Wikipedia iewiki https://ie.wikipedia.org/wiki/Principal_p%C3%A1gine MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Media Special Discussion Usator Usator Discussion Wikipedia Wikipedia Discussion File File Discussion MediaWiki MediaWiki Discussion Avise Avise Discussion Auxilie Auxilie Discussion Categorie Categorie Discussion TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Scientie 0 6209 167448 161079 2026-04-05T14:20:25Z ~2026-21135-59 24116 /* Culturas temporan */ 167448 wikitext text/x-wiki {{Bon articul|Scientie|{{Datum|22|10|2020}}}} {{Scienties}} '''Scientie''' (del latin ''scientia'' «conossentie») es un sistematic interpretation, quel constructe e organisa conossenties in li form de atestabil [[explication]]es e [[predition]]es pri li [[universe]]. In un plu strett relatet signification, «scientie» refere anc a un córpor de conossenties self, de un tip, quel posse esser [[ration]]almen explicat e fidelmen applicat. Un practico de scientie es nominat «scientist». Li scientie considera e have quam fundament li observation experimental. Ti-ci tipe de observation es organisat per metodes, modelles e teories con li objective de generar conossenties nov. Por it, criteries de veritá e un metode de investigation es etablisset. Li aplication de ti-ci metodes e conossenties ducte al generation de conossenties nov in forma de preditiones concret, quantitativ e probabil referet a observationes passat, presente e futur. Con frequentie ti-ci preditiones posse esser formulat con rationamentes e structet quam regulas o leges general, que descri li functionament de un sistema e predite qualmen it va functionar in determinate circumstanties. Desde li [[revolution scientific]], li conossentie scientific ha augmentat tan mult que li scientistes devenit specialisat e lor publicationes devenit plu desfacil a leer per li ínspecialistes. To creat efforties por divulgar li scientie, per aproximar it al publico e per facilitar su comprension e colaboration inter scientistes de diferent branches. == Historie == [[File:Aristotle_Altemps_Inv8575.jpg|197px|right|thumb|Aristoteles esset un del unesim figuras del developation del metode scientic.]] [[File:Talete de Miletu.jpg|197px|right|thumb|Tales de Miletus provat explicar fenomenes natural sin apoyar se in li supernatural.]] [[File:San_Isidoro_Biblioteca_Nacional_España.jpg|197px|right|thumb|Enciclopedistes latin temporan quam Isidoro de Sevilla auxiliat al conservation del majoritá del conossentie general del ancian munde.]] [[File:Al-kindi.jpeg|497px|right|thumb|Al-Kindi (801-873) esset li unesim del filosofes peripatetic musulman, e es conosset per su eforties per introductet li filosofie grec e hellenistic al munde arabic.]] [[File:Nikolaus Kopernikus.jpg|197px|right|thumb|Copernicus formulat un modelle heliocentric del sistema solari, quande in li epoca on credet ye li sistema geocentric de Ptolomeus.]] [[File:Justus Sustermans - Portrait of Galileo Galilei, 1636.jpg|197px|right|thumb|Galileo Galilei es videt quam li patre del scientie modern.]] [[File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|197px|right|thumb|Isaac Newton fat contributiones essential al mecanica classic, gravitá e optica.]] [[File:Gottfried Wilhelm Leibniz, Bernhard Christoph Francke.jpg|197px|right|thumb|Leibniz incorporat termines del fisica aristotelic, ma usat in un forma ínteleologic; per exemple, "energie" e "potential" (versiones modern del "energeia e potentia" aristotelic).]] [[File:Candle-light-animated.gif|197px|right|thumb|Li combustion e li reactiones chimic esset studiat de [[Michel Faraday]] e rpoertat in su classes ante li [[Royal Institution]]: ''Li Historie Chimic de un Candel'', 1861.]] [[File:Charles Darwin 1880.jpg|197px|right|thumb|Charles Darwin es conosser pro su teorie del evolution, quel esset mult criticat.]] [[File:Albert Einstein Head.jpg|197px|right|thumb|Albert Einstein es conosser pro li teorie del relativitá.]] [[File:Buzz salutes the U.S. Flag.jpg|thumb|right|Li astronaute Buzz Aldrin posa al látere del flagga del Unit States de Americ sur li superficie lunari.]] === Culturas temporan === Ni li paroles ni li conceptes "scientie" e "natura" esset parte del paisage conceptual in li Medie Ost Ancian<ref>{{cite book|last1= Rochberg|first1= Francesca|editor1-last= Shank|editor1-first= Michael|editor2-last= Numbers|editor2-first= Ronald|editor3-last= Harrison|editor3-first= Peter|title= Wrestling with Nature : From Omens to Science|date= 2011|publisher= University of Chicago Press|location=Chicago|isbn= 978-0226317830|page= 9|chapter= Ch.1 Natural Knowledge in Ancient Mesopotamia}}</ref>. Li antic mesopotamios usat lor conossentie sur li proprietás de varie chimicalies natural por fabricar pottería, vitre, sapon e metalles<ref name="McIntosh2005">{{cite book|last1= McIntosh|first1= Jane R.|title= Ancient Mesopotamia: New Perspectives|date= 2005|publisher= ABC-CLIO|location= Santa Barbara, California, Denver, Colorado, and Oxford, England|isbn= 978-1-57607-966-9|pages= 273–76|url= https://books.google.com/books?id=9veK7E2JwkUC&printsec=frontcover&dq=science+in+ancient+Mesopotamia#v=onepage|ref=harv}}</ref>. Ili anc studiat fisiologie animal, anatomie e conduida con propositos divinatori<ref name="McIntosh2005"/> e usat registres del movimentes de objectes astronomic por su studie de astrologie<ref>{{Cite journal |title= Scientific Astronomy in Antiquity|author= A. Aaboe|journal= [[Philosophical Transactions of the Royal Society]]|volume= 276|issue= 1257|date= 2 May 1974|pages= 21–42|ref= harv|doi=10.1098/rsta.1974.0007|bibcode=1974RSPTA.276...21A|jstor= 74272|s2cid= 122508567}}</ref>. Li mesopotamios havet un intens intereste por medicina<ref name= "McIntosh2005"/> e li max temporan prescriptiones medic aparit in sumerian in li Triesim Dinastie de Ur (c. 2112 a.C. - c.2004 a.C.). Totvez, it pare que li mesopotamios havet poc interest in reunir information<ref name="McIntosh2005"/> pri li munde natural solmen por reunir it e ili studiar subjectes scientic quel havet aplicationes practic e relevantie immediate per lor sistema religiosi<ref name="McIntosh2005"/>. === Antiquitá classic === In li Antiquitá classic, ne hay analog real de un scientiste modern. Vice, alcun homes de class alt fat investigationes in li natura quandecunc ili hat témpor<ref name= "Lehoux">{{cite book|last1= Lehoux|first1= Daryn|editor1-last= Shank|editor1-first= Michael|editor2-last= Numbers|editor2-first= Ronald|editor3-last= Harrison|editor3-first= Peter|title= Wrestling with Nature : From Omens to Science|date= 2011|publisher= University of Chicago Press|location= Chicago|isbn= 978-0226317830|page= 39|chapter= 2. Natural Knowledge in the Classical World}}</ref>. Ante li invention o descovrition del concepte de "natura" (phusis in grec antic) del filosofes presocratic, li sam paroles esset usat por descrir li "via" natural in quel li plantas cresce, e li "via" in quel, por exemple, un tribu adora un deo particular. Pro to, it es dit que ti homes esset li unesim filosofes in un sensu strict, e anc li unesim persones in distinguer "natura" e "convention"<ref>"Progress or Return" in ''An Introduction to Political Philosophy: Ten Essays by Leo Strauss'' (Expanded version of ''Political Philosophy: Six Essays by Leo Strauss'', 1975.) Ed. Hilail Gilden. Detroit: Wayne State UP, 1989.</ref>. Li filosofie natural, li precursor del scientie natural, esset per to distinguet quam li conossentie de natura e coses quel es ver por chascun comunité, e li nómine del chassada specialisat de tal conossentie esset li filosofie (li dominia del unesim filosofo-fisico). Ili esset principalmen speculatores o teoreticos, particularmen interesat in astronomie. In contraste, penar usar li conossentie del natura per imitar li natura (tecnologie, in grec techne) esset videt del scientistes classic quam un interest plu appropriat por artisanes o por un classe social plu base<ref>{{Cite book|title= History of Political Philosophy|last=|first=|year=|isbn=|editor-last= Cropsey|edition= 3rd|location=|page= 209|quote=|editor-last2= Strauss|via=}}</ref>. Li temporan filosofes del scol milesian, quel esset fundat de [[Tales de Miletus]] e plu tard continuat de su successores [[Anaximandros]] e [[Anaximenes]], esset li unesim in provar explicar fenomenes natural sin apoyar se a li supernatural<ref name= "O'Grady">{{cite book|last1= O'Grady|first1= Patricia F.|title= Thales of Miletus: The Beginnings of Western Science and Philosophy|date= 2016|publisher= Routledge|location= New York City, New York and London, England|isbn= 978-0-7546-0533-1|page= 245|url= https://books.google.com/books?id=ZTUlDwAAQBAJ&pg=PA245&dq=Thales+of+Miletus+first+scientist#v=onepage|ref= harv|df= mdy-all}}</ref>. Li pitagoreanes developat un filosofie numeral complexe<ref name= "Burkert1972">{{cite book|last= Burkert|first= Walter|author-link= Walter Burkert|date= 1 June 1972|title= Lore and Science in Ancient Pythagoreanism|url= https://books.google.com/books?id=0qqp4Vk1zG0C&printsec=frontcover&dq=Pythagoreanism#v=onepage|location= Cambridge, Massachusetts|publisher= Harvard University Press|isbn= 978-0-674-53918-1|ref= harv|url-status=live|archiveurl= https://web.archive.org/web/20180129145253/https://books.google.com/books?id=0qqp4Vk1zG0C&printsec=frontcover&dq=Pythagoreanism&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiX4Y3W9bfXAhXBeSYKHfBxCG4Q6AEIMTAC#v=onepage&q=Pythagoreanism&f=false|archivedate= January 29, 2018|df= mdy-all}}</ref> e contribuet significatmen al developation del matematica<ref name= "Burkert1972"/>. Li teorie del atomes esset developat del filosofe grec Lucippus e su studiante Democritus<ref>{{Cite book |last1= Pullman|first1= Bernard|title= The Atom in the History of Human Thought|date= 1998|isbn= 978-0-19-515040-7|pages= 31–33|url= https://books.google.com/books?id=IQs5hur-BpgC&pg=PA56&dq=Leucippus+Democritus+atom#v=onepage|ref= harv|bibcode= 1998ahht.book.....P}}</ref><ref>{{cite book|editor1-last= Cohen|editor1-first= Henri|editor2-last= Lefebvre|editor2-first= Claire|title= Handbook of Categorization in Cognitive Science|date= 2017|publisher= Elsevier|location= Amsterdam, The Netherlands|isbn= 978-0-08-101107-2|page= 427|edition= Second|url= https://books.google.com/books?id=zIrCDQAAQBAJ&pg=PA427&dq=Leucippus+Democritus+atom#v=onepage|ref= harv}}</ref>. Li doctor grec [[Hippocrates]] etablisset li tradition del scientie medical sistematic<ref>{{cite book|last= Margotta|first= Roberto|date= 1968|title= The Story of Medicine|url= https://books.google.com/books/about/The_story_of_medicine.html?id= vFZrAAAAMAAJ|location= New York City, New York|publisher = [[Golden Press]]|ref= harv}}</ref><ref name= "Touwaide2005">{{cite book|last1= Touwaide|first1= Alain|title= Medieval Science, Technology, and Medicine: An Encyclopedia|date= 2005|editor1-last= Glick|editor1-first= Thomas F.|editor2-last= Livesey|editor2-first= Steven|editor3-last= Wallis|editor3-first= Faith|publisher= Routledge|location= New York City, New York and London, England|isbn= 978-0-415-96930-7|page= 224|url= https://books.google.com/books?id=77y2AgAAQBAJ&pg=PA224&dq=Hippocrates+medical+science#v=onepage|ref= harv}}</ref> e es conosset qual "li Patre del Medicina"<ref>{{cite book|last1= Leff|first1= Samuel|last2= Leff|first2= Vera|date= 1956|title= From Witchcraft to World Health|url= https://books.google.com/books?id=HjNrAAAAMAAJ|location= [[London]], England|publisher= [[Macmillan Publishers|Macmillan]]|ref= harv}}</ref>. Un punctu tornant in li historie del scienties filosofic temporan esset li exemple del aplication de filosofie al studie de assumptes homan fat de [[Socrates]], includente li homan natura, li natura de comunitás politic, e li conossentie human self. Li metode socratic, quam documentat in li dialoges de [[Platon]], es un metode dialectic de elimination de hipotese: li plu bon hipotese es trovat quande on identifica e elimina tis quel guida a contradictiones. To esset un reaction al emfases sofiste sur retorica. Li metode socratic sercha veritás comun e general quel modella credenties e examina les por determinar lor consistentie con altri credenties. Socrates criticat li ancian tipe de studie de fisica quam tro speculativ e mancante self-critica. Socrates, plu tard, in li paroles de su Apologie, esset acusat de corupter li yunesse de [[Athina]] caus il "ne credet in li deos in quel li state credet, ma in altri essentes spiritual". Socrates refutat ti pretensiones, ma esset sententiat a morte. Plu tard Aristoteles creat un programma sistematic de filosofie teleologic: motion e change es descrit quam li actualisation de potentiales ja in coses, secunde li tipe de coses que ili esset. Li astronome grec [[Aristarchus de Samos]] esset li unesim in proposir un modelle heliocentric del universe, con li Sol in li centre e li planetes orbitante it<ref name= "McClellan2015">{{cite book|last1= McClellan III|first1= James E.|last2= Dorn|first2= Harold|title= Science and Technology in World History: An Introduction|date= 2015|publisher= Johns Hopkins University Press|location= Baltimore, Maryland|isbn= 978-1-4214-1776-9|pages= 99–100|url= https://books.google.com/books?id=ah1ECwAAQBAJ&pg=PA99&dq=Aristarchus+heliocentrism#v=onepage|ref= harv}}</ref>. Li modelle de Aristarchus esset rejectet caus in ti témpor ili credet que li modelle violat li leges del fisica<ref name= "McClellan2015"/>. Li inventor e matematico Archimedes de Siracusa fat contributiones major al comense del calcul<ref name= "Edwards1979"/> e a vezes es presentat quam su creator<ref name= "Edwards1979">{{cite book|last1= Edwards|first1= C.H. Jr.|title= The Historical Development of the Calculus|date= 1979|publisher= Springer-Verlag|location= New York City, New York|isbn= 978-0-387-94313-8|page= 75|edition= First|url= https://books.google.com/books?id=ilrlBwAAQBAJ&pg=PA75&dq=Archimedes+calculus#v=onepage|ref= harv}}</ref>, benque su protocalculus mancat caracteristicas definiente<ref name= "Edwards1979"/>. [[Plinius li Major]] esset un polimata e scritor roman qui scrit un enciclopedie mult importante, li ''Historie Natural''<ref name= "Lawson2004">{{cite book|last1= Lawson|first1= Russell M.|title= Science in the Ancient World: An Encyclopedia|date= 2004|publisher= ABC-CLIO|location= Santa Barbara, California|isbn= 978-1-85109-539-1|pages= 190–91|url= https://books.google.com/books?id=1AY1ALzh9V0C&pg=PA190&dq=Pliny+the+Elder+encyclopedia#v=onepage|ref= harv}}</ref><ref>{{cite book|last1= Murphy|first1= Trevor Morgan|title= Pliny the Elder's Natural History: The Empire in the Encyclopedia|date= 2004|publisher= Oxford University Press|location= Oxford, England|isbn= 9780199262885|page= 1|url= https://books.google.com/books?id=6NC_T_tG9lQC&dq=Pliny+the+Elder+encyclopedia|ref= harv}}</ref><ref>{{cite book|last1= Doode|first1= Aude|title= Pliny's Encyclopedia: The Reception of the Natural History|date= 2010|publisher= Cambridge University Press|location= Cambridge, England|isbn= 9781139484534|page= 1|url= https://books.google.com/books?id=YoEhAwAAQBAJ&dq=Pliny+the+Elder+encyclopedia|ref= harv}}</ref> in le qual il parlat pri historie, geografie, medicine, astronomie, scienties del terra, botanica e zoologie<ref name= "Lawson2004"/>. Altri scientistes o proto-scientistes esset [[Teofrastus]], [[Euklid]], [[Herofilos]], [[Hipparchus]], [[Ptolomeus]] e Galenus. === Scientie medieval === Caus li crula del [[Imperie Roman Occidental]] debit al [[Periode de Migration]], it evenit un declin intellectual in li parte occidental de [[Europa]] in li 5-esim secul. In contrast, li [[Imperie Bizantin]] resistet li atacas del invasores, e preservat e meliorat li saventie. Joan Philoponus, un erudite bizantin del 6-esim secul, dubitat pri li inseniante de Aristoteles pri fisica e notat su defectes<ref name="Lindberg7"/>. Ti-ci critica del principies del fisica aristotelian quel John Philoponus fat servit quam inspiration al erudites medieval quam anc a [[Galileo Galilei]] qui deci secules plu tard, durante li Revolution Scientific, citat a Philoponus in su ovres durante que il demonstrat pro quo li fisica de Aristoteles havet defectes<ref name= "Lindberg7">{{cite book | last= Lindberg | first= David C. | year = 2007 | chapter = Roman and early medieval science | title= The beginnings of Western science: the European Scientific tradition in philosophical, religious, and institutional context | pages = 132–162 | edition = Second | location = Chicago, Illinois | publisher = University of Chicago Press | isbn= 978-0-226-48205-7}}</ref><ref>{{cite book|url= https://plato.stanford.edu/archives/spr2016/entries/philoponus/|title= The Stanford Encyclopedia of Philosophy|first= Christian|last= Wildberg|editor-first= Edward N.