Википеди
inhwiki
https://inh.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B0%D0%B3%D3%80%D1%83%D0%B2
MediaWiki 1.46.0-wmf.22
first-letter
Медиа
Гӏулакха
Ювцар
Доакъашхо
Доакъашхочун дувцар
Википеди
Википеди ювцар
Файл
Файл ювцар
MediaWiki
MediaWiki ювцар
Ло
Ло бувцар
Новкъостал
Новкъостал дувцар
ОагӀат
ОагӀат ювцар
Моартал
Моарталах къамаьл
TimedText
TimedText talk
Модуль
Модуль ювцар
Event
Event talk
ТӀаьрша аре
0
17008
73893
70005
2026-04-03T17:45:24Z
Коазой Рашид
1210
73893
wikitext
text/x-wiki
{{Впадина
|Название = ТӀаьрша аре
|Национальное название = ru/Тарская долина
|Изображение = FieldTraining2019-02.jpg
|Подпись изображения = ТӀаьрша арарча юкъарча бӀун полигонера занятеш. 2019-ча шера [[наджгоанцхой бутт]].
|Координаты = 42.9646/44.7712
|Страна = Россия
|Регион = ХӀирийче
|Район = ГӀалме шахьар
|Тип = чукхийттаче
|Горная система =
|Тип происхождения =
}}
'''ТӀаьрша аре''', '''Тарса аре''' (Тарс-аре){{дехьавалар|цӀи}} ({{lang-ru|Та́рская доли́на, Та́рская котлови́на}}) — [[Къулбаседа Кавказ]]а юкъерча даькъе [[Лесистый хребет|Хьунаш йолчеи]] [[Скалистый хребет (Кавказ)|Чхараш йолчеи довкъашта]] юкъе [[Высота над уровнем моря|форда тӀехенал]] 750—900 метр лакхагӀа ула [[котловина|чукхийттаче]]. {{кхм|Пастбищный хребет|ДаьгӀенаш йолча дукъа}} чукхийтта моттиг я из. ТӀаьрша арено чулоац шийгахь [[Гарма аре]] — [[Тийрк]]еи [[ГӀалми|ГӀалмеи]] шинхиюкъ.
== ЦӀи ==
Арен цӀи [[ТӀаьрш]]ера хьабаьннача наьха цӀерца ювзаенна я, лоамара ара а баьнна а́ра Ӏоховшарца цар цӀи дӀатӀаяьнна хила езаш я аренна. Ишта [[гӀалгӀай мотт|гӀалгӀай меттала]] Тарса аре (Тарс-аре) оал яхаш а хетараш да{{ref+|Грабовский Н. Ингуши. Их жизнь и обычаи. Сборник сведений о кавказских горцах. Вып. 9. Тифлис, 1876, с.1){{sfn|Куркиев|2002}}}}. [[Эрсий мотт|Эрсий меттала]] чукхийттаченах ''Тарская долина'' е ''Тарская котловина'' оал.
== Буни, мехкал ==
Гобаьккха [[Широколиственные леса|шера гӀа дола хьунаш]] я [[поп]]и [[пхаьн]]и ягӀаш. Арен [[мехкал|микромехкала]] [[экам]] оттабу ''сов тӀаьдадар'' аьнна (шера́ 850 мм а, дукхагӀа йоачан)<ref>{{cite web |lang = ru |url = https://www.plantarium.ru/page/landscapes/point/9276.html |deadlink = no |archive-url = https://web.archive.org/web/20201114212256/https://www.plantarium.ru/page/landscapes/point/9276.html |archive-date = 2020-11-14 |title = Тарская котловина |author = Николаев И. А. |website = Плантариум |date = 2017 |publisher = |access-date = 2020-11-14 }}</ref>. ТӀаьрша арен малхбузехьарча даькъе лаьттан кӀала дукха торф йоалл<ref>{{книга |автор = Григорович С. Ф. |язык = ru |заглавие = По горам и равнинам Северной Осетии |ответственный = |год = 1960 |издание = |место = Орджоникидзе |издательство = Сев.-Осет. кн. изд-во |страницы = |страниц = 125 |isbn = }}</ref>.
== Тархьар ==
ТӀаьрша ара улл [[Буро]] тӀара [[зӀилбухе]]н-[[малхбоале]]хьа, [[гӀалгӀай шаьрача ӀокӀалабовлар|гӀалгӀай шаьрача ӀокӀалбувлача]] хана чӀоагӀа товш моттиг хиннай из цу гӀулакха́. Ишта ӀокӀалбувлаш хьахиннай эггара хьалха [[Онгушт]]{{ref+|Грабовский Н. Ингуши. Их жизнь и обычаи. Сборник сведений о кавказских горцах. Вып. 9. Тифлис, 1876, с.1){{sfn|Куркиев|2002}}}}.
