Википеди inhwiki https://inh.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B0%D0%B3%D3%80%D1%83%D0%B2 MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Медиа Гӏулакха Ювцар Доакъашхо Доакъашхочун дувцар Википеди Википеди ювцар Файл Файл ювцар MediaWiki MediaWiki ювцар Ло Ло бувцар Новкъостал Новкъостал дувцар ОагӀат ОагӀат ювцар Моартал Моарталах къамаьл TimedText TimedText talk Модуль Модуль ювцар Event Event talk Модуль:Wikidata/Interproject 828 263 73937 30903 2026-04-05T09:46:34Z Daysiy 32 73937 Scribunto text/plain local p = {} function p.getWikivoyageLink( context ) return p.getSisterProjectLink( 'voy', 'wikivoyage', context ) end function p.getWikibooksLink( context ) return p.getSisterProjectLink( 'b', 'wikibooks', context ) end function p.getWikiquoteLink( context ) return p.getSisterProjectLink( 'q', 'wikiquote', context ) end function p.getWikisourceLink( context ) return p.getSisterProjectLink( 's', 'wikisource', context ) end function p.getWikipediaLink( context ) return p.getSisterProjectLink( 'w', 'wiki', context ) end function p.getWiktionaryLink( context ) return p.getSisterProjectLink( 'wikt', 'wiktionary', context ) end function p.getSisterProjectLink( projectInterwikiPrefix, projectName, context ) -- проброс параметра from откуда угодно local entityId = nil local p_context = context while p_context do if p_context.args and p_context.args.from and p_context.args.from ~= '' then if p_context.args.from == '-' then return '' end entityId = p_context.args.from else entityId = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end p_context = p_context:getParent() end -- По умолчанию старается достать ссылку на русском, иначе - на родном (P103) local wbStatus, sitelink = pcall( mw.wikibase.getSitelink, entityId, 'ru' .. projectName ) if wbStatus and sitelink then return projectInterwikiPrefix .. ':' .. sitelink end local wbStatus, langClaims = pcall( mw.wikibase.getBestStatements, entityId, 'P103' ) if wbStatus ~= true or not langClaims then return '' end local codes = mw.loadData( 'Module:Wikidata:Dictionary/P424' ) for _, claim in ipairs( langClaims ) do if claim.mainsnak and claim.mainsnak.datavalue and claim.mainsnak.datavalue.value and claim.mainsnak.datavalue.value.id then local codesById = codes[ claim.mainsnak.datavalue.value.id ] if codesById then for _, code in ipairs( codesById ) do wbStatus, sitelink = pcall( mw.wikibase.getSitelink, entityId, code .. projectName ) if wbStatus and sitelink then return projectInterwikiPrefix .. ':' .. code .. ':' .. sitelink end end end end end return '' end return p 8is0qqqqo4dclaw52h5qspzg8b2cb0t Ло:Audio 10 335 73897 32883 2026-04-04T19:29:01Z Daysiy 32 73897 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="unicode">{{#tag:phonos|{{{2|{{{1|}}}}}}|file={{{1}}}}}</span></includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> kv3tedafe5035k1j85zb6enk00zndqj Ло:Навигационная таблица 10 632 73926 67116 2026-04-04T21:07:52Z Daysiy 32 73926 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Navbox|navbox}}</includeonly>{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | Ло | {{#switch: {{{1|{{{border|}}}}}} | child | subgroup | none = | {{#ifeq: {{{имя|{{{name|}}}}}} | {{PAGENAME}} | | {{#if:{{yesno|{{{tracking|}}}|no=1|yes=|blank=}} | | {{#if: {{{имя|{{{name|}}}}}} | {{#ifeq:{{ROOTPAGENAME}}|Работа недели||{{no-doc|[[ОагӀат:Навигационни лераш, параметр Имя тахка езаш]]}}}} | [[ОагӀат:Навигационни лераш, хетаргахьа параметр Имя эшаш дола]] }} }} }} }} }}<noinclude> {{doc}} </noinclude> bd07fcp58464j7xqkkkhjfh2rgqohoo MediaWiki:Common.css 8 2205 73931 70719 2026-04-04T21:48:52Z Adam-Yourist 33 73931 css text/css /** * Файл для стилей десктопной версии. * Приоритетные стили для мобильной и десктопной версий следует размещать в [[MediaWiki:Gadget-common-site.css]] * Здесь содержатся только стили, которые по тем или иным причинам не нужны в мобильной версии. * Иные стили следует размещать соответственно инструкции в [[MediaWiki:Gadget-common-site.css]]. * * [Содержание] * * 0. CSS-переменные * 1. Интерфейс * 1.1 Теги * 1.2 Классы * 1.3 Расширения * 1.4 Редакторы * 2. Служебные классы * 3. Общие классы * 3.1 Списки * 3.2 Примечания * 3.3 Колонки * 3.4 Таблицы * 4. Шаблоны * 5. Страницы */ /* ================================================ ИНТЕРФЕЙС ================================================ */ /* ТЕГИ ------------------------------------------- */ /* Избавляемся от дважды жирного шрифта (2019-09-08) */ b { font-weight: 700; } /* Сбрасываем курсивное оформление, применяемое браузером */ cite, dfn { font-style: inherit; } /* fix for line-breaking references */ sub, sup { line-height: 1em; } .mw-body blockquote { background: var(--background-color-interactive-subtle, #f8f9fa); overflow: hidden; } /* КЛАССЫ ----------------------------------------- */ /* Уточнение ширины логотипа на экранах с большей плотностью пикселей (сами изображения задаются в файле стилей, не изменяемом локально; помогает избежать сглаживания? 136 = 204 / 1,5; 204px — ширина картинки) */ @media (-webkit-min-device-pixel-ratio: 1.5), (min-resolution: 1.5dppx) { #p-logo a { background-size: 136px auto; } } @media (-webkit-min-device-pixel-ratio: 2), (min-resolution: 2dppx) { #p-logo a { background-size: 135px auto; } } #file img { background: url(/w/resources/src/mediawiki.action/images/checker.svg) repeat; } /* Remove "external" icon from links to WP */ body.ns-talk a.external[href*="//ru.wikipedia.org/"], body.ns-4 a.external[href*="//ru.wikipedia.org/"], body.ns-104 a.external[href*="//ru.wikipedia.org/"], body.ns-106 a.external[href*="//ru.wikipedia.org/"] { background: none !important; padding-right: 0 !important; } /* PDF icon next to external PDF link for Mozilla and Opera and for {PDFlink} template */ a[href$=".pdf"].external, a[href*=".pdf?"].external, a[href*=".pdf#"].external, a[href$=".PDF"].external, a[href*=".PDF?"].external, a[href*=".PDF#"].external, span.PDFlink a { background: url(https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cb/Icons-mini-file_pdf.svg) center right no-repeat !important; background-size: 16px 100% !important; padding-right: 18px !important; } .hatnote { font-style: italic; padding-left: 1.6em; } .clickable-image a:hover { text-decoration: none; } #mw-subcategories { clear: left; } #mw-pages { clear: both; } /* Div based "warning" style fmbox messages. */ *:not(.mw-contributions-blocked-notice-partial) > .mw-warning-with-logexcerpt, div.mw-lag-warn-high, div.mw-cascadeprotectedwarning, div#mw-protect-cascadeon { background-color: var(--background-color-error-subtle, #fee7e6); border: 1px solid var(--border-color-error, #b32424); } @supports ((-webkit-mask-image: none) or (mask-image: none)) { *:not(.mw-contributions-blocked-notice-partial) > .mw-warning-with-logexcerpt .cdx-message__icon, div.mw-lag-warn-high .cdx-message__icon, div.mw-cascadeprotectedwarning .cdx-message__icon, div#mw-protect-cascadeon .cdx-message__icon { background-color: var(--color-error, #d73333); } } /* Не отображать множественные уведомления о запрете редактирования списком */ .permissions-errors { list-style: none; margin: 0; } .sitedir-ltr .mw-dismissable-notice-body { margin-right: 5em !important; /* was 20% */ } .mw-tag-markers { font-size: 90%; font-style: italic; } .printonly { display: none; } /* Фикс выравнивания галереи при заданном параметре perrow (2019-10-03) */ .mw-gallery-traditional.center, .mw-gallery-nolines.center { margin-left: auto; margin-right: auto; } /* Блок «Это старая/текущая версия этой страницы». Надо предложить это в движок */ .mw-revision, #mw-revision-nav { margin-top: 0.5em; } /* Кнопки [показать]/[скрыть], создаваемые mw-collapsible */ .mw-parser-output .mw-collapsible-toggle:not(.mw-ui-button) { font-weight: normal; } /* Reduce page jumps by hiding collapsed/dismissed content */ .client-js .collapsible:not(.mw-made-collapsible).collapsed > tbody > tr:not(:first-child) { display: none; } /* РАСШИРЕНИЯ ------------------------------------- */ /* Исправление багов с запятыми и точками рядом с тэгами <math>, см. [[phab:T325625]] */ .mwe-math-element { white-space: nowrap; } /* Стили для расширения [[mw:Extension:Babel]] (03-09-17) */ /* Скрытие буквы N у родных языков, по аналогии со стандарными шаблонами */ .mw-babel-box-level-N { display: none; } /* FlaggedRevs */ .mw-fr-reviewlink, .fr-hist-basic-user, .fr-hist-basic-auto { font-weight: normal; font-size: 85%; } .flaggedrevs-pending { background: #ffc; } /* Remove popup from Content translation tool, if not opted in */ .cx-uls-relevant-languages-banner { display: none; } /* Покрасить "неприоритетные" ссылки в библиографических ссылках в черный цвет (касается только ссылок, генерируемых Lua) */ .wef_low_priority_links a, .wef_low_priority_links a.extiw, .wef_low_priority_links a.external, .wef_low_priority_links a:visited, .wef_low_priority_links a.extiw:visited, .wef_low_priority_links a.external:visited { color: var(--color-base, #202122); } /* РЕДАКТОРЫ -------------------------------------- */ /* Visual editor related */ .mw-ve-editNotice .mbox-image, .ve-active .ve-hide, .ve-show { display: none; } .ve-active div.ve-show, .ve-active p.ve-show { display: block; } .ve-active span.ve-show, .ve-active small.ve-show { display: inline; } .ve-active li.ve-show { display: list-item; } /* Костыль, исправляющий дублирование иконки в сообщениях об ошибках (Editnotice) при сохранении правки в визуальном редакторе */ .ve-ui-mwSaveDialog .oo-ui-flaggedElement-error.oo-ui-iconElement table.fmbox { margin-top: 0; } .ve-ui-mwSaveDialog .oo-ui-flaggedElement-error.oo-ui-iconElement .mbox-image { display: none; } /* ================================================ ОБЩИЕ КЛАССЫ ================================================ */ /* СПИСКИ ----------------------------------------- */ /* Style for horizontal lists (separator following item). @source mediawiki.org/wiki/Snippets/Horizontal_lists @revision 9 (2016-08-10) @author [[User:Edokter]] */ .hlist dl, .hlist.hlist ol, .hlist.hlist ul { margin: 0; padding: 0; } /* Display list items inline */ .hlist dd, .hlist dt, .hlist li { margin: 0; display: inline; } /* Display nested lists inline */ .hlist.inline, .hlist.inline dl, .hlist.inline ol, .hlist.inline ul, .hlist dl dl, .hlist dl ol, .hlist dl ul, .hlist ol dl, .hlist ol ol, .hlist ol ul, .hlist ul dl, .hlist ul ol, .hlist ul ul { display: inline; } /* Hide empty list items */ .hlist .mw-empty-li, .hlist .mw-empty-elt { display: none; } /* Generate bullets */ .hlist dt:after { content: ": "; } .hlist dd:after, .hlist li:after { content: "\00a0· "; font-weight: bold; } .hlist dd:last-child:after, .hlist dt:last-child:after, .hlist li:last-child:after { content: none; } /* Add parentheses around nested lists */ .hlist dd dd:first-child:before, .hlist dd dt:first-child:before, .hlist dd li:first-child:before, .hlist dt dd:first-child:before, .hlist dt dt:first-child:before, .hlist dt li:first-child:before, .hlist li dd:first-child:before, .hlist li dt:first-child:before, .hlist li li:first-child:before { content: " ("; font-weight: normal; } .hlist dd dd:last-child:after, .hlist dd dt:last-child:after, .hlist dd li:last-child:after, .hlist dt dd:last-child:after, .hlist dt dt:last-child:after, .hlist dt li:last-child:after, .hlist li dd:last-child:after, .hlist li dt:last-child:after, .hlist li li:last-child:after { content: ")"; font-weight: normal; } /* Put ordinals in front of ordered list items */ .hlist ol { counter-reset: listitem; } .hlist ol > li { counter-increment: listitem; } .hlist ol > li:before { content: " " counter(listitem) "\a0"; } .hlist dd ol > li:first-child:before, .hlist dt ol > li:first-child:before, .hlist li ol > li:first-child:before { content: " (" counter(listitem) "\a0"; } /* ПРИМЕЧАНИЯ ------------------------------------- */ ol.references { font-size: 100%; } .reflist, .references-small { font-size: 90%; margin-bottom: 0.5em; } .references-small ol.references { list-style-type: inherit; /* Enable custom list style types */ } /* highlight focused footnotes and references */ sup.reference:target, ol.references li:target, .highlight-target:target, cite:target, span.citation:target { background: var(--background-color-progressive-subtle, #eaf3ff); } sup.reference:target { font-weight: bold; } /* T156351: Support for Parsoid's Cite implementation */ span[rel="mw:referencedBy"] { counter-reset: mw-ref-linkback 0; } span[rel="mw:referencedBy"] > a::before { font-weight: bold; font-style: italic; font-size: 80%; /* To mimic the sub,sup font-size:80% rule at top of file */ content: counter( mw-ref-linkback, decimal ); } /* КОЛОНКИ ---------------------------------------- */ /* Reset top margin for lists embedded in columns */ div.columns { margin-top: 0.3em; } div.columns dl, div.columns ol, div.columns ul { margin-top: 0; } /* Avoid elements from breaking between columns */ .nocolbreak, div.columns li, div.columns dd dd { -webkit-column-break-inside: avoid; page-break-inside: avoid; break-inside: avoid-column; } /* ТАБЛИЦЫ ---------------------------------------- */ /* [[Википедия:Оформление таблиц]] */ .standard, .wide { /* For align=center tables dont use shorthand margin */ background:none; margin-top:1em; margin-bottom:1em; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-collapse: collapse; } .standard > tr > th, .standard > tr > td, .standard > * > tr > th, .standard > * > tr > td, .wide > tr > th, .wide > tr > td, .wide > * > tr > th, .wide > * > tr > td { border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0.2em 0.4em; } .standard > tr > th, .standard > * > tr > th, .wide > tr > th, .wide > * > tr > th { background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #eaf3ff); } .standard > caption, .wide > caption { font-weight: bold; } .wide { width: 100%; } table.graytable { background: var(--background-color-disabled-subtle, #eaecf0); padding: 1em; width: 100%; } table.graytable caption { padding-top: 0.5em; background: var(--background-color-disabled-subtle, #eaecf0); font-weight: bold; } table.graytable caption span.subcaption { font-size: 88.5%; font-weight: normal; } table.graytable th, table.graytable td { font-size: 88.5%; } /* Оформление ячеек */ tr.highlight th, table tr th.highlight { background: var(--ruwiki-background-color-blue150, #dcebff); } tr.highlight td, table tr td.highlight { background: var(--background-color-warning-subtle, #fef6e7); font-weight: normal; } tr.bright th, table tr th.bright { background: var(--ruwiki-background-color-blue200, #cfe3ff); } tr.bright td, table tr td.bright { background: var(--background-color-warning-subtle, #fef6e7); } tr.shadow th, tr.shadow td, table tr th.shadow, table tr td.shadow { background: var(--background-color-disabled-subtle, #eaecf0); } tr.dark th, tr.dark td, table tr th.dark, table tr td.dark { background: var(--background-color-disabled, #c8ccd1); } /* ================================================ ШАБЛОНЫ ================================================ */ .IPA, .Unicode { font-family: "Arial Unicode MS", "Lucida Sans Unicode", sans-serif; } /* КАРТОЧКА --------------------------------------- */ .infobox { border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); margin-bottom: .5em; margin-left: 1em; padding: .4em; float: right; clear: right; font-size: 90%; width: 23em; vertical-align: middle; text-align: left; line-height: 1.5em; border-collapse: separate; border-spacing: 2px; } .infobox > caption { font-size: 125%; font-weight: bold; padding: .2em; } .infobox td, .infobox th { vertical-align: top; } /* Компоненты карточки */ .infobox-above { background: var(--ruwiki-background-color-blue200, #cfe3ff); font-size: 120%; text-align: center; } .infobox-image { padding-left: 0; padding-right: 0; text-align: center; } .infobox-header { background: var(--ruwiki-background-color-blue150, #dcebff); text-align: center; } .infobox-below { background: var(--ruwiki-background-color-blue150, #dcebff); text-align: center; } /* Увеличение мелкого шрифта в блоках с уменьшенным текстом */ .infobox small, .navbox small, .references small { font-size: 90%; } /* НАВИГАЦИОННЫЙ ШАБЛОН --------------------------- */ /* Default style for navigation boxes */ .navbox { /* Navbox container style */ box-sizing: border-box; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); width: 100%; margin: 1em auto 0; /* Prevent preceding content from clinging to navboxes */ clear: both; font-size: 90%; text-align: center; padding: 3px; } .navbox-inner, .navbox-subgroup { width: 100%; } .navbox-group, .navbox-title, .navbox-abovebelow { padding: 0.25em 1em; /* Title, group and above/below styles */ text-align: center; } .navbox-title { line-height: 1.6em; /* Standard 1.6em for title */ } /* cell spacing for navbox cells */ tr + tr > .navbox-abovebelow, tr + tr > .navbox-group, tr + tr > .navbox-image, tr + tr > .navbox-list { /* Borders above 2nd, 3rd, etc. rows */ border-top: 2px solid #fdfdfd; /* Must match background color */ } th.navbox-group { /* Group style */ white-space: nowrap; /* @noflip */ text-align: right; } .navbox, .navbox-subgroup { background: #fdfdfd; /* Background color */ } .navbox-list { border-color: #fdfdfd; /* Must match background color */ } .navbox th, .navbox-title { background: var(--ruwiki-background-color-blue200, #cfe3ff); /* Level 1 color */ } .navbox-abovebelow, th.navbox-group, .navbox-subgroup .navbox-title { background: var(--ruwiki-background-color-blue150, #dcebff); /* Level 2 color */ } .navbox-subgroup .navbox-group, .navbox-subgroup .navbox-abovebelow { background: var(--background-color-progressive-subtle, #eaf3ff); /* Level 3 color */ } .navbox-even { background: #f3f5f7; /* Even row striping */ } .navbox-odd { background: transparent; /* Odd row striping */ } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .navbox, html.skin-theme-clientpref-night .navbox-subgroup { background: #171819; } html.skin-theme-clientpref-night .navbox-list { border-color: #171819; /* Must match background color */ } html.skin-theme-clientpref-night tr + tr > .navbox-abovebelow, html.skin-theme-clientpref-night tr + tr > .navbox-group, html.skin-theme-clientpref-night tr + tr > .navbox-image, html.skin-theme-clientpref-night tr + tr > .navbox-list { /* Borders above 2nd, 3rd, etc. rows */ border-top-color: #171819; /* Must match background color */ } html.skin-theme-clientpref-night .navbox-even { background: #202122; /* Even row striping */ } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .navbox, html.skin-theme-clientpref-os .navbox-subgroup { background: #171819; } html.skin-theme-clientpref-os .navbox-list { border-color: #171819; /* Must match background color */ } html.skin-theme-clientpref-os tr + tr > .navbox-abovebelow, html.skin-theme-clientpref-os tr + tr > .navbox-group, html.skin-theme-clientpref-os tr + tr > .navbox-image, html.skin-theme-clientpref-os tr + tr > .navbox-list { /* Borders above 2nd, 3rd, etc. rows */ border-top-color: #171819; /* Must match background color */ } html.skin-theme-clientpref-os .navbox-even { background: #202122; /* Even row striping */ } } .navbox .hlist td dl, .navbox .hlist td ol, .navbox .hlist td ul, .navbox td.hlist dl, .navbox td.hlist ol, .navbox td.hlist ul { padding: 1px 0 0; /* Adjust hlist padding in navboxes */ } .navbox .navbox { margin-top: 0; /* No top margin for nested navboxes */ } .navbox + .navbox { margin-top: -1px; /* Single pixel border between adjacent navboxes */ } /* [[Шаблон:Coord]] ------------------------------- */ #mw-indicator-0-coord + .mw-indicator { border-left: 1px solid #A7D7F9; margin-left: 0.25em; padding-left: 0.5em; } /* ================================================ СТРАНИЦЫ ================================================ */ /* [[Заглавная страница]] ------------------------- */ body.page-Заглавная_страница #ca-current, body.page-Заглавная_страница #ca-delete, body.page-Заглавная_страница #t-cite, body.page-Заглавная_страница #catlinks, body.page-Заглавная_страница #lastmod, body.page-Заглавная_страница #footer-info-lastmod, body.page-Заглавная_страница.action-view .mw-indicators, body.page-Заглавная_страница.action-view #siteSub, body.page-Заглавная_страница.action-view #contentSub, body.page-Заглавная_страница.action-view #contentSub2, body.page-Заглавная_страница.action-view #mw-data-after-content { display: none !important; } n610l4ilb3159l311jbkfb9mh9u03nq Ло:Масал 10 3185 73908 26412 2026-04-04T20:02:20Z Daysiy 32 Daysiy цӀи хийцай [[Ло:Пример]] → «[[Ло:Масал]]» 26412 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Example|main}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> cngj967urc5a1hln82867wzdbuhtchm Модуль:Example 828 3186 73911 26413 2026-04-04T20:04:25Z Daysiy 32 73911 Scribunto text/plain local p = {} -- вызов шаблона, при ошибке возвращает пустую строку local function expand(frame, tname, targs) local success, result = pcall( frame.expandTemplate, frame, {title = tname, args = targs} ) if success then return result else return '' end --return frame:expandTemplate({title = tname, args = args}) end --удаляет из параметров вписанные через HTML-сущности "<nowiki>" и заменяет "{{=}}" на "=" для вызова шаблона local function process_nowiki_equals(str) str = str:gsub('&lt;nowiki>', ''):gsub('&lt;/nowiki>', '') :gsub('&lt;nowiki&gt;', ''):gsub('&lt;/nowiki&gt;', '') :gsub('&#123;&#123;&#61;&#125;&#125;', '=') :gsub('&#123;{&#61;}&#125;', '=') :gsub('{&#123;&#61;&#125;}', '=') :gsub('{{=}}', '=') :gsub('&amp;', '&') return str end function p.main(frame) local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local yesno = require('Module:Yesno') local template_code = require('Module:Template call code')._main local copy = require('Module:TableTools').shallowClone local args = copy(getArgs(frame, {trim = false, removeBlanks = false})) local alias = args._alias local tag = args._tag local sep = args._sep and args._sep .. ' ' local prefix = args._prefix or args['_pre-text'] or '' local postfix = args._postfix or args['_post-text'] or '' local nocat = yesno(args._nocat, false) local style = args._style if style == '' then style = nil end -- передаётся шаблоном {{стопка примеров}}, один разделитель на все примеры local comment_sep = args._comment_sep local comment = args._comment -- полезно в шаблоне {{стопка примеров}} (это просто текст в конце) local after = args._after or '' -- полезно в шаблоне {{стопка примеров}} (это просто текст в начале) local before = args._before and args._before .. ' ' or '' if style == 'pre' or style == '*pre' or style == 'pre↓' or style == '*pre↓' then tag = tag or 'pre' end if style == 'pre' or style == '*pre' then sep = sep or '\n' elseif style == 'pre↓' or style == '*pre↓' then sep = sep or expand(frame, 'sp-down', {'', '-0.5em'}) end if style == '*pre' or style == '*pre↓' then before = '<ul><li>' .. before after = after .. '</li></ul>' end if style == 'wikitable' then tag = tag or 'kbd' sep = sep or '\n| ' comment_sep = '\n| ' end tag = tag or 'code' sep = sep or '→ ' comment_sep = comment_sep or ' &nbsp;' if comment then if not style then comment = '<small>' .. comment .. '</small>' end after = comment_sep .. comment .. after end local _args = copy(args) _args._style = args._codestyle _args._comment = args._codecomment _args._tag = tag _args._prefix = prefix _args._postfix = postfix _args._nowiki = true if args._alias then table.insert(_args, 1, args._alias) elseif args._template then table.insert(_args, 1, args._template) end local nwt = template_code(_args, {withoutParams = false}) local tname = args._template or args[1] if tname == nil then -- если имя шаблона содержит знак "=" (работает, только если нет неименованных параметров) local nextfunc, static, cur = pairs(args) local k, v = nextfunc(static, cur) if k ~= nil and type(k) ~= 'number' and not k:find('^_') then -- именованные параметры, исключая модификаторы внешнего вида tname = k .. "=" .. v args[k] = nil --больше этот параметр нам не пригодится end elseif not args._template then -- Имя вызываемого шаблона в неименованном первом параметре (или же взято из названия страницы или -- из именованного параметра в отсутствие неименованных — в следующей строчке вреда нет в любом случае), -- больше его обрабатывать не надо table.remove(args, 1) end if tname == '' or tname == nil then -- при опущенном первом параметре берём имя шаблона из названия страницы tname = mw.title.getCurrentTitle().rootText end local targs, equals_pos, param, value, left_shift = {}, 0, '', '', 0 for k, v in pairs(args) do if type(k) == 'number' then -- неименованные параметры equals_pos = v:find('=') if equals_pos and v:find('{{=}}') == equals_pos-2 then equals_pos = nil end if equals_pos then -- содержащие "=" преобразуем в именованные param = v:sub(1, equals_pos-1) value = v:sub(equals_pos+1) targs[param] = process_nowiki_equals(value) left_shift = left_shift + 1 -- переменная нужна, чтобы квазинумерованные параметры, переданные через "{{=}}", -- не сбивали порядок else -- истинно неименованные targs[k - left_shift] = process_nowiki_equals(v) end elseif not k:find('^_') then -- именованные параметры, исключая модификаторы внешнего вида targs[k] = process_nowiki_equals(v) end end if nocat then targs['nocat'] = 1 end local expand_result = tostring(expand(frame, tname, targs)) if expand_result:sub(1, 2) == '{|' then sep = sep .. '\n' end return before .. tostring(nwt) .. ' ' .. sep .. prefix .. expand_result .. postfix .. after end return p 32im0x2ddmjim1lnfw2bnajakk5hvjy Ло:НП+Россия 10 3923 73934 71480 2026-04-05T09:19:36Z Daysiy 32 73934 wikitext text/x-wiki {{НП | имя = НП+Россия | from = {{{from|}}} | статус = {{{2|{{{статус|}}}}}} | ингушское название = {{{1|{{{ингушское название|}}}}}} | оригинальное название = {{{оригинальное название|}}} | изображение = {{{изображение|}}} | описание изображения = {{{описание изображения|}}} | подчинение = {{{подчинение|}}} | страна = Россия | герб = {{{герб|}}} | флаг = {{{флаг|}}} | описание герба = {{{описание герба|}}} | описание флага = {{{описание флага|}}} | ширина герба = {{{ширина герба|}}} | ширина флага = {{{ширина флага|}}} | вместо герба = {{{вместо герба|}}} | вместо флага = {{{вместо флага|}}} | lat_dir =N|lat_deg= {{{lat_deg|}}}|lat_min= {{{lat_min|}}}|lat_sec={{{lat_sec|}}} | lon_dir ={{#if:{{{lon_dir|}}}|{{{lon_dir}}}|E}}|lon_deg={{{lon_deg|}}}|lon_min={{{lon_min|}}}|lon_sec={{{lon_sec|}}} | CoordAddon = {{{CoordAddon|}}} | CoordScale = {{{CoordScale|}}} | основные НП на карте = 1 | свернуть карты = {{{свернуть карты|}}} | карта страны = {{{карта страны|}}} | карта региона = {{{карта региона|}}} | карта района = {{{карта района|}}} | вид региона = Федеративное устройство России{{!