Wikipedia ilowiki https://ilo.wikipedia.org/wiki/Umuna_a_Panid MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Midia Espesial Tungtungan Agar-aramat Agar-aramat tungtungan Wikipedia Wikipedia tungtungan Papeles Papeles tungtungan MediaWiki MediaWiki tungtungan Plantilia Plantilia tungtungan Tulong Tulong tungtungan Kategoria Kategoria tungtungan TimedText TimedText talk Modulo Modulo tungtungan Event Event talk 0 702 405964 402186 2026-06-20T00:55:24Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405964 wikitext text/x-wiki {{para iti|kimiko nga elemento|Asupre}} Ti '''S''' ket ti maika-19 a letra iti [[alpabeto a Romano]]. {{AZ|uc=S|lc=s}} == Pakasaritaan == {| class="wikitable" ! Proto-Sinaitiko a<br />[[Shin]] ! Penisio a<br />[[Shin]] ! Lumaud a Griego a<br />[[Sigma]] ! Etrusko a<br />S ! Latin a<br />S |--- align=center | [[File:Proto-semiticS-01.svg|50px]] | [[File:PhoenicianS-01.svg|50px]] | [[File:Greek Sigma normal.svg|x30px]] | [[File:EtruscanS-02.svg|x30px]] | [[File:Capitalis monumentalis S.SVG|x30px]] |} Iti dagiti [[sasao a Amianan a Lumaud a Semitiko]], nangirepresentar ti [[Shin|šîn]] iti ''[[voiceless postalveolar fricative]]'' {{IPA|/ʃ/}} (kas iti [[pagsasao nga Ingles|Ingles]] a '''''sh'''ip'', wenno umasping iti ''x'' iti sistema a [[Pinyin]]). Idi damo ngata ti letra ket [[piktograma]] ti [[ngipen]] ({{lang|sem|[[:wikt:Reconstruction:Proto-Semitic/šinn-|שנא]]}}) ket nangirepresentar iti [[ponema]] a {{IPA|/ʃ/}} babaen ti prinsipio nga [[akroponia|akroponiko]]. Ti [[Taga-ugma a Griego]] ket awan ti /ʃ/ "sh" a ponema, ngarud nangirepresentar ti letra a Griego a [[Sigma]] ({{lang|grc|Σ}}) iti ''[[voiceless alveolar sibilant]]'' a {{IPA|/s/}}. Nupay itultuloy ti porma a Σ ti letra iti Penisio a ''šîn'', naibatay ti nagan a ''sigma'' iti letra a ''[[Samekh]]'', idinto ta ti ''[[Xi]]'' ket agtultuloy ti porma ken kasasaad ti ''samekh'', ngem agtultuloy ti nagan a ''šîn''.{{Masapul a dakamaten}} Iti uneg ti Griego, ti maysa nga impluensia iti nagan a sigma ket ti pannakainaig dayta iti Griego a sao a {{lang|grc|σίζω}} (immun-una a {{transl|grc|*sigj-}}), "agsitsit". Ngata ti orihinal a nagan ti ''sigma'' ket ngata ''san'', ngem gapu iti nasapa a pakasaritaan [[dagiti arkaiko a Griego nga alpabeto|dagiti Griego nga alpabeto nga epikoriko]], iti kamaudiananna naiturong ti ''san'' iti naidumduma a letra a [[San|Ϻ]]. Impadamag ni [[Herodotus]] a ti ''san'' ket nagan nga inted [[Doriko a Griego|dagiti Dorio]] iti isu met laeng a letra nga inawagan [[Ioniko a Griego|dagiti Ionio]] iti ''sigma''. <ref>"{{lang|grc|...τὠυτὸ γράμμα, τὸ Δωριέες μὲν σὰν καλέουσι ,Ἴωνες δὲ σίγμα}}" ('...the same letter, which the Dorians call "San", but the Ionians "Sigma"...'; Herodotus, ''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' 1.139); cf. Nick Nicholas, [http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/unicode/nonattic.html ''Non-Attic letters''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151105210355/http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/unicode/nonattic.html |date=2015-11-05 }}.<br /><br />Ti maysa a posible a pannakaipatarus daytoy a paset ti ''Histories'' wenno ''Dagiti pakasaritaan'' (manipud iti Ingles iti Ilokano) ket: "... isu met laeng a letra, nga aw-awagan dagiti Dorio iti ''san'', ngem dagiti Ionio iti ''sigma'' ..."</ref> Idi maika-7 a siglo K.K.P.., naampon [[dagiti Etrusko]] ken [[dagiti Latin]] iti [[alpabeto a Lumaud a Griego]] a nausar iti [[Cumas]], ket kadagiti simmaganad a siglo, nagparang ti nadumaduma a [[dagiti sinuratan a Daan nga Italiko]], a pakairamanan ti [[alpabeto nga Etrusko]] ken ti daan nga [[alpabeto a Latin]]. Iti [[pagsasao nga Etrusko]], nagtalinaed ti kaipapanan a {{IPA|/s/}} ti Griego a sigma (𐌔), idinto ta nangirepresentar ti san 𐌑 iti maysa a naidumduma a ponema, mabalin a {{IPA|/ʃ/}} "sh" (nangitransliterar kas ''ś''). Naampon ti daan nga alpabeto a Latin iti sigma, ngem saan a san, ta awan iti [[Daan a Latin]] ti ponema a {{IPA|/ʃ/}} "sh". Nagtaud ti porma ti Latin a S iti Griego a Σ a mangibelleng iti maysa kadagiti uppat nga uged iti dayta a letra. Ti porma ti S, a buklen ti tallo nga uged, ket maysa idin a bariante ti letra a Σ, a buklen ti uppat nga uged, iti [[epigrapia]] dagiti [[alpabeto a Lumaud a Griego]], ket kasta met naggiddan a nagbiag dagiti bariante (nga adda tallo wenno uppat nga uged) iti klasiko a alpabeto nga Etrusko. Iti dadduma a [[dagiti sinuratan a Daan nga Italiko|sinuratan a Daan nga Italiko]], ti letra ket mabalin a maiparang kas maysa a linia nga agsikkosikko, iti nagbaetan ti tallo ken innem nga uged. Inampon met ti letra nga Italiko iti [[Daan a Futhark]], kas ''[[Sowilō]]'' ({{script|Runr|ᛊ}}), ket nagparang iti nagbaetan ti uppat ken walo nga uged. nupay no sagpaminsan a maipababa iti tallo nga uged ({{script|Runr|ᛋ}}) manipud idi naladaw a maika-5 a siglo, ket kanayon a nagparang iti tallo nga uged iti [[Agtutubo a Futhark]]. Nagparang [[Sh (digrapo)|ti digrapo a {{anggulo a pangserra|sh}}]] para Ingles a {{IPA|/ʃ/}} iti [[Tengnga nga Ingles]] (iti abay ti [[Sch (trigrapo)|trigrapo a {{anggulo a pangserra|sch}}]]), ket sinukatanna ti digrapo a {{anggulo a pangserra|sc}} ti [[Daan nga Ingles]]. Kasta met, sinukatan ti {{anggulo a pangserra|sch}} iti {{anggulo a pangserra|sc}} ti [[Daan a Nangato nga Aleman]], iti ortograpia ti Nasapa a [[Pagsasao nga Aleman|Moderno a Nangato nga Aleman]]. === Atiddog a s === {{Nangruna|Atiddog a s}} [[File:Schwäbische Bastarda 1496 Schriftprobe Priesters Tochter.png|thumb|Maudi a mediebal nga Aleman a sinuratan (Suabo a [[bastarda]], a napetsa iti 1496) a mangiladawan iti panagusar ti atiddog ken nagtimbukel a ''s'': {{lang|de|prieſters tochter}} ({{lang-en|priest's daughter}}, {{lang-ilo|anak a babai ti padi}}).]] Nagparang ti [[bassit a porma ti letra|minuskula a porma]] a ſ, a maawagan iti [[atiddog a s]] iti nasapa a panawen ti katengngaan, kadagiti [[sinuratan a Bisigodo]] ken [[minuskula a Karolinhio]], nga adda dagiti immun-una iti [[sinuratan a semiunsial]] ken [[kursibo a Romano]] ti [[Naladaw a Kadaanan a Panawen]]. Daytoy ket pagalagadan a porma iti intero a [[Tengnga a Panpanawen]], ket naampon kadagiti nagkauna a [[pagimprentaan]] nga addaan iti [[agbaliwbaliw a letra]]. Nagtalinaed daytoy a porma iti abay ti minuskula a "nagtimbukel" wenno "ababa" a s, nga iti dayta a tiempo, maar-aramat iti ngudo dagiti balikas laeng. Iti kaaduan a Lumaud nga [[ortograpia]], in-inut a saanen a maus-usar ti ſ, kabayatan ti maikadua a kagudua ti maika-18 a siglo, uray no sagpaminsan a nausar dayta agingga iti maika-19 a siglo. Idiay [[Espania]], nangnangruna a napasamak ti panagbalbaliw iti nagbaetan ti 1760 ken 1766 (iti kasta kabayatan ti [[Pakasaritaan ti Filipinas (1565–1898)|kolonia a panawen]]). Idiay [[Pransia]], napasamak ti panagbalbaliw iti nagbaetan ti 1782 ken 1793. Dagiti agimprenta idiay [[Estados Unidos]] insardengda ti panangusar iti atiddog a s iti nagbaetan ti 1795 ken 1810. Iti [[ortograpia nga Ingles]], nagpayunir ni [[John Bell (agibumbunannag)|John Bell]] (1745–1831) iti panagbalbaliw. Iti edisionna ni [[Shakespeare]], idi 1785, insuratna a "inkagumaan[na] ti sumina iti kadawyan a pamay-an babaen ti panangilaksidna iti atiddog a ''ſ'' a pabor iti nagtimbukel [a s], ta saan unay a nalaka nga agkamali....."<ref>Iti Ingles: "[he] ventured to depart from the common mode by rejecting the long 'ſ' in favor of the round one, as being less liable to error....."</ref> Naiyalis ti ''[[The Times of London]]'' manipud atiddog agingga iti nagtimbukel, iti isyu ti 10 Septiembre 1803. Ti maika-5 nga edision ti ''[[Encyclopædia Britannica]]'', a nalpas idi 1817, ket isu ti naudi nga edision a nangusar iti atiddog a s. Iti [[ortograpia nga Aleman]], naidulin ti atiddog a s iti tipograpia a [[Fraktur]] ([[Schwabacher]]) kasta met iti gagangay a kursibo ([[Sütterlin]]) agingga iti maika-20 a siglo, agingga a naikkat idi 1941 ti opisial a pannakausar dayta a letra.<ref> [[:File:Schrifterlass Antiqua1941.gif|Pammilin]] ti 3 Enero 1941 kadagiti amin a publiko nga opisina, a pinirmaan ni [[Martin Bormann]]. {{cite book |first=Albert |last=Kapr |title=Fraktur: Form und Geschichte der gebrochenen Schriften |location=Mainz |publisher=H. Schmidt |year=1993 |page=81 |isbn=3-87439-260-0 |lang=de}}</ref> Naidulin, nupay kasta, ti [[ligatura (panagsurat)|ligatura]] a ''ſs'' (wenno ''ſz''), ket nangpataud daytoy iti {{lang|de|[[Eszett]]}} {{anggulo a pangserra|[[ß]]}} iti kontemporario nga ortograpia nga Aleman. == Dagiti nagibasaran == {{reflist}} {{stub}} [[Category:Dagiti Latin a letra|S]] mpven6vlahp3rrdquv895228zc9d6fx 0 4383 405969 403622 2026-06-20T06:10:50Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405969 wikitext text/x-wiki {{Etniko a grupo |group = Tattao a Filipino |pop = 103,000,000<ref>Nagtitiponan dagiti Filipino nga agnanaed idiay Filipinas ken iti sabali a pagilian</ref> |region1 = {{wagayway|Filipinas}} |pop1 = 94,000,000<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2794.htm Philippines] Estados Unidos Departamento iti Estados.</ref> |region2 = {{wagayway|Estados Unidos}} |pop2 = 3,053,179<ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/IPTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201PR&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201T&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201TPR&-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&-reg=ACS_2007_1YR_G00_S0201:038;ACS_2007_1YR_G00_S0201PR:038;ACS_2007_1YR_G00_S0201T:038;ACS_2007_1YR_G00_S0201TPR:038&-_lang=en&-redoLog=false&-format= Filipino nga Estadistika: US] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111028071054/http://factfinder.census.gov/servlet/IPTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201PR&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201T&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201TPR&-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&-reg=ACS_2007_1YR_G00_S0201:038;ACS_2007_1YR_G00_S0201PR:038;ACS_2007_1YR_G00_S0201T:038;ACS_2007_1YR_G00_S0201TPR:038&-_lang=en&-redoLog=false&-format= |date=2011-10-28 }} Opisina ti Senso Estados Unidos. Naala idi 30 Hunio 2009</ref> |region3 = {{wagayway|Saudi Arabia}} |pop3 = 1,066,401<ref name=filipino1>[http://www.poea.gov.ph/stats/stats2007.pdf Stock Estimates of Overseas Filipinos 2007 Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306090850/http://www.poea.gov.ph/stats/stats2007.pdf |date=2009-03-06 }}. Philippine Oversea Employment Administration. Naala idi 22 Hulio 2009.</ref> |region4 = {{wagayway|Malaysia}} |pop4 = 636,544<ref>[http://www.ops.gov.ph/namsummit2003/backgrounder.htm Dagiti Filipino idiay Malaysia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090423065955/http://www.ops.gov.ph/namsummit2003/backgrounder.htm |date=2009-04-23 }}. Opisina ti Pagmalditan Sekretario iti Filipinas. Naala idi 22 Hulio 2009.</ref> |region5 = {{wagayway|Dagiti Nagkaykaysa nga Emirato nga Arabo}} |pop5 = 529,114<ref name=filipino1 /> |region6 = {{wagayway|Canada}} |pop6 = 410,695<ref>[http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Table=1&Data=Count&StartRec=1&Sort=2&Display=Panid Filipino a Kanadiano]{{Natay a silpo|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Dagiti Estadistika ti Kanada. Naala idi 30 Hunio 2009</ref> |region7 = {{wagayway|Hapon}} |pop7 = 305,972<ref>{{cite news|title=Departamento iti Ganganaet a Panakibiang dagiti Filipino idiay Hapon|location=Hapon|date=12 Marso 2011|url=http://www.abs-cbnnews.com/global-filipino/03/12/11/dfa-pinoys-japan-heed-advisories/|access-date=2012-01-19|archive-date=2015-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20151125020555/http://www.abs-cbnnews.com/global-filipino/03/12/11/dfa-pinoys-japan-heed-advisories/|url-status=dead}}</ref> |region8 = {{wagayway|Nagkaykaysa a Pagarian}} |pop8 = 203,035<ref name=filipino1 /> |region9 = {{wagayway|Qatar}} |pop9 = 195,558<ref name=filipino1 /> |region10 = {{wagayway|Kuwait}} |pop10 = 139,802<ref name=filipino1 /> |region11 = {{wagayway|Hong Kong}} |pop11 = 130,810<ref>[http://www.yearbook.gov.hk/2005/en/fact_01.htm Dagiti Filipino idiay Hong Kong] Opisina dagiti Estadistika. Naala idi 30 Hunio 2009.</ref> |region12 = {{wagayway|Australia}} |pop12 = 129,400<ref>[http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/2f762f95845417aeca25706c00834efa/00FB61D4FA7DA54BCA2572360001105C?opendocument Filipino Australiano] Opisina dagiti Estadistika Australia. Naala idi 30 Hunio 2009</ref> |region13 = {{wagayway|Italia}} |pop13 = 134,154<ref name=istat>{{Cite web |url=http://demo.istat.it/str2010/query.php?lingua=ita&Rip=S0&paese=A3&submit=Tavola |title=Cittadini Stranieri. Bilancio demografico anno 2010 e popolazione residente al 31 Dicembre – Tutti i paesi di cittadinanza, Italia |access-date=2012-01-19 |archive-date=2012-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406174157/http://demo.istat.it/str2010/query.php?lingua=ita&Rip=S0&paese=A3&submit=Tavola |url-status=dead }}</ref> |region14 = {{wagayway|Taiwan}} |pop14 = 74,483<ref>[[Demograpiko iti Taiwan#Dagiti ganganaet nga agtaeng]]</ref> |region15 = {{wagayway|Abagatan a Korea}} |pop15 = 63,464<ref>[http://www.korea.net/korea/kor_loca.asp?code=L03 Dagiti Filipino idiay Abagatan a Korea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105063058/http://www.korea.net/korea/kor_loca.asp?code=L03 |date=2010-01-05 }}.Kultura ken Pakaammo a Serbisio iti Korea (KOIS). Naala idi 21 Hulio 2009.