|editor-last= Zalta|date= May 1, 2018|publisher= Metaphysics Research Lab, Stanford University|via= Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref>. Durante li Antiquitá tardiv e li Medievie temporan, li vision aristotelian a demandas pri fenomenes natural esset usat. Li quar causes de Aristoteles prescrit que li question "pro quo" devet esser respondet in quar formes por explicar li coses scientificmen<ref>{{Cite book|chapter=Aristotle on Causality |last=Falcon |first=Andrea |editor-last=Zalta |date=2019 |editor-first=Edward |title=Stanford Encyclopedia of Philosophy |edition=Spring 2019 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |chapter-url= https://plato.stanford.edu/archives/spr2019/entries/aristotle-causality/#FouCau }}</ref>. Alcun conossentie ancian esset perdit, o in alcun casus mantenet in obscuritá, durante li cade del Imperie Roman Occidental e li luctes politic periodic. Totvez, li campes general del scientie (o "filosofie natural" quam it esser nominat) e li majoritá del conossentie general del ancian munde restat preservat tra li ovres del enciclopedistes latin temporan quam Isidoro de Sevilla<ref name= Grant1996>{{cite book | title= The Foundations of Modern Science in the Middle Ages: Their Religious, Institutional and Intellectual Contexts | series= Cambridge Studies in the History of Science | first1= Edward | last1= Grant | publisher= Cambridge University Press | year= 1996 | isbn= 978-0521567626 | pages= 7–17 | url= https://books.google.com/books?id=YyvmEyX6rZgC }}</ref>. Totvez, li textus original de Aristoteles esset perdit finalmen in Europa Occidental, e solmen un textu de Platon esset conosset, li ''Timaeus'', quel esset li unic dialog platonic, e un del poc ovres original del filosofie natural classic, disponibil por li letores latin in li Medievie temporan. Altri ovre original quel ganiat influentie in ti-ci periode esset li Almagest de Ptolomeus, quel contenet un description geocentric del sistema solari. Durante li Antiquitá tardiv, in li Imperie Bizantin mult textus classic grec esset preservat. Mult traductiones siriac esset fat de gruppes quam li nestorianes e li monofisites<ref name= "Grant2007b">{{cite book |last= Grant |first= Edward |chapter= Islam and the eastward shift of Aristotelian natural philosophy |title= A History of Natural Philosophy: From the Ancient World to the Nineteenth Century |url= https://archive.org/details/historynaturalph00gran |url-access= limited |year= 2007 |publisher= [[Cambridge University Press]] |isbn= 978-0-521-68957-1 |pages= [https://archive.org/details/historynaturalph00gran/page/n77 62]–67}}</ref>. Ili hat un rol importante quande it traductet textus classic grec al arabic sub li Califatu. In ti-ci témpor, mult del textus del saventie classic esset preservat e in alcun casus, meliorat<ref name= "Grant2007b" />. In addition, li Imperie Sasanid vicino, etablisset li Academie de Gondeshapur u medicos grec, siriac e persian etablisset li max important centre medic in li munde ancian durante lis 6-esim e 7-esim secules<ref>{{Cite book|title= The Cambridge history of Iran|date= 1968–1991|publisher= University Press|others= Fisher, W.B. (William Bayne)|isbn= 978-0521200936|location= Cambridge|oclc= 745412}}</ref>. Li Dom de Saventie esset etablisset in [[Bagdad]] durante li era Abasside, u li studie islamic del aristotelianisme florat. [[Al-Kindi]] (801-873) esset li unesim del filosofes peripatetic musulman, e es conosset pro su eforties por introducter li filosofie grec e hellenistic al munde arabic<ref>Klein-Frank, F. ''Al-Kindi''. In Leaman, O & Nasr, H (2001). ''History of Islamic Philosophy''. London: Routledge. p. 165. Felix Klein-Frank (2001) ''Al-Kindi'', pp. 166–67. In Oliver Leaman & Hossein Nasr. ''History of Islamic Philosophy''. London: Routledge.</ref>. Li etá de oro del islam florat desde ti-ci témpor til li invasiones mongol del 13-esim secul. Ibn Al-Haytham (Alhazen), quam anc su precessor Ibn Sahl, conosset li Optica de Ptolomeus, e usat experimentes quam un forma de acquisiter conossentie<ref>{{Cite book|title= Oxford Dictionary of the Middle Ages|last= |first=|year=2009|isbn=|location=|pages=|chapter= Science in Islam|quote=|via=}}</ref>. [[Alhaze]] refutat li teorie del vision de Ptolomeus, ma il ne fa changes corespondent al metafisica de Aristoteles. Adplu, doctores e alchimistes quam li persianes [[Avicenna]] e [[Al-Razi]] developat li scientie del medicine con li unesim scrivente li Canon de Medicina, un enciclopedie medical usat til li 18-esim secul e li ultim descovriente mixturas quam li alcohol. Li canon de Avicenna es considerat quam li max importante publicationes in medicina e ili ambis contribuet significativmen al practica del medicina experimental, usante testes clinic e experimentes per suportar su postulationes<ref>{{Cite book|title= Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures|url= https://archive.org/details/encyclopaediahis00seli|url-access= limited|year= 2006|pages= [https://archive.org/details/encyclopaediahis00seli/page/n168 155]–156|bibcode= 2008ehst.book.....S|isbn= 978-1-4020-4559-2|last1= Selin|first1= H}}</ref>. In li antiquitá classic, li tabús grec e roman significat que li dissection esset prohibit in li témpores ancian, ma in li Medievie it changeat: li professores e studiantes de medicina in Bologna comensat aperter corpos human, e Mondino de Luzzi (c. 1275-1326) productet li unesim libre de textu de anatomie conosset fundat in li dissection human<ref>{{cite book|url= http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn= 9780674057418|last= Numbers|first= Ronald|title= Galileo Goes to Jail and Other Myths about Science and Religion|page= 45|publisher= Harvard University Press|year= 2009|isbn= 978-0-674-03327-6}}</ref>. In li 11-esim secul, li plu de Europa hat devenit cristian, monarchias plu fortes emerget, li frontieras esset restorat, li developationes tecnologic e li innovationes agricultural evenit e augmentat li oferta de alimentes e li population. In addition, li textus classic grec comensat esser traductet del arabic e greco al latin, donante un nivelle plu alt de discussion scientific in Europa Occidental. In 1088, li unesim universitá in Europa (li Universitá de Bologna) hat emerget de su comenses clerical. Li demanda por traductiones latin crescet (por exemple, del Scol de Traductores de Toledo), li europanos occidental comensat colecter textus ne solmen scrit in latin, ma anc traductiones latin de textus in grec, arabic e hebreo. Copias manuscrite del Libre de Optica de Alhazen anc propagat in Europa ante 1240, quam evidentia su incorporation in li ''Perspectiva'' de Vitello. Li ''Canon'' de Avicenna esset traductet al latin. In particular, li textus de Aristoteles, Ptolomeus, e Euklid, preservat in li Casas de Saventie de in li Imperie Bizantin<ref>{{cite book |last= Lindberg |first= David |year= 1992 |title= The Beginnings of Western Science |publisher= University of Chicago Press |url= https://books.google.com/books?id=dPUBAkIm2lUC&pg=PA162 |page= 162|isbn= 9780226482040 }}</ref>, esset serchat de erudites catolic. Li influte de textus ancian causat li Renascentie del 12-esim secul e li floration de un sintese de catolicisme e aristotelisme conosset quam scolasticisme in Europa Occidental, qual devenit un nov centre geografic por scientie. Un experimente in ti-ci periode vell esser comprendet quam un processu de observation, descrition e classification. Un scientiste prominent de ti-ci era esset Roger Bacon. Li scolasticisme hat un forte foco in revelation e rationalisation dialectic, e gradualmen perdit li favor contra altri metodes in sequent secules, caus alchimie esset centrat in experimentes quel includet observation directe e documentation meticulose e to augmentat su importantie. === Renascentie e scientie in li etá modern === Nov developationes in optica hat un rol in li comense del Renascentie, defiante li idés sur perception e contribuent al amelioration e developation de tecnologie quam li camera obscura e li telescope. Ante li comense de quel hodie noi conosse quam [[Renascentie]], [[Roger Bacon]], [[Vitello]] e [[John Peckham]] creat chascun un ontologie scholastic sur un catene causal comensante con li sensation, li perception e finalmen apperception del formas individual e universal de Aristoteles. Un modelle de vision plu tard conosset quam perspectivisme esset studiat del artistes del Renascentie. Ti-ci teorie usa solmen tre del quar causas de Aristoteles: formal, material e final. In li 16-esim secul, [[Copernicus]] formulat un modelle heliocentric del sistema solari, diferent del modelle geocentric del [[Almagest]] de Ptolomeus. To esset basat in un teorema que dit que li periodes orbitari del planetes