատկութիւններէն էր այն, որ չորս պատերը անմիջապէս իրարու չէին միանար, այլ ամէն անկիւն մէկական խորշ ունէր, որոնց մէջէն դուռ կը բացուէր դէպի խորանները։ Արեւմտեան կողմի խորշերուն դռները փակուած էին, որովհետեւ այս խորշերէն մէկը Արծրունի թագաւորին, միւսը՝ թագուհիին աղօթատեղին էր։ Եկեղեցւոյ բոլոր կամարները պայտաձեւ էին։ Չորս նեղ ու փոքր պատուհաններ անփայլ լոյս կը սփռէին։ Միայն, արեւմտեան դուռը կը նայէր գաւիթին, որ յայտնի էր Ս.Գէորգ անունով։ Եկեղեցւոյ մէկ անկիւն մը միայն զետեղուած էր գեղեցիկ խաչքար մը, որուն արձանագրութիւնը երկաթագիր էր։ Պատերը ճերմակ ներկուած էին <ref name="գործ" />,<ref name="հոտով" />։ '''Ս․Յովհաննէս''' կամ «Քառասուն աբեղայից եկեղեցի»ն․- Շինուած էր սրբատաշ քարերով։ Ունէր պայտաձեւ կամարներ, կամարակապ ''կոզակ''*, ութանկիւն կաթողիկէ՝ չորս լուսամուտերով։ Ս․ Սոֆիա եկեղեցուոյ հետ կը կապուէր հարաւ արեւմտեան դուռէն։<ref name="գործ" /> '''Ս. Սոֆիա'''․- Կը կոչուէր նաեւ Բերգաւոր․ հաւանական է թէ պատերազմի կամ վտանգի օրերուն վանականները հոն կը պատսպարուէին, որովհետեւ պաշտպանուելու յարմարութիւններ ունէր։ ''Կոզակ''ը կիսակլոր էր։ Անոր արեւմտեան պատին վրայ կար արձանագրութիւն մը (զոր արտատպած էր «Արծիւ Վասպուրական» թերթը), ըստ որուն՝ եկեղեցին կառուցած էին Սենեքերիմ Արծրունի թագաւոր եւ իր տիկինը։ '''Ս․Խաչ'''․- Շինուած էր սրբատաշ քարերով, ունէր կիսակլոր ''կոզակ'' մը եւ փայտաշէն գմբէթ։ Մատենադարանի վերածուեցաւ։ '''Ս․Գէորգ'''․- Ունէր մուտքի նախասրահ մը։ Գաւիթը քառակուսի էր, ութանկիւն գմբէթով, հարուստ՝ իւղաներկ պատկերներով։ Անոր հիւսիսային պատին արեւմտեան անկիւնը կը տանէր Ս․Խաչ եկեղեցին։ Ս․Աստուածածին տանող մուտքը արեւելեան կողմն էր, իսկ հիւսիսային պատին արեւելեան անկիւնի խորշը՝ մկրտարանն էր։ Հոն թաղուած էին Սենեքերիմ թագաւորը ու իր տիկինը, եւ Պետրոս Գետադարձ կաթողիկոսը։ <ref name="համով" />,<ref name="գործ" /> '''Ս․Սիոն'''․- Կը գտնուէր Ս․Գէորգին հարաւային կողմը։ Երբ կաթողիկէն եւ պատերուն մեծ մասը կ՛աւերուին, ցորենի շտեմարանի կը վերածուի։ ''կոզակ=եկեղեցւոյ խորանի մեծ կամարի մէջտեղը'' Յիշատակումի արժանի է '''Վերին Վարագ'''ը՝ Վերին Վարագավանքը եւ կամ՝ Ս․ Գրիգոր վանքը․ <ref>[http://tert.nla.am/archive/HGG%20TERT/byuzandion%20k.polis/1900/1900(1066).pdf Բիւզանդիոն 1900,թ․1066]</ref> կը գտնուէր բարձրաւանդակի վրայ, Ներքին Վարագավանքէն հիւսիս արեւելք։ Ունէր երեք եկեղեցի՝ Ս․ Փրկիչ, Ս․ Աստուածածին եւ Ս․ Հռիփսիմեանց կամ Գրիգորի մատուռ։ Անոր շինութիւնը կատարուած էր երեք փուլով։ Նախ Հռիփսիմեան կոյսերուն կողմէն՝ Ս․ Աստուածածինը, որ կը գտնուէր «Կարմրուոր» կոչուած սարալանջին վրայ եւ «կը բացուէր» դէպի Շուշանց գիւղը, [[Վան]] քաղաքի Այգեստանը եւ [[Վանայ լիճ]]ը։ 9-րդ դէպի 10-րդ դարուն՝ կիսակլոր Ս․Փրկիչը, եւ Ս․Գրիգորի մատուրը․ վերջինը ունէր մկրտարանի խորշ մը հիւսիսային պատին, այսինքն՝ կ՛ընդունէր այցելուներ։ == Մատենագրութիւն == Վանքը ըլլալով նաեւ Վանի առաջնորդանիստ, ունեցաւ լայն գործունէութիւն: Հոն զարգացաւ հայ գրչագրութեան ու մանրանկարչութեան արուեստը: Ստորեւ տրուած ցանկէն զատ, Վանքը հարուստ էր արձանագրութիւններով եւ «Յիշատակարան»ներով։ * 8-րդ դար՝ «վանահայրերուն պատմութիւնը» Տաճատ ճգնաւորին արձանագրութիւններ * 922 «Զարդագիրք Աւետարան» * 1293 «Աւետարան» * 14-րդ դարուն սկիզբը, արտագրութիւն Եպիփան Կիպրացիին գրութիւններուն (Յովհաննէս քհնյ․) * 1309 արտագրութիւն Յակոբ Մեծ Պարոնենցի կազմած «Աւետարան»ի (Ստեփանոս սրկ․ Վարագեցի) * 1318 եւ յաջորդող տարիներուն համար, Յովհաննէս քահանան կը գրէ «Գիրք մանկութեան» յիշատակարանը * 1401 «Ճառընտիր» * 1435 «Աւետարան» * 15-րդ դարուն առաջին կիսուն, ձեռագրերու արտագրում * 1442 «Յայսմաւուրք» * 1444 «Աւետարան» * 1445 եւ 1446 մէկական «Յայսմաւուրք» * 1448 «Գանձարան» (Եկեղեցական տարուան տօներուն նուիրուած հանդիսաւոր երգաշարքերն ամփոփող հայկական միջնադարեան ձեռագիր մատեան) մը * 1452 «Աւետարան»ի մը արտատպում * 1486 «Գանձարան» մը * 1507 «Յովհաննու Աւետարան»ի արտատպում՝ Յովհ․ Մանգասարենց եւ «Շարակնոց»՝ Զաքարիա աբղ․ * 1511 «Աւետարան» մը՝ Զաքարիա աբղ․ * 1534 «Մաշտոց» «ծիսարան-ծէս՝ կրօնական արարողութիւն» մը * 16-րդ դարուն կէսերուն, «Գանձարան» մը՝ Ներսէս կրօնաւոր Վարագեցի *[[1559]] «Աւետարան»ի մը արտագրում՝ Յովհաննէս *[[1602]] «Աստուածաշունչ» *[[1617]] «Աւետարան» *[[1644]] «Սաղմոսարան»՝ Սահակ քհնյ․ *[[1660]] «Շարակնոց» *[[1679]] «Յիշատակարան» *[[1684]] «Յայսմաւուրք» ժամանակագրութիւն՝ Գրիգոր Վարագեցի *[[1721]] Արձանագրութիւն-յիշատակարան Բարթողոմէոս Շուշանցի *[[1739]] «Աւետարան»՝ Կարապետ վրդ․ *[[1754]] «Ձեռագրի մը յիշատակարանը» *[[1772]] «Պրոկզի Աստուածաբանութեան շաղկապած մեկնութիւնը» *[[1775]] «Մեկնութիւն ԺԲ․ Մարգարէից»՝ Գէորք Նագաշ *[[1857]] «Արծուի Վասպուրական» == Վանահայրեր - առաջնորդներ == * Ճգնաւորներ՝ Թոթիկ եւ Յովէլ * Տէր Երեմիա, հայր Տաճատ * Գրիգոր (9-րդ դարու կիսէն ետք) * 909 եպիսկոպոս է Յակոբ * 949 վանահայր է Անանիա [[Մոկք|Մոկացի]] * 11-րդ դարուն՝ Պօղոս Վրդ․ * 12-րդ դարուն՝ Ստեփանոս Տիրացուն եւ Սարգիս եպիսկոպոս * 1231 առաջնորդ է Ղուկաս * 1300 առաջնորդ է Պետրոս * 1304 առաջնորդ է Յովհաննէս «իմաստասէր»ը * 1310 վանահայրեր՝ Սարգիս եւ ապա Պետրոս՝ յետագային Պետրոս «վեհիմաստ հովապետ» եպիսկոպոս * 14-րդ դարուն երկրորդ կիսուն, առաջնորդ է Տէր Պօղոս * 1393 առաջնորդ է Տէր Սահակ * 1419 առաջնորդ է Տէր Ատոմ «սրբասէրը» * 1421 առաջնորդ է Յովհաննէս եպիսկ․ յետաքային կը կոչուի Մեծն Յովհաննէս․ հաւանաբար զանազանուելու անոր յաջորդէն * 1486 առաջնորդ է Յովհաննէս արք․ * 16-րդ դարասկիզբին՝ առաջնորդ է Ատոմը * 1510, առաջնորդ է Կարապետ արք․ * 1555 առաջնորդ է Ներսէս եպիսկոպոս * 1560, առաջնորդ է Սահակ արք․ * 1565 առաջնորդ է Մարգար՝ «հեզ ու հանդարտ յաչո ամենին»․ խոր ծերութեան պատճառաւ, 1595թ․ անոր պարտականութիւնները կը կատարեն՝ Ստեփանոս արք․ եւ Կարապետ *[[1600 թուական|1600]] առաջնորդ է Մարտիրոս *[[1647 թուական|1647]] առաջնորդ ՝ Կիրակոս Վրդ․ *[[1660 թուական|1660]] առաջնորդ է Պօղոս աստուածաբան Վրդ․ եւ գիտապետ *[[1669 թուական|1669]] առաջնորդ է Յովհաննէս Վրդ․ *[[1679 թուական|1679]] առաջնորդ է Կարապետ Վրդ․ (կը յաջորդէ Յովասափ Ղափանցիին՝ վանահայր մի քանի տարուան համար) *[[1697 թուական|1697]] առաջնորդ է Ստեփանոս [[Բաղէշ|Բաղիշեցի]]ն *[[1711 թուական|1711]] առաջնորդ է Բարթողոմէոս Շուշանցին *[[1739 թուական|1739]] առաջնորդ է Յովհաննէս «քաջրարուն վարդապետը» * Յովհաննէսի աթոռակից եւ յաջորդը կ՛ըլլայ Սամուէլ վրդ․ *[[1754 թուական|1754]] առաջնորդ է Գրիգոր եպ․ Ճունճունկանց *[[1775 թուական|1775]] առաջնորդ է Բաղդասար արք․ * 19-րդ դարասկիզբին վանահայր է՝ Յարութիւն [[Բաղէշ|Բաղիշեցի]]ն *[[1817 թուական|1817]] առաջնորդ է Սարգիս վրդ․ Պարտիզակցին *[[1825 թուական|1825]] վեր ի վարոյ առաջնորդ է Մկրտիչ վրդ․ *[[1832 թուական|1832]] առաջնորդ է Ղազար Բերկրցի *[[1836 թուական|1836]] առաջնորդ է Յարութիւն վրդ․ Սարայլեան * Յաջորդաբար առաջնորդներ եղած են՝ Պետրոս արք․ Կուրապցին, Մկրտիչ վրդ․ Նարեկացին, Մովսէս Լիմնեցին եւ Գաբրիէլ Շորոյեան *[[1857 թուական|1857]] [[Մկրտիչ Խրիմեան]] *[[1885 թուական|1885]]-[[1886 թուական|1886]] Գրիգորիս Արքեպիսկոպոս Ալեաթճեանը == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Տես նաեւ == * [[Սօս Վանի]] * [[Նարեկայ Վանք]] *[[Մկրտիչ Խրիմեան|Խրիմեան Հայրիկ]] == Արտաքին յղումներ == * [[Մոնկոլ-թաթարներու Տիրապետութիւնը Հայաստանի Մէջ]] * [http://armlands.com/portfolio/%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%B9%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6/Հայ Մանրանկարչութիւն]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.google.com/search?ei=gex0XDOYgpO-D--btbAK&q=%D5%8A%D5%A5%D5%BF%D6%80%D5%B8%D5%BD+%D4%B3%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%A4%D5%A1%D6%80%D5%B1+%D5%AF%D5%A1%D5%A9%D5%B8%D5%B2%D5%AB%D5%AF%D5%B8%D5%BD%D5%A8&oq=%D5%8A%D5%A5%D5%BF%D6%80%D5%B8%D5%BD+%D4%B3%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%A4%D5%A1%D6%80%D5%B1+%D5%AF%D5%A1%D5%A9%D5%B8%D5%B2%D5%AB%D5%AF%D5%B8%D5%BD%D5%A8&gs_l=psy-ab.3...4381.4381..5684...0.0..0.172.172.0j1......0....2j1..gws-wiz.......0i71.-yvvFNAtFPw Պետրոս Գետադարձ կաթսղիկոս] * [http://www.digilib.am/book/456/479/9433/%D5%86%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%A3%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%20%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%A5%D6%82%D5%B8%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6%20%D5%AB%20%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%A1%D5%A2%D5%B6%D5%A1%D5%AF%20%D5%A3%D5%A1%D6%82%D5%A1%D5%BC%D5%BD%20%D4%B1%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A5%D5%AC%D5%A5%D5%A1%D5%B6%20%D5%8F%D5%A1%D5%B3%D5%AF%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB Շուշանց գիւղ] * [http://www.digilib.am/book/1518/1847/15347/?lang=en Վասպուրական. Նշանաւոր վանքեր - 2] * * [https://hetq.am/hy/article/93563 Վան Տոպսի եկեղեցիները...] * [http://www.digilib.am/am/149/library/149 Գրիգոր Վարագեցի] * [https://www.dasaran.am/apps/wiki/view/id/7508 Բերկրի շրջան, Վասպուրական] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407175609/https://www.dasaran.am/apps/wiki/view/id/7508 |date=2019-04-07 }} [[Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ]] o7afb3r90u2627o3mu7tc1lgwxuutww 0 30598 250664 248147 2026-05-03T07:24:21Z Nayiri Mouradian 12105 250664 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:CyBC_building_photo.jpg|alt=Կիպրոսի Ռատիոկայանի շէնք|մինի|Կիպրոսի Ռատիոկայանի մայր շէնք]]<big>'''Կիպրոսի Հայկական Ռատիոժամը'''</big> պետական Ռատիոհեռուստաընկերութեան հաստատութեան մէկ փոքր մասնիկն է։ == ՊԱՏՄԱԿԱՆ == Կիպրոսի Ռատիոկայանը CBC-ին, յետագային Cyprus Broadcasting Corporation-ը, հիմնադրուած է Հոկտեմբեր 1953 թուականին, Կիպրոսի անկախութենէն եօթը տարիներ առաջ։ Կիպրոս իր անկախութիւնը հռչակած է 1 Հոկտեմբեր 1960-ին<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rik.cy/|title=Αρχική - ΡΙΚ.cy|website=Αρχική - ΡΙΚ.cy|language=Յունարէն|accessdate=2025-12-12}}</ref>։ 1957-ին, կը հաստատուի նաեւ հեռատեսիլի կայանը։ Ռատիոյկայանն ու հեռատեսիլի կայանները մինչեւ օրս կը գործեն, որպէս մէկ ամբողջութիւն, մէկ վարչակազմի ներքոյ։ Կիպրոսի հեռուստաընկերութիւնը, կիսակառավարական հաստատութիւն մըն է եւ 1959-էն սկսեալ վերանուանուած է CyBC - Cyprus Broadcasting Corporation (անգլերէնով), իսկ յունարէնով ΡIK - Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου<ref name=":0" />։ Յունարէն, թրքերէն եւ անգլերէն լեզուներով առաջին ձայնասփռումները տեղի ունեցած են 4 Հոկտեմբեր 1953-ին։ Իսկ Հայկական Ռատիոյժամի առաջին ձայնասփռումը տեղի ունեցած է 17 Նոյեմբեր 1953-ին, մօտաւորապէս հիմնադրութենէն վեց շաբաթ ետք, Ռատիոկայանի առաջին ալիքէն, ամիսը մէկ անգամ, կէս ժամ տեւողութեամբ մինչեւ 1955 թուականը։ Առաջին խօսնակը եղած է Պրն․ Սարգիս Խասգալեանը, որ միեւնոյն ժամանակ վարած է Ազգային Առաջնորդարանի քարտուղարի պաշտօնը։ Յստակ չէ սակայն, թէ մինչեւ ո՞ր թուականը ան եղած է հայկական ռատիոժամի խօսնակ։ Աղբիւր՝ ուսումնասիրող-հետազօտող Ալեքսանդր Հատճիլիրաս։ 1955-1963/64 տարիներուն, Հայկական Ռատիոժամի յայտագիրը կը սկսի  ձայնասփռուիլ Կիպրոսի Ռատիոկայանին երկրորդ ալիքէն, իսկ 1965-էն սկսեալ, վերջնականապէս կը տեղափոխուի երկրորդ ալիքի վրայ, 603 Քիլօ սիքըլ, 498 մեթր վրայ (միջին ալիք) եւ մուտք կը գործէ շատ մը հայօճախներէ ներս, Կիպրոսի մէջ կամ Կիպրոսէ դուրս, ոգեւորելով ընտանիքի բոլոր անդամները առանց սեռի ու տարիքի խտրութեան։ Իսկ 1996-էն սկսեալ, մնալով հանդերձ ռատիոկայանի երկրորդ ալիքի յայտագիրներու շարքին, միջին ալիքէն  կը տեղափոխուի FM STEREO 91.1 մէկահերցի վրայ։ Մինչեւ Լիբանանի եւ շրջակայ հայկական գաղութներու (Եւրոպա, ԱՄՆ կամ Աւստրալիա) մէջ անձնական ռատիոկայաններու կայացումը (80-ական թուականներէն ետք), Կիպրոսի հայկական Ռատիոժամը եղած է Միջին Արեւելքի մի՛ակ հայկական ռատիոժամը։ Մինչեւ օրս, ան կը հանդիսանայ նաեւ միակ հանրային մակարդակի հայկական Ռատիոժամը աշխարհի մէջ։ 2020-էն սկսեալ, Ռատիոժամի յայտագիրները կարելի է ունկնդրել համացանցի միջոցաւ cybc.com.cy , LIVE Radio , RIK2, ինչպէս նաեւ աւելի ուշ <nowiki>''</nowiki>Audio on Demand<nowiki>''</nowiki> վրայ։ == ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆԻ ԾՐԱԳԻՐՆԵՐՈՒ ԵՒ ՅԱՅՏԱԳԻՐՆԵՐՈՒ ՑԱՆԿ == Սկզբնական շրջանին հայկական ռատիոժամի յայտագիրները կը ձայնասփռուէին հետեւեալ օրերուն ։- 1953-1955 միայն Երեքշաբթի օրերը, ամիսը մէկ անգամ (կէս ժամ տեւողութեամբ)։ 1955-1970 միայն Կիրակի օրերը 1970-1975 Չորեքշաբթի եւ Կիրակի օրերը։ 1976-1977 Չորեքշաբթի, Շաբաթ եւ Կիրակի օրերը։ 1978-1980 Երկուշաբթի, Չորեքշաբթի, Ուրբաթ, Շաբաթ եւ Կիրակի օրերը։ 1981-էն սկսեալ ամէնօրեայ դրութեամբ, շաբաթը եօթը օր, մէկ ժամ տեւողութեամբ։ 1996-էն սկսեալ, FM STEREO 91.1 մէկահերց ալիքի վրայ կ.