Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 0 32061 252303 252194 2026-06-15T07:30:29Z Maral Dikbikian 4797 252303 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Խոճա Ահմատ Ապպաս''' ({{Lang-en|Khwaja Ahmad Abbas}}, {{ԱԾ}}), շարժապատկերի հնդիկ բեմադրիչ, բեմագիր եւ գրող։ == Կենսագրական գիծեր<ref>{{Citation|title=Khwaja Ahmad Abbas|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Khwaja_Ahmad_Abbas&oldid=1351808694|date=2026-04-30|accessdate=2026-06-15|language=en}}</ref> == === Ընտանեկան ծագում === Ապպաս կը պատկանէր Փանիփաթի Անսարի ընտանիքին, որուն արմատները կը հասնին մինչեւ Ապու Այուպ ալ-Անսարի՝ իսլամութեան Մուհամմետ մարգարէի մօտիկ ընկերակիցը։ Այս ընտանիքին տուած յայտնի դէմքերուն շարքին են՝ 12-րդ դարու սուֆիական սուրբ Ապտուլլահ Անսարին (Աֆղանիստանի Հերաթ քաղաքէն), անոր մայրական կողմի մեծ հայրը՝ Ալթաֆ Հուսէյն Հալին, որ Միրզա Կալիպի աշակերտն էր եւ ինքնին ճանչցուած ուրտու լեզուով բանաստեղծ, հայրական կողմի մեծ հայրը՝ Խոճա Կուլամ Ապպասը, որ 1857-ի Ապստամբութեան շարժման գլխաւոր ըմբոստներէն էր եւ Փանիփաթի առաջին նահատակը, որ սպաննուեցաւ թնդանօթի փողէն արձակուելով։ Անոր հայրը՝ Կուլամ-ուս-Սիպթէյնը, Ալիկարհի մահմետական համալսարանի (Aligarh Muslim University) առաջին շրջանաւարտներէն էր, որ եղած է արքայազնի մը դաստիարակը եւ գործարար, որ արդիականացուցած է Ունանի (Unani) աւանդական դեղերու պատրաստութիւնը։ Ապպասի մայրը՝ Մասրուրա Խաթունը, դուստրն էր Խոճա Սաժատ Հուսէյնի, որ կրթական մշակ էր եւ մեծապէս շահագրգռուած էր կանանց կրթութեամբ՝ հիմնելով Փանիփաթի աղջկանց առաջին դպրոցը<ref>Saiyidain Hameed, Syeda (18 October 2017). "Khwaja Ahmad Abbas: The Inveterate Communicator". ''Sahapedia''. Archived from the original on 5 February 2024.</ref>։ === Վաղ կեանք եւ կրթութիւն === Ապպաս ծնած է Փանիփաթ՝ չբաժնուած Փենճապի մէջ<ref>Rajadhyaksha 1999, p. 39.</ref>։ Ան յաճախած է Հալիի Մահմետական բարձրագոյն դպրոցը (Hali Muslim High School), որ հիմնադրուած էր իր մայրական մեծ հօր՝ Հալիի կողմէ։ Անոր սորվեցուցած են կարդալ Ղուրանի արաբերէն բնագիրը, եւ ան դպրոցը աւարտած (մաթրիքուլացիա) է տասնհինգ տարեկան հասակին։ Ան 1933 թուականին ստացած է արուեստից պսակաւորի (Bachelor of Arts) վկայական անգլիական գրականութեան գծով, իսկ 1935 թուականին՝ իրաւաբանութեան պսակաւորի (Bachelor of Laws) վկայական Ալիկարհի մահմետական համալսարանէն<ref>Krishnankutty, Pia (7 June 2020). "Writer, filmmaker, journalist — Khwaja Ahmad Abbas was master of all trades". ''ThePrint''. Archived from the original on 11 October 2020. Retrieved 13 October 2020.</ref>։ === Հիւանդութիւն եւ մահ === 60-ական թուականներուն Ապպաս սրտի տագնապ մը կրեց, որուն յաջորդեցին աւելի ծանր սրտի տագնապ մը, անդամալուծական հարուած (paralytic stroke), ինչպէս նաեւ նկարահանման հրապարակին վրայ տեղի ունեցած արկած մը, որ վնասեց իր ոտքերը։ Սակայն, ան շարունակեց իր աշխատանքը մինչեւ մահ՝ 72 տարեկան հասակին, 1 Յունիս 1987-ին<ref>K.A. Abbas Archived 7 December 2023 at the Wayback Machine (1914-1987) by Carol J. Slingo from ''Jump Cut'', no. 33, Feb. 1988, p. 99</ref>։ == Ասպարէզ<ref>{{Citation|title=Khwaja Ahmad Abbas|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Khwaja_Ahmad_Abbas&oldid=1351808694|date=2026-04-30|accessdate=2026-06-15|language=en}}</ref> == Ան Հնդկաստանի մէջ շահած է «Ազգային ֆիլմերու չորս մրցանակ» (National Film Awards)։ Միջազգային գետնի վրայ, անոր ֆիլմերը արժանացած են Քանի փառատօնի «Ոսկեայ արմաւենի»ի (Palme d'Or) գլխաւոր մրցանակին (երեք անուանակարգումներէն ետք) եւ Քարլովի Վարիի միջազգային փառատօնի «Բիւրեղեայ երկրագունդ» (Crystal Globe) մրցանակին։ Իբրեւ բեմադրիչ եւ սենարիստ (թատերագիր), ան կը նկատուի հնդկական զուգահեռ կամ նոր-իրապաշտ (neo-realistic) շարժապատկերի առաջամարտիկներէն մէկը<ref>Rajadhyaksha, Ashish (2016). ''Indian Cinema: A Very Short Introduction''. Oxford University Press. p. 61. ISBN <bdi>9780191034770</bdi>. Archived from the original on 30 August 2023. Retrieved 3 November 2017.</ref>։ Իբրեւ բեմադրիչ, ան նկարահանած է հինտուստանի լեզուով ֆիլմեր։ «Տհարթի Քէ Լալ»-ը (Dharti Ke Lal, 1946), որ կը պատմէ 1943-ի Պենկալի սովին մասին, հնդկական շարժապատկերի առաջին ընկերային-իրապաշտ ֆիլմերէն մէկն էր, որ Խորհրդային Միութեան մէջ ճամբայ բացաւ հնդկական ֆիլմերու արտասահմանեան շուկային համար։ «Փարտեսի»-ն (Pardesi, 1957) առաջադրուած է «Ոսկեայ արմաւենի»ի։ «Շեհար Աուր Սափնա»-ն (Shehar Aur Sapna, 1963) շահած է Ազգային ֆիլմերու մրցանակ՝ իբրեւ լաւագոյն գեղարուեստական ֆիլմ, իսկ «Սաաթ Հինտուստանի»-ն (Saat Hindustani, 1969) եւ «Տօ Պունտ Փանի»-ն (Do Boond Pani, 1972) երկուքն ալ շահած են Ազգային ֆիլմերու մրցանակներ՝ ազգային համարկման (integration) նուիրուած լաւագոյն գեղարուեստական ֆիլմի համար։ Իբրեւ սենարիստ, ան գրած է շարք մը նոր-իրապաշտական ֆիլմեր, ինչպէս՝ «Տհարթի Քէ Լալ»-ը (որուն բեմադրիչն ալ ինքն էր), «Նիչա Նակար»-ը (Neecha Nagar, 1946), որ Քանի առաջին փառատօնին շահեցաւ «Ոսկեայ արմաւենի»ն, «Նայա Սանսար»-ը (Naya Sansar, 1941), «Ժակթէ Ռահօ»-ն (Jagte Raho, 1956) եւ «Սաաթ Հինտուստանի»-ն (որուն բեմադրիչն ալ ինքն էր)։ Ան ծանօթ է նաեւ Ռաժ Քափուրի ֆիլմերու սենարները գրելով, ներառեալ՝ «Ոսկեայ արմաւենի»ի առաջադրուած «Աւարա»-ն (Awaara, 1951), ինչպէս նաեւ «Շրի 420»-ը (Shree 420, 1955), «Մերա Նաամ Ժոքեր»-ը (Mera Naam Joker, 1970), «Պոպպի»-ն (Bobby, 1973) եւ «Հեննա»-ն (Henna, 1991)<ref>K. A. Abbas – Films as writer:, Films as director: Archived 27 June 2018 at the Wayback Machine filmreference.com</ref>։ Անոր «Վերջին էջը» (Last Page) սիւնակը հնդկական լրագրութեան պատմութեան մէջ ամէնատեւական թերթի սիւնակներէն մէկն էր։ Անիկա սկսած է 1935-ին՝ «The Bombay Chronicle» թերթին մէջ, իսկ անոր փակումէն ետք փոխադրուած է «Blitz», ուր շարունակուած է մինչեւ իր մահը՝ 1987 թուականին<ref>"A Piece of the Continent: K.A. Abbas wrote an iconic column, but will be most remembered for the socially relevant films he produced". ''Outlookindia.com''. 17 May 2010. Archived from the original on 26 October 2013. Retrieved 30 May 2010.</ref>։ 1969-ին Հնդկաստանի կառավարութեան կողմէ անոր շնորհուած է «Փատմա Շրի» (Padma Shri) պատուոյ նշանը։ Ընդհանուր առմամբ, անոր գործերը կը ներառեն 74 գիրք, 90 պատմուածք, 3000 լրագրական յօդուած եւ 40 ֆիլմ<ref>Krishnankutty, Pia (7 June 2020). "Writer, filmmaker, journalist — Khwaja Ahmad Abbas was master of all trades". ''The Print''. Archived from the original on 11 October 2020. Retrieved 13 October 2020.</ref>։ === Լրագրութիւն === Համալսարանը աւարտելէ ետք, Ք․ Ա․ Ապպաս իր ասպարէզը սկսաւ իբրեւ լրագրող Նիւ Տելհիի մէջ հաստատուած «National Call» թերթին մէջ։ Աւելի ուշ, 1934 թուականին, երբ դեռ իրաւաբանութիւն կը սորվէր, ան հիմնեց «Aligarh Opinion» թերթը<ref>Rajadhyaksha 1999, p. 39.</ref>։ Ան 1935-ին միացաւ «The Bombay Chronicle» թերթին իբրեւ քաղաքական թղթակից, իսկ աւելի ուշ դարձաւ նոյն թերթի շարժապատկերի քննադատը։ Ան մուտք գործեց շարժապատկերի աշխարհ 1936-ին՝ իբրեւ կէս դրոյքով ծանուցումներու պատասխանատու (publicist) «Bombay Talkies» ընկերութեան մէջ, որ կը պատկանէր Հիմանշու Ռայիին եւ Տեւիքա Ռանիին, որոնց ալ ան ծախեց իր առաջին սենարը (թատերագիրը)՝ «Նայա Սանսար»-ը (Naya Sansar, 1941)։ «The Bombay Chronicle»-ի մէջ աշխատած տարիներուն (1935–1947), ան սկսաւ շաբաթական սիւնակ մը՝ «Վերջին էջը» (Last Page) անունով, զոր շարունակեց գրել նաեւ այն ատեն, երբ միացաւ «Blitz» ամսագիրին<ref>K. A. Abbas – Films as writer:, Films as director: Archived 27 June 2018 at the Wayback Machine filmreference.com</ref>։ «Վերջին էջը» (ուրտու լեզուով հրատարակութեան մէջ՝ «Ազատ Քալամ») դարձաւ Հնդկաստանի պատմութեան ամէնատեւական քաղաքական սիւնակը (1935–1987)։ Այս սիւնակներու հաւաքածոյն աւելի ուշ հրատարակուեցաւ երկու հատոր գիրքերով։ Ան շարունակեց գրել «Blitz»-ի եւ «Mirror»-ի համար մինչեւ իր կեանքին վերջին օրերը։ Ապպաս հարցազրոյցներ վարած է գրական եւ այլ բնագաւառներու շարք մը հռչակաւոր դէմքերու հետ, որոնց կարգին են՝ Խորհրդային Միութեան վարչապետ Խրուշչովը, Ամերիկայի նախագահ Ռուզվելթը, Չարլի Չափլինը, Մաօ Ցզէ Տունը եւ Եուրի Կակարինը։ === Շարժապատկեր === Միեւնոյն ժամանակ, ան սկսած էր սենարներ (թատերագիրեր) գրել այլ բեմադրիչներու համար, ինչպէս՝ «Նիչա Նակար»-ը (Neecha Nagar)՝ Չեթան Անանտի համար, եւ «Տոքթոր Քոթնիս Քի Ամար Քահանի»-ն (Dr. Kotnis Ki Amar Kahani)՝ Վ. Շանթարամի համար։ 1945-ին ան ունեցաւ իր բեմադրական առաջին ելոյթը (տեպիւտ)՝ նկարահանելով 1943-ի Պենկալի սովին վրայ հիմնուած «Տհարթի Քէ Լալ» (Dharti Ke Lal - Երկրի զաւակները) ֆիլմը՝ Հնդկական ժողովրդական թատրոնի միութեան (IPTA) համար։ 1951-ին ան հիմնեց իր սեփական արտադրական ընկերութիւնը, որ կոչուեցաւ «Naya Sansar»․ այս ընկերութիւնը հետեւողականօրէն արտադրեց ընկերային կարեւորութիւն ու հնչեղութիւն ունեցող ֆիլմեր, որոնցմէ են՝ «Անհոնի»-ն (Anhonee), «Մուննա»-ն, «Ռահի»-ն (Rahi, 1953)՝ հիմնուած Մուլք Ռաժ Անանտի պատմուածքին վրայ, որ կը պատմէր թէյի տնկարկներու (պլանտացիաներու) մէջ աշխատողներու ծանր վիճակին մասին, Ազգային ֆիլմերու մրցանակակիր «Շեհար Աուր Սափնա»-ն (Shehar Aur Sapna, 1964) եւ «Սաաթ Հինտուստանի»-ն (Saat Hindustani, 1969), որ արժանացաւ Նարկիս Տութի անուան մրցանակին՝ իբրեւ ազգային համարկման նուիրուած լաւագոյն գեղարուեստական ֆիլմ։ Այս վերջինը կը յիշուի նաեւ իբրեւ Պոլիվուտի գերաստղ Ամիթապ Պաչչանի առաջին ֆիլմը։ Ան գրած է նաեւ պատմութիւնն ու սենարը 1974-ին նկարահանուած եւ հակասական նիւթ ունեցող «Call Girl» ֆիլմին, որուն բեմադրիչն էր Վիժայ Քափուրը, իսկ գլխաւոր դերերով հանդէս եկած են Վիքրամն ու Զահիրան։ Ան շարունակեց գրել սենարներ «Ժակթէ Ռահօ»-ի, ինչպէս նաեւ Ռաժ Քափուրի նշանաւոր ֆիլմերուն համար, ներառեալ՝ «Աւարա», «Շրի 420», «Մերա Նաամ Ժոքեր», «Պոպպի» եւ «Հեննա»<ref>Rajadhyaksha 1999, p. 39.</ref>։ === Գրականութիւն === Ապպաս գրած է 74 գիրք՝ անգլերէն, հինտի եւ ուրտու լեզուներով<ref>AUTHOR: Khwaja Ahmad Abbas (1914–87): Communicator of repute -DAWN – Books and Authors; 13 October 2002 Archived 20 April 2010 at the Wayback Machine</ref>, եւ կը նկատուէր ուրտու լեզուով պատմուածքներու առաջատար դէմքերէն մէկը<ref>"Indian Scripts". Archived from the original on 19 April 2019. Retrieved 1 April 2015.</ref>։ Անոր ամէնաճանչցուած գեղարուեստական գործը կը մնայ «Ինքուիլապ»-ը (Inquilab), որ անոր անունը հանրայայտ դարձուց հնդկական գրականութեան մէջ<ref>"Indian Scripts". Archived from the original on 19 April 2019. Retrieved 1 April 2015.</ref>։ «Ինքուիլապ»-ի նման, անոր գործերէն շատեր թարգմանուած են հնդկական եւ օտար բազմաթիւ լեզուներու, ինչպէս՝ ռուսերէնի, գերմաներէնի, իտալերէնի, ֆրանսերէնի եւ արաբերէնի։ Անոր ինքնակենսագրութիւնը՝ «Ես կղզի մը չեմ․ փորձառութիւն մը ինքնակենսագրութեան մէջ» (I Am not an Island: An Experiment in Autobiography), հրատարակուած է 1977 թուականին, իսկ վերահրատարակուած՝ 2010 թուականին<ref>"A Piece of the Continent: K.A. Abbas wrote an iconic column, but will be most remembered for the socially relevant films he produced". ''Outlookindia.com''. 17 May 2010. Archived from the original on 26 October 2013. Retrieved 30 May 2010.</ref>։ === Գրաքննութեան դատական գործը === 1968 թուականին Ապպաս նկարահանեց վաւերագրական ֆիլմ մը, որ կը կոչուէր «Չար Շահեր Էք Քահանի» (Char Shaher Ek Kahani - Չորս քաղաքներու պատմութիւն մը)։ Ֆիլմը կը պատկերացնէր հակադրութիւնը չորս քաղաքներու՝ Քալքաթայի, Պոմպէյի, Մատրասի եւ Տելհիի հարուստներու շքեղ կեանքին եւ աղքատներու թշուառութեան ու խեղճութեան միջեւ։ Ան դիմեց Շարժապատկերի սերտիֆիկացման կեդրոնական խորհուրդին (Central Board of Film Certification)` «U» (Անսահմանափակ հանրային ցուցադրութիւն) կարգի վկայական ստանալու համար։ Սակայն, Խորհուրդի տարածաշրջանային գրասենեակը Ապպասին տեղեկացուց, որ ֆիլմը իրաւասու չէր ստանալու «U» վկայական, այլ պիտանի էր միայն չափահասներու համար ցուցադրուելու։ Անոր բողոքարկումը Շարժապատկերի սերտիֆիկացման կեդրոնական խորհուրդի վերանայող յանձնաժողովին յանգեցաւ անոր, որ գրաքննիչներու որոշումը ուժի մէջ մնաց<ref>"K. A. Abbas vs The Union Of India & Anr on 24 September, 1970". ''Indiankanoon.org''. Archived from the original on 21 March 2019. Retrieved 25 April 2019.</ref>։ Խոճա Ահմատ Ապպաս յաջորդիւ դիմեց Կեդրոնական կառավարութեան, բայց կառավարութիւնը որոշեց ֆիլմին շնորհել «U» վկայական միայն այն պայմանով, որ որոշ տեսարաններ ջնջուին (կտրուին)։ Ասկէ ետք, Ապպաս դիմեց Հնդկաստանի Գերագոյն դատարան՝ ներկայացնելով դատական հայց (writ petition)՝ հիմնուած Հնդկաստանի Սահմանադրութեան 19(1) յօդուածին վրայ։ Ան կը պնդէր, որ ազատ խօսքի եւ արտայայտութեան իր հիմնարար իրաւունքը մերժուած էր Կեդրոնական կառավարութեան կողմէ՝ ֆիլմին «U» վկայական չշնորհելուն պատճառով։ Ապպաս նաեւ վիճարկեց ֆիլմերու նախնական գրաքննութեան (pre-censorship) սահմանադրական վաւերականութիւնը<ref>Bhatia, Gautam (13 June 2016). "A case for cutting out the censor". ''The Hindu''. Archived from the original on 7 August 2020. Retrieved 25 April 2019.</ref>։ Այնուամէնայնիւ, Հնդկաստանի Գերագոյն դատարանը օրինական եւ ուժի մէջ պահեց ֆիլմերու նախնական գրաքննութեան սահմանադրական վաւերականութիւնը<ref>Bhatia, Gautam (7 May 2016). "Film censorship and the courts". ''Livemint.com''. Archived from the original on 25 April 2019. Retrieved 25 April 2019.</ref><ref>"Eastern Book Company – Practical Lawyer". ''Ebc-india.com''. Archived from the original on 6 May 2019. Retrieved 25 April 2019.</ref>։ == Մրցանակներ եւ պարգեւներ<ref>{{Citation|title=Khwaja Ahmad Abbas|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Khwaja_Ahmad_Abbas&oldid=1351808694|date=2026-04-30|accessdate=2026-06-15|language=en}}</ref> == === Շարժապատկեր === * '''1942''' '''-''' Պենկալի շարժապատկերի լրագրողներու միութեան մրցանակ (BFJA Awards)՝ Լաւագոյն սենարի համար. «Նայա Սանսար» (Naya Sansar, 1941)<ref>5th Annual BFJA Awards – Awards For The Year 1941 ''BFJA Awards'' Official website. Archived 30 April 2010 at the Wayback Machine</ref>։ * '''1946''' '''-''' Գրեց «Նիչա Նակար» (Neecha Nagar) ֆիլմի սենարը, որ դարձաւ միակ հնդկական ֆիլմը, որ Քանի փառատօնին շահեցաւ «Ոսկեայ արմաւենի»ն (Palme d'Or)։ * '''1951''' '''-''' Գրեց «Աւարա» (Awaara) ֆիլմի սենարը, որ առաջադրուեցաւ Քանի փառատօնի «Ոսկեայ արմաւենի»ի։ * '''1956''' '''-''' Գրեց «Ժակթէ Ռահօ» (Jagte Raho) ֆիլմի սենարը, որ 1957-ին շահեցաւ Քարլովի Վարիի միջազգային փառատօնի «Բիւրեղեայ երկրագունդ» գլխաւոր մրցանակը (Grand Prix) եւ Արժանիքի վկայական՝ Ազգային ֆիլմերու չորրորդ մրցանակաբաշխութեան<ref>"10th Karlovy Vary IFF". Film Servis Festival Karlovy Vary. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 22 May 2014.</ref><ref>"10th Karlovy Vary IFF". Film Servis Festival Karlovy Vary. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 22 May 2014.</ref>։ * '''1958''' '''-''' Քանի փառատօն. «Փարտեսի»-ն (Pardesi) առաջադրուեցաւ «Ոսկեայ արմաւենի»ի<ref>Khwaja Ahmad Abbas – Awards – IMDb Archived 24 March 2016 at the Wayback Machine IMDb Awards</ref>։ * '''1960''' '''-''' Համահնդկական արժանիքի վկայական՝ երկրորդ լաւագոյն մանկական ֆիլմի համար. «Իտ Մուպարաք» (Idd Mubarak)<ref>"8th National Film Awards". International Film Festival of India. Archived from the original on 23 November 2016. Retrieved 7 September 2011.</ref>։ * '''1964''' '''-''' Ազգային ֆիլմերու մրցանակ՝ Լաւագոյն գեղարուեստական ֆիլմի համար. «Շեհար Աուր Սափնա» (Shehar Aur Sapna)։ * '''1964''' '''-''' Մահարաշթրա նահանգի մրցանակ. «Ֆաքիրա» (Fakira)։ * '''1965''' '''-''' Սանթա Պարպարայի (ԱՄՆ) միջազգային փառատօնի մրցանակ. «Համարա Կհար» (Hamara Ghar)<ref>"WebHost4Life – Web Hosting, Unix Hosting, E-Mail, Web Design". ''Webhost4life.com''. Archived from the original on 25 April 2019. Retrieved 25 April 2019.</ref>։ * '''1966''' '''-''' Դատակազմի (ժիւրիի) անդամ՝ Պերլինի 16-րդ միջազգային փառատօնին<ref>"Berlinale 1966: Juries". ''berlinale.de''. Archived from the original on 23 October 2013. Retrieved 22 February 2010.</ref>։ * '''1970''' '''-''' Նարկիս Տութի անուան մրցանակ՝ ազգային համարկման նուիրուած լաւագոյն գեղարուեստական ֆիլմի համար (Ազգային ֆիլմերու մրցանակաբաշխութեան)․ «Սաաթ Հինտուստանի» (Saat Hindustani)։ * '''1972''' '''-''' Նարկիս Տութի անուան մրցանակ՝ ազգային համարկման նուիրուած լաւագոյն գեղարուեստական ֆիլմի համար (Ազգային ֆիլմերու մրցանակաբաշխութեան)․ «Տօ Պունտ Փանի» (Do Boond Pani)։ * '''1980''' '''-''' Ոսկէ մրցանակ բեմադրութեան համար. «Նաքսալականները» (The Naxalites)։ === Գրականութիւն === * '''1969''' '''-''' Հարիանա նահանգի Պատուոյ պատմուճան՝ գրական նուաճումներու համար։ * '''1983''' '''-''' Կալիպի անուան մրցանակ՝ ուրտու արձակ գրականութեան մէջ ունեցած իր ներդրումին համար<ref>"Ghalib Institute". 20 October 2013. Archived from the original on 20 October 2013. Retrieved 25 April 2019.