</ref> |region16 = {{wagayway|Israel}} |pop16 = 70,000<ref>{{cite web|title=Sentro nga Opisina ti Estadistika dagiti Israeli|url=http://www.cbs.gov.il/reader/newhodaot/hodaa_template.html?hodaa=201020168|publisher=Sentro nga Opisina ti Estadistika dagiti Israeli}}</ref> |region17 = {{wagayway|Espania}} |pop17 = 40,000<ref>{{cite web| url=http://www.gov.ph/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=8515 | title=PGMA meets members of Filipino community in Spain | publisher=Filipinas:Gov.Ph: Ti Opisial a Portal ti Gobierno iti Republika iti Filipinas | accessdate=1 Hulio 2006}}</ref> |region18 = {{wagayway|New Zealand}} |pop18 = 16,938<ref>[http://www.stats.govt.nz/census/2006-census-data/quickstats-about-culture-identity/quickstats-about-culture-and-identity.htm?page=para015Master Dagiti Filipino idiay Baro a Selanda. Estadistika ti New Zealand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511105223/http://www.stats.govt.nz/census/2006-census-data/quickstats-about-culture-identity/quickstats-about-culture-and-identity.htm?page=para015Master |date=2008-05-11 }}. Naala idi 2 Hulio 2009</ref> |region19 = {{wagayway|Nigeria}} |pop19 = 16,000<ref>[http://www.joshuaproject.net/peoples.php?rop3=109692 Tattao: Filipino], Ti Joshua a Gandat</ref> |region20 = {{wagayway|Norwéga}} |pop20 = 12,262<ref>{{cite web | url=http://www.ssb.no/emner/02/01/10/innvbef/tab-2009-04-30-08.html | title=8 Folkemengde, etter norsk / utenlandsk statsborgerskap og landbakgrunn 1. januar 2009 | publisher=Statistisk sentralbyra (Estadistika ti Norwéga) | accessdate=1 Enero 2009 | archive-date=2009-05-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090515130013/http://www.ssb.no/emner/02/01/10/innvbef/tab-2009-04-30-08.html | url-status=dead }}</ref> |region21 = {{wagayway|Olánda}} |pop21 = 12,000<ref>{{cite web | url=http://philembassy.nl/default.asp?iId=KHKDG | title=Ti abababa a pakasaritaan iti Filipinas – Panakibiang ti Olanda | publisher=Ti Embahada ti Filipinas idiay Hague | access-date=2012-01-19 | archive-date=2009-02-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090215025932/http://philembassy.nl/default.asp?iId=KHKDG | url-status=dead }}</ref> |region22 = {{wagayway|Pakistan}} |pop22 = 2,114,000<ref>{{cite web | url=http://www.filippiinit-seura.fi/Filipinos.html | title=Filipinos in Finland | publisher=Finnish-Philippine Society co-operates with themigrant organizations | access-date=2017-10-12 | archive-date=2013-05-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130501221252/http://www.filippiinit-seura.fi/Filipinos.html | url-status=dead }}</ref> |languages = [[Dagiti pagsasao ti Filipinas]], [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]; [[Pagsasao nga Espaniol|Espaniol]], [[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]. |religions = [[Kristianidad idiay Filipinas|Kristianidad]] (kaaduan a [[Simbaan a Katoliko|Romano Katoliko]], ken [[Protestante]]), [[Islam]], [[Budismo]], ken sabsabali pay a relihion. |related = dagiti sabsabali a Abagatan a daya nga Asia [[Tattao nga Austronesia|Agsasao ti Austronesia a tattao]]. }} Dagiti '''Filipino''' wenno '''Tattao a Filipino''' dagiti patneng nga agnanaed ken umili ti [[Filipinas|Republika ti Filipinas]] a masarakan iti [[Abagatan-a-Daya nga Asia]]. Ti termino a ''Filipino'' (''Filipina'' no babai) ket mabalin met a dumakamat kadagiti tao a nagtaud iti Filipinas. == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} {{Dagiti grupo ti etniko iti Filipinas}} {{DEFAULTSORT:Tattao a Filipino}} [[Kategoria:Tattao a Filipino|Filipino]] [[Kategoria:Dagiti grupo ti etniko iti Filipinas]] s1ym93b10ijgmay8j9jmyoq38qd552t 0 5032 405972 404591 2026-06-20T08:20:34Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405972 wikitext text/x-wiki {{Coord|41|N|69|E|display=title}} {{Infobox pagilian |native_name = ''O‘zbekiston Respublikasi<br />Ўзбекистон Республикаси<br />'' |conventional_long_name = Republika ti Uzbekistan |common_name = Uzbekistan |image_flag = Flag of Uzbekistan.svg |image_coat = Coat of Arms of Uzbekistan.svg |symbol_type = Kayarigan |image_map = Uzbekistan on the globe (Eurasia centered).svg |national_anthem = [[Naililian a Kanta ti Republika iti Uzbekistan]]<br />"O‘zbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi" |official_languages = [[Pagsasao nga Uzbek|Uzbek]] |regional_languages = [[Pagsasao a Karakalpak|Karakalpak]] |languages_type = Pagsasao a pakisao <br /> dagiti etniko |languages = [[Pagsasao a Ruso|Ruso]] |capital = [[Tashkent]] |coordinates = {{Coord|41|16|N|69|13|E|type:city}} |largest_city = Tashkent |ethnic_groups = 80.0% [[Tattao nga Uzbeks|Uzbek]]<br />5.5% [[Tattao a Ruso|Ruso]]<br />5.0%–5.5% (Dagiti Opisial nga Estadistika ti Uzbek)<br />(30% Foltz, Cordell, Jonson) [[Tattao a Tajik|Tajik]]<br />3.0% [[Tattao a Kazakh|Kazakh]]<br />2.5% [[Tattao a Karakalpak|Karakalpak]]<br />1.5% [[Tattao a Tatar|Tatar]]<br />2.5% Dadduma pay<ref name=cia1>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html |title=CIA&nbsp;– The World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=Enero 28, 2011 |archive-date=2019-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105201620/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html |url-status=dead }}</ref> |ethnic_groups_year = 1996 |demonym = Uzbek |government_type = [[Presidential a sistema|Presidential]] a [[Republika]] |leader_title1 = [[Presidente ti Uzbekistan|Presidente]] |leader_name1 = [[Islam Karimov]] |leader_title2 = [[Kangrunaa a Ministro ti Uzbekistan|Kangrunaan a Ministro]] |leader_name2 = [[Shavkat Mirziyoyev]] |legislature = [[Kangatuan nga Asemblia ti Uzbekistan|Kangatuan nga Asemblia]] |upper_house = [[Senado ti Uzbekistan|Senado]] |lower_house = [[Lehislatibo a Kamara ti Uzbekistan|Lehislatibo a Kamara]] |sovereignty_type = [[Pakasaritaan ti Uzbekistan|Panagwayawayas]] |sovereignty_note = manipud iti [[Kappon ti Sobiet]] |established_event1 = Pannakabangon |established_date1 = 1747{{smallsup|1}} |established_event2 = [[Uzbek SSR]] |established_date2 = Oktubre 27, 1924 |established_event3 = Nairangarang |established_date3 = Septiembre 1, 1991 |established_event4 = Mabigbigan |established_date4 = Disiembre 8, 1991 |established_event5 = Pannakalpas |established_date5 = Disiembre 25, 1991 |area_rank = Maika-56 |area_km2 = 447,400 |area_sq_mi = 172,742 |percent_water = 4.9 |population_estimate = 29,559,100<ref name="Stat2012">[http://www.stat.uz/press/1/3399/ Opisial a karkulo ti populasion 2012-01-01]. Stat.uz (2012-01-23). Naala idi 2012-03-13.</ref> |population_estimate_rank = Maika-45 |population_estimate_year = 2012 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 61.4 |population_density_sq_mi = 159.1 |population_density_rank = Maika-136 |GDP_PPP = $95.239 bilion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=55&pr.y=16&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=927&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title=Uzbekistan|publisher=Internasional a Pundo ti Panguartaan|accessdate=Abril 22, 2012}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2011 |GDP_PPP_per_capita = $3,302<ref name=imf2 /> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $45.353 bilion<ref name=imf2 /> |GDP_nominal_year = 2011 |GDP_nominal_per_capita = $1,572<ref name=imf2 /> |Gini_year = 2003 |Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |Gini = 36.8 <!--number only--> |Gini_ref = |Gini_rank = Maika-95 |HDI_year = 2013<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = steady<!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.661 <!--number only--> |HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |year=2014 |accessdate=27 Hulio 2014 |publisher=United Nations Development Programme | pages=21–25}}</ref> |HDI_rank = Maika-116 |currency = [[Uzbekistan som]] (O'zbekiston so'mi) |currency_code = UZS |religion = [[Islam]] |time_zone = [[Oras ti Uzbekistan|UZT]] |utc_offset = +5 |time_zone_DST = saan a mapalpaliiw |utc_offset_DST = +5 |drives_on = kanawan |cctld = [[.uz]] |calling_code = [[Dagiti numero ti telepono idiay Uzbekistan|998]] |footnote1 = A kas [[Emirato iti Bukhara]], [[Khanate iti Kokand|Kokand Khanate]], [[Khwarezm]]. }} Ti '''Uzbekistan''', ket opisial a kas ti '''Republika ti Uzbekistan''' ({{lang-uz|O}}‘''zbekiston Respublikasi'', Ўзбекистон Республикаси) ket is-isu laeng ti [[namindua a napalikmutan ti daga a pagilian]] idiay [[Tengnga nga Asia]] ken maysa laeng kadagiti dua kastoy a pagilian iti dagup a sangalubongan. Daytoy ket makibinningay ti pagbeddengan iti [[Kazakhstan]] iti laud ken iti amianan, ti [[Kyrgyzstan]] ken [[Tajikistan]] iti daya, ken ti [[Apganistan]] ken [[Turkmenistan]] iti abagatan. Sakbay iti 1991, daytoy ket paset idi ti [[Kappon ti Sobiet]]. Ti Uzbekistan ket maysa kadagiti [[Listaan dagiti Turko nga estado ken imperio|Turko nga estado]] idiay [[Tengnga nga Asia]]. Idi ket paset ti [[Tattao a Persiano|Persiano]] [[Samanid a dinastia|Samanid]] ken kalpasan daytoy ket dagiti [[Timurid nga Imperio|Timurid]] nga imperio, ti rehion ket naparukma idi nasapa a maika-16 a siglo babaen dagiti [[Tattao nga Uzbek|nomadiko nga Uzbek]], a nagsasao ti [[Dumaya a Turko]] a pagsasao. Kaaduan ti Uzbekistan a populasion tatta nga aldaw ket tagikua ti [[Tattao nga Uzbek|etniko a grupo ti Uzbek]] ken mangisasao ti [[Pagsasao nga Uzbek]], maysa kadagiti pamilia [[dagiti pagsasao a Turko]]. Ti Uzbekistan ket naitipon ti [[Ruso nga Imperio]] idi maika-19 a siglo, ken idi 1924 nagbalin a kontitueto arepublika iti Kappon ti Sobiet, a naamammoan a kas ti [[Sosialista a Republika ti Sobiet nga Uzbek]] ([[Uzbek SSR]]). Daytoy ket nawayaan idi 31 Agosto 1991 (opisial, kalpasan ti simmaruno nga aldaw). Ti ekonomia ti Uzbekistan ket kangrunaan nga agtaltalek ti panagpataud kadagiti merkansia, a mairaman ti [[kapas]], [[balitok]], [[uranio]], ken [[masna nga alingasaw]]. Nupay ti nairangarang a gagara iti [[panaglasat nga ekonomia|panaglasat]] iti maysa a [[paglakuan nga ekonomia]], ti Uzbekistan ket agtultuloy nga agtagtaginayon tinainget a panagtengtengngel ti ekonomia, a kadawyan daytoy a manipaadayo kadagiti gangganaet nga agpupuon. Ti annuroten iti agin-inut, nainget a panagtengngel ti panaglasat iti paglakuan nga ekonomia nupay kasta ket napakataud kadagiti kaimbagan anagbanagan iti porma a pannakapasayaat ti ekonomia kalpasan ti 1995. Dagiti domestiko nga annuroten ti Uzbekistan kadagiti karbengan ti tao ken dagiti panagwaywaya ti tungngal maysa atao ket dinildillaw bababen dagiti daaduma a sangalubongan nga organisasion.<ref>[https://web.archive.org/web/20090417095603/http://thereport.amnesty.org/eng/regions/europe-and-central-asia/uzbekistan Dagiti karbengan ti tao idiay Uzbekistan]: reporta ti Amnestia Internasional, 2008.</ref> [[Papeles:Chiwa panorama.jpg|thumb|600px|center|Xiva]] == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == {{commonscat-inline|Uzbekistan}} {{Kontrol ti autoridad}} {{DEFAULTSORT:Uzbekistan}} [[Kategoria:Uzbekistan| ]] [[Kategoria:Dagiti pagilian ti Tengnga nga Asia]] [[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Konseho ti Turko]] [[Kategoria:Dagiti naserraan ti daga a pagilian]] [[Kategoria:Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Persiano]] [[Kategoria:Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ruso]] [[Kategoria:Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1991]] [[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan]] [[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad dagiti Nawaya nga Estado]] [[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian]] iwgo9ofj9r7dmnow6yqwamtjyde5jgy 0 9098 405968 405593 2026-06-20T04:24:22Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405968 wikitext text/x-wiki {{Infobox pagtaengan | name = New York | official_name = Ti Siudad iti New York | settlement_type = [[Dagiti administratibo a pannakabingbingay ti New York#Siudad|Siudad]] | image_skyline = NYC Montage 2011.jpg | imagesize = 275px | image_caption = Agpakanawan manipud iti ngato: [[Midtown Manhattan|Tengnga ti Ili ti Manhattan]], ti [[Kuartel ti Nagnaykaysa a Pagpagilian]], ti [[Statue of Liberty|Estatua ti Libertad]], ti [[Brooklyn Bridge|Rangtay Brooklyn]], [[Central Park|Tengnga a Parke]], [[Times Square]], ken ti [[Unisphere]] idiay [[Queens]] | image_flag = Flag of New York City.svg | image_seal = <!--Seal of the City of New York.svg--> | nickname = [[Dakkel a Mansanas|Ti Dakkel a Mansanas]], Gotham, Sentro ti Law-ang, Ti Siudad a Saan a Matmaturog,<ref>{{cite web|url=http://hotword.dictionary.com/big-apple-gotham/|title=Apay a ti Siudad ti New York ket ammo a "ti Dakkel a Mansanas" ken "Gotham?"