}}Федерацен субъект | регион = {{{регион|}}} | регион в таблице = {{{регион в таблице|}}} | вид района = {{#if:{{{вид района|}}}|{{{вид района|}}}|Муниципальни шахьар}} | район = {{{район|}}} | район в таблице = {{{район в таблице|}}} | метка A = {{{метка A|}}}| ссылка A = {{{ссылка A|}}} | lat_deg A = {{{lat_deg A|}}}| lat_min A = {{{lat_min A|}}}| lon_deg A = {{{lon_deg A|}}}| lon_min A = {{{lon_min A|}}} | A в страну = {{{A в страну|}}}| A в регион = {{{A в регион|}}}| A в район = {{{A в район|}}} | метка B = {{{метка B|}}}| ссылка B = {{{ссылка B|}}} | lat_deg B = {{{lat_deg B|}}}| lat_min B = {{{lat_min B|}}}| lon_deg B = {{{lon_deg B|}}}| lon_min B = {{{lon_min B|}}} | B в страну = {{{B в страну|}}}| B в регион = {{{B в регион|}}}| B в район = {{{B в район|}}} | метка C = {{{метка C|}}}| ссылка C = {{{ссылка C|}}} | lat_deg C = {{{lat_deg C|}}}| lat_min C = {{{lat_min C|}}}| lon_deg C = {{{lon_deg C|}}}| lon_min C = {{{lon_min C|}}} | C в страну = {{{C в страну|}}}| C в регион = {{{C в регион|}}}| C в район = {{{C в район|}}} | метка D = {{{метка D|}}}| ссылка D = {{{ссылка D|}}} | lat_deg D = {{{lat_deg D|}}}| lat_min D = {{{lat_min D|}}}| lon_deg D = {{{lon_deg D|}}}| lon_min D = {{{lon_min D|}}} | D в страну = {{{D в страну|}}}| D в регион = {{{D в регион|}}}| D в район = {{{D в район|}}} | в страну = {{{в страну|}}}| в регион = {{{в регион|}}}| в район = {{{в район|}}} | вид общины = {{{вид поселения|}}} | община = {{{поселение|}}} | община в таблице = {{{поселение в таблице|}}} | внутреннее деление = {{{внутреннее деление|}}} | вид главы = {{{вид главы|}}} | глава = {{{глава|}}} | дата основания = {{{дата основания|}}} | первое упоминание = {{{первое упоминание|}}} | прежние имена = {{{прежние имена|}}} | статус с = {{{статус с|}}} | статус 1 = {{{статус 1|}}} | статус 1 с = {{{статус 1 с|}}} | статус 2 = {{{статус 2|}}} | статус 2 с = {{{статус 2 с|}}} | площадь = {{{площадь|}}} | высота центра НП = {{{высота центра НП|}}} | климат = {{{климат|}}} | официальный язык = {{НП/Официальный язык/Россия|{{{регион|}}}}} | население = {{{население|}}} | год переписи = {{{год переписи|}}} | плотность = {{formatnum: {{formatnum:{{{плотность|}}}|R}} }} | агломерация = {{{агломерация|}}} | население агломерации = {{{население агломерации|}}} | национальный состав = {{{национальный состав|}}} | конфессиональный состав = {{{конфессиональный состав|}}} | этнохороним = {{{этнохороним|}}} | часовой пояс = {{НП/Часовой пояс/Россия|{{{регион|}}}|{{{район|}}}|{{{русское название}}}}} | телефонный код = {{#if:{{{телефонный код|}}}|+7 {{{телефонный код|}}}}} | почтовый индекс = {{{почтовый индекс|}}} | почтовые индексы = {{{почтовые индексы|}}} | автомобильный код = - | вид идентификатора = Общероссийский классификатор объектов административно-территориального деления{{!}}Код ОКАТО | цифровой идентификатор = {{wikidata|p721|{{{цифровой идентификатор|}}}|from={{{from|}}}}} | вид идентификатора 2 = Общероссийский классификатор территорий муниципальных образований{{!}}Код ОКТМО | цифровой идентификатор 2 = {{wikidata|p764|{{{цифровой идентификатор 2|}}}|from={{{from|}}}}} |вид идентификатора 3 = Государственный каталог географических названий{{!}}Номер в ГКГН |цифровой идентификатор 3 = {{wikidata|p1397|{{{цифровой идентификатор 3|}}}|from={{{from|}}}}} | категория в Commons = {{{категория в Commons|}}} | сайт = {{{сайт|}}} | язык сайта = {{{язык сайта|}}} | язык сайта 2 = {{{язык сайта 2|}}} | язык сайта 3 = {{{язык сайта 3|}}} | язык сайта 4 = {{{язык сайта 4|}}} | язык сайта 5 = {{{язык сайта 5|}}} | add1n = {{{add1n|}}} | add1 = {{{add1|}}} | add2n = {{{add2n|}}} | add2 = {{{add2|}}} | add3n = {{{add3n|}}} | add3 = {{{add3|}}} }}<!-- -->{{#if: {{NAMESPACE}} ||<!-- -->{{#if:{{{цифровой идентификатор|}}} |{{#ifeq:{{{цифровой идентификатор|}}}|{{#property:P721}}||[[Category:Википеди:ОКАТО кода локальни значени тара яц Викидараш чу долчунна]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{цифровой идентификатор 2|}}}|{{#ifeq:{{{цифровой идентификатор 2|}}}|{{#property:P764}}||[[Category:Википеди:ОКТМО кода локальни значени тара яц Викидараш чу долчунна]]}}}}<!-- -->}}<!-- --><noinclude>{{doc}}</noinclude> tjrco0ux4d8jhem3e5l6ekyu1uyyf44 Ло:НП 10 3924 73935 71464 2026-04-05T09:42:51Z Daysiy 32 73935 wikitext text/x-wiki {{Карточка |имя = {{#if: {{{имя|}}} | {{{имя}}} | НП }} |автозаголовки = нет |from = {{{from|}}} |стиль_меток = width:40%; |стиль_текста = width:60%; |вверху0 = {{#if: {{{статус|}}} | {{ucfirst:{{{статус|}}}}} | Нах баха моттиг }} |вверху = {{карточка/название|{{{ингушское название|}}}|from={{{from|}}}}} |вверху3 = {{#ifeq: {{{оригинальное название|}}} | - || {{карточка/оригинал названия|{{карточка/официальное название|{{{оригинальное название|}}}|from={{{from|}}}}}|from={{{from|}}}}} }} |изображение = {{wikidata|p18|{{{изображение|}}}|size=290x435px|caption={{{описание изображения|}}}|from={{{from|}}}}} |текст1 = {{Карточка/флаг и герб | флаг = {{{флаг|}}} | флаг ширина = {{{ширина флага|}}} | флаг подпись = {{#if: {{{описание флага|}}} | [[{{{описание флага|}}}|{{#if: {{{вместо флага|}}} | {{{вместо флага|}}} | Байракх }}]] | {{if-wikidata|p163||{{wikidata|p163|text={{#if: {{{вместо флага|}}} | {{{вместо флага|}}} | Байракх }}|from={{{from|}}}}}|{{#if: {{{вместо флага|}}} | {{{вместо флага}}} | Байракх }}|from={{{from|}}}}} }} | герб = {{{герб|}}} | герб ширина = {{{ширина герба|}}} | герб подпись = {{#if: {{{описание герба|}}} | [[{{{описание герба|}}}|{{#if: {{{вместо герба|}}} | {{{вместо герба|}}} | Герб }}]] | {{if-wikidata|p237||{{wikidata|p237|text={{#if: {{{вместо герба|}}} | {{{вместо герба|}}} | Герб }}|from={{{from|}}}}}|{{#if: {{{вместо герба|}}} | {{{вместо герба}}} | Герб }}|from={{{from|}}}}} }} | from = {{{from|}}} }} |стиль_текста1 = padding:0; |текст2 = {{wikidata-coords|coord|coord |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |coord = {{{координаты|}}} |type = city |region = {{ISO 3166|{{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}}} |scale = {{#if: {{{CoordScale|}}} | {{{CoordScale}}} | 100000 }} |display = {{#if: {{{display|}}} | {{{display}}} | title,inline }} |from = {{{from|}}} }} |стиль_текста2 = text-align: center; padding-bottom:0.25em; |метка3 = {{#if: {{{вид территории|}}} | {{{вид территории}}} | Паччахьалкхе }} |текст3 = {{#if: {{{территория в таблице|}}} | {{{территория в таблице}}} | {{#ifexist: Ло:Флагификация/{{{страна|}}} | {{Флагификация|{{{страна|}}}}} | {{{страна|}}} }} }} |викиданные3 = p17 |метка4 = Статус |текст4 = {{{подчинение|}}} |метка5 = {{#if: {{{вид региона|}}} | [[{{#ifexist: {{{вид региона}}} ({{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}) | {{{вид региона}}} ({{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}){{!}}{{ucfirst:{{{вид региона}}}}} | {{ucfirst:{{{вид региона}}}}} }}]] | Регион }} |текст5 = {{#if: {{{отображаемый регион|}}} | {{{отображаемый регион}}} | {{#if: {{{регион в таблице|}}} | [[{{{регион в таблице}}}]] | {{#if: {{{регион|}}} | [[{{{регион}}}]] }} }} }} |метка6 = {{{вид административной единицы|Административни цхьоале}}} |текст6 = {{{административная единица|}}} |метка7 = {{#if: {{{отображаемый вид района|}}} | {{{отображаемый вид района}}} | {{#if: {{{вид района|}}} | [[{{#ifexist: {{{вид района}}} ({{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}) | {{{вид района}}} ({{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}){{!}}{{ucfirst:{{{вид района}}}}} | {{ucfirst:{{{вид района}}}}} }}]] | [[Шахьар]] }} }} |текст7 = {{#if: {{{отображаемый район|}}} | {{{отображаемый район}}} | {{#if: {{#if: {{{район в таблице|}}} | {{{район в таблице|}}} | {{{район|}}} }} | {{#if: {{{район в таблице|}}} | [[{{{район в таблице|}}}]] | [[{{{район|}}}]] }} }} }} |метка8 = {{#if: {{{вид округа общины|}}} | [[{{#ifexist: {{{вид округа общины}}} ({{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}) | {{{вид округа общины}}} ({{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}){{!}}{{ucfirst:{{{вид округа общины}}}}} | {{ucfirst:{{{вид округа общины}}}}} }}]] | [[Шахьар]] }} |текст8 = {{#if: {{#if: {{{округ общины в таблице|}}} | {{{округ общины в таблице|}}} | {{{округ общины|}}} }} | {{#if: {{{округ общины в таблице|}}} | [[{{{округ общины в таблице|}}}]] | [[{{{округ общины|}}}]] }} }} |метка9 = {{#if: {{{отображаемый вид общины|}}} | {{{отображаемый вид общины}}} | {{#if: {{{вид общины|}}} | [[{{#ifexist: {{{вид общины}}} ({{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}) | {{{вид общины}}} ({{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}){{!}}{{ucfirst:{{{вид общины}}}}} | {{ucfirst:{{{вид общины}}}}} }}]] | [[Община (административно-территориальная единица)|Община]] }} }} |текст9 = {{#if: {{{отображаемая община|}}} | {{{отображаемая община}}} | {{#if: {{#if: {{{община в таблице|}}} | {{{община в таблице|}}} | {{{община|}}} }} | {{#if: {{{община в таблице|}}} | [[{{{община в таблице|}}}]] | [[{{{община|}}}]] }} }} }} |метка10 = Чура екъаялар |текст10 = {{{внутреннее деление|}}} |метка11 = {{#if: {{{вид главы|}}} | {{ucfirst:{{{вид главы}}}}} | Дá }} |текст11 = {{wikidata|p6[!p582]|{{{глава|}}}|from={{{from|}}}}} |заголовок12 = Тархьари географии |метка13 = Йиллай |текст13 = {{{дата основания|}}} |викиданные13 = p571 |метка14 = Хьалхара хьоахаяр |текст14 = {{#if: {{{первое упоминание|}}} | {{#ifeq: {{{первое упоминание|}}} | - | - | {{#ifexist: {{{первое упоминание}}} | [[{{{первое упоминание}}}]] | {{{первое упоминание}}} }} }} }} |викиданные14 = p1249 |метка15 = Хьалхагӏа хинна цӏераш |текст15 = {{{прежние имена|}}} |метка16 = {{#switch: {{ucfirst:{{{статус|Населённый пункт}}}}} | Посёлок городского типа | Поселок городского типа = [[Посёлок городского типа|ПГТ]]&nbsp;я | {{ucfirst:{{{статус|Населённый пункт}}}}}&nbsp;я }} |текст16 = {{{статус с|}}} |метка17 = {{{статус 1}}} я |текст17 = {{{статус 1 с|}}} |метка18 = {{{статус 2}}} я |текст18 = {{{статус 2 с|}}} |метка19 = Майда |текст19 = {{#if: {{{площадь|}}} | {{#ifeq: {{{площадь|}}} | - | - | {{{площадь|}}} км²{{#if: {{{примечание к площади|}}} | {{{примечание к площади}}} }} }} }} |викиданные19 = p2046 |метка20 = {{#if: {{{вид высоты|}}} | {{ucfirst:{{{вид высоты}}}}} | [[Высота над уровнем моря|Лакхал]] }} |текст20 = {{#if: {{{высота центра НП|}}} | {{#ifeq: {{{высота центра НП|}}} | - | - | {{{высота центра НП}}} м }} }} |викиданные20 = p2044 |метка21 = [[ӏалама лоаттам]] |текст21 = {{{климат|}}} |викиданные21 = P2564 |метка22 = [[Сахьата оаса]] |текст22 = {{#if: {{{часовой пояс|}}} | {{НП/Формат времени|часовой пояс={{{часовой пояс}}}|DST={{{DST|}}}}} }} |викиданные22 = P421 |заголовок23 = {{#if: {{wikidata|p1082|{{{население|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}} | Бахархой }} |метка24 = Бахархой |текст24 = {{#if: {{{население|}}} | {{#ifeq: {{{население|}}} | - | - | {{nobr|1={{{население|}}}&nbsp;{{str ≥ len | {{{население|}}} | 10 | {{#iferror: {{plural:{{formatnum:{{#invoke:String|match|{{{население|}}}|>?([%d%s]+)%c}}|R}}|саг|саг|саг}} | саг }} | {{plural:{{formatnum:{{{население|}}}|R}}|саг|саг|саг}} }} {{#if: {{{год переписи|}}} | (<span data-wikidata-qualifier-id="P585">{{{год переписи}}}</span>) }}}} }} }} |викиданные24 = p1082 |метка25 = Айххал |текст25 = {{#if: {{{плотность|}}} | {{{плотность}}}&nbsp;саг/км² }} |метка26 = Агломераци |текст26 = {{{агломерация|}}} |метка27 = Агломераце бахархой |текст27 = {{{население агломерации|}}} |метка28 = Къамаш |текст28 = {{{национальный состав|}}} |метка29 = Динаш |текст29 = {{{конфессиональный состав|}}} |метка30 = [[Название жителей|Бахархой цӏераш]] |текст30 = {{{наименование жителей|{{{этнохороним|}}}}}} |метка31 = Паччахьалкхен мотт |текст31 = {{#if: {{{официальный язык|}}} | {{#ifeq: {{{официальный язык|}}} | - | - | {{#ifexist: {{{официальный язык}}} мотт | [[{{{официальный язык}}} мотт{{!}}{{{официальный язык}}}]] | [[{{{официальный язык}}}]] }} }} }}{{#if: {{{официальный язык-ref|}}} | {{anchor|_lang_ref}} [[#_lang_note|'''*''']] }} |викиданные31 = P37 |заголовок32 = {{#if: {{wikidata|p473|{{{телефонный код|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}}{{wikidata|p281|{{{почтовые индексы|}}}{{{почтовый индекс|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}}{{wikidata|p395|{{{автомобильный код|}}}{{{цифровой идентификатор|}}}{{{цифровой идентификатор 2|}}}{{{цифровой идентификатор 3|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}} | Дагарга идентификатораш }} |метка33 = [[Телефонный план нумерации|Телефона код]] |текст33 = {{Телефонный код|{{wikidata|p473|{{{телефонный код|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}}|{{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}}} |метка34 = {{wikidata plural switch|P123|{{{почтовые индексы}}}{{{почтовый индекс|}}}|[[Почтовый индекс]]|[[Почтовый индекс|Пошта индексаш]]}} |текст34 = {{{почтовые индексы|}}}{{{почтовый индекс|}}} |викиданные34 = P281 |метка35 = [[Автомобильный номер|Машений код]] |текст35 = {{{автомобильный код|}}} |викиданные35 = P395 |метка36 = [[{{ucfirst:{{{вид идентификатора}}}}}]] |текст36 = {{{цифровой идентификатор|}}} |метка37 = [[{{ucfirst:{{{вид идентификатора 2}}}}}]] |текст37 = {{{цифровой идентификатор 2|}}} |метка38 = [[{{ucfirst:{{{вид идентификатора 3}}}}}]] |текст38 = {{{цифровой идентификатор 3|}}} |заголовок39 = {{#if: {{{add1n|}}}{{{add1|}}}{{{add2n|}}}{{{add2|}}}{{{add3n|}}}{{{add3|}}} | Кхыдар }} |заголовок40 = {{#if: {{{add1|}}} || {{{add1n|}}} }} |метка40 = {{{add1n|}}} |текст40 = {{{add1|}}} |заголовок41 = {{#if: {{{add2|}}} || {{{add2n|}}} }} |метка41 = {{{add2n|}}} |текст41 = {{{add2|}}} |заголовок42 = {{#if: {{{add3|}}} || {{{add3n|}}} }} |метка42 = {{{add3n|}}} |текст42 = {{{add3|}}} |текст43 = {{#if: {{{сайт|}}} | <hr> }} |класс43 = nomobile |текст44 = {{#if: {{{сайт|}}} | <span style="word-break:break-word;"><!-- Костыль для Хрома, чтобы адрес сайта переносился, а язык — нет -->{{URL|{{{сайт}}}}}</span>{{#if: {{{язык сайта|}}} | {{#if: {{{язык сайта 2|}}} | <br> }}&#32;<span style="margin-left:-0.25em;">{{ref|{{{язык сайта}}}}} }}{{#if: {{{язык сайта 2|}}} | {{ref|{{{язык сайта 2}}}}} }}{{#if: {{{язык сайта 3|}}} | {{ref|{{{язык сайта 3}}}}} }}{{#if: {{{язык сайта 4|}}} | {{ref|{{{язык сайта 4}}}}} }}{{#if: {{{язык сайта 5|}}} | {{ref|{{{язык сайта 5}}}}} }}{{#if: {{{язык сайта|}}} | </span> }} }} |викиданные44 = p856 |заголовок45 = {{#if: {{{lat_deg|}}}{{wikidata|p625|plain=true|from={{{from|}}}}} | {{#ifeq: {{{карта страны|}}}{{{карта региона|}}}{{{карта района|}}} | 000 || {{#ifexpr: {{REVISIONSIZE}} < 10240 | <span style="border-bottom:1px dotted;">Хьагойта/дӏахьуладе карташ</span> }} }} }} |стиль_заголовка45 = min-width: 297px; font-weight:normal; |класс45 = mw-customtoggle-maps1 nomobile noprint |текст46 = {{#if: {{{lat_deg|}}}{{wikidata|p625|plain=true|from={{{from|}}}}} | {{#ifeq: {{{карта страны|}}}{{{карта региона|}}}{{{карта района|}}} | 000 || {{#ifexpr: {{REVISIONSIZE}} < 10240 | <div class="mw-collapsible {{#if: {{{развернуть карты|}}} || mw-collapsed }}" id="mw-customcollapsible-maps1"> <div class="mw-collapsible-content" style="margin-top: 2px;"> }} }}{{#if: {{{основные НП на карте|}}} | {{wikidata-coords|НП/ПозКарта+|coord |русское название = {{карточка/название|{{{русское название|}}}|from={{{from|}}}}} |coord = {{{координаты|}}} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |страна = {{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }} |территория в таблице = {{{территория в таблице|}}} |карта страны = {{{карта страны|}}} |в страну = {{{в страну|}}} |A в страну = {{{A в страну|}}} |B в страну = {{{B в страну|}}} |C в страну = {{{C в страну|}}} |D в страну = {{{D в страну|}}} |регион = {{{регион|}}} |регион в таблице = {{{регион в таблице|}}} |карта региона = {{{карта региона|}}} |в регион = {{{в регион|}}} |A в регион = {{{A в регион|}}} |B в регион = {{{B в регион|}}} |C в регион = {{{C в регион|}}} |D в регион = {{{D в регион|}}} |район = {{{район|}}} |район в таблице = {{ucfirst: {{{район в таблице|}}} }} |карта района = {{{карта района|}}} |в район = {{{в район|}}} |A в район = {{{A в район|}}} |B в район = {{{B в район|}}} |C в район = {{{C в район|}}} |D в район = {{{D в район|}}} |метка A = {{{метка A|}}} |ссылка A = {{{ссылка A|}}} |lat_deg A = {{{lat_deg A|}}} |lat_min A = {{{lat_min A|}}} |lat_sec A = {{{lat_sec A|}}} |lon_deg A = {{{lon_deg A|}}} |lon_min A = {{{lon_min A|}}} |lon_sec A = {{{lon_sec A|}}} |метка B = {{{метка B|}}} |ссылка B = {{{ссылка B|}}} |lat_deg B = {{{lat_deg B|}}} |lat_min B = {{{lat_min B|}}} |lat_sec B = {{{lat_sec B|}}} |lon_deg B = {{{lon_deg B|}}} |lon_min B = {{{lon_min B|}}} |lon_sec B = {{{lon_sec B|}}} |метка C = {{{метка C|}}} |ссылка C = {{{ссылка C|}}} |lat_deg C = {{{lat_deg C|}}} |lat_min C = {{{lat_min C|}}} |lat_sec C = {{{lat_sec C|}}} |lon_deg C = {{{lon_deg C|}}} |lon_min C = {{{lon_min C|}}} |lon_sec C = {{{lon_sec C|}}} |метка D = {{{метка D|}}} |ссылка D = {{{ссылка D|}}} |lat_deg D = {{{lat_deg D|}}} |lat_min D = {{{lat_min D|}}} |lat_sec D = {{{lat_sec D|}}} |lon_deg D = {{{lon_deg D|}}} |lon_min D = {{{lon_min D|}}} |lon_sec D = {{{lon_sec D|}}} |from = {{{from|}}} }} | {{wikidata-coords|НП/ПозКарта|coord |русское название = {{карточка/название|{{{русское название|}}}|from={{{from|}}}}} |coord = {{{координаты|}}} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |страна = {{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }} |странакарта = {{{странакарта|}}} |название странакарта = {{{название странакарта|}}} |регионкарта = {{{регионкарта|}}} |название регионкарта = {{{название регионкарта|}}} |странакарта position = {{{странакарта position|}}} |регионкарта position = {{{регионкарта position|}}} |районкарта position = {{{районкарта position|}}} |карта страны = {{{карта страны|}}} |регион = {{{регион|}}} |карта региона = {{{карта региона|}}} |район = {{{район|}}} |карта района = {{{карта района|}}} |from = {{{from|}}} }} }}{{#ifeq: {{{карта страны|}}}{{{карта региона|}}}{{{карта района|}}} | 000 || {{#ifexpr: {{REVISIONSIZE}} < 10240 | </div></div> }} }} }} |стиль_текста46 = padding: 0 1px 1px 0; |внизу = {{карточка/Викисклад|{{{категория в Commons|}}}|nocat={{{nocat|}}}|from={{{from|}}}}} |внизу2 = {{карточка/Викигид|from={{{from|}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{NAMESPACE}}{{{nocat|}}} || <!-- -->[[Category:Нах баха моттигаш алапатах]]<!-- -->{{категория по дате|{{{дата основания|}}}|нах баха моттигаш|P571|cut-decade=1000|from={{{from|}}}}}<!-- -->{{Сортировка: по изображениям|{{{изображение|}}}|from={{{from|}}}|nocat={{{nocat|}}}|default-type=населённый пункт}}<!-- -->{{#if: {{wikidata|p281|{{{почтовый индекс|}}}{{{почтовые индексы|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}} || [[Category:Нах баха моттигаш, пошта индекс йоацаш]] }}<!-- -->{{#if: {{wikidata|p17|{{{страна|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}} || [[Category:Нах баха моттигаш, паччахьалкхе белгалъяьккха йоацаш]] }}<!-- -->{{#if: {{{lat_deg|}}}{{{lon_deg|}}}{{wikidata|p625|plain=true|from={{{from|}}}}} || [[Category:Википеди:Нах баха моттигаш, географе координаташ белгалъяьккха йоацаш]] }}<!-- -->{{#if: {{wikidata|p1082|{{{население|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}} | {{#ifeq: {{wikidata|p1082|{{{население|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}} | 0 | [[Category:Нах баьха моттигаш]] }} | [[Category:Нах баха моттигаш, бахархой белгалбаьха боацаш]] }}<!-- -->{{НП/Категоризация по статусу|{{{статус|}}}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#ifeq: {{{имя|}}} | {{PAGENAME}} | [[Category:НБМ лера ларда тӀа дола лераш]] }}<noinclude>{{doc}}</noinclude> flujp2rjpupxs0mykrsbcq4lq57mqiq 73941 73935 2026-04-05T09:53:20Z Daysiy 32 73941 wikitext text/x-wiki {{Карточка |имя = {{#if: {{{имя|}}} | {{{имя}}} | НП }} |автозаголовки = нет |from = {{{from|}}} |стиль_меток = width:40%; |стиль_текста = width:60%; |вверху0 = {{#if: {{{статус|}}} | {{ucfirst:{{{статус|}}}}} | Нах баха моттиг }} |вверху = {{карточка/название|{{{ингушское название|}}}|from={{{from|}}}}} |вверху3 = {{#ifeq: {{{оригинальное название|}}} | - || {{карточка/оригинал названия|{{карточка/официальное название|{{{оригинальное название|}}}|from={{{from|}}}}}|from={{{from|}}}}} }} |изображение = {{wikidata|p18|{{{изображение|}}}|size=290x435px|caption={{{описание изображения|}}}|from={{{from|}}}}} |текст1 = {{Карточка/флаг и герб | флаг = {{{флаг|}}} | флаг ширина = {{{ширина флага|}}} | флаг подпись = {{#if: {{{описание флага|}}} | [[{{{описание флага|}}}|{{#if: {{{вместо флага|}}} | {{{вместо флага|}}} | Байракх }}]] | {{if-wikidata|p163||{{wikidata|p163|text={{#if: {{{вместо флага|}}} | {{{вместо флага|}}} | Байракх }}|from={{{from|}}}}}|{{#if: {{{вместо флага|}}} | {{{вместо флага}}} | Байракх }}|from={{{from|}}}}} }} | герб = {{{герб|}}} | герб ширина = {{{ширина герба|}}} | герб подпись = {{#if: {{{описание герба|}}} | [[{{{описание герба|}}}|{{#if: {{{вместо герба|}}} | {{{вместо герба|}}} | Герб }}]] | {{if-wikidata|p237||{{wikidata|p237|text={{#if: {{{вместо герба|}}} | {{{вместо герба|}}} | Герб }}|from={{{from|}}}}}|{{#if: {{{вместо герба|}}} | {{{вместо герба}}} | Герб }}|from={{{from|}}}}} }} | from = {{{from|}}} }} |стиль_текста1 = padding:0; |текст2 = {{wikidata-coords|coord|coord |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |coord = {{{координаты|}}} |type = city |region = {{ISO 3166|{{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}}} |scale = {{#if: {{{CoordScale|}}} | {{{CoordScale}}} | 100000 }} |display = {{#if: {{{display|}}} | {{{display}}} | title,inline }} |from = {{{from|}}} }} |стиль_текста2 = text-align: center; padding-bottom:0.25em; |метка3 = {{#if: {{{вид территории|}}} | {{{вид территории}}} | Паччахьалкхе }} |текст3 = {{#if: {{{территория в таблице|}}} | {{{территория в таблице}}} | {{#ifexist: Ло:Флагификация/{{{страна|}}} | {{Флагификация|{{{страна|}}}}} | {{{страна|}}} }} }} |викиданные3 = p17 |метка4 = Статус |текст4 = {{{подчинение|}}} |метка5 = {{#if: {{{вид региона|}}} | [[{{#ifexist: {{{вид региона}}} ({{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}) | {{{вид региона}}} ({{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}){{!}}{{ucfirst:{{{вид региона}}}}} | {{ucfirst:{{{вид региона}}}}} }}]] | Регион }} |текст5 = {{#if: {{{отображаемый регион|}}} | {{{отображаемый регион}}} | {{#if: {{{регион в таблице|}}} | [[{{{регион в таблице}}}]] | {{#if: {{{регион|}}} | [[{{{регион}}}]] }} }} }} |метка6 = {{{вид административной единицы|Административни цхьоале}}} |текст6 = {{{административная единица|}}} |метка7 = {{#if: {{{отображаемый вид района|}}} | {{{отображаемый вид района}}} | {{#if: {{{вид района|}}} | [[{{#ifexist: {{{вид района}}} ({{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}) | {{{вид района}}} ({{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}){{!}}{{ucfirst:{{{вид района}}}}} | {{ucfirst:{{{вид района}}}}} }}]] | [[Шахьар]] }} }} |текст7 = {{#if: {{{отображаемый район|}}} | {{{отображаемый район}}} | {{#if: {{#if: {{{район в таблице|}}} | {{{район в таблице|}}} | {{{район|}}} }} | {{#if: {{{район в таблице|}}} | [[{{{район в таблице|}}}]] | [[{{{район|}}}]] }} }} }} |метка8 = {{#if: {{{вид округа общины|}}} | [[{{#ifexist: {{{вид округа общины}}} ({{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}) | {{{вид округа общины}}} ({{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}){{!}}{{ucfirst:{{{вид округа общины}}}}} | {{ucfirst:{{{вид округа общины}}}}} }}]] | [[Шахьар]] }} |текст8 = {{#if: {{#if: {{{округ общины в таблице|}}} | {{{округ общины в таблице|}}} | {{{округ общины|}}} }} | {{#if: {{{округ общины в таблице|}}} | [[{{{округ общины в таблице|}}}]] | [[{{{округ общины|}}}]] }} }} |метка9 = {{#if: {{{отображаемый вид общины|}}} | {{{отображаемый вид общины}}} | {{#if: {{{вид общины|}}} | [[{{#ifexist: {{{вид общины}}} ({{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}) | {{{вид общины}}} ({{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}){{!}}{{ucfirst:{{{вид общины}}}}} | {{ucfirst:{{{вид общины}}}}} }}]] | [[Община (административно-территориальная единица)|Община]] }} }} |текст9 = {{#if: {{{отображаемая община|}}} | {{{отображаемая община}}} | {{#if: {{#if: {{{община в таблице|}}} | {{{община в таблице|}}} | {{{община|}}} }} | {{#if: {{{община в таблице|}}} | [[{{{община в таблице|}}}]] | [[{{{община|}}}]] }} }} }} |метка10 = Чура екъаялар |текст10 = {{{внутреннее деление|}}} |метка11 = {{#if: {{{вид главы|}}} | {{ucfirst:{{{вид главы}}}}} | Дá }} |текст11 = {{wikidata|p6[!p582]|{{{глава|}}}|from={{{from|}}}}} |заголовок12 = Тархьари географии |метка13 = Йиллай |текст13 = {{{дата основания|}}} |викиданные13 = p571 |метка14 = Хьалхара хьоахаяр |текст14 = {{#if: {{{первое упоминание|}}} | {{#ifeq: {{{первое упоминание|}}} | - | - | {{#ifexist: {{{первое упоминание}}} | [[{{{первое упоминание}}}]] | {{{первое упоминание}}} }} }} }} |викиданные14 = p1249 |метка15 = Хьалхагӏа хинна цӏераш |текст15 = {{{прежние имена|}}} |метка16 = {{#switch: {{ucfirst:{{{статус|Населённый пункт}}}}} | Посёлок городского типа | Поселок городского типа = [[Посёлок городского типа|ПГТ]]&nbsp;я | {{ucfirst:{{{статус|Населённый пункт}}}}}&nbsp;я }} |текст16 = {{{статус с|}}} |метка17 = {{{статус 1}}} я |текст17 = {{{статус 1 с|}}} |метка18 = {{{статус 2}}} я |текст18 = {{{статус 2 с|}}} |метка19 = Майда |текст19 = {{#if: {{{площадь|}}} | {{#ifeq: {{{площадь|}}} | - | - | {{{площадь|}}} км²{{#if: {{{примечание к площади|}}} | {{{примечание к площади}}} }} }} }} |викиданные19 = p2046 |метка20 = {{#if: {{{вид высоты|}}} | {{ucfirst:{{{вид высоты}}}}} | [[Высота над уровнем моря|Лакхал]] }} |текст20 = {{#if: {{{высота центра НП|}}} | {{#ifeq: {{{высота центра НП|}}} | - | - | {{{высота центра НП}}} м }} }} |викиданные20 = p2044 |метка21 = [[ӏалама лоаттам]] |текст21 = {{{климат|}}} |викиданные21 = P2564 |метка22 = [[Сахьата оаса]] |текст22 = {{#if: {{{часовой пояс|}}} | {{НП/Формат времени|часовой пояс={{{часовой пояс}}}|DST={{{DST|}}}}} }} |викиданные22 = P421 |заголовок23 = {{#if: {{wikidata|p1082|{{{население|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}} | Бахархой }} |метка24 = Бахархой |текст24 = {{#if: {{{население|}}} | {{#ifeq: {{{население|}}} | - | - | {{nobr|1={{{население|}}}&nbsp;{{str ≥ len | {{{население|}}} | 10 | {{#iferror: {{plural:{{formatnum:{{#invoke:String|match|{{{население|}}}|>?