Wikipedia ilowiki https://ilo.wikipedia.org/wiki/Umuna_a_Panid MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Midia Espesial Tungtungan Agar-aramat Agar-aramat tungtungan Wikipedia Wikipedia tungtungan Papeles Papeles tungtungan MediaWiki MediaWiki tungtungan Plantilia Plantilia tungtungan Tulong Tulong tungtungan Kategoria Kategoria tungtungan TimedText TimedText talk Modulo Modulo tungtungan Event Event talk 0 5039 405732 400486 2026-05-15T07:39:35Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405732 wikitext text/x-wiki {{Coord|49|45|N|15|30|E|type:country_region:CZ_scale:9000000|display=title}} {{Infobox pagilian | conventional_long_name = Republika a Tseka | native_name = ''{{lang|cs|Česká republika}}'' | common_name = Republika a Tseka | linking_name = ti Republika a Tseka | image_flag = Flag of the Czech Republic.svg | image_coat = Coat of arms of the Czech Republic.svg | image_map = EU-Czechia.svg | map_caption = {{map caption |location_color=nangisit a berde|region=Europa |region_color=nangisit a kolordapo |subregion=ti Kappon ti Europa|subregion_color=berde |legend=EU-Czechia.svg}} | national_motto = {{patubo nga insasao|cs|"[[Umartapto ti Kinapudno|Pravda vítězí]]"|italics=off}}<br />{{small|"Umartapto ti Kinapudno"}} | national_anthem = {{patubo nga insasao|cs|[[Kde domov můj?]]|nolink=yes}}<br />{{small|''Ayan kadi ti balayko?''}}&nbsp;{{lower|0.2em|^a}}<br />[[Papeles:Czech anthem.ogg|center]] | official_languages = [[Pagsasao a Tseko|Tseko]]<ref>{{cite web |url=http://www.czech.cz/en/67019-czech-language |title=Pagsasao a Tseka |work=Republika a Tseka – Opisial a website |publisher=Ministro ti Ganganaet a Pannakibiang iti Tseka a Repbublika] |accessdate=14 Nobiembre 2011 |archive-date=2011-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111106000422/http://www.czech.cz/en/67019-czech-language |url-status=dead }}</ref> | languages_type = Dagiti opisial a mabigbigan<br />[[minoridad a pagsasao]]<ref name="languages">Dagiti umili a tagikua dagiti minoridad, a tradisional ken iti napaut a batayan ket agnanaed iti kaunegan ti Tseka a Republika, ket addaanda ti karbengan nga agusar ti kabukbukodanda a pagsasao iti pannakisinnarita kadagiti agturturay kadagiti sanguanan ti korte ti linteg (para iti listaan dagiti mabigbigan a minoridad kitaen ti [http://www.vlada.cz/en/pracovni-a-poradni-organy-vlady/rnm/historie-a-soucasnost-rady-en-16666/ Annuroten dagiti Nailian a Minoridad iti Gobierno ti Tseka a Republika]). Ti artikulo 25 iti Tseka a Dokumento ti Linteg ti Kammasapulan kakarbengan ken dagiti Batayan a Wayawaya mangisigurado ti karbengan dagiti nailian ken etniko a minorodad para iti edukasion ken ti pannakisinnarita kadagiti agturturay iti kabukbukodanda a pagsasao. Tignay Blng. 500/2004 Coll. (''Ti Administratino nga Alagaden'') iti parapona iti 16 (4) (''Pamay-an a Pagsasao'') ket mangisigurado, a ti maysa nga umili ti Tseka a Republika, a tagikua ti nailian wenno etniko a minoridad, a tradisional ken iti kapautan nga agnanaed iti kaunegan ti teritorio ti Republika a Tseka, ket addaan iti karbengan nga agyebkas iti maysa nga administratibo nga ahensia ken ken makapan iti daytoy iti pagsasao iti minorodad. Iti kaso a ti maysa nga administratibo na ahensia ket awan ti empleado a makaammo ti pagsasao, ti ahensia ket akinrebbeng a mangala ti agipatpatarus a ti ahensia ket isu ti agbayad. Segun ti Tignay Blng. 273/2001 (''Maipanggep Kadagiti Karbengan dagiti Kameng dagiti Minoridad'') parapo 9 (''Ti karbengan a mangusar ti pagsasao iti nailian a minoridad iti panangirebbeng kadagiti agturturay ken iti sanguanan dagiti korte ti linteg'') ti isu met laeng ket maipakat pay para kadagiti kameng dagiti nailian a minoridad iti sanguanan dagiti korte ti linteg .