es plu long quande lor orbitas es plu lontan del centre de motion, quel il trovat que it ne acordat con li modelle de Ptolomeus. Kepler e altri defiat li notion que li sol function de un ocule es perception, e changeat li foco principal in optica del ocul al propagation del luce<ref name= Cohen>{{cite book|last1= Cohen|first1= H. Floris|authorlink= Floris Cohen|title= How modern science came into the world. Four civilizations, one 17th-century breakthrough|date= 2010|publisher= Amsterdam University Press|location= Amsterdam|isbn= 9789089642394|edition= Second|ref= harv}}</ref>. Kepler modellat li ocul quam un sfere de cristalle plen de aqua con un apertion in su fronte por modellar li pupille del intrate. Il trovat que omni luce de un singul punctu del scene esset representat in un singul punctu in li parte posteriori del sfere de cristalle. Li catene optical fini in li retine in li parte posteriori del ocul. Kepler es totvez plu conosset pro har ameliorat li [[modelle heliocentric]] de Copernicus tra li descovrition del leges de motion planetari (queles porta su nómine). Kepler ne rejectet li metafisica aristotelic e descrit su labora quam un sercha de un Harmonie del Sferes. Galileo fat un usu innovativ de experimentation e matematica. Totvez, il comensat esser persecutet pos quande li Papa Urbanus VIII demandat il scrir pri li sistema copernican. Galileo hat usat argumentes del Papa e usat les in li voce de un naivon in li ovre "Dialog pri li du principal sistemas mundal", quel offendet Urban VIII. In li nord de Europa, li nov tecnologie del print-machine esset mult usat por publicar mult disputes, includente alcunes quel desacordat con li idés contemporan del natura. René Descartes e Francis Bacon publicat discussiones filosofic in favor de un nov tipe de scientie ne-aristotelian. Descartes emfasat li pense individual e argumentat que mathematica plutost quam geometrie devet esset usat por studiar li natura. Bacon emfasat li importantie del experimente vice li contemplation. Bacon desacordat con li conceptes aristotelian de causa formal e causa final, e promovet li idé que scientie deve studiar li leges de naturas "simplic", quam calor, vice assumpter que hay qualcunc natura specific, or "causa formal", de chascun tipe complex de cose. Bacon anc arguet que scientie devet haver li scope de inventiones practic por ameliorar li vive human. === Ilustration === Quam precursores del Ilustration, [[Isaac Newton]] e Gottfried Wilhem Leibniz developat un fisica nov, nu nominat mecanica classic, quel vell posser esser confirmat per experimentes e explicat usante matematicas (Newton ''Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica''). Leibniz anc incorporat termines del fisica aristotelic, ma usat in un forma ínteleologic; por exemple, "energie" e "potential" (versiones modern del "energeia e potentia" aristotelic). To implicat un change in li vista del objectes: u Aristoteles hat notat que li objectes hat certe scope innat quel pote esse actualisat, objectes nu esset videt quam ne havent scope innat. In li stil de Francis Bacon, Leibniz suposit que li diferent tipes de coses omni laborat secun li sam leges general del natura, sin un causa formal o final por chascun tipe de cose. It es durante ti-ci periode que li parol "scientie" devenit gradualmen plu usat por referer a un tipe de ocupation de un tipe de conossentie, specialmen conossentie del natura -aproximante se al signification del old terme "filosofie natural". Durante ti-ci témpor, li proposit declarat e valor del scientie devenit producter ricchessa e inventiones quel vell meliorar li vives human, in li sensu materialistic de haver plu alimentes, vestimentes e altri coses. In li paroles de Bacon, "li scope real e legitim del scientie es furnir li vives human con nov inventiones e richesse", e il decorageat li scientistes de chassar idés íntangibil o filosofic, quel il credet que contribuet litt al felicitá human ultra "li fume del subtil, sublim o plesent speculation". Li scientie durante li Ilustration esset dominat del societés scientic e academies, quel hat remplazzat li universitás quam centres de resercha scientic e developation. Li societés e academies esset anc li pilares del maturation del profession scientic. Altri developation importante esset li popularisation del scientie inter un population plu educat. Li filosofes presentat mult teories scientic al publico, principalmen tra li Enciclopedie e li popularisation de newtonisme de Voltaire quam anc de Émilie du Châtelet, li traductoresse francesi del ''Principia'' de Newton. Alcun historicos hat marcat li 18-esim secul quam un periode monoton in li historie del scientie; totvez, li secul hat avansamentos significativ in li practica del medicina, matematica e fisica; li developation del taxonomie biologic; un nov comprension del magnetisme e li electricitá; e li maturation del [[chimie]] quam un disciplina, quel etablisset li base del chimie modern. Li filosofes del Ilustration selectet un historie de precessores (Galileo, Boyle e Newton principalmen) quam li guidas de lor aplicationes del concepte singular de natura e lege natural a chascun campe fisic e e social del epoca<ref>Cassels, Alan. Ideology and International Relations in the Modern World. p. 2.</ref>. === Etá contemporan === ==== 19-esim secul ==== Li 19-esim secul es un periode particularmen important in li historie del scientie caus durante ti-ci era multe caracteristicas distinguente del scientie modern comensat a formar quam: transformation del scienties natural e fisic, usu frequent de instrumentes de precision, aparition de termines quam "biologiste", "fisiciste", "scientiste"; alontanant se del termines antiquat "filosofie natural" e "historie natural", augmentation del profesionalisation de qui studiat li natura quel guidat al reduction de naturalistes amateur, li scientistes ganiat autoritá cultural sur multe dimensiones del societá, expansion economic de industrialisation de multe landes, prosperation de scrituras de scientie popular e aparition de jurnales scientic<ref name= "Lightman 19th">{{cite book|last1= Lightman|first1= Bernard|editor1-last= Shank|editor1-first= Michael|editor2-last= Numbers|editor2-first= Ronald|editor3-last= Harrison|editor3-first= Peter|title= Wrestling with Nature : From Omens to Science|date= 2011|publisher= University of Chicago Press|location= Chicago|isbn= 978-0226317830|page= 367|chapter= 13. Science and the Public}}</ref>. Temporan in li 19-esim secul, John Dalton suggestet li teorie atomic modern, fundat in li idé original de Democritus de particules índivisibil nominat atomes. Ambi John Herschel e William Whewell sistematisat li metodologie: li ultim creat li terme scientiste. Quande [[Charles Darwin]] publicat "Sur li orígin del Species" etablisset li [[evolution]] quam li explication prevalente de complexitá biologic. Su teorie de selection natural dat un explication natural de qualmen li species originat, ma to solmen ganiat acceptation general un secul post. Li leges de conservation de energie, conservation de momente e conservation de massa suggestet un universe mult stabil u it vell posser haver litt perde de ressurses. Con li venite del vapor-machine e li Revolution Industrial, it hat un comprension plu grand de que omni formes de energie quam definit in fisica ne esset egalmen util: ili ne havet li sam qualitá energic. Ti-ce realisation guidat a li developation del leges de termodinamica, in quel li energie libre del universe es videt quam declinante constantmen: li entropie de un universe cludet augmenta in li témpor. Li teorie electromagnetic anc esset etablisset in li 19-esim secul e creat nov demandas quel ne posset esser respondet usante li paradigma de Newton. Li fenomenes quel vel permisser li deconstruction del atom esset decovrit in li 19-esim secul: li decovrition del rayes X inspirat li decovrition del radioactivitá. In li annu sequent venit li decovrition del unesim particul subatomic, li electron. ==== 20-esim secul ==== Li teorie del relativitá de Albert Einstein e li developation del mecanica quantic guidat al replazzament del mecanica classic con li fisic nov quel contene du partes quel descri tipes diferente de eventes in li natura. In li unesim medietá del secul, li developation de antibiotics e fertilisantes artificial fat possibil li crescentie del population human global. In li sam témpor, li structura del atom e su nucleo esset decovrit, guidant al liberation del energie atomic (poter