([%d%s]+)%c}}|R}}|саг|саг|саг}} | саг }} | {{plural:{{formatnum:{{{население|}}}|R}}|саг|саг|саг}} }} {{#if: {{{год переписи|}}} | (<span data-wikidata-qualifier-id="P585">{{{год переписи}}}</span>) }}}} }} }} |викиданные24 = p1082 |метка25 = Айххал |текст25 = {{#if: {{{плотность|}}} | {{{плотность}}}&nbsp;саг/км² }} |метка26 = Агломераци |текст26 = {{{агломерация|}}} |метка27 = Агломераце бахархой |текст27 = {{{население агломерации|}}} |метка28 = Къамаш |текст28 = {{{национальный состав|}}} |метка29 = Динаш |текст29 = {{{конфессиональный состав|}}} |метка30 = [[Название жителей|Бахархой цӏераш]] |текст30 = {{{наименование жителей|{{{этнохороним|}}}}}} |метка31 = Паччахьалкхен мотт |текст31 = {{#if: {{{официальный язык|}}} | {{#ifeq: {{{официальный язык|}}} | - | - | {{#ifexist: {{{официальный язык}}} мотт | [[{{{официальный язык}}} мотт{{!}}{{{официальный язык}}}]] | [[{{{официальный язык}}}]] }} }} }}{{#if: {{{официальный язык-ref|}}} | {{anchor|_lang_ref}} [[#_lang_note|'''*''']] }} |викиданные31 = P37 |заголовок32 = {{#if: {{wikidata|p473|{{{телефонный код|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}}{{wikidata|p281|{{{почтовые индексы|}}}{{{почтовый индекс|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}}{{wikidata|p395|{{{автомобильный код|}}}{{{цифровой идентификатор|}}}{{{цифровой идентификатор 2|}}}{{{цифровой идентификатор 3|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}} | Дагарга идентификатораш }} |метка33 = [[Телефонный план нумерации|Телефона код]] |текст33 = {{Телефонный код|{{wikidata|p473|{{{телефонный код|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}}|{{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }}}} |метка34 = {{wikidata plural switch|P123|{{{почтовые индексы}}}{{{почтовый индекс|}}}|[[Почтовый индекс]]|[[Почтовый индекс|Пошта индексаш]]}} |текст34 = {{{почтовые индексы|}}}{{{почтовый индекс|}}} |викиданные34 = P281 |метка35 = [[Автомобильный номер|Машений код]] |текст35 = {{{автомобильный код|}}} |викиданные35 = P395 |метка36 = [[{{ucfirst:{{{вид идентификатора}}}}}]] |текст36 = {{{цифровой идентификатор|}}} |метка37 = [[{{ucfirst:{{{вид идентификатора 2}}}}}]] |текст37 = {{{цифровой идентификатор 2|}}} |метка38 = [[{{ucfirst:{{{вид идентификатора 3}}}}}]] |текст38 = {{{цифровой идентификатор 3|}}} |заголовок39 = {{#if: {{{add1n|}}}{{{add1|}}}{{{add2n|}}}{{{add2|}}}{{{add3n|}}}{{{add3|}}} | Кхыдар }} |заголовок40 = {{#if: {{{add1|}}} || {{{add1n|}}} }} |метка40 = {{{add1n|}}} |текст40 = {{{add1|}}} |заголовок41 = {{#if: {{{add2|}}} || {{{add2n|}}} }} |метка41 = {{{add2n|}}} |текст41 = {{{add2|}}} |заголовок42 = {{#if: {{{add3|}}} || {{{add3n|}}} }} |метка42 = {{{add3n|}}} |текст42 = {{{add3|}}} |текст43 = {{#if: {{{сайт|}}} | <hr> }} |класс43 = nomobile |текст44 = {{#if: {{{сайт|}}} | <span style="word-break:break-word;"><!-- Костыль для Хрома, чтобы адрес сайта переносился, а язык — нет -->{{URL|{{{сайт}}}}}</span>{{#if: {{{язык сайта|}}} | {{#if: {{{язык сайта 2|}}} | <br> }}&#32;<span style="margin-left:-0.25em;">{{ref|{{{язык сайта}}}}} }}{{#if: {{{язык сайта 2|}}} | {{ref|{{{язык сайта 2}}}}} }}{{#if: {{{язык сайта 3|}}} | {{ref|{{{язык сайта 3}}}}} }}{{#if: {{{язык сайта 4|}}} | {{ref|{{{язык сайта 4}}}}} }}{{#if: {{{язык сайта 5|}}} | {{ref|{{{язык сайта 5}}}}} }}{{#if: {{{язык сайта|}}} | </span> }} }} |викиданные44 = p856 |заголовок45 = {{#if: {{{lat_deg|}}}{{wikidata|p625|plain=true|from={{{from|}}}}} | {{#ifeq: {{{карта страны|}}}{{{карта региона|}}}{{{карта района|}}} | 000 || {{#ifexpr: {{REVISIONSIZE}} < 10240 | <span style="border-bottom:1px dotted;">Хьагойта/дӏахьуладе карташ</span> }} }} }} |стиль_заголовка45 = min-width: 297px; font-weight:normal; |класс45 = mw-customtoggle-maps1 nomobile noprint |текст46 = {{#if: {{{lat_deg|}}}{{wikidata|p625|plain=true|from={{{from|}}}}} | {{#ifeq: {{{карта страны|}}}{{{карта региона|}}}{{{карта района|}}} | 000 || {{#ifexpr: {{REVISIONSIZE}} < 10240 | <div class="mw-collapsible {{#if: {{{развернуть карты|}}} || mw-collapsed }}" id="mw-customcollapsible-maps1"> <div class="mw-collapsible-content" style="margin-top: 2px;"> }} }}{{#if: {{{основные НП на карте|}}} | {{wikidata-coords|НП/ПозКарта+|coord |ингушское название = {{карточка/название|{{{ингушское название|}}}|from={{{from|}}}}} |coord = {{{координаты|}}} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |страна = {{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }} |территория в таблице = {{{территория в таблице|}}} |карта страны = {{{карта страны|}}} |в страну = {{{в страну|}}} |A в страну = {{{A в страну|}}} |B в страну = {{{B в страну|}}} |C в страну = {{{C в страну|}}} |D в страну = {{{D в страну|}}} |регион = {{{регион|}}} |регион в таблице = {{{регион в таблице|}}} |карта региона = {{{карта региона|}}} |в регион = {{{в регион|}}} |A в регион = {{{A в регион|}}} |B в регион = {{{B в регион|}}} |C в регион = {{{C в регион|}}} |D в регион = {{{D в регион|}}} |район = {{{район|}}} |район в таблице = {{ucfirst: {{{район в таблице|}}} }} |карта района = {{{карта района|}}} |в район = {{{в район|}}} |A в район = {{{A в район|}}} |B в район = {{{B в район|}}} |C в район = {{{C в район|}}} |D в район = {{{D в район|}}} |метка A = {{{метка A|}}} |ссылка A = {{{ссылка A|}}} |lat_deg A = {{{lat_deg A|}}} |lat_min A = {{{lat_min A|}}} |lat_sec A = {{{lat_sec A|}}} |lon_deg A = {{{lon_deg A|}}} |lon_min A = {{{lon_min A|}}} |lon_sec A = {{{lon_sec A|}}} |метка B = {{{метка B|}}} |ссылка B = {{{ссылка B|}}} |lat_deg B = {{{lat_deg B|}}} |lat_min B = {{{lat_min B|}}} |lat_sec B = {{{lat_sec B|}}} |lon_deg B = {{{lon_deg B|}}} |lon_min B = {{{lon_min B|}}} |lon_sec B = {{{lon_sec B|}}} |метка C = {{{метка C|}}} |ссылка C = {{{ссылка C|}}} |lat_deg C = {{{lat_deg C|}}} |lat_min C = {{{lat_min C|}}} |lat_sec C = {{{lat_sec C|}}} |lon_deg C = {{{lon_deg C|}}} |lon_min C = {{{lon_min C|}}} |lon_sec C = {{{lon_sec C|}}} |метка D = {{{метка D|}}} |ссылка D = {{{ссылка D|}}} |lat_deg D = {{{lat_deg D|}}} |lat_min D = {{{lat_min D|}}} |lat_sec D = {{{lat_sec D|}}} |lon_deg D = {{{lon_deg D|}}} |lon_min D = {{{lon_min D|}}} |lon_sec D = {{{lon_sec D|}}} |from = {{{from|}}} }} | {{wikidata-coords|НП/ПозКарта|coord |ингушское название = {{карточка/название|{{{ингушское название|}}}|from={{{from|}}}}} |coord = {{{координаты|}}} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |страна = {{#if: {{{страна|}}} | {{{страна}}} | {{#property:p17|from={{{from|}}} }} }} |странакарта = {{{странакарта|}}} |название странакарта = {{{название странакарта|}}} |регионкарта = {{{регионкарта|}}} |название регионкарта = {{{название регионкарта|}}} |странакарта position = {{{странакарта position|}}} |регионкарта position = {{{регионкарта position|}}} |районкарта position = {{{районкарта position|}}} |карта страны = {{{карта страны|}}} |регион = {{{регион|}}} |карта региона = {{{карта региона|}}} |район = {{{район|}}} |карта района = {{{карта района|}}} |from = {{{from|}}} }} }}{{#ifeq: {{{карта страны|}}}{{{карта региона|}}}{{{карта района|}}} | 000 || {{#ifexpr: {{REVISIONSIZE}} < 10240 | </div></div> }} }} }} |стиль_текста46 = padding: 0 1px 1px 0; |внизу = {{карточка/Викисклад|{{{категория в Commons|}}}|nocat={{{nocat|}}}|from={{{from|}}}}} |внизу2 = {{карточка/Викигид|from={{{from|}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{NAMESPACE}}{{{nocat|}}} || <!-- -->[[Category:Нах баха моттигаш алапатах]]<!-- -->{{категория по дате|{{{дата основания|}}}|нах баха моттигаш|P571|cut-decade=1000|from={{{from|}}}}}<!-- -->{{Сортировка: по изображениям|{{{изображение|}}}|from={{{from|}}}|nocat={{{nocat|}}}|default-type=населённый пункт}}<!-- -->{{#if: {{wikidata|p281|{{{почтовый индекс|}}}{{{почтовые индексы|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}} || [[Category:Нах баха моттигаш, пошта индекс йоацаш]] }}<!-- -->{{#if: {{wikidata|p17|{{{страна|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}} || [[Category:Нах баха моттигаш, паччахьалкхе белгалъяьккха йоацаш]] }}<!-- -->{{#if: {{{lat_deg|}}}{{{lon_deg|}}}{{wikidata|p625|plain=true|from={{{from|}}}}} || [[Category:Википеди:Нах баха моттигаш, географе координаташ белгалъяьккха йоацаш]] }}<!-- -->{{#if: {{wikidata|p1082|{{{население|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}} | {{#ifeq: {{wikidata|p1082|{{{население|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}} | 0 | [[Category:Нах баьха моттигаш]] }} | [[Category:Нах баха моттигаш, бахархой белгалбаьха боацаш]] }}<!-- -->{{НП/Категоризация по статусу|{{{статус|}}}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#ifeq: {{{имя|}}} | {{PAGENAME}} | [[Category:НБМ лера ларда тӀа дола лераш]] }}<noinclude>{{doc}}</noinclude> h1dja30ukfqce89qkm7jlms6j0y5dzg Модуль:Template call code 828 4135 73920 50687 2026-04-04T20:40:00Z Daysiy 32 73920 Scribunto text/plain local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local ru = mw.language.new('ru') local p = {} -- Используется для того, чтобы можно было удалять элементы из таблицы local function copy(other) local res = {} for k, v in pairs(other) do res[k] = v end return res end local function makeInvokeFunc(funcName, flags) return function (frame) local args = copy(getArgs(frame, { trim = false, removeBlanks = false })) return p[funcName](args, flags) end end --предотвращает обработку вики-текста в отображении образца local function processText(str, nowiki) local res = str if nowiki then str = mw.text.unstripNoWiki(str) str = string.gsub(str, '%[', '&#91;') str = string.gsub(str, '%]', '&#93;') str = string.gsub(str, '<', '&lt;') str = string.gsub(str, '>', '&gt;') str = string.gsub(str, '{', '&#123;') str = string.gsub(str, '|', '&#124;') str = string.gsub(str, '}', '&#125;') str = string.gsub(str, '\'', '&#39;') str = string.gsub(str, '"', '&quot;') str = string.gsub(str, '(://)', '<span>%1</span>') end return str end local function addParams(args, params) local text, equals_pos, param, value = '', 0, '', '' local function addPipe() if params.spaced then text = text .. ' ' end text = text .. '<span class="' if not params.spaced then text = text .. ' ts-templateCallCode-pipe' end if not params.black then text = text .. ' ts-templateCallCode-weak' end -- &#124;, чтобы не трактовалось как разделитель ячеек в таблицах text = text .. '">&#124;</span>' end local beforeParam = '<span class="ts-templateCallCode-param">' local afterParam = '</span>' for k, v in pairs(args) do if type(k) == 'number' then -- Неименованные параметры if k >= params.from then equals_pos = v:find('=') if equals_pos and v:find('{{=}}') == equals_pos - 2 then equals_pos = nil end if equals_pos then -- Содержащие «=» преобразуем в именованные param = v:sub(1, equals_pos - 1) value = v:sub(equals_pos + 1) addPipe() text = text .. beforeParam .. processText(param, params.nowiki) .. '=' .. processText(value, params.nowiki) .. afterParam else -- Истинно неименованные addPipe() local paramValue = processText(v, params.nowiki) if #paramValue ~= 0 then text = text .. beforeParam .. paramValue .. afterParam end end end elseif not k:find('^_') then -- Именованные параметры, исключая модификаторы внешнего вида addPipe() text = text .. beforeParam .. processText(k, params.nowiki) .. '=' .. processText(v, params.nowiki) .. afterParam end end return text end function p._main(args, flags) local name = args[1] table.remove(args, 1) -- Вещи типа «=» в первом параметре if not name then for k, v in pairs(args) do if not k:find('^_') then name = k .. '=' .. v args[k] = nil break end end end local optpText if not flags.withoutParams then if name then local spanOffset = mw.ustring.find(name, '<span') -- След использования шаблона optp if spanOffset then optpText = mw.ustring.sub(name, spanOffset) name = mw.ustring.sub(name, 1, spanOffset - 1) end end end local yesno = require('Module:Yesno') local nolink, subst, podst, global, nav, noRedirect, ucFirst, black, nobr local tag, style, comment, lang, sister, global, textInPlaceOfName, namePrefix, prefix, postfix, nowiki local spaced, from if flags.withoutParams then for i, v in ipairs(args) do if v == 'nl' or v == 'nolink' then noLink = true elseif v == 's' then subst = true elseif v == 'п' then podst = true elseif v == 'g' then global = true elseif v == 'nav' then nav = true elseif v == 'noredir' then noRedirect = true elseif v == 'u' then ucFirst = true elseif v == 'b' then black = true elseif v == 'nobr' then nobr = true end end tag = args.tag or 'span' style = args.style comment = args.comment lang = args.lang sister = args.sister textInPlaceOfName = args.text namePrefix = args.nameprefix prefix = args.prefix postfix = args.postfix nowiki = args.nowiki else noLink = yesno(args._nolink or args._nl, false) or not yesno(args._link, false) subst = yesno(args._s, false) podst = yesno(args['_п'], false) global = yesno(args._g, false) nav = yesno(args._nav, false) noRedirect = yesno(args._noredir, false) ucFirst = yesno(args._u, false) black = yesno(args._b, false) nobr = yesno(args._nobr, false) tag = args._tag or 'span' style = args._style comment = args._comment lang = args._lang sister = args._sister textInPlaceOfName = args._text namePrefix = args._nameprefix prefix = args._prefix postfix = args._postfix nowiki = args._nowiki spaced = yesno(args._spaced, false) from = (tonumber(args._from) or 2) - 1 end global = global or name and mw.ustring.sub(name, 1, 1) == ':' black = black or tag ~= 'span' if textInPlaceOfName == '' then textInPlaceOfName = nil end if comment == '' then comment = nil end if lang == '' then lang = nil end if sister == '' then sister = nil end if namePrefix == '' then namePrefix = nil end if name then local trimmedName = mw.text.trim(name) if ru:lc(mw.ustring.sub(trimmedName, 1, 6)) == 'subst:' then subst = true name = mw.ustring.sub(trimmedName, 7) end if ru:lc(mw.ustring.sub(trimmedName, 1, 6)) == 'подст:' then podst = true name = mw.ustring.sub(trimmedName, 7) end end if subst then namePrefix = 'subst:' elseif podst then namePrefix = 'подст:' end local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle() -- При опущенном первом параметре берём имя шаблона из названия страницы if name == '' or not name then local currentTitleRoot = currentTitle.rootText if not ucFirst and ( ( ru:uc(currentTitleRoot) ~= currentTitleRoot and -- Книга:Литературное наследство, TranslateDate not mw.ustring.match(currentTitleRoot, '^[А-Яа-яA-Za-z]+:?[А-ЯA-Z]') ) or #currentTitleRoot == 1 ) then name = ru:lcfirst(currentTitleRoot) else name = currentTitleRoot end end -- Начинаем собирать код local linkBody, titleObject, linkBegin, linkDivider, linkEnd local prefixes = {} if lang then table.insert(prefixes, lang) end if sister then table.insert(prefixes, sister) end linkBody = table.concat(prefixes, ':') if #linkBody ~= 0 then linkBody = ':' .. linkBody end if mw.ustring.sub(name, 1, 1) ~= ':' then linkBody = linkBody .. ':' end if not global then linkBody = linkBody .. 'Template:' end linkBody = linkBody .. name titleObject = mw.title.new(linkBody) local noLink = noLink or currentTitle == titleObject if not noLink then if not noRedirect or ( noRedirect and not lang and not sister and not titleObject.exists ) then linkBegin = '[[' linkEnd = ']]' linkDivider = '|' else linkBegin = '[' linkEnd = ']' linkDivider = ' ' linkBody = titleObject:fullUrl('redirect=no') end end local text = '' if tag then text = text .. '<' .. tag .. ' class="ts-templateCallCode' if nobr then text = text .. ' nowrap' end text = text .. '"' if style then text = text .. ' style="' .. style .. '"' end text = text .. '>' end if prefix then text = text .. processText(prefix, nowiki) end text = text .. '<span class="' if not spaced then text = text .. ' ts-templateCallCode-opening' end if not black then text = text .. ' ts-templateCallCode-weak' end text = text .. '">{{' if namePrefix then text = text .. namePrefix end text = text .. '</span>' if nav and currentTitle == titleObject then text = text .. '\'\'\'' end text = text .. '<span class="ts-templateCallCode-templateName" data-navboxnavigation-link="0">' local commentedLabel if comment then -- https://phabricator.wikimedia.org/T200704 -- commentedLabel = mw.getCurrentFrame():expandTemplate({title = 'comment', args = {(textInPlaceOfName or name), comment}}) commentedLabel = '<span class="commentedText" title="' .. comment .. '" style="border-bottom: 1px dotted; cursor: help;">' .. (textInPlaceOfName or name) .. '</span>' end local label = (commentedLabel or textInPlaceOfName or name) if not noLink then if noRedirect then text = text .. '<span class="plainlinks">' end text = text .. linkBegin .. linkBody .. linkDivider .. label .. linkEnd if noRedirect then text = text .. '</span>' end else text = text .. label end text = text .. '</span>' if nav and currentTitle == titleObject then text = text .. '\'\'\'' end if not flags.withoutParams then if optpText then text = text .. optpText end text = text .. addParams(args, { spaced = spaced, black = black, nowiki = nowiki, from = from }) if spaced then text = text .. ' ' end end text = text .. '<span class="' if not spaced then text = text .. ' ts-templateCallCode-closing' end if not black then text = text .. ' ts-templateCallCode-weak' end text = text .. '">}}</span>' if postfix then text = text .. processText(postfix, nowiki) end if tag then text = text .. '</' .. tag .. '>' end local ts = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Модуль:Template call code/styles.css' } } return ts .. text end function p._onlyParams(args) local yesno = require('Module:Yesno') return addParams(args, { spaced = yesno(args._spaced, false), black = true, nowiki = yesno(args._nowiki, false), from = 1 }) end p.withoutParams = makeInvokeFunc('_main', {withoutParams = true}) p.withParams = makeInvokeFunc('_main', {withoutParams = false}) p.onlyParams = makeInvokeFunc('_onlyParams') return p mzlnushgv0vlvcfdbpmn0n87m19aglz Буро 0 4554 73898 73868 2026-04-04T19:35:51Z Daysiy 32 73898 wikitext text/x-wiki {{другие значения}} {{НП+Россия | статус = пхье | ингушское название = Буро | русское название = Владикавказ | оригинальное название = | изображение = View of Vladikavkaz.jpg | описание изображения = Буро тӀа [[Тийрк]]а йисте латтача [[Сунний маьждиг]]ах даьккха сурт | герб = Coat_of_arms_of_Vladikavkaz.png | описание герба = Буро герб | ширина герба = 120 | lat_deg = 43|lat_min = 01|lat_sec = 00 | lon_deg = 44|lon_min = 41|lon_sec = 00 | CoordScale = 150000 | регион = Северная Осетия | регион в таблице = ХӀирийче | вид района = Пхье округ | район = Буро | район в таблице = Владикавказ (городской округ){{!}}Буро | B в регион = нет | C в регион = нет | внутреннее деление = 4 шахьар | вид главы = Пхье́да́ | глава = Хадарцев Хазбе Махарбек | дата основания = [[1784|1784 шера]] | прежние имена = {{НП-ПН|1931|Буро, Владикавказ|1944|Орджоникидзе|1954|Дзауджикау|1990|Орджоникидзе}} | статус с = [[1860|1860 ш.]] денз | площадь = 291,61 | высота центра НП = 671 | климат = юкъара | население = {{ Население | Владикавказ | тс }} | год переписи = {{ Население | Владикавказ | г }} | плотность = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Население | Владикавказ | ч }} / 291.61 round 2 ) }} }} | национальный состав = [[осетины|хӀирий]], [[русские|эрсий]], [[армяне|эрмалой]], [[грузины|гуржий]], [[ингуши|гӀалгӀай]], [[азербайджанцы|гӀозлой]], [[украинцы|украинхой]], [[греки|яний]] | конфессиональный состав = [[православные|православни жӀаргахой]], [[мусульмане-сунниты|бусулбаш]] | этнохороним = бурохо, бурохой | часовой пояс = +3 | почтовый индекс = 362000 | почтовые индексы = 362ХХХ | телефонный код = 8672 | автомобильный код = 15 | цифровой идентификатор = 90401 | add1n = СовгӀаташ | add1 = {{орден Трудового Красного Знамени|тип=город}} }} '''Буро́''', е '''Буру''' ('''Buru''') ({{lang-ru|Владикавка́з}}, {{lang-os|Дзӕуджыхъӕу}}, {{lang-os-dig|Дзæуæгигъæу}}{{дехьавалар|цӀи}}) — [[Северный Кавказ|Даькъасте]] юккъе улла [[пхье]]. Карарча хана [[ХӀирийче]]н [[Столица|нанагӀала]] лоархӀаш я<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/docs/vladikavkaz/ |title=Официальное название на осетинском языке Дзӕуджыхъӕу |access-date=2017-04-17 |archive-date=2017-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170422131712/http://region15.ru/docs/vladikavkaz |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://vladikavkaz-osetia.ru/city/history.php |title=Владикавказ — столица Республики Северная Осетия — Алания |access-date=2012-05-28 |archive-date=2012-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120521140353/http://vladikavkaz-osetia.ru/city/history.php |url-status=live }}</ref>, [[Владикавказ (городской округ)|Пхьен округ Буро]] яха [[муниципальни кхоллам]] а хулаш. Амма Ӏоюллача хана [[Зовр-Ков]] яхача къаьнарча гӀалгӀай юрта йисте йилла я [[1784|1784 шера]]<ref>{{статья |автор=|заглавие= Торжество празднованiя 50-летия основанiя г. Владикавказа.|ссылка= https://ghalghay.com/2020/04/20/zaur/|язык= ru|издание= [[Терские ведомости|«Терские ведомости»]]|тип= газета|год= 1911|месяц= апреля|число= 5|том= |номер= 75|страницы= |doi= |issn=}} {{начало цитаты}}Сегодня мы празднуем 50-летие города Владикавказа. Раньше, на том месте, где ныне расположен г. Владикавказ, существовал '''ингушский''' аул '''Заур''', но в 1784 г., по распоряжению князя Потемкина, на месте, где существовал этот аул, для охранения Военно-Грузинской дороги, служившей единственным удобным путем для соединения с Закавказьем, была устроена крепость Владикавказ, а в 1785 г. по указу Императрицы Екатерины II, от 9 мая, в крепости была выстроена первая православная церковь. Как только была устроена эта крепость, часть осетинской народности спустилась с гор и поселилась у стен этой крепости, под защитою местных войск. Образовавшийся осетинский аул стал называться «Капкай», что в переводе на русский язык означает «Горные ворота».{{конец цитаты|источник=}}</ref>{{sfn|Терский календарь|1895|c=14}}<ref>{{статья |автор=|заглавие= Владикавказъ. 31 марта |ссылка= https://ghalghay.com/2020/04/20/zaur-kov-3/|язык= ru|издание= [[Терские ведомости|«Терские ведомости»]]|тип= газета|год= 1911|месяц= марта|число= 31|том= |номер= 71|страницы= |doi= |issn=}}</ref>{{sfn|Далгат|2008|с=[https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004158493?page=55&rotate=0&theme=white 50], [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004158493?page=74&rotate=0&theme=white 69]}}. Цу хана денз [[1934|1934 шерага]] кхаччалца Буро [[ГӀалгӀайче]]н экономикайи, политикайи, культурайи юкъарче хиннай. Тахан гӀалгӀаша лелаеш хинна пхьен тархьара юкъ региона лоадам болча товшхала тӀехьален объектех лаьрхӀа я<ref name="okn.alania.gov.ru">[https://okn.alania.gov.ru/news/2050 Состоялось очередное заседание Общественного совета по культурному наследию при Комитете по охране и использованию объектов культурного наследия РСО-Алания]</ref>. == ЦӀи == [[Пхье]]н хьалхара цӀи ''[[Зовр-Ков]]'' хиннай: ''Зовр'' яхaча гӀалгӀачун цӀерагӀа я оал из{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}, вешта ''[[Зовр-Ков|Зоврков]]'' гӀалгӀаша ха дергдолаш йийхка моттигаш я а оал. [[ХӀирий мотт|ХӀирий меттала]] {{lang-os|Дзӕуджыхъӕу}} {{Audio|Dzæudžyqæu.oga|}}, {{lang-os-dig|Дзæуæгигъæу}} аьнна дӀаяхай из цӀи, [[черсий мотт|черсий меттала]] — ''Зожикъоу'' аьнна яхай{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}, эрсий меттала — ''Заурово''. ''Зовра-Ков'' яха юрт уллача метте, Владикавказ («Кавказа́ доал де») яxa цӀи а тилла, тӀема чӀоагӀле-гӀап хьалъяьча хана цох ''Буро''{{sfn|Бекова, Дударов, Илиева, Мальсагова|2009|с=191}}{{sfn|Барахоева, Кодзоев, Хайрова|2016|с=21}}{{sfn|Кодзоев|2021|с=52}}{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021|с=35}}{{sfn|Гальченко|1975|c=44}}, е ''Буру''{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|page=28|loc=с. 28 («[[Власть труда (газета, Владикавказ)|Власть труда]]» : [[газета]] / орган Владикавказского окружного комитета ВКП(б), Исполнительного комитета и Совета профсоюзов. Владикавказ, 1931, 4 сентября)}}{{sfn|История Ингушетии|2013|с=20}}{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}{{sfn|Евдокимов|2006}} (''Buru''{{sfn|M. n.|1923|loc=беттагарг}}{{sfn|Мальсагов|1925|с=181}}{{sfn|Ужахов|1927|с=32}}) аьннад гӀалгӀаша, из доагӀаш да гергача тӀема чӀоагӀленех гӀалгӀаша хьалха бур оалаш хилара тӀара. Бур яxa дош герга яхача деша маӀан долаш хиннад цу хана гӀалгӀай меттала. [[Буроче]], [[БурокӀалхе]], [[Бура-боарз]] яхаш моттигаш я [[ГӀалгӀайче|ГӀалгӀай мехка]]. Цу моттигашка герга тӀема чӀоагӀленаш-гӀапаш хиларах техка цӀераш я уж{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}, вешта хӀанз гӀапков яхача деша синоним я из а оал{{sfn|Куркиев|1979|с=234}}. [[Файл:The plan of the fortress Vladikavkaz and the Ingush village of Zaur (1784).jpg|мини|[[Зовр-Ков]]и [[Буро (гӀапков)|Буро-гӀапкови]] обер-квартирмейстер волча Иоганн Фохта [[мехкасурт]]а тӀа, 1784-гӀа шу]] 1931-ча шера ГӀалгӀай облисполкома хьехарца Бурох эрсий меттала ''Орджоникидзе'' аьнна цӀи тиллай советий политикани тӀемани къахьегамхо хиннача [[Орджоникидзе, Серго|Серго Эржакинеза (Орджоникидзе)]] хьамарагӀа{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|c=30}} — [[Гражданская война в России|БӀорахой тӀема]] хана регионе советий Ӏаьдал оттадеш хиннав из{{sfn|Поспелов|2008|c=141}}. 1944-ча шера пхьенах ''Дзауджикау'' аьнна цӀи тиллай{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|c=28 {{Цитата|Переименование г. Орджоникидзе в город Дзауджикау — событие большой исторической важности. Оно является результатом неуклонного, последовательного осуществления Коммунистической партией и Советским правительством ленинско-сталинской национальной политики… Переименование отвечает культурным и экономическим интересам осетинского народа. В этом акте видна личная забота Сталина об осетинском народе, его настоящем и будущем.|автор=Газета «Социалистическая Осетия», 1944 г., 1 марта.}}}}, тӀаккха 1954-ча шера — юха ''Орджоникидзе''{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|c=29 {{Цитата|Трудящиеся Северной Осетии с глубокой радостью, удовлетворением встретили Указ о переименовании города Дзауджикау в город Орджоникидзе, отвечающий их воле и чаяниям… Серго беспощадно громил врагов партии и Советского государства — меньшевиков, эсеров, троцкистов, бухаринцев, буржуазных националистов, питал политическое недоверие к злейшему врагу партии и народа Берия… Установлено, что переименование города Орджоникидзе в город Дзауджикау также связано с враждебными действиями Берия и его банды…|автор=Газета «Социалистическая Осетия», 1954 г., 26 февраля.}}}}. 