</ref><ref>Ti pagsasao nga Eslobako ket mabalin a maipanunotan nga opisial a pagsasao ti Republika a Tseka babaen dagiti naisangsangayan a kabanagan, a naipalpalawag babaen dagiti nadumaduma a linteg –a kas ti linteg 500/2004, 337/1992. Taudan: http://portal.gov.cz. Cited: "Například Správní řád (zákon č. 500/2004 Sb.) stanovuje: "V řízení se jedná a písemnosti se vyhotovují v českém jazyce. Účastníci řízení mohou jednat a písemnosti mohou být předkládány i v jazyce slovenském..." (§&nbsp;16, odstavec 1). Zákon o správě daní a poplatků (337/1992 Sb.) „Úřední jazyk: Před správcem daně se jedná v jazyce českém nebo slovenském. Veškerá písemná podání se předkládají v češtině nebo slovenštině..." (§&nbsp;3, odstavec 1). http://portal.gov.cz</ref> | languages = {{hlist |[[Pagsasao nga Eslobako|Eslobako]] |[[Pagsasao nga Aleman|Aleman]] |[[Pagsasao a Polako|Polako]]|[[Pagsasao a Bulgaro|Bulgaro]] |[[Pagsasao a Kroata|Kroata]] |[[Pagsasao a Griego|Griego]] |[[Pagsasao a Hungaro|Hungaro]] |[[Pagsasao a Romani|Romani]] |[[Pagsasao a Ruso|Ruso]] |[[Pagsasao a Rusyn|Rusyn]]|[[Pagsasao a Serbio|Serbio]] |[[Pagsasao nga Ukraniano|Ukraniano]]}} | demonym = Tseko | ethnic_groups = {{Unbulleted list | 63.7% [[Tattao a Tseko|Tseko]] | 4.9% [[Morabo (grupo ti etniko)|Morabo]] | 1.4% [[Tattao nga Eslobako|Eslobako]] | 29.9% dadduma pay a saan a nainaganan }} | ethnic_groups_year = 2011<ref>{{iti sao|cs}} [http://www.czso.cz/sldb2011/redakce.nsf/i/predbezne_vysledky_scitani_lidu_domu_a_bytu_2011 ČSÚ – Opisina ti Estadistika ti Tseka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104161044/http://czso.cz/sldb2011/redakce.nsf/i/predbezne_vysledky_scitani_lidu_domu_a_bytu_2011 |date=2012-01-04 }}. Czso.cz. Naala idi 12 Agosto 2012.</ref> | religion = {{Unbulleted list|80% Saan a naibagbaga wenno saan a relihioso|10.3% [[Katoliko a Simbaan|Romano Katoliko]]}} | capital = [[Prague|Prague {{small|(''Praha'')}}]] | coordinates = {{Coord|50|05|N|14|28|E|type:city}} | largest_city = kapitolio | government_type = [[Parlamentario a republika]] | leader_title1 = [[Presidente ti Republika a Tseka|Presidente]] | leader_name1 = [[Miloš Zeman]] | leader_title2 = [[Listaan dagiti Nangruna a Ministro ti Republika a Tseka|Nangruna a Ministro]] | leader_name2 = [[Petr Fiala]] | legislature = [[Parlamento ti Republika a Tseka|Pariamento]] | upper_house = [[Senado ti Parlamento ti Republika a Tseka|Senado]] | lower_house = [[Kamara dagiti Deputado iti Parlamento ti Republika a Tseka|Kamara dagiti Deputado]] | sovereignty_type = [[Pakasaritaan dagiti Tseka a Daga|Pannakabangon]] | established_event1 = {{nowrap|[[Pakasaritaan dagiti Tseka a Daga iti Tengnga a Panpanawen|Prinsipalidad ti Bohemia]]}} | established_date1 = [[Circa|c.]] 870 | established_event2 = [[Pagarian ti Bohemia]] | established_date2 = 1198 | established_event3 = [[Czechoslovakia]] | established_date3 = 28 Oktubre 1918 | established_event4 = [[Sosialista a Republika a Tseka]] | established_date4 = 1 Enero 1969 | established_event5 = [[Pannakatunaw ti Czechoslovakia|Republika a Tseka]] | established_date5 = 1 Enero 1993 | area_rank = Maika-116 | area_km2 = 78,871 | area_sq_mi = 30,450 <!