nuclear). In addition, li usu extensiv del innovation tecnologic stimulat per li guerres del secul guidat a revolutiones in transportation ([[Automobile|automobiles]] e aviones), li developation de missiles ballistic intercontinental, li cariera spacial e li cariera de armes nuclear. Li structura moleculari del ADN esset decovrit in 1953. Li decovrition del radiation cosmic de funde de microundes in 1964 guidat al rejection del teorie del state stabil del universe in favor del teorie del Big Bang de Georges Lemaître. Li developation del vola spacial in li duesim medietá del secul permisset un unesim mesuration astronomic fat sur o proxim a altri objectes in li spacie, includente terrationes in li Lune. Telescopes spacial guidat al numerosi decovritiones in astronomie e cosmologie. Li usu extendet del circuites integrat in li ultim quart del 20-esim secul combinat con li satellites de communication guidat al revolution in li tecnologie del information e al crescentie del [[internet]] global e li computation mobil, includente li telefones inteligent. Li necessitá de un sistematisation massive de catenes causal interlaceat e long e grand quantitás de datos guidat al aparition del campes de teorie de sistemas e amodellation scientic auxiliat per computator, quel es basat partialmen in li paradigme aristotelic. Assumptes nociv del circumité quam li acidification e li change climatic comensat interesar li public in li sam periode, e causat li nascentie del scientie e tecnologie circumital. ==== 21-esim secul ==== Li Projecte Genomic Human esset compleet in 2003, determinant li sequentie del pares de bases de nucleotides quel forma li ADN human, e identificant e mapinte omni genes del genome human. Con li decovrition del boson de Higgs in 2012, li ultim particul predit del Modelle Standard de fisica de particules esset trovat. In 2015, li undes gravitational, predit per li relativitá general un secul ante, esset observat por unesim vez<ref name=iop2017oct16>{{Cite journal |doi = 10.3847/2041-8213/aa91c9|title = Multi-messenger Observations of a Binary Neutron Star Merger|journal = The Astrophysical Journal|volume = 848|issue = 2|page = L12|year = 2017|last1 = Abbott|first1 = B.P.|last2 = Abbott|first2 = R.|last3 = Abbott|first3 = T.D.|last4 = Acernese|first4 = F.|last5 = Ackley|first5 = K.|last6 = Adams|first6 = C.|last7 = Adams|first7 = T.|last8 = Addesso|first8 = P.|last9 = Adhikari|first9 = R.X.|last10 = Adya|first10 = V.B.|last11 = Affeldt|first11 = C.|last12 = Afrough|first12 = M.|last13 = Agarwal|first13 = B.|last14 = Agathos|first14 = M.|last15 = Agatsuma|first15 = K.|last16 = Aggarwal|first16 = N.|last17 = Aguiar|first17 = O.D.|last18 = Aiello|first18 = L.|last19 = Ain|first19 = A.|last20 = Ajith|first20 = P.|last21 = Allen|first21 = B.|last22 = Allen|first22 = G.|last23 = Allocca|first23 = A.|last24 = Altin|first24 = P.A.|last25 = Amato|first25 = A.|last26 = Ananyeva|first26 = A.|last27 = Anderson|first27 = S.B.|last28 = Anderson|first28 = W.G.|last29 = Angelova|first29 = S.V.|last30 = Antier|first30 = S.|displayauthors = 29|bibcode = 2017ApJ...848L..12A|arxiv = 1710.05833|s2cid = 217162243}}</ref>. == Branches del scientie == Li scientie modern es communmen dividet in tre branches principal: scientie natural, scientie social e scientie formal. Chascun de ti-ci branches contene divers disciplines scientic specialisat quel, mem si ili supercovri, ili have su propri nomenclatura. Li scienties natural e social es scienties empiric, car lor conossentie es basat in observationes scientic e is capabil de esset provat por su validitá de altri reserchatores laborante in li mem conditiones. Hay anc disciplines mult relationes quel usa scientie, quam ingenierie e medicina, quel es quelcvez descrit quam scienties aplicat. Li relationes inter li branches del scientie es resumat in li sequent tabelle: {|class="wikitable" style="border: none; background: none; color: inherit;" |- |rowspan=3 style="border: none; background: none; color: inherit;"| !colspan=3|Scientie |- !colspan=2|[[Scienties empiric]] !rowspan=2|[[Scienties formal]] |- ![[Scienties natural]] ![[Scienties social]] |- ![[Resercha basic|Basic]] |[[Fisica]], [[chimie]], [[biologie]], <br />[[scienties del terra]] e [[scientie spacial]] |[[Antropologie]], [[economica]], [[scienties politic]], <br />[[sociologie]], [[geografie human]] e [[psicologie]] |[[Logica]], [[matematica]] e [[statistica]] |- ![[Scienties aplicat|Aplicat]] |[[Ingenierie]], [[scienties del agricultura]], <br />[[medicina]] e [[scienties del materiales]] |[[Administration de negocies]], [[politica public]], [[marketing]],<br />[[jurisprudentie]], [[pedagogie]] e [[developation international]] |[[Informatica]] |- |} === Scienties natural === Li scienties natural concerne con li description, predition e comprension del fenomenes natural basat in evidentie empiric del observation e experimentation. It posse esser dividet in du branches principal: scienties del vive (o scientie biologic) e scientie fisic. Ti-ci du branches mey esser dividet in disciplines plu specialisat. Li scientie fisic es subdividet in branches, includent fisica, chimie, astronomie e scienties del terra. Li scientie natural modern es li successor del filosofie natural quel comensat in li [[Ancian Grecia]]. Galileo, Descartes, Bacon e Newton debattet li beneficies de usar punctus de vista nov quel esset plu matematic e plu experimental in un forme metodic. Támen, perspectives, conjecturas e presuppositiones filosofic, frequentmen ignorat, restat necessari in li scienties natural. Li collection sistematic de datos, includente li scientie del decovrition, succedet al historie natural, quel emerget in li 16-esim secul con li descrition de plantes, animales, minerales e plu. Hodie "historie natural" suggeste li descriptiones de observationes diriget a audienties popular. === Scienties social === Li scienties social es concernet con li societá e li relationes inter individuos in li societá. It have mult branches quel include, ma ne es limitat a, antropologie, archeologie, studies de communication, economica, historie, geografie human, jurisprudentie, linguistica, scientie politic, psicologie, sanitá public e sociologie. Li scientistes social mey adopter varie teories filosofic por studiar individuos e li societá. Por exemple, li scientistes social positivist usa metodes similar a tis del scienties natural quam utensiles por comprender li societá e talmen defini scientie in su sensu strict modern. Li scientistes social interpretiviste, mey usar critica social o interpretation simbolic plutost quam constructer teories falsabil empiricmen, e talmen tracta li scientie in su sensu plu ampli. In li practica academic modern, li reserchatores es frequentmen eclectic, usante metodologies multiplic (por exemple, combinante li resercha quantitativ e qualitativ). Li terme "resercha social" ha acquisitet un gradu de autonomie quande li practicatores de divers disciplines parti su objectives e metodes. === Scienties formal === Li scienties formal studie li sistemas formal. It include matematica, teorie de sistemas, e informatica teoric. Li scienties formal parti similitás con li altri du branches quande it apoya se a un studie sistematic, prudent e objective de un area de conossentie. Totvez, ili es diferent del scienties empiric caus ili apoya se exclusivmen a li rasonation deductiv, sin li necessitá de evidenties empiric, por verificar lor conceptes abstracte. Li scienties formal es ergo scienties a priori e caus to, it hay desacorda in ca ili es un scientie. Támen, li scienties formal have un paper importante in li scienties empiric. Li calcul, por exemple, esset initialmen inventet por comprender motion in fisica. Li scienties natural e social quel apoya se a aplicationes matematic include fisica matematic, chimie matematic, biologie matematic, financie matematic e economica matematic. == Referenties == <div style="height: 200px; overflow:auto; border: 1px solid gray; padding-right: 12px; background-color: #EEEEEE; "> <small><references /></small> </div> == Bibliografie == * (en) Heilbron, John L. ed., (2003) ''The Oxford companion to the history of modern science'', New York: Oxford University Press. * (en) Johnston, Sean F. (2009) ''History of Science: A Beginner's Guide'', Oneworld Publications. * (fr) PP. AA (2012) ''Histoire des sciences : De l'Antiquité à nos jours'', Editions Tallandier. * (en) Wootton, David (2016) ''The Invention of Science: A New History of the