Wikipedia ilowiki https://ilo.wikipedia.org/wiki/Umuna_a_Panid MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Midia Espesial Tungtungan Agar-aramat Agar-aramat tungtungan Wikipedia Wikipedia tungtungan Papeles Papeles tungtungan MediaWiki MediaWiki tungtungan Plantilia Plantilia tungtungan Tulong Tulong tungtungan Kategoria Kategoria tungtungan TimedText TimedText talk Modulo Modulo tungtungan Event Event talk 0 323 405670 403150 2026-04-30T12:35:53Z Εὐθυμένης 4717 /* Sangalubongan a Gubat II */ 405670 wikitext text/x-wiki {{coord|15.4|101.3|display=title}} {{Infobox pagilian | conventional_long_name = Pagarian ti Tailandia | native_name = {{lang|th|ราชอาณาจักรไทย}}<br />''Ratcha Anachak Thai'' | common_name = Tailandia | image_flag = Flag of Thailand.svg | image_coat = Emblem of Thailand.svg | symbol_type = Kayarigan | national_motto = <br />{{small|(saan nga opisial)}} {{patubo a nagan|th|{{big|ชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์}}|italics=off}}<br />''Chat, Satsana, Phra Maha Kasat''<br />{{small|"Pagilian, Dagiti Relihion, Ari"}} | national_anthem = ''[[Nailian a Kanta ti Tailandia|Phleng Chat Thai]]''{{brk}}''Nailian a Kanta ti Tailandia (instrumental)''{{brk|2}}[[Papeles:Thai National Anthem - US Navy Band.ogg|center]] | royal_anthem =''[[Sansoen Phra Barami]]''{{brk}}''Naarian a Kanta ti Tailandia (instrumental)''{{brk|2}}[[Papeles:Thai Royal Anthem - US Navy Band.ogg|center]] | image_map = Thailand ASEAN.PNG |map_caption = Lokasion ti Tailandia (nangisit a berde) iti [[ASEAN]] (napusasaw a berde) ken Asia | image_map2 = Thailand - Location Map (2013) - THA - UNOCHA.svg | capital = [[Bangkok]] | coordinates = {{Coord|13|45|N|100|29|E|type:city}} | largest_city = kapitolio | official_languages = [[Pagsasao a Tailandes|Tailandes]]<ref name=CIA>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html Thailand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229000203/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html |date=2010-12-29 }}, CIA World Factbook.</ref><!--Thai is the official language. English is a non-official secondary language.--> | languages_type = [[Opisial a sinuratan]] | languages = [[Alpabeto a Tailandes]] | religion = [[Budismo]] | ethnic_groups = {{unbulleted list | 75–85% [[Tattao a Tailandes|Tailandes]] <small>(mairaman ti [[Sentral a Tailandes]], [[Tattao nga Isan|Akin-amianan a daya a Tailandes]]<ref name=McCargoHong>{{citation | last1 = McCargo | first1 = Duncan | last2 = Hongladarom | first2 = Krisadawan | year = 2004 | title = Contesting Isan-ness: Discourses of politics and identity in Northeast Thailand |journal= Asian Ethnicity |volume= 5|series= |issue= 2 |page= 219 | publisher = Taylor & Francis | issn = 1463-1369 | url = http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1463136042000221898#.UyEjBc7iPvc | doi=10.1080/1463136042000221898}}</ref> [[Tattao nga Akin-amianan a Tailandes|Akin-amianan a Tailandes]] ken [[Akin-abagatan a Tailandia|Akin-abagatan a Tailandes]])<ref>{{citation |author=David Levinson |title=Ethnic Groups Worldwide: A Ready Reference Handbook |publisher=Oryx Pres |year=1998 |page=287|isbn=1-57356-019-7}}</ref><ref name=Ethno2013>{{citation | last1 = Paul | first1 = Lewis M. | last2 = Simons | first2 = Gary F. | last3 = Fennig | first3 = Charles D. | year = 2013 | title = Ethnologue: Languages of the World | publisher = SIL International | isbn = 978-1-55671-216-6 | url = http://www.ethnologue.com |quote = }}</ref></small> | 14% [[Insik a Tailandes]] | 11% Dadduma pay <small>(mairaman ti [[Tattao a Tailandes a Malayo|Malayo]], [[Tattao a Mon|Mon]], [[Tattao nga Akin-amianan a Khmer|Khmer]], "[[Tribu ti turod (Tailandia)|Dagiti tribu ti turod]]")</small> }} |ethnic_groups_year = 2009<ref name="West794">{{citation |author=Barbara A. West |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |publisher=Facts on File |year=2009 |page=794|isbn=1-4381-1913-5}}</ref> | demonym = [[Demograpia ti Tailandia|Tailandes]], Taga-Tailandia | government_type = [[Batay-linteg a monarkia]] a minatonan babaen ti [[Nailian a Konseho para iti Kappia ken Urnos|hunta militar]] | leader_title1 = [[Monarkia ti Tailandia|Monarkia]] | leader_name1 = [[Vajiralongkorn|Rama X]] | leader_title2 = [[Kangrunaan a Ministro ti Tailandia|Kangrunaan a Ministro]] | leader_name2 = [[Prayut Chan-o-cha]] | legislature = [[Nailian nga Asemblia ti Tailandia|Nailian nga Asemblia]] (di nabutosan) | sovereignty_type = [[Pakasaritaan ti Tailandia|Pannakaporma]] | established_event1 = [[Pagarian ti Sukhothai]] | established_date1 = 1238–1448 | established_event2 = [[Pagarian ti Ayutthaya]] | established_date2 = 1351–1767 | established_event3 = [[Pagarian ti Thonburi]] | established_date3 = 1768–1782 | established_event4 = [[Pagarian ti Rattanakosin]] | established_date4 = 6 Abril 1782 | established_event5 = {{nowrap|[[Siames a rebolusion ti 1932|Batay-linteg a monarkia]]}} | established_date5 = 24 Hunio 1932 | established_event6 = {{nowrap|[[Interim a Batay-linteg ti Tailandia ti 2014|Agdama a Batay-linteg]]}} | established_date6 = 22 Hulio 2014<ref>{{cite web|title=Thailand's new provisional constitution|url=http://englishnews.thaipbs.or.th/thailands-new-provisional-constitution|website=Thai PBS|date=22 Hulio 2014|accessdate=14 Disiembre 2014|archive-date=2014-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141229032939/http://englishnews.thaipbs.or.th/thailands-new-provisional-constitution|url-status=dead}}</ref> | area_rank = Maika-51 | area_km2 = 513,120 | area_sq_mi = 198,115 | percent_water = {{nowrap|0.4 (2,230 km{{smallsup|2}})}} | population_estimate = 68,200,824<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |title=CIA World FactBook 2016 |access-date=2017-08-02 |archive-date=2011-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |url-status=dead }}</ref> | population_estimate_rank = Maika-20 | population_estimate_year = 2016 | population_census = 64,785,909<ref>{{iti sao|th}} National Statistics Office, [http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc "100th anniversary of population censuses in Thailand: Population and housing census 2010: 11th census of Thailand"]. popcensus.nso.go.th.</ref> | population_census_year = 2010 | population_density_km2 = 132.1 | population_density_sq_mi = 342 | population_density_rank = Maika-88 | GDP_PPP = US$990.093 bilion<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/02/weodata/weorept.aspx?sy=2013&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=49&pr1.y=10&c=578&s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Thailand |publisher=[[Internasional a Pundo ti Panguartaan]] |accessdate=1 Oktubre 2014}}</ref> | GDP_PPP_rank = Maika-22 | GDP_PPP_year = 2014 | GDP_PPP_per_capita = US$14,442<ref name=imf2 /> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = {{nowrap|US$387.253-bilion<ref name=imf2 />}} | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = 2013 | GDP_nominal_per_capita = US$5,675<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini_year = 2010 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 42.5 <!