|publisher=Dictionary.com, LLC|accessdate=2011-06-16|archive-date=2012-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120215214452/http://hotword.dictionary.com/big-apple-gotham/|url-status=dead}}</ref> Ti Kapitolio iti Lubong<ref>{{cite web |url=http://www.mpiweb.org/Archive?id=2972 |title=Dagiti Pakaipakitaan a Pappanan Siudad ti New York: Kapitolio iti Lubong |publisher=Mpiweb.org |date=Septiembre 22, 1924 |accessdate=2011-06-16 |archive-date=2011-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930082527/http://www.mpiweb.org/Archive?id=2972 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nyc.gov/html/lmec/html/about/nycapital.shtml|title=Maipanggep ti Siudad ti New Yok|publisher=Ti Siudad iti New York|accessdate=2011-06-16|archive-date=2014-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407134046/http://www.nyc.gov/html/lmec/html/about/nycapital.shtml|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/forward.htm|title=FORWARD New York – Capital of the Modern World|author=Eugene J. Sherman|publisher=The Weissman Center for International Business Baruch College/CUNY 2011|accessdate=2011-06-16|archive-date=2008-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002112343/http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/forward.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tripouttravel.com/new-york-city-the-capital-of-the-world/|title=Siudad ti New York: Ti Kapitolio iti Lubong|publisher=2011 Viacom International Inc|accessdate=2011-06-16|archive-date=2012-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119001101/http://www.tripouttravel.com/new-york-city-the-capital-of-the-world/|url-status=dead}}</ref> | image_map = Map of New York Highlighting New York City.svg | map_caption = Lokasion idiay estado iti [[New York]] | pushpin_map = Estados Unidos | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = Lokasion idiay [[Estados Unidos]] | coordinates = {{coord|40.7127|N|74.0059|W|region:US-NY|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = {{GR|1|dateform=mdy}} | subdivision_type = [[Listaan dagiti naturay nga estado|Pagilian]] | subdivision_name = [[Estados Unidos]] | subdivision_type1 = [[Listaan dagiti naturay nga estado|Naipakasaritaan a Pagpagilian]] | subdivision_name1 = [[Inglatera]], [[Olandes a Republika]] | subdivision_type2 = [[Politikal a pannakabingbingay iti Estados Unidos|EStado]] | subdivision_name2 = [[New York]] | subdivision_type3 = [[Kolonia|Naipakasaritaan a kolonia]] | subdivision_name3 = [[Kolonia iti New York]] | subdivision_type4 = [[Kondado (Estados Unidos)|Dagiti kondado]] | subdivision_name4 = [[Ti Bronx|Bronx]], [[Brooklyn|Kings]], [[Manhattan|New York]], [[Queens]], [[Isla ti Staten|Richmond]] | established_title = Nataengan | established_date = 1624 | established_title1 = [[Munisipal a korporasion|Nainkorporado]] | established_date1 = 1898 | government_footnotes = <ref name="MayorsOffice">{{cite web |url=http://www.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.e985cf5219821bc3f7393cd401c789a0/ |title=Biograpia |accessdate=2010-01-08 |publisher=New York, Siudad iti |author=ti Mayor, Siudad ti New York City Opisina iti |date=Enero 8, 2010 |archive-date=2010-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100317115700/http://www.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.e985cf5219821bc3f7393cd401c789a0 |url-status=dead }}</ref> | government_type = [[Mayor–konsilo a gobierno|Mayor–Konseho]] | leader_party = [[Nawaya (politiko)|I]] | governing_body = [[Konsilo ti Siudad ti New York]] | leader_title = [[Dagiti Mayor iti Siudad ti New York|Mayor]] | leader_name = [[Bill de Blasio]]] | unit_pref = US | area_footnotes = {{GR|1|dateform=mdy}} | area_total_sq_mi = 468.48 | area_land_sq_mi = 302.64 | area_water_sq_mi = 165.84 | elevation_footnotes = {{GR|3|dateform=mdy}} | elevation_ft = 33 | elevation_m = 10 | population_footnotes = <ref name="GR2">{{cite web|url=http://factfinder2.census.gov|publisher=United States Census Bureau|accessdate=Enero 31, 2008|title=American FactFinder}}</ref> | population_rank = [[Listaan dagiti siudad ti Estados UNidos babaen ti populasion|Umuna, Estados Unidos]] | population_density_sq_mi = 27778.7 | population_total = 8,405,837<ref name=census-est-nyc-ny>{{cite news | url=http://blogs.wsj.com/metropolis/2014/03/27/new-york-city-population-hits-record-high/ | title=New York City Population Hits Record High | author= Michael Howard Saul | newspaper=The Wall Street Journal| date=Marso 27, 2014 | accessdate=Marso 27, 2014}}</ref> | population_as_of = 2013 | population_blank1_title = [[Listaan dagiti metropolitano a lugara idiay Estados Unidos|MSA]] | population_blank1 = 19,949,502 ([[Listaan dagiti Estadistika ti Metropolitano a Lugar|Umuna]]) | population_blank2_title = [[Naitiptipon nga estadistika a lugar ti Estados Unidos=|CSA]] | population_blank2 = 23,484,225 ([[Listaan dagiti Naitiptipon nga Estadistika a Lugar|Umuna]]) | population_demonym = New Yorker, Taga-New York | timezone1 = [[Akindaya a Sona ti Oras|EST]] | utc_offset1 = -5 | timezone1_DST = [[Dumaya a Sona ti Oras|EDT]] | utc_offset1_DST = -4 | postal_code_type = [[Kodigo ti koreo]] | postal_code = 100xx–104xx, 11004–05, 111xx–114xx, 116xx | area_code = [[Kodigo ti lugar a 212|212]], [[Kodigo ti lugar a 718|718]], [[Kodigo ti lugar a 917|917]], [[Kodigo ti lugar a 646|646]], [[Kodigo ti lugar a 347|347]], [[Kodigo ti lugar a 929|929]] | blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS a kodigo]] | blank_info = 36-51000 | blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] nga ID ti langa | blank1_info = 975772 | website = {{URL|www.nyc.gov}} | footnotes = }} Ti '''New York''' ket isu ti [[Listaan dagiti siudad ti Estados Unidos babaen ti populasion|kaaduan ti populasion a siudad]] idiay [[Estados Unidos]]<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/cities/SUB-EST2009.html|title=Dagiti Tinawen a Karkulo dagiti Nagtaeng kadagiti Nainkorporado a Luglugar iti nasurok a 100,000, Nairanggo idi Hulio 1, 2009 Populsion: Abril 1, 2000 aginggana idi Hulio 1, 2009 (SUB-EST2009-01)|publisher=Opisina ti Senso ti Estados Unidos|accessdate=2011-04-26}}</ref> ken ti sentro ti [[New York a Metropolitano a Lugar]], ken maysa kadagiti [[Listaan dagiti metropolitano a lugar babaen ti ppulasion|kaaduan ti populasion a metropolitano a lugar]] iti lubong.<ref>{{cite web|url=http://www.mongabay.com/cities_urban_01.htm|title=Dagiti Kadakkelan nga Urbano a Lugar ti Lubong [Nairanggo babaen ti Populasion ti Urbano a Lugar]|publisher=Rhett Butler |year=2003–2006|accessdate=2011-04-26}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.worldatlas.com/citypops.htm|title=Dagiti kadakkelan a siudad iti lubong – (babaen ti metro a populasion)|publisher=Woolwine-Moen Group d/b/a Graphic Maps|accessdate=2011-04-26}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-wlargestua.pdf|title=Dagiti Kadakkelan nga Urbano a Lugar iti Lubong: 2008 Amin nga Urbano a Lugar 2,000,000 ken Sumurok|publisher=Wendell Cox Consultancy|accessdate=2011-04-26}}</ref> Ti siudad ket naipakpakuna a kas ti '''Siudad ti New York ''' wenno '''Ti Siudad iti New York'''<ref>{{cite web|url=http://www.nyc.gov/portal/site/nycgov/?front_door=true|title=Welcome to the official New York City Web Site|publisher=Ti Siudad iti New York|year=2011|accessdate=2011-09-18|archive-date=2012-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309151647/http://www.nyc.gov/portal/site/nycgov/?front_door=true|url-status=dead}}</ref> tapno mailasin daytoy manipud iti '''[[New York|Estado iti New York]]''', a daytoy ket maysa a partena.<ref>{{cite web|url=http://www.nysegov.com/citguide.cfm?context=citguide&content=munibyalpha&alpha=N|title=Amina a Websites ti Munisipalida ket Nailista nga Alpabetiko|publisher=Estado ti New York|accessdate=2011-09-18}}</ref> Maysa a [[Sangalubongan a siudad|sangalubongan nabilegan a siudad]],<ref>{{cite web|url=http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf|title=GLOBAL POWER CITY INDEX 2009|publisher=© 2009 The Mori Memorial Foundation. All rights reserved|accessdate=2012-06-01|archive-date=2014-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf|url-status=dead}}</ref> Ti mangipekpeksa ti naisangsangayan a pagbanagan iti komersio, pinansia, midia, arte, modelo, panagsukisok, teknolohia, edukasion, ken liwliwa. Ti pangibalayan ti [[Kuartel ti Nagkaykaysa a Pagpagilian]],<ref>{{cite web|url=http://visit.un.org/wcm/content/|title=Sentro Dagiti Bisita ti Nagkaykaysa a Pagppagilian|publisher=Nagkaykaysa aPagpagilian |year= 2011|accessdate=2011-04-26}}</ref> Ti New York ket maysa a nangruna asentro para iti [[diplomasia|sangalubongan a diplomasia]]<ref>{{cite web|url=http://www.nyc.gov/html/unccp/html/home/home.shtml|title=Opisina ti Komision ti Mayor para iti Nagkaykaysa a Pagpagilian, Kosolar a Kuerpo ken Protokol|publisher=Ti Siudad iti New York |year=2012|accessdate=2012-02-05}}</ref> ken nailanad a kas ti kultual a kapitolio iti lubong.<ref>{{cite web|url=http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/|title=Konsulado Heneral iti Isladia a Kultura ti New York|publisher=Konsulado a Heneral iti New York|accessdate=2012-02-13|archive-date=2013-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20130205061848/http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/|url-status=dead}}</ref> Mabirukan daytoy idiay [[Pagsangladan ti New York|maysa kadagiti kadakkelan a masna apagsangladan iti lubong]],<ref>{{cite web|url=http://www.history.com/shows/how-the-earth-was-made/videos/new-york-harbor#new-york-harbor|title=Kasano a Naaramid ti Daga|publisher=© 1996–2011, A&E Television Networks, LLC. All Rights Reserved|accessdate=2011-09-19}}</ref> Ti Siudad ti New York City ket buklen dagiti lima a [[Borough (Siudad ti New York)|borough]], a ti tungngal maysa ket mangbukel ti maysa nga [[Listaan dagiti kondado idiay New York|estado a kondado]].<ref>{{cite web|url=http://www.worldstatesmen.org/US_NYBOROUGHS.html|title=Dagiti Borough ti Siudad ti New York|publisher= Ben Cahoon |year=2002 |accessdate=2012-02-03}}</ref> Dagiti lima a borough—[[Ti Bronx]], [[Brooklyn]], [[Manhattan]], [[Queens]], ken [[Isla ti Staten]]—ket naipagkaykaysa iti maysa a siudad idi 1898.<ref>{{cite web|url=http://www.correctionhistory.org/html/chronicl/nycdoc/html/kbd_brnx.html|title=A 5-Borough Centennial Preface for Katharine Bement Davis Mini-History|publisher=Departamento ti Pagbaludan ti Siudad ti New Yorkyear=1997|accessdate=2011-10-26}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nyc.gov/html/dcp/html/neighbor/neigh.shtml|title=New York: Ti Siudad ti Kaarrubaan|publisher=Departamento ti Panagplano ti Siudad ti Siudad ti New York|accessdate=2011-04-30|archive-date=2012-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915134408/http://www.nyc.gov/html/dcp/html/neighbor/neigh.shtml|url-status=dead}}</ref> Nga adda nakarkulo ti [[Opisina ti Senso ti Estados Unidos|Senso]] a populasion ti 2011 iti 8,244,910<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2012/04/05/nyregion/census-estimates-for-2011-show-population-growth-in-new-york.html |title=Ti Panagdakkel ti Populasion ti Siudad ti New York ket Ladsenna ti 2010 a Senso, nga Iparparang ti 2011 a Karkulo |author=Sam Roberts|work=[[The New York Times]] |date=Abril 5, 2012|accessdate=2012-04-24}}</ref> a naiwarwaras ti kalawa ti daga iti agarup laeng a {{pagbaliwen|305|sqmi|km2}},<ref name="area;">[http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-context=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-CONTEXT=gct&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_US9&-tree_id=4001&-redoLog=true&-_caller=geoselect&-geo_id=04000US36&-format=ST-2|ST-2S&-_lang=en American Fact Finder (U.S. Census Bureau): New York babaen ti Kondado – Tabla GCT-PH1. Populasion, Bilang dagiti Balay, Kalawa, ken Densidad: 2000 nga agpang ti datos: SEnso ti 2000 a Pakabuklan a Papeles 1 (SF 1) 100-Porsiento ti Daos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106193211/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-context=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-CONTEXT=gct&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_US9&-tree_id=4001&-redoLog=true&-_caller=geoselect&-geo_id=04000US36&-format=ST-2%7CST-2S&-_lang=en |date=2012-01-06 }}, Naala idi 2009-02-06</ref><ref name="NYC Land Estimate">{{cite web |publisher=Departamento ti Panagplano ti Siudad ti Siudad ti New York |title=Bariweswes ti NYC |url=http://home2.nyc.gov/html/dcp/pdf/lucds/nycprofile.pdf |accessdate=2008-05-22 |format=PDF |archive-date=2008-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080824013625/http://home2.nyc.gov/html/dcp/pdf/lucds/nycprofile.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="NYT Land Estimate">{{Cite news |work=The New York Times |title=Dakkel pay laenga Siudad, Ngem Saanen Unay a Dakkel |first=Sam |last=Roberts |url=http://www.nytimes.com/2008/05/22/nyregion/22shrink.html |accessdate=2008-05-22 |date=Mayo 22, 2008}}</ref> Ti New York ket isu ti [[Listaan dagiti siudad ti Estados Unidos babaen ti densidad ti populasion|kapusekan ti populasion]] a kangrunaan a siudad idiay Estados Unidos.<ref name="density">[http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-CONTEXT=gct&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_US9&-redoLog=false&-_caller=geoselect&-geo_id=&-format=US-25|US-25S&-_lang=en ''Kondado ken Siudad a Libro ti Datos:2007'' (Opisina ti Senso ti Estados Unidos), Tabla B-1, Kalawa ken Polasion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805225222/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-CONTEXT=gct&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_US9&-redoLog=false&-_caller=geoselect&-geo_id=&-format=US-25%7CUS-25S&-_lang=en |date=2011-08-05 }}, Naala idi 2008-07-12.