1990-ча шера официально пхьен ши цӀи тиллай: ''Владикавказ'' эрсий метталеи, ''Дзауджикау'' хӀирий метталеи{{sfn|Поспелов|2008|c=141}}. == Физикан-географе экам == === Географецара хьал === Лоамашкара [[Тийрк]] юкъарадоаллача, [[шаьраче|шаьрача метте]] улл Буро. Цхьан оагӀорахьара [[Маьтлоам]]и воккха оагӀорахьара [[Бешлоам]]и лакхера ІотӀахьеж цунна, гонахьа яда гӀaлгӀй къаьна юрташ{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}. Тийрк пхье юккъе гӀолла дода, пхьегара [[ДӀаараяла чӀож]]е 30 км я. Буро тӀара болалуш ба [[Военно-Грузинская дорога|ГӀалгӀай (ТӀема-Гуржий) никъ]]. {{Соседние города | город = Владикавказа | источник = <ref name="trans">{{Cite web |url=https://maintransport.ru/distance |title=База расстояний между городами России на машине<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2024-05-08 |archive-date=2023-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032304/https://maintransport.ru/distance |url-status=live }}</ref> | северо-запад = [[Нальчик]] ~ 117 км<br>[[Ставрополь]] ~ 378 км | север = [[Элиста]] ~ 491 км<br>[[Волгоград]] ~ 784 км | северо-восток = [[Астрахань]] ~ 583 км | запад = {{Флаг Абхазии}} [[Сухум]] ~ 571 км | восток = [[Назрань]] ~ 27 км<br>[[Грозный]] ~ 113 км<br>[[Хасавюрт]] ~ 192 км<br>[[Махачкала]] ~ 274 км | юго-запад = {{Флаг Южной Осетии}} [[Цхинвал]] ~ 167 км | юг = {{Флаг Грузии}} [[Тбилиси]] ~ 196 км<br>{{Флаг Армении}} [[Ереван]] ~ 470 км | юго-восток = {{Флаг Азербайджана}} [[Баку]] ~ 648 км }} === Мехкал === Мехкалца дола бехкамаш: лоамаш юхе хиларах ӀокӀаьдбаь бола гӀаьххьа мехкала оаса. Ӏа кӀаьда да, ахка дӀаьха да йокъал отташ а доацаш, дукхагӀча даькъе къахь отташ а дац. Наджгоанцхой бетта юкъера шелал −1,9 °C я. КӀимарса бетта юкъера йӀовхал +20,7 °C я. 2010-ча шера оагӀой бетта 5-ча дийнахьа Буро тӀа Эрсечен Ӏан температуран йизза максимум лаьцай — фо +27,1 °C кхаччалца дӀоахденна хиннад. {{Климат города |Город_род = Бурон |Источник = [http://www.pogoda.ru.net/climate/37228.htm «Погода и Климат»] | Янв_ср = -1.9 | Янв_ср_осад= 31 | Фев_ср = -1.7 | Фев_ср_осад= 34 | Мар_ср = 3.0 | Мар_ср_осад= 53 | Апр_ср = 9.6 | Апр_ср_осад= 87 | Май_ср = 14.1 | Май_ср_осад= 96 | Июн_ср = 18.1 | Июн_ср_осад= 100 | Июл_ср = 20.7 | Июл_ср_осад= 113 | Авг_ср = 20.2 | Авг_ср_осад= 93 | Сен_ср = 15.6 | Сен_ср_осад= 74 | Окт_ср = 9.9 | Окт_ср_осад= 58 | Ноя_ср = 3.7 | Ноя_ср_осад= 46 | Дек_ср = -0.6 | Дек_ср_осад= 33 | Год_ср = 9.2 | Год_ср_осад= 883 | Янв_ср_мин = -5.6 | Янв_ср_макс= 3.3 | Фев_ср_мин = -5.6 | Фев_ср_макс= 3.6 | Мар_ср_мин = -0.8 | Мар_ср_макс= 8.1 | Апр_ср_мин = 5.1 | Апр_ср_макс= 15.2 | Май_ср_мин = 9.6 | Май_ср_макс= 19.7 | Июн_ср_мин = 13.5 | Июн_ср_макс= 23.7 | Июл_ср_мин = 16.1 | Июл_ср_макс= 26.2 | Авг_ср_мин = 15.7 | Авг_ср_макс= 25.7 | Сен_ср_мин = 11.2 | Сен_ср_макс= 21.3 | Окт_ср_мин = 5.8 | Окт_ср_макс= 15.4 | Ноя_ср_мин = 0.2 | Ноя_ср_макс= 8.7 | Дек_ср_мин = -4.2 | Дек_ср_макс= 4.6 | Год_ср_мин = 5.1 | Год_ср_макс= 14.6 | Янв_а_мин = -27.2 | Янв_а_макс=21.1 | Фев_а_мин = -27.8 | Фев_а_макс=23.0 | Мар_а_мин = -22.5 | Мар_а_макс=30.3 | Апр_а_мин = -10.2 | Апр_а_макс=34.0 | Май_а_мин = -2.8 | Май_а_макс=35.0 | Июн_а_мин = 2.2 | Июн_а_макс=38.0 | Июл_а_мин = 6.4 | Июл_а_макс=37.5 | Авг_а_мин = 6.0 | Авг_а_макс=39.2 | Сен_а_мин = 0.0 | Сен_а_макс=38.2 | Окт_а_мин = -10.0 | Окт_а_макс=33.5 | Ноя_а_мин = -23.1 | Ноя_а_макс=28.7 | Дек_а_мин = -25.0 | Дек_а_макс=27.1 | Год_а_мин = -27.8 | Год_а_макс=39.2 | }} {{Климат города |Город_род = 2011—2020-ча шерий мура Бурон |Источник = [https://www.weatheronline.co.uk/weather/maps/city?FMM=1&FYY=2011&LMM=12&LYY=2020&WMO=37228&CONT=euro&REGION=0006&LAND=RS&ART=TEM&R=0&NOREGION=1&LEVEL=162&LANG=en&MOD=tab www.weatheronline.co.uk] | Янв_ср = -0.7 | Янв_ср_осад= | Фев_ср = -0.6 | Фев_ср_осад= | Мар_ср = 4.7 | Мар_ср_осад= | Апр_ср = 10.3 | Апр_ср_осад= | Май_ср = 16.0 | Май_ср_осад= | Июн_ср = 20.3 | Июн_ср_осад= | Июл_ср = 22.5 | Июл_ср_осад= | Авг_ср = 21.2 | Авг_ср_осад= | Сен_ср = 17.6 | Сен_ср_осад= | Окт_ср = 12.4 | Окт_ср_осад= | Ноя_ср = 3.4 | Ноя_ср_осад= | Дек_ср = 1.4 | Дек_ср_осад= | Год_ср = 10.7 | Год_ср_осад= | Янв_ср_мин = -4.5 | Янв_ср_макс=3.0 | Фев_ср_мин = -4.2 | Фев_ср_макс=3.5 | Мар_ср_мин = 0.5 | Мар_ср_макс=8.7 | Апр_ср_мин = 5.0 | Апр_ср_макс=15.5 | Май_ср_мин = 11.1 | Май_ср_макс=21.0 | Июн_ср_мин = 15.0 | Июн_ср_макс=25.7 | Июл_ср_мин = 17.5 | Июл_ср_макс=27.4 | Авг_ср_мин = 16.3 | Авг_ср_макс=26.2 | Сен_ср_мин = 12.1 | Сен_ср_макс=22.8 | Окт_ср_мин = 6.2 | Окт_ср_макс=18.0 | Ноя_ср_мин = -0.3 | Ноя_ср_макс=7.4 | Дек_ср_мин = -3.0 | Дек_ср_макс=5.5 | Год_ср_мин = 6.0 | Год_ср_макс=15.4 | Янв_а_макс = | Янв_а_мин= | Фев_а_макс = | Фев_а_мин= | Мар_а_макс = | Мар_а_мин= | Апр_а_макс = | Апр_а_мин= | Май_а_макс = | Май_а_мин= | Июн_а_макс = | Июн_а_мин= | Июл_а_макс = | Июл_а_мин= | Авг_а_макс = | Авг_а_мин= | Сен_а_макс = | Сен_а_мин= | Окт_а_макс = | Окт_а_мин= | Ноя_а_макс = | Ноя_а_мин= | Дек_а_макс = | Дек_а_мин= | Год_а_макс = | Год_а_мин= | }} === Сахьата оаса === {{ЧасовойПоясОбъекта/MSK|Объект=Владикавказ}} Лелаеш йолча ха́нагеи географецарча [[Долгота|йӀоахалгеи]] хьежжа<ref>{{cite web|url=https://dateandtime.info/ru/city.php?id=473249|title=Время во Владикавказе, Республика Северная Осетия - Алания, Россия. Сколько сейчас времени во Владикавказе|publisher=dateandtime.info|lang=ru|access-date=2017-10-19|archive-date=2017-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019112234/http://dateandtime.info/ru/city.php?id=473249|url-status=live}}</ref> Буро тӀа юкъера маьлха [[делкъе]] 12:01 яьлча хул. === Гонахьаре бӀехъяр === «Электроцинкеи»<ref>{{Cite web |url=http://electrozink.ugmk.com/ru/ |title=ОАО «Электроцинк» |access-date=2009-12-25 |archive-date=2019-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015042322/http://electrozink.ugmk.com/ru/ |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20191015042322/http://electrozink.ugmk.com/ru/ |date=2019-10-15 }}</ref> кхыча заводашка хӀама хьаярах цхьаццайола экологецара проблемаш хул. Саьнгала цӀалха цеха отделе проблемаш хиларах тӀехар-Ӏенагахьа саьнгалашхеи саьнгалеи газ хьайоалл. Геттара дукха уж газаш арахецар 2003-ча шера хиннад<ref name="Felix01">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=PCqhzQ0Rkzk|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 1/3)|publisher=Феликс Цоков|date=|access-date=2009-12-18|archive-date=2013-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731174357/http://www.youtube.com/watch?v=PCqhzQ0Rkzk|url-status=live}}</ref><ref name="Felix02">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KrY_LOrnZsk|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 2/3)|publisher=Феликс Цоков|date=|access-date=2009-12-18|archive-date=2013-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731182237/http://www.youtube.com/watch?v=KrY_LOrnZsk&feature=related|url-status=live}}</ref><ref name="Felix03">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=5SvyiVLEYDc|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 3/3)|publisher=Феликс Цоков|date=|access-date=2009-12-18|archive-date=2013-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726214842/http://www.youtube.com/watch?v=5SvyiVLEYDc&feature=related|url-status=live}}</ref>. Дукха газаш арахецай 2009-ча шера ардара бетта 5-ча дийнахьа. Газаш арахецара бахьан адам хиннад — персонало ший болх цхьан кога тӀа оттабаь хиннабац производство ремонт яьчул тӀехьагӀа юха дӀахецача хана, иштта кулгалхоша а лерттӀа йоакхо яьяц, ремонта дикал а хиннаяц. Экологаша хьаяхачох, саьнгала диоксидах оттаяь нормативаш пхезза чӀоагӀагӀа тӀех хиннай, саьнгала триоксидах — 196,6-за чӀоагӀагӀа<ref>{{cite web |url = http://www.ossetia.ru/top/elektrozink |title = Ossetia.ru: «Электроцинк» оштрафован на 70 тыс. руб. за выбросы… |archive-url = https://web.archive.org/web/20091028023850/http://www.ossetia.ru/top/elektrozink |archive-date = 2009-10-28 }}</ref>. 28 октября 2009 года в городе прошли массовые протесты<ref>[{{Cite web |url=http://newsru.com/russia/28oct2009/vlad_zavod.html |title=Newsru.com: Жители Владикавказа устроили стихийную акцию против удушающих выбросов с завода «Электроцинк» |access-date=2009-12-25 |archive-date=2019-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011184035/https://www.newsru.com/russia/28oct2009/vlad_zavod.html |url-status=live }} Newsru.com: Жители Владикавказа устроили{{когда}} стихийную акцию против удушающих выбросов с завода «Электроцинк»]</ref>. ХӀирий къаьй Эрсечен Паччахьалкхен Дума хаттар хьалчудахьа кийча хиннаб<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/main/2009/11/05/02-51/ |title=Депутат Госдумы Арсен Фадзаев пригрозил «Электроцинку» вынести проблему вредных выбросов на уровень Госдумы |access-date=2009-12-25 |archive-date=2013-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130624232941/http://region15.ru/news/main/2009/11/05/02-51/ |url-status=live }}</ref>. 2018-ча шера ардара бетта Электроцинке чӀоагӀа цӀи яьнна хиннай<ref>{{Cite web |url=https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 |title=Пожар на Электроцинке |access-date=2018-11-05 |archive-date=2019-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011184026/https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 |url-status=dead }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20191011184026/https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 |date=2019-10-11 }}</ref>, электролитий цех яьгай, цӀи яьннача хана фе хьалдахад саьнгали, мышьяки, саьнгала цӀалха Ӏии, кхыйола дохьаш дола газаши. Бахархой юккъерча майдан тӀа арабаьннаб укх сахьате завод дӀакъовлар а дӀадехаш, цул тӀехьагӀа арабаьннарашца ХӀирийчен мехкдас къамаьл даьд, цига завод дӀакъовларах хоржамаш дайтаргда аьнна хиннад цо. Юххера Мехка Халкъа гулламо массане цхьана барт а тайна завод дӀакъовларах кхадж тессаб. == Тархьар == === Буро гӀапков === [[Файл:AFRE Vladikavkaz.jpg|300px|thumb|Бурон мехкасурт. 1830-гӀа сурташ<ref>«Атлас крепостей Российской империи» — СПб., 1830-е годы.</ref>]] {{основная статья|Буро (гӀапков)}} Пхье 1784-ча шера йиллай [[Дарьяльское ущелье|ДӀаараяла чӀоже]] хьалчуводача доалла [[Эрсий импери|эрсий]] [[гӀапков]] цо хургдолаш. Юллача хана [[гӀалгӀай]] юрт хиннача [[Зовр-Ков]]на йисте{{sfn|Поспелов|2008|c=141|quote=Весной 1784 г. при ингуш. д. 3ауре основана крепость Владикавказ.}}{{sfn|Ракович|1913|c=5: {{Цитата|«...на том месте, где стояло селение Зауръ, была воздвигнута русскими сильная Владикавказская крепость...<br>В некоторых печатных источниках говорится, что Владикавказская крепость была построена на месте осетинского селения Капъ-Кой. Это не так. Правый берег Терека принадлежал, какъ это мы видели ингушамъ и кистамъ; не могли осетины на чужой земле враждебных имъ племен иметь свой аулъ; наконец своим наименованіем Владикавказа Дзауджи-Кау, осетины подтверждаютъ это мненіе, т. к. Дзауагъ — есть имя собственное Зауръ, а Кау — значитъ селеніе; иначе — селеніе Заура.»}}}}. Буро гӀапков диллар Эрсече [[Гуржехье]]нна гаргаяхара заманца нийсденнад. 1783-ча шера кӀимарса бетта 24-ча дийнахьа [[Георгиевск|Георгиевска гӀапковна]] чу [[Георгиевский трактат|Гуржехье Эрсечен йоакхонна кӀалъяхарах йола тракта́т язъяьй]]. Из хиллам бахьан долаш хьалхадаьккхачох хиннад [[Кавказская линия|Кавказерча чӀоагӀалений зӀанара]] [[Кавказдехье]]нца аттеи тешаме маьршеи бола никъ хьавӀаштӀехьабаккхар. Из уйла а йолаш Маздака́ юкъе́и [[Керттера Кавказа дукъ|Керттерча Кавказа дукъа]] кӀалхенна юкъе́и 1784-ча шера массехк [[чӀоагӀале]] йиллай, царех эггара [[зӀилбухе]]гӀа яр Буро хиннай{{sfn|Ракович|1913|c=5}}. 1784-ча шера тушола бетта 10-ча дийнахьа [[гӀашлой]] 3 батальони, гӀазкхий 6 [[бӀаьр]и, 8 [[йоккха топ]]и юкъе йола эрсий [[бӀу]]н тоаба [[Тийрк]]а аьтта оагӀорахьа а яьнна гӀалгӀай Зовр-Ковна [[Опушка|хьун петараш]] йолча тӀема [[туп]] а яь Ӏоэттай. ШоллагӀча дийнахьа Зовр-Коареи, юхерча юрташкареи ([[Тоти]], [[Темаркъий-Ков]]) [[къаь]]й хьабаьхка хиннаб. Тоабан [[баьчча]] вола Толмачёв II-вар сарахьа гӀалгӀаша [[ГӀуданта гӀала|ГӀуданта-ГӀалий]] чу [[хьоашал]]гӀа вехав. Цига гӀалий тӀа хьал тӀа а ваьнна, ший штабаца гонахьенга хьежав из, цига гӀапков мичахьа дича бакъахьа да а лаьрхӀад цо<ref>{{статья|автор=Бывалый |язык=ru|издание=[[Терские ведомости]]|тип=газета|год=1911|месяц=03|число=31|номер=71|страницы=|ref=Терские ведомости}}</ref>. 1784-ча шера бекарга бетта 25-ча дийнахьа инарал-поручик [[Потёмкин, Павел Сергеевич|П. С. Потёмкин]] Буро гӀапков дилларах йолча рапорта чу хоам беш хиннав: {{начало цитаты}} "Лоам хьалчуводаш сай хьажа а хьажа аз белгалъяьккхача метте гӀапков диллар яздаьд аз Владикавказ цӀи а йолаш {{oq|ru|При входе гор предписал я основать крепость на назначенном по обозрению моему месте под именем Владикавказ»}} {{Конец цитаты|цитаты={{sfn|История Владикавказа|1991|c=15 (ЦГВИА, ф.52, оп.1/194, л.331, ч.4, л.21.)}}}}. 1784-ча шера маьтсела бетта 6-ча дийнахьа Буро йилларах [[Екатерина II]]-чун амар арадаьннад, цул тӀехьагӀа Бурон гӀапков [[супа]]дерзадьд. ГӀапков диллача хана кхы мел йола чӀоагӀаленаш мо Эрсеченнеи Гуржехьеннеи юкъерча наькъ тӀара [[зоврков]] хила дезаш хиннад цох. Цу шера гӀапковна чу 12 йоккха топ оттаяьй{{sfn|Ракович|1913|c=5—6}}. Екатерина II-чо 1785-ча шера маьтсела бетта 9-ча дийнахьа Саратовеи Кавказеи инарал-губерантор волча П. Потёмкина цӀерагӀа амар даьд: «Кавказа лоам хьалчуводаш хьалдеттача гӀапковна чу вай [[Православхой]] законагӀа дола [[киназ]] хьалдоттар могаду оах, цох а из хозъярах а [[ГӀизлар (ДаьгӀасте)|ГӀизларе]] гӀумкийи кхы къамаши хьастара́ лаьрхӀача суммех диса́р дӀатӀадахийта; цунца цхьана бӀарг а лакха киназа чуреи гӀапковна чуреи дина на́ха цигарча къамашта готто ергйоацаши, низ бергбоацаши». 1804-ча шера гӀапков лорадергдолаш Бурон гарнизона батальон хьавӀашагӀъеллай, цун [[хьовда]] цунца цхьана гӀапковна комендант а хиннав. Цу хана денз Кавказерча чӀоагӀалений зӀы Гуржехьенца вӀашагӀтесса маьрша наькъаш тӀа гӀолла. 1826-ча шера гӀапковна ши бастиони кхо ахбастиони хиннай. ГӀинбухерча оагӀон бастионаш [[Маздак]]еи Бурони цӀераш йолаш хиннай. Малхбоалехьарча оагӀорахьа Самукъеи ({{lang-ru|Весёлый}} Арени ({{lang-ru|Полевой}}) ахбастионаш хиннай, зӀилбухерча оагӀорахьа — [[Каьлаке]]н ({{lang-ru|Тифлисский}}. ГӀапков (буро) таханарча Буро пхьен [[тархьар]]а [[юкъ]] йолча яьллай. Таханарча гӀишлонашка йиллача, цун моттиг ХӀирийчен Доалчен цӀенцеи, № 5 йолча ишколацеи, Пушкина скверацеи, Мукъален майданцеи, царна хьатӀая́дача урамашцеи къоастаю. [[Файл:Александровский проспект, Владикавказ.png|300px|мини|XX-гӀа бӀаьшу долалуш хьатӀаяьккха Александра проспекти (тахан Мира проспект я) [[памятник Архипу Осипову|Осипов Архипа́ дегӀа сийленги]]]] ГӀа́па́ юха адам дукхагӀа да́ха ха́рцеи, нах бебарцеи цхьацца базар хьавӀаштӀехьаяла йолаенна хиннай укх метте, цудухьа базархой а Ӏочуаха болабеннаб. Кастта Бурон куц-сибат тоадала доладеннад: [[эпсар]]ийи, [[таьргхо]]йи хоза цӀенош хьахиннад укхаза. [[Эрсий-кавказхой тӀом|Лоамарошца тӀом]] беча юкъа́ гӀапков массехказза юхадеттад. 1858-ча шера Бурон гонахьа [[гӀап]] хьалъяьй топий Ӏургаши, гӀалаши йоахкаш. ГӀапковна чу йоаллаш хиннай [[Бурон округ]]еи, Кавказерча чӀоагӀален зӀанара аьрдачени урхале. 1860-ча шера тушола бетта 31-ча дийнахьа, Эрсий-кавказхой тӀом мишта чакхбергба ховш хиннача хана, Буронна пхьен статус еннай, дукха ха ялалехьа 1863-ча шера хьаяьча [[Терская область|Тийрка областа]] административни юкъ хиннай цох. Уккхаза хиннай [[Терские казаки|Тийрка гӀазкхий бӀун]] Амар деча атамана канцеляри. Пхье сиха дегӀаяра бахьанех хиннад иштта 1875-ча шера из [[Владикавказская железная дорога|аьшкнаькъаца]] [[Тана-тӀара-Ростов|Та́на́-тӀарча-Ростоваца]] хьахоттар. 1918-ча шера маьцхали бетта [[Бичерахов, Георгий Фёдорович|Георгий Бичерахов]] хьалха а волаш бичераховций тоаба [[Битва за Владикавказ (1918)|Буро тӀа хьалчуийккхай]]. КӀайчарнеи цӀечарнеи юкъера тӀом 11 дийнахьа баьб<ref>{{Книга|заглавие=Осетины|ответственный=отв. ред. З. Б. Цаллагова, Л. А. Чибиров|год=2015|язык=ru|место=Москва|издательство=Российская академия наук и издательство «Наука», Серия «Народы и культуры»|страницы=89|страниц=605|isbn=978-5-02-039155-0}}</ref><ref>{{Книга|автор=Зинаида Орджоникидзе|заглавие=Путь Большевика|ответственный=под ред. И. Разгона|год=1938|язык=ru|место=Москва|издательство=Государственное издательство «история гражданской войны»|страницы=36|страниц=56}}</ref>. 1919-ча шера саькура бетта Буро тӀа [[Деникин, Антон Иванович|А. Деникина]] инарала [[Добровольческая армия|ЛоӀамхой эскар]] Ӏочуденад, пхьенна доал де [[Вооружённые силы Юга России|Эрсечен ЗӀилбухен Герзе дола Низаш]] эттад. ТӀехьагӀа пхье Буро тӀара подпольни комитет къахьега йолаеннай, цо большевистийи подпольегеи партизаний тоабашкеи болх барттайна байташ хиннаб. 1920-ча шера тушола бетта 21-ча деннеи 22-ча деннеи юкъерча бийсан цӀебарий бӀу юха Кавказе хьагучабаьннача хана подпольес гӀовттам айбаьб, гӀайттача юкъа пошти, телеграфи, фозгалеи, керттера промышленноста предприятеши дӀалаьцай, ши бронь йола цӀермашен а хьаяьккхай. ГӀовттамхой оагӀув лаьцаб гарнизона цхьан даькъо а. Тушола бетта 24-ча дийнахьа пхьен доал Совета кара кхаьчад, дукха ха ялалехь цӀебарий регулярни доакъоша дӀалаьцай пхье<ref>Героическое подполье. В тылу деникинской армии. Воспоминания. {{М.}}, [[Политиздат]], 1975. Стр. 39-40</ref>. ; ГӀапковна диса́ доакъош * Эрмалой урама тӀа, 21-гӀа цӀа дӀалоацаш дола [[Казарма Владикавказского гарнизона и участок примыкающей крепостной стены|Бурон гарнизона Ӏери хьатӀалаттача гӀапа дакъеи]] (товшхала тӀехьален объект). === Советий зама === [[Файл:1960 CPA 2428.jpg|мини|СССР пошта марка, 1960-гӀа шу. ХӀирий АССР. Орджоникидзе, Чкалова урам]] Советий Ӏаьдал отталца пхье Россе импере [[Терская область|Тийрка областа]] административни юкъ хиннай. 1921-ча шера наджгоанцхой бетта 20-ча денгара денз 1924-ча шера лайчилла бетта 7-ча денга кхаччалца Буро [[Горская Автономная Советская Социалистическая Республика|Лоамарой АССР]] нанагӀала хиннай. 1924-гӀа шу хьатӀаденача хана Лоамарой АССР лоаттаме ХӀирийчеи ГӀалгӀайчеи мара йисаяц. Лоамарой АССР юххера дӀаяьккхачул тӀехьагӀа [[ХӀирий автономе область|ХӀирийи]] [[ГӀалгӀай автономе область|ГӀалгӀайи автономе областаш]] хьаяьй — Буро шинна а областа нанагӀала я аьнна дӀакхайкаяьй автономи йолча пхье статус а йолаш. 1934-ча шера наджгоанцхой бетта 15-ча дийнахьа ВЦИК-а чӀоагӀамца пхьех [[Северо-Осетинская автономная область|ХӀирий автономе областа]] нанагӀала яьй, тӀаккха [[ГӀалгӀай автономе область]] [[Нохчий автономе область|Нохчийчунца]] цхьан а теха, [[Чечено-Ингушская автономная область|Нохч-ГӀалгӀай автономе область]] хьаяьй. [[ШоллагӀа дунен тӀом]] хиннача хана немций пхьенна хьатӀабаьхка хиннаб, пхье хьайоаккхаргйолаш чӀоагӀа низ гулбаь хиннаб цо. Немций бӀун тоаба пхье йолча хьатӀайоагӀача хана юхасоца а яь, йохаяьй 1942-ча шера лайчилла бетта, из деррига [[Нальчикско-Орджоникидзевская операция|Нальчика-Орджоникидзен операци]] йодаш хьадаь хиннад. ТӀом бодача юкъа́ 30 жзар Бурохочо майдилги ордени яьккхай. Пхьера хьаваьнна хиннав [[Герой Советского Союза|Советий Союза 22 турпали]], 11 инарали. 1984-ча шера [[Президиум Верховного Совета СССР|СССР Лакхехьарча Совета Президиума]] амарца «Пхьен къахьегамхоша юртбоахами товшхали йотташ даьхача толамехи, революце боламгахьеи, Сийлахь-Боккхача Даьймехка тӀема шерашка немций-фашистий гӀаьрхошта духьале еши цар карагӀдаьннар теркал а даь, иштта йилла́ 200 бӀаь шу дизарах а», пхьенна [[Орден Трудового Красного Знамени|Къахьегама ЦӀе Байракха Орден]] еннай<ref>[https://osetia.kvaisa.ru/1-rubriki/06-den-kalendarya/vyrazili-samuyu-glubokuyu-blagodarnost-rodnoj-kommunisticheskoj-partii-i-sovetskomu-pravitelstvu/ Выразили «самую глубокую благодарность родной Коммунистической партии и Советскому правительству»]</ref>, тӀаккха 2007-ча шера ардара бетта 8-ча дийнахьа Россе Федераце Президента амарца Буронна «[[Город воинской славы|ТӀема сийлен гӀала]]» яха сийлахьа цӀи еннай. 1990-ча шера кӀимарса бетта 20-ча дийнахьа [[Верховный Совет РСФСР|РСФСР Лакхехьарча Совета]] Президиума амарца Орджоникидзе яхаш цӀи хинначара эрсий меттала тархьаре хинна ''Владикавказ'' яха цӀи меттаоттаяьй. === ХӀанзара ха === [[Файл:Владикавказ. Угол пр.Мира и Гоголя.jpg|thumb|right|350px|Буро. Миреи Горькеи проспекташ къастача]] [[COVID-19]] да́ржаргдоацаш ХӀирийчен доазон тӀа оттаяь [[халбате]]н [[раж]] йоха а яь 2020-ча шера бекарга бетта Буро тӀа эзараш ара а баьнна [[Площадь Свободы (Владикавказ)|Мукъален майдан]] тӀа [[Протест во Владикавказе 20 апреля 2020 года|гулбеннаб]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/politics/20/04/2020/5e9d7d7f9a79474e90066397 |title=В столице Северной Осетии люди вышли на сход из-за режима самоизоляции |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810032018/https://www.rbc.ru/politics/20/04/2020/5e9d7d7f9a79474e90066397 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mk.ru/politics/2020/04/20/besporyadki-vo-vladikavkaze-tysyachi-lyudey-sorvali-samoizolyaciyu-pod-rukovodstvom-pevca.html |title=Беспорядки во Владикавказе: тысячи людей сорвали самоизоляцию под руководством певца |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420210021/https://www.mk.ru/politics/2020/04/20/besporyadki-vo-vladikavkaze-tysyachi-lyudey-sorvali-samoizolyaciyu-pod-rukovodstvom-pevca.html |url-status=live }}</ref>. Акце 69 саг лаьцав<ref>{{Cite web |url=https://mbk-news.appspot.com/news/posle-protesta/ |title=После протеста во Владикавказе власти Северной Осетии начали выплаты потерявшим доход из-за «самоизоляции» |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517143552/https://mbk-news.appspot.com/news/posle-protesta/ |url-status=live }}</ref>. Ленинеи, Советийи, Промышленнии шахьарий кхелаша 46 сага́ 3-гара 15-га кхаччалца ди ха техай<ref>{{Cite web |url=https://novayagazeta.ru/news/2020/04/23/160946-vo-vladikavkaze-arestovali-uzhe-46-uchastnikov-narodnogo-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |title=Общее число арестованных участников митинга во Владикавказе увеличилось до 46 |access-date=2020-04-23 |archive-date=2020-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502063237/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/23/160946-vo-vladikavkaze-arestovali-uzhe-46-uchastnikov-narodnogo-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20200502063237/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/23/160946-vo-vladikavkaze-arestovali-uzhe-46-uchastnikov-narodnogo-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |date=2020-05-02 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://novayagazeta.ru/news/2020/04/21/160908-vo-vladikavkaze-arestovali-14-uchastnikov-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |title=Во Владикавказе арестовали 14 участников схода против режима самоизоляции |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425204304/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/21/160908-vo-vladikavkaze-arestovali-14-uchastnikov-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20200425204304/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/21/160908-vo-vladikavkaze-arestovali-14-uchastnikov-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |date=2020-04-25 }}</ref>. == Бахархой == === Бахархой шерашка гӀолла === {{ Население | Владикавказ | Столбцов=11 }} {{ Население | Владикавказ | график }} === Кхалнахи маӀа нахи цар яьнна хаи === [[Всероссийская перепись населения (2010)|2010-ча шера ерригроссе хьисап деш нах дӀаязбаьчох]] (пхье хьисапе юрт [[Заводской (Северная Осетия)|Заводской]])<ref>{{cite web|url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/459d58804f0a5ee0bc4abc22524f7e0f/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+2.+%D0%92%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%B2+%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5.zip|title=Том 2. Возрастно-половой состав и состояние в браке|access-date=2019-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075738/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/459d58804f0a5ee0bc4abc22524f7e0f/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+2.+%D0%92%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%B2+%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5.zip|archive-date=2016-03-04|url-status=dead}} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20160304075738/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/459d58804f0a5ee0bc4abc22524f7e0f/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+2.+%D0%92%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%B2+%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5.zip |date=2016-03-04 }}</ref>: {|class="standard sortable" |- !Яьнна ха !МаӀа нах, <br>саг !Кхалнах, <br>саг !Еррига дукхал, <br>саг !Берригача бахархоех <br>дакъа, % |- | align="center"| 0 — 14 шу | align="right" | 28 929 | align="right" | 28 008 | align="right" | 56 937 | align="right" | 17,33 % |- | align="center"| 15 — 59 шу | align="right" | 99 687 | align="right" | 112 880 | align="right" | 212 567 | align="right" | 64,71 % |- | align="center"| 60 шерал тӀех | align="right" | 20 703 | align="right" | 38 278 | align="right" | 58 981 | align="right" | 17,96 % |- | align="center"| Веррига а | align="right" | 149 319 | align="right" | 179 166 | align="right" | 328 485 | align="right" | 100,00 % |} МаӀа нах — 149 319 саг (45,5 %). Кхалнах — 179 166 саг (54,5 %). Бахархой юкъера яьнна ха 37,7 шу да. Бахархой медианни яьнна ха — 36,0 шу. МаӀача наьха юкъера яьнна ха — 34,8 шу. МаӀача наьха медианни яьнна ха — 32,4 шу. Кхалнаьха юкъера яьнна ха — 40,0 шу. Кхалнаьха едианни яьнна ха — 39,3 шу. === Къамашцара лоаттам === [[Файл:Осетины во Владикавказе, в %.png|thumb|200px|Буро тӀара хӀирий, %, 2010-ча шера даь хьисап.]] [[Файл:Русские во Владикавказе, в %.png|thumb|200px|Буро тӀара эрсий, %, 2010-ча шера даь хьисап.]] [[Файл:Армяне во Владикавказе, в %.png|thumb|200px|Буро тӀара эрмалой в %, 2010-ча шера даь хьисап.]] [[Всероссийская перепись населения (2010)|2010-ча шера ерригроссе хьисап деш нах дӀаязбаьчох]] (пхье хьисапе юрт [[Заводской (Северная Осетия)|Заводской]] а лоархӀаш)<ref>{{cite web|url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/ТОМ+4.+Национальный+состав+и+владение+языками%2C+гражданство.zip|title=Том4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года|archive-url=https://www.webcitation.org/6IzUCSwjD?url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%25D|archive-date=2013-08-19|access-date=2018-10-19|url-status=dead}} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20160305115653/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%2C+%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE.zip |date=2016-03-05 }}</ref>. {|class="standard sortable" |- !Къам !Дукхал, <br> саг !