</ref>։ * '''1984''' '''-''' Խորհրդային Միութեան Վորովսքիի անուան գրական մրցանակ։ * '''1984''' '''-''' Տելհիի Ուրտու ակադեմիայի յատուկ մրցանակ։ * '''1985''' '''-''' Մահարաշթրա նահանգի Ուրտու ակադեմիայի մրցանակ։ * '''1985''' '''-''' Խորհրդային Միութեան մրցանակ՝ հնդկա-խորհրդային բարեկամութեան գործին մէջ ունեցած ներդրումին համար։ === Ֆիլմացանկ === * '''Naya Sansar (1941)''' – Սենար, Պատմութիւն * '''Dharti Ke Lal (1946)''' – Սենարիստ, բեմադրիչ, արտադրող (փրոտիւսըր) * '''Dr. Kotnis Ki Amar Kahani (1946)''' – Սենարիստ, Պատմութիւն * '''Neecha Nagar (1946)''' – Սենարիստ * '''Aaj Aur Kal (1947)''' – Բեմադրիչ * '''Awara (1951)''' – Սենարիստ, Երկխօսութիւններ (երկախօսութիւն) * '''Anhonee (1952)''' – Սենարիստ, Երկխօսութիւններ, Պատմութիւն, բեմադրիչ, արտադրող * '''Rahi (1953)''' – Բեմադրիչ * '''Munna (1954)''' – Սենարիստ, բեմադրիչ, արտադրող * '''Shree 420 (1955)''' – Սենարիստ, Երկխօսութիւններ, Պատմութիւն * '''Jagte Raho (1956)''' – Սենարիստ * '''Pardesi (1957)''' – Սենարիստ, Բեմադրիչ * '''Char Dil Char Rahen (1959)''' – Սենարիստ, Երկխօսութիւններ, Բեմադրիչ * '''Eid Mubarak (1960)''' Վաւերագրական / Կարճ ֆիլմ – Բեմադրիչ * '''Gir Game Sanctuary (1961)''' Վաւերագրական – Բեմադրիչ * '''Flight to Assam (1961)''' – Բեմադրիչ * '''Gyara Hazar Ladkian (1962)''' – Բեմադրիչ * '''Teen Gharaney (1963)''' – Բեմադրիչ * '''Shehar Aur Sapna (1964)''' – Բեմադրիչ, Սենարիստ * '''Hamara Ghar (1964)''' – Բեմադրիչ * '''Tomorrow Shall Be Better (1965)''' Վաւերագրական – Բեմադրիչ * '''Aasman Mahal (1965)''' – Բեմադրիչ * '''Bambai Raat Ki Bahon Mein (1967)''' – Հեղինակ (գրող), բեմադրիչ, արտադրող * '''Dharti Ki Pukaar (1967)''' Կարճ ֆիլմ – Բեմադրիչ * '''Chaar Shaher Ek Kahani (1968)''' Վաւերագրական – Բեմադրիչ * '''Saat Hindustani (1969)''' – Բեմադրիչ, արտադրող * '''Mera Naam Joker (1970)''' – Սենարիստ, Պատմութիւն * '''Do Boond Pani (1971)''' – Բեմադրիչ * '''Bharat Darshan (1972)''' Վաւերագրական – Բեմադրիչ * '''Luv Kush (1972)''' Կարճ ֆիլմ – Բեմադրիչ * '''Bobby (1973)''' – Սենարիստ, Պատմութիւն * '''Kal Ki Baat (1973)''' Կարճ ֆիլմ – Բեմադրիչ * '''Call Girl (1973)''' – Պատմութիւն եւ Սենար * '''Achanak (1973)''' – Սենարիստ * '''Juhu (1973)''' (Հեռուստաֆիլմ) – Բեմադրիչ * '''Faslah (1974)''' – Բեմադրիչ, արտադրող * '''Papa Miya of Aligarh (1975)''' Վաւերագրական – Բեմադրիչ * '''Phir Bolo Aaye Sant Kabir (1976)''' Վաւերագրական – Բեմադրիչ * '''Dr. Iqbal (1978)''' – Վաւերագրական – Բեմադրիչ * '''The Naxalites (1980)''' – Սենարիստ, Բեմադրիչ * '''Hindustan Hamara (1983)''' Վաւերագրական / Կարճ ֆիլմ – Բեմադրիչ * '''Love in Goa (1983)''' – Սենարիստ * '''Nanga Fakir (1984)''' (Հեռուստաֆիլմ) – Բեմադրիչ * '''Ek Aadmi (1988)''' – Բեմադրիչ * '''Akanksha (1989)''' (Հեռուստաֆիլմ) – Երկխօսութիւններ, Սենար * '''Henna (1991)''' – Պատմութիւն === Գիրքեր (Books) === Ան գրած է 74 գիրք՝ անգլերէն, ուրտու եւ հինտի լեզուներով, որոնցմէ են՝ * '''Outside India: The Adventures of a Roving Reporter''' (1939) * '''An Indian looks at America''' (1943) * '''Tomorrow is ours! A novel of the India of Today''' (1943) * '''"Let India fight for freedom"''' (1943) * '''Defeat for death: A story without names''' (1944) * '''"...and One Did Not Come Back!"''' (1944) * '''A report to Gandhiji: A survey of Indian and world events during the 21 months of Gandhiji's incarceration''' (1944) * '''Invitation to Immortality: a one-act play''' (Մէկ արարով թատերախաղ, 1944) * '''Not all Lies''' (1945) * '''Blood and stones and other stories''' (Պատմուածքներ, 1947) * '''Rice and other stories''' (Պատմուածքներ, 1947) * '''Kashmir fights for freedom''' (1948) * '''I Write as I Feel''' (1948) * '''Cages of freedom and other stories''' (Պատմուածքներ, 1952) * '''China can make it: Eye-witness account of the amazing industrial progress in new China''' (1952) * '''In the Image of Mao Tse-Tung''' (1953) * '''INQILAB. First Great Novel of the Indian Revolution''' (Վէպ, 1958) * '''Face To Face with Khrushchov''' (1960) * '''Till We Reach the Stars. The Story of Yuri Gagarin''' (1961) * '''The Black sun and Other stories''' (Պատմուածքներ, 1963) * '''Raat ki bahon mein''' (Հինտի լեզուով, 1965) * '''Indira Gandhi; return of the red rose''' (1966) * '''Divided heart''' (1968) * '''When Night Falls''' (1968) * '''Chabili''' (Հինտի լեզուով, 1968) * '''The most beautiful woman in the world''' (1968) * '''Salma aur Samundar''' (Ուրտու/Հինտի լեզուներով, 1969) * '''Mera Naam Joker''' (1970) * '''Maria''' (1971) * '''Teen Pahiye''' (Ուրտու/Հինտի լեզուներով, 1971) * '''Bobby''' (Ուրտու/Հինտի լեզուներով, 1973) * '''Boy meets Girl''' (1973) * '''That Woman: Her Seven Years in Power''' (1973) * '''Jawaharlal Nehru: Portrait of an integrated Indian''' (1974) * '''Fasilah''' (Ուրտու/Հինտի լեզուներով, 1974) * '''Distant dream''' (1975) * '''The walls of glass: A novel''' (Վէպ, 1977) * '''Barrister-at-law: A play about the early life of Mahatma Gandhi''' (Թատերախաղ, 1977) * '''Men and women: Specially selected long and short stories''' (Պատմուածքներ, 1977) * '''Mad, mad, mad world of Indian films''' (1977) * '''I Am not an Island: An Experiment in Autobiography''' (Ինքնակենսագրութիւն, 1977) * '''Four Friends''' (1977) * '''20 March 1977: a day like any other day''' (1978) * '''Janata in a jam?''' (1978) * '''The Naxalites''' (1979) * '''Bread, beauty, and revolution: being a chronological selection from the Last pages, 1947 to 1981''' (1982) * '''Nili Sari aur Doosri Kahaniyan̲''' (Ուրտու լեզուով, 1982) * '''The gun and other stories''' (Պատմուածքներ, 1985) * '''The Thirteenth Victim''' (1986) * '''The World Is My Village: A Novel With An Index''' (Վէպ, 1984) * '''Bombay My Bombay: A Love Story of the City''' (1987) * '''Indira Gandhi: The Last Post''' (1989) * '''Defeat for death: a story without names''' (Վերահրատարակութիւն, 1994) * '''How Films Are Made''' (1999) * '''Soney Chandi ke Butt''' (Ուրտու լեզուով, 2001) * '''The Dialogue of Awaara: Raj Kapoor's Immortal Classic''' (Խոճա Ահմատ Ապպաս, Վասանթ Սաթհէ, Սուհէյլ Ախթար, 2010) == Մատենագիտութիւն<ref>{{Citation|title=Khwaja Ahmad Abbas|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Khwaja_Ahmad_Abbas&oldid=1351808694|date=2026-04-30|accessdate=2026-06-15|language=en}}</ref> == ==== '''Խոճա Ահմատ Ապպասի մասին գիրքեր''' ==== * '''The Novels of Khwaja Ahmad Abbas''' – Ահմատ Հասիպ (Ahmad Hasib), Seema. 1987 * '''Ethos of Khwaja Ahmad Abbas, novelist, film-maker, and journalist: A study in social realism''' – Հեմենտրա Սինկ Չանտալիա (Hemendra Singh Chandalia), Bohra Prakashan (1996) * '''Khawaja Ahmed Abbas-Ifkar. Guftar, Kirdar''' – Ռաժ Նարայն Ռազ (Raj Narain Raz), Haryana Urdu Akademi * '''Indian Cinema Super-bazaar''' – Վասուտեւ եւ Լենկլէ (Vasudev and Lenglet, խմբագիրներ), Vikas, New Delhi, 1978. ==== Խոճա Ահմատ Ապպասի մասին յօդուածներ ==== * '''"Abbas: An Island"''' – Դոկտ․ Ռ․ Կ․ Մաթհափաթի (Dr. R.G. Mathapati) * '''Indian Film Culture''' (New Delhi), թիւ 4, Սեպտեմբեր 1964. * '''Film World''', հտ․ 1, թիւ 10, Հոկտեմբեր 1978. * '''"K. A. Abbas: A Man in Tune with History"''' – Ս․ Կիշ (S. Ghish), ''Screen'' (Bombay), 19 Յունիս 1987. * '''Մահախօսական (Obituary)''' – ''Jump Cut'' (Berkeley, California), թիւ 33, Փետրուար 1988. * '''Abbas, Communicator of repute''' – ''The Dawn'', 13 Հոկտեմբեր 2002. * '''The Legacy of Ajitha''' – Շոպա Ս․ Ռաժկոփալ (Shoba S. Rajgopal) * '''"Bachu"''' (Ուրտու լեզուով) – Իսմաթ Չուկթայի (Ismat Chughtai) * '''"K.A. Abbas, The Crusader"''' – Վ․ Փ․ Սաթհէ (V. P. Sathe), ''Filmfare'', 16–30 Յունիս 1987. * '''India's Film Society Movement: The Journey and its Impact''' – Վ․ Կ․ Չերիան (V. K. Cherian), SAGE Publications, 31 Հոկտեմբեր 2016, էջ 61. <nowiki>ISBN 978-93-85985-62-1</nowiki>. == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}}{{ՀՍՀ}} kc99t6nb8dyyslz6m424g53rkecitc1 0 32078 252304 2026-06-15T10:15:56Z Betty Kilerjian 83 Նոր էջ «'''Քլարնեթը''' ([[Իտալերէն|իտալ]].՝ ''clarinetto'', [[Լատիներէն|լատ]].՝ ''clarus''՝ «յստակ, զուլալ ձայն») [[Փայտ|փայտէ]] փողային երաժշտական գործիք մըն է։ Ան ստեղծուած է շալիւմօ (chalumeau) կոչուած աւելի հին գործիքէն։ == Պատմութիւն == Քլարնեթը կազմուած է երեք մասէ բաղկացած փողէ (590–680 մմ) ե...»: 252304 wikitext text/x-wiki '''Քլարնեթը''' ([[Իտալերէն|իտալ]].՝ ''clarinetto'', [[Լատիներէն|լատ]].