</ref> Adda dagiti 800 a kaadu dagiti pagsasao a naisasao idiay New York, a mangaramid daytoy ti naipakadumadumaan ti lingguistika a siudad iti lubong.<ref>{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2010/04/29/nyregion/29lost.html?hpw |title=Agdengdengngeg (ken Agiduldulin) kadagti Pagsasao iti Lubong |accessdate=2010-04-29 |work=The New York Times |first=Sam|last=Roberts |date=Abril 28, 2010}}</ref> Ti populasion ti Siudad ti New York a Metropolitano a lugar ket isu ti kadakkel idiay Estados Unidos, nga adda dagiti 18.9&nbsp;a riwriw ti tattao a naiwarwaras iti {{convert|6720|sqmi|km2}},<ref name=metro>{{cite web|url=http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_NSRD_GCTPL2.US24PR&prodType=table|title=Tabla GCT-PL2 – Kasasaad ti Populasion ken Panagibalayan ti Balay: 2010 – Estados Unidos -- Estadistiko a Lugar ti Metropolitano; ket para iti Puerto Rico|publisher=Opisina ti SEnso ti Estados Unidos|accessdate=2012-03-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nycgo.com/articles/nyc-statistics-page|title=NYC Ti Opisial a Pagsurotan nycgo.com – nyc statistics|publisher=NYC & Company|accessdate=2011-09-17|archive-date=2011-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110505004453/http://www.nycgo.com/articles/nyc-statistics-page|url-status=dead}}</ref> ken daytoy ket paset pay ti kaaduan ti populasion a [[naitiptipon nga estadistiko a lugar]] idiay Estados Unidos nga aglaon ti 22.1&nbsp;a riwriw a tattao manipud iti 2010 a Senso.<ref>{{cite web|url=http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_NSRD_GCTPL2.US41PR&prodType=table|title=Tabla GCT-PL2 – Kasaad ti Populasion ken Panagibalayan ti Balay: 2010 – Estados Unidos -- Naitiptipon nga Estadistiko a Lugar; aken para itir Puerto Rico|publisher=Opisina ti Senso ti Estados Unidos|accessdate=2012-03-28}}</ref> Ti New York ket makasurot ti nagramutanna manipud iti 1624 a pannakabangonna a kas maysa a komersio a lugar babaen dagiti kolonista iti [[Olandes a Republika]], ken nanaganan ti [[Baro nga Amsterdam]] idi 1626.<ref>{{cite web|url=http://www.u-s-history.com/pages/h2122.html|title=Paksaritaan ti Estados Unidos – Siudad ti New York, New York|accessdate=2011-05-08}}</ref> Ti siudad ken dagiti naipalawlaw ket timengtengngel babaen dagiti [[Pagarian iti Inglatera|Ingles]] idi 1664<ref>{{Cite book |last= Shorto|first= Russell |title= Ti Isla iti Tengnga iti Lubong, Umuna nga Edision |year= 2005 |publisher=Vintage Books |location=New York |isbn= 1-4000-7867-9 |page=30}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.u-s-history.com/pages/h2122.html|title=Pakasaritaan ti Estados Unidos Siudad ti New York, New York|accessdate=2011-05-10}}</ref> ket nanaganan manen dagitoy ti ''New York'' kalpasan ti panangited ni Ari [[Carlos II iti Inglatera]] kadagiti kabsatna, ti [[Jaime II iti Inglatera|Duke iti York]].<ref>{{cite web|url=http://www.mrnussbaum.com/13colonies/printables/njcolony.pdf|title=Ti New Jersey a Kolonia|publisher=MrNussbaum.com|accessdate=2011-05-10}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/nr/travel/kingston/colonization.htm|title=Ni KINGSTON ket Nakaduktal kadagiti 300 a Tawtawen a Pakasaritaan ti New York kadagiti Olandes a Kolonia|publisher=Nailian a Serbisio ti Parke, Departamento ti kaunegan ti Estados Unidos|accessdate=2011-05-10}}</ref> Ti New York ket nagserbi a kas ti [[Listaan dagiti kapitolio ti Estados Unidos#Dagiti dati a nailian a Kapitolio|kapitolio iti Estados Unidos]] manipud idi 1785 aginggana idi 1790.<ref name=senate>{{cite web |url=http://www.senate.gov/reference/reference_item/Nine_Capitals_of_the_United_States.htm |title=Dagiti Siam a Kapitolio iti Estados Unidos |publisher=[[Senado ti Estados Unidos]] |accessdate=2008-09-07}}</ref> Isu daytoyen ti kadakkelan a siudad ti pagilian manipud idi 1790.<ref>{{cite web |url=http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0027/tab01.txt |title=Ranggo babaen ti Populasion dagiti 100 a Kadakkelan nga Urbao a Luglugar, Alpabetiko a Nailista baben ti Estado: 1790–1990 |date=Hunio 15, 1998 |publisher=Opisina ti Senso ti Estados Unidos |accessdate=2009-02-08}}</ref> Ti [[Statue of Liberty|Estatua ti Libertad]] ket kumabkablaaw kaditi riniwriw nga imigrante idi napanda idiay Amerika babaen dagiti bapor idi naladaw a maika-19 ken maika-20 a sigsiglo<ref>{{cite web|url=http://www.history.com/topics/statue-of-liberty|title=Estatua ti Libertad|publisher=1996–2011, A&E Television Networks, LLC. All Rights Reserved|accessdate=2011-05-21}}</ref> ken maysa a simbolo ti sangalubongan iti Estados Unidos ken ti [[demokrasia]]na.<ref>{{cite web| title = Estatua ti Libertad| work=Tawid ti Lubong| publisher=© UNESCO a Sentro ti Tawid ti Lubong 1992–2011| url = http://whc.unesco.org/en/list/307| accessdate =2011-10-23}}</ref> Adu kadagiti distrito ken dulon idiay Siudad ti New York ket nagbalinda a nalatak nga ammo kadagiti agarup 50 riwriw a tinawen nga agbisbisita.<ref>{{cite news|url=http://cityroom.blogs.nytimes.com/2011/12/20/as-city-closes-in-on-50-millionth-visitor-british-couple-to-be-feted/?scp=1&sq=tourists&st=Search|title=Gapu ti panakaiyasasiden ti Siudad Iti Maikasingkuenta a Riwriw a Bisita, Marambakanto dagiti dua a Britaniko a preha|author=Patrick McGeehan|publisher=© 2011 The New York Times Company|date=Disiembre 20, 2011|accessdate=2011-12-21}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.northjersey.com/news/135934558_NYC_reaches_goal_of_50_million_tourists.html|title=Ti NYC ket naabutaanan ti gandat a 50 riwriw a bisbisita|publisher=© 2011 North Jersey Media Group|date=Disiembre 20, 2011|accessdate=2011-12-21}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nycgo.com/articles/nyc-statistics-page|title=NYC The Official Guide nycgo.com – nyc statistics|publisher=NYC & Company|accessdate=2011-09-16|archive-date=2011-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110505004453/http://www.nycgo.com/articles/nyc-statistics-page|url-status=dead}}</ref> Ti [[Times Square]], nadayegan a kas ti "Ti Pagtutumpongan iti Lubong",<ref>{{cite web|url=http://pbskids.org/bigapplehistory/arts/topic15.html|title=Dagiti Pakasaritaan dagiti Arte ken Panagliwliwa ti Dakkel a Mansanas Ti Pagtutumpongan iti Lubong|publisher=Thirteen/WNET New York 2005 Educational Broadcasting Corporation|accessdate=2011-04-26|archive-date=2008-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080105113922/http://pbskids.org/bigapplehistory/arts/topic15.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.timessquarenyc.org/|title=Ti Pagtutumpongan iti Lubong – Times Square ti opisial a sapot ti pagsaadan ti Times Square |publisher=Times Square District Management Association, Inc|accessdate=2011-04-26}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nyctourist.com/times-square.php|title=Times Square New York, NY Times Square|publisher=2011 NYCTourist.com|accessdate=2011-05-10}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.timessquare.com/NYC__/NYC_Stories/_The_Big_Apple%E2%80%99s_economic_hub/|title=Times Square Pagtutumpongan iti Lubong ti Pakaammo ti Siudad ti New York|author=Aditya Rangroo|publisher=(C) 1980–2010 TimesSquare.com A Dataware Corporation Company|date=Oktubre 14, 2010|accessdate=2012-01-22|archive-date=2013-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130722182815/http://www.timessquare.com/NYC__/NYC_Stories/_The_Big_Apple%E2%80%99s_economic_hub/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://digitaljournalist.org/issue0402/at_intro.html|title=Ti New York idi panawen ti 70: Ti Panagipalpalagip|author=Allan Tannenbaum|publisher=© The Digital Journalist|accessdate=2011-12-17|archive-date=2012-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320194616/http://digitaljournalist.org/issue0402/at_intro.html|url-status=dead}}</ref> ket isu ti naraniga a nasilawan a pagtutumpongan a distrito ti [[Broadway a teatro]],<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596253/Times-Square|title=Times Square|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=2011-05-10}}</ref> maysa kadagiti nakumikom pagkurosan dagiti magmagna iti lubong,<ref name="Joshua Pramis">{{cite web|url=http://www.travelandleisure.com/articles/worlds-most-visited-tourist-attractions/2|title=Dagiti Kaaduan a Mabisbisita dagiti Turista iti Lubong Umuna: Times Square, Siudad ti New York|author=Joshua Pramis|publisher=Copyright © 1997–2012 American Express Publishing Corporation. All Rights Reserved|date=Oktubre 2011|accessdate=2012-03-29}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.diserio.com/streetscapes.html|title=The Most Jivin' Streetscapes in the World|publisher=Luigi Di Serio|year=2010|accessdate=2011-05-10|archive-date=2014-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140921173328/http://www.diserio.com/streetscapes.html|url-status=dead}}</ref> ken maysa a kangrunaa a sentro ti [[panagpalpaliwa nga industria]].<ref>{{cite web|url=http://www.nyc-architecture.com/MID/MID-TimesSquare3.htm|title=New York Architecture Images- Midtown Times Square|publisher=2011 nyc-architecture|accessdate=2011-05-10|archive-date=2017-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170125164419/http://www.nyc-architecture.com/MID/MID-TimesSquare3.htm|url-status=dead}}</ref> Ti siudad ket pangibalayan kadagiti adu a naindayegan ti lubong a [[Dagiti rangtay ken tunel idiay Siudad ti New York|rangtay]], [[Dagiti katayagan apasdek idiay Siudad ti New York|natayag a paspasdek]],<ref>{{cite web|url=http://buildingdb.ctbuh.org/?do=city&city=NYC&country=US|title=Dagiti pasdek idiay Sudad ti New York|publisher=Konsilo dagiti Natayag a Paspasdek ken Urbano a Pagtaengan|accessdate=2011-06-08|archive-date=2011-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717061539/http://buildingdb.ctbuh.org/?do=city&city=NYC&country=US|url-status=dead}}</ref> ken dagiti [[Listaan dagiti Parke idiay Siudad ti New York|parke]]. Ti pinansia a distrito ti Siudad ti New York, a naangklaan baaen ti [[Wall Street]] idiay [[Lower Manhattan]], ket iu ti pamay-an a kas ti [[pinansia a sentro|pinansia a kapitolio]] iti lubong<ref>*{{cite web|url=http://articles.businessinsider.com/2011-07-31/markets/30005560_1_cities-economic-output-gdp|title=Dagiti 8 a rabaw a Siudad babaen ti GDP: Tsina vs. Ti E.U.|publisher=Copyright © 2012 Business Insider, Inc. All rights reserved|date=Hulio 31, 2011|accessdate=2012-04-10|archive-date=2013-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20130205063107/http://articles.businessinsider.com/2011-07-31/markets/30005560_1_cities-economic-output-gdp|url-status=dead}} *{{cite web|url=http://index.xinhua08.com/dqszs/bgxz/201107/P020110708322385591732.pdf|title=Xinhua-Dow Jones International Financial Centers Development Index (2011)|page=11|publisher=CFC Holding Company, Ltd., Index Center and CME Group Index services LLC (Dow Jones Indexes)|date=Hulio 8, 2011|accessdate=2012-03-11}} *{{cite web|url=http://www.moneycontrol.com/news/world-news/ubs-may-move-us-investment-bank-to-nyc_556257.html|title=UBS may move US investment bank to NYC|publisher=e-Eighteen.com Ltd|accessdate=2011-06-12}} *{{Cite book |url=http://books.google.com/?id=dWA7aEbsy8QC&pg=PA154&dq=new+york+financial+capital+of+the+world+2010&q=new%20york%20financial%20capital%20of%20the%20world%202010 |title=Dagiti 301 a Kasayaatan a apagadalan ti Negosio ti 2010 babaen ti Princeton Review, Nedda Gilbert |accessdate=2010-05-30 |publisher=Random House Information Group |isbn=978-0-375-42959-0 |author1=Review, Princeton |author2=Gilbert, Nedda |date=Oktubre 6, 2009 }} *{{cite news |url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aEC0OYmvvcZM |title=Ti New York ket Linabsanna ti Londres a kas ti Pinansia a Sentro iti Bloomberg Poll |publisher=Bloomberg |accessdate=2011-11-04 |date=Oktubre 29, 2009 }} *{{Cite news |url=http://online.wsj.com/article/SB123940286075109617.html |title=Ti Buis a Kapitolio iti Lubong |work=The Wall Street Journal |accessdate=2010-05-30 |date=Abril 11, 2009 }} *{{cite web |url=http://justoneminute.typepad.com/main/2010/04/editorializing-from-the-financial-capital-of-the-world.html |title=JustOneMinute&nbsp;– Editorializing From The Financial Capital Of The World |accessdate=2010-05-30 }} *{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/credit-crunch-shows-new-york-is-still-worlds-financial-capital/ |title=Ti Londres ket Mabalin nga Adda kadagiti IPO&nbsp;... |publisher=Marketwatch |accessdate=2010-05-30 }} *{{cite web |url=http://www.cincodias.com/articulo/mercados/Londres-versus-Nueva-York/20080901cdscdimer_3/cdsmer/ |title=Fondos&nbsp;– Londres versus Nueva York |format=PDF |publisher=Cinco Dias |language=Espaniol |accessdate=2010-05-30 |archive-date=2011-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813033528/http://www.cincodias.com/articulo/mercados/londres-versus-nueva-york/20080901cdscdimer_3/ |url-status=dead }}</ref> ken isu ti pagbalayan ti [[New York Stock Exchange]], ti kadakkelan a stock exchange babaen ti dagup ti [[market capitalization|puonan ti paglakuan]] kadagiti nailista a kompaniana.<ref>{{cite web|url=http://www.world-exchanges.org/files/file/stats%20and%20charts/July%202010%20WFE%20Market%20Highlights.pdf|title=Market Highlights for First Half-year 2010|publisher=World Federation of Exchanges|accessdate=2011-04-13|archive-date=2013-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130722235155/http://www.world-exchanges.org/files/file/stats%20and%20charts/July%202010%20WFE%20Market%20Highlights.pdf|url-status=dead}}</ref> Ti pagtagilakuan ti [[real estate]] ti Manhattan ket maysa kadagiti kanginaan iti lubong.