Беррига бахархоех <br> дола дакъа, % |- |[[хӀирий]] | align="right" | 209 414 | align="right" | 63,75 % |- |[[эрсий]] | align="right" | 80 900 | align="right" | 24,63 % |- |[[эрмалой]] | align="right" | 11 677 | align="right" | 3,55 % |- |[[гуржий]] | align="right" | 6222 | align="right" | 1,89 % |- |[[гӀалгӀай]] | align="right" | 3220 | align="right" | 0,98 % |- |[[гӀозлой]] | align="right" | 2212 | align="right" | 0,67 % |- |[[украинхой]] | align="right" | 1857 | align="right" | 0,57 % |- |[[яний]] | align="right" | 1717 | align="right" | 0,52 % |- | [[татрий]] | align="right" | 876 | align="right" | 0,27 % |- | [[гӀаьбартий]] | align="right" | 554 | align="right" | 0,17 % |- | [[лаьзгий]] | align="right" | 549 | align="right" | 0,17 % |- | [[маӀарлой]] | align="right" | 360 | align="right" | 0,11 % |- | [[кӀайэрсий]] | align="right" | 357 | align="right" | 0,11 % |- | [[гӀумкий]] | align="right" | 286 | align="right" | 0,09 % |- | [[таджикий]] | align="right" | 286 | align="right" | 0,09 % |- | [[узбекий]] | align="right" | 284 | align="right" | 0,09 % |- | [[жугтий]] | align="right" | 270 | align="right" | 0,08 % |- | [[силлой]] | align="right" | 244 | align="right" | 0,07 % |- | [[доаргӀой]] | align="right" | 218 | align="right" | 0,07 % |- | [[гӀазгӀумкий]] | align="right" | 202 | align="right" | 0,06 % |- | [[немций]] | align="right" | 188 | align="right" | 0,06 % |- | [[нохчий]] | align="right" | 167 | align="right" | 0,05 % |- | [[тӀабасрой]] | align="right" | 157 | align="right" | 0,05 % |- | [[туркий]] | align="right" | 153 | align="right" | 0,05 % |- | [[ассирийцы|ассирий]] | align="right" | 146 | align="right" | 0,04 % |- | [[малкхарой]] | align="right" | 129 | align="right" | 0,04 % |- | [[полхой]] | align="right" | 120 | align="right" | 0,04 % |- | [[ноагӀой]] | align="right" | 117 | align="right" | 0,04 % |- | [[башкортой]] | align="right" | 106 | align="right" | 0,03 % |- |кхыдараш | align="right" | 1476 | align="right" | 0,44 % |- |къам белгалдаьккхадац | align="right" | 4021 | align="right" | 1,22 % |- |дерригаш | align="right" | 328 485 | align="right" | 100,00 % |} * <small>100 сагал тӀех дола къамаш да хьоахадаьраш</small> ; Къамашцара лоаттам хувцабалара динамика {| class='standard' style='text-align: center;' width=75% |- class='bright' ! Хьисап деш дӀаязбаь шу !! [[1897 шу]] !! [[1926 шу]]<ref>Данные Всесоюзной переписи населения 1926 года</ref> !! [[1939 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz39.html |title=Этнография Кавказа (1939) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013334/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz39.html |url-status=live }}</ref> !! [[1959 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnnossetia.html |title=Этнография Кавказа (1959) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2013-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514101856/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnnossetia.html |url-status=live }}</ref> !! [[1970 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz70.html |title=Этнография Кавказа (1970) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013336/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz70.html |url-status=live }}</ref> !! [[1979 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz79.html |title=Этнография Кавказа (1979) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013331/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz79.html |url-status=live }}</ref> !! [[1989 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz89.html |title=Этнография Кавказа (1989) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013329/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz89.html |url-status=live }}</ref> !! [[2002 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz02.html |title=Этнография Кавказа (2002) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013332/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz02.html |url-status=live }}</ref> |- class='bright' | [[эрсий]] || 28 831 саг <br>(''65,91 %'') || 40 209 саг <br>(''53,42 %'') || 76 344 саг <br>(''58,39 %'') || 97 462 саг <br>(''59,28 %'') || 116 692 саг <br>(''49,40 %'') || 118 453 саг <br>(''42,47 %'') || 108 174 саг <br>(''36,03 %'') || 87 073 саг <br>(''27,59 %'') |- class='bright' | [[хӀирий]] || 2916 саг <br>(''6,67 %'') || 10 799 саг <br>(''14,35 %'') || 22 746 саг <br>(''17,40 %'') || 37 731 саг <br>(''22,95 %)'' || 78 115 саг <br>(''33,07 %'') || 110 250 саг <br>(''39,53 %'') || 138 769 саг <br>(''46,23 %'') || 187 810 саг <br>(''59,51 %'') |- class='bright' | [[гуржий]] || 2527 саг <br>(5,78 %) || 5038 саг <br>(''6,69 %'') || 5505 саг <br>(''4,21 %'') || 5492 саг <br>(''3,34 %'') || 7657 саг <br>(''3,24 %'') || 8745 саг <br>(''3,14 %'') || 9585 саг <br>(''3,19 %'') || 7323 саг <br>(''2,32 %'') |- class='bright' | [[эрмалой]] || 2049 саг <br>(''4,68 %'') || 6529 саг <br>(''8,67 %'') || 8406 саг <br>(''6,43 %'') || 9064 саг <br>(''5,51 %'') || 10 321 саг <br>(''4,37 %'') || 9952 саг <br>(''3,57 %'') || 10 278 саг <br>(''3,42 %'') || 12 267 саг <br>(''3,89 %'') |- class='bright' | [[полхой]] || 1408 саг <br>(''3,22 %'') || 859 саг <br>(''1,14 %'') || 640 саг <br>(''0,49 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[украинхой]] || 1286 саг <br>(''2,94 %'') || 3981 саг <br>(''5,29 %'') || 3557 саг <br>(''2,72 %'') || 5082 саг <br>(''3,09 %'') || 5464 саг <br>(''2,31 %'') || 7089 саг <br>(''2,54 %'') || 6154 саг <br>(''2,05 %'') || 2917 саг <br>(''0,92 %'') |- class='bright' | [[жугтий]] || 1034 саг <br>(''2,36 %'') || 1001 саг <br>(''1,33 %'') || 1517 саг <br>(''1,16 %'')|| ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[фаьрсий]] || 818 саг <br>(''1,87 %'') || 920 саг <br>(''1,22 %'') || 176 саг <br>(''0,13 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[немций]] || 612 саг <br>(''1,40 %'') || 530 саг <br>(''0,70 %'') || 825 саг <br>(''0,63 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[яний]] || 487 саг <br>(''1,11 %'') || 864 саг <br>(''1,15 %'') || 1925 саг <br>(''1,47 %'') || ''хоам бац'' || 2677 саг <br>(''1,13 %'') || 2734 саг <br>(''0,98 %'') || 2746 саг <br>(''0,91 %'') || 2086 саг <br>(''0,66 %'') |- class='bright' | [[гӀалгӀай]] || 378 саг <br>(''0,86 %'') || 1517 саг <br>(''2,02 %'') || 6001 саг <br>(''4,59 %'') || 649 саг <br>(''0,39 %'') || 6153 саг <br>(''2,60 %'') || 7823 саг <br>(''2,80 %'') || 11 566 саг <br>(''3,85 %'') || 2679 саг <br>(''0,85 %'') |- class='bright' | [[татрийы]] || 337 саг <br>(''0,77 %'') || 756 саг <br>(''1,00 %'') || 709 саг <br>(''0,54 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[литовцы|летой]] || 195 саг <br>(''0,44 %'') || 127 саг <br>(''0,17 %'') || 112 саг <br>(''0,09 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[лаьзгий]] || 121 саг <br>(''0,27 %'') || 173 саг <br>(''0,23 %'') || 42 саг <br>(''0,03 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[гӀаьбартий]] || 81 саг <br>(''0,19 %'') || 70 саг <br>(''0,09 %'') || 231 саг <br>(''0,18 %'') || 384 саг <br>(''0,23 %'') || 417 саг <br>(''0,18 %'') || 447 саг <br>(''0,16 %'') || 455 саг <br>(''0,15 %'') || 451 саг <br>(''0,14 %'') |- class='bright' | [[нохчий]] || 81 саг <br>(''0,19 %'') || 66 саг <br>(''0,09 %'') || 184 саг <br>(''0,14 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[гӀумкий]] || 78 саг <br>(''0,18 %'') || 47 саг <br>(''0,06 %'') || 52 саг <br>(''0,04 %'') || ''хоам бац'' || 187 саг <br>(''0,08 %'') || 362 саг <br>(''0,13 %'') || 520 саг <br>(''0,17 %'') || 281 саг <br>(''0,09 %'') |- class='bright' | [[кӀайэрсий]] || 40 саг <br>(''0,09 %'') || 1096 саг <br>(''1,46 %'') || 326 саг <br>(''0,25 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[гӀозлой]] || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || 292 саг <br>(''0,22 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | кхыдараш || 471 саг <br>(''1,07 %'') || 693 саг <br>(''0,92 %'') || 1165 саг <br>(''0,89 %'') || 8556 саг <br>(''5,20 %'') || 8517 саг <br>(''3,61 %'') || 13 075 саг <br>(''4,69 %'') || 11 951 саг <br>(''3,98 %'') || 12 721 саг <br>(''4,03 %'') |- class='bright' | дерригаш || 43 740 саг <br>(''100,0 %'') || 75 275 саг <br>(''100,0 %'') || 130 755 саг <br>(''100,0 %'') || 164 420 саг <br>(''100,0 %'') || 236 200 саг <br>(''100,0 %'') || 278 930 саг <br>(''100,0 %'') || 300 198 саг <br>(''100,0 %'') || 315 608 саг <br>(''100,0 %'') |} == Административни екъаялар == {{Основная статья|Бурон административни екъаялар}} Буро 4 [[внутригородской район|пхьен чурча шахьара́]] екъалу<ref name="АТУ">{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/819012187 |title=Закон «Об административно-территориальном устройстве Республики Северная Осетия — Алания» |access-date=2017-05-31 |archive-date=2016-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921081604/http://docs.cntd.ru/document/819012187 |url-status=live }}</ref><ref name="ОКАТО">[[ОКАТО]] {{ОКАТО|90401}}</ref><ref name="устав">{{cite web |url=http://vladikavkaz-osetia.ru/city/ustav.php |title=Устав Владикавказа |access-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101019030949/http://region15.ru/docs/vladikavkaz-ustav/ |archive-date=2010-10-19 |deadlink= }}</ref>: * [[Затеречный район|Тийркал дехьарчоаи]] * [[Иристонский район|Иристончоаи]] * [[Промышленный район (Владикавказ)|Промышленничоаи]] * [[Северо-Западный район (Владикавказ)|ГӀинбухен-Малхбузехьарчоаи]]. Пхьен шахьарех [[муниципальное образование|муниципальни кхолламаш]] хилац<ref name="устав" />. [[Административно-территориальное деление Северной Осетии#Административно-территориальное устройство|ХӀирийчен административни-доазон оттамах]] Буро [[город республиканского подчинения|республикан лоадам бола пхье]] я<ref name="АТУ" /><ref name="ОКАТО" />. Моттигерча шедоалдарах пхьенах [[Владикавказ (городской округ)|Буро пхье]] яха [[муниципальни кхоллам]] хул [[городской округ (Россия)|пхьен округа]] статус а йолаш<ref name="устав" />. == Ӏаьдала маьженаш == ; Моттигера шедоалдар [[Файл:Merija.jpg|мини|Тийрка аьрда берда тӀа йоалла Бурон моттигерча шедоалдара администраце [[гӀишло]]]] Пхьеда Бурон викалий гулламца хьахоржаш ва пхе шера, викалий гуллама тхьамада а хул цох. Бурон викалий гуллама́ юкъе 32 депутат ва, уж пхе шера хьахор муниципальни хоржамашка. Моттигерча администраце кулгалхо Бурон Викалий гулламо хоржаш ва пхи шу ха а луш. ; Мехка Мехка мел йола законаш телаши, кхоачашдеши, кхелеи Ӏаьдала маьженаш Буро тӀа йоахк. Доалчеи, [[Глава Республики Северная Осетия — Алания|Мехкдаь]] администрации, [[Парламент Республики Северная Осетия — Алания|Халкъа гуллами]], [[Конституционный суд Республики Северная Осетия — Алания|Конституцецара кхели]] ерригаш а цхьан гӀишлон чу йоахк — в Доме правительства на [[Площадь Свободы (Владикавказ)|Мукъален майдан]] тӀа Доалчен цӀагӀа. [[Верховный суд Республики Северная Осетия — Алания|Лакхехьара кхел]] Некрасова ураме 6-ча цӀагӀеи, Мукъален майдан тӀа 5-ча цӀагӀеи йоалл, [[Арбитражный суд Республики Северная Осетия — Алания|Арбитража кхел]] — иштта Мукъален майдан тӀа 5-ча цӀагӀа я. {{Стиль галереи}} <gallery mode="packed" heights="200px" class="ts-gallerystyle-gray"> Dom Pravitelstva.JPG|center|250px|ХӀирийчен Доалче цӀа <br><small>Мукъален майда, 1-гӀа цӀа</small> Den goroda.jpg|center|250px|[[Арбитражный суд Республики Северная Осетия — Алания|Арбитража кхела]] гӀишло<br><small>Мукъален майда, 5-гӀа цӀа</small> </gallery> ; Федеральни Буро тӀа ХӀирийчен доазон тӀара Федеральни Ӏаьдала маьжений викалченаш йоахк. == Экономика == === Промышленность === [[Промышленность|Промышленностах]] кхачани яйчеи промышленностеи, машенаш хьаяреи, къоарзача металлургеи, кхыйолеи предприятеш я. Промышленноста тӀум металлурге йоккхача шин заводах латт. Дукха я корта бохабу малар хьадеш йола предприятеш. * [[Электроцинк|«Электроцинк» завод]] (даша-цинка завод, ''дӀакъовлаш латт''); * [[Победит (завод)|«Победит» завод]] (''чӀоагӀа [[эвар]]аш хьадар, вольфрам-молибдена порошока металлурги''); * [[Дзауджикауская ГЭС|Буро тӀара ГЭС]]; * Машенийи тракторийи электрооборудоване Буро тӀара завод; * «Гран» ФГУП завод (''бийсан гойта прибор''); * Нихь тоаду завод; * [[Владикавказский вагоноремонтный завод|Буро тӀара вагонаш тоаю завод]]; * «Русский Кирпич» яха компаний тоаба (''кирпишкаши кечалаши''); * [[Зарамагская ГЭС|ЗӀара-МагӀара ГЭС]]; * Электроконтактор (''Промышленни электроприборий завод''); * Кристалл (''къоарзача [[металл|къоарзача маьхий]] завод''); * ИрСтекло (''кизга-таран завод''); * Рокос (''дахча тоаду предприяти''); * Янтарь (''деза кӀигаши маьхаши тоаду завод''); * ГКПД «Бавария» ''(йийи корта бохабеш доаца малараши хьаю завод)''; * «Дарьял» ''(йийи корта бохабеш доаца малараши хьаю завод)''; * «Фат-Агро» ''(йоккха юртбоахама комплекс)''; * «Миранда» ''(биоэтанола хьаяр)''; * «Ариана-С» ''(спирт хьадар)''; * «Изумруд» ''(спирт хьадар)''; * «Ракурс» ''(спирти чӀоагӀа корта бохабу малараши хьадар)''; * «Забава» ''(спиртаи чӀоагӀа корта бохабу малараши хьадар)''; * «Кровля-Мастер» ''(тулла кечалаш хьаю завод)''; * «Баспик» ''(тӀема электроника́ микроканальни пластинаш хьаяр)''; * Кизгаш хьаду завод. === Транспорт === [[Файл:Железнодорожный вокзал станции Владикавказ.jpg|мини|300px|[[Владикавказ (станция)|Буро тӀарча возгален]] гӀишло]] ; Аьшкнаькъаш Аьшкнаькъаца Буро [[Ростов-на-Дону|Та́на́-тӀарча-Ростоваца]] бувзам болаш я 1875-ча шера денз. Буро тӀа [[Беслан (станция)|Берса-Пхьера]] боагӀача аьшкнаькъа тӀеххьара [[Владикавказ (станция)|тӀеххьара станци йоалл]]. Гаьна уха цӀермашенаш [[Москва|Москве]] а, [[Адлер]]е а, [[Анапа|Анапе]] а, [[Новороссийск]]е а, [[Симферополь|Симферополе]] а, [[Санкт-Петербург]]е а ух<ref>[http://rasp.yandex.ru/tablo/station/9612982?span=schedule&type=train С 30 мая ежедневно. Яндекс. Расписания по станции Владикавказ]</ref>. Юхерча пхьешка лела токацара цӀермашенаш [[Беслан (станция)|Берса-Пхьеи]], [[Минеральные Воды (станция)|Минеральни Хишкеи]], [[Прохладная (станция)|Прохладнеи]] йоахкача станцешка ух. ; Фецара бувзам [[Беслан|Берса-Пхьенна]] йистен [[Владикавказ (аэропорт)|«Буро» аэропорт йоалл]]. Аэропорт къамашта юкъера я, регулярни рейсаш [[Москва|Москвеи]], [[Санкт-Петербург]]еи, [[Ростов-на-Дону|Та́на-тӀарча-Росто́ве́и]], [[Сочи|Сочеи]], иштта [[Эрмалойче]]и ух, цул совгӀа [[Анталья|Анталье]] чартераш а ух. [[Файл:Vladikavkaz bus station.jpg|мини|280px|Бурон юккъера возгале]] ; Машеннаькъан Буро тӀара Эрсечеи Гуржехьеи хьахотта [[Военно-Грузинская дорога|ГӀалгӀай (ТӀема-Гуржий никъ)]] болалу. Наькъ тӀа гӀолла дӀахьавахар 2006—2010-ча шерашка соцадаь хиннад, 2010-ча шера тушола бетта 1-ча дийнахьа юха доладаьд<ref>{{cite web |url=http://ossetia.ru/news/politics/detail.php?ID=5774 |title=Около 500 человек прошли через &#91;&#91;«Верхний Ларс»&#93;&#93; на границе РФ и Грузии с начала его работы |access-date=2010-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121202033302/http://ossetia.ru/news/politics/detail.php?ID=5774 |archive-date=2012-12-02 |url-status=dead }}</ref>. ; Юкъара транспорт [[Файл:ВладТрамвай.jpg|мини|300px|[[Проспект Мира (Владикавказ)|Мира проспекта]] тӀара трамвай]] Юкъарча транспортах Буро тӀа [[Владикавказский трамвай|трамваяш]] я (1904-ча шера маьцхали беттагара денз), иштта [[Владикавказский автобус|автобусаш]] а. 1977-ча шера саькура беттагара денз 2010-ча шера маьцхали беттага кхаччалца пхье болх беш [[Владикавказский троллейбус|троллейбус]] а хиннай. 2012-гӀа шу чакхдоаллача хана контактни мазан демонтаж йолаяьй. Таханарча дийнахьа троллейбусашцара лелам дӀабаьккхаб<ref>{{cite web |url = http://www.sevos.ru/2012/12-12/12-12-27/02-obchestvo.htm#ob02 |title = Уже ничто не напомнит о троллейбусе… 27.12.2012 |url-status = dead }}</ref>. Фаьренгий-бельгий «Буро тӀарча токацарча трамваяйи сердалони анонимни юкъарлон» трамвай 1902-ча шерагара денз хьалъеш хиннай. Из ез а еш 1904-ча шера маьцхали бетта 6-ча дийнахьа (кӀимарса бетта 24-ча дийнахьа) хьайийлай. Регулярни наькъахой лелам 1904-ча шера маьцхали бетта 16-ча (3-ча) дийнахьа денз хиннаб. Колея 1000 мм я. Паччахьалкхена караерзаяьй 1918-ча шера. 1933—1937-ча шерашка 1524 мм йолча колеянна дӀахийцай. Эггара дукхагӀа хинна маршруташ 10 хиннай (1970-ча шерашка). ХӀагз йолаш 8 маршрут я. Лелаеш дола наькъаш 27,8 км/59 км о. п. да. Лелаш йола состав дукхагӀча даькъе Уралвагонзаводо хьаяьча «[[71-412]]» вагонех латт. == Дешар далар == === Лакхера дешарченаш === [[Файл:ГГАУ.jpg|мини|250px|Горский государственный аграрный университет]] Буро тӀа йоахкача [[вуз|лакхерча дешарченех]] я: * [[Северо-Осетинский государственный университет имени К. Л. Хетагурова|Хетагуров Костай цӀерагӀа ХӀирий паччахьалкхен университет]] * [[Северо-Кавказский горно-металлургический институт|Даькъастера лоаман-металлурге институт (Паччахьалкхен технологе университет)]] * [[Северо-Осетинская государственная медицинская академия|ХӀирий паччахьалкхен лорий академи]] * [[Северо-Осетинский государственный педагогический институт|ХӀирий паччахьалкхен хьехархой институт]] * [[Горский государственный аграрный университет|Лоамарой паччахьалкхен ахархой университет]] * [[Владикавказский институт моды|Буро тӀара модан институт]] * [[Владикавказский институт управления|Буро тӀара урхалдара институт]] * [[Институт бизнеса и технологий текстильной промышленности|КӀа́да́й промышленноста технологийи бизнесеи институт]] * [[Институт цивилизации|Цивилизаце институт]] * [[Современный гуманитарный университет (СГУ)|ХӀанзара гуманитарни университет]]. === Юкъера дешарченаш === * Лоамарой паччахьалкхен ахархой университета ахархой колледж, * [[Владикавказский горно-металлургический техникум|Буро тӀара лоаман-металлурге техникум]], * Буро тӀара электроникан колледж, * Буро тӀара дукхача профилагӀа йола техникум, * [[Владикавказский техникум железнодорожного транспорта - филиал РГУПС|Буро тӀара аьшкнаькъа транспорта техникум]], * Буро тӀара базара-экономикан техникум, * Буро тӀара финансий-экономикан колледж, * № 2 йола Буро тӀара хьехархой училище, * № 1 йола Буро тӀара полиграфе профилагӀа йола болхговзанчий училище, * Буро тӀара В. А. Гергиева цӀерагӀа йола исбахьалений колледж — 1937-ча шера йиллай, * Буро тӀара исбахьален училище, * Даькъастера гӀишлонхой техникум, * ХӀирий лорий гӀончий колледж, * ХӀирий мехка [[товшхал]]а колледж (1993-ча шерагара денз), * Буро тӀара кулинарни колледж, * ХӀирий хьунхой техникум, * [[Северо-Кавказское Суворовское военное училище|Даькъастера Суворова тӀема училище]]. == Юкъарлои унахцӀенои лораяри == * ӀотаӀа-лелийта аппарат телха́ча [[заӀапхо]]йи ха яха́ча наьхеи реабилитаце [[юкъарче]]. 2013-ча шера саькура бетта хьалъяьй<ref>[http://www.stav.aif.ru/society/news/75963 На открытие Центра реабилитации инвалидов во Владикавказ прибыл Топилин]</ref>. == Ди == === Эрсий православхой киназ === Пхье болх беш да массехк православхой киназ. Иштта Буро тӀа [[Владикавказская и Аланская епархия|Эрсий православхой киназа Бурони Аланойи епархе]] керттера урхале, цунна мутӀахьа я пхьеи мехкеи йоахка православхой приходаши, [[Герасим (Шевцов)|Бурон епископа резиденции]]. * [[Свято-Георгиевский собор (Владикавказ)|Супача Георге жамаӀат киназ]] (2003) — главный кафедральный собор Владикавказской и Аланской епархии * [[Храм Рождества Пресвятой Богородицы (Владикавказ)|ТӀехсупача Маьтар-Даьла яра Киназ]] (ХӀирий киназ) (1815) * ТӀехсупача Маьтар-Даьлан ТӀатоссама Киназ (1947) Гуржехьен хӀанзара патриарха волча Илия II-чун дас-нанас хьалха а даьккха детта́ да<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/37-pokrovkaya-czerkov |title = Храм Покрова Пресвятой Богородицы |archive-url = https://web.archive.org/web/20131212030413/http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/37-pokrovkaya-czerkov |archive-date = 2013-12-12 }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20131212030413/http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/37-pokrovkaya-czerkov |date=2013-12-12 }}</ref> * [[Ильинская церковь (Владикавказ)|Илез пайхамара киназ]] (1890) * [[СОГУ|ХӀирий паччахьалкхен университета]] математикан факультета ТӀехсупача Маьтмар-Даьла яра Киназ (1910) * Супача Иоанна тӀемахочун киназ (Мемориал, Хин станце кур), * Супача Нинай киназ (гуржий да, гуржий ишкола хьатӀадаь) * Супача Владимир аьлан киназ (1890) * Та́на́ тӀарча Димитрия элгац-киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/32-xram-chasovnya-dimitriya-donskogo |title = Храм-часовня Димитрия Донского |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Супача цӀенача тешар хиннача Нева тӀарча Александр аьлан киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/34-часовня-святого-благоверного-князя-александра-невского |title = Часовня святого благоверного князя Александра Невского |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Моттиге лоархӀача Буро тӀарча Анастасия моаташка киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/35-chasovnya-mestnochtimoj-matushki-anastasii-vladikavkazskoj |title = Часовня местночтимой матушки Анастасии Владикавказской |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Супача доккха Ӏазап лайнача Тутмакхашта гӀойле еча Анастасияй киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/33-часовня-святой-великомученицы-анастасии-узорешительницы |title = Часовня святой великомученицы Анастасии Узорешительницы |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Супача Даьла Архистратига Михаила киназ<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/31-chasovnya-svyatogo-arxistratiga-bozhiya-mixaila |title = Церковь Святого Архистратига Божия Михаила |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Эрмалой Хьаварий киназ === * [[Церковь Святого Григория Просветителя (Владикавказ)|Супача Сийрдадоаккхача Гриогре киназ]] (1868), болх беш да === Ислам === * Сунний [[мечеть Мухтарова (Владикавказ)|Мухтарова маьждиг]]<ref>[http://region15.ru/news/2008/10/14/23-24/ В Суннитской мечети начались реставрационные работы] {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20170804054928/http://region15.ru/news/2008/10/14/23-24/ |date=2017-08-04 }} (об истории и названии мечети, также о реставрации)</ref> (1906—1908, архитектор [[Плошко, Иосиф Касперович|Иосиф Плошко]] хиннав), Дина духьалара музей хьаяьй цох 1940-ча шерашка. Бусалба наха 1994-ча шера юха дӀаеннай<ref>Богословский А. Мечети России и стран СНГ. Москва, [[Эксмо]], 2014. С. 148.</ref>. ТӀера 1997-ча шера тоадаьд, цул тӀехьагӀа яь реставрацеш (арахьара а): 2006-ча шереи 2008-ча шереи. Пхье юкъе из цхьа маьждиг мара далац. * [[Планаш|Пла́нашкара]] маьждиг<ref>{{cite web |url = http://www.islamio.ru/structure/Vladikavkaz/mestnaya_religioznaya_organizatsiya_dukhovnaya_obshchina_musulman_p_kartsa |title = Мечеть посёлка Карца |url-status = dead}}</ref>. === Жугтий ди === * Бурон [[фар]]а [[синагога]] === Католикал === * Румой-католикий [[Приход Вознесения Иисуса Христа (Владикавказ)|Даьла айвара приход]]. Хьалха Буро тӀа Румой-католикий костёл а хиннай, 1891-ча шерагара денз 2007-ча шерага кхаччалца лаьттай из; карарча хана из лаьттача юкъера ишкол хьайийлай<ref>{{Cite web|url=http://lostosetia.ru/object/625/|title=Владикавказ. Римско-католический костёл. — Потерянная Осетия|author=Vadim Dyakonov|website=«Потерянная Осетия»|access-date=2020-09-07|archive-date=2020-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200707000425/http://lostosetia.ru/object/625/|url-status=live}}</ref>. === Буддал === * Буддистий уммат Буро тӀарча [[силлой|силлоехи]], [[ченкий|ченкехи]], [[моалой|моалоехи]], [[гӀалмакхой|гӀалмакхоехи]], иштта эрсехи, хӀирехи латт. === Протестантал === * ВорхӀлагӀча ден адвенисташ болча жӀаргахой киназ ([[Улица Николаева (Владикавказ)|Николаева урам]], 92) {{Стиль галереи}} <gallery mode="packed" heights="200px" class="ts-gallerystyle-gray"> Ossetian Church.jpg|center|200px|[[Храм Рождества Пресвятой Богородицы (Владикавказ)|Маьтар-Даьла яра (ХӀирий) киназ]] Armenian Church.jpg|center|270px|[[ААЦ|Эрмалой]] [[Церковь Святого Григория Просветителя (Владикавказ)|Супача Сийрдадоаккхача Григоре киназ]] (1868) Muxtarov mosque Vlz.jpg|center|200px|[[Мечеть Мухтарова (Владикавказ)|«Мухтарова маьждиг»]], [[Тийрк]]а тӀа латта [[Сунниты|сунний]] [[маьждиг]] </gallery> == Вошал тесса пхьеш == {| class="wikitable sortable" style="font-size:0.9em; text-align:left;" ! № ! Пхье ! Мохк ! Шу |- | align="center" | 1 | [[Владивосток]]<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/main/2009/11/26/09-42/ |title=Владикавказ и Владивосток стали городами-побратимами |access-date=2012-09-11 |archive-date=2013-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130625015144/http://region15.ru/news/main/2009/11/26/09-42/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://news.vl.ru/vlad/2009/11/27/pobratimy/ |title=Владивосток и Владикавказ стали городами-побратимами |access-date=2009-11-28 |archive-date=2009-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091130034309/http://news.vl.ru/vlad/2009/11/27/pobratimy |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20091130034309/http://news.vl.ru/vlad/2009/11/27/pobratimy |date=2009-11-30 }}</ref> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | 2009 |- | align="center" | 2 | [[Враца]]<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/2012/06/09/00-44/ |title=Владикавказ и Враца (Болгария) стали городами-партнёрами |access-date=2012-06-08 |archive-date=2014-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141023130543/http://region15.ru/news/2012/06/09/00-44/ |url-status=live }}</ref> | {{Флагификация|Болгария}} | align="center" | 2012 |- | align="center" | 3 | [[Кырджали]]<ref name="ReferenceA">В постсоветский период отношения не поддерживаются.