--Saan nga ikkaten [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 2 | population_estimate = 10,701,777<ref>{{cite web |title=Population of Municipalities – 1 January 2021|url=https://www.czso.cz/csu/czso/population-of-municipalities-1-january-2021|publisher=Czech Statistical Office|date=4 Disiembre 2021}}</ref> | population_estimate_year = 2021 | population_estimate_rank = Maika-86 | population_census = 10,436,560<ref>[http://www.scitani.cz/sldb2011/eng/redakce.nsf/i/census_2011_basic_final_results/$File/SLDB-ZAKL-CR_en.xls Senso ti Populasion ken Pagbalayan 2011: Resulta ti Nangruna a nagpatinggaan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116234400/http://www.scitani.cz/sldb2011/eng/redakce.nsf/i/census_2011_basic_final_results/$File/SLDB-ZAKL-CR_en.xls |date=2013-01-16 }}. [http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/home Tseka nga Opisina ti Estadistika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129060510/http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/home |date=2011-01-29 }}. Naala idi 19 Disiembre 2012.</ref> | population_census_year = 2011 | population_density_km2 = 136 | population_density_sq_mi = 341 <!--Saan nga ikkaten [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = Maika-84 | GDP_PPP_year = 2021 | GDP_PPP = $432.346&nbsp;bilion<ref name="IMFWEOCZ">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=36&pr.y=17&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=935&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=4 Disiembre 2021}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $40,585<ref name="IMFWEOCZ" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $261.732&nbsp;bilion<ref name="IMFWEOCZ" /> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = 2020 | GDP_nominal_per_capita = $24,569<ref name="IMFWEOCZ" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini_year = 2019 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 24 <!--number only--> | Gini_ref = | Gini_rank = Maika-4 | HDI_year = 2019 | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.900 <!--number only--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/latest-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=United Nations Development Programme|date=10 Disiembre 2019|access-date=10 Disiembre 2019|format=PDF}}</ref> | HDI_rank = Maika-27 | currency = [[Koruna ti Tseka]] | currency_code = CZK | time_zone = [[Oras ti Tengnga nga Europa|CET]] | utc_offset = +1 | time_zone_DST = [[Kalgaw nga Oras ti Tengnga nga Europa|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | drives_on = kanawan | calling_code = +420^b | cctld = [[.cz]]^c | footnote_a = Ti [[Retoriko a salusod|saludsod ket retoriko]], a mangipalplatiing ti "dagiti a luglugar a nakaisangladan ti pagiliak". | footnote_b = Ti kodigo 42 ket naibingbingayan iti [[Eslobakia]] aginggana idi 1997. | footnote_c = Ken ti pay [[.eu]], a nakibingbingayan kadagiti dadduma nga estado a kameng ti Kappon ti Europa. }} Ti '''Republika a Tseka''' ({{IPAc-en|audio=en-us-Czech Republic.ogg|ˈ|tʃ|ɛ|k}} {{respell|CHEK|'}};<ref>[http://www.oed.com/ Ingles a Diksionario ti Oxford], maikadua nga edision, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1989.</ref> {{lang-cs|Česká republika}}, {{IPA-cs|ˈtʃɛskaː ˈrɛpuˌblɪka|pron|Cs-Ceska Republika.oga}}, ababa a porma ti ''Česko'' {{IPA-cs|ˈtʃɛsko}}), ket maysa a [[napalikmutan ti daga]] a pagilian idiay [[Tengnga nga Europa]]. Ti pagilian ket nabeddengan babaen ti [[Alemania]] iti laud, ti [[Austria]] iti abagatan, ti [[Eslobakia]] iti daya ken ti [[Polonia]] iti amianan. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudadna, nga dda dagiti 1.3 a riwriw nga agnanaed, ket ti [[Prague]]. Ti Republika a Tseka ket mangiraman kadagiti naipakasaritaan a teritorio iti [[Bohemia]] ken [[Moravia]] ken ti maysa a bassit a paset ti [[Silesia]]. Ti estado ti Tseka ket dati nga ammo a kas '''Bohemia''', ket naporma idi kaladawan ti maika-19 a siglo a kas maysa a bassit a dukada iti Prague, nga iti dayta a panawen ket tinurturayan babaen ti nabileg nga Imperio ti [[Nalatak a Moravia]]. Kalpasan ti pannakatnag ti Imperio idi 907, ti sentro ti bileg ket naipan manipud iti Moravia idiay Bohemia, babaen dagiti [[Baly ti Přemysl|Přemyslid]]. Manipud idi 1002 daytoy ket pormal a nabigbigan a kas paset ti [[Nasantuan a Romano nga Imperio]].<ref name="The Path">{{cite web|url=http://www.vlada.cz/assets/udalosti/vystavy/Cesty-ceske-ustavnosti.pdf|title=Ti Dalan ti Tseka a Pannakabatay-linteg|last=Mlsna|first=Petr|last2=Šlehofer |first2=F. |last3=Urban |first3=D.|year=2010|work=Umuna nga edidion|publisher=Úřad Vlády České Republiky (Ti Opisina ti Gobierno ti Tseka a Republika)|pages=10–11|language= Tseko, Ingles|accessdate=31 Oktubre 2012|location=Praha}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nacr.cz/zpravy/zlatabula800.aspx|title=800 let Zlaté buly sicilské|last=Čumlivski|first=Denko|year=2012|publisher=Dagiti Nailian nga Arkibo ti Republika a Tseka (Národní Archiv České Republiky)|language=Tseko|access-date=2013-03-12|archive-date=2013-01-11|archive-url=https://archive.is/20130111124158/http://www.nacr.cz/zpravy/zlatabula800.aspx|url-status=dead}}</ref> Idi 1212 ti dukado ket naipangato iti maysa a pagarian ken idi las-ud ti panagturay dagiti Přemyslid duke/ari ken dagiti simmarsaruno kaniada, dagiti [[Balay ti Luxembourg|Luxembourgs]], ti pagilian ket nakaabut ti kalatakanna a gay-at ti teritorio (maika-13 – maika-14 a siglo). Idi las-ud ti [[Hussite a gubgubat]] ti pagarian ket nakasango kadagiti ekonomiko nga embargo ken dagiti krusada manipud kadagiti amin a paset ti Europa. Kalpasan ti [[Gubat ti Mohács]] idi 1526, ti [[Pagarian ti Bohemia]] ket nagin-inut a nadaddadael iti maysa a [[Habsburg a monarkia]] a kas maysa kadagiti tallo a nangruna a paset, a mairaman ti [[Arkidukado ti Austria]] ken ti [[Pagarian ti Hungaria]]. Ti [[Bohemio a Yaalsa]] (1618–20) a pannakaabak iti [[Gubat ti Puraw a Bantay]], ket nangiturongan ti adu pay a pannakaipatengnga ti monarkia a mairaman ti pannakapilit a pannaka-Katoliko manen ken Pannaka-Aleman manen. Iti pannakatunaw ti Nasantuan a Romano nga Imperio idi 1806, ti Bohemio a pagarian ket nagbalin a paset ti [[Austriano nga Imperio]]. Idi maika-19 a siglo dagiti Tseka a daga ket nagbalin a nabileg a balayan ti industria iti monarkia ken ti bugas ti Republika ti [[Czechoslovakia]] a naporma idi 1918, kalpasan ti pannakarebba iti [[Austro-Hungaro nga Imperio]] kalpasan ti [[Sangalubongan a Gubat I]]. Kalpasan ti 1933, ti Czechoslovakia ket nagtultuloy nga isu laeng ti [[demokrasia]] idiay [[Tengnga nga Europa|tengnga]] ken [[daya nga Europa]]. Kalpasan ti [[Munich a Tulagan]], [[Zaolzie#Paset ti Polonia (1938–1939)|Polako a pannkaikapet ti Zaolzie]] ken [[Aleman a panagraut iti Czechoslovakia]] ken ti dimtengan a pannakapukaw ti namnama ti Akinlaud a sungbat ken ti panagyaman para iti pannakawaya ti kaaduan apaset ti Czechoslovakia babaen ti [[Kappon ti Sobiet|Nalabbasit a Buyot]], ti [[Partido Komunista ti Czechoslovakia]] ket nangabak ti kaaduan kadagiti [[Panagbutos ti parlamento ti Czechoslovakia, 1946|1946 a panagbutos]]. Iti [[Czechoslovaki a kudeta iti 1948|1948 a kudeta]], ti Czechoslovakia ket nagbalin nga inturturayan ti komunista nga estado. Idi 1968, ti immad-adu a di nakaipaneknekan ket kimmaro kadagiti panagpadas a maireporma ti turay a komunista. Dagitoy a pasamak a nakunkuna a kas dagiti [[Primabera ti Prague]] iti 1968, ket