<ref>{{cite web |url=http://www.cnbc.com/id/29862382/The_World_s_Most_Expensive_Real_Estate_Markets?slide=9 |title=Ti Kanginaan a Paglakuan ti Real Estate iti Lubong |publisher=CNBC |accessdate=2010-05-30 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430074517/http://www.cnbc.com/id/29862382/The_World_s_Most_Expensive_Real_Estate_Markets?slide=9 |url-status=dead }}</ref> Ti [[Ka-Insikan, Manhattan|Ka-Insikan ti Manhattan]] ket pagibuklan ti kaaduan pagyanan dagiti [[Han nga Insik|Insik a tatto]] iti Lumaud a Hemiperio.<ref>{{cite web|url=http://www.ny.com/articles/chinatown.html|title=Ti Pakasaritaan ti Ka-Insikan ti New York|author=Sarah Waxman|publisher=Mediabridge Infosystems, Inc.|accessdate=2011-03-05}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.explorechinatown.com/PDF/FactSheet.pdf|title=Ti Kinapudno a Sabanas ti Ka-Insikan ti Siudad ti New York |publisher=explorechinatown.com|accessdate=2011-12-18}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=NagJFMxtkAcC&pg=PA104&dq=Flushing+Chinatown+Little+Taiwan&hl=en&ei=tHBaTpiYAeWt0AHsrrCTCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwADgK#v=onepage&q=Flushing%20Chinatown%20Little%20Taiwan&f=false |title=Isu pay laeng ti Nabalitokan a Ruangan: ti Maikatlo&nbsp;... |publisher=Liblibro ti Google |author=David M. Reimers |accessdate=2011-12-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indonewyork.com/contents/New%20York/Kota%20New%20York/Chinatown/Chinatown.htm|title=Ka-Insikan|publisher=Indo New York|accessdate=2011-12-18|archive-date=2012-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120404124306/http://www.indonewyork.com/contents/New%20York/Kota%20New%20York/Chinatown/Chinatown.htm|url-status=dead}}</ref> Mangitited daytoy ti agtultuloy a 24/7 a panagserbisio,<ref name=twentyfour>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2005/12/20/nyregion/nyregionspecial3/20security.html?_r=1&oref=slogin |title=Nga Adda ti Pangdandanagan ti Terorismo, Dagiti Polis ket Agsagsaganada a Mangsalaknib ti Nadaael a Sistema |work=The New York Times |date=Disiembre 20, 2005 |accessdate=2012-02-17 | first1=Al | last1=Baker | first2=Richard | last2=Pérez-Peña }}</ref> ti [[Subway ti New York]] ket maysa kadagiti kawatiwatan a [[rapid transit|napardas a pagdaliasatan]] a sistema iti lubong.Adda dagiti adu a kolehio ken unibersidad ti mabirukan idiay New York,<ref>{{cite web|url=http://www.ny.com/academia/colleges.html|title=Dagiti Kolehio ken Unibersidad ti NYC|publisher=© Mediabridge Infosystems, Inc. 1994–2011|accessdate=2011-10-13}}</ref> a mairaman ti [[Columbia University|nibersidad ti Columbia]], [[New York University|Unibersidad ti New York]], ken [[Rockefeller University|Unibersidad ti Rockefeller]] , a dagitoy ket nairanggo kadagiti 50 a rabaw iti lubong.<ref>{{cite web|url=http://www.arwu.org/ARWU2010.jsp |title=Akademiko a Pannakairanggo dagiti Unibersida iti Lubong |publisher=Arwu.org |accessdate=2011-01-18}}</ref> == Kakabsat a siudad == Ti Siudad ti New York kat adda dagiti sangapulo a [[Dagiti singin nga ili ken kakabsat a siudad|kakabsat a siudad]]. Ti Programa ti Kabsat a Siudad ti Siudad ti New York ket napasayaat idi ken nanaganan manen ti Sangalubongan a Kaasmang ti Siudad ti New York , Inc. idi 2006 nga adda dagiti gandat a mangipalawa ti pannakitignay ti Siudad kadagiti gangganaet a siudad bayat nga agtagtaginayon kadagiti sangapulo a naipakasaritaan a maikabagianna a siudad:<ref>{{cite web|url=http://www.nyc.gov/html/unccp/scp/html/partner/partner.shtml|title=Dagiti Kaasmang a Siudad ti NYC|publisher=Ti Siudad ti New York|accessdate=2012-08-17|archive-date=2013-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130201221257/http://www.nyc.gov/html/unccp/scp/html/partner/partner.shtml|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Siudad ! Manipud idi |- | [[Tokyo]], [[Hapon]] || 1960 |- | [[Beijing]], [[Tsina]] || 1980 |- | [[Cairo]], [[Ehipto]] || 1982 |- | [[Madrid]], [[Espania]] || 1982 |- | [[Santo Domingo]], [[Republica Dominicana|Republika Dominikana]] || 1983 |- | [[Budapest]], [[Hungaria]] || 1992 |- | [[Roma]], [[Italia]] || 1992 |- | [[Herusalem]], [[Israel]] || 1993 |- | [[Tel Aviv]]<ref name="TLV">{{cite web|url=http://www.tel-aviv.gov.il/Cityhall/Pages/Partnerships.aspx?tm=&sm=&side=515|title=''Tel Aviv -Dagiti Kaasmang a Siudad''|publisher=2008 [http://www.tel-aviv.gov.i]|accessdate=5 Disiembre 2008}}</ref>, [[Israel]] || 1996 |- | [[Londres]], [[Nagkaykaysa a Pagarian]] || 2001 |- | [[Johannesburg]], [[Abagatan nga Aprika]] || 2003 |} Kasla ti New York, amin malaksid ti Beijing ket dagiti kaaduan ti populasion a siudad kadagiti pagilianda,<ref>Ti ''[[The Statesman's Yearbook]] 2003'', inurnos babaen ni Barry Turner, [[Palgrave Macmillan]] ([[Basingstoke]], Londres ken New York), 2002, {{ISBN|0-333-98096-4}}</ref> A saan a kas ti New York, amin ngem ti Johannesburg ket agserserbi pay a kas ti ''de facto'' wenno ''[[de jure]]'' a nailian a kapitolio ti politika. Ti New York ken dagiti kakabsatna asiudad ket aminda a kangrunaan a sentro ti ekonomia, ngem adda dagiti bassit a kakabsat ti New York nga adda ti kasasaad a kas maysa a nangruna a puerto.<ref>"Dagiti Pagilian ti Lubong", ''[[Whitaker's Almanack]] 1999'' (Pagalagadan nga Edison), [[The Stationery Office]], Londres, 1998, {{ISBN|0-11-702240-3}}, pampanid 781–785 & panid 907</ref> == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Adu pay a mabasbasa == {{refbegin|30em}} *{{cite book |last=Belden |first=E. Porter |year=1849 |url=http://books.google.com/books?id=Jv-nXd8W8b0C&printsec=titlepage |title=New York, Napalabas, Agdama, ken Masakbayan: Buklen ti Pakasaritaan ti Siudad ti New York, ti Panakaipalpalawag iti Agdama a Kasasaadna, ket ti maysa a Karkulo ti Masakbayanna a Panagdakkel |location=New York |publisher=G.P. Putnam }} manaipud ti [[Liblibro ti Google]]. *{{cite book |authorlink=Anthony Burgess |last=Burgess |first=Anthony |year=1976 |title=[[New York (libro ni Anthony Burgess)|New York]] |location=New York |publisher=Little, Brown & Co. |isbn=90-6182-266-1 }} *{{Cite gotham}} *{{cite book |authorlink=Federal Writers' Project |author=Gandat dagiti Pederal a Mannurat |year=1939 |title=Ti WPA a Pagsurotan ti Siudad ti New York |location=New York |publisher=The New Press |edition=1995 reissue |isbn=1-56584-321-5 }} *{{Cite enc-nyc}} *{{cite book |editor1-last=Jackson |editor1-first=Kenneth T. |editor2-last=Dunbar |editor2-first=David S. |year=2005 |title=Imperio a Siudad: Ti New York Ti Uneg dagiti Sigsiglo |publisher=Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan|isbn=0-231-10909-1 }} *{{Cite book |title=Amerikano a Metropolis: Ti Pakasaritaan ti Sisudad ti New York |last=Lankevich |first=George L. |publisher=NYU Press |year=1998 |isbn=0-8147-5186-5 }} *{{cite book |authorlink=E. B. White |last=White |first=E. B. |year=1949 |title=Here is New York |publisher=Little Bookroom |edition=2000 reissue }} *{{Cite AIA4}} *{{cite book |authorlink=Colson Whitehead |last=Whitehead |first=Colson |year=2003 |title=Ti Koloso iti New York: Ti Siudad kadagiti 13 a Paset |location=New York |publisher=Doubleday |isbn=0-385-50794-1 }} {{refend}} == Dagiti akinruar a silpo == * {{commons-nailinia|New York City|Siudad ti New Yok}} * [http://www.nyc.gov/ NYC.gov] ket isu ti opisial a website ti Siudad ti New York. [[Kategoria:Siudad ti New York| ]] [[Kategoria:Dagiti siudad idiay New York]] [[Kategoria:Dagiti dati a kapitolio iti Estados Unidos]] [[Kategoria:Dagiti Metropolitano a lugar iti Estados Unidos]] [[Kategoria:Nangruna nga artikulo (atiddog)]] a5p770iex9curknj71figgskipjdahj 0 16718 405957 348754 2026-06-19T13:18:17Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405957 wikitext text/x-wiki {{Infobox pagsasao |name = Leton |nativename = latviešu valoda |states = [[Letonia]] |region = [[Baltiko a rehion|Baltiko]] |speakers = 1.5 a riwriw |date = no date |ref = e16 |familycolor = Indo-European |fam2 = [[Dagiti Balto-Eslabo a pagsasao|Balto-Eslabo]] |fam3 = [[Dagiti Baltiko a pagsasao|Baltiko]] |fam4 = [[Dagiti Daya a Baltiko a pagsasao|Dumaya a Baltiko]] |iso1 = lv |iso2 = lav |iso3 = lvs |lingua = 54-AAB-a |script = [[Leton nga abesedario]] ([[Latin a sinuratan|Latin]]) |nation = {{wagaywaypagilian|Letonia}}<br /> {{wagaywaypagilian|Kappon ti Europa}} |agency = [[Sebtro ti Pagsasao ti Leton a Estado]] |notice=IPA }} Ti '''Leton''' (''latviešu valoda'') ket isu ti opisial nga estado a pagsasao ti [[Letonia]]. Daytoy ket sagpaminsan a tinawtawagan a kas ti '''Lettish'''. Adda dagiti agarup a 1.4 a riwriw a patneng a Leton a mangisasao idiay Latvia ken agarup a 150,000 iti ballasiw taaw. Ti pagsasao a Leton aket adda dagiti adu a bilang dagiti saan a patneng a mangisasao, a kadawyan daytoy ti bassit a pagsasao. Agarup a 1.9 a riwriw wenno 79% ti Leton a populasion ket makasao ti Leton.<ref>[http://www.vvk.lv/index.php?sadala=129&id=389 Dažādu tautu valodu prasme]{{iti sao|lv}}</ref> Kadagitoy adda ti agarup a 1,165,000 ti agus-usar a kas ti kangrunaan a pagsasaoda idiay balayda.<ref>{{Cite web |url=http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=TSG11-07a&ti=TSG11-07.+RESIDENT+POPULATION+ON+MARCH+1,+2011+BY+LANGUAGE+MOSTLY+SPOKEN+AT+HOME,++GENDER+AND+AGE+GROUP&path=../DATABASEEN/tautassk_11/Final%20results%20of%20the%20Population%20and%20Housing%20Census%202011/&lang=1 |title=PAPOLASION DAGITI AGTAENG IDI MARSO 1, 2011 BABAEN TI PAGSASAO A KAADUA NGA INSASAO IDIAY BALAYDA, HENERO KEN GRUPO TI TAWEN |access-date=2012-12-20 |archive-date=2013-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130310021907/http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=TSG11-07a&ti=TSG11%2D07%2E+RESIDENT+POPULATION+ON+MARCH+1%2C+2011+BY+LANGUAGE+MOSTLY+SPOKEN+AT+HOME%2C++GENDER+AND+AGE+GROUP&path=../DATABASEEN/tautassk_11/Final%20results%20of%20the%20Population%20and%20Housing%20Census%202011/&lang=1 |url-status=dead }}</ref> Ti panagusar ti pagsasao a Leton kadagiti nadumaduma a luglugar ti sosial a biag idiay Latvia ket umad-adon.<ref>[http://www.delfi.lv/archive/article.php?id=20135719 Krievvalodīgie arvien vairāk runā latviski]</ref> Ti Leton ket maysa a [[pagsasao a Baltiko]] ken asideg a maikabagian ti [[Pagsasao a Lituano|Lituano]], nupay dagitoy dua ket saanda nga [[agsinnaranay a maawatan]]. Ti Leton ket immuna a nagparang iti Akinlaud a pannakaimaldit idi tengnga ti maika-16 a siglo nga adda ti pannakakopia ti Kararag ti Dios iti Leton idiay ''[[Cosmographia (Sebastian Münster)|Cosmographia Universalis]]'' ni [[Sebastian Münster]] , iti [[Latin a sinuratan]]. == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} {{InterWiki}} [[Kategoria:Dagiti Pagsasao iti Lubong|Leton]] dlv2hjjwv5fl5ad8airpb92y40cau3u 0 18882 405971 393837 2026-06-20T07:15:46Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405971 wikitext text/x-wiki {{Infobox lokasion}} [[Papeles:2009-08-17 View of downtown Trenton in New Jersey and the mouth of the Assunpink Creek from across the Delaware River in Morrisville, Pennsylvania.jpg|right|thumb|300px|Ti puseg ti ili ti Trenton, a maimatangan manipud idiay [[Morrisville, Pennsylvania]]]] Ti '''Trenton''' ket isu ti [[kapitolio]] a siudad ti [[Estado ti Estados Unidos|Estado]] ti [[New Jersey]] ken tugaw ti kondado ti [[Kondado ti Mercer, New Jersey|Kondado ti Mercer]].<ref name="GR6">{{cite web|url=http://www.naco.org/Counties/Pages/FindACounty.aspx|accessdate=2011-06-07|title=Find a County|publisher=National Association of Counties}}</ref><ref name=NACo>[http://www.uscounties.org/cffiles_web/counties/county.cfm?id=34021 Mercer County, NJ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141029052722/http://www.uscounties.org/cffiles_web/counties/county.cfm?id=34021 |date=2014-10-29 }}, National Association of Counties. Naala idi Enero 20, 2013.</ref> Ti siudad ket opisial a naikeddeng nga adda iti uneg ti [[Metropolitano a lugar ti New York|Naitiptipon nga Estadistikal a Lugar ti Kalatakan a Siudad ti New York]]. Ti populasion ti Trenton ket 84,913 manipud iti senso ti Estados Unidos idi 2010, ken mangaramid daytoy iti maika-10 a kadakkelan a munisipalidad ti estado. Ti opisina ti senso ti Estados Unidos ket nangkarkulo ti populasion ti siudad iti 84,899 idi 2011.<ref name=CensusEst>[http://www.census.gov/popest/data/cities/totals/2011/files/SUB-EST2011_34.csv Census Estimates for New Jersey April 1, 2010 to July 1, 2011], United States Census Bureau. Naala idi Nobiembre 27, 2012.</ref> == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == {{Commonscat-inline|Trenton, New Jersey}} * [http://www.trentonnj.org/ Opisial a website ti Siudad ti Trenton] {{Dagiti kapitolio nga estado ti Estados Unidos}} {{Kontrol ti autoridad}} {{Estados Unidos-heograpia-pungol}} [[Kategoria:Estados Unidos]] jn0kmg57x6opzylz99zxz4mt0xoa1u9 0 19110 405967 396225 2026-06-20T03:24:33Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405967 wikitext text/x-wiki {{Infobox Unibersidad |name = Sentro Pederal ti Teknolohiko nga Edukasion Celso Suckow ti Fonseca |native_name = Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca |image_name = Logotipo cefet-rj.jpg |image_size = |motto = ''Um olhar para o futuro: UTFRJ'' |mottoilo = ''Ti panangkita ti masakbayan: UTFRJ'' |established = [[Septiembre 8]], [[1910]] |type = Publiko nga unibersidad |president = Carlos Henrique Figueiredo Alves |city = [[Rio de Janeiro]] |state = [[Rio de Janeiro (estado)|Rio de Janeiro]] |country = [[Brasil]] |undergrad = Aganay a 9,000 |postgrad = Aganay a 100 |staff = Aganay a 500 |campus = |free_label = |free = |mascot = |website= [http://portal.cefet-rj.br/ CEFET-RJ] }} Ti '''Sentro Pederal ti Teknolohiko nga Edukasion Celso Suckow ti Fonseca''' ({{lang-pt|Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca}} wenno '''CEFET-RJ''') ket maysa a pederal nga institusion a masarakan idiay [[Rio de Janeiro]], [[Brasil]].