ե. ժամը 5-6։ Հայկական Ռատիոժամը իր գործունէութիւնը կը շարունակէ մինչեւ օրս, օրական դրութեամբ երեկոյեան ժամը 5.00-6.00 ձայնասփռելով հայկական երգեր, լուրեր եւ տարբեր նիւթերով յայտագիրներ։ === Նորօրեայ Յայտագիրներու Ցանկ․- === Երկուշաբթի օր - «21-րդ դարու Արդի Կինը» յայտագիրը - Կը պատրաստէ եւ կը ներկայացնէ - Նայիրի Մուրատեան (Քիւսպէկեան) Երեքշաբթի օր - «Հարզազրոյցներ» յայտագիրը - Հարցազրոյցները կը ծրագրէ, կը համակարգէ եւ կը վարէ Նայիրի Մուրատեան (Քիւսպէկեան) Չորեքշաբթի օր - «Ռատիօ Պարբերաթերթ» յայատգիրը - Կը պատրաստէ եւ կը ներկայացնէ Տիանա Պետրոսեան-Պանայի Հինգշաբթի օր - «Առողջապահական» յայտագիրը - Կը պատրաստէ եւ կը ներկայացնէ Տիանա Պետրոսեան-Պանայի Ուրբաթ օր - «Գրական» յայտագիրը - Կը պատրաստէ եւ կը ներկայացնէ Վիոլէթա Անդրանիկի Նալչաճեան Շաբաթ օր - «Ռատիօ Պարբերաթերթ» - Կը պատրաստեն եւ կը ներկայացնէ փոխնիփոխ Տիանա Պետրոսեան-Պանայի եւ Նայիրի Մուրատեան (Քիւսպէկեան) Շաբաթ օր - Ամիսը անգամ մը - «Նարեկի Ձայն» յայտագիրը - Մասնակցութեամբ Նարեկ հայկական Վարժարաններու Նախակրթարանի եւ Միջնակարգի աշակերտներուն եւ Հայերէն լեզուի ուսուցիչներուն - Կը համակարգէ Նայիրի Մուրատեան (Քիւսպէկեան) Փետրուար 2025-էն սկսեալ Կիրակի օր - «Բարոյախօսական դրուագրներ» - Կը ներկայացնեն Գերապատիւ Տ․ Յովհաննէս Ծ․ Վրդ․ Սաղտըճեան եւ Տէր Մաշտոց Աւագ Քհնյ․ Աշգարեան եւ Տէր Մոմիկ Աւագ․ Քհնյ․ Հապէշեան - կը համակարգէ Նայիրի Մուրատեան (Քիւսպէկեան) Յունուար 2025-էն սկսեալ Հայկական Տաղաւար Տօներու յատուկ յայտագիրներ զրոյցի տեսքով - Կը ծրագրէ եւ կը համակարգէ Նայիրի Մուրատեան (Քիւսպէկեան), մասնակցութեամբ Թեմիս Կաթողիկոսական փոխանորդի - Գերաշնորհ Տ․ Խորէն Արք․ Տողրամաճեան - 2020 - 2024 - Գերաշնորհ Տ․ Կոմիտաս Արք․ Օհանեան - 2025 Հայկական եւ Միջազգային տօներու նուիրուած իւրայատուկ յայտագիրներ - կը պատրաստեն եւ կը ներկայացնեն Նայիրի Մուրատեան (Քիւսպէկեան), Տիանա Պետրոսեան-Պանայի եւ Վիոլէթա ԱնդրանիկիՆալչաճեան։ == ԱՇԽԱՏԱԿԱԶՄ == Հայկական Ռատիոկայանի աշխատակազմին մէջ եղած եւ ուրոյն դերակատարութիւն ունեցած է մայեսթրօ Սեպուհ Աբգարեանը իր յայտնի «Պատուէրներ» յայտագիրով 70-ականներու եւ 80-ականներու ժամանակաշրջանին։ Սիլվա Թաշճեան (Լիաժամ պաշտօնեայ մինչեւ 2005), Սիսի Թորոսեան (Լիաժամ պաշտօնեայ մինչեւ 2004), Նազիկ Կոստանեան (Լիաժամ պաշտօնեայ մինչեւ 2016) եւ Հայրապետ Թորոսեան (մասնաժամ պաշտօնեայ մինչեւ 2004)։ Լուրեր խմբագրող Հայրապետ Կէօքճեան (մինչեւ 2005)։ նշենք նաեւ, թէ Լիբանանեան քաղաքացիական պատերազմի տարիներուն, շնորհիւ Աշճեան թուրզի նիւթական ներդրումին, Կիպրոսի Հայկական Ռատիոժամը ծաղկունք ապրեցաւ։ === Ներկայ Անձնակազմի Պատկեր․- === Վիոլէթա Անդրանիկի Նալչաճեան 1988 մինչեւ օրս - Արտադրող/ներկայացնող - մասնաժամ (բաց ժամկէտով պաշտօնեայ)։ Նաիյրի Մուրատեան (Քիւսպէկեան) 2004 մինչեւ օրս - Արտադրող/հաղորդավար - մասնաժամ (բաց ժամկէտով պաշտօնեայ)։ Տիանա Պետրոսեան-Պանայի 2004 մինչեւ օրս - Արտադրող/հաղորդավար - մասնաժամ (բաց ժամկէտով պաշտօնեայ)։ Արթօ Դաւիթեան եւ Վահան Այնէճեան 2006 մինչեւ օրս - Լուրեր խմբագրող (տարեկան դրութեամբ համաձայնագիրի հիմամբ)։ Նայիրի Մուրատեան (Քիւսպէկեան) եւ Տիանա Պետրոսեան-Պանայի իրենց լայն մասնակցութիւնը կը բերեն նաեւ Ռատիոկայանի առաջին ալիքի եւ մնացեալ ալիքներու տարբեր բնոյթի աշխատանքներուն՝ առօրեայ դրութեամբ։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Հաղորդակցութեան տեսակներ]] nxofhmdxi0ut9km38frm9apotfg60f9 4 30730 250668 250654 2026-05-03T08:41:20Z Marina Boghigian 111 /* Հայ Կանայք */ 250668 wikitext text/x-wiki == Ստեղծել == # [[Ակնեզ Մօ]] - [[:en:Agnez Mo]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 16 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Անկուն]] - [[:en:Anggun]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:58, 16 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սարա Պեռնար]] - [[:en:Sarah Bernhardt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:54, 30 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոնիա Կանտի]] - [[:en:Sonia Gandhi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:39, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քլոտիա Գարտինալէ]] - [[:en:Claudia Cardinale]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ֆետերիքա Մողերինի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:53, 24 Մարտ 2026 (UTC) # [[Մարլին Տիթրիք]] - [[:en:Marlene Dietrich]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Տեպի Ռէյնոլծ]] - [[:en:Debbie Reynolds]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ճուտի Կարլընտ]] - [[:en:Judy Garland]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Աննա Նեթրեպքօ]] - [[:en:Anna Netrebko]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:12, 16 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Անն Իտալկօ]] - [[:en:Anne Hidalgo]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ակնես Քալամար]] - [[:en:Agnès Callamard]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:59, 30 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մուրասաքի Շիքիպու]] - [[:en:Murasaki Shikibu]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:10, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հիլըրի Քլինթըն]] - [[:en:Hillary Clinton]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] - [[:en:Rosa