՝ ''clarus''՝ «յստակ, զուլալ ձայն») [[Փայտ|փայտէ]] փողային երաժշտական գործիք մըն է։ Ան ստեղծուած է շալիւմօ (chalumeau) կոչուած աւելի հին գործիքէն։ == Պատմութիւն == Քլարնեթը կազմուած է երեք մասէ բաղկացած փողէ (590–680 մմ) եւ կտուցաձեւ ծուանէ, որուն վրայ ամրացուած է եղեգնեայ պիպիչը։ Ժամանակակից քլարնեթը ունի մօտ 20 կափոյր եւ 7 անցք։ Քլարնեթները կը պատրաստուին տարբեր լարուածքներով, սակայն ամէնէն աւելի գործածական են սի-պեմոլ եւ լա քլարնեթները։ Քլարնեթը ստեղծուած է տասնութերորդ դարու սկիզբը, [[Գերմանիա|Գերմանիոյ]] [[Նիւրնպերկ]] քաղաքին մէջ։ Որոշ պատմական աղբիւրներ անոր ստեղծման թուականը կը նշեն [[1690 թուական|1690]], իսկ ուրիշ հետազօտողներ՝ [[1710 թուական|1710]]։ [[//hy.wikipedia.org/wiki/Պատկեր:Range_clarinet.png|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Range_clarinet.png|մինի|100x100փքս|դիապազոն]] Քլարնեթի ստեղծողը ընդհանրապէս կը համարուի Johann Christoph Denner-ը։ Ան կը զբաղէր ֆրանսական շալիւմօ գործիքի կատարելագործմամբ։ Հին գործիքին վրայ նորութիւններ մտցնելով՝ Տեննէր աւելցուց հետեւի մասի փական մը, որ հնարաւոր դարձուց երկրորդ օքթաւային անցումը։ Ահա այս յատկանիշով ալ քլարնեթը կը տարբերի շալիւմոյէն։ == Յետագայ զարգացում == [[1760 թուական|1760]]-ին աւստրիացի վարպետ Պաուր առկայ երկու փականներուն աւելցուց երրորդը, ապա պելճիքացի վարպետ Ռոթենպուրկը՝ չորրորդը։ Անգլիացի John Hale 1785-ին աւելցուց հինգերորդ փականը, իսկ մօտ 1790-ին ֆրանսացի կոմպոզիտոր եւ քլարնեթահար Jean-Xavier Lefèvre ստեղծեց արդի քլարնեթին նախատիպը՝ վեց փականներով։ Փողային գործիքներու ընտանիքին մէջ քլարինեթը ունի իր առանձնայատուկ տեղը՝ իր հարուստ եւ արտայայտիչ ձայնային կարողութիւններուն շնորհիւ։ Ան յատկապէս լայն ճանաչում գտաւ տասնութերորդ դարու կէսերէն սկսեալ, երբ սկսան բազմաթիւ ստեղծագործութիւններ գրուիլ քլարինեթի համար։ Քլարինեթի կատարելագործման գործին մէջ ներդրում ունեցած են նաեւ Adolphe Sax-ը՝ սաքսոֆոնի գիւտարարը, եւ Eugène Albert-ը։ Քլարինեթներու պատրաստութեան համար օգտագործուած են զանազան փայտատեսակներ, մետաղներ եւ էպոնիթ։ Էպոնիթէ պատրաստուած քլարնեթները աւելի քիչ զգայուն են ջերմութեան եւ խոնաւութեան նկատմամբ եւ համեմատաբար աւելի մատչելի են։ == Տարատեսակներ == Քլարինեթի գլխաւոր տարատեսակներն են՝ * փոքր քլարինեթ, * ալթային կամ թենորային քլարինեթ (յայտնի նաեւ «պասեթհոռն» անունով), * պաս-քլարինեթ, * քոնթրապասային քլարինեթ։ Քլարինեթը կը բաղկանայ հինգ առանձին մասերէ։ == Կիրառություն և տարածում == 1940-ական թուականներուն քլարնեթը կը համարուէր ճազի ամէնէն կարեւոր եւ յայտնի նուագարաններէն մէկը։ Այսօր եւս քլարնեթը լայն տարածում ունի աշխարհի բազմաթիւ երկիրներու մէջ, մասնաւորաբար Ասիոյ, Հարաւային Ամերիկայի եւ Պալքաններու որոշ շրջաններուն մէջ։ Ան լայնօրէն կը գործածուի նաեւ Կովկասի ժողովուրդներուն մօտ։ Հայաստանի մէջ քլարնեթը մեծ ճանաչում կը վայելէ։ Հայ նշանաւոր քլարնեթահարներէն են Աբգար Մուրատեանը, Եղիշ Մանուկեանը, Վաչէ Յովսէփեան, Յովհաննէս Վարդանեանը եւ ուրիշներ։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> == Գրականութիւն == * F. Blume (Hrsg.)։ ''Die Musik in Geschichte und Gegenwart (MGG).'' Bd 7. Artikel „Klarinette“. Bärenreiter, Kassel 1989, <nowiki>ISBN 3-423-05913-3</nowiki>. * Oskar Roll։ ''Die Klarinette.'' Bärenreiter, Kassel 1965, <nowiki>ISBN 3-7618-0086-X</nowiki>. * Jack Brymer։ ''Die Klarinette.'' Fischer Taschenbuch, Frankfurt am Main 1983, <nowiki>ISBN 3-596-22986-3</nowiki>. * Kurt Birsak։ ''Die Klarinette.'' Eine Kulturgeschichte. Verlag Obermayer, Buchloe 1992, <nowiki>ISBN 3-9800919-8-8</nowiki>. * Günter Dullat։ ''Klarinetten. Grundzüge ihrer Entwicklung.'' Verlag Erwin Bochinsky, Frankfurt am Main 2001, <nowiki>ISBN 3-923639-44-9</nowiki>. * Eugen Brixel։ ''Die Klarinette und das Saxophon.'' Schriftenreihe für Jungmusiker. Heft 1. Musikverlag Stefan Reischel, Oberneunkirchen Öst 1983. * Gerhard Krassnitzer։ ''Multiphonics für Klarinette mit deutschem System'' und andere zeitgenössische Spieltechniken. Edition Ebenos, Aachen 2002. * Conny Restle, Heike Fricke։ ''Faszination Klarinette.'' Prestel Verlag, München 2004, <nowiki>ISBN 3-7913-3180-9</nowiki>. * Peter Ninaus։ ''Die Grifflogik der Klarinette.'' Grin Verlag, München 2009, <nowiki>ISBN 978-3-640-40823-8</nowiki>. * Peter Ninaus։ ''Voraussetzungen für den Bläserunterricht am Beispiel der Klarinette.'' Grin Verlag, München 2009, <nowiki>ISBN 978-3-638-67545-1</nowiki>. * Erich Valentin, ''Handbuch der Musikinstrumentenkunde.'' Gustav-Bosse-Verlag, Regensburg 2004, <nowiki>ISBN 3-7649-2003-3</nowiki>. py5jokv7ssmnwe6bcswydz82kvzqjhe 252305 252304 2026-06-15T10:18:07Z Betty Kilerjian 83 252305 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Երաժշտական գործիք}}'''Քլարնեթը''' ([[Իտալերէն|իտալ]].՝ ''clarinetto'', [[Լատիներէն|լատ]].՝ ''clarus''՝ «յստակ, զուլալ ձայն») [[Փայտ|փայտէ]] փողային երաժշտական գործիք մըն է։ Ան ստեղծուած է շալիւմօ (chalumeau) կոչուած աւելի հին գործիքէն։ == Պատմութիւն == [[Պատկեր:Gustave_Langenus_(IMSO_pp27).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Gustave_Langenus_(IMSO_pp27).jpg|մինի|Պերճիքացի քրալինէթահար Կիւստաւ Լանկենուս, 1917 ]] Քլարնեթը կազմուած է երեք մասէ բաղկացած փողէ (590–680 մմ) եւ կտուցաձեւ ծուանէ, որուն վրայ ամրացուած է եղեգնեայ պիպիչը։ Ժամանակակից քլարնեթը ունի մօտ 20 կափոյր եւ 7 անցք։ Քլարնեթները կը պատրաստուին տարբեր լարուածքներով, սակայն ամէնէն աւելի գործածական են սի-պեմոլ եւ լա քլարնեթները։ Քլարնեթը ստեղծուած է տասնութերորդ դարու սկիզբը, [[Գերմանիա|Գերմանիոյ]] [[Նիւրնպերկ]] քաղաքին մէջ։ Որոշ պատմական աղբիւրներ անոր ստեղծման թուականը կը նշեն [[1690 թուական|1690]], իսկ ուրիշ հետազօտողներ՝ [[1710 թուական|1710]]։ [[//hy.wikipedia.org/wiki/Պատկեր:Range_clarinet.png|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Range_clarinet.png|մինի|100x100փքս|դիապազոն]] Քլարնեթի ստեղծողը ընդհանրապէս կը համարուի Johann Christoph Denner-ը։ Ան կը զբաղէր ֆրանսական շալիւմօ գործիքի կատարելագործմամբ։ Հին գործիքին վրայ նորութիւններ մտցնելով՝ Տեննէր աւելցուց հետեւի մասի փական մը, որ հնարաւոր դարձուց երկրորդ օքթաւային անցումը։ Ահա այս յատկանիշով ալ քլարնեթը կը տարբերի շալիւմոյէն։ == Յետագայ զարգացում == [[1760 թուական|1760]]-ին աւստրիացի վարպետ Պաուր առկայ երկու փականներուն աւելցուց երրորդը, ապա պելճիքացի վարպետ Ռոթենպուրկը՝ չորրորդը։ Անգլիացի John Hale 1785-ին աւելցուց հինգերորդ փականը, իսկ մօտ 1790-ին ֆրանսացի կոմպոզիտոր եւ քլարնեթահար Jean-Xavier Lefèvre ստեղծեց արդի քլարնեթին նախատիպը՝ վեց փականներով։ Փողային գործիքներու ընտանիքին մէջ քլարինեթը ունի իր առանձնայատուկ տեղը՝ իր հարուստ եւ արտայայտիչ ձայնային կարողութիւններուն շնորհիւ։ Ան յատկապէս լայն ճանաչում գտաւ տասնութերորդ դարու կէսերէն սկսեալ, երբ սկսան բազմաթիւ ստեղծագործութիւններ գրուիլ քլարինեթի համար։ Քլարինեթի կատարելագործման գործին մէջ ներդրում ունեցած են նաեւ Adolphe Sax-ը՝ սաքսոֆոնի գիւտարարը, եւ Eugène Albert-ը։ Քլարինեթներու պատրաստութեան համար օգտագործուած են զանազան փայտատեսակներ, մետաղներ եւ էպոնիթ։ Էպոնիթէ պատրաստուած քլարնեթները աւելի քիչ զգայուն են ջերմութեան եւ խոնաւութեան նկատմամբ եւ համեմատաբար աւելի մատչելի են։ == Տարատեսակներ == Քլարինեթի գլխաւոր տարատեսակներն են՝ * փոքր քլարինեթ, * ալթային կամ թենորային քլարինեթ (յայտնի նաեւ «պասեթհոռն» անունով), * պաս-քլարինեթ, * քոնթրապասային քլարինեթ։ Քլարինեթը կը բաղկանայ հինգ առանձին մասերէ։ == Կիրառություն և տարածում == 1940-ական թուականներուն քլարնեթը կը համարուէր ճազի ամէնէն կարեւոր եւ յայտնի նուագարաններէն մէկը։ Այսօր եւս քլարնեթը լայն տարածում ունի աշխարհի բազմաթիւ երկիրներու մէջ, մասնաւորաբար Ասիոյ, Հարաւային Ամերիկայի եւ Պալքաններու որոշ շրջաններուն մէջ։ Ան լայնօրէն կը գործածուի նաեւ Կովկասի ժողովուրդներուն մօտ։ Հայաստանի մէջ քլարնեթը մեծ ճանաչում կը վայելէ։ Հայ նշանաւոր քլարնեթահարներէն են Աբգար Մուրատեանը, Եղիշ Մանուկեանը, Վաչէ Յովսէփեան, Յովհաննէս Վարդանեանը եւ ուրիշներ։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> == Գրականութիւն == * F. Blume (Hrsg.)։ ''Die Musik in Geschichte und Gegenwart (MGG).'' Bd 7. Artikel „Klarinette“. Bärenreiter, Kassel 1989, <nowiki>ISBN 3-423-05913-3</nowiki>. * Oskar Roll։ ''Die Klarinette.'' Bärenreiter, Kassel 1965, <nowiki>ISBN 3-7618-0086-X</nowiki>. * Jack Brymer։ ''Die Klarinette.'' Fischer Taschenbuch, Frankfurt am Main 1983, <nowiki>ISBN 3-596-22986-3</nowiki>. * Kurt Birsak։ ''Die Klarinette.'' Eine Kulturgeschichte. Verlag Obermayer, Buchloe 1992, <nowiki>ISBN 3-9800919-8-8</nowiki>. * Günter Dullat։ ''Klarinetten. Grundzüge ihrer Entwicklung.'' Verlag Erwin Bochinsky, Frankfurt am Main 2001, <nowiki>ISBN 3-923639-44-9</nowiki>. * Eugen Brixel։ ''Die Klarinette und das Saxophon.'' Schriftenreihe für Jungmusiker. Heft 1. Musikverlag Stefan Reischel, Oberneunkirchen Öst 1983. * Gerhard Krassnitzer։ ''Multiphonics für Klarinette mit deutschem System'' und andere zeitgenössische Spieltechniken. Edition Ebenos, Aachen 2002. * Conny Restle, Heike Fricke։ ''Faszination Klarinette.'' Prestel Verlag, München 2004, <nowiki>ISBN 3-7913-3180-9</nowiki>. * Peter Ninaus։ ''Die Grifflogik der Klarinette.'' Grin Verlag, München 2009, <nowiki>ISBN 978-3-640-40823-8</nowiki>. * Peter Ninaus։ ''Voraussetzungen für den Bläserunterricht am Beispiel der Klarinette.'' Grin Verlag, München 2009, <nowiki>ISBN 978-3-638-67545-1</nowiki>. * Erich Valentin, ''Handbuch der Musikinstrumentenkunde.'' Gustav-Bosse-Verlag, Regensburg 2004, <nowiki>ISBN 3-7649-2003-3</nowiki>. djhan6e2hh6qizihsb6tl71tbrgu697 252306 252305 2026-06-15T10:20:25Z Betty Kilerjian 83 252306 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Երաժշտական գործիք}}'''Քլարնեթը''' ([[Իտալերէն|իտալ]].՝ ''clarinetto'', [[Լատիներէն|լատ]].՝ ''clarus''՝ «յստակ, զուլալ ձայն») [[Փայտ|փայտէ]] փողային երաժշտական գործիք մըն է։ Ան ստեղծուած է շալիւմօ (chalumeau) կոչուած աւելի հին գործիքէն։ == Պատմութիւն == [[Պատկեր:Gustave_Langenus_(IMSO_pp27).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Gustave_Langenus_(IMSO_pp27).jpg|մինի|Պերճիքացի քրալինէթահար Կիւստաւ Լանկենուս, 1917 ]] Քլարնեթը կազմուած է երեք մասէ բաղկացած փողէ (590–680 մմ) եւ կտուցաձեւ ծուանէ, որուն վրայ ամրացուած է եղեգնեայ պիպիչը։ Ժամանակակից քլարնեթը ունի մօտ 20 կափոյր եւ 7 անցք։ Քլարնեթները կը պատրաստուին տարբեր լարուածքներով, սակայն ամէնէն աւելի գործածական են սի-պեմոլ եւ լա քլարնեթները։ Քլարնեթը ստեղծուած է տասնութերորդ դարու սկիզբը, [[Գերմանիա|Գերմանիոյ]] [[Նիւրնպերկ]] քաղաքին մէջ։ Որոշ պատմական աղբիւրներ անոր ստեղծման թուականը կը նշեն [[1690 թուական|1690]], իսկ ուրիշ հետազօտողներ՝ [[1710 թուական|1710]]։ [[//hy.wikipedia.org/wiki/Պատկեր:Range_clarinet.png|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Range_clarinet.png|մինի|100x100փքս|դիապազոն]] Քլարնեթի ստեղծողը ընդհանրապէս կը համարուի Johann Christoph Denner-ը։ Ան կը զբաղէր ֆրանսական շալիւմօ գործիքի կատարելագործմամբ։ Հին գործիքին վրայ նորութիւններ մտցնելով՝ Տեննէր աւելցուց հետեւի մասի փական մը, որ հնարաւոր դարձուց երկրորդ օքթաւային անցումը։ Ահա այս յատկանիշով ալ քլարնեթը կը տարբերի շալիւմոյէն։ == Յետագայ զարգացում == [[Պատկեր:Range_clarinet.png|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Range_clarinet.png|մինի|100x100փքս|դիապազոն]] [[Պատկեր:Clarinet.jpg|մինի|723x723փքս|Քլարինէթ]] [[1760 թուական|1760]]-ին աւստրիացի վարպետ Պաուր առկայ երկու փականներուն աւելցուց երրորդը, ապա պելճիքացի վարպետ Ռոթենպուրկը՝ չորրորդը։ Անգլիացի John Hale 1785-ին աւելցուց հինգերորդ փականը, իսկ մօտ 1790-ին ֆրանսացի կոմպոզիտոր եւ քլարնեթահար Jean-Xavier Lefèvre ստեղծեց արդի քլարնեթին նախատիպը՝ վեց փականներով։ Փողային գործիքներու ընտանիքին մէջ քլարինեթը ունի իր առանձնայատուկ տեղը՝ իր հարուստ եւ արտայայտիչ ձայնային կարողութիւններուն շնորհիւ։ Ան յատկապէս լայն ճանաչում գտաւ տասնութերորդ դարու կէսերէն սկսեալ, երբ սկսան բազմաթիւ ստեղծագործութիւններ գրուիլ քլարինեթի համար։ Քլարինեթի կատարելագործման գործին մէջ ներդրում ունեցած են նաեւ Adolphe Sax-ը՝ սաքսոֆոնի գիւտարարը, եւ Eugène Albert-ը։ Քլարինեթներու պատրաստութեան համար օգտագործուած են զանազան փայտատեսակներ, մետաղներ եւ էպոնիթ։ Էպոնիթէ պատրաստուած քլարնեթները աւելի քիչ զգայուն են ջերմութեան եւ խոնաւութեան նկատմամբ եւ համեմատաբար աւելի մատչելի են։ == Տարատեսակներ == Քլարինեթի գլխաւոր տարատեսակներն են՝ * փոքր քլարինեթ, * ալթային կամ թենորային քլարինեթ (յայտնի նաեւ «պասեթհոռն» անունով), * պաս-քլարինեթ, * քոնթրապասային քլարինեթ։ Քլարինեթը կը բաղկանայ հինգ առանձին մասերէ։ == Կիրառություն և տարածում == 1940-ական թուականներուն քլարնեթը կը համարուէր ճազի ամէնէն կարեւոր եւ յայտնի նուագարաններէն մէկը։ Այսօր եւս քլարնեթը լայն տարածում ունի աշխարհի բազմաթիւ երկիրներու մէջ, մասնաւորաբար Ասիոյ, Հարաւային Ամերիկայի եւ Պալքաններու որոշ շրջաններուն մէջ։ Ան լայնօրէն կը գործածուի նաեւ Կովկասի ժողովուրդներուն մօտ։ Հայաստանի մէջ քլարնեթը մեծ ճանաչում կը վայելէ։ Հայ նշանաւոր քլարնեթահարներէն են Աբգար Մուրատեանը, Եղիշ Մանուկեանը, Վաչէ Յովսէփեան, Յովհաննէս Վարդանեանը եւ ուրիշներ։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> == Գրականութիւն == * F. Blume (Hrsg.)։ ''Die Musik in Geschichte und Gegenwart (MGG).'' Bd 7. Artikel „Klarinette“. Bärenreiter, Kassel 1989, <nowiki>ISBN 3-423-05913-3</nowiki>. * Oskar Roll։ ''Die Klarinette.'' Bärenreiter, Kassel 1965, <nowiki>ISBN 3-7618-0086-X</nowiki>. * Jack Brymer։ ''Die Klarinette.'' Fischer Taschenbuch, Frankfurt am Main 1983, <nowiki>ISBN 3-596-22986-3</nowiki>. * Kurt Birsak։ ''Die Klarinette.'' Eine Kulturgeschichte. Verlag Obermayer, Buchloe 1992, <nowiki>ISBN 3-9800919-8-8</nowiki>. * Günter Dullat։ ''Klarinetten. Grundzüge ihrer Entwicklung.'' Verlag Erwin Bochinsky, Frankfurt am Main 2001, <nowiki>ISBN 3-923639-44-9</nowiki>. * Eugen Brixel։ ''Die Klarinette und das Saxophon.'' Schriftenreihe für Jungmusiker. Heft 1. Musikverlag Stefan Reischel, Oberneunkirchen Öst 1983. * Gerhard Krassnitzer։ ''Multiphonics für Klarinette mit deutschem System'' und andere zeitgenössische Spieltechniken. Edition Ebenos, Aachen 2002. * Conny Restle, Heike Fricke։ ''Faszination Klarinette.'' Prestel Verlag, München 2004, <nowiki>ISBN 3-7913-3180-9</nowiki>. * Peter Ninaus։ ''Die Grifflogik der Klarinette.'' Grin Verlag, München 2009, <nowiki>ISBN 978-3-640-40823-8</nowiki>. * Peter Ninaus։ ''Voraussetzungen für den Bläserunterricht am Beispiel der Klarinette.'' Grin Verlag, München 2009, <nowiki>ISBN 978-3-638-67545-1</nowiki>. * Erich Valentin, ''Handbuch der Musikinstrumentenkunde.'' Gustav-Bosse-Verlag, Regensburg 2004, <nowiki>ISBN 3-7649-2003-3</nowiki>. {{ՀՍՀ|հատոր=5|էջ=473|ստուգված=1}} 58i21urfxyxkadzljqase9n2i5x7gob 0 32079 252307 2026-06-15T10:31:30Z Betty Kilerjian 83 Նոր էջ «'''Հոպոյը''' ([[Ֆրանսերէն|ֆրանս]].՝ ''hautbois'', բառացի՝ «բարձր փայտ», [[Անգլերէն|անգլ]].՝ ''oboe'', [[Գերմաներէն|գերմ]].՝ ''Oboe'', [[Իտալերէն|իտալ]].՝ ''oboe'') [[Փայտ|փայտէ]] փողայիններու ընտանիքին պատկանող երաժշտական գործիք մըն է։ Հոպոյներու դասին մէջ ան ունի բարձր ձայնածիր եւ իր դիրքով...»: 252307 wikitext text/x-wiki '''Հոպոյը''' ([[Ֆրանսերէն|ֆրանս]].՝ ''hautbois'', բառացի՝ «բարձր փայտ», [[Անգլերէն|անգլ]].՝ ''oboe'', [[Գերմաներէն|գերմ]].՝ ''Oboe'', [[Իտալերէն|իտալ]].՝ ''oboe'') [[Փայտ|փայտէ]] փողայիններու ընտանիքին պատկանող երաժշտական գործիք մըն է։ Հոպոյներու դասին մէջ ան ունի բարձր ձայնածիր եւ իր դիրքով կը գտնուի փիքոլօ հոպոյէն եւ հոպոյ տ’ամուրէն ետք։ Ինչպէս միւս փողային գործիքները, հոպոյն ալ ունի փականներ եւ երկլեզու պիպիչ։ Ժամանակակից հոպոյը իր վերջնական ձեւը ստացած է տասնեօթներորդ դարուն եւ կը համարուի աշխարհի ամէնէն հին երաժշտական գործիքներէն մէկը։ == Ծագում == [[//hy.wikipedia.org/wiki/Պատկեր:Etruscan_Painting_2.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Etruscan_Painting_2.jpg|մինի|Հնագոյն որմնանկար]] Հին ժամանակներէն մեզի հասած են բազմաթիւ պատկերներ եւ որմնանկարներ, որոնց վրայ կարելի է տեսնել հոպոյի նմանող սովորական կամ երկխողովականի գործիքներ։ Հոպոյի նման գործիքի մը մասին կը յիշատակէ նաեւ Homer իր Iliad դիւցազներգութեան մէջ, ուր զայն կը կոչէ «Օլոյ»։ Անտիկ շրջանի հոպոյատիպ հին գործիքներէն մէկն էր տիպիան (tibia)։ Այս հին գործիքներէն զարգացած են զանազան ժողովրդական փողայիններ, որոնց շարքին են հայկական [[Տուտուկ|տուտուկն]] ու [[Զուռնա|զուռնան]], ափրիկեան ալկայդան, հունկարական թորոքշիփը, չինական սուոնան, ճափոնական հիչիրիքին եւ ֆրանսական պինիուն։ == Ժամանակակից հոպոյը == [[//hy.wikipedia.org/wiki/Պատկեր:ClassicalOboe.