--number only--> | Gini_ref =<ref name="wb-gini">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=World Bank |accessdate=2 Marso 2011}}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = 2013<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = steady<!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.722 <!--number only--> |HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |date=2014 |accessdate=27 Hulio 2014 |publisher=United Nations Development Programme | pages=21–25}}</ref> | HDI_rank = Maika-89 | currency = [[Baht ti Tailandia|Baht]] (฿) | currency_code = THB | time_zone = [[Oras idiay Tailandia|ICT]] | utc_offset = +7 | time_zone_DST = | DST_note = | utc_offset_DST = <!-- +N, where N is number of hours --> | drives_on = kanigid | calling_code = [[+66]] | cctld = {{unbulleted list |[[.th]] |[[.ไทย]]}} }} {{Aglaon ti teksto a Tailandes}} Ti '''Tailandia'''<ref>{{cite-Rubino|Tailandia|page=398}}</ref>, opisial a ti '''Pagarian ti Tailandia''', sigud idi a kas ti '''Siam'''{{efn|{{lang-th|สยาม}}}}, ket maysa a pagilian a mabirukan iti sentro iti [[Indotsina]] a peninsula idiay Abagatan a daya nga Asia. Nabeddengan daytoy iti amianan babaen ti [[Burma]] ken [[Laos]], iti daya babaen ti Laos ken [[Cambodia]], iti abagatan babaen ti [[Golpo ti Tailandia]] ken [[Malaysia]], ken iti laud babaen ti [[Baybay Andaman]] ken ti akin-abagatan unay nga ungto iti Burma. Dagiti maipapan iti baybay a pagbeddenganna ket mairaman ti [[Bietnam]] idiay Golpo ti Tailandia iti abagatan a daya, ken ti [[Indonesia]] ken [[India]] idiay Baybay Andanan iti abagatan a laud. Daytoy a pagilian ket maysa a [[batay-linteg monarkia]], nga indauluan babaen ni Ari [[Bhumibol Adulyadej|Rama IX]], ti [[Listaan dagiti Ari iti Tailandia|maikasiam nga ari]] iti [[Chakri a Dinastia|Kamara iti Chakri]], nga isu, a nagturay manipud idi 1946, ket isu ti [[Listaan dagiti kabayagan nga agdama nga agturturay|kabayagan nga agserserbi]] a [[pangulo iti estado]] ken ti [[Listaan dagiti kabayagan nga agturturay a monarkia iti amin a panawen|kabayagan nga agturturay]] a [[Monarkia iti Tailandia|monarkia]] iti [[Pakasaritaan iti Tailandia|Tailandes a pakasaritaan]].<ref name="longestthai">{{cite web |year=1996 |url=http://www.worldhop.com/Journals/J5/ROYAL.HTM |title=Maysa a Naarian a Bitla dagiti okasion |publisher=Worldhop.com a Warnakan |accessdate=5 Hulio 2006 |archive-date=2006-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060512194220/http://www.worldhop.com/Journals/J5/ROYAL.HTM |url-status=dead }}</ref> Ti ari ti Tailandia ket natituloan a kas ti Pangulo iti Estado, Pangulo dagiti Siiigam a Buyot, ti Agtengtengngel iti Budista a relihion, ken ti Agsalsalakbnib kadagiti amin a Pammati. Ti Tailandia ket isu ti [[Listaan dagiti pagilian ken territorio babaen ti dagup a kadakkel|maika-51 a kadakkelan a pagilian]] iti lubong iti termino iti dagup a kalawa, nga adda ti kalawa ti agarup a {{convert|513000|km2|sqmi|abbr=on}}, ken isu ti [[Listaan dagiti pagilian babaen ti populasion|maika-20 a kaaduan ti populasion a pagilian]], nga adda ti agarup a 64 a riwriw a tattao. Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti [[Bangkok]], nga isu daytoy ti politikal, komersio, industria ken kultural a sentro ti Tailandia. Agarup a 75% iti populasion ket etniko a [[Tattao a Tailandes|Tailandes]], 14% ket iti [[Insik a Tailandes|Insik]] a kaputotan, ken 3% ket etniko a dagiti [[Tailandes a Malayo|Malayo]];<ref name=CIA /> ti nabati ket tagikua dagiti minoridad a grupo a mairaman dagiti [[Tattao a Mon|Mon]], [[Khmers]] ken dagiti nadumaduma a [[Tribu ti Turod (Tailandia)|tribu ti turod]]. Ti opisial a pagsasao iti daytoy a pagilian ket [[Pagsasao a Tailandes|Tailandes]]. Ti kangrunaan a relihion ket [[Budismo]], a daytoy ket isansanay babaen ti agarup a 95% iti populasion. Ti Tailandia ket nakapadas ti napardas a panagrang-ay ti ekomoniana idi nagbaetan ti 1985 ken1995, ken agdama daytoy a [[baro a naiindustria a pagilan]] ken maysa a kangrunaaan nga agkomkomersio iti ruar. Ti [[Turismo idiay Tailandia|turismo]] ket adu pay nga agiparawad ti Tilandés nga ekonomia, ken daytoy a pagiian ket balayan kadagiti adu a naam-ammuan a papanan dagiti turista, a mairaman ti [[Probinsia ti Phra Nakhon Si Ayutthaya|Ayutthaya]], [[Pattaya]], [[Bangkok]], [[Isla ti Phuket|Phuket]], [[Krabi]], [[Chiang Mai]], [[Hua Hin]] ken [[Ko Samui]].<ref name="middleIncomeCountry">[http://www.worldbank.or.th/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/EASTASIAPACIFICEXT/THAILANDEXTN/0,,menuPK:333304~pagePK:141132~piPK:141121~theSitePK:333296,00.html Ti Tailandia ken ti Banko ti Lubong] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051216004454/http://www.worldbank.or.th/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/EASTASIAPACIFICEXT/THAILANDEXTN/0,,menuPK:333304~pagePK:141132~piPK:141121~theSitePK:333296,00.html |date=2005-12-16 }}, ti Banko ti Lubong a panagtaldiap ti pagilian ti Tailandia.</ref><ref name="GuardianThailandOverview">Ti Guarda, [http://www.guardian.co.uk/country-profile/thailand Bariweswes ti Pagilian: Tailandia], 25 Abril 2009.</ref> Adda dagiti agarup a 5.2 riwriw a nalinteg ken di-nalinteg nga imigrante idiay Tailandia,<ref>[http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=84844 TAILANDIA: Dagiti ubbing a Birmano nga imigrante a saan a nakaadal]. IRIN Asia. 15 Hunio 2009.</ref> ken daytoy a pagilian ket nakaawis kadagiti ekspatriado manipud kadagiti narang-ay a pagilian.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6176647.stm Narigat a panagadal iti paraiso ti ekspatriado]. BBC News. 14 Disiembre 2006.</ref> == Etimolohia == Ti opisial a nagan idi ti pagilian ket ''[[Pakasaritaan ti Tailandia|Siam]]'' ({{lang-th|[[wikt:สยาม|สยาม]]}} {{RTGS|Sayam}}, {{IPA-th|sàjǎːm|pron}}) aginggana idi 23 Hunio 1939,<ref name="ThaiCSM">[http://www.csmngt.com/thailand_history.htm Pakasaritaan ti Tailandia (Siam)], CSMngt-Thai.</ref> idi nasukatan daytoy ti Tailandia. Daytoy ket nanaganan manen ti Siam manipud idi 1945 aginggaa idi 11 Mayo 1949, a kalpasan daytoy ket nanaganan manen ti Tailandia. Daytoy ket nailetra pay a kas ti ''Siem'', ''Syâm'' wenno ''Syâma'', daytoy ket nainagananen iti [[Sanskrito]] a ''Śyâma'' ([[wiktionary:श्याम|श्याम]], a kayatna a sawen ket "nangisit" wenno "kayumanggi"). Dagiti nagan a [[Tattao a Shan|Shan]] ken A-hom ket mabalin a sabsabali a kita ti isu met laeng a balikas, ken ti Śyâma ket mabalin a saan nga isu ti nagtaudan ngem ti naadal ken parbo a pannakabakaweng.<ref>{{cite book | last = Eliot | first = Charles | title = Ti Gandat a Gutenberg EBook iti Hinduismo ken Budismo, Ti Naipakasaritaan a Panagiladawan, Tom. 3 (iti 3) [EBook #16847] | publisher = Routledge & Kegan Paul Ltd. | year = 1921 | location = Londres | pages = Kap. xxxvii 1; nagdakamat kadagiti Paammo 189: Ti nagan ket mabirukan kadagiti [[Champa]] a sinuratan iti 1050 A.D. ken segun ti Gerini ket agparang idiay [[Geographia|Samarade]] ni [[Ptolemeo]] = Sâmaraṭṭha. Kitaen ti Gerini, Ptolemy, p. 170. Ngem ti Samarade ket mairukan idiay asideg ti Bangkok ken mabalin nga awan dagiti Tais iti dayta alugar iti dayta a panawen ni Ptolemeo; ken Paamo 190: Ken isu pay idiay Tengnga nga Asia a Kustana ket agparang a naadal a panagbakkaweng ti nagan a [[Khotan]], a naaramid tapno maikkan ti kayatna a sawen iti Sanskrito.