Scientific Revolution'', Harper Perennial. == Vide anc == *[[Metode scientific]] == Ligament extern == * [http://cosmoglotta.pbworks.com/w/page/133112919/Cosmoglotta%20A%20102%20%28may-jun%201935%29 Cosmoglotta A 102 (may-jun 1935)] {{Scientie}} [[Categorie:Wikipedia:Bon articul]] [[Categorie:Scientie]] 26z68eji79othlgymp7ybaq6q0j8wvd Jörg Meuthen 0 7501 167458 165431 2026-04-06T07:58:46Z Valodnieks 992 167458 wikitext text/x-wiki [[File:2015-01-17 3813 Jörg Meuthen (Landesparteitag AfD Baden-Württemberg).jpg|thumbnail|270px|right|Jörg Meuthen in li annu 2015]] '''Jörg Meuthen''' es un economist e politico de [[Germania]]. Il nascet in li annu 1961 e esset intere li 4-im julí 2015 e li 28-im de januar 2022 co-presidente del political partise [[Alternative por Germania]]. Jörg Meuthen forlassat li partise ye li 28-im de januar 2022. Il esset un representate del moderat fraction in li partise [[Alternative por Germania]] e combattet contra li radical dextri fraction in li partise. In li junio 2022 Meuthen devenit membre del cristan-conservativ [[German Partise del Centre]], ma abandonat li partise ye li 8-im de septembre 2023. Ye li fine de septembre 2024 Jörg Meuthen devenit membre del conservatv partise [[Union de Valores]]. In li marte 2026 il anunciat li fine de su political cariera. ==Personal e professional vive== Meuthen studiat [[economie]]. Il li annu 1993 il finit su doctoratu in [[economie]] che li universitá de [[Köln]]. Pos to il laborat quam referente in li ministerie de finances del german país federal [[Hesse]]. Desde li annu 1997 il es docente e professor in li alt-scola por public administration in [[Kehl]]. Jörg Meuthen es maritat e have quin infantes. Il habita in [[Karlsruhe]]. ==Political cariera== * 2013 Jörg Meuthen devenit membre del partise [[Alternative por Germana]] e vice-presidente del partise in [[Baden-Württemberg]]. * 2014 Jörg Meuthen candidat por li [[Europan Parlament]] sur li liste del [[Alternative por Germania]], ma ne esset electet. * 2015 Meuthen es electet in li partise-congress in [[Essen]] li 4-im de julí 2015 quam duesim presidente del partise [[Alternative por Germania]] contra quin altri candidates e recivet 62 percentes del votes. * 2015-2022 Meuthen esset un del du co-presidentes del [[Europan Parlament]]. * 2017 Meuthen devenit un membre del [[Europan Parlament]]. * 2019 Jörg Meuthen es electet denov quam membre del Europan Parlament. Il esset li prim candidate del [[Alternative por Germania]] in li election al Europan Parlament 2019. * 2021 Jörg Meuthen declarat que il ne va esser denov un candidate por li position del presidente del [[Alternative por Germania]]. * 2022 Jörg Meuthen forlassat li partise [[Alternative por Germania]] ye li 28-im de januar 2022. Il declarat que li extrem dextri fraction domina li partise e pro to il abandonat li [[Alternative por Germania]]. Jörg Meuthen declarat li 10-im de junio 2022 que il es nu membre del cristan-conservativ [[German Partise del Centre]]. * 2023 Jörg Meuthen forlassat li [[German Partise del Centre]] ye li 8-im de septembre 2023. * 2024 Jörg Meuthen devenit in li fine de septembre 2024 membre del conservativ partise [[Union de Valores]] <ref>Vide li revue Focus ye li 23-im de septembre 2024 [https://www.focus.de/politik/deutschland/fokus-auf-wirtschaft-und-finanzen-ehemaliger-afd-chef-joerg-meuthen-tritt-der-werteunion-bei_id_260336254.html]</ref>. * 2025 Jörg Meuthen esset electet quam vice-presidente del [[Union de Valores]] in li organisation del partise in [[Baden-Württemberg]] e prim-candidate del partise por li electiones al parlament del país federal [[Baden-Württemberg]] 2026 <ref>[https://werteunion.de/joerg-meuthen-spitzenkandidat-fuer-landtagswahl-alexander-mitsch-fuehrt-landesverband/ Information sur li internet-págine del Union de Valores 26-im de may 2025] </ref> * 2026 Jörg Meuthen anunciat pos li dessuccesse in li electiones al parlament del país federal [[Baden-Württemberg]] li fine de su political cariera. ==Ovres (selection)== Meuthen ha pubcliat quelc libres pri macro-economie. * Jörg Meuthen (Co-Autor): Kirchen als parafiskalische Organisationen. In: Politik der Parafiski/Klaus Tiepelmann (Hrsg.). S + W Steuer- und Wirtschaftsverl., [[Hamburg]] 1997. ISBN 3-89161-891-3. Págines 137–161. * Jörg Meuthen (Co-Autor): Kredithöchstgrenze und Haushaltsvollzug. In: Die öffentliche Verwaltung. Kohlhammer, [[Stuttgart]] 1995. ISSN 0029-859X. Págines 461–466. * Jörg Meuthen (Co-Autor): Der Wohneigentumsmarkt im Lichte der geplanten Verbraucherschutzrichtlinien der Europäischen Gemeinschaft. In: Entwicklungen in der Wohnungspolitik/Klaus Mackscheid (Editores). Nomos, Baden-Baden 1994. ISBN 3-7890-3343-X , Págines 179–196. * Jörg Meuthen: Die Kirchensteuer als Einnahmequelle von Religionsgemeinschaften. Lang, [[Frankfurt|Frankfurt am Main]] 1993. ISBN 3-631-46619-6. Recension ==Referenties== [[Categorie:Alternative por Germania]] [[Categorie:Politicos de Germania]] n1myuubjyp9e7tpvmx91821atutinmd 167459 167458 2026-04-06T08:27:40Z ~2026-21135-59 24116 /* Political cariera */ 167459 wikitext text/x-wiki [[File:2015-01-17 3813 Jörg Meuthen (Landesparteitag AfD Baden-Württemberg).jpg|thumbnail|270px|right|Jörg Meuthen in li annu 2015]] '''Jörg Meuthen''' es un economist e politico de [[Germania]]. Il nascet in li annu 1961 e esset intere li 4-im julí 2015 e li 28-im de januar 2022 co-presidente del political partise [[Alternative por Germania]]. Jörg Meuthen forlassat li partise ye li 28-im de januar 2022. Il esset un representate del moderat fraction in li partise [[Alternative por Germania]] e combattet contra li radical dextri fraction in li partise. In li junio 2022 Meuthen devenit membre del cristan-conservativ [[German Partise del Centre]], ma abandonat li partise ye li 8-im de septembre 2023. Ye li fine de septembre 2024 Jörg Meuthen devenit membre del conservatv partise [[Union de Valores]]. In li marte 2026 il anunciat li fine de su political cariera. ==Personal e professional vive== Meuthen studiat [[economie]]. Il li annu 1993 il finit su doctoratu in [[economie]] che li universitá de [[Köln]]. Pos to il laborat quam referente in li ministerie de finances del german país federal [[Hesse]]. Desde li annu 1997 il es docente e professor in li alt-scola por public administration in [[Kehl]]. Jörg Meuthen es maritat e have quin infantes. Il habita in [[Karlsruhe]]. ==Political cariera== * 2013 Jörg Meuthen devenit membre del partise [[Alternative pro Germania]] e vice-presidente del partise in [[Baden-Württemberg]]. * 2014 Jörg Meuthen candidat por li [[Europan Parlament]] sur li liste del [[Alternative por Germania]], ma ne esset electet. * 2015 Meuthen es electet in li partise-congress in [[Essen]] li 4-im de julí 2015 quam duesim presidente del partise [[Alternative por Germania]] contra quin altri candidates e recivet 62 percentes del votes. * 2015-2022 Meuthen esset un del du co-presidentes del [[Europan Parlament]]. * 2017 Meuthen devenit un membre del [[Europan Parlament]]. * 2019 Jörg Meuthen es electet denov quam membre del Europan Parlament. Il esset li prim candidate del [[Alternative por Germania]] in li election al Europan Parlament 2019. * 2021 Jörg Meuthen declarat que il ne va esser denov un candidate por li position del presidente del [[Alternative por Germania]]. * 2022 Jörg Meuthen forlassat li partise [[Alternative por Germania]] ye li 28-im de januar 2022. Il declarat que li extrem dextri fraction domina li partise e pro to il abandonat li [[Alternative por Germania]]. Jörg Meuthen declarat li 10-im de junio 2022 que il es nu membre del cristan-conservativ [[German Partise del Centre]]. * 2023 Jörg Meuthen forlassat li [[German Partise del Centre]] ye li 8-im de septembre 2023. * 2024 Jörg Meuthen devenit in li fine de septembre 2024 membre del conservativ partise [[Union de Valores]] <ref>Vide li revue Focus ye li 23-im de septembre 2024 [https://www.focus.de/politik/deutschland/fokus-auf-wirtschaft-und-finanzen-ehemaliger-afd-chef-joerg-meuthen-tritt-der-werteunion-bei_id_260336254.html]</ref>. * 2025 Jörg Meuthen esset electet quam vice-presidente del [[Union de Valores]] in li organisation del partise in [[Baden-Württemberg]] e prim-candidate del partise por li electiones al parlament del país federal [[Baden-Württemberg]] 2026 <ref>[https://werteunion.de/joerg-meuthen-spitzenkandidat-fuer-landtagswahl-alexander-mitsch-fuehrt-landesverband/ Information sur li internet-págine del Union de Valores 26-im de may 