</ref><ref>{{Cite web |url=http://amikeco.ru/2009/12/goroda-pobratimy.html |title=Города-побратимы |access-date=2012-09-11 |archive-date=2011-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121070955/http://amikeco.ru/2009/12/goroda-pobratimy.html |url-status=live }}</ref> | {{Флагификация|Болгария}} | align="center" | 1962 |- | align="center" | 4 | [[Батуми]]<ref name="region15.ru"/> | {{Флагификация|Грузия}} | align="center" | 1973 |- | align="center" | 5 | [[Махачкала|Махача-Кхала]]<ref name="region15.ru"/> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | |- | align="center" | 6 | [[Черкесск]]<ref name="region15.ru"/> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | 1993 |- | align="center" | 7 | [[Нальчик]]<ref name="region15.ru">{{cite web |url=http://region15.ru/docs/vladikavkaz-history/ |title=Владикавказ. Краткий историко-краеведческий справочник |access-date=2012-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120919094755/http://region15.ru/docs/vladikavkaz-history/ |archive-date=2012-09-19 |url-status=dead }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20120919094755/http://region15.ru/docs/vladikavkaz-history/ |date=2012-09-19 }}</ref> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | |- | align="center" | 8 | [[Эшвилл (Северная Каролина)|Эшвилл]]<ref name="ReferenceA"/> | {{Флагификация|США}} | align="center" | 1992 |- | align="center" | 9 | [[Ялта]]<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/2010/06/08/15-35/ |title=Владикавказ и Ялта станут побратимами |access-date=2012-09-11 |archive-date=2011-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111125192458/http://region15.ru/news/2010/06/08/15-35/ |url-status=live }}</ref> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | 2010 |- | align="center" | 10 | [[Цхинвал]] | {{Флагификация|Южная Осетия}} | align="center" | 2012 |} В администрации местного самоуправления Владикавказа находятся документы, подтверждающие «братские» отношения в отношении городов Владивосток, Северодвинск, Враца и Ялта. Документы по другим городам «в АМС не сохранились»<ref>«Как позже сообщили в АМС, документы, подтверждающие „братские“ отношения, есть в отношении следующих городов: Владивосток, Северодвинск, Враца (Болгария), Ялта. Что касается остальных городов — Кырджали (Болгария), Эшвилл (США), Батуми, Нальчик, Махачкала, то документы, их подтверждающие, в АМС не сохранились» // {{cite web |url = http://sevosetia.ru/news_full/Obshestvo/Boris-ALBEGOV-Hochu-sdelat-Vladikavkazu-podarok/ |title = «Северная Осетия», 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20161027060314/http://sevosetia.ru/news_full/Obshestvo/Boris-ALBEGOV-Hochu-sdelat-Vladikavkazu-podarok/ |archive-date = 2016-10-27 }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20161027060314/http://sevosetia.ru/news_full/Obshestvo/Boris-ALBEGOV-Hochu-sdelat-Vladikavkazu-podarok/ |date=2016-10-27 }}</ref>. == Сурташ == <gallery> Файл:Simbol of Vladikavkaz.jpg|Пхьен белгалонех цаӀ — «Фатима», аэропорт йолчахьара пхье Ӏочуводача латт Файл:Vladikavkaz Pamiatnik David-Soslan.JPG|Солса{{subst:тохарг}} дегӀа сийленг Файл:Vladikavkaz Dzaug Bugulov.JPG|Зовр-Ков ({{lang-os|Дзауджикау}}) дилла{{subst:тохарг}}чоа дегӀа сийленг Файл:Kirov-monumento-Vladikavkaz.JPG|Кирова урама тӀа С. М. Кирова дегӀа сийленг Файл:Terekzimoj.jpg|Тийрка тӀа тиллача [[тӀий|тӀаь]] тӀара [[Маьтлоам]]ах даьккха сурт. Файл:Владикавказ. Вход в парк.jpg|Хетагуров Костай цӀерагӀа йолча Товшхалеи салаӀареи юккъерча парке дӀачуводача. Файл:Улица Маркуса, Владикавказ...jpg|Ольгай гимназе гӀишло. ХӀанз Эрсечен Ӏилмай академе Буро тӀара Ӏилман юкъарче я. Файл:Владикавказ, проспект Мира, 54.jpg|«Европа» отела гӀишло. Файл:Владикавказ, Мира, 15, Горького, 13.jpg|«ВӀаши кредита юкъарлон» гӀишло. Файл:Владикавказ.Проспект Мира.jpg|«Александровски» гранд-отель. Файл:Buljwarvlad.jpg|Мира проспекта тӀара бульвар. [[Файл:EkaterinaVladik.jpg|мини|250px|ДоттагӀала монумент. [[Файл:Xetægkaty Khosta Prospekt.jpg|250px|мини|[[Коста Хетагуров|Хетагуров Костайна]] дегӀа сийленг, бӀалгӀанча — академик [[Соскиев, Владимир Борисович|В. Б. Соскиев]].]] [[Файл:K'ubalty Alyksandræn.jpg|250px|мини|[[Кубалов, Александр Бызиевич|Александр Кубалова]] яхача оазархочунна дегӀа сийленг, Буро тӀарча исбахьалений колледж.]] </gallery> == Белгалдаккхар == {{белгалдаккхар}} == Литература == * {{книга |автор = [[Бутков, Пётр Григорьевич|Бутков П. Г.]] |часть = Мнение о книге: Славянския древності |заглавие = Три древние договора руссов с норвежцами и шведами |язык = ru |ссылка = https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003542864?page=320&rotate=0&theme=white |место = Санкт-Петербург |издательство = Типография Министерства внутренних дел |год = 1837 |страниц = 398 |ref = Бутков }} * {{книга |автор = {{comment|Гальченко И. Е.|Гальченко Иван Ефимович}} |заглавие = Глоссарий лексики языков народов Северного Кавказа в русском языке |язык = ru |ответственный = [[Северо-Осетинский государственный университет имени К. Л. Хетагурова]] |место = Орджоникидзе |издательство = Изд-во Сев.-Осет. унив. |год = 1975 |страниц = 199 |тираж = 1000 |ref = Гальченко }} * {{статья | автор = Евдокимов М. Ю. | ссылка = https://old.bigenc.ru/geography/text/5779526 | заглавие = ВЛАДИКАВКА́З | издание = [[Большая российская энциклопедия]] | ответственный = Отв. ред. [[Кравец, Сергей Леонидович|С. Л. Кравец]] | место = М. | издательство = «[[Большая российская энциклопедия (издательство)|Большая российская энциклопедия]]» | том = 5: Великий князь — Восходящий узел орбиты | год = 2006 | isbn = 5-85270-334-6 | ref = Евдокимов }} * {{книга |автор = |заглавие = История Владикавказа (1781-1990 гг.). Сборник документов и материалов |язык = ru |ответственный = Сост. М. Д. Бетоева, Л. Д. Бирюкова |место = Владикавказ |издательство = Адыгея |год = 1991 |страниц = 1022 |ref = История Владикавказа }} * {{книга | автор = [[Куркиев, Алимбек Сосланбекович|Куркиев А. С.]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/kurkiev-a-s-osnovnye-voprosy-leksikologii-ingushskogo-yazyka-1979g/ | заглавие = Основные вопросы лексикологии ингушского языка | ответственный = Ред. Р. З. Караев, А. С. Лепиев | место = Гр. | издательство = ЧИКИ | год = 1979 | страниц = 254 | ref = Куркиев }} * {{книга |автор = |заглавие = Материалы по истории Владикавказа |язык = ru |ответственный = Сост. Б. Д. Газиков, Н. Д. Кодзоев, А. У. Тангиев |место = Назрань |издательство = Кеп |год = 2002 |страниц = 33 |ref = Материалы по истории Владикавказа }} * {{книга |автор = [[Ракович, Дмитрий Васильевич|Ракович Д. В.]] |заглавие = Прошлое Владикавказа. Краткая историческая справка ко дню пятидесятилетнего юбилея города. 1861 г. |язык = ru |место = Владикавказ |издательство = Электропеч. Р. Сегаль и С-вья |год = 1913 |издание = 2-е |страниц = 28 |ref = Ракович }} * {{книга |автор = Терский областной статистический комитет |заглавие = Терский календарь. Вып. 5 |язык = ru |ссылка = http://book-olds.ru/BookLibrary/76001-Pamyatnyie-knizhki-Terskoy-Oblasti/1896.-Terskiy-kalendar-na-1896-god.-Vyipusk-5-y.html |ответственный = Вертепов Г. А. |место = Владикавказ |издательство = Типография Терского областного правления |год = 1895 |страниц = 409 |ref = Терский календарь }} * {{книга |автор = [[Поспелов, Евгений Михайлович|Поспелов Е. М.]] |заглавие = Географические названия России. Топонимический словарь |место = М. |издательство = АСТ, Астрель |год = 2008 |страниц = 523 |isbn = 978-5-17-054966-5 |ref = Поспелов }} * {{книга | автор = Бекова А. И., Дударов У. Б., Илиева Ф. М., Мальсагова Л. Д., Ипотека Л. У. | ссылка = https://disk.yandex.ru/i/8cAzdHUXidsJC | заглавие = Ингушско-русский словарь | nodot = | язык = | ответственный = Под ред. З. М. Баркинхоевы, А. И. Бековы, И. А. Дахкильгова, Р. М. Зязикова, Р. М. Илиевы, Л. Д. Мальсаговы, X. А. Накастоева, Л. У. Тариевы, З. М. Тумгоевы, Р. Р. Хайровы, X. Р. Хайровы, С. А. Шадиева | место = Нальчик | издательство = ГП КБР «Республиканский полиграфкомбинат им. Революции 1905 г.» | год = 2009 | издание = | том = | страницы = 1—990 (ввиде PDF) | страниц = 990 (ввиде PDF) | isbn = 978-5-88195-965-4 | doi = | ref = Бекова, Дударов, Илиева, Мальсагова }} * {{книга |автор = [[БӀарахой Мустафай Нина|Барахоева Н. М.]], [[Коазой Дауда Нурдин|Кодзоев Н. Д.]], [[Хайринаькъан Абукара БайӀаьла|Хайров Б. А.]] |заглавие = Ингушско-русский и русско-ингушский словарь терминов |ссылка = |ответственный = Отв. ред.: Н. М. Барахоева, д.филол. н., профессор. Реценз: Т. В. Жеребило, д.пед.н., М. М. Султыгова, д.филол.н. |место = Назрань |издательство = ООО «Кеп» |издание = Ингушский научно-исследовательский институт гуманитарных наук им. Ч. Э. Ахриева |год = 2016 |страниц = 618 |страницы = |isbn = |тираж = 500 |ref = Барахоева, Кодзоев, Хайров }} * {{публикация|книга | автор = [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/kodzoev-n-d-russko-ingushskij-slovar-2021/ | заглавие = Русско-ингушский словарь | nodot = | язык = | ответственный = Под ред. Р. Р. Хайрова | место = {{abbr|Ростов н/Д.|Ростов-на-Дону|0}} | издательство = Типография «Лаки Пак» | год = 2021 | издание = | том = | страницы = 1—656 | страниц = 656 | isbn = 978-5-906785-55-8 | doi = | ref = Кодзоев }} * {{книга |заглавие = Ономастикон Ингушетии |ответственный = Сост. [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]], [[Киева Зуфира Хаджибикаровна|З. Х. Киева]]. Рецензенты: доктор пед. наук, проф. [[Татьяна Васильевна Жеребило|Т. В. Жеребило]], канд. филол. наук, с.н.с отдела ингушского языка [[ГӀалгӀай Ӏилман-тохкама институт|ИНИИГН]] [[Костоева Фатима Магомедовна|Ф. М. Костоева]], Редакторы: [[Ноакъастхой Хаваж|Х.А. Накостхоев]], [[Хайрова Роза Резвановна|Р. Р. Хайрова]]; Консультант: [[Хайров Байали Абукарович|Б. А. Хайров]] |место = {{abbr|М.|Москва|2}} |издательство = ТПК «Центробланк» |издание = Справочно-энциклопедическое издание |год = 2021 |страниц = 120 |isbn = 978-5-91303-022-1 |тираж = 500 |ref = Ономастикон Ингушетии }} * {{книга | автор = | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/materialy-po-istorii-vladikavkaza-sost-gazikov-b-d-kodzoev-n-d-tangiev-a-u-2002/ | заглавие = Материалы по истории Владикавказа | nodot = | язык = | ответственный = Сост. Газиков Б. Д., Кодзоев Н. Д., Тангиев А. У.; под ред. | место = [[Наьсаре|Назрань]] | издательство = Кеп | год = 2002 | издание = | том = | страницы = 1—33 | страниц = 33 | isbn = | doi = | ref = Материалы по истории Владикавказа }} * {{публикация|книга | автор = Долгиева М. Б., Картоев М. М., [[Коазой Дауда Нурдин|Кодзоев Н. Д.]], Матиев Т. Х. | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/istoriya-ingushetii-otv-red-kodzoev-n-d-2013/ | заглавие = История Ингушетии | язык = ru | ответственный = Под отв. ред. [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоева]] | место = {{abbr|Ростов н/Д.|Ростов-на-Дону|0}} | издательство = Южный издательский дом | год = 2013 | издание = 4-е | вид = [[Монография|моногр]] | страницы = 1—600 | страниц = 600 | isbn = 978-5-98864-056-1 | ref = История Ингушетии }} * {{публикация|книга | автор = [[Малсаганаькъан Кураза Зоврбик|M. n. Z.]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/malsagov-z-johi-jodayar-sakhhierdam-1923-g/ | заглавие = Joh jodajar. Saqherdam | язык = inh | место = Buru (Владикавказ) | издательство = Тип. Наркомпроса | год = 1923 | страниц = 17 | тираж = 100 | ref = M. n. }} * {{книга | автор = [[Малсаганаькъан Кураза Зоврбик|Мальсагов З. К.]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/malsagov-z-k-ingushskaya-grammatika-so-sbornikom-ingushskih-slov-1925/ | заглавие = Ингушская грамматика со сборником ингушских слов | nodot = | язык = | ответственный = | место = Владикавказ | издательство = [[Сердало (газет)|Гостипография „СВЕТ“ И. А. О.]] | год = 1925 | издание = 1-е | том = | страницы = 1—225 | страниц = 225 | isbn = | doi = | ref = Мальсагов }} * {{книга | автор = Терский областной статистический комитет | заглавие = Терский календарь. Вып. 5 | nodot = | язык = | ссылка = http://book-olds.ru/BookLibrary/76001-Pamyatnyie-knizhki-Terskoy-Oblasti/1896.-Terskiy-kalendar-na-1896-god.-Vyipusk-5-y.html | ответственный = Вертепов Г. А. | место = Владикавказ | издательство = Типография Терского областного правления | год = 1895 | том = | страниц = 409 | страницы = | isbn = | doi = | ref = Терский календарь }} * {{публикация|книга | автор = Далгат Б. К. | ссылка = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004158493?page=1&rotate=0&theme=white | заглавие = Родовой быт и обычное право чеченцев и ингушей : исследование и материалы 1892-1894 гг. | nodot = | язык = ru | ответственный = {{abbr|Подгот.|Подготовила|0}} {{abbr|изд.|издание|0}} и {{abbr|предисл.|предисловие|0}} У. Б. Далгат; послесловие Ю. Ю. Карпова; редколлегия: В. А. Тишков ({{abbr|отв.|ответственный|0}} {{abbr|ред.|редактор|0}}), А. Б. Куделин, В. М. Гацак | место = {{abbr|М.|Москва|2}} | издательство = ИМЛИ РАН | год = 2008 | издание = {{abbr|Изд.|Издание|0}} осуществленно при содействии благотворительного Фонда «Читай» и его президента А. А. Аслаханова | том = | страницы = | страниц = 380 | isbn = 978-5-9208-0307-8 | doi = | ref = Далгат }} * {{статья |автор = [[Дахкилганаькъан ИбрахӀим]] |заглавие = Буру |ссылка = https://archive.org/details/selaad--i---mgz-m/Села1ад%201990г.%20№5/page/n9/mode/2up |язык = inh |издание = [[СелаӀад (журнал)|СелаӀад]] |тип = журнал |год = 1990 |месяц = 08 |день = 28 |страниц = 16 |ref = Дахкилганаькъан |archiveurl = |archivedate = }} == ТӀатовжамаш == {{Навигация |Викисловарь = Владикавказ }} * [https://www.vladikavkaz-osetia.ru/ Официальный сайт города] * [http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?doc_itself=&backlink=1&nd=138022822&page=1&rdk=0#I0 Устав муниципального образования город Владикавказ] * {{cite web |title = Сайт администрации города |url = http://vladikavkaz.osetia.ru/ |archive-url = https://web.archive.org/web/20090126013116/http://vladikavkaz.osetia.ru/ |archive-date = 2009-01-26 |url-status = dead }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20090126013116/http://vladikavkaz.osetia.ru/ |date=2009-01-26 }} * [http://nocss.ru/projects/24/soderj.php Старый Владикавказ. Историко-этнологическое исследование] {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20201130224214/http://nocss.ru/projects/24/soderj.php |date=2020-11-30 }} {{Библиоинформация}} {{Северная Осетия}} {{Населённые пункты на Тереке}} {{Города воинской славы}} {{Райцентры Северной Осетии}} [[ОагӀат:Буро]] [[ОагӀат:Пхьеш, йиллай XVIII бӏаьшера]] [[ОагӀат:Эрсечен республикий нанагӏалаш]] [[ОагӀат:Россе импере тӏема чӏоагӏаленаш]] [[ОагӀат:Кавказа лини]] [[ОагӀат:Тӏема сийлен пхьеш]] mak11jc1vfftumdv8ipg2hgzi5p0cvj 73943 73898 2026-04-05T09:56:39Z Daysiy 32 73943 wikitext text/x-wiki {{другие значения}} {{НП+Россия | статус = пхье | ингушское название = Буро | оригинальное название = {{lang-ru|Владикавказ}}, {{lang-os|Дзӕуджыхъӕу}} | изображение = View of Vladikavkaz.jpg | описание изображения = Буро тӀа [[Тийрк]]а йисте латтача [[Сунний маьждиг]]ах даьккха сурт | герб = Coat_of_arms_of_Vladikavkaz.png | описание герба = Буро герб | ширина герба = 120 | lat_deg = 43|lat_min = 01|lat_sec = 00 | lon_deg = 44|lon_min = 41|lon_sec = 00 | CoordScale = 150000 | регион = Северная Осетия | регион в таблице = ХӀирийче | вид района = Пхье округ | район = Буро | район в таблице = Владикавказ (городской округ){{!}}Буро | B в регион = нет | C в регион = нет | внутреннее деление = 4 шахьар | вид главы = Пхье́да́ | глава = Хадарцев Хазбе Махарбек | дата основания = [[1784|1784 шера]] | прежние имена = {{НП-ПН|1931|Буро, Владикавказ|1944|Орджоникидзе|1954|Дзауджикау|1990|Орджоникидзе}} | статус с = [[1860|1860 ш.]] денз | площадь = 291,61 | высота центра НП = 671 | климат = юкъара | население = {{ Население | Владикавказ | тс }} | год переписи = {{ Население | Владикавказ | г }} | плотность = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Население | Владикавказ | ч }} / 291.61 round 2 ) }} }} | национальный состав = [[осетины|хӀирий]], [[русские|эрсий]], [[армяне|эрмалой]], [[грузины|гуржий]], [[ингуши|гӀалгӀай]], [[азербайджанцы|гӀозлой]], [[украинцы|украинхой]], [[греки|яний]] | конфессиональный состав = [[православные|православни жӀаргахой]], [[мусульмане-сунниты|бусулбаш]] | этнохороним = бурохо, бурохой | часовой пояс = +3 | почтовый индекс = 362000 | почтовые индексы = 362ХХХ | телефонный код = 8672 | автомобильный код = 15 | цифровой идентификатор = 90401 | add1n = СовгӀаташ | add1 = {{орден Трудового Красного Знамени|тип=город}} }} '''Буро́''', е '''Буру''' ('''Buru''') ({{lang-ru|Владикавка́з}}, {{lang-os|Дзӕуджыхъӕу}}, {{lang-os-dig|Дзæуæгигъæу}}{{дехьавалар|цӀи}}) — [[Северный Кавказ|Даькъасте]] юккъе улла [[пхье]]. Карарча хана [[ХӀирийче]]н [[Столица|нанагӀала]] лоархӀаш я<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/docs/vladikavkaz/ |title=Официальное название на осетинском языке Дзӕуджыхъӕу |access-date=2017-04-17 |archive-date=2017-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170422131712/http://region15.ru/docs/vladikavkaz |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://vladikavkaz-osetia.ru/city/history.php |title=Владикавказ — столица Республики Северная Осетия — Алания |access-date=2012-05-28 |archive-date=2012-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120521140353/http://vladikavkaz-osetia.ru/city/history.php |url-status=live }}</ref>, [[Владикавказ (городской округ)|Пхьен округ Буро]] яха [[муниципальни кхоллам]] а хулаш. Амма Ӏоюллача хана [[Зовр-Ков]] яхача къаьнарча гӀалгӀай юрта йисте йилла я [[1784|1784 шера]]<ref>{{статья |автор=|заглавие= Торжество празднованiя 50-летия основанiя г. Владикавказа.|ссылка= https://ghalghay.com/2020/04/20/zaur/|язык= ru|издание= [[Терские ведомости|«Терские ведомости»]]|тип= газета|год= 1911|месяц= апреля|число= 5|том= |номер= 75|страницы= |doi= |issn=}} {{начало цитаты}}Сегодня мы празднуем 50-летие города Владикавказа. Раньше, на том месте, где ныне расположен г. Владикавказ, существовал '''ингушский''' аул '''Заур''', но в 1784 г., по распоряжению князя Потемкина, на месте, где существовал этот аул, для охранения Военно-Грузинской дороги, служившей единственным удобным путем для соединения с Закавказьем, была устроена крепость Владикавказ, а в 1785 г. по указу Императрицы Екатерины II, от 9 мая, в крепости была выстроена первая православная церковь. Как только была устроена эта крепость, часть осетинской народности спустилась с гор и поселилась у стен этой крепости, под защитою местных войск. Образовавшийся осетинский аул стал называться «Капкай», что в переводе на русский язык означает «Горные ворота».{{конец цитаты|источник=}}</ref>{{sfn|Терский календарь|1895|c=14}}<ref>{{статья |автор=|заглавие= Владикавказъ. 31 марта |ссылка= https://ghalghay.com/2020/04/20/zaur-kov-3/|язык= ru|издание= [[Терские ведомости|«Терские ведомости»]]|тип= газета|год= 1911|месяц= марта|число= 31|том= |номер= 71|страницы= |doi= |issn=}}</ref>{{sfn|Далгат|2008|с=[https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004158493?page=55&rotate=0&theme=white 50], [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004158493?page=74&rotate=0&theme=white 69]}}. Цу хана денз [[1934|1934 шерага]] кхаччалца Буро [[ГӀалгӀайче]]н экономикайи, политикайи, культурайи юкъарче хиннай. Тахан гӀалгӀаша лелаеш хинна пхьен тархьара юкъ региона лоадам болча товшхала тӀехьален объектех лаьрхӀа я<ref name="okn.alania.gov.ru">[https://okn.alania.gov.ru/news/2050 Состоялось очередное заседание Общественного совета по культурному наследию при Комитете по охране и использованию объектов культурного наследия РСО-Алания]</ref>. == ЦӀи == [[Пхье]]н хьалхара цӀи ''[[Зовр-Ков]]'' хиннай: ''Зовр'' яхaча гӀалгӀачун цӀерагӀа я оал из{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}, вешта ''[[Зовр-Ков|Зоврков]]'' гӀалгӀаша ха дергдолаш йийхка моттигаш я а оал. [[ХӀирий мотт|ХӀирий меттала]] {{lang-os|Дзӕуджыхъӕу}} {{Audio|Dzæudžyqæu.oga|}}, {{lang-os-dig|Дзæуæгигъæу}} аьнна дӀаяхай из цӀи, [[черсий мотт|черсий меттала]] — ''Зожикъоу'' аьнна яхай{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}, эрсий меттала — ''Заурово''. ''Зовра-Ков'' яха юрт уллача метте, Владикавказ («Кавказа́ доал де») яxa цӀи а тилла, тӀема чӀоагӀле-гӀап хьалъяьча хана цох ''Буро''{{sfn|Бекова, Дударов, Илиева, Мальсагова|2009|с=191}}{{sfn|Барахоева, Кодзоев, Хайрова|2016|с=21}}{{sfn|Кодзоев|2021|с=52}}{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021|с=35}}{{sfn|Гальченко|1975|c=44}}, е ''Буру''{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|page=28|loc=с. 28 («[[Власть труда (газета, Владикавказ)|Власть труда]]» : [[газета]] / орган Владикавказского окружного комитета ВКП(б), Исполнительного комитета и Совета профсоюзов. Владикавказ, 1931, 4 сентября)}}{{sfn|История Ингушетии|2013|с=20}}{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}{{sfn|Евдокимов|2006}} (''Buru''{{sfn|M. n.|1923|loc=беттагарг}}{{sfn|Мальсагов|1925|с=181}}{{sfn|Ужахов|1927|с=32}}) аьннад гӀалгӀаша, из доагӀаш да гергача тӀема чӀоагӀленех гӀалгӀаша хьалха бур оалаш хилара тӀара. Бур яxa дош герга яхача деша маӀан долаш хиннад цу хана гӀалгӀай меттала. [[Буроче]], [[БурокӀалхе]], [[Бура-боарз]] яхаш моттигаш я [[ГӀалгӀайче|ГӀалгӀай мехка]]. Цу моттигашка герга тӀема чӀоагӀленаш-гӀапаш хиларах техка цӀераш я уж{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}, вешта хӀанз гӀапков яхача деша синоним я из а оал{{sfn|Куркиев|1979|с=234}}. [[Файл:The plan of the fortress Vladikavkaz and the Ingush village of Zaur (1784).jpg|мини|[[Зовр-Ков]]и [[Буро (гӀапков)|Буро-гӀапкови]] обер-квартирмейстер волча Иоганн Фохта [[мехкасурт]]а тӀа, 1784-гӀа шу]] 1931-ча шера ГӀалгӀай облисполкома хьехарца Бурох эрсий меттала ''Орджоникидзе'' аьнна цӀи тиллай советий политикани тӀемани къахьегамхо хиннача [[Орджоникидзе, Серго|Серго Эржакинеза (Орджоникидзе)]] хьамарагӀа{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|c=30}} — [[Гражданская война в России|БӀорахой тӀема]] хана регионе советий Ӏаьдал оттадеш хиннав из{{sfn|Поспелов|2008|c=141}}. 1944-ча шера пхьенах ''Дзауджикау'' аьнна цӀи тиллай{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|c=28 {{Цитата|Переименование г. Орджоникидзе в город Дзауджикау — событие большой исторической важности. Оно является результатом неуклонного, последовательного осуществления Коммунистической партией и Советским правительством ленинско-сталинской национальной политики… Переименование отвечает культурным и экономическим интересам осетинского народа. В этом акте видна личная забота Сталина об осетинском народе, его настоящем и будущем.|автор=Газета «Социалистическая Осетия», 1944 г., 1 марта.}}}}, тӀаккха 1954-ча шера — юха ''Орджоникидзе''{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|c=29 {{Цитата|Трудящиеся Северной Осетии с глубокой радостью, удовлетворением встретили Указ о переименовании города Дзауджикау в город Орджоникидзе, отвечающий их воле и чаяниям… Серго беспощадно громил врагов партии и Советского государства — меньшевиков, эсеров, троцкистов, бухаринцев, буржуазных националистов, питал политическое недоверие к злейшему врагу партии и народа Берия… Установлено, что переименование города Орджоникидзе в город Дзауджикау также связано с враждебными действиями Берия и его банды…|автор=Газета «Социалистическая Осетия», 1954 г., 26 февраля.}}}}. 1990-ча шера официально пхьен ши цӀи тиллай: ''Владикавказ'' эрсий метталеи, ''Дзауджикау'' хӀирий метталеи{{sfn|Поспелов|2008|c=141}}. == Физикан-географе экам == === Географецара хьал === Лоамашкара [[Тийрк]] юкъарадоаллача, [[шаьраче|шаьрача метте]] улл Буро. Цхьан оагӀорахьара [[Маьтлоам]]и воккха оагӀорахьара [[Бешлоам]]и лакхера ІотӀахьеж цунна, гонахьа яда гӀaлгӀй къаьна юрташ{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}. Тийрк пхье юккъе гӀолла дода, пхьегара [[ДӀаараяла чӀож]]е 30 км я. Буро тӀара болалуш ба [[Военно-Грузинская дорога|ГӀалгӀай (ТӀема-Гуржий) никъ]]. {{Соседние города | город = Владикавказа | источник = <ref name="trans">{{Cite web |url=https://maintransport.ru/distance |title=База расстояний между городами России на машине<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2024-05-08 |archive-date=2023-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032304/https://maintransport.ru/distance |url-status=live }}</ref> | северо-запад = [[Нальчик]] ~ 117 км<br>[[Ставрополь]] ~ 378 км | север = [[Элиста]] ~ 491 км<br>[[Волгоград]] ~ 784 км | северо-восток = [[Астрахань]] ~ 583 км | запад = {{Флаг Абхазии}} [[Сухум]] ~ 571 км | восток = [[Назрань]] ~ 27 км<br>[[Грозный]] ~ 113 км<br>[[Хасавюрт]] ~ 192 км<br>[[Махачкала]] ~ 274 км | юго-запад = {{Флаг Южной Осетии}} [[Цхинвал]] ~ 167 км | юг = {{Флаг Грузии}} [[Тбилиси]] ~ 196 км<br>{{Флаг Армении}} [[Ереван]] ~ 470 км | юго-восток = {{Флаг Азербайджана}} [[Баку]] ~ 648 км }} === Мехкал === Мехкалца дола бехкамаш: лоамаш юхе хиларах ӀокӀаьдбаь бола гӀаьххьа мехкала оаса. Ӏа кӀаьда да, ахка дӀаьха да йокъал отташ а доацаш, дукхагӀча даькъе къахь отташ а дац. Наджгоанцхой бетта юкъера шелал −1,9 °C я. КӀимарса бетта юкъера йӀовхал +20,7 °C я. 2010-ча шера оагӀой бетта 5-ча дийнахьа Буро тӀа Эрсечен Ӏан температуран йизза максимум лаьцай — фо +27,1 °C кхаччалца дӀоахденна хиннад. {{Климат города |Город_род = Бурон |Источник = [http://www.pogoda.ru.net/climate/37228.htm «Погода и Климат»] | Янв_ср = -1.9 | Янв_ср_осад= 31 | Фев_ср = -1.7 | Фев_ср_осад= 34 | Мар_ср = 3.0 | Мар_ср_осад= 53 | Апр_ср = 9.6 | Апр_ср_осад= 87 | Май_ср = 14.1 | Май_ср_осад= 96 | Июн_ср = 18.1 | Июн_ср_осад= 100 | Июл_ср = 20.7 | Июл_ср_осад= 113 | Авг_ср = 20.2 | Авг_ср_осад= 93 | Сен_ср = 15.6 | Сен_ср_осад= 74 | Окт_ср = 9.9 | Окт_ср_осад= 58 | Ноя_ср = 3.7 | Ноя_ср_осад= 46 | Дек_ср = -0.6 | Дек_ср_осад= 33 | Год_ср = 9.2 | Год_ср_осад= 883 | Янв_ср_мин = -5.6 | Янв_ср_макс= 3.3 | Фев_ср_мин = -5.6 | Фев_ср_макс= 3.6 | Мар_ср_мин = -0.8 | Мар_ср_макс= 8.1 | Апр_ср_мин = 5.1 | Апр_ср_макс= 15.2 | Май_ср_мин = 9.6 | Май_ср_макс= 19.7 | Июн_ср_мин = 13.5 | Июн_ср_макс= 23.7 | Июл_ср_мин = 16.1 | Июл_ср_макс= 26.2 | Авг_ср_мин = 15.7 | Авг_ср_макс= 25.7 | Сен_ср_мин = 11.2 | Сен_ср_макс= 21.3 | Окт_ср_мин = 5.8 | Окт_ср_макс= 15.4 | Ноя_ср_мин = 0.2 | Ноя_ср_макс= 8.7 | Дек_ср_мин = -4.2 | Дек_ср_макс= 4.6 | Год_ср_мин = 5.1 | Год_ср_макс= 14.6 | Янв_а_мин = -27.2 | Янв_а_макс=21.1 | Фев_а_мин = -27.8 | Фев_а_макс=23.0 | Мар_а_мин = -22.5 | Мар_а_макс=30.3 | Апр_а_мин = -10.2 | Апр_а_макс=34.0 | Май_а_мин = -2.8 | Май_а_макс=35.0 | Июн_а_мин = 2.2 | Июн_а_макс=38.0 | Июл_а_мин = 6.4 | Июл_а_макс=37.5 | Авг_а_мин = 6.0 | Авг_а_макс=39.2 | Сен_а_мин = 0.0 | Сен_а_макс=38.2 | Окт_а_мин = -10.0 | Окт_а_макс=33.5 | Ноя_а_мин = -23.1 | Ноя_а_макс=28.7 | Дек_а_мин = -25.0 | Дек_а_макс=27.1 | Год_а_мин = -27.8 | Год_а_макс=39.2 | }} {{Климат города |Город_род = 2011—2020-ча шерий мура Бурон |Источник = [https://www.weatheronline.co.uk/weather/maps/city?FMM=1&FYY=2011&LMM=12&LYY=2020&WMO=37228&CONT=euro&REGION=0006&LAND=RS&ART=TEM&R=0&NOREGION=1&LEVEL=162&LANG=en&MOD=tab www.weatheronline.co.uk] | Янв_ср = -0.7 | Янв_ср_осад= | Фев_ср = -0.6 | Фев_ср_осад= | Мар_ср = 4.7 | Мар_ср_осад= | Апр_ср = 10.3 | Апр_ср_осад= | Май_ср = 16.0 | Май_ср_осад= | Июн_ср = 20.3 | Июн_ср_осад= | Июл_ср = 22.5 | Июл_ср_осад= | Авг_ср = 21.2 | Авг_ср_осад= | Сен_ср = 17.6 | Сен_ср_осад= | Окт_ср = 12.4 | Окт_ср_осад= | Ноя_ср = 3.4 | Ноя_ср_осад= | Дек_ср = 1.4 | Дек_ср_осад= | Год_ср = 10.7 | Год_ср_осад= | Янв_ср_мин = -4.5 | Янв_ср_макс=3.0 | Фев_ср_мин = -4.2 | Фев_ср_макс=3.5 | Мар_ср_мин = 0.5 | Мар_ср_макс=8.7 | Апр_ср_мин = 5.0 | Апр_ср_макс=15.5 | Май_ср_мин = 11.1 | Май_ср_макс=21.0 | Июн_ср_мин = 15.0 | Июн_ср_макс=25.7 | Июл_ср_мин = 17.5 | Июл_ср_макс=27.4 | Авг_ср_мин = 16.3 | Авг_ср_макс=26.2 | Сен_ср_мин = 12.1 | Сен_ср_макс=22.8 | Окт_ср_мин = 6.2 | Окт_ср_макс=18.0 | Ноя_ср_мин = -0.3 | Ноя_ср_макс=7.4 | Дек_ср_мин = -3.0 | Дек_ср_макс=5.5 | Год_ср_мин = 6.0 | Год_ср_макс=15.4 | Янв_а_макс = | Янв_а_мин= | Фев_а_макс = | Фев_а_мин= | Мар_а_макс = | Мар_а_мин= | Апр_а_макс = | Апр_а_мин= | Май_а_макс = | Май_а_мин= | Июн_а_макс = | Июн_а_мин= | Июл_а_макс = | Июл_а_мин= | Авг_а_макс = | Авг_а_мин= | Сен_а_макс = | Сен_а_мин= | Окт_а_макс = | Окт_а_мин= | Ноя_а_макс = | Ноя_а_мин= | Дек_а_макс = | Дек_а_мин= | Год_а_макс = | Год_а_мин= | }} === Сахьата оаса === {{ЧасовойПоясОбъекта/MSK|Объект=Владикавказ}} Лелаеш йолча ха́нагеи географецарча [[Долгота|йӀоахалгеи]] хьежжа<ref>{{cite web|url=https://dateandtime.info/ru/city.php?id=473249|title=Время во Владикавказе, Республика Северная Осетия - Алания, Россия. Сколько сейчас времени во Владикавказе|publisher=dateandtime.info|lang=ru|access-date=2017-10-19|archive-date=2017-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019112234/http://dateandtime.info/ru/city.php?id=473249|url-status=live}}</ref> Буро тӀа юкъера маьлха [[делкъе]] 12:01 яьлча хул. === Гонахьаре бӀехъяр === «Электроцинкеи»<ref>{{Cite web |url=http://electrozink.ugmk.com/ru/ |title=ОАО «Электроцинк» |access-date=2009-12-25 |archive-date=2019-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015042322/http://electrozink.ugmk.com/ru/ |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20191015042322/http://electrozink.ugmk.com/ru/ |date=2019-10-15 }}</ref> кхыча заводашка хӀама хьаярах цхьаццайола экологецара проблемаш хул. Саьнгала цӀалха цеха отделе проблемаш хиларах тӀехар-Ӏенагахьа саьнгалашхеи саьнгалеи газ хьайоалл. Геттара дукха уж газаш арахецар 2003-ча шера хиннад<ref name="Felix01">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=PCqhzQ0Rkzk|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 1/3)|publisher=Феликс Цоков|date=|access-date=2009-12-18|archive-date=2013-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731174357/http://www.youtube.com/watch?v=PCqhzQ0Rkzk|url-status=live}}</ref><ref name="Felix02">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KrY_LOrnZsk|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 2/3)|publisher=Феликс Цоков|date=|access-date=2009-12-18|archive-date=2013-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731182237/http://www.youtube.com/watch?v=KrY_LOrnZsk&feature=related|url-status=live}}</ref><ref name="Felix03">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=5SvyiVLEYDc|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 3/3)|publisher=Феликс Цоков|date=|access-date=2009-12-18|archive-date=2013-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726214842/http://www.youtube.com/watch?v=5SvyiVLEYDc&feature=related|url-status=live}}</ref>. Дукха газаш арахецай 2009-ча шера ардара бетта 5-ча дийнахьа. Газаш арахецара бахьан адам хиннад — персонало ший болх цхьан кога тӀа оттабаь хиннабац производство ремонт яьчул тӀехьагӀа юха дӀахецача хана, иштта кулгалхоша а лерттӀа йоакхо яьяц, ремонта дикал а хиннаяц. Экологаша хьаяхачох, саьнгала диоксидах оттаяь нормативаш пхезза чӀоагӀагӀа тӀех хиннай, саьнгала триоксидах — 196,6-за чӀоагӀагӀа<ref>{{cite web |url = http://www.ossetia.ru/top/elektrozink |title = Ossetia.ru: «Электроцинк» оштрафован на 70 тыс. руб. за выбросы… |archive-url = https://web.archive.org/web/20091028023850/http://www.ossetia.ru/top/elektrozink |archive-date = 2009-10-28 }}</ref>. 