}}</ref> Ti balikas a''Thai'' ([[wiktionary:ไทย|ไทย]]) ket saan, a kas sapasap a naipamattian, a naala manipud iti balikas a ''Tai'' ([[wiktionary:ไท|ไท]]) a kayatna a sawen ket "panagwayawayas" iti pagsasao a Thai; daytoy, nuapy kasta, ti nagan ti maysa nga [[etniko a grupo]] manipud kadagiti tengnga a tanap (ti [[Tattao a Tailandes]]). Ti maysa a nadayeg a Thai nga eskolar ket nangisuppiat a ti Tai (ไท) ket kaykayatna a sawen laeng ket "tattao" wenno "tao a parsua" gapu ta ti panagsuksukisokna ket agiparparang a dagiti away a luglugar ti balikas a "Tai" ket inus-usar idi imbes a ti kadawyan a balikas ti Thai a "kon" ([[wiktionary:คน|คน]]) para iti tattao.<ref>จิตร ภูมิศักดิ์ 1976: "ความเป็นมาของคำสยาม ไทย ลาวและขอม และลักษณะทางสังคม ของชื่อชนชาติ" (Jid Phumisak 1976: "Ti Irurumsua para kadagiti Siames a Balikas para iti Thai, Laotiano ken Khmer ken Nakagimongan a Pannakailasin para iti Pagilian a nagnagan")</ref> Ti Thai ket agus-usar iti panangisao a "daga dagiti nawaya" tapno maiyebkas ti pasindayag iti kinapudno a ti Tailandia ket is-isu laeng ti pagilian idiay Abagatan a daya nga Asia a saan uray kaanoman a nakoloniaan ti Europeano a bileg. Bayat a dagiti Tailandes a tattao ket kadawyan nga ibagbagaanda ti pagilianda nga agus-usar ti nadayaw a porm a ''Prathet Thai'' (Thai: ประเทศไทย), isuda ket kaaduanda nga agus-usar ti lokal a panagsasao a ''Mueang Thai'' (Thai: เมืองไทย) wenno ''Thai'' (Thai: ไทย); ti balikas a ''mueang'' (Thai: เมือง) a kayatna a sawen ket "pagilian" ngem sapasap nga inus-usar a mangitudo iti siudad wenno ili. ''Ratcha Anachak Thai'' ({{lang-th|ราชอาณาจักรไทย}}) a kayatna a sawen ket "Pagarian iti Tailandia" wenno "Pagarian ti Tailandes". Iti etimolohiko, dagiti pakabuklanna ket: ''-Ratcha-'' (manipud iti Sanskrito ''[[raja]]'', a kayatna a sawen ket "ari, naarian, pagturayan") ; ''-ana-'' (manipud iti [[Pagsasao a Pāli|Pāli]] ''āṇā'', "turay, panagbilin, bileg", a dagitoy ket manipud iti Sanskrito iti {{lang|sa|आज्ञा}}, ''ājñā'', kapadpada ti kayatna a sawen) ''-chak'' (manipud iti Sanskrito ''[[cakra]]'' wenno ''[[cakraṃ]]'' a kayatna a sawen ket "pilid", ti maysa a simbolo ti bileg ken panagturay). Ti [[Thai a Nailian a Kanta]] ({{lang-th|เพลงชาติ}}), a pinartuat ken sinurat babaen ni [[Peter Feit]] idi las-ud ti nakaro a "patriotiko" a panawen ti 1930, ket nangitudtudo ti Thai a pagilian a kas ti: prathet-thai (Thai: ประเทศไทย). Ti umuna a linia ti nailian a kanta ket: ''prathet thai ruam lueat nuea chat chuea thai'' (Thai: ประเทศไทยรวมเลือดเนื้อชาติเชื้อไทย) ken naipatarus idi 1939 babaen ni Koronel Luang Saranuprabhandi a kas ti: "Ti Tailandia ket isu ti nagkaykaysaan iti Thai a dara ken bagi." == Pakasaritaan == {{Nangruna|Pakasaritaan ti Tailandia}} Adda ebidensia iti a nagtaeng ti tao idiay Tailandia a napetsaan manipud kadagiti napalabas a 40,000 tawtawen sakbay iti agdama, a dagiti bato nga artipakto a napetsaan iti daytoy a paset ti panawen idiay [[Linong ti bato ti Tham Lod]] idiay [[Mae Hong Son]]. Kapada dagiti rehion idiay [[Abagatan a daya nga Asia]], ti Tailandia ket nakaro a naimpluensiaan babaen ti [[Naindiano a pagarian|kultura ken dagiti relihion ti India]], a mangrugi iti [[Pagarian ti Funan]] idi agarup anga umuna a siglo CE aginggana ti [[Khmer nga Imperio]].<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/589625/Thailand/274233/History?anchor=ref509754 Thailand. History]. Encyclopædia Britannica Online</ref> [[Papeles:WatChaiwatthanaram 2295b.JPG|thumb|250px|Dagiti tidda ti [[Wat Chaiwatthanaram]] idiay [[Probinsia ti Phra Nakhon Si Ayutthaya|Ayutthaya]]]]. Ti siudad ket [[Gubat ti Burma–Siam (1765–1767)|napuoran ken naraut]] idi 1767 babaen ti buyot ti [[Burma]] babaen ni Ari [[Hsinbyushin]]. Ti impluensia ti India iti Siames a kultura ket sangkapaset idi a resulta ti dagus a pannakaiyasideg dagiti nagkolonia nga Indiano, ngem kangrunaan daytoy a saan a dagus nga inyeg babaen dagiti na-Indiano a pagarian ti [[Dvaravati]], [[Srivijaya]] ken Cambodia.<ref name="ReferenceA">Some Aspects of Asian History and Culture by Upendra Thakur p.157</ref> Ni E:A Voretzsch ket namatmati a ti Budismo ket napnapanen iti Siam manipud idiay India idi panawen ti Indiano nga Emperador a ni [[Ashoka]] iti [[Maurya nga Imperio]] ken adayon iti immuna a milenio kalpasan ni Kristo.<ref name="ReferenceA" /> Kalpasanna ti Tailandia ket inimpluensiaan idi babaen ti [[Pallava a Dinastia]] ti abagatan nga India ken ti [[Gupta nga Imperio]] ti amianan nga India.<ref name="ReferenceA" /> Kalpasan ti pannakatnag ti Khmer nga Imperio idi maika-13 a siglo, dagiti nadumaduma nga estado ket nagdur-as idiay, kas dagiti nadumaduma a pagarian ti [[Tattao a Tai|Tai]], [[Mon (etniko a grupo)|Mon]], [[Tattao a Khmer|Khmer]] ken [[Malayo (etniko a grupo)|Malayo]], a kas nakitkita kadagiti nadumaduma nga arkeolohiko a sitio ken dagiti atipakto a naiwarwaris kadagiti amin a paset ti dulon ti daga ti Siam. Nupa kasta, sakbay ti maika-12 a siglo, ti immuna a Tailandes wenno Siames nga estado ket tradisional a naikeddeng a ti pagarian ti [[Budismo|Budista]] a pagarian ti [[Pagarian ti Sukhothai|Sukhothai]], a napundar idi 1238. Kalpasan ti pannakaapday ken pannakatnag ti Khmer nga Imperio idi maika-13 ken maika-15 a siglo, dagiti Budista a Tai a pagarian ti Sukhothai, [[Lanna]] ken [[Lan Xang]] (itan ket ti Laos) ketdimmur-asda. Nupay kasta, kalpaan ti maysa a siglo, ti bileg ti Sukhothai ket inatiw idi babaen ti baro a [[pagarian ti Ayutthaya]], a nabangon idi tengnga ti maika-14 a siglo idiay akinbaba a [[Karayan Chao Phraya ]] wenno panawen ti [[Menam]]. [[Papeles:3 Chedis of Wat Phra Sri Sanphet.JPG|thumb|250px|Dagiti [[estupa]] idiay [[Historikal a Parke ti Ayutthaya]].]] Ti panagpadakkel ti Ayutthaya ket naisentro iti igid ti Menam bayat nga idiay akin-amianan a ginget ti Pagarian ti Lanna ken dagiti bassit a siudad es-estado ti Tai ket nangituray ti lugar. Idi 1431, ti Khmer ketpnanawanna ti [[Angkor]] kalapsan idi dagiti puersa ti Ayutthaya ket rinautda ti siudad.<ref>"[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/04/12/AR2010041203198.html Science news: What happened at Angkor Wat]". ''The Washington Post''. 13 Abril 2010.</ref> Ti Tailandia ket nangitalinaay ti tradision iti panagtagilako kadagiti kaarrubana nga estado, manipud idiay Tsina aginggana idiay India, ti [[Persia]] ken dagiti daga ti [[Arabo]]. Ti Ayutthaya ketnagablin a maysa kadagiti kasayaatan a sentro ti pagtagilakuan idiay Asia. Dagiti Europeano nga agtagtagilako ket simmangpetda idi maika-16 a siglo ken nangrugi kadagiti [[Tattao a Portuges|Portuges]], a sinaruno babaen dagiti Pranses, Olandes ken Ingles. Kalpasan ti pannakatnag ti Ayutthaya idi 1767 manipud iti Birmano nga Ari a ni [[Taksin]] ti Nalatak, ket inyalisna ti kapitolio ti Tailandia idiay [[Thonburi]] kadagiti agarup a 15 a tawtawen. Ti agdama panawen ti Rattanakosin iti pakasaritaan ti Tailandia ket nangrugi idi 1782, kalpasan ti pannakabangon ti [[Bangkok]] a kas kapitolio ti [[Chakri a Dinastia]] babaen ni Ari [[Rama I]] ti Nalatak. Segun ti [[Encyclopædia Britannica]], "Ti pagkapat aginggana ti pagkatlo ti populasion dagiti dadduma a lugar ti Tailandia ken Burma ket [[aadipen]] idi maika-17 aginggana idi maika-10 a sigsiglo."