Luxemburg]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճէյն Օսթըն]] - [[:en:Jane Austen]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] - [[:en:Mary Wollstonecraft]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Շելլի]] - [[:en:Mary Shelley]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:47, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)--'' # [[Ճոան Պաէզ]] - [[:en:Joan Baez]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մարիլին Մոնրօ]] - [[:en:Marilyn Monroe]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճուլիա Ռոպըրթս]] - [[:en:Julia Roberts]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Շթեֆի Կրաֆ]] - [[:en:Steffi Graf]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:44, 25 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սիմոն Տը Պուվուար]] - [[:en:Simone de Beauvoir]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:39, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Պենազիր Պութօ]] - [[:en:Benazir Bhutto]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Աւրիլ Հէյնզ]] - [[:en:Avril Haines]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Ուիթնի Հիուսթըն]] - [[:en:Whitney Houston]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Թերեզա Մէյ]] - [[:en:Theresa May]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Կրեթա Թունպըրկ]] - [[:en:Greta Thunberg]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:53, 17 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սելենա]] - [[:en:Selena]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]] - [[:en:Ursula von der Leyen]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Սերենա Ուիլիըմզ]] - [[:en:Serena Williams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Պրիթնի Սփիրզ]] - [[:en:Britney Spears]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քլաուտիա Սէյինպաում]] - [[:en:Claudia Sheinbaum]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Ճորճիա Մելոնի]] - [[:en:Giorgia Meloni]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մարիա Զախարովա]] - [[:en:Maria Zakharova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] - [[:en:Queen Noor of Jordan]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Վիքթորիա Պեքհամ]] - [[:en:Victoria Beckham]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Նիքոլ Քիտմըն]] - [[:en:Nicole Kidman]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Օփրա Ուինֆրի]] - [[:en:Oprah Winfrey]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Պրիժիթ Մաքրոն]] - [[:en:Brigitte Macron]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մոնիքա Պելուչի]] - [[:en:Monica Bellucci]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հալի Պերի]] - [[:en:Halle Berry]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Օտրի Ազուլէ]] - [[:en:Audrey Azoulay]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մելանիա Թրամփ]] - [[:en:Melania Trump]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մարիա Շարափովա]] - [[:en:Maria Sharapova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:04, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նաթալի Փորթմըն]] - [[:en:Natalie Portman]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սանտրա Պուլլոք]] - [[:en:Sandra Bullock]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հերթա Միւլըր]] - [[:en:Herta Müller]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Ճաքսոն]] - [[:en:Mary Jackson (engineer)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Սառա]] - [[:en:Sarah]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Քլեր Ատամզ]] - [[:en:Claire Adams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Պելլա Հատիտ]] - [[:en:Bella Hadid]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Քամալա Հարիս]] - [[:en:Kamala Harris]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մատոննա]] - [[:en:Madonna]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սառա Շահի]] - [[:en:Sarah Shahi]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] - [[:en:Alice Stone Blackwell]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Լիւսի Սթոն]] - [[:en:Lucy Stone]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Քեթրին Քլարք]] - [[:en:Katherine Clark]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Եսթեր]] - [[:en:Esther]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ճոնիս Հան]] - [[:en:]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ռեպեքա (աստուածաշնչական կերպար)]] - [[:en:Rebecca (biblical figure)]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Պարպարա Սամփսըն]] - [[:en:Barbara Sampson]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Պարպարա]] - [[:en:Barbara]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] - [[:en:Ana Paula dos Santos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Շանթալ Պիա]] - [[:en:Chantal Biya]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Հինտա Տէպայ Իթնօ]] - [[:en:Hinda Déby Itno]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Սառա Նազարպայեւա ]] - [[:en:Sara Nazarbayeva]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Անկելա Մերքել]] - [[:en:Angela Merkel]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ռի Սոլ-ճու]] - [[:en:Ri Sol-ju]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Թաթիանա Քարիմովա]] - [[:en:Tatyana Karimova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սիլիա Ֆլորես]] - [[:en:Cilia Flores]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Կրէյս Մուկապէ]] - [[:en:Grace Mugabe]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Փիքֆըրտ]] - [[:en:Mary Pickford]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մէյ Ուեսթ]] - [[:en:Mae West]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ճէյն Ֆոնտա]] - [[:en:Jane Fonda]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սինտի Քրաուֆորտ]] - [[:en:Cindy Crawford]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Լիզ Թրաս]] - [[:en:Liz Truss]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] - [[:en:Suella Braverman]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Շէյք Հասինա]] - [[:en:Sheikh Hasina]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Նաո­մի Քեմփ­պը­լ]] - [[:en:Naomi Campbell]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Օպրի Փլազա]] - [[:en:Aubrey Plaza]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Շարլիզ Թերոն ]] - [[:en: Շարլիզ Թերոն ]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Կոլտա Մայիր]] - [[:en:Golda Meir]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Ժիզել Պիւնտհեն]] - [[:en:Gisele Bündchen]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Քամերոն Տիազ]] - [[:en:Cameron Diaz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Փենելոփէ Քրուզ]] - [[:en:Penélope Cruz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Կրէյս Քելի]] - [[:en:Grace Kelly]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Էլինոր Ռուզվելթ]] - [[:en:Eleanor Roosevelt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Քարլա Պրունի]] - [[:en:Carla Bruni]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Էվա Փերոն]] - [[:en:Eva Perón]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Իմելտա Մարքոս]] - [[:en:Imelda Marcos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Միշէլ Օպամա]] - [[:en:Միշէլ Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճէյն Ատամս]] - [[:en:Jane Addams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:39, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Նատիա Մուրատ]] - [[:en:Nadia Murad]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Լամիէ Աճի Պաշար]] - [[:en:Lamiya Haji Bashar]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Պեթի Ուիլիամս]] - [[:en:Betty Williams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Օլկա Թոկարչուկ]] - [[:en:Olga Tokarczuk]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Կերթի Գորի]] - [[:en:Gerty Cori]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Տորոթի Սաթոն]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Կերթրուտ Պել]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:46, 16 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճեն Փսաքի]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:57, 20 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Փիքֆորտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:57, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Ճիւլի Անտրիւս]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:00, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:01, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Իզապէլ Փերոն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:05, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Քլարա Ցեթքին]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:05, 6 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Քեթլին Քենետի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Քեթրին Հեփպըրն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:23, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ուաֆա Սլէյման]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:07, 9 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Պել Պոյտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարիա Քորինա Մաչատօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ա­տա Եո­նաթ|Ատա Եոնաթ‎]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:24, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Գայիանէ Ջաղացպանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Աննա Թիխօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:21, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[The Supremes]] - [[:en:The Supremes]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:34, 29 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] - [[:en:Alice Griffith Carr]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոֆիա Լորեն]] - [[:en:Sophia Loren]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] - [[:en:Gina Lollobrigida]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:36, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] # [[Կանացիակերպ աղամաններ]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 07:01, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] # [[Թուլիփ Ճոշի]] - [[:en:Tulip Joshi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:07, 26 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մարինելա]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:44, 31 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոֆիա Վեպօ]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:38, 31 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Վենիւս Ուիլիըմս]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Քոլեթ Խուրի]] - [[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 11 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Փինելոբի Տելթա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Էրսի]] - [[:en:Herse (daughter of Cecrops)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Նեմեսիս]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Աթինա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)'' === Հայ Կանայք === # [[Կրեթա Վարդանեան]] - [[:en:Greta Vardanyan]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:06, 18 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ատելիա Պետրոսեան]] - [[:en:Adeliia