28 октября 2009 года в городе прошли массовые протесты<ref>[{{Cite web |url=http://newsru.com/russia/28oct2009/vlad_zavod.html |title=Newsru.com: Жители Владикавказа устроили стихийную акцию против удушающих выбросов с завода «Электроцинк» |access-date=2009-12-25 |archive-date=2019-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011184035/https://www.newsru.com/russia/28oct2009/vlad_zavod.html |url-status=live }} Newsru.com: Жители Владикавказа устроили{{когда}} стихийную акцию против удушающих выбросов с завода «Электроцинк»]</ref>. ХӀирий къаьй Эрсечен Паччахьалкхен Дума хаттар хьалчудахьа кийча хиннаб<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/main/2009/11/05/02-51/ |title=Депутат Госдумы Арсен Фадзаев пригрозил «Электроцинку» вынести проблему вредных выбросов на уровень Госдумы |access-date=2009-12-25 |archive-date=2013-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130624232941/http://region15.ru/news/main/2009/11/05/02-51/ |url-status=live }}</ref>. 2018-ча шера ардара бетта Электроцинке чӀоагӀа цӀи яьнна хиннай<ref>{{Cite web |url=https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 |title=Пожар на Электроцинке |access-date=2018-11-05 |archive-date=2019-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011184026/https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 |url-status=dead }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20191011184026/https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 |date=2019-10-11 }}</ref>, электролитий цех яьгай, цӀи яьннача хана фе хьалдахад саьнгали, мышьяки, саьнгала цӀалха Ӏии, кхыйола дохьаш дола газаши. Бахархой юккъерча майдан тӀа арабаьннаб укх сахьате завод дӀакъовлар а дӀадехаш, цул тӀехьагӀа арабаьннарашца ХӀирийчен мехкдас къамаьл даьд, цига завод дӀакъовларах хоржамаш дайтаргда аьнна хиннад цо. Юххера Мехка Халкъа гулламо массане цхьана барт а тайна завод дӀакъовларах кхадж тессаб. == Тархьар == === Буро гӀапков === [[Файл:AFRE Vladikavkaz.jpg|300px|thumb|Бурон мехкасурт. 1830-гӀа сурташ<ref>«Атлас крепостей Российской империи» — СПб., 1830-е годы.</ref>]] {{основная статья|Буро (гӀапков)}} Пхье 1784-ча шера йиллай [[Дарьяльское ущелье|ДӀаараяла чӀоже]] хьалчуводача доалла [[Эрсий импери|эрсий]] [[гӀапков]] цо хургдолаш. Юллача хана [[гӀалгӀай]] юрт хиннача [[Зовр-Ков]]на йисте{{sfn|Поспелов|2008|c=141|quote=Весной 1784 г. при ингуш. д. 3ауре основана крепость Владикавказ.}}{{sfn|Ракович|1913|c=5: {{Цитата|«...на том месте, где стояло селение Зауръ, была воздвигнута русскими сильная Владикавказская крепость...<br>В некоторых печатных источниках говорится, что Владикавказская крепость была построена на месте осетинского селения Капъ-Кой. Это не так. Правый берег Терека принадлежал, какъ это мы видели ингушамъ и кистамъ; не могли осетины на чужой земле враждебных имъ племен иметь свой аулъ; наконец своим наименованіем Владикавказа Дзауджи-Кау, осетины подтверждаютъ это мненіе, т. к. Дзауагъ — есть имя собственное Зауръ, а Кау — значитъ селеніе; иначе — селеніе Заура.»}}}}. Буро гӀапков диллар Эрсече [[Гуржехье]]нна гаргаяхара заманца нийсденнад. 1783-ча шера кӀимарса бетта 24-ча дийнахьа [[Георгиевск|Георгиевска гӀапковна]] чу [[Георгиевский трактат|Гуржехье Эрсечен йоакхонна кӀалъяхарах йола тракта́т язъяьй]]. Из хиллам бахьан долаш хьалхадаьккхачох хиннад [[Кавказская линия|Кавказерча чӀоагӀалений зӀанара]] [[Кавказдехье]]нца аттеи тешаме маьршеи бола никъ хьавӀаштӀехьабаккхар. Из уйла а йолаш Маздака́ юкъе́и [[Керттера Кавказа дукъ|Керттерча Кавказа дукъа]] кӀалхенна юкъе́и 1784-ча шера массехк [[чӀоагӀале]] йиллай, царех эггара [[зӀилбухе]]гӀа яр Буро хиннай{{sfn|Ракович|1913|c=5}}. 1784-ча шера тушола бетта 10-ча дийнахьа [[гӀашлой]] 3 батальони, гӀазкхий 6 [[бӀаьр]и, 8 [[йоккха топ]]и юкъе йола эрсий [[бӀу]]н тоаба [[Тийрк]]а аьтта оагӀорахьа а яьнна гӀалгӀай Зовр-Ковна [[Опушка|хьун петараш]] йолча тӀема [[туп]] а яь Ӏоэттай. ШоллагӀча дийнахьа Зовр-Коареи, юхерча юрташкареи ([[Тоти]], [[Темаркъий-Ков]]) [[къаь]]й хьабаьхка хиннаб. Тоабан [[баьчча]] вола Толмачёв II-вар сарахьа гӀалгӀаша [[ГӀуданта гӀала|ГӀуданта-ГӀалий]] чу [[хьоашал]]гӀа вехав. Цига гӀалий тӀа хьал тӀа а ваьнна, ший штабаца гонахьенга хьежав из, цига гӀапков мичахьа дича бакъахьа да а лаьрхӀад цо<ref>{{статья|автор=Бывалый |язык=ru|издание=[[Терские ведомости]]|тип=газета|год=1911|месяц=03|число=31|номер=71|страницы=|ref=Терские ведомости}}</ref>. 1784-ча шера бекарга бетта 25-ча дийнахьа инарал-поручик [[Потёмкин, Павел Сергеевич|П. С. Потёмкин]] Буро гӀапков дилларах йолча рапорта чу хоам беш хиннав: {{начало цитаты}} "Лоам хьалчуводаш сай хьажа а хьажа аз белгалъяьккхача метте гӀапков диллар яздаьд аз Владикавказ цӀи а йолаш {{oq|ru|При входе гор предписал я основать крепость на назначенном по обозрению моему месте под именем Владикавказ»}} {{Конец цитаты|цитаты={{sfn|История Владикавказа|1991|c=15 (ЦГВИА, ф.52, оп.1/194, л.331, ч.4, л.21.)}}}}. 1784-ча шера маьтсела бетта 6-ча дийнахьа Буро йилларах [[Екатерина II]]-чун амар арадаьннад, цул тӀехьагӀа Бурон гӀапков [[супа]]дерзадьд. ГӀапков диллача хана кхы мел йола чӀоагӀаленаш мо Эрсеченнеи Гуржехьеннеи юкъерча наькъ тӀара [[зоврков]] хила дезаш хиннад цох. Цу шера гӀапковна чу 12 йоккха топ оттаяьй{{sfn|Ракович|1913|c=5—6}}. Екатерина II-чо 1785-ча шера маьтсела бетта 9-ча дийнахьа Саратовеи Кавказеи инарал-губерантор волча П. Потёмкина цӀерагӀа амар даьд: «Кавказа лоам хьалчуводаш хьалдеттача гӀапковна чу вай [[Православхой]] законагӀа дола [[киназ]] хьалдоттар могаду оах, цох а из хозъярах а [[ГӀизлар (ДаьгӀасте)|ГӀизларе]] гӀумкийи кхы къамаши хьастара́ лаьрхӀача суммех диса́р дӀатӀадахийта; цунца цхьана бӀарг а лакха киназа чуреи гӀапковна чуреи дина на́ха цигарча къамашта готто ергйоацаши, низ бергбоацаши». 1804-ча шера гӀапков лорадергдолаш Бурон гарнизона батальон хьавӀашагӀъеллай, цун [[хьовда]] цунца цхьана гӀапковна комендант а хиннав. Цу хана денз Кавказерча чӀоагӀалений зӀы Гуржехьенца вӀашагӀтесса маьрша наькъаш тӀа гӀолла. 1826-ча шера гӀапковна ши бастиони кхо ахбастиони хиннай. ГӀинбухерча оагӀон бастионаш [[Маздак]]еи Бурони цӀераш йолаш хиннай. Малхбоалехьарча оагӀорахьа Самукъеи ({{lang-ru|Весёлый}} Арени ({{lang-ru|Полевой}}) ахбастионаш хиннай, зӀилбухерча оагӀорахьа — [[Каьлаке]]н ({{lang-ru|Тифлисский}}. ГӀапков (буро) таханарча Буро пхьен [[тархьар]]а [[юкъ]] йолча яьллай. Таханарча гӀишлонашка йиллача, цун моттиг ХӀирийчен Доалчен цӀенцеи, № 5 йолча ишколацеи, Пушкина скверацеи, Мукъален майданцеи, царна хьатӀая́дача урамашцеи къоастаю. [[Файл:Александровский проспект, Владикавказ.png|300px|мини|XX-гӀа бӀаьшу долалуш хьатӀаяьккха Александра проспекти (тахан Мира проспект я) [[памятник Архипу Осипову|Осипов Архипа́ дегӀа сийленги]]]] ГӀа́па́ юха адам дукхагӀа да́ха ха́рцеи, нах бебарцеи цхьацца базар хьавӀаштӀехьаяла йолаенна хиннай укх метте, цудухьа базархой а Ӏочуаха болабеннаб. Кастта Бурон куц-сибат тоадала доладеннад: [[эпсар]]ийи, [[таьргхо]]йи хоза цӀенош хьахиннад укхаза. [[Эрсий-кавказхой тӀом|Лоамарошца тӀом]] беча юкъа́ гӀапков массехказза юхадеттад. 1858-ча шера Бурон гонахьа [[гӀап]] хьалъяьй топий Ӏургаши, гӀалаши йоахкаш. ГӀапковна чу йоаллаш хиннай [[Бурон округ]]еи, Кавказерча чӀоагӀален зӀанара аьрдачени урхале. 1860-ча шера тушола бетта 31-ча дийнахьа, Эрсий-кавказхой тӀом мишта чакхбергба ховш хиннача хана, Буронна пхьен статус еннай, дукха ха ялалехьа 1863-ча шера хьаяьча [[Терская область|Тийрка областа]] административни юкъ хиннай цох. Уккхаза хиннай [[Терские казаки|Тийрка гӀазкхий бӀун]] Амар деча атамана канцеляри. Пхье сиха дегӀаяра бахьанех хиннад иштта 1875-ча шера из [[Владикавказская железная дорога|аьшкнаькъаца]] [[Тана-тӀара-Ростов|Та́на́-тӀарча-Ростоваца]] хьахоттар. 1918-ча шера маьцхали бетта [[Бичерахов, Георгий Фёдорович|Георгий Бичерахов]] хьалха а волаш бичераховций тоаба [[Битва за Владикавказ (1918)|Буро тӀа хьалчуийккхай]]. КӀайчарнеи цӀечарнеи юкъера тӀом 11 дийнахьа баьб<ref>{{Книга|заглавие=Осетины|ответственный=отв. ред. З. Б. Цаллагова, Л. А. Чибиров|год=2015|язык=ru|место=Москва|издательство=Российская академия наук и издательство «Наука», Серия «Народы и культуры»|страницы=89|страниц=605|isbn=978-5-02-039155-0}}</ref><ref>{{Книга|автор=Зинаида Орджоникидзе|заглавие=Путь Большевика|ответственный=под ред. И. Разгона|год=1938|язык=ru|место=Москва|издательство=Государственное издательство «история гражданской войны»|страницы=36|страниц=56}}</ref>. 1919-ча шера саькура бетта Буро тӀа [[Деникин, Антон Иванович|А. Деникина]] инарала [[Добровольческая армия|ЛоӀамхой эскар]] Ӏочуденад, пхьенна доал де [[Вооружённые силы Юга России|Эрсечен ЗӀилбухен Герзе дола Низаш]] эттад. ТӀехьагӀа пхье Буро тӀара подпольни комитет къахьега йолаеннай, цо большевистийи подпольегеи партизаний тоабашкеи болх барттайна байташ хиннаб. 1920-ча шера тушола бетта 21-ча деннеи 22-ча деннеи юкъерча бийсан цӀебарий бӀу юха Кавказе хьагучабаьннача хана подпольес гӀовттам айбаьб, гӀайттача юкъа пошти, телеграфи, фозгалеи, керттера промышленноста предприятеши дӀалаьцай, ши бронь йола цӀермашен а хьаяьккхай. ГӀовттамхой оагӀув лаьцаб гарнизона цхьан даькъо а. Тушола бетта 24-ча дийнахьа пхьен доал Совета кара кхаьчад, дукха ха ялалехь цӀебарий регулярни доакъоша дӀалаьцай пхье<ref>Героическое подполье. В тылу деникинской армии. Воспоминания. {{М.}}, [[Политиздат]], 1975. Стр. 39-40</ref>. ; ГӀапковна диса́ доакъош * Эрмалой урама тӀа, 21-гӀа цӀа дӀалоацаш дола [[Казарма Владикавказского гарнизона и участок примыкающей крепостной стены|Бурон гарнизона Ӏери хьатӀалаттача гӀапа дакъеи]] (товшхала тӀехьален объект). === Советий зама === [[Файл:1960 CPA 2428.jpg|мини|СССР пошта марка, 1960-гӀа шу. ХӀирий АССР. Орджоникидзе, Чкалова урам]] Советий Ӏаьдал отталца пхье Россе импере [[Терская область|Тийрка областа]] административни юкъ хиннай. 1921-ча шера наджгоанцхой бетта 20-ча денгара денз 1924-ча шера лайчилла бетта 7-ча денга кхаччалца Буро [[Горская Автономная Советская Социалистическая Республика|Лоамарой АССР]] нанагӀала хиннай. 1924-гӀа шу хьатӀаденача хана Лоамарой АССР лоаттаме ХӀирийчеи ГӀалгӀайчеи мара йисаяц. Лоамарой АССР юххера дӀаяьккхачул тӀехьагӀа [[ХӀирий автономе область|ХӀирийи]] [[ГӀалгӀай автономе область|ГӀалгӀайи автономе областаш]] хьаяьй — Буро шинна а областа нанагӀала я аьнна дӀакхайкаяьй автономи йолча пхье статус а йолаш. 1934-ча шера наджгоанцхой бетта 15-ча дийнахьа ВЦИК-а чӀоагӀамца пхьех [[Северо-Осетинская автономная область|ХӀирий автономе областа]] нанагӀала яьй, тӀаккха [[ГӀалгӀай автономе область]] [[Нохчий автономе область|Нохчийчунца]] цхьан а теха, [[Чечено-Ингушская автономная область|Нохч-ГӀалгӀай автономе область]] хьаяьй. [[ШоллагӀа дунен тӀом]] хиннача хана немций пхьенна хьатӀабаьхка хиннаб, пхье хьайоаккхаргйолаш чӀоагӀа низ гулбаь хиннаб цо. Немций бӀун тоаба пхье йолча хьатӀайоагӀача хана юхасоца а яь, йохаяьй 1942-ча шера лайчилла бетта, из деррига [[Нальчикско-Орджоникидзевская операция|Нальчика-Орджоникидзен операци]] йодаш хьадаь хиннад. ТӀом бодача юкъа́ 30 жзар Бурохочо майдилги ордени яьккхай. Пхьера хьаваьнна хиннав [[Герой Советского Союза|Советий Союза 22 турпали]], 11 инарали. 1984-ча шера [[Президиум Верховного Совета СССР|СССР Лакхехьарча Совета Президиума]] амарца «Пхьен къахьегамхоша юртбоахами товшхали йотташ даьхача толамехи, революце боламгахьеи, Сийлахь-Боккхача Даьймехка тӀема шерашка немций-фашистий гӀаьрхошта духьале еши цар карагӀдаьннар теркал а даь, иштта йилла́ 200 бӀаь шу дизарах а», пхьенна [[Орден Трудового Красного Знамени|Къахьегама ЦӀе Байракха Орден]] еннай<ref>[https://osetia.kvaisa.ru/1-rubriki/06-den-kalendarya/vyrazili-samuyu-glubokuyu-blagodarnost-rodnoj-kommunisticheskoj-partii-i-sovetskomu-pravitelstvu/ Выразили «самую глубокую благодарность родной Коммунистической партии и Советскому правительству»]</ref>, тӀаккха 2007-ча шера ардара бетта 8-ча дийнахьа Россе Федераце Президента амарца Буронна «[[Город воинской славы|ТӀема сийлен гӀала]]» яха сийлахьа цӀи еннай. 1990-ча шера кӀимарса бетта 20-ча дийнахьа [[Верховный Совет РСФСР|РСФСР Лакхехьарча Совета]] Президиума амарца Орджоникидзе яхаш цӀи хинначара эрсий меттала тархьаре хинна ''Владикавказ'' яха цӀи меттаоттаяьй. === ХӀанзара ха === [[Файл:Владикавказ. Угол пр.Мира и Гоголя.jpg|thumb|right|350px|Буро. Миреи Горькеи проспекташ къастача]] [[COVID-19]] да́ржаргдоацаш ХӀирийчен доазон тӀа оттаяь [[халбате]]н [[раж]] йоха а яь 2020-ча шера бекарга бетта Буро тӀа эзараш ара а баьнна [[Площадь Свободы (Владикавказ)|Мукъален майдан]] тӀа [[Протест во Владикавказе 20 апреля 2020 года|гулбеннаб]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/politics/20/04/2020/5e9d7d7f9a79474e90066397 |title=В столице Северной Осетии люди вышли на сход из-за режима самоизоляции |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810032018/https://www.rbc.ru/politics/20/04/2020/5e9d7d7f9a79474e90066397 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mk.ru/politics/2020/04/20/besporyadki-vo-vladikavkaze-tysyachi-lyudey-sorvali-samoizolyaciyu-pod-rukovodstvom-pevca.html |title=Беспорядки во Владикавказе: тысячи людей сорвали самоизоляцию под руководством певца |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420210021/https://www.mk.ru/politics/2020/04/20/besporyadki-vo-vladikavkaze-tysyachi-lyudey-sorvali-samoizolyaciyu-pod-rukovodstvom-pevca.html |url-status=live }}</ref>. Акце 69 саг лаьцав<ref>{{Cite web |url=https://mbk-news.appspot.com/news/posle-protesta/ |title=После протеста во Владикавказе власти Северной Осетии начали выплаты потерявшим доход из-за «самоизоляции» |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517143552/https://mbk-news.appspot.com/news/posle-protesta/ |url-status=live }}</ref>. Ленинеи, Советийи, Промышленнии шахьарий кхелаша 46 сага́ 3-гара 15-га кхаччалца ди ха техай<ref>{{Cite web |url=https://novayagazeta.ru/news/2020/04/23/160946-vo-vladikavkaze-arestovali-uzhe-46-uchastnikov-narodnogo-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |title=Общее число арестованных участников митинга во Владикавказе увеличилось до 46 |access-date=2020-04-23 |archive-date=2020-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502063237/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/23/160946-vo-vladikavkaze-arestovali-uzhe-46-uchastnikov-narodnogo-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20200502063237/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/23/160946-vo-vladikavkaze-arestovali-uzhe-46-uchastnikov-narodnogo-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |date=2020-05-02 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://novayagazeta.ru/news/2020/04/21/160908-vo-vladikavkaze-arestovali-14-uchastnikov-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |title=Во Владикавказе арестовали 14 участников схода против режима самоизоляции |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425204304/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/21/160908-vo-vladikavkaze-arestovali-14-uchastnikov-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20200425204304/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/21/160908-vo-vladikavkaze-arestovali-14-uchastnikov-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |date=2020-04-25 }}</ref>. == Бахархой == === Бахархой шерашка гӀолла === {{ Население | Владикавказ | Столбцов=11 }} {{ Население | Владикавказ | график }} === Кхалнахи маӀа нахи цар яьнна хаи === [[Всероссийская перепись населения (2010)|2010-ча шера ерригроссе хьисап деш нах дӀаязбаьчох]] (пхье хьисапе юрт [[Заводской (Северная Осетия)|Заводской]])<ref>{{cite web|url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/459d58804f0a5ee0bc4abc22524f7e0f/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+2.+%D0%92%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%B2+%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5.zip|title=Том 2. Возрастно-половой состав и состояние в браке|access-date=2019-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075738/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/459d58804f0a5ee0bc4abc22524f7e0f/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+2.+%D0%92%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%B2+%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5.zip|archive-date=2016-03-04|url-status=dead}} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20160304075738/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/459d58804f0a5ee0bc4abc22524f7e0f/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+2.+%D0%92%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%B2+%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5.zip |date=2016-03-04 }}</ref>: {|class="standard sortable" |- !Яьнна ха !МаӀа нах, <br>саг !Кхалнах, <br>саг !Еррига дукхал, <br>саг !Берригача бахархоех <br>дакъа, % |- | align="center"| 0 — 14 шу | align="right" | 28 929 | align="right" | 28 008 | align="right" | 56 937 | align="right" | 17,33 % |- | align="center"| 15 — 59 шу | align="right" | 99 687 | align="right" | 112 880 | align="right" | 212 567 | align="right" | 64,71 % |- | align="center"| 60 шерал тӀех | align="right" | 20 703 | align="right" | 38 278 | align="right" | 58 981 | align="right" | 17,96 % |- | align="center"| Веррига а | align="right" | 149 319 | align="right" | 179 166 | align="right" | 328 485 | align="right" | 100,00 % |} МаӀа нах — 149 319 саг (45,5 %). Кхалнах — 179 166 саг (54,5 %). Бахархой юкъера яьнна ха 37,7 шу да. Бахархой медианни яьнна ха — 36,0 шу. МаӀача наьха юкъера яьнна ха — 34,8 шу. МаӀача наьха медианни яьнна ха — 32,4 шу. Кхалнаьха юкъера яьнна ха — 40,0 шу. Кхалнаьха едианни яьнна ха — 39,3 шу. === Къамашцара лоаттам === [[Файл:Осетины во Владикавказе, в %.png|thumb|200px|Буро тӀара хӀирий, %, 2010-ча шера даь хьисап.]] [[Файл:Русские во Владикавказе, в %.png|thumb|200px|Буро тӀара эрсий, %, 2010-ча шера даь хьисап.]] [[Файл:Армяне во Владикавказе, в %.png|thumb|200px|Буро тӀара эрмалой в %, 2010-ча шера даь хьисап.]] [[Всероссийская перепись населения (2010)|2010-ча шера ерригроссе хьисап деш нах дӀаязбаьчох]] (пхье хьисапе юрт [[Заводской (Северная Осетия)|Заводской]] а лоархӀаш)<ref>{{cite web|url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/ТОМ+4.+Национальный+состав+и+владение+языками%2C+гражданство.zip|title=Том4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года|archive-url=https://www.webcitation.org/6IzUCSwjD?url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%25D|archive-date=2013-08-19|access-date=2018-10-19|url-status=dead}} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20160305115653/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%2C+%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE.zip |date=2016-03-05 }}</ref>. {|class="standard sortable" |- !Къам !Дукхал, <br> саг !Беррига бахархоех <br> дола дакъа, % |- |[[хӀирий]] | align="right" | 209 414 | align="right" | 63,75 % |- |[[эрсий]] | align="right" | 80 900 | align="right" | 24,63 % |- |[[эрмалой]] | align="right" | 11 677 | align="right" | 3,55 % |- |[[гуржий]] | align="right" | 6222 | align="right" | 1,89 % |- |[[гӀалгӀай]] | align="right" | 3220 | align="right" | 0,98 % |- |[[гӀозлой]] | align="right" | 2212 | align="right" | 0,67 % |- |[[украинхой]] | align="right" | 1857 | align="right" | 0,57 % |- |[[яний]] | align="right" | 1717 | align="right" | 0,52 % |- | [[татрий]] | align="right" | 876 | align="right" | 0,27 % |- | [[гӀаьбартий]] | align="right" | 554 | align="right" | 0,17 % |- | [[лаьзгий]] | align="right" | 549 | align="right" | 0,17 % |- | [[маӀарлой]] | align="right" | 360 | align="right" | 0,11 % |- | [[кӀайэрсий]] | align="right" | 357 | align="right" | 0,11 % |- | [[гӀумкий]] | align="right" | 286 | align="right" | 0,09 % |- | [[таджикий]] | align="right" | 286 | align="right" | 0,09 % |- | [[узбекий]] | align="right" | 284 | align="right" | 0,09 % |- | [[жугтий]] | align="right" | 270 | align="right" | 0,08 % |- | [[силлой]] | align="right" | 244 | align="right" | 0,07 % |- | [[доаргӀой]] | align="right" | 218 | align="right" | 0,07 % |- | [[гӀазгӀумкий]] | align="right" | 202 | align="right" | 0,06 % |- | [[немций]] | align="right" | 188 | align="right" | 0,06 % |- | [[нохчий]] | align="right" | 167 | align="right" | 0,05 % |- | [[тӀабасрой]] | align="right" | 157 | align="right" | 0,05 % |- | [[туркий]] | align="right" | 153 | align="right" | 0,05 % |- | [[ассирийцы|ассирий]] | align="right" | 146 | align="right" | 0,04 % |- | [[малкхарой]] | align="right" | 129 | align="right" | 0,04 % |- | [[полхой]] | align="right" | 120 | align="right" | 0,04 % |- | [[ноагӀой]] | align="right" | 117 | align="right" | 0,04 % |- | [[башкортой]] | align="right" | 106 | align="right" | 0,03 % |- |кхыдараш | align="right" | 1476 | align="right" | 0,44 % |- |къам белгалдаьккхадац | align="right" | 4021 | align="right" | 1,22 % |- |дерригаш | align="right" | 328 485 | align="right" | 100,00 % |} * <small>100 сагал тӀех дола къамаш да хьоахадаьраш</small> ; Къамашцара лоаттам хувцабалара динамика {| class='standard' style='text-align: center;' width=75% |- class='bright' ! Хьисап деш дӀаязбаь шу !! [[1897 шу]] !! [[1926 шу]]<ref>Данные Всесоюзной переписи населения 1926 года</ref> !! [[1939 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz39.html |title=Этнография Кавказа (1939) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013334/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz39.html |url-status=live }}</ref> !! [[1959 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnnossetia.html |title=Этнография Кавказа (1959) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2013-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514101856/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnnossetia.html |url-status=live }}</ref> !! [[1970 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz70.html |title=Этнография Кавказа (1970) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013336/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz70.html |url-status=live }}</ref> !! [[1979 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz79.html |title=Этнография Кавказа (1979) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013331/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz79.html |url-status=live }}</ref> !! [[1989 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz89.html |title=Этнография Кавказа (1989) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013329/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz89.html |url-status=live }}</ref> !! [[2002 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz02.html |title=Этнография Кавказа (2002) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013332/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz02.html |url-status=live }}</ref> |- class='bright' | [[эрсий]] || 28 831 саг <br>(''65,91 %'') || 40 209 саг <br>(''53,42 %'') || 76 344 саг <br>(''58,39 %'') || 97 462 саг <br>(''59,28 %'') || 116 692 саг <br>(''49,40 %'') || 118 453 саг <br>(''42,47 %'') || 108 174 саг <br>(''36,03 %'') || 87 073 саг <br>(''27,59 %'') |- class='bright' | [[хӀирий]] || 2916 саг <br>(''6,67 %'') || 10 799 