<ref>[http://www.britannica.com/blackhistory/article-24156 Slave-owning societies]. Encyclopædia Britannica.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20101009132129/http://kyotoreviewsea.org/slavery4.htm Slavery in Nineteenth-Century Northern Thailand]. Kyoto Review of South East Asia.</ref> Uray ti Europeano a panangidagsen, ti Tailandia ket isu laeng ti pagilian ti Abagatan a daya ti saan a nakolonia.<ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/king-country-and-the-coup/13140/0 |title=King, country and the coup |work=The Indian Express |location=India |date=22 Septiembre 2006 |accessdate=3 Nobiembre 2011}}</ref> Daytoy ket resulta ti napaut a panagsasaruno dagiti makabael a nagturturay kadagiti napalabas nga uppat a siglo a nangibanag ti panagsusuppiat ken irteng a nagbaetan ti [[Pranses nga Indotsina]] ken ti [[Britaniko nga Imperio]]. Kas resulta, ti agilian ket natalinaay a paglappedan a sona a pagbaetan dagiti parte ti Abagatan nga Asia a nakolonisado babaen dagiti dua a nagkolonia a bileg, ti Gran Britania ken Pransia. Urayno kasta ti akinlaud nga impluensia ket nakaiturongan dagiti reporma idi maika-19 a siglo ken dagiti nangruna a konsesion, ti kangrunaan ket ti pannakapukaw ti dakkel a teritorio iti bangir a daya ti [[Mekong]] kadagiti Pranses ken ti naiyad-addang a panagsagepsep babaen ti Britania ti [[Peninsula Malayo]]. === Maika-20 a siglo === Dagiti napukaw ket kasisigud a nairaman ti Penang ken kanungpalan ti pannakapukaw dagiti uppat a kaaduan a Malayo nga etniko nga akin-abagatan a probinsia, a kalpasanna ket nagbalin a dagiti uppat nga akin-amianan nga estado ti [[Malaysia]], babaen ti [[Anglo-Siames a Tulag ti 1909]]. Idi 1932, ti [[Siames a rebolusion ti 1932|awan dara a rebolusion]] nga intignay ti [[Khana Ratsadon]] a grupo ti militar ken dagiti opsial ti sibilian ket nagresultaan ti transision ti bileg, idi ni Ari [[Prajadhipok]] ket napilit a nangited kadagiti tattao ti Siam ti immuna a batay-lintegda, ken isu ti nagpatinggaan dagiti nagpaut ti adu a siglo iti [[absoluto a monarkia]]. Idi 1939, ti naga ti pagarian iti 'Siam', ket nabaliwan iti Tailandia'. === Sangalubongan a Gubat II === Idi las-ud ti Sangalubongan a Guba II, ti [[Imperio ti Hapon]] ket nangidemanda ti karbengan a mangiballasiw dagiti tropa iti Tailandia idiay prontera ti Malayo. Ti [[Panagraut ti Hapon ti Tailandia|Hapon ket rinautna ti Tailandia]] idi 8 Disiembre 1941, kadagiti koordinasion kadagiti panagraut iti amin a paset ti Asia, ken nakilaban kadagiti [[Buyot ti Tailandes]] kadagiti innem aginggana walo nga oras aginggana idi ni [[Plaek Pibulsonggram]] ket nangbilin iti [[panangisardeng tigubat]]. Iti nabiit kalpasan dayta, ti Hapon ket ket naikkan idi iti nawaya a panaglabas, ken idi 21 Disiembre 1941, ti Tailandia ken Hapon ket nagpirma iti kumadduaan a militar iti sekreto a protokoll, a ti Tokyo ket timmulag a tulonganna ti Tailandia a mangala manen kadagiti napukaw a teritoriona kadagiti Britaniko ken Pranses.<ref name="Wern" /> Iti nagresultaan, ti Tailandia ket nangirangarang iti gubat iti Estados Unidos ken ti Nagkaykaysa a Pagarian idi 25 Enero 1942, ken nangrebbeng a "tumulong" iti Hapon iti gubatna a sumuppiat kadagiti Kumadduaan, bayat a nangtartaripato ti aktibo a kontra-Hapon a tignay ti resistansia nga ammo a kas ti [[Seri Thai]]. Agarup a 200,000 nga agtrabtrabao a taga-Asia , (nangruna a [[romusha]]) ken dagiti 60,000 Kumaduaan a balbalodp ket nagtrabaho iti [[Perokaril ti Patay]] ti Tailandia–Burma.<ref name="Wern">Werner Gruhl, ''[http://books.google.com/books?id=ow5Wlmu9MPQC&pg=PA112&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Imperial Japan's World War Two, 1931–1945]'', Transaction Publishers, 2007 {{ISBN|978-0-7658-0352-8}}</ref> Kalpasan ti gubat, ti Tailandia ket rimmuar a kas kadua ti Estados Unidos. Kasta met dagiti adu nga agrangrang-ay a pagilian iti las-ud ti [[Nalamiis a Gubat]], ti Tailandia ket napan babaen kadagiti dekada iti nariro a politika a nailaslasin babaen dagiti adu a [[kudeta]], a ti maysa a turay ti militar ket sinukatan ti sabali, ngem kanungpalan a nagprogreso a napan iti natalinaay, nadur-as a demokrasia kadagiti tawen ti 1980. <gallery> Papeles:BlackCeramicBanChiangCultureThailand1200-800BCE.jpg|Damdamili a naduktalan idiay asideg ti [[Ban Chiang]] idiay Probinsia ti Udon Thani, ti kasapaan ket napetsaan iti 2100 BCE. Papeles:Wat Phanan Choeng 01.jpg|Ti agtayag kadagiti 19 metro a nabalitokan nga estatua iti nakatugaw a Buda idiay [[Wat Phanan Choeng]]. Papeles:Wat Si Chum in Sukhothai.jpg|Ti 15 nga agtayag a ladawan ni Buda idiay [[Sukhothai (sidad)|Sukhothai]], Phra Achana , nabangon idi maika-13 a siglo Papeles:View of Iudea (Ayutthaya), Capital of Siam ca. 1662 (SK-A-4477).jpg|Pinintaan ti Ayutthaya, inbilin babaen ti [[Kompania ti Olandes a Daya nga India]], 1665. Papeles:Louis XIV et Ambassadeurs du Roi de Siam 1686 Jacques Leman.png|Ni [[Kosa Pan]] ket nangipresenta ti surat ni Ari King Nara ken Luis XIV idiay Versailles, 1 Septiembre 1686. </gallery> == Politika ken gobierno == Ti politika ti Tailandia ket agdama a naar-aramid iti batayan ti [[batay-linteg a monarkia]], a ti [[Kangrunaan a Ministro ti Tailandia|Kangrunaan a Ministro]] ket isu ti [[daulo ti gobierno]] ken ti [[tinawtawid a monarkia]] ket isu ti [[daulo ti estado]]. Ti [[ukoman]] ket nawaya kadagiti sanga ti ehekutibo ken ti lehislatibo. === Pakasaritaan ti batay-linteg === [[Papeles:Democracy monument, Bangkok, Thailand.jpg|thumb|Ti [[Monumento ti Demokrasia, Bangkok|Monumento ti Demokrasia]] ti Bangkok: ti representasion ti Batay-linteg ti 1932 ket naisaad iti ngato dagiti dua a nabalitokan a [[Phan (bandeha)|pagidatonan a malukong]] iti ngato ti ababa a torre.]] Manipud iti [[Kudeta ti Sian ti 1932|politikal a reporma]] ti [[absoluto a monarkia]] idi 1932, ti Tailandia ket addaan idin kadagiti 19 a batay-linteg ken dagiti dokumento ti linteg.<ref>[http://www.bangkokpost.com/print/421966/ Bangkok Post: ''Section 44 is necessary: NCPO'']. This list contains 2 errors: it states that the 6th constitution was promulgated in 1912 (rather than 1952), and it states that the 11th constitution was promulgated in 1976 (rather than 1974).</ref><ref name="Thanet">Thanet Aphornsuvan, {{PDFlink|[https://web.archive.org/web/20080226203229/http://rspas.anu.edu.au/pah/human_rights/papers/2001/Thanet.pdf The Search for Order: Constitutions and Human Rights in Thai Political History]|152&nbsp;KB}}, 2001 Symposium: Constitutions and Human Rights in a Global Age: An Asia Pacific perspective</ref> Iti amin apaset iti daytoy a panawen, ti porma ti gobierno ket sumakop iti diktadura iti militar aginggana ti elektoral a demokrasia, ngem amin dagiti gobierno ket nangbigbig iti [[Listaan dagiti Ari ti Tailandia|tinawtawid a monarkia]] a kas ti daulo ti estado.<ref name="multiple">{{cite news |url=http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20060919/thailand_coups_060919/20060919/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090224093424/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20060919/thailand_coups_060919/20060919/ |archivedate=2009-02-24 |title=A list of previous coups in Thailand |agency=Associated Press |date=19 Septiembre 2006 |accessdate=25 Abril 2010 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,214562,00.