nagpatingga iti maysa a [[Timpuyogan ti Warsaw a panagraut iti Czechoslovakia|panagraut babaen dagiti buyot]] ti pagpagilian ti [[Warsaw Pact|Timpuyogan ti Warsaw]] (a malaksid ti [[Romania]]); dagiti tropa ket naggigianda iti pagilian aginggana ti [[Tersiopelo a Rebolusion]] ti 1989 , idi narebba ti komunista a turay. Idi 1 Enero 1993, ti Czechoslovakia ket [[Pannakatunaw ti Czechoslovakia|nakappi a natunaw]] kadagiti konstituentona nga estado, ti Republika a Tseka ken ti [[Eslobako a Republika]]. Ti Republika a Tseka ket isu ti immuna a dati a kameng ti [[Comecon]] a nakagun-od ti kasasaad iti maysa a [[narang-ay a pagilian]] segun ti [[Banko ti Lubong]].<ref name="worldbank06">{{Cite web| last = Velinger| first = Enero| title = Ti Banko ti Lubong ket nangmarka ti Panagturpos ti Republika a Tseka iti 'Narang-ay' a Kasasaad| publisher = Radio Prague| url = http://www.radio.cz/en/article/76314| date = 28 Pebrero 2006| accessdate = 22 Enero 2007| archive-date = 2008-01-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20080112081601/http://www.radio.cz/en/article/76314| url-status = dead}}</ref> Iti pay maipatinayon, ti pagiian ket adda ti kangtuan a [[pagsurotan ti panagrang-ay ti nagtagitaoan|panagrang-ay ti nagtagitaon]] idiay [[Tengnga ken Daya nga Europa]],<ref name="hdi09">{{Cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf |title=Reporta ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan ti 2009|work=UNDP.org |format=PDF |accessdate=25 Abril 2010}}</ref> a nairanggo a kas maysa a "Nangato Unay a Panagrang-ay ti Nagtagitaoan" a pagilian. Daytoy ket mairanggo paya a kas ti maikatlo a [[Pagsurotan ti Sangalubongan a Kappia|kakappiaan a pagilian]] idiay Europa ken ti kaaduan a [[Pagsurotan ti demokrasia|demokratiko]] ken [[Listaan dagiti pagilian babaen ti gatad ti mortalidad ti maladaga|nasalun-at (babaen ti mortalidad ti maladaga)]] a pagilian iti rehion. Daytoy ket maysa a pluralista adu a partido a [[parlamentario a sistema|parlamentario]] a [[representatibo a demokrasia]], maysa a kameng ti [[Kappon ti Europa]], [[NATO]], ti [[Organisasion para iti Ekonomiko a Pagtitinnulongan ken Panagrang-ay|OECD]], ti [[Organisasion para iti Salaknib ken Pagtitinnulongan idiay Europa|OSCE]], ti [[Konseho ti Europa]] ken ti [[Visegrád a Grupo]]. == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Adu pay a mabasbasa == * Hochman, Jiří. ''Naipakasaritaan a diksionario ti Estado ti Tseka'' (1998) == Dagiti akinruar a silpo == {{commons-nailinia}} {{Wikivoyage-inline|Czech Republic|{{PAGENAME}}}} * [http://www.czech.cz/en/ {{PAGENAME}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140914000132/http://www.czech.cz/en/ |date=2014-09-14 }}. ; Gobierno * [http://www.vlada.cz/en/ Website ti gobierno]. * [http://www.hrad.cz/en/ Website ti Presidente]. * [http://portal.gov.cz/portal/obcan/ Portal ti Publko nga Administrasion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120812061745/http://portal.gov.cz/portal/obcan/ |date=2012-08-12 }}. * [http://www.senat.cz/index-eng.php Senado] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060619200956/http://www.senat.cz/index-eng.php |date=2006-06-19 }}. * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-c/czech-republic.html Pangulo ti Estado ken Kamkameng ti Gabinete] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210080250/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-c/czech-republic.html |date=2008-12-10 }}. ; Sapasap a pakaammo * {{CIA World Factbook link|ez|{{PAGENAME}}}} * {{Wikiatlas|the Czech Republic|{{PAGENAME}}}} {{Union ti Europa}} {{Europa}} {{Kontrol