1781-ча шера [[Штедер Леонтий Леонтьевич|Штедера]] яздаьд ТӀаьрша ара чуводача [[ГӀалгӀай Коашке]] хиннай<ref>https://ghalghay.com/2020/08/28/angusht-ghalghay-koashke/ Галгаевская застава в тарской(Онгушт) долине // Л. Л. Штедер. Дневник путешествия из пограничной крепости Моздок во внутренние местности Кавказа, предпринятого в 1781 году</ref>.
ТӀаьрша арен доазув деррига таханарча [[ГӀалме шахьар]]а гӀайна́ чухьа нийслу. Цу ара улл [[Онгушт]] (вахаш 2,5 эзар саг [[хӀирий|хӀиреи]], [[гӀалгӀай|гӀалгӀаи]] волаш), Эрсечен Духьалъоттара министерствон полигони<ref>{{cite web |author = |lang = ru |url = https://iryston.tv/ru/na-poligone-tarskoe-proshli-boevye-ucheniya/ |deadlink = no |archive-url = https://web.archive.org/web/20200713012420/https://iryston.tv/ru/na-poligone-tarskoe-proshli-boevye-ucheniya/ |archive-date = 2020-07-13 |title = На полигоне Тарское прошли боевые учения |website = Iryston Tv |date = 2020-04-01 |access-date = 2020-11-14 }}</ref>. ТӀаьрша ара бо́даш ши машений никъ ба: ТӀаьрша шоссе малхбузехьареи (Буро тӀара), [[ГӀалми|ГӀалмеца]] [[Шолхи|Шолхе́]] бо́даш бола никъи.
ТӀаьрша аре гӀалгӀай къам санна хьахиннача моттигех лоархӀ. Ишта, масала, [[Наьсаре]] йилла́ хьалхагӀа Ӏохайшараш ТӀаьрша арера онгуштахой хиннаб<ref>{{книга |автор = Павлова О. С. |язык = ru |заглавие = Ингушский этнос на современном этапе: черты социально-психологического портрета |ответственный = |год = 2012 |издание = |место = М. |издательство = Форум |страницы = 26—27, 35 |страниц = 384 |isbn = }}</ref>.
== Оахкамаш ==
[[1977 год в науке|1977-ча шера]] ТӀаьрша ара оахкамаш деча катакомбай хьисапе дола кашамаш корадаьд [[Алания|ала́ной заман]] (вай заман VIII—IX-ча бӀаьшерага дийхкад, цар чу хиннача Ӏарбий ахчага а хьежа́), цул йоккхагӀа хиннача [[Даргавсский катакомбный могильник|Даргавсера кашамашка]] кораяь артефакташ мо артефакташ а кораяьй цу чу<ref>{{статья |ссылка = https://cyberleninka.ru/article/n/predmety-importa-iz-katakomb-dargavsa/viewer |автор = Дзаттиаты Р. Г. |заглавие = Предметы импорта из катакомб Даргавса |год = 2016 |язык = ru |издание = Известия СОИГСИ |тип = |месяц = |число = |том = |номер = 19 (58) |страницы = 9 |issn = |archivedate = 2020-11-16 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201116200751/https://cyberleninka.ru/article/n/predmety-importa-iz-katakomb-dargavsa/viewer }}</ref>.
== ТӀатовжамаш ==
* {{статья
| автор = [[Куркиев Алимбек Сосланбекович|А. Куркиев]]
| заглавие = О некоторых топонимических названиях плоскостной Ингушетии
| ссылка = https://vk.com/wall-61694970_7971
| язык = ru
| издание = [[Литературни ГӀалгӀайче|Литературная Ингушетия]]
| тип = журнал
| год = 2002
| месяц =
| число =
| номер = 2 (20)
| страницы = 102—108
| doi =
| issn =
| ref = Куркиев
}}
[[ОагӀат:ХӀирийчен географи]]
[[ОагӀат:ГӀалгӀайчен географи]]
ojfwuymu4itbyp03owko4bm95tk9xp3
73894
73893
2026-04-03T17:45:49Z
Коазой Рашид
1210
73894
wikitext
text/x-wiki
{{Впадина
|Название = ТӀаьрша аре
|Национальное название = ru/Тарская долина
|Изображение = FieldTraining2019-02.jpg
|Подпись изображения = ТӀаьрша арарча юкъарча бӀун полигонера занятеш. 2019-ча шера [[наджгоанцхой бутт]].