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080706035133/http://www.foxnews.com/story/0,2933,214562,00.html |archivedate=2008-07-06 |title=Raw Data: List of Recent Coups in Thailand's History |publisher=Fox News |date=19 Septiembre 2006 |accessdate=25 Abril 2010 |url-status=dead }}</ref> == Heograpia == {{Nangruna|Heograpia ti Tailandia}} [[Papeles:Nan z doi phuka 2006 1003.jpg|thumb|left|Buya ti [[Kabambantayan Luang Prabang]], a mangsakkaw ti pagbeddengan ti Talandia/Lao , idiay [[Probinsia ti Nan]], Akin-amianan a Tailandia]] Iti dagup ti {{pagbaliwen|513120|km2}},<ref name=CIA /> ti Tailandia ket ti [[Listaan dagiti pagilian ken territorio babaen ti dagup a kadakkel|maika-51 a kadakkelan a pagilian]] babaen ti dagup a kalawa. Daytoy ket basbassit ngem ti [[Yemen]] ken dakdakkel ngem ti [[Espania]]. [[Papeles:July 2011 Thailand Flooding.jpg|thumb|Ladawan nga ala ti satelite iti layus idiay Tailandia, idi Oktubre 2011.]] Ti Tailandia ket pagyanan dagiti nadumaduma a naisalsalumina a heograpiko a rehion, ken sangkapaset a maitunos kadagiti grupo ti probinsia. Ti amianan ti pagilian ket kabanbantayan a lugar ti [[Kabambantayan ti Tailandes]], a ti kanagtuan a puntos ket ti [[Doi Inthanon]] idiay [[Kabambanatayan Thanon Thong Chai]] iti {{pagbaliwen|2565|m|0}} iti [[pantar ti baybay]]. Ti amianan a daya, ti [[Isan]] ket buklen ti [[Banak Khorat]], a nabeddengan iti daya babaen ti [[Karayan Mekong]]. Ti sentro ti pagilian ket kaaduan babaen ti predominante a nadalumpinas a ginget ti karayan ti [[Chao Phraya]], ng aagyus idiay [[Golpo ti Tailandia]]. Ti akin-abagatan a Tailandia ket buklen ti akikid nga [[Ismo Kra]] a lumawa idiay [[Peninsula Malayo]]. Iti politikal, adda dagiti innem a heograpikal a rehion nga agiddiat kadagiti sabali iti populasion, dagiti batayan a rekurso, dagiti natural a langa ti daga, ken agpang panagdur-as tit sosial ken ekonomia. Ti dibersidad dagiti rehion ket isu ti kaisaluminaan a gupit ti pisikal a pannakaisaad ti Tailandia. Dagiti Karayan Chao Phraya ken Mekong ket nangruna a dalan ti danum iti away a Tailandia. Ti industrial a gantingan ti panagpataud kadagiti apit ket agusarda kadagiti karayan ken dagiti tributario. Ti Golpo ti Tailandia ket sakupenna ti {{pagbaliwen|320000|km2|-3}} ken pakanen babaen dagiti Karayan Chao Phraya, [[Karayan Mae Klong|Mae Klong]], [[Karayan Bang Pakong|Bang Pakong]], ken [[Karayan Tapi, Tailandia|Tapi]]. Daytoy ket mangited iti kontribusion iti sektor ti turismo gapu kadagiti nalitnaw ket ababaw a danum iti igid ti aplaya itiakin-abagatana rehion ti Ismo Kra. Ti akindaya nga aplaya ti Golpo ti Tailandia ket industrial a sentro ti Tailandia nga isu ti nangruna nga adalem a puerto ti pagarian idiay [[Sattahip]] ken ti makumikom a komersial a puerto ti [[Laem Chabang]]. Ti [[Baybay Andaman]] ket napateg a natural a rekurso gapu ta agsangaili kadagiti nadayeg ken naramen a pagaliwaksayan idiay Asia. Ti [[Probinsia ti Phuket|Phuket]], [[Krabi]], [[Ranong]], [[Phang Nga]], ken [[Probinsia ti Trang|Trang]] ken dagiti islada ket mabirukan amin kadagiti aplaya ti Baybay Andaman ken uray ti [[tsunami ti 2004]], dagita ket makaawis a pagbisitaan dagiti turista manipud iti lawlaw ti lubong. == Dagiti nota == {{notelist}} == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == {{Commons-nailinia}} {{Wikivoyage-inline|Thailand|Tailandia}} * {{dmoz|Regional/Asia/Thailand}} * {{CIA World Factbook link|th|Tailandia}} * [http://www.thaigov.go.th/ Thaigov.go.th] Gobierno ti Tailandia {{ASEAN}} {{Dagiti pagilian ti Asia}} {{Pagpagilian ken terteritorio ti Abagatan a daya nga Asia}} {{Kontrol ti autoridad}} [[Kategoria:Tailandia| ]] [[Kategoria:Dagiti batay-linteg a monarkia]] [[Kategoria:Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina]] [[Kategoria:Dagiti pagilian ti Taaw Indiano]] [[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia]] [[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian]] [[Kategoria:Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia]] [[Kategoria:Nangruna nga artikulo (atiddog)]] 66lhcogqeok3m5t5sgexq8d3ttha9hc 0 5027 405671 403448 2026-04-30T14:47:37Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405671 wikitext text/x-wiki {{Coord|20|S|30|E|display=title}} {{Infobox pagilian |conventional_long_name = Republika ti Zimbabwe |common_name = Zimbabwe | native_name = {{marebba a listaan | titlestyle = background:transparent;text-align:center;line-height:normal;font-size:84%; | title = 14 a sabali nga opisial a nagnagan | {{Infobox|subbox=yes|bodystyle=font-size:77%;font-weight:normal; | rowclass1 = mergedrow | label1 = [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: | data1 = {{lang|en|Republic of Zimbabwe}} | rowclass2 = mergedrow | label2 = [[Pagsasao a Shona|Shona]]: | data2 = {{lang|sn|Nyika yeZimbabwe}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = [[Pagsasao nga Akin-amianan a Ndebele|Ndebele]]: | data3 = {{lang|nd|Ilizwe leZimbabwe}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = [[Pagsasao a Chewa|Chewa]]: | data4 = {{lang|ny|Dziko la Zimbabwe}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = [[Pagsasao a Sena|Chibarwe]]: | data5 = {{lang|seh|Dziko la Zimbabwe}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = [[Pagsasao a Kalanga|Kalanga]]: | data6 = {{lang|kck|Hango yeZimbabwe}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = [[Pagsasao a Tshwa|Khoisan]]: | data7 = {{lang|st|Zimbabwe Nù}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = [[Pagsasao a Nambya|Nambya]]: | data8 = {{lang|nmq|Inyika yeZimbabwe}} | rowclass9 = mergedrow | label9 = [[Dialekto a Ndau|Ndau]]: | data9 = {{lang|ndc|Nyika yeZimbabwe}} | rowclass10 = mergedrow | label10 = [[Pagsasao a Tsonga|Shangani]]: | data10 = {{lang|ts|Tiko ra Zimbabwe}} | rowclass11 = mergedrow| label11 = [[Pagsasao a Sesoto|Sesoto]]: | data11 = {{lang|st|Naha ya Zimbabwe}} | rowclass12 = mergedrow| label12 = [[Pagsasao a Tonga (Zambia ken Zimbabwe)|Tonga]]: | data12 = {{lang|st|Cisi ca Zimbabwe}} | rowclass13 = mergedrow| label13 = [[Pagsasao a Venda|Venda]]: | data13 = {{lang|ve|Shango ḽa Zimbabwe}} | rowclass14 = mergedrow| label14 = [[Pagsasao a Xhosa|Xhosa]]: | data14 = {{lang|xh|Ilizwe lase-Zimbabwe}} }} }} |image_flag = Flag of Zimbabwe.svg |image_coat = Coat of Arms of Zimbabwe.svg |national_motto ="Unity, Freedom, Work"<ref name="BEAVERCT">{{Cite news |date=13 Septiembre 1981 |title=Zimbabwe Unveils Coat of Arms |language=en |page=A2 |work=The Beaver County Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=AFwtAAAAIBAJ&sjid=ydkFAAAAIBAJ&pg=3340,2548451&dq=zimbabwe+unity-freedom-work&hl=en |access-date=2 Nobiembre 2011}}</ref><br/>("Panagkaykaysa, Wayawaya, Obra") |national_anthem = <br />"[[Nailian a Kanta ti Zimbabwe|Bendisionan koma ti daga ti Zimbabwe]]"<ref name="CIA-WF">{{Cite web |title=Zimbabwe |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/zi.html |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |access-date=2017-11-21 |archive-date=2020-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416053740/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/zi.html |url-status=dead }}</ref><div style="padding-top:0.5em;"> </div> |image_map = Location Zimbabwe AU Africa.svg |map_caption = {{map caption |location_color=nangisit nga asul |region=ti [[Kappon ti Aprika]] |region_color=napusasaw nga asul}} |capital = [[Harare]] |coordinates = {{Coord|17|50|S|31|3|E|type:city}} |largest_city = Harare |official_languages = {{marebba a listaan |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[Dagiti pagsasao ti Zimbabwe|16 a sasao]]<ref name="language">Dagiti sumaganad a pagsasao, ti Chewa, Chibarwe, Ingles, Kalanga, Koisan, Nambya, Ndau, Ndebele, Shangani, Shona, pagsasao a senias, Sotho, Tonga, Tswana, Venda ken Xhosa, ket opisialda a mabigbigan a pagsasao ti Zimbabwe. ([http://www.kubatana.net/docs/legisl/constitution_zim_draft_copac_130125.pdf Constitution of Zimbabwe (final draft)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131002110534/http://www.kubatana.net/docs/legisl/constitution_zim_draft_copac_130125.pdf |date=2 Oktubre 2013}}).