ti autoridad}} [[Kategoria:Dagiti pagilian idiay Europa]] [[Kategoria:Republika a Tseka| ]] [[Kategoria:Dagiti naserraan ti daga a pagilian]] [[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti NATO]] [[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa]] [[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian]] [[Kategoria:Dagiti republika]] [[Kategoria:Dagiti Eslabo a pagilian ken teritorio]] [[Kategoria:Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1993]] nts6i12y46j2pdhtyng2n073dzymfma 0 66877 405731 351895 2026-05-14T17:58:01Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405731 wikitext text/x-wiki [[Papeles:World Heritage Logo global.svg|thumb|Logo ti [[ Komite ti Tawid ti Lubong]] ti [[UNESCO]]]] Ti '''Lugar a Tawid ti Lubong''' ket ti maysa a dulon wenno lugar, pinili babaen ti [[UNESCO|Gunglo ti Nagkaykaysa a Pagpagilian para iti Edukasion, Siensia ken Kultura (UNESCO)]] para iti kaadda iti kinapangruna iti kultura, pakasaritaan, siensia wenno sabali pay a porma ti kinapangruna, a nainkalintegan sinalakniban babaen dagiti sangalubongan a tulagan. Maukom a nangruna dagitoy a lugar para kadagiti kolektibo ken preserbatibo a panagkayats iti nagatagitaon. Tapno mapili, nasken a ti maysa a Lugar a Tawid ti Lubong ket maysa a naidasigen a dulon, naisangayan iti repekto a kas maysa a heograpiko ken historiko a mailasin a lugar nga addaan iti espesial a kinapangruna iti kultural wenno pisikal (kas ti maysa a taga-ugma a rebbek wenno historikal nga estruktura, pasdek, siudad, kompleks, desierto, bakir, isla, danaw, monumento, bantay, wenno lugar ti kaatapan<ref>Ann Marie Sullivan, Cultural Heritage & New Media: A Future for the Past, 15 J. Marshall Rev. Intell. Prop. L. 604 (2016) [https://repository.jmls.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1392&context=ripl THE JOHN MARSHALL REVIEW OF INTELLECTUAL PROPERTY LAW] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200405095657/https://repository.jmls.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1392&context=ripl |date=2020-04-05 }}</ref><ref>{{cite journal|doi=10.1111/cobi.12976|pmid=28664996|title=Gaps and opportunities for the World Heritage Convention to contribute to global wilderness conservation|journal=Conservation Biology|volume=32|issue=1|pages=116–126|year=2018|last1=Allan|first1=James R.|last2=Kormos|first2=Cyril|last3=Jaeger|first3=Tilman|last4=Venter|first4=Oscar|last5=Bertzky|first5=Bastian|last6=Shi|first6=Yichuan|last7=MacKey|first7=Brendan|last8=Van Merm|first8=Remco|last9=Osipova|first9=Elena|last10=Watson|first10=James E.M.}}</ref>). Mabalin daytoy a mangisimudaag iti maysa a nasaknap nga aramid ti nagtagitaoan, ken agserbi a kas ebidensia iti pakasaritaan ti kinasiribtayo iti planeta.<ref>{{cite web|last1=Centre|first1=UNESCO World Heritage|title=The Criteria for Selection|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|website=whc.unesco.org|accessdate=1 Pebrero 2018|language=en}}</ref> Naikeddeng dagiti lugar para iti praktikal a konserbasion para iti amin a kaputotan, a no saan suhetonto iti riesgo manipud iti panaglabsing ti tao wenno ayup, no di-masiput/di-matengngel/di-magawidan a panagserrek, wenno pangta manipud iti lokal nga administratibo a kinaliway. Dagiti lugar ket beddengan babaen ti UNESCO a kas dagiti nasalakniban a sona.<ref>{{cite web|title=World Heritage|url=https://whc.unesco.org/en/about/|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090630023048/https://whc.unesco.org/en/about/|archivedate=30 Hunio 2009|df=dmy-all}}</ref> [[Dagiti listaan dagiti Lugar a Tawid ti Lubong|Ti listaan]] ket taripatuen babaen ti sangalubongan a Programa ti Tawid ti Lubong nga adminitruen babaen ti [[Komite ti Tawid ti Lubong]] ti UNESCO, buklen dagiti 21 a "papartido ti es-estado" a pinili babaen ti bukodda a Sapasap nga Asemblia.