Petrosian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:07, 18 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քլարա Աբգար]] - [[:en:Clara Abkar]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Կարինէ Ասլամազեան]] - [[:en:Karine Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոնա Մովսէսեան]] - [[:en:Sona Movsesian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ալիս Փանիկեան]] - [[:en:Alice Panikian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:10, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)]] - [[:hy:Վարդուհի Խաչատրյան (օպերային երգչուհի)]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մարիա Նալպանտեան]] - [[:en:Maria Nalbandian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նորա Գէորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:12, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մարիամ Նուր]] - [[:en:Mariam Nour]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ալինա Մնացականեան]] - [[:en:Alina Mnatsakanian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Կրեթա Թասլաքեան]] - [[:en:Gretta Taslakian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Կլատիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:14, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մարիաննա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նինա Պէրպէրովա]] - [[:en:Nina Berberova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Աննա Կասեան]] - [[:en:Anna Kasyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 12:52, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հիլտա Չոպոյեան]] - [[:en:Hilda Tchoboian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:55, 24 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սառա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Քարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:05, 24 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Թամարա Խանըմ]] - [[:en:Tamara Khanum]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:03, 26 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Երանուհի Ասլամազեան]] - [[:en:Eranuhi Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:22, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճեքի Ղազարեան]] - [[:en:Jackie Kazarian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:48, 24 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոնիա Պալասանեան]] - [[:en:Սոնիա Պալասանեան]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:33, 20 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Տաթեւ Չախեան]] - [[:en:Tatev Chakhian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:32, 20 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Նելլի Դանիէլեան]] - [[:en:Nelly Danielyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Հուրի Պէրպէրեան]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:00, 16 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նարինէ Աղբալեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:55, 25 Մարտ 2026 (UTC) # [[Կարինէ Ռաֆայէլեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:57, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Սեւան Նագգաշեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:59, 6 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սիրան Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:53, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Աննա Արզումանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:30, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռայա Նազարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:38, 8 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:09, 13 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մաթա Հարի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:07, 13 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Վարդուհի Քալանթար]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քնար Սվաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 15 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Վարդիթեր Ֆելէկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:58, 17 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նորա Պայրագտարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարօ Երզնկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:44, 21 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Լիա Օսիպեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արմինիա Պապայեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 21:05, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] - ,--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC) # [[Լիւսի Աշճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:35, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Եւա Պեկլարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:37, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Ռէյչըլ Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:38, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Յասմիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:14, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Իզապելլա Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Էլէն Ասատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նունէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Էմմա Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Վարսէն Աղաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արմինէ Անտա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Աստղիկ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Այտա Գիւմրեցի]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռուզաննա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Զուարթ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Մակինցեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Հեղինէ Մելիք-Հայկազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արփենիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:01, 2 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Թարխանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 04:52, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Նուարդ Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Մարինէ Ալես]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:41, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Ալլա Տէր Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:05, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Ռոզա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Լիլիթ Գալստեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Նունէ Եսայեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Շուշան Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Սիլվա Յակոբեան]] - -[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Նարէ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Անահիտ Չիպուխչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սիւնէ Սեւադա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սեւդա Սեւան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Զոյա Փիրզադ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Հայկուշ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մելանիա Աբովեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նայիրուհի Ալավերդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Լիանա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սիւզի Շահպազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռոզ Զուլալեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Գայիանէ Ներսիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արմինէ Գրիգորեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նուարդ Ալիխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռուզան Աւետիքեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նուարդ Աբալեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:26, 26 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Սեդա Վերմիշեւա]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:06, 30 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարգարիտ Աթաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:18, 30 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարգարիտ Թէրզեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:18, 30 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարինա Մարգարեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 08:40, 3 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ազնիւ-Այտա Պուճիքանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 08:40, 3 Մայիս 2026 (UTC) jrsyo8e7nxq889wx2m4438n40i5soyo 0 31611 250663 2026-05-03T07:21:22Z Marina Boghigian 111 Նոր էջ « '''Մարգարիտ Թէրզեան''', (21 Դեկտեմբեր 1929, Ռուսէ, Պուլկարիա - ), [[հայ]] թարգմանչուհի։ [[Հայաստանի գրողների միություն|Հայաստանի գրողներու միութեան]] անդամ ([[1978]]):<ref>https://zangak.am/authors/margarit-terzyan/biography</ref> == Կենսագրութիւն == Մարգարիտ Թէրզեանը ծնած է 21 Դեկտեմբեր [[1929]]-ին Պուլկարի...»: 250663 wikitext text/x-wiki '''Մարգարիտ Թէրզեան''', (21 Դեկտեմբեր 1929, Ռուսէ, Պուլկարիա - ), [[հայ]] թարգմանչուհի։ [[Հայաստանի գրողների միություն|Հայաստանի գրողներու միութեան]] անդամ ([[1978]]):<ref>https://zangak.am/authors/margarit-terzyan/biography</ref> == Կենսագրութիւն == Մարգարիտ Թէրզեանը ծնած է 21 Դեկտեմբեր [[1929]]-ին [[Պուլկարիոյ]] [[Ռուսէ]] քաղաքը։ [[1946]]-ին տեղափոխուած է Հայաստան։ [[1951]] թուականին աւարտած է [[Երեւանի Պետական Համալսարան]]ի բանասիրական ֆակուլտետի եւրոպական բաժինը (անգլերէն լեզու եւ գրականութիւն)։ [[1950]]-[[1996]] թուականներուն աշխատած է Հայպետհրատի մէջ որպէս խմբագիր։ Խմբագրական աշխատանքին զուգընթաց, ան թարգմանութիւններ կատարած է [[պուլկարերէն]]է եւ[[ռուսերէն]]է, թարգմանած է պուլկար դասական, ժամանակակից գրողներու ստեղծագործութիւնները։ Արտասահմանեան երկիրներու հետ բարեկամութեան «Հայ-պուլկարական ընկերութեան» հիմնադիր եւ գործօն անդամներէն է, [[Հայաստանի ժուռնալիստների միություն|Հայաստանի ժուռնալիստներու միութեան]] անդամ։ Թէրզեանի թարգմանութիւնները տպագրուած են հանրապետական գրական մամուլին մէջ։ Հեղինակ է շուրջ 40 թարգմանական գիրքերու<ref>[http://wua.am/%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%A1%D6%80%D5%AB%D5%BF-%D5%A9%D5%A5%D6%80%D5%A6%D5%B5%D5%A1%D5%B6/ Մարգարիտ Թէրզեանի կենսագրութիւնը ՀԳՄ կայքին մէջ]</ref><ref>{{Cite book |title=«Ով ով է. Հայեր». Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երեւան, 2005}}</ref><ref>{{Cite web |title=ԵՊՀ գրադարան քարտարան, Մարգարիտ Սիմոն Թէրզեան|url=http://89.249.207.20/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=ccl=su:%7B%D5%80%D5%A1%D5%B5%20%D5%A3%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%7D&sort_by=title_az&limit=au:%D4%B9%D5%A5%D6%80%D5%A6%D5%B5%D5%A1%D5%B6,%20%D5%84%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%A1%D6%80%D5%AB%D5%BF%20%D5%8D%D5%AB%D5%B4%D5%B8%D5%B6%D5%AB}}</ref>։ == Պարգեւներ եւ Մրցանակներ == * ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան «Գրիգոր Նարեկացի» յուշամետալ, 2016<ref>[http://mincult.am/index.php?al=mincult_awards&d=2 Գրականութեան տարածման, զարգացման, հանրահռչակման, հայագիտութեան ասպարէզին մէջ իր ունեցած նշանակալի աւանդին համար թարգմանիչներ Իրինա Կարումեանը եւ Մարգարիտ Թէրզեանը պարգեւատրուած են ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան «Գրիգոր Նարեկացի» յուշամետալով]</ref>: * ՀԳՄ եւ Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածինի «Կանթեղ» մրցանակ, 2012: * Պուլկարական մշակոյթին մատուցած ծառայութիւններուն համար Պուլկարիոյ կառավարութեան կողմէ արժանացած է «Մատարացի հեծեալ» առաջին կարգի շքանշանի, 2002: * «Գրական թերթ»-ի մրցանակ Թարգմանչաց տօնին առթիւ, 1982: == Երկեր == * Պուլկարերէն-հայերէն բառարան, Երեւան, 2013 (2-րդ հրատարակչութիւն)։ * Վրբան Ստամատով, Պատմուածքներ եւ զրոյցներ ծովէն, Երեւան, 2012։ * Պեյօ Եաւորով, Երկեր, Երեւան, 2008։ * Պուլկարերէն-հայերէն եւ հայերէն-պուլկարերէն բառարաններ, 2005։ * Սեւդա Սեւան, Ռոտոսթօ, Երեւան, 2003։ * Անտոն Տոնչեւ, Երբ ժամ էր ընտրութեան, Երեւան, 2003։<ref>https://wua.am/%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%A1%D6%80%D5%AB%D5%BF-%D5%A9%D5%A5%D6%80%D5%A6%D5%B5%D5%A1%D5%B6/</ref> == Թարգմանութիւններ (պուլկարերէնէ եւ ռուսերէնէ) == * [[Էրիխ Կոշ]], Խայտաբղէտ հասարակութիւն (պատմուածքներ, վիպակ), Ե., «Հայաստան», 1976, 412 էջ։ Վերջաբ.