</ref> |liststyle = border-top:1px solid #aaa; | [[Pagsasao a Chewa|Chewa]] | [[Chibarwe]] | [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]] |[[Pagsasao a Kalanga|Kalanga]] |"Koisan" <br />(maipagarup a [[Pagsasao a Tsoa|Tsoa]]) |[[Pagsasao a Nambya|Nambya]] |[[Pagsasao a Ndau|Ndau]] |[[Pagsasao nga Akin-amianan a Ndebele|Ndebele]] | [[Pagsasao a Shangani|Shangani]] |[[Pagsasao a Shona|Shona]] |"[[Sasao a senias ti Zimbabwe|pagsasao a senias]]" |[[Pagsasao a Sotho|Sotho]] | [[Pagsasao a Tonga (Zambia)|Tonga]] | [[Pagsasao a Tswana|Tswana]] | [[Pagsasao a Venda|Venda]] | [[Pagsasao a Xhosa|Xhosa]] }} |ethnic_groups = {{unbulleted list | 99.4% Nangisit nga Aprikano (sumurok a 80% a [[Tattao a Shona|Shona]]; dagiti [[Tattao nga Akin-amianan a Ndebele|Ndebele]] ti kaaduan a minoridad) | {{nowrap|0.2% Puraw nga Aprikano}} | 0.4% dadduma, mairaman dagiti nangisit ken Indiano }} |ethnic_groups_year = 2012 |demonym = Zimbabweano | government_type = {{bulleted list | [[Unitario nga estado|Unitario]] a [[dominante-partido]] a [[Presidensial a sistema|presidensial a republika]] {{Nowrap|(''de facto'')}} | [[Militar a diktadura|Kudeta ti militar]] babaen ti maysa a [[Presidensial a sistema|presidensial a republika]]{{Nowrap|(''de facto'')}} }} |leader_title1 = [[Listaan dagiti presidente ti Zimbabwe|Presidente]] |leader_name1 = [[Emmerson Mnangagwa]] |leader_title2 = [[Bise Presidente ti Zimbabwe|Umuna a Bise Presidente]] |leader_name2 = [[Constantino Chiwenga]] |leader_title3 = [[Bise Presidente ti Zimbabwe|Maikadua a Bise Presidente]] |leader_name3 = |legislature = [[Parlamento ti Zimbabwe|Parlamento]] |upper_house = [[Senado ti Zimbabwe|Senado]] |lower_house = [[Kamara ti Asemblia (Zimbabwe)|Kamara ti Asemblia]] |sovereignty_type = [[Wayawaya]] {{nobold|manipud iti [[Nagkaykaysa a Pagarian]]}} |established_event1 = Nairangarang |established_date1 = 11 Nobiembre 1965 |established_event2 = Nabigbigan |established_date2 = 18 Abril 1980 |established_event3 = [[Batay-linteg ti Zimbabwe|Agdama a batay-linteg]] |established_date3 = 15 Mayo 2013 |area_km2 = 390,757 |area_rank = Maika-60 |area_sq_mi = 150,871 |percent_water = 1 |population_estimate = 16,150,362 |population_census = 12,973,808<ref name="zimstat1">{{Cite web |last=Zimbabwe National Statistical Agency |title=Census Results in Brief |url=http://www.zimstat.co.zw/dmdocuments/CensusPreliminary2012.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130903060905/http://www.zimstat.co.zw/dmdocuments/CensusPreliminary2012.pdf |archive-date=3 Septiembre 2013 |access-date=25 Agosto 2013 |language=en}}</ref> |population_estimate_year = 2016 |population_estimate_rank = Maika-73 |population_census_year = 2012 |population_density_km2 = 26 |population_density_sq_mi = 57 |population_density_rank = Maika-170 |GDP_PPP = $33.872-bilion<ref name="imf2" /> |GDP_PPP_year = 2017 |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $2,276<ref name="imf2" /> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $17.105-bilion<ref name="imf2">{{Cite web |title=Zimbabwe |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=77&pr.y=17&sy=2015&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=698&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |website=International Monetary Fund |language=en}}</ref> |GDP_nominal_year = 2017 |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_per_capita = $1,149<ref name="imf2" /> |GDP_nominal_per_capita_rank = |Gini = 50.1 <!--number only--> |Gini_year = 1995 |Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> |Gini_ref =<ref>{{Cite web |title=GINI Index |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?page=3 |access-date=21 Hulio 2013 |website=World Bank |language=en |archive-date=2011-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111009161918/http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?page=3 |url-status=dead }}</ref> |Gini_rank = |HDI = 0.516 <!--number only--> |HDI_year = 2015<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |HDI_ref = <ref name="HDI">{{Cite web |year=2016 |title=2016 Human Development Report |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |publisher=United Nations Development Programme |accessdate=21 Marso 2017}}</ref> |HDI_rank = Maika-154 |currency = [[Doliar ti Estados Unidos]] (opisial para iti gobierno), [[Rand ti Abagatan nga Aprika]], ken dagiti adu pay a kuarta^a, kas ti [[pula ti Botswana]], [[euro]], [[rupee ti India]], [[esterlina a libra]], [[doliar ti Australia]]. |time_zone = [[Oras ti Tengnga nga Aprika|CAT]]<ref name="TimeZone">{{Cite web |title=Zimbabwe Time |url=http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/africa/zimbabwe/time/ |url-status=dead |website=GreenwichMeanTime.com |publisher=Greenwich 2000 |accessdate=17 Nobiembre 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719182003/http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/africa/zimbabwe/time/ |archivedate=19 Hulio 2011 |df=dmy-all}}</ref> |utc_offset = +2 |drives_on = kanigid |calling_code = [[+263]] |cctld = [[.zw]] |footnote_a = Ti [[doliar ti Zimbabwe]] ket saanen nga aktibo kalpasan idi opisial a sinuspende ti gobierno gapu ti hyperinflation. Ti [[doliar ti Estados Unidos]] (US$), [[Euro]] (€), [[rand ti Abagatan nga Aprika]] (R), [[pula ti Botswana]] (P), [[esterlina a libra]] (£), [[rupee ti India]] ({{INR}}), [[doliar ti Australia]] (A$), Insik a [[Renminbi]] (元/¥), ken [[yen ti Hapon]] (¥)<ref>{{Cite news |date=22 Disiembre 2015 |title=Zimbabwe to Make Chinese Yuan Legal Currency After Beijing Cancels Debts |language=en |work=The Guardian |agency=Agence France-Presse |url=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/22/zimbabwe-to-make-chinese-yuan-legal-currency-after-beijing-cancels-debts}}</ref> ket mabalinda a magastos.{{larger|<ref>{{Cite news |last=Hungwe |first=Brian |date=6 Pebrero 2014 |title=Zimbabwe’s Multi-Currency Confusion |language=en |work=BBC News |url=http://www.bbc.com/news/world-africa-26034078 |access-date=26 Mayo 2014}}</ref>}} Naamponen ti doliar ti Estados Unidos a kas opisial a kuarta para kadagiti amin a panaggastos ti gobierno. }} Ti '''Zimbabwe''', opisial a ti '''Republika ti Zimbabwe''', ket ti napalikmutan iti daga a pagilian a mabirukan idiay [[akin-abagatan nga Aprika]], iti pagbaetan ti karayan [[Zambezi]] ken [[Karayan Limpopo|Limpopo]], beddengan babaen ti [[Abagatan nga Aprika]], [[Botswana]], [[Zambia]] ken [[Mozambique]]. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ket ti [[Harare]]. Ti pagilian ti agarup a 16 a riwriw a tattao, ti Zimbabwe ket addaan kadagiti 16 nga [[opisial a pagsasao]],<ref name="language" /> ken dagiti kaaduan a naisasao ket ti [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]], [[Pagsasao a Shona|Shona]], ken [[Pagsasao nga Akin-amianan a Ndebele|Ndebele]]. Manipud idi maikasangapulo ket maysa a siglo, ti agdama nga aldaw a Zimbabwe ket lugar idin dagiti nadumaduma a naurnos nga estado ken pagpagarian ken dagiti pay nangruna a dalan para iti migrasion ken panagtagilako. Ti [[British South Africa Company]] ni [[Cecil Rhodes]] ket immuna a nangmarka ti agdama a teritorio kadagiti tawen ti 1890; daytoy ket nagbalin a bukod a nagturturay a kolonia ti Britaniko ti [[Akin-abagatan a Rhodesia]] idi 1923. Idi 1965, ti konserbatibo a puraw a minoridad a gobierno ket nagbukbukod a nangirangarang iti wayawaya a kas [[Rhodesia]]. Ti estado ket nagsagsagaba iti panagliklikud iti lubong ken ti 15 a tawen a gubat ti gerila kadagiti puersa ti [[nangisit a nasionalista]]; daytoy ket nagtungpalan iti tulag ti kappia ken nakapundaran ti unibersal a karbengan iti panagbubutos ken ti ''[[de jure]]'' a kinaturay a kas Zimbabwe idi Abril 1980. Timmipon ti Zimbabwe iti [[Mankomunidad ti Pagpagilian]] ken pinanawanna met daytoy idi Disiembre 2003. Daytoy ket kameng ti [[Nagkaykaysa a Pagpagilian]], ti [[Komunidad ti Panagrang-ay ti Akin-abagatan nga Aprika]] (SADC), ti [[Kapppon ti Aprika]] (AU), ken ti [[Sapasap a Pagtagilakuan para iti Akindaya ken Akin-abagatan nga Aprika]] (COMESA). Daytoy ket ammo idi a kas ti "Gameng ti Aprika" gapu ti kinarang-ayna.<ref>{{Cite news |last=Johnson |first=Boris |date=2017-11-15 |title=Robert Mugabe Tarnished the Jewel that is Zimbabwe. Now is its Chance to Shine Again |language=en |work=The Telegraph |url=http://www.telegraph.co.uk/news/2017/11/15/robert-mugabe-tarnished-jewel-zimbabwe-now-chance-shine/}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lessing |first=Doris |date=2003 |title=The Jewel of Africa |url=http://www.nybooks.com/articles/2003/04/10/the-jewel-of-africa/ |website=The New York Review of Books |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chifera |first=Irwin |date=17 Abril 2015 |title=What Happened to Zimbabwe, Once Known as The Jewel of Africa? |url=https://www.voazimbabwe.com/a/zimbabwe-economy-battered-over-the-years/2724325.html |website=VOA Zimbabwe |language=en}}</ref> Nagbalin a Kangrunaan a Ministro ti Zimbabwe ni Robert Mugabe idi 1980, idi nangabak ti partidona iti [[ZANU–PF]] kadagiti panagbubutos kalpasan ti panagpatingga ti turay ti puraw a minoridad; isu idi ti Presidente ti Zimbabwe manipud idi 1987 aginggana iti panagikkatna idi 2017. Babaen ti autoritariano a turay ni Mugabe, kaaduan a nagturturay dagiti aparatu ti seguridad ti estado ken akinrebbengda kadagiti nakaro a panaglabsing kadagiti karbengan ti tao.<ref>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/humanrightsreport/index.htm?year=2015&dlid=252745|title=Zimbabwe 2015 Human Rights Report|year=2015|access-date=6 Mayo 2016|publisher=United States Department of State Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor |lang=en }}</ref> == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == {{Commons-nailinia}} {{Wikivoyage-inline}} {{Dagiti pagilian ti Aprika}} {{Kontrol ti autoridad}} [[Kategoria:Zimbabwe| ]] [[Kategoria:Dagiti pagilian idiay Aprika]] [[Kategoria:Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio]] [[Kategoria:Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles]] [[Kategoria:Pagpagilian ti G15]] [[Kategoria:Dagiti naserraan ti daga a pagilian]] [[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika]] [[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian]] ingfaxafqql66hdt3sqw6r14uk4getz 0 32065 405672 402403 2026-05-01T10:23:05Z CommonsDelinker 133 Sinukatan ti Captcha.jpg iti [[File:Gimpy-r_CAPTCHA.jpg]] (babaen ni [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] gapu ta: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · "Captcha" is a generic category. According 405672 wikitext text/x-wiki [[Papeles:Gimpy-r CAPTCHA.jpg|thumb|Daytoy a CAPTCHA ti "smwm" ket nalideman ti mensahe manipud ti panangipatarus ti kompiuter babaen ti panagtititir kadagit letra ken panagnayon ti maris ti likudan.]] Ti '''CAPTCHA''' (maysa nga akronimo para iti "'''C'''ompletely '''A'''utomated '''P'''ublic [[Turing test|'''T'''uring test]] to tell '''C'''omputers and '''H'''umans '''A'''part") ket kita ti [[karit-sungbat a panagpasingket|karit-sungbat]] a panagsubok nga inus-usar iti [[kumputasion]] tapno maikeddeng no ti agar-aramat ket tao. Thi termino ket naaramid idi 2000<ref name=ew>{{cite news |last=Walsh |first=Eric |title=CAPTCHA he cracked by artficial intelligence|url=http://mybroadband.co.za/news/internet/90435-captcha-cracked-by-artificial-intelligence.html |agency=Reuters| accessdate=27 Nobiembre 2013 |newspaper=mybroadband.co.za |date=Oktubre 28, 2013}}</ref> babaen ni [[Luis von Ahn]], [[Manuel Blum]], Nicholas J. Hopper ti Unibersidad ti Carnegie Mellon ken [[John Langford (sientista ti kompiuter)|John Langford]] ti [[International Business Machines|IBM]].<ref name=nyt>{{cite news |last=Engber|first=Daniel|title=Sino ti nagaramid ti Captcha?|url=http://www.nytimes.com/2014/01/19/magazine/who-made-that-captcha.html |agency=NYT| accessdate=17 Enero 2014 |newspaper=nytimes.com|date=Enero 17, 2014}}</ref> Ti kadawyan a kita ti CAPTCHA ket immuna idi a pinarnuay babaen ni Mark D. Lillibridge, Martin Abadi, Krishna Bharat ken ni Andrei Z. Broder. Daytoy a porma ti CAPTCHA ket makasapul nga imakinilnia ti agar-aramat dagiti letra iti bakkaweng a ladawan, ken sagpaminsan iti panagnayon iti maysa a nalidem a panagsisinnaruno dagiti letra weenno numero nga agparang iti pagbuyaan. Gapu ta ti panagsubok ket inaramid babaen ti kompiuter, a maigiddiat iti Turing a panagsubok nga inar-aramid babaen ti tao, ti CAPTCHA ket sagpaminsan a naipalplawag a kas [[baliktad a Turing a panagsubok]]. Daytoy a termino ket saan a nalawag gapu ta kaibuksilanna pay ti Turing a panagsubok a dagiti makibinglay ket padpadasenda a mangpasinked nga isuda ket kompiuter. Daytoy a proseso ti panagikeddeng ti agar-aramat ket nakaawat kadagiti adu a kritisismo, a naipangpangruna kadagiti nabaldado a tattao, ken manipud pay kadagiti sabali a tattao a nakarikrikna a ti inaldaw a panagtrabahoda ket pinabuntugan babaen dagiti bakkaweng a balikas a narigat a mabasa uray dagiti agar-aramat nga awan ti dis-abalidadna.