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:ClassicalOboe.jpg|alt=Կլասիկ ժամանակաշրջանի հոբոյ, 1805 թվական|ձախից]] Տասնեօթներորդ դարէն առաջ հոպոյը կը հանդիպէր տարբեր չափերով եւ տարբեր անուններով։ Այդ դարուն անոր չափերն ու կառուցուածքը կայունացան եւ հիմնական գիծերով մինչեւ այսօր պահպանուած մնացին։ «Հոպոյ» բառը ծագած է ֆրանսերէն ''hautbois'' բառէն, որ կազմուած է ''haut'' («բարձր») եւ ''bois'' («փայտ») բառերէն։ Սկզբնական շրջանին [[Անգլիա|Անգլիոյ]] մէջ գործածուած է ֆրանսական ձեւը, ապա տարածուած է անգլերէն ''oboe'' անունը։ Հոպոյը միշտ ալ լայնօրէն գործածուած է երաժշտական կեանքին մէջ։ Ան տեղ ունեցած է արքունական նուագախումբերու եւ կամերային երաժշտութեան մէջ։ ===== Թեմբրը ===== [[//hy.wikipedia.org/wiki/Պատկեր:Albrecht_Mayer_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Albrecht_Mayer_04.jpg|alt=Հոբոյիստ Ալբրեխտ Մեյերը լեզվակ պատրաստելիս|աջից|266x266փքս]] Միւս փողային գործիքներէն տարբեր, հոպոյը ունի սուր, յստակ եւ թափանցիկ հնչողութիւն։ Հոպոյներու ընտանիքին մէջ ան կը գրաւէ սոփրանոյի ձայնային դերը։ Ցած ձայներու պարագային հոպոյին թեմբրը տխուր, փափուկ եւ թրթռուն երանգ ունի, ինչ որ յաճախ օգտագործուած է երաժշտական ստեղծագործութիւններու տխուր կամ զգացական բաժիններուն մէջ։ Բարձր ձայներու պարագային անոր հնչողութիւնը կը դառնայ աւելի ուժեղ, պայծառ եւ հեռուէն լսելի։ Հոպոյին ձայնը դիւրութեամբ կը զատորոշուի իր սուր թեմբրին շնորհիւ։ Ան նաեւ կը տարբերի ֆլէօթի եւ քլարնեթի հնչողութենէն իր նեղ եւ թեթեւակի ձուաձեւ խողովակին պատճառով։ ===== Փայտը ===== Սկզբնական շրջանին հոպոյներ կը պատրաստուէին [[Եղէգ|եղէգէ]] կամ [[Բամպակենի|բամպակի]] նման բուսական նիւթերէ։ Հետագային սկսան օգտագործուիլ աւելի ամուր փայտատեսակներ եւ նոյնիսկ փիղոսկր։ Ժամանակակից հոպոյներու մեծ մասը կը պատրաստուի սեւ փայտէ (էպենոսափայտ)։ Կը գործածուին նաեւ արեւադարձային շրջաններու տարբեր ծառատեսակներու փայտեր։ ===== Կառուցուածք ===== Հոպոյը ունի մօտ 23 անցք, որոնք իրարմէ քանի մը սանթիմեթր հեռաւորութեան վրայ կը գտնուին։ Անցքերուն շուրջը սովորաբար կը տեղադրուին նիքէլէ կամ այլ մետաղէ օղակներ եւ փականներ։ Գործիքին վերեւի մասին ամրացուած է փոքրիկ երկլեզու պիպիչը, որ բաղկացած է երկու հիմնական մասերէ՝ շրթներուն դպչող մասը եւ գործիքին մէջ մտնող մասը։ Այս պիպիչները շատ յաճախ հոպոյահարներն իրենք կը պատրաստեն՝ զանոնք համապատասխանեցնելով իրենց բերանին եւ ատամնաշարին։ == Վիեննական հոպոյ == Vienna Philharmonic նուագախումբը կը գործածէ հոպոյի յատուկ տեսակ մը, որ քսաներորդ դարու սկիզբը պատրաստուած էր Hermann Zuleger-ի կողմէ։ Այս գործիքը իր առանձնայատուկ լեզուակին շնորհիւ կը փոխէ հոպոյի հնչողութիւնը եւ նուագախումբին կը հաղորդէ տարբեր ձայնային երանգ, որով կը տարբերի աշխարհի այլ հոպոյներէն։ == Նոյն կարգին պատկանող գործիքներ == Հոպոյներու ընտանիքին կը պատկանին՝ * Փիքոլօ հոպոյ * Հոպոյ տ’ամուր (''Oboe d’amore'') * Հոպոյ * Անգլիական եղջրափող (''English horn'') * Որսորդական հոպոյ * Պաս հոպոյ * Heckelphone * Քոնթրապաս հոպոյ Այս բոլոր գործիքները կը պատկանին նոյն ընտանիքին, սակայն կը տարբերին իրենց չափերով, ձայնածիրով եւ հնչերանգով։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> 8kjq06lmreznd4sy7dsn75t7mg6yo83 252308 252307 2026-06-15T10:32:00Z Betty Kilerjian 83 252308 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Երաժշտական գործիք|կից գործիքներ=անգլիական եղջրափող, որսորդական հոբոյ, հեքելֆոն}}'''Հոպոյը''' ([[Ֆրանսերէն|ֆրանս]].՝ ''hautbois'', բառացի՝ «բարձր փայտ», [[Անգլերէն|անգլ]].՝ ''oboe'', [[Գերմաներէն|գերմ]].՝ ''Oboe'', [[Իտալերէն|իտալ]].՝ ''oboe'') [[Փայտ|փայտէ]] փողայիններու ընտանիքին պատկանող երաժշտական գործիք մըն է։ Հոպոյներու դասին մէջ ան ունի բարձր ձայնածիր եւ իր դիրքով կը գտնուի փիքոլօ հոպոյէն եւ հոպոյ տ’ամուրէն ետք։ Ինչպէս միւս փողային գործիքները, հոպոյն ալ ունի փականներ եւ երկլեզու պիպիչ։ Ժամանակակից հոպոյը իր վերջնական ձեւը ստացած է տասնեօթներորդ դարուն եւ կը համարուի աշխարհի ամէնէն հին երաժշտական գործիքներէն մէկը։ == Ծագում == [[//hy.wikipedia.org/wiki/Պատկեր:Etruscan_Painting_2.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Etruscan_Painting_2.jpg|մինի|Հնագոյն որմնանկար]] Հին ժամանակներէն մեզի հասած են բազմաթիւ պատկերներ եւ որմնանկարներ, որոնց վրայ կարելի է տեսնել հոպոյի նմանող սովորական կամ երկխողովականի գործիքներ։ Հոպոյի նման գործիքի մը մասին կը յիշատակէ նաեւ Homer իր Iliad դիւցազներգութեան մէջ, ուր զայն կը կոչէ «Օլոյ»։ Անտիկ շրջանի հոպոյատիպ հին գործիքներէն մէկն էր տիպիան (tibia)։ Այս հին գործիքներէն զարգացած են զանազան ժողովրդական փողայիններ, որոնց շարքին են հայկական [[Տուտուկ|տուտուկն]] ու [[Զուռնա|զուռնան]], ափրիկեան ալկայդան, հունկարական թորոքշիփը, չինական սուոնան, ճափոնական հիչիրիքին եւ ֆրանսական պինիուն։ == Ժամանակակից հոպոյը == [[//hy.wikipedia.org/wiki/Պատկեր:ClassicalOboe.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:ClassicalOboe.jpg|alt=Կլասիկ ժամանակաշրջանի հոբոյ, 1805 թվական|ձախից]] Տասնեօթներորդ դարէն առաջ հոպոյը կը հանդիպէր տարբեր չափերով եւ տարբեր անուններով։ Այդ դարուն անոր չափերն ու կառուցուածքը կայունացան եւ հիմնական գիծերով մինչեւ այսօր պահպանուած մնացին։ «Հոպոյ» բառը ծագած է ֆրանսերէն ''hautbois'' բառէն, որ կազմուած է ''haut'' («բարձր») եւ ''bois'' («փայտ») բառերէն։ Սկզբնական շրջանին [[Անգլիա|Անգլիոյ]] մէջ գործածուած է ֆրանսական ձեւը, ապա տարածուած է անգլերէն ''oboe'' անունը։ Հոպոյը միշտ ալ լայնօրէն գործածուած է երաժշտական կեանքին մէջ։ Ան տեղ ունեցած է արքունական նուագախումբերու եւ կամերային երաժշտութեան մէջ։ ===== Թեմբրը ===== [[//hy.wikipedia.org/wiki/Պատկեր:Albrecht_Mayer_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Albrecht_Mayer_04.jpg|alt=Հոբոյիստ Ալբրեխտ Մեյերը լեզվակ պատրաստելիս|աջից|266x266փքս]] Միւս փողային գործիքներէն տարբեր, հոպոյը ունի սուր, յստակ եւ թափանցիկ հնչողութիւն։ Հոպոյներու ընտանիքին մէջ ան կը գրաւէ սոփրանոյի ձայնային դերը։ Ցած ձայներու պարագային հոպոյին թեմբրը տխուր, փափուկ եւ թրթռուն երանգ ունի, ինչ որ յաճախ օգտագործուած է երաժշտական ստեղծագործութիւններու տխուր կամ զգացական բաժիններուն մէջ։ Բարձր ձայներու պարագային անոր հնչողութիւնը կը դառնայ աւելի ուժեղ, պայծառ եւ հեռուէն լսելի։ Հոպոյին ձայնը դիւրութեամբ կը զատորոշուի իր սուր թեմբրին շնորհիւ։ Ան նաեւ կը տարբերի ֆլէօթի եւ քլարնեթի հնչողութենէն իր նեղ եւ թեթեւակի ձուաձեւ խողովակին պատճառով։ ===== Փայտը ===== Սկզբնական շրջանին հոպոյներ կը պատրաստուէին [[Եղէգ|եղէգէ]] կամ [[Բամպակենի|բամպակի]] նման բուսական նիւթերէ։ Հետագային սկսան օգտագործուիլ աւելի ամուր փայտատեսակներ եւ նոյնիսկ փիղոսկր։ Ժամանակակից հոպոյներու մեծ մասը կը պատրաստուի սեւ փայտէ (էպենոսափայտ)։ Կը գործածուին նաեւ արեւադարձային շրջաններու տարբեր ծառատեսակներու փայտեր։ ===== Կառուցուածք ===== Հոպոյը ունի մօտ 23 անցք, որոնք իրարմէ քանի մը սանթիմեթր հեռաւորութեան վրայ կը գտնուին։ Անցքերուն շուրջը սովորաբար կը տեղադրուին նիքէլէ կամ այլ մետաղէ օղակներ եւ փականներ։ Գործիքին վերեւի մասին ամրացուած է փոքրիկ երկլեզու պիպիչը, որ բաղկացած է երկու հիմնական մասերէ՝ շրթներուն դպչող մասը եւ գործիքին մէջ մտնող մասը։ Այս պիպիչները շատ յաճախ հոպոյահարներն իրենք կը պատրաստեն՝ զանոնք համապատասխանեցնելով իրենց բերանին եւ ատամնաշարին։ == Վիեննական հոպոյ == Vienna Philharmonic նուագախումբը կը գործածէ հոպոյի յատուկ տեսակ մը, որ քսաներորդ դարու սկիզբը պատրաստուած էր Hermann Zuleger-ի կողմէ։ Այս գործիքը իր առանձնայատուկ լեզուակին շնորհիւ կը փոխէ հոպոյի հնչողութիւնը եւ նուագախումբին կը հաղորդէ տարբեր ձայնային երանգ, որով կը տարբերի աշխարհի այլ հոպոյներէն։ == Նոյն կարգին պատկանող գործիքներ == Հոպոյներու ընտանիքին կը պատկանին՝ * Փիքոլօ հոպոյ * Հոպոյ տ’ամուր (''Oboe d’amore'') * Հոպոյ * Անգլիական եղջրափող (''English horn'') * Որսորդական հոպոյ * Պաս հոպոյ * Heckelphone * Քոնթրապաս հոպոյ Այս բոլոր գործիքները կը պատկանին նոյն ընտանիքին, սակայն կը տարբերին իրենց չափերով, ձայնածիրով եւ հնչերանգով։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> mmblt0j54xnmaysh3d7xe5hzq505fi0 252309 252308 2026-06-15T10:32:39Z Betty Kilerjian 83 252309 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Երաժշտական գործիք|կից գործիքներ=անգլիական եղջրափող, որսորդական հոբոյ, հեքելֆոն}}'''Հոպոյը''' ([[Ֆրանսերէն|ֆրանս]].՝ ''hautbois'', բառացի՝ «բարձր փայտ», [[Անգլերէն|անգլ]].՝ ''oboe'', [[Գերմաներէն|գերմ]].՝ ''Oboe'', [[Իտալերէն|իտալ]].՝ ''oboe'') [[Փայտ|փայտէ]] փողայիններու ընտանիքին պատկանող երաժշտական գործիք մըն է։ Հոպոյներու դասին մէջ ան ունի բարձր ձայնածիր եւ իր դիրքով կը գտնուի փիքոլօ հոպոյէն եւ հոպոյ տ’ամուրէն ետք։ Ինչպէս միւս փողային գործիքները, հոպոյն ալ ունի փականներ եւ երկլեզու պիպիչ։ Ժամանակակից հոպոյը իր վերջնական ձեւը ստացած է տասնեօթներորդ դարուն<ref>Музыкальный энциклопедический словать, Москва, 1991 {{ref-ru}}</ref> եւ կը համարուի աշխարհի ամէնէն հին երաժշտական գործիքներէն մէկը։ == Ծագում == [[//hy.wikipedia.org/wiki/Պատկեր:Etruscan_Painting_2.