2025] </ref> * 2026 Jörg Meuthen anunciat pos li dessuccesse in li electiones al parlament del país federal [[Baden-Württemberg]] li fine de su political cariera. ==Ovres (selection)== Meuthen ha pubcliat quelc libres pri macro-economie. * Jörg Meuthen (Co-Autor): Kirchen als parafiskalische Organisationen. In: Politik der Parafiski/Klaus Tiepelmann (Hrsg.). S + W Steuer- und Wirtschaftsverl., [[Hamburg]] 1997. ISBN 3-89161-891-3. Págines 137–161. * Jörg Meuthen (Co-Autor): Kredithöchstgrenze und Haushaltsvollzug. In: Die öffentliche Verwaltung. Kohlhammer, [[Stuttgart]] 1995. ISSN 0029-859X. Págines 461–466. * Jörg Meuthen (Co-Autor): Der Wohneigentumsmarkt im Lichte der geplanten Verbraucherschutzrichtlinien der Europäischen Gemeinschaft. In: Entwicklungen in der Wohnungspolitik/Klaus Mackscheid (Editores). Nomos, Baden-Baden 1994. ISBN 3-7890-3343-X , Págines 179–196. * Jörg Meuthen: Die Kirchensteuer als Einnahmequelle von Religionsgemeinschaften. Lang, [[Frankfurt|Frankfurt am Main]] 1993. ISBN 3-631-46619-6. Recension ==Referenties== [[Categorie:Alternative por Germania]] [[Categorie:Politicos de Germania]] jw1gm011dqa5nsfdy2i0wegh279t6fm 167460 167459 2026-04-06T08:27:49Z ~2026-21135-59 24116 /* Political cariera */ 167460 wikitext text/x-wiki [[File:2015-01-17 3813 Jörg Meuthen (Landesparteitag AfD Baden-Württemberg).jpg|thumbnail|270px|right|Jörg Meuthen in li annu 2015]] '''Jörg Meuthen''' es un economist e politico de [[Germania]]. Il nascet in li annu 1961 e esset intere li 4-im julí 2015 e li 28-im de januar 2022 co-presidente del political partise [[Alternative por Germania]]. Jörg Meuthen forlassat li partise ye li 28-im de januar 2022. Il esset un representate del moderat fraction in li partise [[Alternative por Germania]] e combattet contra li radical dextri fraction in li partise. In li junio 2022 Meuthen devenit membre del cristan-conservativ [[German Partise del Centre]], ma abandonat li partise ye li 8-im de septembre 2023. Ye li fine de septembre 2024 Jörg Meuthen devenit membre del conservatv partise [[Union de Valores]]. In li marte 2026 il anunciat li fine de su political cariera. ==Personal e professional vive== Meuthen studiat [[economie]]. Il li annu 1993 il finit su doctoratu in [[economie]] che li universitá de [[Köln]]. Pos to il laborat quam referente in li ministerie de finances del german país federal [[Hesse]]. Desde li annu 1997 il es docente e professor in li alt-scola por public administration in [[Kehl]]. Jörg Meuthen es maritat e have quin infantes. Il habita in [[Karlsruhe]]. ==Political cariera== * 2013 Jörg Meuthen devenit membre del partise [[Alternative por Germania]] e vice-presidente del partise in [[Baden-Württemberg]]. * 2014 Jörg Meuthen candidat por li [[Europan Parlament]] sur li liste del [[Alternative por Germania]], ma ne esset electet. * 2015 Meuthen es electet in li partise-congress in [[Essen]] li 4-im de julí 2015 quam duesim presidente del partise [[Alternative por Germania]] contra quin altri candidates e recivet 62 percentes del votes. * 2015-2022 Meuthen esset un del du co-presidentes del [[Europan Parlament]]. * 2017 Meuthen devenit un membre del [[Europan Parlament]]. * 2019 Jörg Meuthen es electet denov quam membre del Europan Parlament. Il esset li prim candidate del [[Alternative por Germania]] in li election al Europan Parlament 2019. * 2021 Jörg Meuthen declarat que il ne va esser denov un candidate por li position del presidente del [[Alternative por Germania]]. * 2022 Jörg Meuthen forlassat li partise [[Alternative por Germania]] ye li 28-im de januar 2022. Il declarat que li extrem dextri fraction domina li partise e pro to il abandonat li [[Alternative por Germania]]. Jörg Meuthen declarat li 10-im de junio 2022 que il es nu membre del cristan-conservativ [[German Partise del Centre]]. * 2023 Jörg Meuthen forlassat li [[German Partise del Centre]] ye li 8-im de septembre 2023. * 2024 Jörg Meuthen devenit in li fine de septembre 2024 membre del conservativ partise [[Union de Valores]] <ref>Vide li revue Focus ye li 23-im de septembre 2024 [https://www.focus.de/politik/deutschland/fokus-auf-wirtschaft-und-finanzen-ehemaliger-afd-chef-joerg-meuthen-tritt-der-werteunion-bei_id_260336254.html]</ref>. * 2025 Jörg Meuthen esset electet quam vice-presidente del [[Union de Valores]] in li organisation del partise in [[Baden-Württemberg]] e prim-candidate del partise por li electiones al parlament del país federal [[Baden-Württemberg]] 2026 <ref>[https://werteunion.de/joerg-meuthen-spitzenkandidat-fuer-landtagswahl-alexander-mitsch-fuehrt-landesverband/ Information sur li internet-págine del Union de Valores 26-im de may 2025] </ref> * 2026 Jörg Meuthen anunciat pos li dessuccesse in li electiones al parlament del país federal [[Baden-Württemberg]] li fine de su political cariera. ==Ovres (selection)== Meuthen ha pubcliat quelc libres pri macro-economie. * Jörg Meuthen (Co-Autor): Kirchen als parafiskalische Organisationen. In: Politik der Parafiski/Klaus Tiepelmann (Hrsg.). S + W Steuer- und Wirtschaftsverl., [[Hamburg]] 1997. ISBN 3-89161-891-3. Págines 137–161. * Jörg Meuthen (Co-Autor): Kredithöchstgrenze und Haushaltsvollzug. In: Die öffentliche Verwaltung. Kohlhammer, [[Stuttgart]] 1995. ISSN 0029-859X. Págines 461–466. * Jörg Meuthen (Co-Autor): Der Wohneigentumsmarkt im Lichte der geplanten Verbraucherschutzrichtlinien der Europäischen Gemeinschaft. In: Entwicklungen in der Wohnungspolitik/Klaus Mackscheid (Editores). Nomos, Baden-Baden 1994. ISBN 3-7890-3343-X , Págines 179–196. * Jörg Meuthen: Die Kirchensteuer als Einnahmequelle von Religionsgemeinschaften. Lang, [[Frankfurt|Frankfurt am Main]] 1993. ISBN 3-631-46619-6. Recension ==Referenties== [[Categorie:Alternative por Germania]] [[Categorie:Politicos de Germania]] 6qkio4qw59mzankovdm8n8i3fxohk5m Emily Blunt 0 8589 167451 156503 2026-04-05T20:36:18Z Dorlota 13847 167451 wikitext text/x-wiki {{Biografie |nómine = Emily Blunt |foto = Emily Blunt avp 2014 (headshot).jpg |land = {{USA}}, {{GBR}} |nascentie = 23-im de februar 1983 |nasc_loc = London |morte = |mort_loc = |ocupation = Actoressa }} '''Emily Blunt''' es un actoressa de cinemá, television e teatre de [[Anglia]] ([[Reyatu Unit]]) e [[Unit States de America]]. Ella nascet li 23-im de [[februar]] [[1983]] in [[London]]) e devenit famosi per li rol de ''Emily Charton'' in li film ''The Devil Wears Prada'' secun li libres por infantes de [[Lauren Weisberger]]. Emily Blunt es activ quam actoressa desde li annu 2001. In li annu 2007 ella ludet li cardinal rol in li horror-film [[Wind Chill]]. Desde li annu 2010 Emily Blunt es maritat con actor e film-director [[John Krasinski]] de [[USA]]. Li cuple have du infantes. {{Commonscat|Emily Blunt}} {{DEFAULTSORT:Blunt, Emily}} [[Category:Reyatu Unit]] [[Category:Actoressas]] mkx5jyd3cspk7wu5x7dmnfj0r3zu07v 167452 167451 2026-04-05T20:38:31Z Dorlota 13847 167452 wikitext text/x-wiki {{Biografie |nómine = Emily Blunt |foto = Emily Blunt at 2026 Golden Globes 01 (cropped).jpg |land = {{USA}}, {{GBR}} |nascentie = 23-im de februar 1983 |nasc_loc = London |morte = |mort_loc = |ocupation = Actoressa }} '''Emily Blunt''' es un actoressa de cinemá, television e teatre de [[Anglia]] ([[Reyatu Unit]]) e [[Unit States de America]]. Ella nascet li 23-im de [[februar]] [[1983]] in [[London]]) e devenit famosi per li rol de ''Emily Charton'' in li film ''The Devil Wears Prada'' secun li libres por infantes de [[Lauren Weisberger]]. Emily Blunt es activ quam actoressa desde li annu 2001. In li annu 2007 ella ludet li cardinal rol in li horror-film [[Wind Chill]]. Desde li annu 2010 Emily Blunt es maritat con actor e film-director [[John Krasinski]] de [[USA]]. Li cuple have du infantes. Desde li annu 2015 Emily Blunt anc have li civitá del [[Unit States de America]]. {{Commonscat|Emily Blunt}} {{DEFAULTSORT:Blunt, Emily}} [[Category:Reyatu Unit]] [[Category:Actoressas]] ncecjr0ezx9zipy5s4qefrtcnmj91i1 Max Otte 0 14956 167449 167039 2026-04-05T19:09:46Z ~2026-21135-59 24116 /* Political cariera */ 167449 wikitext text/x-wiki {{Biografie |nómine = Max Otte |foto = Max Otte.jpg |land = {{DEU}} |nascentie = 7-im de octobre 1964 |nas_loc = Plettenberg |ocupation = Politico, economist, autor }} '''Max Otte''' es un politico, economist e autor de [[Germania]]. Il nascet li 7-im de octobre 1964 in [[Plettenberg]] e esset inter li may 2021 e li januar 2022 li presidente del [[Werteunion]], quel esset organisation del dextri-conservativ membres del [[Cristan Democratic Union de Germania]]. Benque Max Otte esset un membre del [[Cristan Democratic Union de Germania]], il acceptat li candidatura del dextri partise [[Alternative por Germania]] quam federal presidente de [[Germania]] in li annu 2022. Pro to li [[Cristan Democratic Union de Germania]] desira excluder Max Otte ex li partise. Ye li 20-im de januar 2024 Max Otte abandonat su membrité in li partise [[Union de Valores]]. ==Personal e professional vive== Max Otte nascet quam Matthias Otte. Il changeat su nómine a Max Otto pos li morte de su patre Max Otte in li annu 1983. Inter 1983 e 1989 Max Otte studiat [[economie]] e [[political scientie]] in [[Köln]]. Il studiat un annu in [[Washington, D.C.]]