՝ [[Իդա Ռատվոլինա]]։ Նկ.՝ [[Վաղինակ Մանդակունի]]։ * Բոտեւ Քրիստօ, Երկեր (գիրքի արձակ բաժինը թարգմանած են Մարգարիտ Թէրզեանն ու Հրանդ Հրահանը), Ե., Հայպետհրատ, 1955, 422 էջ։ * Մանով Էմիլ, Դելիյաների վախճանը, Հայպետհրատ, 1958։ * Պուլկարական ժողովրդական հեքիաթներ, Ե., Հայպետհրատ, 1958։ * Վեժինով Պաւել, Հետքերը մնում են, Ե., Հայպետհրատ, 1960, 244 էջ։ * Անգելով Դիմիտր, Երկիրը կործանման եզրին, Ե., Հայպետհրատ, 1962, 261 էջ։ * Մոնով Տոդոր, Մահ չկայ, Ե., Հայպետհրատ, 1964, 346 էջ։ * Պուլկարական պատմուածքներ, Ե., 1966, 310 էջ։ * Սիդ Չապլին, Սարդինաձկան օրը, Ե., «Հայաստան», 1966, 370 էջ։ * Մարկով Գէորգի Տղամարդիկ, Ե., «Հայաստան», 1969, 360 էջ։ * Պուլկարական ժողովրդական հեքիաթներ, Ե., «Հայաստան», 1971, 213 էջ։ * Վագներ Գրիգորովիչ, Այվազովսկի, Ե., «Հայաստան», 1971, 360 էջ։ * Գուլիաշկի Անտրէյ, Ռոմանթիկ պատմութիւն, Ե., «Հայաստան», 1973, 298 էջ։ * Վեժինով Պաւել, Ջութակով տղան, Ե., «Հայաստան», 1974, 406 էջ։ * Էրիխ Կոշ, Խայտաբղէտ հասարակութիւն, Ե., «Հայաստան», 1976, 412 էջ։ * Էլին-Պելին, Եան Բիբիեան, Ե., «Սովետական գրող», 1977, 366 էջ։ * Դիմով Դիմիտր, Ծխախոտ, գիրք Ա, Ե., «Սովետական գրող», 1978, 686 էջ։ * Դիմով Դիմիտր, Ծխախոտ, գիրք Բ, Ե., «Սովետական գրող, 1980, 503 էջ։ * Գուլիաշկի Անտրէյ, Ավակում Զահովի կեանքն ու արկածները, Ե., «Սովետական գրող», 1980, 485 էջ։ == Ծանօթագրութիւններ == {{ծանցանկ}} nafs75337ex1eygf1a6r03soqywlj8m 0 31612 250667 2026-05-03T08:23:57Z Marina Boghigian 111 Նոր էջ «[[Պատկեր:Karina Aznavourian 2015 WCh ES-IN t204358.jpg|մինի|Ռուսահայ սուսերամարտիկ]] [[Քարինա Ազնաւուրեան]] (ռուս.՝ Карина Борисовна Азнавурян; հայերէն՝ Քարինա Ազնաւուրեան; անգլերէն՝ [http://Karina%20Aznavourian Karina Aznavourian] (20 Սեպտեմբեր 1974) ռուսահայ սուսերամարտիկ։ Ան երկու ոսկեայ մետալ նուաճած է 20...»: 250667 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Karina Aznavourian 2015 WCh ES-IN t204358.jpg|մինի|Ռուսահայ սուսերամարտիկ]] [[Քարինա Ազնաւուրեան]] (ռուս.՝ Карина Борисовна Азнавурян; հայերէն՝ Քարինա Ազնաւուրեան; անգլերէն՝ [http://Karina%20Aznavourian Karina Aznavourian] (20 Սեպտեմբեր 1974) ռուսահայ սուսերամարտիկ։ Ան երկու ոսկեայ մետալ նուաճած է 2000 եւ 2004 թուականներու ամառնային ողոմպիական խաղերու խմբային մրցումներուն։ Նաեւ նուաճած է պրոնզեայ մետալ 1996 թուականի ամառնային ողոմպիական խաղերուն <ref>https://web.archive.org/web/20121026104917/http://www.databaseolympics.com/players/playerpage.htm?ilkid=AZNAVKAR01</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200417201126/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/az/karina-aznavuryan-1.html</ref>։ == Կենսագրութիւն == Քարինա Ազնաւուրեանը ծնած է 20 Սեպտեմբեր 1974-ին, Պաքու՝ հայ-ատրպէյճանական ընտանիքի մէջ<ref>https://vestikavkaza.ru/articles/56182.html</ref>: 1990 թուականին ան իր ընտանիքին հետ տեղափոխվուած է Մոսկուա։Ան Փոխելով զէնքի տեսակը՝ սուսերէն անցած է (Épée)-ի, ան սկսած է մարզուիլ Ալեքսանտր Կիսլիունինի ղեկավարութեամբ։<ref>https://web.archive.org/web/20170723194341/http://rusfencing.ru/cntnt/o_fehtovan/kto_est_kt/k1/kislyunin_.html</ref> Ան աւարտած է ողոմպիական մարզախաղերու մասնակցողներ պատրաստող թիւ 3 դպրոցը, ապա՝ Ռուսաստանի ֆիզիքական դաստիարակութեան, մարզանքի, երիտասարդութեան եւ զբօսաշրջիկութեան պետական ​​համալսարանը։ 1996 թուականին Ռուսիոյ հաւաքականի կազմին մէջ դարձած է Աթլանթայի ողոմպիական խաղերուն<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/1996_Summer_Olympics</ref> պրոնզեայ մետալակիր եղած է։ 1997 թուականին ան նուաճած է 19-րդ համաշխարհային խաղերուն (FISU World University Games) արծաթեայ մետալներ՝ թէ՛ խմբային, թէ՛ անհատական ​​մրցումներուն։ Աւելի ուշ Ռուսիոյ հաւաքականի կազմին մէջ ըլլալով յաղթած է Սիտնիի (2000) եւ Աթէնքի (2004) ողոմպիական խաղերուն, այնուհետեւ 2003 թուականին յաղթած է աշխարհի առաջնութեան եւ 2004 թուականին՝ Եւրոպայի առաջնութեան մրցումներուն։ 2008 թուականին մարզական մասնագիտութիւնը աաւարտեէ ետք, ան ղեկավարած է Մոսկուայի թիւ 3 ողոմպիական խաղերու պատրաստուելու միջնակարգ յատուկ դպրոցի կրտսեր մարզադպրոցը, իսկ 2012 թուականի Օգոստոսին նշանակուած է նոյն դպրոցի տնօրէն։ == Մրցանակներ == *Պատուոյ շքանշան (24 օգոստոսի 2005թ.): *Բարեկամութեան շքանշան (19 ապրիլի 2001թ.): *«Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններուն համար» շքանշանի մետալ (6 Յունուար 1996թ.): == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծանցանկ}} == Արտաքին Յղումներ == *[https://fie.org/athletes/5749/ Քարինա Ազնաւուրեան] at the [http://International%20Fencing%20Federation International Fencing Federation] *[https://www.eurofencing.info/competitions/fencers/case:fencer/licence:00734138/ Քարինա Ազնաւուրեան] at the [http://European%20Fencing%20Confederation European Fencing Confederation] *[http://www.rusfencing.ru/cntnt/o_fehtovan/kto_est_kt/a1/aznavuryan.html/ Քարինա Ազնաւուրեան] at the [http://Wayback%20Machine Wayback Machine] *[https://www.olympics.com/en/athletes/karina-aznavourian/ Քարինա Ազնաւուրեան] at [http://Olympics.com Olympics.com] sezx9kpajmril0pj5xxs7h7zkjegveh