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Etruscan_Painting_2.jpg|մինի|Հնագոյն որմնանկար]] Հին ժամանակներէն մեզի հասած են բազմաթիւ պատկերներ եւ որմնանկարներ, որոնց վրայ կարելի է տեսնել հոպոյի նմանող սովորական կամ երկխողովականի գործիքներ։ Հոպոյի նման գործիքի մը մասին կը յիշատակէ նաեւ Homer իր Iliad դիւցազներգութեան մէջ, ուր զայն կը կոչէ «Օլոյ»։ Անտիկ շրջանի հոպոյատիպ հին գործիքներէն մէկն էր տիպիան (tibia)։ Այս հին գործիքներէն զարգացած են զանազան ժողովրդական փողայիններ, որոնց շարքին են հայկական [[Տուտուկ|տուտուկն]] ու [[Զուռնա|զուռնան]], ափրիկեան ալկայդան, հունկարական թորոքշիփը, չինական սուոնան, ճափոնական հիչիրիքին եւ ֆրանսական պինիուն։ == Ժամանակակից հոպոյը == [[//hy.wikipedia.org/wiki/Պատկեր:ClassicalOboe.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:ClassicalOboe.jpg|alt=Կլասիկ ժամանակաշրջանի հոբոյ, 1805 թվական|ձախից]] Տասնեօթներորդ դարէն առաջ հոպոյը կը հանդիպէր տարբեր չափերով եւ տարբեր անուններով։ Այդ դարուն անոր չափերն ու կառուցուածքը կայունացան եւ հիմնական գիծերով մինչեւ այսօր պահպանուած մնացին։ «Հոպոյ» բառը ծագած է ֆրանսերէն ''hautbois'' բառէն, որ կազմուած է ''haut'' («բարձր») եւ ''bois'' («փայտ») բառերէն։ Սկզբնական շրջանին [[Անգլիա|Անգլիոյ]] մէջ գործածուած է ֆրանսական ձեւը, ապա տարածուած է անգլերէն ''oboe'' անունը։ Հոպոյը միշտ ալ լայնօրէն գործածուած է երաժշտական կեանքին մէջ։ Ան տեղ ունեցած է արքունական նուագախումբերու եւ կամերային երաժշտութեան մէջ։ ===== Թեմբրը ===== [[//hy.wikipedia.org/wiki/Պատկեր:Albrecht_Mayer_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Albrecht_Mayer_04.jpg|alt=Հոբոյիստ Ալբրեխտ Մեյերը լեզվակ պատրաստելիս|աջից|266x266փքս]] Միւս փողային գործիքներէն տարբեր, հոպոյը ունի սուր, յստակ եւ թափանցիկ հնչողութիւն։ Հոպոյներու ընտանիքին մէջ ան կը գրաւէ սոփրանոյի ձայնային դերը։ Ցած ձայներու պարագային հոպոյին թեմբրը տխուր, փափուկ եւ թրթռուն երանգ ունի, ինչ որ յաճախ օգտագործուած է երաժշտական ստեղծագործութիւններու տխուր կամ զգացական բաժիններուն մէջ։ Բարձր ձայներու պարագային անոր հնչողութիւնը կը դառնայ աւելի ուժեղ, պայծառ եւ հեռուէն լսելի։ Հոպոյին ձայնը դիւրութեամբ կը զատորոշուի իր սուր թեմբրին շնորհիւ։ Ան նաեւ կը տարբերի ֆլէօթի եւ քլարնեթի հնչողութենէն իր նեղ եւ թեթեւակի ձուաձեւ խողովակին պատճառով։ ===== Փայտը ===== Սկզբնական շրջանին հոպոյներ կը պատրաստուէին [[Եղէգ|եղէգէ]] կամ [[Բամպակենի|բամպակի]] նման բուսական նիւթերէ։ Հետագային սկսան օգտագործուիլ աւելի ամուր փայտատեսակներ եւ նոյնիսկ փիղոսկր։ Ժամանակակից հոպոյներու մեծ մասը կը պատրաստուի սեւ փայտէ (էպենոսափայտ)։ Կը գործածուին նաեւ արեւադարձային շրջաններու տարբեր ծառատեսակներու փայտեր։ ===== Կառուցուածք ===== Հոպոյը ունի մօտ 23 անցք, որոնք իրարմէ քանի մը սանթիմեթր հեռաւորութեան վրայ կը գտնուին։ Անցքերուն շուրջը սովորաբար կը տեղադրուին նիքէլէ կամ այլ մետաղէ օղակներ եւ փականներ։ Գործիքին վերեւի մասին ամրացուած է փոքրիկ երկլեզու պիպիչը, որ բաղկացած է երկու հիմնական մասերէ՝ շրթներուն դպչող մասը եւ գործիքին մէջ մտնող մասը։ Այս պիպիչները շատ յաճախ հոպոյահարներն իրենք կը պատրաստեն՝ զանոնք համապատասխանեցնելով իրենց բերանին եւ ատամնաշարին։ == Վիեննական հոպոյ == Vienna Philharmonic նուագախումբը կը գործածէ հոպոյի յատուկ տեսակ մը, որ քսաներորդ դարու սկիզբը պատրաստուած էր Hermann Zuleger-ի կողմէ։ Այս գործիքը իր առանձնայատուկ լեզուակին շնորհիւ կը փոխէ հոպոյի հնչողութիւնը եւ նուագախումբին կը հաղորդէ տարբեր ձայնային երանգ, որով կը տարբերի աշխարհի այլ հոպոյներէն։ == Նոյն կարգին պատկանող գործիքներ == Հոպոյներու ընտանիքին կը պատկանին՝ * Փիքոլօ հոպոյ * Հոպոյ տ’ամուր (''Oboe d’amore'') * Հոպոյ * Անգլիական եղջրափող (''English horn'') * Որսորդական հոպոյ * Պաս հոպոյ * Heckelphone * Քոնթրապաս հոպոյ Այս բոլոր գործիքները կը պատկանին նոյն ընտանիքին, սակայն կը տարբերին իրենց չափերով, ձայնածիրով եւ հնչերանգով։ == Ծանօթագրութիւններ == <references />{{ՀՍՀ|հատոր=6|էջ=498}} 1u1yi334bm9j4s0d4fmx7sofedeqz25 252310 252309 2026-06-15T10:33:40Z Betty Kilerjian 83 252310 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Երաժշտական գործիք|կից գործիքներ=անգլիական եղջրափող, որսորդական հոբոյ, հեքելֆոն}}'''Հոպոյը''' ([[Ֆրանսերէն|ֆրանս]].՝ ''hautbois'', բառացի՝ «բարձր փայտ», [[Անգլերէն|անգլ]].՝ ''oboe'', [[Գերմաներէն|գերմ]].՝ ''Oboe'', [[Իտալերէն|իտալ]].՝ ''oboe'') [[Փայտ|փայտէ]] փողայիններու ընտանիքին պատկանող երաժշտական գործիք մըն է։ Հոպոյներու դասին մէջ ան ունի բարձր ձայնածիր եւ իր դիրքով կը գտնուի փիքոլօ հոպոյէն եւ հոպոյ տ’ամուրէն ետք։ Ինչպէս միւս փողային գործիքները, հոպոյն ալ ունի փականներ եւ երկլեզու պիպիչ։ Ժամանակակից հոպոյը իր վերջնական ձեւը ստացած է տասնեօթներորդ դարուն<ref>Музыкальный энциклопедический словать, Москва, 1991 {{ref-ru}}</ref> եւ կը համարուի աշխարհի ամէնէն հին երաժշտական գործիքներէն մէկը։ == Ծագում == [[Պատկեր:ClassicalOboe.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:ClassicalOboe.jpg|ձախից|Կլասիկ ժամանակաշրջանի հոբոյ, [[:hy:1805|1805]] թվական]] [[Պատկեր:Etruscan_Painting_2.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Etruscan_Painting_2.jpg|մինի|Հնագոյն որմնանկար]] Հին ժամանակներէն մեզի հասած են բազմաթիւ պատկերներ եւ որմնանկարներ, որոնց վրայ կարելի է տեսնել հոպոյի նմանող սովորական կամ երկխողովականի գործիքներ։ Հոպոյի նման գործիքի մը մասին կը յիշատակէ նաեւ Homer իր Iliad դիւցազներգութեան մէջ, ուր զայն կը կոչէ «Օլոյ»։ Անտիկ շրջանի հոպոյատիպ հին գործիքներէն մէկն էր տիպիան (tibia)։ Այս հին գործիքներէն զարգացած են զանազան ժողովրդական փողայիններ, որոնց շարքին են հայկական [[Տուտուկ|տուտուկն]] ու [[Զուռնա|զուռնան]], ափրիկեան ալկայդան, հունկարական թորոքշիփը, չինական սուոնան, ճափոնական հիչիրիքին եւ ֆրանսական պինիուն։ == Ժամանակակից հոպոյը == [[Պատկեր:Albrecht_Mayer_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Albrecht_Mayer_04.jpg|աջից|266x266փքս|Հոբոյիստ Ալբրեխտ Մեյերը լեզվակ պատրաստելիս]] Տասնեօթներորդ դարէն առաջ հոպոյը կը հանդիպէր տարբեր չափերով եւ տարբեր անուններով։ Այդ դարուն անոր չափերն ու կառուցուածքը կայունացան եւ հիմնական գիծերով մինչեւ այսօր պահպանուած մնացին։ «Հոպոյ» բառը ծագած է ֆրանսերէն ''hautbois'' բառէն, որ կազմուած է ''haut'' («բարձր») եւ ''bois'' («փայտ») բառերէն։ Սկզբնական շրջանին [[Անգլիա|Անգլիոյ]] մէջ գործածուած է ֆրանսական ձեւը, ապա տարածուած է անգլերէն ''oboe'' անունը։ Հոպոյը միշտ ալ լայնօրէն գործածուած է երաժշտական կեանքին մէջ։ Ան տեղ ունեցած է արքունական նուագախումբերու եւ կամերային երաժշտութեան մէջ։ ===== Թեմբրը ===== Միւս փողային գործիքներէն տարբեր, հոպոյը ունի սուր, յստակ եւ թափանցիկ հնչողութիւն։ Հոպոյներու ընտանիքին մէջ ան կը գրաւէ սոփրանոյի ձայնային դերը։ Ցած ձայներու պարագային հոպոյին թեմբրը տխուր, փափուկ եւ թրթռուն երանգ ունի, ինչ որ յաճախ օգտագործուած է երաժշտական ստեղծագործութիւններու տխուր կամ զգացական բաժիններուն մէջ։ Բարձր ձայներու պարագային անոր հնչողութիւնը կը դառնայ աւելի ուժեղ, պայծառ եւ հեռուէն լսելի։ Հոպոյին ձայնը դիւրութեամբ կը զատորոշուի իր սուր թեմբրին շնորհիւ։ Ան նաեւ կը տարբերի ֆլէօթի եւ քլարնեթի հնչողութենէն իր նեղ եւ թեթեւակի ձուաձեւ խողովակին պատճառով։ ===== Փայտը ===== Սկզբնական շրջանին հոպոյներ կը պատրաստուէին [[Եղէգ|եղէգէ]] կամ [[Բամպակենի|բամպակի]] նման բուսական նիւթերէ։ Հետագային սկսան օգտագործուիլ աւելի ամուր փայտատեսակներ եւ նոյնիսկ փիղոսկր։ Ժամանակակից հոպոյներու մեծ մասը կը պատրաստուի սեւ փայտէ (էպենոսափայտ)։ Կը գործածուին նաեւ արեւադարձային շրջաններու տարբեր ծառատեսակներու փայտեր։ ===== Կառուցուածք ===== Հոպոյը ունի մօտ 23 անցք, որոնք իրարմէ քանի մը սանթիմեթր հեռաւորութեան վրայ կը գտնուին։ Անցքերուն շուրջը սովորաբար կը տեղադրուին նիքէլէ կամ այլ մետաղէ օղակներ եւ փականներ։ Գործիքին վերեւի մասին ամրացուած է փոքրիկ երկլեզու պիպիչը, որ բաղկացած է երկու հիմնական մասերէ՝ շրթներուն դպչող մասը եւ գործիքին մէջ մտնող մասը։ Այս պիպիչները շատ յաճախ հոպոյահարներն իրենք կը պատրաստեն՝ զանոնք համապատասխանեցնելով իրենց բերանին եւ ատամնաշարին։ == Վիեննական հոպոյ == Vienna Philharmonic նուագախումբը կը գործածէ հոպոյի յատուկ տեսակ մը, որ քսաներորդ դարու սկիզբը պատրաստուած էր Hermann Zuleger-ի կողմէ։ Այս գործիքը իր առանձնայատուկ լեզուակին շնորհիւ կը փոխէ հոպոյի հնչողութիւնը եւ նուագախումբին կը հաղորդէ տարբեր ձայնային երանգ, որով կը տարբերի աշխարհի այլ հոպոյներէն։ == Նոյն կարգին պատկանող գործիքներ == Հոպոյներու ընտանիքին կը պատկանին՝ * Փիքոլօ հոպոյ * Հոպոյ տ’ամուր (''Oboe d’amore'') * Հոպոյ * Անգլիական եղջրափող (''English horn'') * Որսորդական հոպոյ * Պաս հոպոյ * Heckelphone * Քոնթրապաս հոպոյ Այս բոլոր գործիքները կը պատկանին նոյն ընտանիքին, սակայն կը տարբերին իրենց չափերով, ձայնածիրով եւ հնչերանգով։ == Ծանօթագրութիւններ == <references />{{ՀՍՀ|հատոր=6|էջ=498}} gxopcibyxf0b7gbe4w6j8u78ke4o61m 252311 252310 2026-06-15T10:34:37Z Betty Kilerjian 83 252311 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Երաժշտական գործիք|կից գործիքներ=անգլիական եղջրափող, որսորդական հոբոյ, հեքելֆոն}}'''Հոպոյը''' ([[Ֆրանսերէն|ֆրանս]].