<ref>[http://noticias.cefet-rj.br/2011/06/27/ministro-nomeia-novo-diretor-geral-do-cefetrj-professor-carlos-henrique-figueiredo-alves/ Ministro nomeia novo Diretor-Geral do CEFET/RJ: Professor Carlos Henrique Figueiredo Alves] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120525034942/http://noticias.cefet-rj.br/2011/06/27/ministro-nomeia-novo-diretor-geral-do-cefetrj-professor-carlos-henrique-figueiredo-alves/ |date=2012-05-25 }} {{iti sao|pt}}</ref><ref>[http://brasildo.com/diario-oficial-da-uniao/2-regiao/2011-06-30/p-18 Diário oficial]</ref><ref>[http://webtv.cefet-rj.br/ Página principal da TV Cefet/RJ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130119053955/http://webtv.cefet-rj.br/ |date=2013-01-19 }} {{iti sao|pt}}, naala idi 14 Enero 2011.</ref> Daytoy nga unibersidad ket nabangon idi [[Septiembre 8]], [[1917]].<ref name="noticias">[http://noticias.cefet-rj.br/2011/04/04/eleicoes-para-direcao-geral-do-cefetrj-debate-com-os-candidatos/ Eleições para Direção-Geral do CEFET/RJ: DEBATE COM OS CANDIDATOS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110412103411/http://noticias.cefet-rj.br/2011/04/04/eleicoes-para-direcao-geral-do-cefetrj-debate-com-os-candidatos/ |date=2011-04-12 }}, portal Cefet/RJ, naipablaak idi 4 Abril 2011.</ref><ref name="noticias01">[http://noticias.cefet-rj.br/2011/07/01/cefetrj-tem-novo-diretor-geral/ adda baro a mangimaton ti CEFET/R ] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120715064637/http://noticias.cefet-rj.br/2011/07/01/cefetrj-tem-novo-diretor-geral/ |date=2012-07-15 }} {{iti sao|pt}}</ref> == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} {{pungol}} [[Kategoria:Dagiti unibersidad idiay Brasil]] ozzw6uzp5sc68m5bjlyul6l7kc0sif9 0 33162 405958 401877 2026-06-19T13:40:56Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405958 wikitext text/x-wiki {{Infobox pagsasao |name=Māori |nativename=''Te Reo'' |states=[[Baro a Selanda]] |region=[[Polinesia]] |ethnicity=[[Tattao a Māori]] |speakers=60,000 |date=2011 |ref=e17 |speakers2={{sigfig|157,000|2}} makasao a maipanggep kadagiti aniaman nga inaldaw a banag (senso ti 2006)<ref>[http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006%20Census%20reports/QuickStats%20About%20A%20Subject/QuickStats%20About%20Culture%20and%20Identity/quickstats-about-culture-and-identity-tables.ashx Statistics New Zealand:Language spoken (total responses) for the 1996–2006 censuses (Table 16)] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20130309170841/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006%20Census%20reports/QuickStats%20About%20A%20Subject/QuickStats%20About%20Culture%20and%20Identity/quickstats-about-culture-and-identity-tables.ashx |date=2013-03-09 }}.</ref> |script=[[Latin a sinuratan|Latin]] ([[Māori nga abesedario]])<br>[[Māori a Braille]] |familycolor=Austronesio |fam2=[[Sasao a Malayo-Polinesio|Malayo-Polinesio]] |fam3=[[Sasao nga Oseaniko|Oseaniko]] |fam4=[[Sasao a Polinesio|Polinesio]] |fam5=[[Sasao nga Akindaya a Polinesio|Akindaya a Polinesio]] |fam6=[[Sasao a Polinisio|Tahitiko]] |fam7=Maori–[[Moriori]] |nation={{wagaywaypagilian|Baro a Selanda}} |agency=[[Komision ti Pagsasao a Māori]] |iso1=mi |iso2b=mao |iso2t=mri |iso3=mri |notice=IPA }} Ti '''Maori''' wenno '''Māori''' {{IPAc-en|ˈ|m|aʊ|r|i}} ket [[pagsasao a Polinesio]] dagiti indehenio a [[Tattao a Māori|Maori (Māori) nga etniko a grupo]] ti [[Baro a Selanda]]. Manipud idi 1987, maysa daytoyen kadagiti baro nga [[opisial a pagsasao]] ti Baro a Selanda. Daytoy ket kameng ti [[sasao nga Akindaya a Polinesio]], nga asideg a kabagian ti [[Is-isla ti a Māori]], [[pagsasao a Tuamotua|Tuamotua]], ken [[pagsasao a Tahitiano|Tahitiano]]. Segun ti panagsukimat idi 2001 iti salun-at ti pagsasao a Māori, ti bilang dagiti manakman a nalaing nga agsao ket agarup idi a 9% ti populasion dagiti Māori, wenno 29,000 a manakman.<ref>{{cite web |url= http://www.stats.govt.nz/browse_for_stats/people_and_communities/maori/2001-survey-on-the-health-of-the-maori-language.aspx |title=2001 Survey on the health of the Māori language |publisher=Statistics New Zealand |year=2001 |accessdate=12 Hunio 2012}}</ref> Ti nailian a senso a naaramid idi 2006, nupay kasta, nangisingasing a ti porsiento idi ket agarup a 4% iti intero a populasion ti Baro a Selanda,<ref>{{cite web |url=http://www.maorilanguage.info/mao_lang_faq.html |title=FAQ about the Maori Language |work=maorilanguage.info |date=22 Oktubre 2007 |accessdate=26 Pebrero 2014 |archive-date=2014-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140301222332/http://www.maorilanguage.info/mao_lang_faq.html |url-status=dead }}</ref> wenno 23.7% iti populasion dagiti Maori. == Dagiti nota == {{Reflist}} ==Adu pay a mabasbasa== * {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=9KUTAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=The Maori-Polynesian comparative dictionary|author=Edward Tregear|editor=|year=1891|publisher=Lyon and Blair|edition=|location=|page=|isbn=|pages=675|volume=|accessdate=2011-07-21}} == Dagiti nagibasaran == * Banks, Sir Joseph. ''The Endeavour Journal of Sir Joseph Banks, Warnakan manipud idi 25 Agosto 1768 – 12 Hulio 1771''. [http://gutenberg.net.au/ebooks05/0501141h.html Project Gutenberg]. Magun-od pay idiay [[s:The Endeavour Journal of Sir Joseph Banks|Wikisource]]. * Biggs, Bruce (1994). ''Does Māori have a closest relative?'' Iti Sutton (ed.) (1994), pp.&nbsp;96–105. * Biggs, Bruce (1998). ''Let's Learn Māori''. Auckland: Auckland University Press. * Biggs, Bruce (1988). ''Towards the study of Maori dialects.'' In Ray Harlow and Robin Hooper, eds. ''VICAL 1: Oceanic languages. Papers from the Fifth International Conference on Austronesian linguistics. Auckland, New Zealand. January 1988'', Part I. Auckland: Linguistic Society of New Zealand. * Bauer, Winifred (1997). ''Reference Grammar of Māori''. Auckland: Reed. * Bauer, Winifred (1993). ''Maori''. Routledge. Series: Routledge descriptive grammars. * Clark, Ross (1994). ''Moriori and Māori: The Linguistic Evidence''. Iti Sutton (ed.) (1994), pp.&nbsp;123–135. * Harlow, Ray (1996). ''Maori''. LINCOM Europa. * Harlow, Ray (1994). ''Māori Dialectology and the Settlement of New Zealand''. Iti Sutton (ed.) (1994), pp.&nbsp;106–122. * Goodall, Maarire, & Griffiths, George (1980). ''Maori Dunedin.'' Dunedin: Otago Heritage Books. * {{cite book |editor1-last= Sutton |editor1-first= Douglas G. |editor1-link= |title= The Origins of the First New Zealanders |url= http://books.google.com/books?id=rGjjAAAAMAAJ |accessdate= 2010-06-10 |year= 1994 |publisher= Auckland University Press |location= Auckland |isbn= 1-86940-098-4 |pages= 269 }} == Dagiti akinruar a silpo == {{InterWiki}} {{commonscat-inline|Maori language|{{PAGENAME}}}} *{{Dmoz|Reference/Dictionaries/World_Languages/M/Maori/}} * [http://www.tereo.govt.nz/act87/index.shtml Tignay ti Pagsasao a Māori idi 1987]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222123452/http://www.tereo.govt.nz/act87/index.shtml |date=2012-02-22 }} {{Dagiti pagsasao ti Baro a Selanda}} {{Sasao a Tengnga a Pasipiko}} {{Kontrol ti autoridad}} {{au-pagsasao-pungol}} {{DEFAULTSORT:Maori}} [[Kategoria:Pagsasao a Māori]] [[Kategoria:Naisagmak a sasao nga Austronesio]] 034slhy0vvmx3bbno5male4kf5djxda 0 47212 405962 400505 2026-06-20T00:25:22Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405962 wikitext text/x-wiki {{Infobox tao/Wikidata | fetchwikidata = ALL | refs = yes }} Ni '''Robert A. Blust''' (Mayo 9, 1940 – Enero 5, 2022, {{zh|c=白樂思|p=Bái Lèsī}}) ket ti maysa a prominente a [[lingguistika|lingguista]] kadagiti nadumaduma a pagobraan, a mairaman ti [[historikal a lingguistika]], [[leksikograpia]] ken [[etnolohia]]. Espesialisado ni Blust ti [[sasao nga Austronesio]] ken nakaited kadagiti nangruna a kontribusion iti pagobraan ti lingguistika Austronesio. == Dagiti nagibasaran == {{reflist}} == Dagiti taudan == {{refbegin}} * Zeitoun, Elizabeth ({{zh|c=齊莉莎|p=Qi Li-sha}}, 2007). [http://www.ntcu.edu.tw/taiwanese/ogawa100/a/tsuliau/4.%E9%BD%8A%E8%8E%89%E8%8E%8E-%E8%AC%9B%E7%BE%A9.pdf Three Western scholars' contributions to Formosan linguistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524070019/http://www.ntcu.edu.tw/taiwanese/ogawa100/a/tsuliau/4.%E9%BD%8A%E8%8E%89%E8%8E%8E-%E8%AC%9B%E7%BE%A9.pdf |date=2011-05-24 }}. Paper presented at "The International Conference for the 100th anniversary of linguistics in Taiwan: In honor of the linguistics pioneer Professor Naoyosi Ogawa". 8–9 September 2007. National Taichung University, Taichung, Taiwan ROC. * [http://www.ling.hawaii.edu/faculty/blust/ Robert A. Blust, UH-Manoa Linguistics Department] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220106080331/http://www.ling.hawaii.edu/faculty/blust/ |date=2022-01-06 }} * [http://www.linguistlist.org/donation/fund-drive2007/linguists/RobertBlust.cfm LinguistList “Linguist of the Day”: Robert Blust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081019151625/http://www.linguistlist.org/donation/fund-drive2007/linguists/RobertBlust.cfm |date=2008-10-19 }} * [http://citing.hohayan.net.tw/citing_content.asp?id=1979&keyword=%AE%F5%B6%AE 白樂思—台灣原住民歷史語言文化大辭典網路版 (Robert Blust—Dictionary of Taiwan Aboriginal History, Language and Culture — online edition)]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310084518/http://citing.hohayan.net.tw/citing_content.asp?id=1979&keyword=%ae%f5%b6%ae |date=2016-03-10 }} {{iti sao|zh}} {{refend}} {{Kontrol ti autoridad}} {{Lingguista-pungol}} {{DEFAULTSORT:Blust, Robert}} [[Kategoria:1940 a pannakaipasngay]] [[Kategoria:2022 nga ipupusay]] im8hl4rwn9nfb4ip99hy5mjrwb8ra6m 0 48532 405956 392464 2026-06-19T12:28:50Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405956 wikitext text/x-wiki {{Infobox pagsasao |name=Chuukes |altname =Trukes |states=[[Pederado nga Es-estado ti Mikronesia]] |region=[[Estado ti Chuuk|Chuuk]] |speakers={{sigfig|51330|2}} |date=2000 |ref=e18 |familycolor=Austronesio |fam2=[[Sasao a Malayo-Polinesio|Malayo-Polinesio]] |fam3=[[Sasao nga Oceaniko|Oceaniko]] |fam4=[[Sasao a Mikronesio|Micronesio]] |fam5=Nuklear a Mikronesio |fam6=[[Sasao a Trukiko-Ponapeiko|Chuukiko-Pohnpeiko]] |fam7=[[Sasao a Trukiko|Chuukiko]] |nation=[[Pederado nga Es-estado ti Mikronesia]] |iso2=chk |iso3=chk |glotto=chuu1238 |glottorefname=Chuukese }} Ti '''pagsasao a Chuukes''' wenno '''Trukes''' ket ti [[Sasao a Trukiko|pagsasao a Trukiko]] ti [[Sasao nga Austronesio|pamilia ti pagsasao nga Austronesio]] a naipangpangruna a naisasao idiay is-ila ti [[Estado ti Chuuk|Chuuk]] iti [[Is-isla Carolina]] iti [[Pederado nga Es-estado ti Mikronesia|Mikronesia]]. Adda pay dagiti komunidad dagiti agsasao idiay [[Pohnpei]] ken [[Guam]]. Dagiti karkulo ket mangipakita nga adda dagiti agarup a 45,900 nga agsasao idiay Mikronesia.<ref name="e18" /> == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Dagiti silpo ti ruar == * [http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/language.php?id=349 Listaan ti balikas ti Chuukes iti Database ti Batayan a Bokabulario ti Austronesio]( {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170406113850/http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/language.php?id=349 |date=2017-04-06 }}) * Howard, Jocelyne. "[http://www.hawaii.edu/cpis/mi_workshop/files/ChuukeseMedVocab.doc.pdf Dagiti patarus ti Chuukes]." ( {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329040943/http://www.hawaii.edu/cpis/mi_workshop/files/ChuukeseMedVocab.doc.pdf |date=2017-03-29 }}) Unibersidad ti Hawaii. * Addaan ti Kaipuleohone kadagiti naiyarkibo amaterial para iti Chuukes a mairaman dagiti [https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/handle/10125/32623 naisurat a material], [https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/handle/10125/4694 dagiti rekording ti audio], ken dagiti maipatinayon a [[hdl:10125/4694|rekording ti audio manipud iti tesis ni Brian Diettrich MA]]. {{Dagiti pagsasao ti Pederado nga Es-estado ti Mikronesia}} {{Sasao a Mikronesio}} {{DEFAULTSORT:Chuukes}} [[Kategoria:Sasao a Mikronesio]] [[Kategoria:Dagiti pagsasao ti Pederado nga Es-estado ti Mikronesia]] lu2fgg8vfa6olhzixvz1prhly5k950l 0 54093 405966 399550 2026-06-20T03:01:24Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405966 wikitext text/x-wiki {{Infobox pamilia ti pagsasao |name=Abagatan a Pauwasi |altname=Yetfa – Karayan Abagatan a Pauwasi |region=[[Papua (probinsia)|Papua]]: [[Rehensia ti Pegunungan Bintang]] |familycolor=Papuano |fam1=[[Sasao a Pauwasi|Pauwasi]] |child1=[[Pagsasao a Yetfa|Yetfa]] |child2=[[Pagsasao a Kimki|Kimki]] |child3=[[Sasao a Lepki–Murkim|Lepki–Murkim]] |glotto=none |glottoname= }} Ti '''sasao nga Abagatan a Pauwasi''' ket mabalin a ti bassit a pamilia ti pagsasao ti Baro a Guinea, a mabalin a mangbukel iti [[Pagsasao a Yetfa|Yetfa]], [[Pagsasao a Kimki|Kimki]], [[Pagsasao a Lepki|Lepki]], [[Pagsasao a Murkim|Murkim]] ken [[Pagsasao a Kembra|Kembra]].