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/comittee/|title=The World Heritage Committee|publisher=UNESCO World Heritage Site|accessdate=14 Oktubre 2006|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061109181158/https://whc.unesco.org/en/comittee/|archivedate=9 Nobiembre 2006|df=dmy-all}}</ref> Ti programa ket mangikatologo, manginagan, ken mangkonserba kadagiti lugar a naisangayan iti kinapangruna iti [[tawid ti kultura|kultura]] wenno [[tawid ti katutubo|katutubo]] tii sapsap a kultura ken tawid ti [[populasion ti lubong|nagtagitaoan]]. Babaen dagiti naisangayan a kasasaad, dagiti nailist a alugar ket mabalinda ti mangala kadagiti pundo manipud iti Pundo ti Tawid ti Lubong. Ti programa ket nangrugi iti ''Kombension a Maipanggep iti Panagsalaknib iti Tawid ti Kultura ken Katutubo ti Lubong'',<ref>[https://whc.unesco.org/archive/convention-en.pdf Convention Concerning the Protection of World's Cultural and Natural Heritage] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704214349/https://whc.unesco.org/archive/convention-en.pdf}}</ref> which was adopted by the General Conference of UNESCO on 16 November 1972. Since then, 193 state parties have ratified the convention, making it one of the most widely recognised international agreements and the world's most popular cultural programme. Idi 1978 ti siudad ti [[Quito]]ket nakaala iti pannakaisalumina a kas ti immuna a siudad iti lubong a nairangarang a kas Lugar a Tawid ti Lubong ti UNESCO. Iti isu met laeng a tawen, ti [[Kraków]] iti [[Polonia]] ket nanaganan pay idi a kas maysa a Lugar a Tawid ti Lubong ti UNESCO.<ref>https://www.cnn.com/travel/article/unesco-first-12-world-heritage-sites/index.html</ref><ref>https://whc.unesco.org/en/list/&order=year</ref> Manipud idi Hulio 2019, ti dagup iti 1,121 a Luglugar a Tawid ti Lubong (869 a maipapan iti kultura, 213 a maipapan iti katutubo, ken 39 nga aglalaok a tagtagikua) ket adda iti ballasiw dagiti [[Tabla dagiti Lugar a Tawid ti Lubong babaen ti pagilian|167 a pagilian]]. Ti [[Listaan dagiti Lugar a Tawid ti Lubong iti Tsina|Tsina]] ken [[Listaan dagiti Lugar a Tawid ti Lubong iti Italia|Italia]], isuda a dua ken addaan kadagiti 55 a lugar, kaaduan iti ania man a pagilian, sarunuen babaen ti [[Listaan dagiti Lugar a Tawid ti Lubong iti Espania|Espania]] (48), [[Listaan dagiti Lugar a Tawid ti Lubong iti Alemania|Alemania]] (46), [[Listaan dagiti Lugar a Tawid ti Lubong iti Pransia|Pransia]] (45), [[Listaan dagiti Lugar a Tawid ti Lubong iti India|India]] (38), ken [[Listaan dagiti Lugar a Tawid ti Lubong iti Mehiko|Mehiko]] (35).<ref name=":0">{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list|title=UNESCO World Heritage Centre – World Heritage List|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|website=whc.unesco.org|language=en|access-date=2018-07-03}}</ref> == Dagiti nagibasaran == {{reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == {{Commonscat-inline|World Heritage Sites}} {{Wikivoyage-inline|UNESCO World Heritage List}} * [http://whc.unesco.org/ Pagserrekan ti Lugar a Tawid ti Lubong ti UNESCOl] – Opisial a website {{iti sao|en|fr}} * [https://whc.unesco.org/en/list Ti Listaan ti Lugar a Tawid ti Lubong] {{Kontrol ti autoridad}} [[Kategoria:Luglugar a Tawid ti Lubong| ]] [[Kategoria:Nasalakniban a luglugar]] [[Kategoria:UNESCO]] gx97d0y3xp3e6sbgk03njxqqj7bhkah