՝ ''hautbois'', բառացի՝ «բարձր փայտ», [[Անգլերէն|անգլ]].՝ ''oboe'', [[Գերմաներէն|գերմ]].՝ ''Oboe'', [[Իտալերէն|իտալ]].՝ ''oboe'') [[Փայտ|փայտէ]] փողայիններու ընտանիքին պատկանող երաժշտական գործիք մըն է։ Հոպոյներու դասին մէջ ան ունի բարձր ձայնածիր եւ իր դիրքով կը գտնուի փիքոլօ հոպոյէն եւ հոպոյ տ’ամուրէն ետք։ Ինչպէս միւս փողային գործիքները, հոպոյն ալ ունի փականներ եւ երկլեզու պիպիչ։ Ժամանակակից հոպոյը իր վերջնական ձեւը ստացած է տասնեօթներորդ դարուն<ref>Музыкальный энциклопедический словать, Москва, 1991 {{ref-ru}}</ref> եւ կը համարուի աշխարհի ամէնէն հին երաժշտական գործիքներէն մէկը։ == Ծագում == [[Պատկեր:ClassicalOboe.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:ClassicalOboe.jpg|ձախից|Կլասիկ ժամանակաշրջանի հոբոյ, [[:hy:1805|1805]] թվական]] [[Պատկեր:Etruscan_Painting_2.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Etruscan_Painting_2.jpg|մինի|Հնագոյն որմնանկար]] Հին ժամանակներէն մեզի հասած են բազմաթիւ պատկերներ եւ որմնանկարներ, որոնց վրայ կարելի է տեսնել հոպոյի նմանող սովորական կամ երկխողովականի գործիքներ։ Հոպոյի նման գործիքի մը մասին կը յիշատակէ նաեւ Homer իր Iliad դիւցազներգութեան մէջ, ուր զայն կը կոչէ «Օլոյ»։ Անտիկ շրջանի հոպոյատիպ հին գործիքներէն մէկն էր տիպիան (tibia)։ Այս հին գործիքներէն զարգացած են զանազան ժողովրդական փողայիններ, որոնց շարքին են հայկական [[Տուտուկ|տուտուկն]] ու [[Զուռնա|զուռնան]], ափրիկեան ալկայդան, հունկարական թորոքշիփը, չինական սուոնան, ճափոնական հիչիրիքին եւ ֆրանսական պինիուն։ == Ժամանակակից հոպոյը == [[Պատկեր:Albrecht_Mayer_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Albrecht_Mayer_04.jpg|աջից|266x266փքս|Հոբոյիստ Ալբրեխտ Մեյերը լեզվակ պատրաստելիս]] Տասնեօթներորդ դարէն առաջ հոպոյը կը հանդիպէր տարբեր չափերով եւ տարբեր անուններով։ Այդ դարուն անոր չափերն ու կառուցուածքը կայունացան եւ հիմնական գիծերով մինչեւ այսօր պահպանուած մնացին։ «Հոպոյ» բառը ծագած է ֆրանսերէն ''hautbois'' բառէն, որ կազմուած է ''haut'' («բարձր») եւ ''bois'' («փայտ») բառերէն։ Սկզբնական շրջանին [[Անգլիա|Անգլիոյ]] մէջ գործածուած է ֆրանսական ձեւը, ապա տարածուած է անգլերէն ''oboe'' անունը։ Հոպոյը միշտ ալ լայնօրէն գործածուած է երաժշտական կեանքին մէջ։ Ան տեղ ունեցած է արքունական նուագախումբերու եւ կամերային երաժշտութեան մէջ։ ===== Թեմբրը ===== Միւս փողային գործիքներէն տարբեր, հոպոյը ունի սուր, յստակ եւ թափանցիկ հնչողութիւն։ Հոպոյներու ընտանիքին մէջ ան կը գրաւէ սոփրանոյի ձայնային դերը։ Ցած ձայներու պարագային հոպոյին թեմբրը տխուր, փափուկ եւ թրթռուն երանգ ունի, ինչ որ յաճախ օգտագործուած է երաժշտական ստեղծագործութիւններու տխուր կամ զգացական բաժիններուն մէջ։ Բարձր ձայներու պարագային անոր հնչողութիւնը կը դառնայ աւելի ուժեղ, պայծառ եւ հեռուէն լսելի։ Հոպոյին ձայնը դիւրութեամբ կը զատորոշուի իր սուր թեմբրին շնորհիւ։ Ան նաեւ կը տարբերի ֆլէօթի եւ քլարնեթի հնչողութենէն իր նեղ եւ թեթեւակի ձուաձեւ խողովակին պատճառով։ ===== Փայտը ===== Սկզբնական շրջանին հոպոյներ կը պատրաստուէին [[Եղէգ|եղէգէ]] կամ [[Բամպակենի|բամպակի]] նման բուսական նիւթերէ։ Հետագային սկսան օգտագործուիլ աւելի ամուր փայտատեսակներ եւ նոյնիսկ փիղոսկր։ Ժամանակակից հոպոյներու մեծ մասը կը պատրաստուի սեւ փայտէ (էպենոսափայտ)։ Կը գործածուին նաեւ արեւադարձային շրջաններու տարբեր ծառատեսակներու փայտեր։ ===== Կառուցուածք ===== Հոպոյը ունի մօտ 23 անցք, որոնք իրարմէ քանի մը սանթիմեթր հեռաւորութեան վրայ կը գտնուին։ Անցքերուն շուրջը սովորաբար կը տեղադրուին նիքէլէ կամ այլ մետաղէ օղակներ եւ փականներ։ Գործիքին վերեւի մասին ամրացուած է փոքրիկ երկլեզու պիպիչը, որ բաղկացած է երկու հիմնական մասերէ՝ շրթներուն դպչող մասը եւ գործիքին մէջ մտնող մասը։ Այս պիպիչները շատ յաճախ հոպոյահարներն իրենք կը պատրաստեն՝ զանոնք համապատասխանեցնելով իրենց բերանին եւ ատամնաշարին։ == Վիեննական հոպոյ == Vienna Philharmonic նուագախումբը կը գործածէ հոպոյի յատուկ տեսակ մը, որ քսաներորդ դարու սկիզբը պատրաստուած էր Hermann Zuleger-ի կողմէ։ Այս գործիքը իր առանձնայատուկ լեզուակին շնորհիւ կը փոխէ հոպոյի հնչողութիւնը եւ նուագախումբին կը հաղորդէ տարբեր ձայնային երանգ, որով կը տարբերի աշխարհի այլ հոպոյներէն։ == Նոյն կարգին պատկանող գործիքներ == Հոպոյներու ընտանիքին կը պատկանին՝ * Փիքոլօ հոպոյ * Հոպոյ տ’ամուր (''Oboe d’amore'') * Հոպոյ * Անգլիական եղջրափող (''English horn'') * Որսորդական հոպոյ * Պաս հոպոյ * Heckelphone * Քոնթրապաս հոպոյ Այս բոլոր գործիքները կը պատկանին նոյն ընտանիքին, սակայն կը տարբերին իրենց չափերով, ձայնածիրով եւ հնչերանգով։ == Ծանօթագրութիւններ == <references />{{ՀՍՀ|հատոր=6|էջ=498}} [[Ստորոգութիւն:Երաժշտական գործիքներ այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Փայտեայ փողային գործիքներ]] hfafrm66ypye5oho3izdezqx33hiqcp 0 32080 252312 2026-06-15T10:40:04Z Betty Kilerjian 83 Նոր էջ «'''Իրաքի դրօշը''' [[Իրաք|Իրաքի]] հանրապետութեան պաշտօնական խորհրդանիշներէն մէկն է։ Ան ուղղանկիւնաձեւ եռագոյն պաստառ մըն է, որ կազմուած է երեք հորիզոնական շերտերէ։ * Վերի շերտը՝ կարմիր, * Միջին շերտը՝ սպիտակ, * Ստորին շերտը՝ սեւ գոյն ունի։ Սպիտակ շերտին կեդրոնը կանա...»: 252312 wikitext text/x-wiki '''Իրաքի դրօշը''' [[Իրաք|Իրաքի]] հանրապետութեան պաշտօնական խորհրդանիշներէն մէկն է։ Ան ուղղանկիւնաձեւ եռագոյն պաստառ մըն է, որ կազմուած է երեք հորիզոնական շերտերէ։ * Վերի շերտը՝ կարմիր, * Միջին շերտը՝ սպիտակ, * Ստորին շերտը՝ սեւ գոյն ունի։ Սպիտակ շերտին կեդրոնը կանաչ գոյնով արաբերէն գրուած է '''«Ալլահու Աքպար»''' («Աստուած մեծ է») արտայայտութիւնը։ Դրօշին գոյները կը պատկանին արաբական աւանդական համաարաբական գոյներուն, որոնք կը խորհրդանշեն արաբ ժողովուրդներու պատմութիւնն ու միասնութիւնը։ Դրօշին լայնութեան եւ երկարութեան յարաբերակցութիւնը '''3։2''' է։<gallery> Պատկեր:Flag_of_Syria.svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Syria.svg|[[Սուրիոյ|Սուրիոյ դրօշ]] Պատկեր:Flag_of_Yemen.svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Yemen.svg|[[Եմէնի Դրօշ|Եմէնի դրօշ]] </gallery> == Ծանօթագրութիւններ == <references /> cw73p28vtd7758998ttp1finevzfcpx 252313 252312 2026-06-15T10:40:46Z Betty Kilerjian 83 252313 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Դրօշ}} '''Իրաքի դրօշը''' [[Իրաք|Իրաքի]] հանրապետութեան պաշտօնական խորհրդանիշներէն մէկն է։ Ան ուղղանկիւնաձեւ եռագոյն պաստառ մըն է, որ կազմուած է երեք հորիզոնական շերտերէ։ * Վերի շերտը՝ կարմիր, * Միջին շերտը՝ սպիտակ, * Ստորին շերտը՝ սեւ գոյն ունի։ Սպիտակ շերտին կեդրոնը կանաչ գոյնով արաբերէն գրուած է '''«Ալլահու Աքպար»''' («Աստուած մեծ է») արտայայտութիւնը։ Դրօշին գոյները կը պատկանին արաբական աւանդական համաարաբական գոյներուն, որոնք կը խորհրդանշեն արաբ ժողովուրդներու պատմութիւնն ու միասնութիւնը։ Դրօշին լայնութեան եւ երկարութեան յարաբերակցութիւնը '''3։2''' է։<gallery> Պատկեր:Flag_of_Syria.svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Syria.svg|[[Սուրիոյ|Սուրիոյ դրօշ]] Պատկեր:Flag_of_Yemen.svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Yemen.svg|[[Եմէնի Դրօշ|Եմէնի դրօշ]] </gallery> == Ծանօթագրութիւններ == <references /> 98qha9ofqq1m0rlrf7vgw8y6vy5kdvi 252314 252313 2026-06-15T10:41:57Z Betty Kilerjian 83 252314 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Դրօշ}} '''Իրաքի դրօշը''' [[Իրաք|Իրաքի]] հանրապետութեան պաշտօնական խորհրդանիշներէն մէկն է։ Ան ուղղանկիւնաձեւ եռագոյն պաստառ մըն է, որ կազմուած է երեք հորիզոնական շերտերէ։ * Վերի շերտը՝ կարմիր, * Միջին շերտը՝ սպիտակ, * Ստորին շերտը՝ սեւ գոյն ունի։ Սպիտակ շերտին կեդրոնը կանաչ գոյնով արաբերէն գրուած է '''«Ալլահու Աքպար»''' («Աստուած մեծ է») արտայայտութիւնը։ Դրօշին գոյները կը պատկանին արաբական աւանդական համաարաբական գոյներուն, որոնք կը խորհրդանշեն արաբ ժողովուրդներու պատմութիւնն ու միասնութիւնը։ Դրօշին լայնութեան եւ երկարութեան յարաբերակցութիւնը '''3։2''' է։<gallery> Պատկեր:Flag_of_Syria.svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Syria.svg|[[Սուրիոյ|Սուրիոյ դրօշ]] Պատկեր:Flag_of_Yemen.svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Yemen.svg|[[Եմէնի Դրօշ|Եմէնի դրօշ]] </gallery> == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Ազգային դրօշներ]] [[Ստորոգութիւն:Իրաքի պետական խորհրդանիշներ]] qlritrqtn53wy9icv6gwrr3utd5woog 14 32081 252315 2026-06-15T10:42:24Z Betty Kilerjian 83 Նոր էջ «[[Ստորոգութիւն:Իրաք]] [[Ստորոգութիւն:Պետական խորհրդանիշեր ըստ երկիրի]]»: 252315 wikitext text/x-wiki [[Ստորոգութիւն:Իրաք]] [[Ստորոգութիւն:Պետական խորհրդանիշեր ըստ երկիրի]] qmk7bw6urvtmkrs2ukqvo1m80yumwj4