<ref name=ngw>{{Cite web |url=https://sites.google.com/site/newguineaworld/families/pauwasi-river/yetfa-south-pauwasi-river/south-pauwasi-river |title=New Guinea World, South Pauwasi River |access-date=2022-07-27 |archive-date=2022-08-11 |archive-url=https://archive.ph/20220811162152/https://sites.google.com/site/newguineaworld/families/pauwasi-river/yetfa-south-pauwasi-river/south-pauwasi-river |url-status=dead }}</ref> == Pannakaidasig == Idasig ni Usher (2020) dagiti pagsasao a kas dagiti sumaganad,<ref name=ngw /> ;Yetfa – Karayan Abagatan a Pauwasi *[[Pagsasao a Yetfa|Yetfa]] *Karayan Abagatan a Pauwasi **[[Pagsasao a Kimki|Kimki]] **[[Sasao a Lepki–Murkim|Lepki–Murkim]] ***[[Pagsasao a Kembra|Kembra]] ***[[Pagsasao a Lepki|Lepki]] ***[[Pagsasao a Murkim|Murkim]] Ti panagkakabagian dagiti lima a pagsasao ket nabigbigan kadagiti nasapa a tawen ti 2000 idi inurnong ni Paul Whitehouse dagiti di naipablaak a datos manipud iti [[Summer Institute of Linguistics]]. Idasig isuda ni Usher a kas maysa a sanga ti pamilia ti pagsasao a [[Sasao a Pauwasi|Pauwasi]].<ref name=ngw /> Tumonos ni [[Søren Wichmann]] (2013) a ti Murkim ken Lepki ket mabalin nga asidegda nga agkabagian.<ref name="Wichmann2013">Wichmann, Søren. 2013. [http://www.langlxmelanesia.com/wichmann313-386.pdf A classification of Papuan languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201125143227/https://www.langlxmelanesia.com/wichmann313-386.pdf |date=2020-11-25 }}. Iti: Hammarström, Harald and Wilco van den Heuvel (eds.), History, contact and classification of Papuan languages (Language and Linguistics in Melanesia, Special Issue 2012), 313-386. Port Moresby: Linguistic Society of Papua New Guinea.</ref> Awaten ni [[William A. Foley|Foley]] (2018) a ti [[Pagsasao a Kembra|Kembra]], a saan unay a napasingkedan, ket mabalin pay met a kabagian.<ref name="Foley-NWNG">{{cite book |last=Foley |first=William A. |editor1-last=Palmer |editor1-first=Bill |date=2018 |title=The Languages and Linguistics of the New Guinea Area: A Comprehensive Guide |chapter=The languages of Northwest New Guinea |series= The World of Linguistics |volume=4 |location=Berlin |publisher=De Gruyter Mouton |pages=433–568 |isbn=978-3-11-028642-7}}</ref> == Dagiti kognado == Adda dagiti kognado a mangikapet kadagiti pagsasao ket dagiti sumaganad. Adda pay dagiti binulod a balikas a kadawyan iti [[Pagsasao a Pyu (Papua Baro a Guinea)|Pyu]].<ref name=ngw /> :{| {{table}} |+ Dagiti kognado ti Abagatan a Pauwasi ! Ilokano !! Yetfa !! Kimki !! Kembra !! Lepki !! Murkim |- | danum || ket, kel || di || er || kɛl || kel |- | dua || || || kais || kaisi || kais |- | ulo || || anok || || no-tɛl || anok |- | bulong || || bwaitʰ (?) || || -βai || bwaik |- | kudil/ulis ti kayo || || it-'ba || || jit || jaitʰ |- | igges || || briɸ || || brɛp || breɸ |- | kuto || (n)jim || -nim || nim || nɪm || ɪm |- | buok || || itʰ || -jet || jɛt || |- | lapayag || || bwa || || bwi || bwi |- | mata || iː || ɛ̃ || ji || jɛ-mɔn || |- | niog || || was- || || wæjs || wais- |- | bitla || ma || mi || || mi- || mi |- | buneng || tema || tma || || tə̆'ma || tma |- | bilog || kuf || õːp || || kuβ || kuɸ |- | takki || ɲan || ain || || -ɲa || njah ~ iãh |- | tao || || ap ~ aɸ || rá- || ra || ɸra |- | itlog || nela || || -lĕl || dɛl || nel |- | apuy/kayo || jao (tree) || || já || ja || jo ~ ja- |- | balay || nam || meː || || nim || mi |- | katawa || mamla || || || -mwel-o || mwalo |- | daytoy || si || si || || || si |- | ulep || kos || || || kos- || kos- |- | dila || || arbak || || braw || prouk |- | ipus|| || || nókwa || jouk || jakʷat~ɲakʷat |- | puraw || || lʊ || || dol- || lol |- | adyo || || uje~udʒe || || w̆ijɛ || wije~uje- |- | umay || || -ki- || || guj- || kʷi |- | 1pl || || nagan || || || nakme |- | 2pl || || agpada || || || sakme-re |} == Dagiti nagibasaran == {{reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == *Timothy Usher, New Guinea World, [https://sites.google.com/site/newguineaworld/families/pauwasi-river/yetfa-south-pauwasi-river/south-pauwasi-river proto–South Pauwasi River]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220727151032/https://sites.google.com/site/newguineaworld/families/pauwasi-river/yetfa-south-pauwasi-river/south-pauwasi-river |date=2022-07-27 }} {{DEFAULTSORT:Abagatan a Pauwasi, Sasao a}} [[Kategoria:Sasao nga Abagatan a Pauwasi| ]] [[Kategoria:Sasao a Pauwasi]] dafsfj4p7pbjkp4kac622bmvsgytau7 0 56251 405970 404867 2026-06-20T06:45:10Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405970 wikitext text/x-wiki [[Papeles:Colombia - Antioquia - Valle de Aburrá.svg|thumb|270px|Lokasion ti rehion ti '''Ginget ti Aburrá''' iti kaunegan ti [[Departamento ti Antioquia]].]] Ti '''Lugar ti Metropolitano ti Ginget Aburrá''' ([[Pagsasao nga Espaniol|Espaniol]]: ''Área Metropolitana del Valle de Aburrá'') ket ti maikadua a kangrunaan unay ken natagtagitao a [[lugar ti metropolitano]] iti [[Colombia]]. Ti rehion ket buklen babaen dagiti 10 a [[Dagiti munisipalidad ti Colombia|munisipalidad]], ti [[Medellín]] ti kangrunaan unay ken kadakkelan ken isu ti kapitolio a siudad ti [[Departamento ti Antioquia]]. == Pakasaritaan == Ti Lugar ti Metropolitano ti Ginget Aburrá ket isu idi ti immuna a napartuat a lugar ti metropolitano iti Colombia, idi 1980. Ti lugar ti metropolitano ket napartuat tapno mapataud iti ekonomiko panangikaykaysa, proyeksion ken panagplano para iti panagparang-ay iti urbano kadagitisiudad ti Ginget ti Aburra. [[Papeles:Mapa del área metropolitana del Valle de Aburrá.svg|thumb|270px|Dagiti munisipalidad iti Lugar ti Metropolitano ti Medellín (iti nangisit a marisdapo, ti maitutop a siudad)]] Ti dagup a populasion dagiti 10 a siudad ken dagiti munisipalidad a mangbukel iti daytoy a lugar ti metropolitano ket gangani nga 4 riwriw nga agtataeng. Ti panagpadur-as ti Ginget ti Aburra ket napasamak kadagiti tawen ti 1930 kalpasa nti napardas nga iya-adu iti populasion a nagpataud iti konurbasion ti [[Medellín]], [[Itagüí]], [[Envigado]] ken [[Bello, Antioquia|Bello]]. Ti [[Medellín]], kas ti kapitolio ti Departamento ti Antioquia, ti kangrunaan a sentro ti ekonomia ken ayan dagiti kaaduan nga entidad ti lokal a gobiernomaket nagkontribusion iti napardas a panagpadur-as iti urbano a nagsagepsep kadagiti adu a [[corregimiento]] a kas ti Robledo, La América, La Floresta, Guayabal ken Belén, ken dagiti dadduma pay. Iti industrialisasion, dagiti klase ti tengnga ket nangatngato ket immalisda kadagiti akin-abagatan a parte ti siudad a kas ti [[El Poblado, Medellín|El Poblado]], a kanungpalan a nakaabot iti siudad ti [[Envigado]], bayat a dagiti klase ti agtrabtrabaho a populasion ti Medellín kety inabotda dagiti siudad iti amianan iti ([[Bello, Antioquia|Bello]]) ken ti abagatan a laud ([[Itagüí]]). == Heograpia == Ti Lugar ti Metropolitano ti Ginget Aburrá ket beddenganna dagiti munisipalidad ti [[Ebejico]], [[Heliconia]], [[Angelopolis]] ken [[Amagá]] iti laud, dagiti munisipalidad ti [[Santa Bárbara, Antioquia|Santa Barbara]] ken [[Fredonia, Antioquia|Fredonia]] iti abagatan. Iti abagatan a laud daytoy ket makibeddeng ti iti rehion ti [[Akindaya nga Antioquia]] ken iti amianan dagiti munsipalidad ti [[San Jerónimo, Antioquia|San Jeronimo]], [[San Pedro, Antioquia|San Pedro]] ken [[Don Matías]] ken sumakop iti kalawa iti 1,152&nbsp;km². Ti kadakkelan ket ti teritorio ti munisipalidad ti Medellín nga aglawa iti 382&nbsp;km² ken ti kabassitan ket ti [[Sabaneta, Antioquia|Sabaneta]] nga aglawa iti 15&nbsp;km². Kaaduan ti Lugar ti Metropolitano ket mabirukan iti kaunegan ti [[Ginget ti Aburrá]]. {{clearleft}} == Dagiti munisipalidad == {|class="wikitable" align="center" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%" |- bgcolor=silver ! style="background: #6688AA; color: white;" | Dagiti munsipalidad ! style="background: #6688AA; color: white;" | Kalawa<br />km² ! style="background: #6688AA; color: white;" | Populasion<br />(hab) ! style="background: #6688AA; color: white;" | Densidad<br />(hab/km²) ! style="background: #6688AA; color: white;" | Kangato<br />m ! style="background: #6688AA; color: white;" | Kaadayo manipud iti<br />Puseg ti ili ti Medellín (km) ! style="background: #6688AA; color: white;" | Mapa |- | style="background: #DDDDDD;" |'''[[Medellín]]''' | align="right" | 380,64 | align="right" | 2 368 282* | align="right" | 6 221,8 | align="right" | 1538 | align="right" | 0 ! rowspan="11" | [[Papeles:Mapa del área metropolitana del Valle de Aburrá.svg|270px|center]] |- | style="background: #DDDDDD;" |'''[[Bello (Colombia)|Bello]]''' | align="right" | 142,36 | align="right" | 421 522* | align="right" | 2 960,9 | align="right" | 1450 | align="right" | 10 |- | style="background: #DDDDDD;" |'''[[Envigado]]''' | align="right" | 78,80 | align="right" | 202 310* | align="right" | 3504 | align="right" | 1575 | align="right" | 10 |- | style="background: #DDDDDD;" |'''[[Itagüí]]''' | align="right" | 17,00 | align="right" | 255 369* | align="right" | 15 021,7 | align="right" | 1550 | align="right" | 11 |- | style="background: #DDDDDD;" |'''[[Sabaneta, Antioquia|Sabaneta]]''' | align="right" | 15,00 | align="right" | 48 997* | align="right" | 3 266,4 | align="right" | 1550 | align="right" | 14 |- | style="background: #DDDDDD;" |'''[[Barbosa, Antioquia|Barbosa]]''' | align="right" | 206,00 | align="right" | 46 951* | align="right" | 227,9 | align="right" | 1300 | align="right" | 42 |- | style="background: #DDDDDD;" |'''[[Caldas (Antioquia)|Caldas]]''' | align="right" | 133,40 | align="right" | 74 072* | align="right" | 555,2 | align="right" | 1750 | align="right" | 22 |- | style="background: #DDDDDD;" |'''[[La Estrella (Colombia)|La Estrella]]''' | align="right" | 35,00 | align="right" | 58 414* | align="right" | 1 668,9 | align="right" | 1775 | align="right" | 16 |- | style="background: #DDDDDD;" |'''[[Girardota]]''' | align="right" | 78,00 | align="right" | 49 381* | align="right" | 663,0 | align="right" | 1425 | align="right" | 26 |- | style="background: #DDDDDD;" |'''[[Copacabana, Antioquia|Copacabana]]''' | align="right" | 70,00 | align="right" | 66 665* | align="right" | 952,3 | align="right" | 1454 | align="right" | 18 |- | style="background: #DDDDDD;" |'''Dagup''' | align="right" | '''1 157,39''' | align="right" | '''3 591 963*''' | align="right" | '''3 104''' | align="center" | — | align="center" | — |- ! colspan="7" |<big>*</big><small>[[National Administrative Department of Statistics|DANE]]<ref>[http://www.dane.gov.co/files/censo2005/resultados_am_municipios.pdf Censo oficial DANE 2005 por principales áreas metropolitanas]</ref></small><br /> |} == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == *[http://www.seduca.gov.co/portal/herramientas/antioquia/aburra.htm Gobierno ti Colombia – Se Educa: Aburra Valley]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930004514/http://www.seduca.gov.co/portal/herramientas/antioquia/aburra.htm |date=2007-09-30 }} {{iti sao|es}} * [http://valledeaburra.com/ Google Map ti Ginget ti Aburra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614185534/http://www.valledeaburra.com/ |date=2007-06-14 }} {{Departamento ti Antioquia}} {{coord|6|15|N|75|36|W|source:eswiki_region:CO|display=title}} {{DEFAULTSORT:Ti Lugar ti Metropolitano ti Ginget Aburra}} [[Kategoria:Dagiti rehion ti Departamento ti Antioquia]] [[Kategoria:Ti Lugar ti Metropolitano ti Ginget Aburrá| ]] ceq2r0fb3h5i6qaqmlad2dktm3vf984 0 56504 405963 354117 2026-06-20T00:48:59Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405963 wikitext text/x-wiki {{Infobox lokasion}} Ti {{Nihongo|'''Rumoi'''|留萌市|Rumoi-shi}} ket ti maysa a [[Dagiti siudad ti Hapon|siudad]] a mabirukan iti [[Subprepektura ti Rumoi]], [[Hokkaido]], [[Hapon]]. Daytoy ti kapitolio ti Subprepektura ti Rumoi. Manipud idi Marso 31, 2018, ti siudad ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 21,499 ken ti densidad ti populasion iti 72 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 297.44&nbsp;km². == Pakasaritaan == Ti Rumoi ket naparang-ay babaen ti panagkalap iti [[Baramban ti Pasipiko|baramban]] ken panagmia.<ref>[http://www.e-rumoi.jp/rumoi-hp/01mokuteki/ayumi/ayumi.html Ti pakasaritaan ti Rumoi] {{webarchive|url=https://archive.is/20120912035959/http://www.e-rumoi.jp/rumoi-hp/01mokuteki/ayumi/ayumi.html |date=2012-09-12 }}</ref> *1869: Nabaliwan ti nagan ti Rurumoppe iti Rumoi. *1877: Napundar ti Purok ti Rumoi. *1902: Naitipon dagiti purok ti Rumoi ken Reuke tapno mangbukel iti Purok ti Rumoi. *1907: Naitipon ti Purok ti Sandomari iti Purok ti Rumoi. *1908: Ti Purok ti Rumoi ket nagbalin nga Ili ti Rumoi. *1914: Naiyakar ti kapitolio ti Subprepektura ti Mashike Subprefecture manipud iti Mashike iti Rumoi ken nabaliwan ti nagan ti Subprepektura ti Mashike iti Subprepektura ti Rumoi. *1919: Naisina ti Purok ti Obirashibe (itan ket Ili ti Obira). *1945 Naidesgnado ti Rumoi a kas ti naplano a lugar iti panagraut ti Sobiet iti Hokkaido, nga addaan iti plano a mangsakop ti isla manipud iti Rumoi iti laud aginggana iti [[Kushiro, Hokkaido|Kushiro]] iti daya ngem naukas ti plano.