<ref>[http://www.techspot.com/news/53495-disabled-australian-starts-petition-to-kill-captcha.html Disabled Australian starts petition to kill CAPTCHA], an article by Tim Schiesser (Agosto 5, 2013, 9:30 AM)</ref> ==Dagiti nagibasaran== {{Reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == {{Kategoria ti Commons-nailinia}} *{{Dmoz|Computers/Internet/Abuse/CAPTCHA/}} * [http://www.captcha.net Ti Captcha a Gandat] [[Kategoria:Parbo a saririt]] {{pungol}} 63smzl0bfddk0b8np15x1ssiy6qq5j8 0 33652 405668 396886 2026-04-30T12:10:09Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405668 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = geography | above = Tengnga nga Europa | image = [[Papeles:Major geographic features of Central Europe.PNG|260px]] | caption = Dagiti [[heograpiko a langa]] }} Ti '''Tengnga nga Europa''' wenno '''Sentral nga Europa''' ket rehion ti [[kontinente]] ti [[Europa]] a naisanglad kadagiti nadumaduma a naipalawag a lugar iti [[Akindaya nga Europa|Akindaya]] ken [[Akinlaud nga Europa]]. Ti termino ken ti kaadu ti interesado iti rehion ket naingayedan manen<ref name=Economist>{{cite web|title=Central Europe — The future of the Visegrad group|url=http://www.economist.com/displayStory.cfm?Story_ID=E1_PRSTNSV|work=The Economist|date=2005-04-14|accessdate=2009-03-07}}</ref> babaen idi patingga ti [[Nalamiis a Gubat]] nga isu met ti politikal a nangbingbingay ti [[Europa]] iti Daya ken Laud, a nangbingbingay ti Tengnga nga Europa iti gudua.<ref>{{cite web |url=http://science.jrank.org/pages/11016/Regions-Regionalism-Eastern-Europe-Future-Eastern-Europe.html |title=Regions, Regionalism, Eastern Europe by Steven Cassedy |publisher=New Dictionary of the History of Ideas, Charles Scribner's Sons |year=2005 |accessdate=2010-01-31 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190603/http://science.jrank.org/pages/11016/Regions-Regionalism-Eastern-Europe-Future-Eastern-Europe.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.historyguide.org/europe/lecture14.html Lecture 14: The Origins of the Cold War]. Historyguide.org. Naala idi 2011-10-29.</ref> Ti konsepto ti Tengnga nga Europa, ken ti sapasap a [[kultural nga identidad]], ket saan met unay a maawatan.<ref name="Agh 1998 pages=2–8">{{harvnb|Agh|1998|pages=2–8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pehe.cz/prednasky/2002/central-european-identity-in-politics |title=Central European Identity in Politics — Jiří Pehe |language=Tseko|publisher=Conference on Central European Identity, Central European Foundation, Bratislava |year=2002 |accessdate=2010-01-31}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.culturelink.org/conf/cultid01/index.html |title=Europe of Cultures: Cultural Identity of Central Europe |publisher=Europe House Zagreb, Culturelink Network/IRMO |date=1996-11-24 |accessdate=2010-01-31}}</ref> Nupay kasta, dagiti eskolar ket nangiyunay-unayda a ti naisangayan a "kultura ti Tengnga nga Europa, urayno daytoy ket kontrobersial ken naidebato a naipagpagarup, ket adda met daytoy".<ref name="books.google.com">{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=k9IwimrMIQgC |title=Comparative Central European culture |publisher=Purdue University Press |year=2002|isbn=978-1-55753-240-4|accessdate=2010-01-31}}</ref><ref name="ceu.bard.edu">{{cite web|title=An Introduction to Central Europe: History, Culture, and Politics – Preparatory Course for Study Abroad Undergraduate Students at CEU|url=http://ceu.bard.edu/academic/documents/MandatorycourseonCentralEurope.pdf|work=Central European University|location=[[Budapest]]|date=Fall 2006|access-date=2014-05-14|archive-date=2010-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20100617165111/http://ceu.bard.edu/academic/documents/MandatorycourseonCentralEurope.pdf|url-status=dead}}</ref> Daytoy ket naibatay kadagiti "pannakaipada a nagtaud manipud iti pakasaritaan, sosial ken dagiti kultural a [[Kultural a tawid|pannakaidasig]]",<ref name="books.google.com" /> ken nainagananen nga addaan idin ti "maysa kadagiti kabaknangan a taudan ti kreatibo a kalaing" idi baetan ti maika-17 ken maika-20 a sigsiglo. == Dagiti nagibasaran == {{reflist|group=note}} {{Reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == {{Commonscat-inline|Middle Europe|{{PAGENAME}}}} {{Wikiquote-inline|East/Central Europe|{{PAGENAME}}}} {{Wikivoyage-inline|Central Europe|{{PAGENAME}}}} {{Dagiti rehion iti lubong}} [[Kategoria:Tengnga nga Europa| ]] [[Kategoria:Dagiti rehion ti Europa]] {{heograpia-pungol}} p8eh5z9yg1xxsflbccyh0h4c11kuuir 0 54691 405669 396897 2026-04-30T12:34:38Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405669 wikitext text/x-wiki {{Infobox lokasion |zoom = 8 }} Ti '''Tlaxcala''' (<small>Espaniol</small> {{Audio-IPA|TlaxcalaPronunciation.ogg|[tla(k)sˈkala]|}}; {{IPAc-en|t|l|ɑː|s|ˈ|k|ɑː|l|ə}}; {{IPA-es|tla(ɣ)sˈkala|}}; manipud iti {{lang-nah|Tlaxcallān}} {{IPA-nah|tɬaʃˈkalːaːn|-|Tlaxkallan.ogg}}), opisial a ti '''Nawaya ken Naturay nga Estado ti Tlaxcala''' ({{lang-es|Estado Libre y Soberano de Tlaxcala}}), ket maysa kadagiti 31 nga estado, a no mairaman ti [[Siudad ti Mehiko|Pederal a Distrito]], ket mangbukel kadagiti [[Dagiti politikal a pannakabingbingay ti Mehiko|32 a Pederal nga Entidad]] ti [[Mehiko]]. Daytoy ket nabingbingay kadagiti [[Dagiti ili ti Tlaxcala|60 nga ili]] ken ti kapitolio a siudadna ket ti [[Siudad ti Tlaxcala|Tlaxcala]]. Daytoy ket mabirukan idiay Daya-Tengnga a Mehiko, idiay [[Banak ti Mehiko|rehion ti altiplano]], nga iti akindaya a parte ket kaaduan ti [[Sierra Madre Oriental]].<ref name="geografia"/> Daytoy ket beddengan babaen dagiti estado ti [[Puebla]] iti amianan, daya ken abagatan, ti [[Estado ti Mehiko]] iti laud ken ti [[Hidalgo (estado|Hidalgo]] iti amianan a laud. Daytoy ti kabassitan nga estado ti republika, ken mangidagup laeng iti 0.2% iti teritorio ti pagilian.<ref name="geografia">{{cite web |title=Geografia |url=http://www.tlaxcala.gob.mx/geografia.html |publisher=State of Tlaxcala |location=Tlaxcala |language=Espaniol |accessdate=Agosto 15, 2009 |archive-date=2009-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090814045136/http://www.tlaxcala.gob.mx/geografia.html |url-status=dead }}</ref> Ti estado ket nanaganan manipud iti kapitoliona, ti Tlaxcala, ken isu pay ti nagan ti sakbay ti Columbiano a siudad ken kultura. Kimmmaddua dagiti [[Tlaxcaltec|Tlaxcalano]] kadagiti Espaniol tapno abakenda dagiti [[Azteca]], ken adda met dagiti konsesion kadagiti Espaniol tapno maipalubos nga agtultuloy a sibubukel ti teritorio kadagiti amin a paset ti panawen dagiti 300 a tawen ti [[Kolonial a Mehiko|paset ti panawen ti kolonia]].<ref name="schmal">{{cite journal |last=Schmal |first=John P. |year=2004 |title=The History of the Tlaxcalans |journal=Houston Institute for Culture |publisher=Houston Institute for Culture |location=Houston |url=http://www.houstonculture.org/mexico/tlaxcala.html}}</ref> Kalpasan ti [[Gubat ti Wayawaya ti Mehikano|Wayawaya ti Mehiko]], nairangarang idi ti Tlaxcala a kas [[pederal a teritorio]], aginggana idi 1857 idi naawat daytoy a kas estado ti pederasion. == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == {{Commonscat-inline}} {{Wikivoyage-inline|Tlaxcala (state)}} {{OSM relation|1375274}} * {{iti sao|es}} [http://www.tlaxcala.gob.mx/ Gobierno ti Estado ti Tlaxcala] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070314231844/http://www.visitatlaxcala.gob.mx/ |date=2007-03-14 }} {{Dagiti estado ti Mehiko}} {{Kontrol ti autoridad}} {{Mehiko-heograpia-pungol}} [[Kategoria:Dagiti estado ti Mehiko]] [[Kategoria:Tlaxcala| ]] pbipx4vq8yu3gjuee6ozwc5irnurwl4