. Pos su studies Max Otte laborat quam consiliero in diversi firmas e international organisationes. Il laborat anc quam professor de universitás in [[Worms]], [[Graz]] e [[Erfurt]] por [[economie]]. Max Otte es anc activ quam autor e publicist e publicat diversi libres pri economic temas. ==Political cariera== * 1991 Max Otte devenit membre del [[Cristan Democratic Union de Germania]]. Il es un membre del conservativ-dextri fraction in li partise. * 2018-2021 Max Otte esset presidente del comité del curatores del [[Desiderius-Erasmus-Fundation]]. * 2021 Max Otte es electet in li may 2021 quam presidente del [[Werteunion]]. * 2021-2022 Presidente del [[Werteunion]] * 2022 Max Otte acceptat esser li candidate del del dextri partise [[Alternative por Germania]] quam federal presidente de [[Germania]]. Pro to li [[Cristan Democratic Union de Germania]] comensat li processu de exclusion de Otte ex li partise. * 2023 Max Otte abandonat in li partise [[Union de Valores]] ([[Werteunion]]) == Libres == * 2000: ''A Rising Middle Power?'' * 2006: ''Der Crash kommt'' * 2016: ''Investieren statt Sparen'' {{DEFAULTSORT: Otte, Max}} [[Categorie: Politicos de Germania]] [[Categorie: Alternative por Germania]] 475fqfvx559xphcxrz7alus153itrpl 167450 167449 2026-04-05T19:10:05Z ~2026-21135-59 24116 167450 wikitext text/x-wiki {{Biografie |nómine = Max Otte |foto = Max Otte.jpg |land = {{DEU}} |nascentie = 7-im de octobre 1964 |nas_loc = Plettenberg |ocupation = Politico, economist, autor }} '''Max Otte''' es un politico, economist e autor de [[Germania]]. Il nascet li 7-im de octobre 1964 in [[Plettenberg]] e esset inter li may 2021 e li januar 2022 li presidente del [[Werteunion]], quel esset organisation del dextri-conservativ membres del [[Cristan Democratic Union de Germania]]. Benque Max Otte esset un membre del [[Cristan Democratic Union de Germania]], il acceptat li candidatura del dextri partise [[Alternative por Germania]] quam federal presidente de [[Germania]] in li annu 2022. Pro to li [[Cristan Democratic Union de Germania]] desira excluder Max Otte ex li partise. Ye li 20-im de januar 2024 Max Otte abandonat su membrité in li partise [[Union de Valores]]. ==Personal e professional vive== Max Otte nascet quam Matthias Otte. Il changeat su nómine a Max Otto pos li morte de su patre Max Otte in li annu 1983. Inter 1983 e 1989 Max Otte studiat [[economie]] e [[political scientie]] in [[Köln]]. Il studiat un annu in [[Washington, D.C.]]. Pos su studies Max Otte laborat quam consiliero in diversi firmas e international organisationes. Il laborat anc quam professor de universitás in [[Worms]], [[Graz]] e [[Erfurt]] por [[economie]]. Max Otte es anc activ quam autor e publicist e publicat diversi libres pri economic temas. ==Political cariera== * 1991 Max Otte devenit membre del [[Cristan Democratic Union de Germania]]. Il es un membre del conservativ-dextri fraction in li partise. * 2018-2021 Max Otte esset presidente del comité del curatores del [[Desiderius-Erasmus-Fundation]]. * 2021 Max Otte es electet in li may 2021 quam presidente del [[Werteunion]]. * 2021-2022 Presidente del [[Werteunion]] * 2022 Max Otte acceptat esser li candidate del del dextri partise [[Alternative por Germania]] quam federal presidente de [[Germania]]. Pro to li [[Cristan Democratic Union de Germania]] comensat li processu de exclusion de Otte ex li partise. * 2023 Max Otte abandonat in li partise [[Union de Valores]] ([[Werteunion]]) == Libres == * 2000: ''A Rising Middle Power?'' * 2006: ''Der Crash kommt'' * 2016: ''Investieren statt Sparen'' {{DEFAULTSORT: Otte, Max}} [[Categorie: Politicos de Germania]] [[Categorie: Alternative por Germania]] mx3johryd660mhip5hi4waqpc36k5h7 Ashton Holmes 0 20930 167453 2026-04-05T20:50:33Z Dorlota 13847 Creat págine contenente «{{Biografie |nómine = Ashton Holmes |foto = Ashton Holmes 2010.jpg |land = {{USA}} |nascentie = 17-im de februar 1978 |nasc_loc = Albany, New York |morte = |mort_loc = |ocupation = Actor }} '''Ashton Holmes''' es un actor de cinemá e television del [[Unit States de America]]. Il nascet ye li 17-im de februar [[1978]] in [[Albany (New York]]) e es activ quam actor desde li annu 2003. In li annu 2007 Ashton Holmes ludet con [[Emily Blunt]] in li horror-film...» 167453 wikitext text/x-wiki {{Biografie |nómine = Ashton Holmes |foto = Ashton Holmes 2010.jpg |land = {{USA}} |nascentie = 17-im de februar 1978 |nasc_loc = Albany, New York |morte = |mort_loc = |ocupation = Actor }} '''Ashton Holmes''' es un actor de cinemá e television del [[Unit States de America]]. Il nascet ye li 17-im de februar [[1978]] in [[Albany (New York]]) e es activ quam actor desde li annu 2003. In li annu 2007 Ashton Holmes ludet con [[Emily Blunt]] in li horror-film [[Wind Chill]]. {{DEFAULTSORT:Holmes, Ashton}} [[Category:Actores]] 02qmk7a7uujgqi5enlbf0ere8dt3krk 167454 167453 2026-04-05T20:52:41Z Dorlota 13847 167454 wikitext text/x-wiki {{Biografie |nómine = Ashton Holmes |foto = Ashton Holmes 2010.jpg |land = {{USA}} |nascentie = 17-im de februar 1978 |nasc_loc = Albany, New York |morte = |mort_loc = |ocupation = Actor }} '''Ashton Holmes''' es un actor de cinemá e television del [[Unit States de America]]. Il nascet ye li 17-im de februar [[1978]] in [[Albany (New York]]) e es activ quam actor desde li annu 2003. In li annu 2005 Ashton Holmes ludet li rol de Jack Stall in li film [[A History of Violence]]. In li annu 2007 Ashton Holmes ludet con [[Emily Blunt]] in li horror-film [[Wind Chill]]. {{DEFAULTSORT:Holmes, Ashton}} [[Category:Actores]] 65szocj1h1c6ejzcwy2ze5vho67jbyz 167455 167454 2026-04-05T20:59:44Z Dorlota 13847 167455 wikitext text/x-wiki {{Biografie |nómine = Ashton Holmes |foto = Ashton Holmes 2010.jpg |land = {{USA}} |nascentie = 17-im de februar 1978 |nasc_loc = Albany, New York |morte = |mort_loc = |ocupation = Actor }} '''Ashton Holmes''' es un actor de cinemá e television del [[Unit States de America]]. Il nascet ye li 17-im de februar [[1978]] in [[Albany (Nov-York]]) e es activ quam actor desde li annu 2003. In li annu 2005 Ashton Holmes ludet li rol de Jack Stall in li film [[A History of Violence]]. In li annu 2007 Ashton Holmes ludet con [[Emily Blunt]] in li horror-film [[Wind Chill]]. {{DEFAULTSORT:Holmes, Ashton}} [[Category:Actores]] asxyj8er3nhqsbcr20d4jo776zi5xxf 167456 167455 2026-04-05T21:00:08Z Dorlota 13847 167456 wikitext text/x-wiki {{Biografie |nómine = Ashton Holmes |foto = Ashton Holmes 2010.jpg |land = {{USA}} |nascentie = 17-im de februar 1978 |nasc_loc = Albany, New York |morte = |mort_loc = |ocupation = Actor }} '''Ashton Holmes''' es un actor de cinemá e television del [[Unit States de America]]. Il nascet ye li 17-im de februar [[1978]] in [[Albany (Nov-York)) e es activ quam actor desde li annu 2003. In li annu 2005 Ashton Holmes ludet li rol de Jack Stall in li film [[A History of Violence]]. In li annu 2007 Ashton Holmes ludet con [[Emily Blunt]] in li horror-film [[Wind Chill]]. {{DEFAULTSORT:Holmes, Ashton}} [[Category:Actores]] hy1ogc3auo4kxdrhng34gg8ct8gw4oa 167457 167456 2026-04-05T21:00:22Z Dorlota 13847 167457 wikitext text/x-wiki {{Biografie |nómine = Ashton Holmes |foto = Ashton Holmes 2010.jpg |land = {{USA}} |nascentie = 17-im de februar 1978 |nasc_loc = Albany, New York |morte = |mort_loc = |ocupation = Actor }} '''Ashton Holmes''' es un actor de cinemá e television del [[Unit States de America]]. Il nascet ye li 17-im de februar [[1978]] in [[Albany (Nov-York)]] e es activ quam actor desde li annu 2003. In li annu 2005 Ashton Holmes ludet li rol de Jack Stall in li film [[A History of Violence]]. In li annu 2007 Ashton Holmes ludet con [[Emily Blunt]] in li horror-film [[Wind Chill]]. {{DEFAULTSORT:Holmes, Ashton}} [[Category:Actores]] nnzn87lgzu60cfrjhwtkqof5thbchlv