|Координаты = 42.9646/44.7712
|Страна = Россия
|Регион = ХӀирийче
|Район = ГӀалме шахьар
|Тип = чукхийттаче
|Горная система =
|Тип происхождения =
}}
'''ТӀаьрша аре''', '''Тарса аре''' (Тарс-аре){{дехьавалар|цӀи}} ({{lang-ru|Та́рская доли́на, Та́рская котлови́на}}) — [[Къулбаседа Кавказ]]а юкъерча даькъе [[Лесистый хребет|Хьунаш йолчеи]] [[Скалистый хребет (Кавказ)|Чхараш йолчеи довкъашта]] юкъе [[Высота над уровнем моря|форда тӀехенал]] 750—900 метр лакхагӀа ула [[котловина|чукхийттаче]]. {{кхм|Пастбищный хребет|ДаьгӀенаш йолча дукъа}} чукхийтта моттиг я из. ТӀаьрша арено чулоац шийгахь [[Гарма аре]] — [[Тийрк]]еи [[ГӀалми|ГӀалмеи]] шинхиюкъ.
== ЦӀи ==
Арен цӀи [[ТӀаьрш]]ера хьабаьннача наьха цӀерца ювзаенна я, лоамара ара а баьнна а́ра Ӏоховшарца цар цӀи дӀатӀаяьнна хила езаш я аренна. Ишта [[гӀалгӀай мотт|гӀалгӀай меттала]] Тарса аре (Тарс-аре) оал яхаш а хетараш да{{ref+|Грабовский Н. Ингуши. Их жизнь и обычаи. Сборник сведений о кавказских горцах. Вып. 9. Тифлис, 1876, с.1){{sfn|Куркиев|2002}}}}. [[Эрсий мотт|Эрсий меттала]] чукхийттаченах ''Тарская долина'' е ''Тарская котловина'' оал.
== Буни, мехкал ==
Гобаьккха [[Широколиственные леса|шера гӀа дола хьунаш]] я [[поп]]и [[пхаьн]]и ягӀаш. Арен [[мехкал|микромехкала]] [[экам]] оттабу ''сов тӀаьдадар'' аьнна (шера́ 850 мм а, дукхагӀа йоачан)<ref>{{cite web |lang = ru |url = https://www.plantarium.ru/page/landscapes/point/9276.html |deadlink = no |archive-url = https://web.archive.org/web/20201114212256/https://www.plantarium.ru/page/landscapes/point/9276.html |archive-date = 2020-11-14 |title = Тарская котловина |author = Николаев И. А. |website = Плантариум |date = 2017 |publisher = |access-date = 2020-11-14 }}</ref>. ТӀаьрша арен малхбузехьарча даькъе лаьттан кӀала дукха торф йоалл<ref>{{книга |автор = Григорович С. Ф. |язык = ru |заглавие = По горам и равнинам Северной Осетии |ответственный = |год = 1960 |издание = |место = Орджоникидзе |издательство = Сев.-Осет. кн. изд-во |страницы = |страниц = 125 |isbn = }}</ref>.
== Тархьар ==
ТӀаьрша ара улл [[Буро]] тӀара [[зӀилбухе]]н-[[малхбоале]]хьа, [[гӀалгӀай шаьрача ӀокӀалабовлар|гӀалгӀай шаьрача ӀокӀалбувлача]] хана чӀоагӀа товш моттиг хиннай из цу гӀулакха́. Ишта ӀокӀалбувлаш хьахиннай эггара хьалха [[Онгушт]]{{ref+|Грабовский Н. Ингуши. Их жизнь и обычаи. Сборник сведений о кавказских горцах. Вып. 9. Тифлис, 1876, с.1){{sfn|Куркиев|2002}}}}.
1781-ча шера [[Штедер Леонтий Леонтьевич|Штедера]] яздаьд ТӀаьрша ара чуводача [[ГӀалгӀай Коашке]] хиннай<ref>https://ghalghay.com/2020/08/28/angusht-ghalghay-koashke/ Галгаевская застава в тарской(Онгушт) долине // Л. Л. Штедер. Дневник путешествия из пограничной крепости Моздок во внутренние местности Кавказа, предпринятого в 1781 году</ref>.