<ref>{{cite web |url=https://books.google.co.jp/books?id=IB4gFHYiDREC&pg=PA237&lpg=PA237&dq=soviet+invasion+hokkaido+rumoi&source=bl&ots=PJxSZDIV9p&sig=YsQeoEYdo6AzipDoXlKhJn3fTWk&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj3is2m5ZPYAhVGx7wKHbZWCasQ6AEIQjAH#v=onepage&q=soviet%20invasion%20hokkaido%20rumoi&f=false |title=Stars and Stripes Across the Pacific: The United States, Japan, and Asia page 237 |last=Nimmo |first=William F |date= |website= |publisher= |access-date=Disiembre 18, 2017 |quote=}}</ref><ref>{{cite news |last=Clark |first=Gregory |date=Agosto 22, 2014 |title=How WWII could have ended |url=https://www.japantimes.co.jp/opinion/2014/08/22/commentary/japan-commentary/how-wwii-could-have-ended/ |work=Japan Times |location= |access-date=Disiembre 18, 2017 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/122335 |title=REPORT BY IVAN YUMASHEV TO ALEKSANDR VASILEVSKY |last=Yumashev |first=Ivan |date=Agosto 19, 1945 |website= |publisher= |access-date=Disiembre 18, 2017 |quote=}}</ref> *1947: Ti Ili ti Rumoi ket nagbalin a Siudad ti Rumoi. {| |[[Papeles:Rumoi city nightview.JPG|thumb|right|Buya ti Puseg ti ili ti Rumoi manipud iti Turod Senbou iti rabii]] |[[Papeles:Andon in rumoi dontou matsuri.jpg|thumb|right|Ti Andon yatai iti Piesta ti Rumoi Dontou iti Hulio]] |} == Heograpia == Mabirukan ti Rumoi iti abagatan ti Subprektura ti Rumoi. Agayus ti [[Karayan Rumoi]] iti uneg ti siudad. === Klima === Ti Rumoi ket addaan iti [[nadam-eg a kontinental a klima]] ([[Pannakaidasig ti klima ti Köppen]] ''Dfb'') ng aaddaan kadagiti nabara a kalgaw ken nalamiis a panaglalam-ek. Adu ti panagtudtudona iti amin a paset ti tawen, ngem nakarkaro manipud iti Agosto aginggana iti Disiembre. {{Klima|width=auto |location = Rumoi |single line = Y |metric first = Y |Jan high C = -1.9 |Feb high C = -1.5 |Mar high C = 2.4 |Apr high C = 9.2 |May high C = 14.9 |Jun high C = 18.5 |Jul high C = 22.6 |Aug high C = 24.4 |Sep high C = 20.6 |Oct high C = 14.5 |Nov high C = 7.3 |Dec high C = 1.3 |Jan mean C = -5.1 |Feb mean C = -4.9 |Mar mean C = -0.9 |Apr mean C = 5.2 |May mean C = 10.5 |Jun mean C = 14.7 |Jul mean C = 19.0 |Aug mean C = 20.6 |Sep mean C = 16.3 |Oct mean C = 10.3 |Nov mean C = 3.9 |Dec mean C = -1.6 |Jan low C = -8.8 |Feb low C = -8.9 |Mar low C = -4.7 |Apr low C = 1.3 |May low C = 6.3 |Jun low C = 11.3 |Jul low C = 16.0 |Aug low C = 17.3 |Sep low C = 12.1 |Oct low C = 6.0 |Nov low C = 0.6 |Dec low C = -4.6 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 108.8 |Feb precipitation mm = 76.7 |Mar precipitation mm = 61.0 |Apr precipitation mm = 53.3 |May precipitation mm = 60.9 |Jun precipitation mm = 66.0 |Jul precipitation mm = 94.1 |Aug precipitation mm = 148.4 |Sep precipitation mm = 147.1 |Oct precipitation mm = 142.3 |Nov precipitation mm = 144.0 |Dec precipitation mm = 136.7 | unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days = 21.4 |Feb precipitation days = 17.1 |Mar precipitation days = 14.2 |Apr precipitation days = 9.1 |May precipitation days = 9.5 |Jun precipitation days = 8.7 |Jul precipitation days = 8.9 |Aug precipitation days = 10.0 |Sep precipitation days = 12.7 |Oct precipitation days = 15.6 |Nov precipitation days = 19.4 |Dec precipitation days = 22.4 |Jan snow cm = 150 |Feb snow cm = 103 |Mar snow cm = 57 |Apr snow cm = 6 |May snow cm = 0 |Jun snow cm = 0 |Jul snow cm = 0 |Aug snow cm = 0 |Sep snow cm = 0 |Oct snow cm = 1 |Nov snow cm = 36 |Dec snow cm = 126 |Jan snow days = 28.0 |Feb snow days = 24.1 |Mar snow days = 23.5 |Apr snow days = 6.8 |May snow days = 0.3 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 1.9 |Nov snow days = 14.9 |Dec snow days = 26.6 |Jan humidity = 77 |Feb humidity = 76 |Mar humidity = 73 |Apr humidity = 71 |May humidity = 74 |Jun humidity = 82 |Jul humidity = 83 |Aug humidity = 83 |Sep humidity = 78 |Oct humidity = 73 |Nov humidity = 73 |Dec humidity = 77 |Jan sun = 50.6 |Feb sun = 76.6 |Mar sun = 141.2 |Apr sun = 170.8 |May sun = 190.4 |Jun sun = 181.9 |Jul sun = 172.7 |Aug sun = 172.5 |Sep sun = 174.7 |Oct sun = 130.1 |Nov sun = 53.5 |Dec sun = 30.2 |Jan percentsun = 18 |Feb percentsun = 26 |Mar percentsun = 39 |Apr percentsun = 43 |May percentsun = 42 |Jun percentsun = 40 |Jul percentsun = 37 |Aug percentsun = 40 |Sep percentsun = 47 |Oct percentsun = 38 |Nov percentsun = 19 |Dec percentsun = 11 |year percentsun =35 |source 1 = NOAA (1961–1990)<ref name= NOAA>{{cite web |url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-II/JP/47406.TXT |title = Dagiti kadawyan a klima ti Rumoi 1961–1990 |publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration |accessdate = Disiembre 29, 2012}}</ref> }} === Agpakatengnga a pegges ti angin babaen ti bulan === {| class="wikitable" |- ! Bulan !! m/s !! km/h !! mph |- | Enero || {{pagbaliwen|6.1|m/s|km/h mph|0|abbr=values|disp=table}} |- | Pebrero || {{pagbaliwen|5.3|m/s|km/h mph|0|abbr=values|disp=table}} |- | Marso || {{pagbaliwen|4.9|m/s|km/h mph|0|abbr=values|disp=table}} |- | Abril || {{pagbaliwen|4.8|m/s|km/h mph|0|abbr=values|disp=table}} |- | Mayo || {{pagbaliwen|4.2|m/s|km/h mph|0|abbr=values|disp=table}} |- | Hunio || {{pagbaliwen|3.5|m/s|km/h mph|0|abbr=values|disp=table}} |- | HUlio || {{pagbaliwen|3.4|m/s|km/h mph|0|abbr=values|disp=table}} |- | Agosto || {{pagbaliwen|3.8|m/s|km/h mph|0|abbr=values|disp=table}} |- | Septiembre || {{pagbaliwen|4.5|m/s|km/h mph|0|abbr=values|disp=table}} |- | Oktubre || {{pagbaliwen|5.8|m/s|km/h mph|0|abbr=values|disp=table}} |- | Nobiembre || {{pagbaliwen|6.5|m/s|km/h mph|0|abbr=values|disp=table}} |- | Disiembre || {{pagbaliwen|6.5|m/s|km/h mph|0|abbr=values|disp=table}} |} Ti tinawen nga agpakatengnga a pegges ti angin ket {{pagbaliwen|4.9|m/s|km/h mph|0|abbr=on|disp=or}}. == Pagluganan == * Estasion ti [[JR Hokkaido]] ** [[Nangruna a Linia ti Rumoi]] : [[Estasion ti Tōgeshita|Tōgeshita]] – [[Estasion ti Horonuka|Horonuka]] – [[Estasion ti Fujiyama|Fujiyama]] – [[Estasion ti Ōwada (Hokkaido)|Ōwada]] – [[Estasion ti Rumoi|Rumoi]] *** Narikpan dagiti estasion ti [[Estasion ti Segoshi|Segoshi]] ken [[Estasion ti Reuke|Reuke]] idi Disembre 4, 2016. * Fukagawa-Rumoi Expressway * Puerto ti Rumoi == Edukasion == === Dagiti High School === * Hokkaido Rumoi High School * Hokkaido Rumoi Sembo High School == Kabsat a siudad == {{wagaywayikono|Rusia}} [[Ulan-Ude]], [[Buryatia]], [[Rusia]] (manipud idi Hulio 5, 1972)<ref>{{Cite web |url=http://www.e-rumoi.jp/rumoi-hp/03gyousei/01kikaku/kokusai/sub.top/new.kokusai.htm |title=International exchange of Rumoi |access-date=2018-09-25 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923232101/http://www.e-rumoi.jp/rumoi-hp/03gyousei/01kikaku/kokusai/sub.top/new.kokusai.htm |url-status=dead }}</ref> == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == *{{commonscat-inline|Rumoi, Hokkaido|Rumoi, Hokkaidō}} * [http://www.e-rumoi.jp/ Opisial a website] {{iti sao|ja}} {{Hokkaido}} {{Kontrol ti autoridad}} {{DEFAULTSORT:Rumoi, Hokkaido}} [[Kategoria:Dagiti siudad ti Hokkaido]] 4bmix36w0tfkf2f7a3sufaf7938ck53 0 60553 405961 345982 2026-06-19T22:09:10Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405961 wikitext text/x-wiki {{Infobox lokasion}} Ti '''Ponedera''' ket ti munisipalidad ken ili ti [[Dagiti departamento ti Colombia|departamento]] ti [[Colombia]] iti [[Departamento ti Atlántico|Atlántico]]. == Dagiti akinruar a silpo == *{{iti sao|es}} [https://web.archive.org/web/20070927183620/http://www.atlantico.gov.co/municipios/ponedera.htm Gobernacion del Atlantico - Ponedera] *{{iti sao|es}} [https://web.archive.org/web/20070929043250/http://ponedera-atlantico.gov.co/nuestraalcaldia.shtml?apc=p-I1--&m=I&s=a Opisial a website ti Ponedera] {{Dagiti munisipalidad ti Departamento ti Atlantico}} {{Colombia-pungol}} {{DEFAULTSORT:Ponedera}} [[Kategoria:Dagiti munisipalidad ti Departamento ti Atlántico]] 62bw722bcuhde1zbfn2pevjq3yv25f0 0 60573 405965 345986 2026-06-20T00:59:36Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405965 wikitext text/x-wiki {{Infobox lokasion}} Ti '''Sabanalarga''' ({{IPA-es|saβanaˈlaɾɣa}}, Espaniol para iti Dakkel a Tantanap) ket ti munisipalidad ti [[Dagiti departamento ti Colombia|departamento]] ti [[Colombia]] iti [[Departamento ti Atlántico|Atlántico]]. Napundar idi 1620 babaen da [[Lucas Dionisio Tesillo y Diego]] ken [[Marceliano de Jesús Almanza]]. Nagbalin a munisipalidad idi 1680. == Heograpia == Mabirukan ti Sabanalarga iti tengnga ti [[Departamento ti Atlántico]], napalikmutan ti Sabanalarga iti amianan babaen dagiti munisipalidad ti [[Usiacurí]], [[Baranoa]] ken [[Polonuevo]]; iti daya babaen ti munisipalidad ti [[Ponedera]]; iti abagatan babaen dagiti munisipalidad ti [[Candelaria, Atlántico|Candelaria]] ken [[Manatí, Atlántico|Manatí]]; iti abagatan a laud babaen ti munisipalidad ti [[Repelón]] ken iti laud babaen dagiti munisipalidad ti [[Luruaco]] ken [[Piojó, Atlántico|Piojó]]. == Dagiti akinruar a silpo == *{{iti sao|es}} [https://web.archive.org/web/20070928161605/http://sabanalarga-atlantico.gov.co/sitio.shtml Opisial a website ti Sabanalarga] *{{iti sao|es}} [https://web.archive.org/web/20070927182532/http://www.atlantico.gov.co/municipios/sabanalarga.htm Gobernacion del Atlantico – Sabanalarga] {{Dagiti munisipalidad ti Departamento ti Atlantico}} {{Kontrol ti autoridad}} {{Colombia-pungol}} {{DEFAULTSORT:Sabanalarga, Atlantico}} [[Kategoria:Dagiti munisipalidad ti Departamento ti Atlántico]] n6oqsqgyyo4zi79t41telj2rtx4scuz 0 69646 405959 401891 2026-06-19T21:39:15Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405959 wikitext text/x-wiki {{titulo nga italiko}} {{taxobox | name = ''Phyllis'' | image = Phyllis nobla.jpg | image2 = Phyllis nobla - Berlin.jpg | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiospermae]] | unranked_classis = [[Eudicotidae]] | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Gentianales]] | familia = [[Rubiaceae]] | subfamilia = [[Rubioideae]] | tribus = [[Anthospermeae]] | genus= '''''Phyllis ''''' | genus_authority = L. | binomial= ''Phyllis nobla'' | binomial_authority = L. | synonyms = * ''Nobula'' <small>Adans.</small> * ''Bupleuroides'' <small>Moench</small> | synonyms_ref=<ref name="bunnyparenteau" /> }} Ti '''''Phyllis''''' ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti [[Rubiaceae]]. Adda dagiti dua nga ammo a sebbangan, isuda a dua ket patneng iti is-isla iti akindaya nga [[Amianan a Taaw Atlantiko]].<ref name="bunnyparenteau">[http://apps.kew.org/wcsp/furtherInformation.do?name_id=155190 Kew World Checklist of Selected Plant Families]</ref> == Dagiti sebbangan == *''[[Phyllis nobla]]'' <small>L.</small> – [[Madeira]], [[Is-isla Canarias]] *''[[Phyllis viscosa]]'' <small>Webb ex Christ</small> – [[Is-isla Canarias]] == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == {{Wikispecies-inline}} * [http://www.floradecanarias.com/phyllis_nobla.html Flora Vascular de las Canarias, Phyllis nobla] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200201045658/http://www.floradecanarias.com/phyllis_nobla.html |date=2020-02-01 }} * [http://www.madeira-erleben.de/Madeira-Flora/Phyllis_nobla.html Madeira Flora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304071951/http://www.madeira-erleben.de/Madeira-Flora/Phyllis_nobla.html |date=2016-03-04 }} * [http://botany.cz/cs/phyllis-nobla/ Czech Botany, Phyllis nobla] {{Taxonbar|from=Q9059185}} {{Rubiaceae-pungol}} [[Kategoria:Rubioideae]] [[Kategoria:Flora ti Madeira]] [[Kategoria:Flora ti Is-isla Canarias]] kisb9hyb33hc1dufk1bwxgwh0zbo8hl 0 69809 405960 356686 2026-06-19T22:01:47Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 405960 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Plocama pendula kz1.JPG |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiospermae]] |unranked_classis = [[Eudicotidae]] |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Asterids]] |familia = [[Rubiaceae]] |genus = ''[[Plocama]]'' |species = '''''P. pendula''''' |binomial = ''Plocama pendula'' |binomial_authority = [[Ait.]] |synonyms = }} Ti '''''Plocama pendula''''' ket ti [[sebbangan]] ti [[agsabsabong a mula]] iti [[Pamilia (biolohia)|pamilia]] ti [[Rubiaceae]], nga [[endemismo|endemiko]] iti [[Is-isla Canarias]].<ref name=FloraCan>{{cite web |title=Flora de Canarias: ''Plocama pendula'' |url=http://www.floradecanarias.com/plocama_pendula.html |accessdate=5 Marso 2017 |archive-date=2020-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200202060839/http://www.floradecanarias.com/plocama_pendula.html |url-status=dead }}</ref><ref name=Bramwell>{{cite book|last1=Bramwell|first1=D.|last2=Bramwell|first2=Z.|year=2001|title=Wild flowers of the Canary Islands|publisher=Editorial Rueda|location=Madrid, Spain|ISBN=84-7207-129-4}}</ref>{{rp|260}} Daytoy ket bassit a mula nga agtubo aginggana iti {{pagbaliwen|2|m|0|abbr=on}}, nga agraman kadagiti narapis a bulong ken dagiti babassit a sabong a naigrupo iti asideg dagiti ungto iti narapis, agbitbitin a sangsanga. Ti bunga ket nangisit a berry.<ref name=Bramwell /> <gallery mode=packed heights=180> Papeles:Plocama pendula kz3.JPG|Sabsabong ken ubing a bunga </gallery> == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} {{Taxonbar|from=Q9061132}} {{Rubiaceae-pungol}} [[Kategoria:Plocama|pendula]] [[Kategoria:Flora ti Is-isla Canarias]] 8m8az79nc92rjpecc1kbfey6ki5eua8