ТӀаьрша арен доазув деррига таханарча [[ГӀалме шахьар]]а гӀайна́ чухьа нийслу. Цу ара улл [[Онгушт]] (вахаш 2,5 эзар саг [[хӀирий|хӀиреи]], [[гӀалгӀай|гӀалгӀаи]] волаш), Эрсечен Духьалъоттара министерствон полигони<ref>{{cite web |author = |lang = ru |url = https://iryston.tv/ru/na-poligone-tarskoe-proshli-boevye-ucheniya/ |deadlink = no |archive-url = https://web.archive.org/web/20200713012420/https://iryston.tv/ru/na-poligone-tarskoe-proshli-boevye-ucheniya/ |archive-date = 2020-07-13 |title = На полигоне Тарское прошли боевые учения |website = Iryston Tv |date = 2020-04-01 |access-date = 2020-11-14 }}</ref>. ТӀаьрша ара бо́даш ши машений никъ ба: ТӀаьрша шоссе малхбузехьареи (Буро тӀара), [[ГӀалми|ГӀалмеца]] [[Шолхи|Шолхе́]] бо́даш бола никъи.
ТӀаьрша аре гӀалгӀай къам санна хьахиннача моттигех лоархӀ. Ишта, масала, [[Наьсаре]] йилла́ хьалхагӀа Ӏохайшараш ТӀаьрша арера онгуштахой хиннаб<ref>{{книга |автор = Павлова О. С. |язык = ru |заглавие = Ингушский этнос на современном этапе: черты социально-психологического портрета |ответственный = |год = 2012 |издание = |место = М. |издательство = Форум |страницы = 26—27, 35 |страниц = 384 |isbn = }}</ref>.
== Оахкамаш ==
[[1977 год в науке|1977-ча шера]] ТӀаьрша ара оахкамаш деча катакомбай хьисапе дола кашамаш корадаьд [[Алания|ала́ной заман]] (вай заман VIII—IX-ча бӀаьшерага дийхкад, цар чу хиннача Ӏарбий ахчага а хьежа́), цул йоккхагӀа хиннача [[Даргавсский катакомбный могильник|Даргавсера кашамашка]] кораяь артефакташ мо артефакташ а кораяьй цу чу<ref>{{статья |ссылка = https://cyberleninka.ru/article/n/predmety-importa-iz-katakomb-dargavsa/viewer |автор = Дзаттиаты Р. Г. |заглавие = Предметы импорта из катакомб Даргавса |год = 2016 |язык = ru |издание = Известия СОИГСИ |тип = |месяц = |число = |том = |номер = 19 (58) |страницы = 9 |issn = |archivedate = 2020-11-16 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201116200751/https://cyberleninka.ru/article/n/predmety-importa-iz-katakomb-dargavsa/viewer }}</ref>.
== Белгалдаккхар ==
{{белгалдаккхар}}
== ТӀатовжамаш ==
* {{статья
| автор = [[Куркиев Алимбек Сосланбекович|А. Куркиев]]
| заглавие = О некоторых топонимических названиях плоскостной Ингушетии
| ссылка = https://vk.com/wall-61694970_7971
| язык = ru
| издание = [[Литературни ГӀалгӀайче|Литературная Ингушетия]]
| тип = журнал
| год = 2002
| месяц =
| число =
| номер = 2 (20)
| страницы = 102—108
| doi =
| issn =
| ref = Куркиев
}}
[[ОагӀат:ХӀирийчен географи]]
[[ОагӀат:ГӀалгӀайчен географи]]
firrne7kociten8e61pyung0ayg1ufa
Ло:Potd/2026-04-04
10
18519
73891
2026-04-03T12:49:42Z
Frhdkazan
139
Керда оагIув: «PhuSangWTF 01.jpg»
73891
wikitext
text/x-wiki
PhuSangWTF 01.jpg
l93teubo8jocnensg161km68ylm52xu
Ло:Motd/2026-04-04
10
18520
73892
2026-04-03T12:52:57Z
Frhdkazan
139
Керда оагIув: «How to use Petscan to create lists from Wikipedia and Wikidata.webm»
73892
wikitext
text/x-wiki
How to use Petscan to create lists from Wikipedia and Wikidata.webm
8e300mahyjwm7n5nj0n6pon253o31an
Ло:Potd/2026-04-05
10
18521
73895
2026-04-04T11:04:30Z
Frhdkazan
139
Керда оагIув: «Windows Iglesia de El Salvador - Santa Cruz de La Palma.jpg»
73895
wikitext
text/x-wiki
Windows Iglesia de El Salvador - Santa Cruz de La Palma.jpg
brpsvzgiwrlari9c0h6g2sygl8714gv
Ло:Motd/2026-04-05
10
18522
73896
2026-04-04T11:07:31Z
Frhdkazan
139
Керда оагIув: «Air pollution processes and impacts (by World Meteorological Organization).webm»
73896
wikitext
text/x-wiki
Air pollution processes and impacts (by World Meteorological Organization).webm
rny4r36br85q1issyklq5wmgmsdqsem