саг <br>(''14,35 %'') || 22 746 саг <br>(''17,40 %'') || 37 731 саг <br>(''22,95 %)'' || 78 115 саг <br>(''33,07 %'') || 110 250 саг <br>(''39,53 %'') || 138 769 саг <br>(''46,23 %'') || 187 810 саг <br>(''59,51 %'') |- class='bright' | [[гуржий]] || 2527 саг <br>(5,78 %) || 5038 саг <br>(''6,69 %'') || 5505 саг <br>(''4,21 %'') || 5492 саг <br>(''3,34 %'') || 7657 саг <br>(''3,24 %'') || 8745 саг <br>(''3,14 %'') || 9585 саг <br>(''3,19 %'') || 7323 саг <br>(''2,32 %'') |- class='bright' | [[эрмалой]] || 2049 саг <br>(''4,68 %'') || 6529 саг <br>(''8,67 %'') || 8406 саг <br>(''6,43 %'') || 9064 саг <br>(''5,51 %'') || 10 321 саг <br>(''4,37 %'') || 9952 саг <br>(''3,57 %'') || 10 278 саг <br>(''3,42 %'') || 12 267 саг <br>(''3,89 %'') |- class='bright' | [[полхой]] || 1408 саг <br>(''3,22 %'') || 859 саг <br>(''1,14 %'') || 640 саг <br>(''0,49 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[украинхой]] || 1286 саг <br>(''2,94 %'') || 3981 саг <br>(''5,29 %'') || 3557 саг <br>(''2,72 %'') || 5082 саг <br>(''3,09 %'') || 5464 саг <br>(''2,31 %'') || 7089 саг <br>(''2,54 %'') || 6154 саг <br>(''2,05 %'') || 2917 саг <br>(''0,92 %'') |- class='bright' | [[жугтий]] || 1034 саг <br>(''2,36 %'') || 1001 саг <br>(''1,33 %'') || 1517 саг <br>(''1,16 %'')|| ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[фаьрсий]] || 818 саг <br>(''1,87 %'') || 920 саг <br>(''1,22 %'') || 176 саг <br>(''0,13 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[немций]] || 612 саг <br>(''1,40 %'') || 530 саг <br>(''0,70 %'') || 825 саг <br>(''0,63 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[яний]] || 487 саг <br>(''1,11 %'') || 864 саг <br>(''1,15 %'') || 1925 саг <br>(''1,47 %'') || ''хоам бац'' || 2677 саг <br>(''1,13 %'') || 2734 саг <br>(''0,98 %'') || 2746 саг <br>(''0,91 %'') || 2086 саг <br>(''0,66 %'') |- class='bright' | [[гӀалгӀай]] || 378 саг <br>(''0,86 %'') || 1517 саг <br>(''2,02 %'') || 6001 саг <br>(''4,59 %'') || 649 саг <br>(''0,39 %'') || 6153 саг <br>(''2,60 %'') || 7823 саг <br>(''2,80 %'') || 11 566 саг <br>(''3,85 %'') || 2679 саг <br>(''0,85 %'') |- class='bright' | [[татрийы]] || 337 саг <br>(''0,77 %'') || 756 саг <br>(''1,00 %'') || 709 саг <br>(''0,54 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[литовцы|летой]] || 195 саг <br>(''0,44 %'') || 127 саг <br>(''0,17 %'') || 112 саг <br>(''0,09 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[лаьзгий]] || 121 саг <br>(''0,27 %'') || 173 саг <br>(''0,23 %'') || 42 саг <br>(''0,03 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[гӀаьбартий]] || 81 саг <br>(''0,19 %'') || 70 саг <br>(''0,09 %'') || 231 саг <br>(''0,18 %'') || 384 саг <br>(''0,23 %'') || 417 саг <br>(''0,18 %'') || 447 саг <br>(''0,16 %'') || 455 саг <br>(''0,15 %'') || 451 саг <br>(''0,14 %'') |- class='bright' | [[нохчий]] || 81 саг <br>(''0,19 %'') || 66 саг <br>(''0,09 %'') || 184 саг <br>(''0,14 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[гӀумкий]] || 78 саг <br>(''0,18 %'') || 47 саг <br>(''0,06 %'') || 52 саг <br>(''0,04 %'') || ''хоам бац'' || 187 саг <br>(''0,08 %'') || 362 саг <br>(''0,13 %'') || 520 саг <br>(''0,17 %'') || 281 саг <br>(''0,09 %'') |- class='bright' | [[кӀайэрсий]] || 40 саг <br>(''0,09 %'') || 1096 саг <br>(''1,46 %'') || 326 саг <br>(''0,25 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[гӀозлой]] || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || 292 саг <br>(''0,22 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | кхыдараш || 471 саг <br>(''1,07 %'') || 693 саг <br>(''0,92 %'') || 1165 саг <br>(''0,89 %'') || 8556 саг <br>(''5,20 %'') || 8517 саг <br>(''3,61 %'') || 13 075 саг <br>(''4,69 %'') || 11 951 саг <br>(''3,98 %'') || 12 721 саг <br>(''4,03 %'') |- class='bright' | дерригаш || 43 740 саг <br>(''100,0 %'') || 75 275 саг <br>(''100,0 %'') || 130 755 саг <br>(''100,0 %'') || 164 420 саг <br>(''100,0 %'') || 236 200 саг <br>(''100,0 %'') || 278 930 саг <br>(''100,0 %'') || 300 198 саг <br>(''100,0 %'') || 315 608 саг <br>(''100,0 %'') |} == Административни екъаялар == {{Основная статья|Бурон административни екъаялар}} Буро 4 [[внутригородской район|пхьен чурча шахьара́]] екъалу<ref name="АТУ">{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/819012187 |title=Закон «Об административно-территориальном устройстве Республики Северная Осетия — Алания» |access-date=2017-05-31 |archive-date=2016-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921081604/http://docs.cntd.ru/document/819012187 |url-status=live }}</ref><ref name="ОКАТО">[[ОКАТО]] {{ОКАТО|90401}}</ref><ref name="устав">{{cite web |url=http://vladikavkaz-osetia.ru/city/ustav.php |title=Устав Владикавказа |access-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101019030949/http://region15.ru/docs/vladikavkaz-ustav/ |archive-date=2010-10-19 |deadlink= }}</ref>: * [[Затеречный район|Тийркал дехьарчоаи]] * [[Иристонский район|Иристончоаи]] * [[Промышленный район (Владикавказ)|Промышленничоаи]] * [[Северо-Западный район (Владикавказ)|ГӀинбухен-Малхбузехьарчоаи]]. Пхьен шахьарех [[муниципальное образование|муниципальни кхолламаш]] хилац<ref name="устав" />. [[Административно-территориальное деление Северной Осетии#Административно-территориальное устройство|ХӀирийчен административни-доазон оттамах]] Буро [[город республиканского подчинения|республикан лоадам бола пхье]] я<ref name="АТУ" /><ref name="ОКАТО" />. Моттигерча шедоалдарах пхьенах [[Владикавказ (городской округ)|Буро пхье]] яха [[муниципальни кхоллам]] хул [[городской округ (Россия)|пхьен округа]] статус а йолаш<ref name="устав" />. == Ӏаьдала маьженаш == ; Моттигера шедоалдар [[Файл:Merija.jpg|мини|Тийрка аьрда берда тӀа йоалла Бурон моттигерча шедоалдара администраце [[гӀишло]]]] Пхьеда Бурон викалий гулламца хьахоржаш ва пхе шера, викалий гуллама тхьамада а хул цох. Бурон викалий гуллама́ юкъе 32 депутат ва, уж пхе шера хьахор муниципальни хоржамашка. Моттигерча администраце кулгалхо Бурон Викалий гулламо хоржаш ва пхи шу ха а луш. ; Мехка Мехка мел йола законаш телаши, кхоачашдеши, кхелеи Ӏаьдала маьженаш Буро тӀа йоахк. Доалчеи, [[Глава Республики Северная Осетия — Алания|Мехкдаь]] администрации, [[Парламент Республики Северная Осетия — Алания|Халкъа гуллами]], [[Конституционный суд Республики Северная Осетия — Алания|Конституцецара кхели]] ерригаш а цхьан гӀишлон чу йоахк — в Доме правительства на [[Площадь Свободы (Владикавказ)|Мукъален майдан]] тӀа Доалчен цӀагӀа. [[Верховный суд Республики Северная Осетия — Алания|Лакхехьара кхел]] Некрасова ураме 6-ча цӀагӀеи, Мукъален майдан тӀа 5-ча цӀагӀеи йоалл, [[Арбитражный суд Республики Северная Осетия — Алания|Арбитража кхел]] — иштта Мукъален майдан тӀа 5-ча цӀагӀа я. {{Стиль галереи}} <gallery mode="packed" heights="200px" class="ts-gallerystyle-gray"> Dom Pravitelstva.JPG|center|250px|ХӀирийчен Доалче цӀа <br><small>Мукъален майда, 1-гӀа цӀа</small> Den goroda.jpg|center|250px|[[Арбитражный суд Республики Северная Осетия — Алания|Арбитража кхела]] гӀишло<br><small>Мукъален майда, 5-гӀа цӀа</small> </gallery> ; Федеральни Буро тӀа ХӀирийчен доазон тӀара Федеральни Ӏаьдала маьжений викалченаш йоахк. == Экономика == === Промышленность === [[Промышленность|Промышленностах]] кхачани яйчеи промышленностеи, машенаш хьаяреи, къоарзача металлургеи, кхыйолеи предприятеш я. Промышленноста тӀум металлурге йоккхача шин заводах латт. Дукха я корта бохабу малар хьадеш йола предприятеш. * [[Электроцинк|«Электроцинк» завод]] (даша-цинка завод, ''дӀакъовлаш латт''); * [[Победит (завод)|«Победит» завод]] (''чӀоагӀа [[эвар]]аш хьадар, вольфрам-молибдена порошока металлурги''); * [[Дзауджикауская ГЭС|Буро тӀара ГЭС]]; * Машенийи тракторийи электрооборудоване Буро тӀара завод; * «Гран» ФГУП завод (''бийсан гойта прибор''); * Нихь тоаду завод; * [[Владикавказский вагоноремонтный завод|Буро тӀара вагонаш тоаю завод]]; * «Русский Кирпич» яха компаний тоаба (''кирпишкаши кечалаши''); * [[Зарамагская ГЭС|ЗӀара-МагӀара ГЭС]]; * Электроконтактор (''Промышленни электроприборий завод''); * Кристалл (''къоарзача [[металл|къоарзача маьхий]] завод''); * ИрСтекло (''кизга-таран завод''); * Рокос (''дахча тоаду предприяти''); * Янтарь (''деза кӀигаши маьхаши тоаду завод''); * ГКПД «Бавария» ''(йийи корта бохабеш доаца малараши хьаю завод)''; * «Дарьял» ''(йийи корта бохабеш доаца малараши хьаю завод)''; * «Фат-Агро» ''(йоккха юртбоахама комплекс)''; * «Миранда» ''(биоэтанола хьаяр)''; * «Ариана-С» ''(спирт хьадар)''; * «Изумруд» ''(спирт хьадар)''; * «Ракурс» ''(спирти чӀоагӀа корта бохабу малараши хьадар)''; * «Забава» ''(спиртаи чӀоагӀа корта бохабу малараши хьадар)''; * «Кровля-Мастер» ''(тулла кечалаш хьаю завод)''; * «Баспик» ''(тӀема электроника́ микроканальни пластинаш хьаяр)''; * Кизгаш хьаду завод. === Транспорт === [[Файл:Железнодорожный вокзал станции Владикавказ.jpg|мини|300px|[[Владикавказ (станция)|Буро тӀарча возгален]] гӀишло]] ; Аьшкнаькъаш Аьшкнаькъаца Буро [[Ростов-на-Дону|Та́на́-тӀарча-Ростоваца]] бувзам болаш я 1875-ча шера денз. Буро тӀа [[Беслан (станция)|Берса-Пхьера]] боагӀача аьшкнаькъа тӀеххьара [[Владикавказ (станция)|тӀеххьара станци йоалл]]. Гаьна уха цӀермашенаш [[Москва|Москве]] а, [[Адлер]]е а, [[Анапа|Анапе]] а, [[Новороссийск]]е а, [[Симферополь|Симферополе]] а, [[Санкт-Петербург]]е а ух<ref>[http://rasp.yandex.ru/tablo/station/9612982?span=schedule&type=train С 30 мая ежедневно. Яндекс. Расписания по станции Владикавказ]</ref>. Юхерча пхьешка лела токацара цӀермашенаш [[Беслан (станция)|Берса-Пхьеи]], [[Минеральные Воды (станция)|Минеральни Хишкеи]], [[Прохладная (станция)|Прохладнеи]] йоахкача станцешка ух. ; Фецара бувзам [[Беслан|Берса-Пхьенна]] йистен [[Владикавказ (аэропорт)|«Буро» аэропорт йоалл]]. Аэропорт къамашта юкъера я, регулярни рейсаш [[Москва|Москвеи]], [[Санкт-Петербург]]еи, [[Ростов-на-Дону|Та́на-тӀарча-Росто́ве́и]], [[Сочи|Сочеи]], иштта [[Эрмалойче]]и ух, цул совгӀа [[Анталья|Анталье]] чартераш а ух. [[Файл:Vladikavkaz bus station.jpg|мини|280px|Бурон юккъера возгале]] ; Машеннаькъан Буро тӀара Эрсечеи Гуржехьеи хьахотта [[Военно-Грузинская дорога|ГӀалгӀай (ТӀема-Гуржий никъ)]] болалу. Наькъ тӀа гӀолла дӀахьавахар 2006—2010-ча шерашка соцадаь хиннад, 2010-ча шера тушола бетта 1-ча дийнахьа юха доладаьд<ref>{{cite web |url=http://ossetia.ru/news/politics/detail.php?ID=5774 |title=Около 500 человек прошли через &#91;&#91;«Верхний Ларс»&#93;&#93; на границе РФ и Грузии с начала его работы |access-date=2010-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121202033302/http://ossetia.ru/news/politics/detail.php?ID=5774 |archive-date=2012-12-02 |url-status=dead }}</ref>. ; Юкъара транспорт [[Файл:ВладТрамвай.jpg|мини|300px|[[Проспект Мира (Владикавказ)|Мира проспекта]] тӀара трамвай]] Юкъарча транспортах Буро тӀа [[Владикавказский трамвай|трамваяш]] я (1904-ча шера маьцхали беттагара денз), иштта [[Владикавказский автобус|автобусаш]] а. 1977-ча шера саькура беттагара денз 2010-ча шера маьцхали беттага кхаччалца пхье болх беш [[Владикавказский троллейбус|троллейбус]] а хиннай. 2012-гӀа шу чакхдоаллача хана контактни мазан демонтаж йолаяьй. Таханарча дийнахьа троллейбусашцара лелам дӀабаьккхаб<ref>{{cite web |url = http://www.sevos.ru/2012/12-12/12-12-27/02-obchestvo.htm#ob02 |title = Уже ничто не напомнит о троллейбусе… 27.12.2012 |url-status = dead }}</ref>. Фаьренгий-бельгий «Буро тӀарча токацарча трамваяйи сердалони анонимни юкъарлон» трамвай 1902-ча шерагара денз хьалъеш хиннай. Из ез а еш 1904-ча шера маьцхали бетта 6-ча дийнахьа (кӀимарса бетта 24-ча дийнахьа) хьайийлай. Регулярни наькъахой лелам 1904-ча шера маьцхали бетта 16-ча (3-ча) дийнахьа денз хиннаб. Колея 1000 мм я. Паччахьалкхена караерзаяьй 1918-ча шера. 1933—1937-ча шерашка 1524 мм йолча колеянна дӀахийцай. Эггара дукхагӀа хинна маршруташ 10 хиннай (1970-ча шерашка). ХӀагз йолаш 8 маршрут я. Лелаеш дола наькъаш 27,8 км/59 км о. п. да. Лелаш йола состав дукхагӀча даькъе Уралвагонзаводо хьаяьча «[[71-412]]» вагонех латт. == Дешар далар == === Лакхера дешарченаш === [[Файл:ГГАУ.jpg|мини|250px|Горский государственный аграрный университет]] Буро тӀа йоахкача [[вуз|лакхерча дешарченех]] я: * [[Северо-Осетинский государственный университет имени К. Л. Хетагурова|Хетагуров Костай цӀерагӀа ХӀирий паччахьалкхен университет]] * [[Северо-Кавказский горно-металлургический институт|Даькъастера лоаман-металлурге институт (Паччахьалкхен технологе университет)]] * [[Северо-Осетинская государственная медицинская академия|ХӀирий паччахьалкхен лорий академи]] * [[Северо-Осетинский государственный педагогический институт|ХӀирий паччахьалкхен хьехархой институт]] * [[Горский государственный аграрный университет|Лоамарой паччахьалкхен ахархой университет]] * [[Владикавказский институт моды|Буро тӀара модан институт]] * [[Владикавказский институт управления|Буро тӀара урхалдара институт]] * [[Институт бизнеса и технологий текстильной промышленности|КӀа́да́й промышленноста технологийи бизнесеи институт]] * [[Институт цивилизации|Цивилизаце институт]] * [[Современный гуманитарный университет (СГУ)|ХӀанзара гуманитарни университет]]. === Юкъера дешарченаш === * Лоамарой паччахьалкхен ахархой университета ахархой колледж, * [[Владикавказский горно-металлургический техникум|Буро тӀара лоаман-металлурге техникум]], * Буро тӀара электроникан колледж, * Буро тӀара дукхача профилагӀа йола техникум, * [[Владикавказский техникум железнодорожного транспорта - филиал РГУПС|Буро тӀара аьшкнаькъа транспорта техникум]], * Буро тӀара базара-экономикан техникум, * Буро тӀара финансий-экономикан колледж, * № 2 йола Буро тӀара хьехархой училище, * № 1 йола Буро тӀара полиграфе профилагӀа йола болхговзанчий училище, * Буро тӀара В. А. Гергиева цӀерагӀа йола исбахьалений колледж — 1937-ча шера йиллай, * Буро тӀара исбахьален училище, * Даькъастера гӀишлонхой техникум, * ХӀирий лорий гӀончий колледж, * ХӀирий мехка [[товшхал]]а колледж (1993-ча шерагара денз), * Буро тӀара кулинарни колледж, * ХӀирий хьунхой техникум, * [[Северо-Кавказское Суворовское военное училище|Даькъастера Суворова тӀема училище]]. == Юкъарлои унахцӀенои лораяри == * ӀотаӀа-лелийта аппарат телха́ча [[заӀапхо]]йи ха яха́ча наьхеи реабилитаце [[юкъарче]]. 2013-ча шера саькура бетта хьалъяьй<ref>[http://www.stav.aif.ru/society/news/75963 На открытие Центра реабилитации инвалидов во Владикавказ прибыл Топилин]</ref>. == Ди == === Эрсий православхой киназ === Пхье болх беш да массехк православхой киназ. Иштта Буро тӀа [[Владикавказская и Аланская епархия|Эрсий православхой киназа Бурони Аланойи епархе]] керттера урхале, цунна мутӀахьа я пхьеи мехкеи йоахка православхой приходаши, [[Герасим (Шевцов)|Бурон епископа резиденции]]. * [[Свято-Георгиевский собор (Владикавказ)|Супача Георге жамаӀат киназ]] (2003) — главный кафедральный собор Владикавказской и Аланской епархии * [[Храм Рождества Пресвятой Богородицы (Владикавказ)|ТӀехсупача Маьтар-Даьла яра Киназ]] (ХӀирий киназ) (1815) * ТӀехсупача Маьтар-Даьлан ТӀатоссама Киназ (1947) Гуржехьен хӀанзара патриарха волча Илия II-чун дас-нанас хьалха а даьккха детта́ да<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/37-pokrovkaya-czerkov |title = Храм Покрова Пресвятой Богородицы |archive-url = https://web.archive.org/web/20131212030413/http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/37-pokrovkaya-czerkov |archive-date = 2013-12-12 }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20131212030413/http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/37-pokrovkaya-czerkov |date=2013-12-12 }}</ref> * [[Ильинская церковь (Владикавказ)|Илез пайхамара киназ]] (1890) * [[СОГУ|ХӀирий паччахьалкхен университета]] математикан факультета ТӀехсупача Маьтмар-Даьла яра Киназ (1910) * Супача Иоанна тӀемахочун киназ (Мемориал, Хин станце кур), * Супача Нинай киназ (гуржий да, гуржий ишкола хьатӀадаь) * Супача Владимир аьлан киназ (1890) * Та́на́ тӀарча Димитрия элгац-киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/32-xram-chasovnya-dimitriya-donskogo |title = Храм-часовня Димитрия Донского |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Супача цӀенача тешар хиннача Нева тӀарча Александр аьлан киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/34-часовня-святого-благоверного-князя-александра-невского |title = Часовня святого благоверного князя Александра Невского |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Моттиге лоархӀача Буро тӀарча Анастасия моаташка киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/35-chasovnya-mestnochtimoj-matushki-anastasii-vladikavkazskoj |title = Часовня местночтимой матушки Анастасии Владикавказской |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Супача доккха Ӏазап лайнача Тутмакхашта гӀойле еча Анастасияй киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/33-часовня-святой-великомученицы-анастасии-узорешительницы |title = Часовня святой великомученицы Анастасии Узорешительницы |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Супача Даьла Архистратига Михаила киназ<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/31-chasovnya-svyatogo-arxistratiga-bozhiya-mixaila |title = Церковь Святого Архистратига Божия Михаила |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Эрмалой Хьаварий киназ === * [[Церковь Святого Григория Просветителя (Владикавказ)|Супача Сийрдадоаккхача Гриогре киназ]] (1868), болх беш да === Ислам === * Сунний [[мечеть Мухтарова (Владикавказ)|Мухтарова маьждиг]]<ref>[http://region15.ru/news/2008/10/14/23-24/ В Суннитской мечети начались реставрационные работы] {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20170804054928/http://region15.ru/news/2008/10/14/23-24/ |date=2017-08-04 }} (об истории и названии мечети, также о реставрации)</ref> (1906—1908, архитектор [[Плошко, Иосиф Касперович|Иосиф Плошко]] хиннав), Дина духьалара музей хьаяьй цох 1940-ча шерашка. Бусалба наха 1994-ча шера юха дӀаеннай<ref>Богословский А. Мечети России и стран СНГ. Москва, [[Эксмо]], 2014. С. 148.</ref>. ТӀера 1997-ча шера тоадаьд, цул тӀехьагӀа яь реставрацеш (арахьара а): 2006-ча шереи 2008-ча шереи. Пхье юкъе из цхьа маьждиг мара далац. * [[Планаш|Пла́нашкара]] маьждиг<ref>{{cite web |url = http://www.islamio.ru/structure/Vladikavkaz/mestnaya_religioznaya_organizatsiya_dukhovnaya_obshchina_musulman_p_kartsa |title = Мечеть посёлка Карца |url-status = dead}}</ref>. === Жугтий ди === * Бурон [[фар]]а [[синагога]] === Католикал === * Румой-католикий [[Приход Вознесения Иисуса Христа (Владикавказ)|Даьла айвара приход]]. Хьалха Буро тӀа Румой-католикий костёл а хиннай, 1891-ча шерагара денз 2007-ча шерага кхаччалца лаьттай из; карарча хана из лаьттача юкъера ишкол хьайийлай<ref>{{Cite web|url=http://lostosetia.ru/object/625/|title=Владикавказ. Римско-католический костёл. — Потерянная Осетия|author=Vadim Dyakonov|website=«Потерянная Осетия»|access-date=2020-09-07|archive-date=2020-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200707000425/http://lostosetia.ru/object/625/|url-status=live}}</ref>. === Буддал === * Буддистий уммат Буро тӀарча [[силлой|силлоехи]], [[ченкий|ченкехи]], [[моалой|моалоехи]], [[гӀалмакхой|гӀалмакхоехи]], иштта эрсехи, хӀирехи латт. === Протестантал === * ВорхӀлагӀча ден адвенисташ болча жӀаргахой киназ ([[Улица Николаева (Владикавказ)|Николаева урам]], 92) {{Стиль галереи}} <gallery mode="packed" heights="200px" class="ts-gallerystyle-gray"> Ossetian Church.jpg|center|200px|[[Храм Рождества Пресвятой Богородицы (Владикавказ)|Маьтар-Даьла яра (ХӀирий) киназ]] Armenian Church.jpg|center|270px|[[ААЦ|Эрмалой]] [[Церковь Святого Григория Просветителя (Владикавказ)|Супача Сийрдадоаккхача Григоре киназ]] (1868) Muxtarov mosque Vlz.jpg|center|200px|[[Мечеть Мухтарова (Владикавказ)|«Мухтарова маьждиг»]], [[Тийрк]]а тӀа латта [[Сунниты|сунний]] [[маьждиг]] </gallery> == Вошал тесса пхьеш == {| class="wikitable sortable" style="font-size:0.9em; text-align:left;" ! № ! Пхье ! Мохк ! Шу |- | align="center" | 1 | [[Владивосток]]<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/main/2009/11/26/09-42/ |title=Владикавказ и Владивосток стали городами-побратимами |access-date=2012-09-11 |archive-date=2013-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130625015144/http://region15.ru/news/main/2009/11/26/09-42/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://news.vl.ru/vlad/2009/11/27/pobratimy/ |title=Владивосток и Владикавказ стали городами-побратимами |access-date=2009-11-28 |archive-date=2009-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091130034309/http://news.vl.ru/vlad/2009/11/27/pobratimy |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20091130034309/http://news.vl.ru/vlad/2009/11/27/pobratimy |date=2009-11-30 }}</ref> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | 2009 |- | align="center" | 2 | [[Враца]]<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/2012/06/09/00-44/ |title=Владикавказ и Враца (Болгария) стали городами-партнёрами |access-date=2012-06-08 |archive-date=2014-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141023130543/http://region15.ru/news/2012/06/09/00-44/ |url-status=live }}</ref> | {{Флагификация|Болгария}} | align="center" | 2012 |- | align="center" | 3 | [[Кырджали]]<ref name="ReferenceA">В постсоветский период отношения не поддерживаются.</ref><ref>{{Cite web |url=http://amikeco.ru/2009/12/goroda-pobratimy.html |title=Города-побратимы |access-date=2012-09-11 |archive-date=2011-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121070955/http://amikeco.ru/2009/12/goroda-pobratimy.html |url-status=live }}</ref> | {{Флагификация|Болгария}} | align="center" | 1962 |- | align="center" | 4 | [[Батуми]]<ref name="region15.ru"/> | {{Флагификация|Грузия}} | align="center" | 1973 |- | align="center" | 5 | [[Махачкала|Махача-Кхала]]<ref name="region15.ru"/> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | |- | align="center" | 6 | [[Черкесск]]<ref name="region15.ru"/> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | 1993 |- | align="center" | 7 | [[Нальчик]]<ref name="region15.ru">{{cite web |url=http://region15.ru/docs/vladikavkaz-history/ |title=Владикавказ. Краткий историко-краеведческий справочник |access-date=2012-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120919094755/http://region15.ru/docs/vladikavkaz-history/ |archive-date=2012-09-19 |url-status=dead }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20120919094755/http://region15.ru/docs/vladikavkaz-history/ |date=2012-09-19 }}</ref> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | |- | align="center" | 8 | [[Эшвилл (Северная Каролина)|Эшвилл]]<ref name="ReferenceA"/> | {{Флагификация|США}} | align="center" | 1992 |- | align="center" | 9 | [[Ялта]]<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/2010/06/08/15-35/ |title=Владикавказ и Ялта станут побратимами |access-date=2012-09-11 |archive-date=2011-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111125192458/http://region15.ru/news/2010/06/08/15-35/ |url-status=live }}</ref> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | 2010 |- | align="center" | 10 | [[Цхинвал]] | {{Флагификация|Южная Осетия}} | align="center" | 2012 |} В администрации местного самоуправления Владикавказа находятся документы, подтверждающие «братские» отношения в отношении городов Владивосток, Северодвинск, Враца и Ялта. Документы по другим городам «в АМС не сохранились»<ref>«Как позже сообщили в АМС, документы, подтверждающие „братские“ отношения, есть в отношении следующих городов: Владивосток, Северодвинск, Враца (Болгария), Ялта. Что касается остальных городов — Кырджали (Болгария), Эшвилл (США), Батуми, Нальчик, Махачкала, то документы, их подтверждающие, в АМС не сохранились» // {{cite web |url = http://sevosetia.ru/news_full/Obshestvo/Boris-ALBEGOV-Hochu-sdelat-Vladikavkazu-podarok/ |title = «Северная Осетия», 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20161027060314/http://sevosetia.ru/news_full/Obshestvo/Boris-ALBEGOV-Hochu-sdelat-Vladikavkazu-podarok/ |archive-date = 2016-10-27 }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20161027060314/http://sevosetia.ru/news_full/Obshestvo/Boris-ALBEGOV-Hochu-sdelat-Vladikavkazu-podarok/ |date=2016-10-27 }}</ref>. == Сурташ == <gallery> Файл:Simbol of Vladikavkaz.jpg|Пхьен белгалонех цаӀ — «Фатима», аэропорт йолчахьара пхье Ӏочуводача латт Файл:Vladikavkaz Pamiatnik David-Soslan.JPG|Солса{{subst:тохарг}} дегӀа сийленг Файл:Vladikavkaz Dzaug Bugulov.JPG|Зовр-Ков ({{lang-os|Дзауджикау}}) дилла{{subst:тохарг}}чоа дегӀа сийленг Файл:Kirov-monumento-Vladikavkaz.JPG|Кирова урама тӀа С. М. Кирова дегӀа сийленг Файл:Terekzimoj.jpg|Тийрка тӀа тиллача [[тӀий|тӀаь]] тӀара [[Маьтлоам]]ах даьккха сурт. Файл:Владикавказ. Вход в парк.jpg|Хетагуров Костай цӀерагӀа йолча Товшхалеи салаӀареи юккъерча парке дӀачуводача. Файл:Улица Маркуса, Владикавказ...jpg|Ольгай гимназе гӀишло. ХӀанз Эрсечен Ӏилмай академе Буро тӀара Ӏилман юкъарче я. Файл:Владикавказ, проспект Мира, 54.jpg|«Европа» отела гӀишло. Файл:Владикавказ, Мира, 15, Горького, 13.jpg|«ВӀаши кредита юкъарлон» гӀишло. Файл:Владикавказ.Проспект Мира.jpg|«Александровски» гранд-отель. Файл:Buljwarvlad.jpg|Мира проспекта тӀара бульвар. [[Файл:EkaterinaVladik.jpg|мини|250px|ДоттагӀала монумент. [[Файл:Xetægkaty Khosta Prospekt.jpg|250px|мини|[[Коста Хетагуров|Хетагуров Костайна]] дегӀа сийленг, бӀалгӀанча — академик [[Соскиев, Владимир Борисович|В. Б. Соскиев]].]] [[Файл:K'ubalty Alyksandræn.jpg|250px|мини|[[Кубалов, Александр Бызиевич|Александр Кубалова]] яхача оазархочунна дегӀа сийленг, Буро тӀарча исбахьалений колледж.]] </gallery> == Белгалдаккхар == {{белгалдаккхар}} == Литература == * {{книга |автор = [[Бутков, Пётр Григорьевич|Бутков П. Г.]] |часть = Мнение о книге: Славянския древності |заглавие = Три древние договора руссов с норвежцами и шведами |язык = ru |ссылка = https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003542864?page=320&rotate=0&theme=white |место = Санкт-Петербург |издательство = Типография Министерства внутренних дел |год = 1837 |страниц = 398 |ref = Бутков }} * {{книга |автор = {{comment|Гальченко И. Е.|Гальченко Иван Ефимович}} |заглавие = Глоссарий лексики языков народов Северного Кавказа в русском языке |язык = ru |ответственный = [[Северо-Осетинский государственный университет имени К. Л. Хетагурова]] |место = Орджоникидзе |издательство = Изд-во Сев.-Осет. унив. |год = 1975 |страниц = 199 |тираж = 1000 |ref = Гальченко }} * {{статья | автор = Евдокимов М. Ю. | ссылка = https://old.bigenc.ru/geography/text/5779526 | заглавие = ВЛАДИКАВКА́З | издание = [[Большая российская энциклопедия]] | ответственный = Отв. ред. [[Кравец, Сергей Леонидович|С. Л. Кравец]] | место = М. | издательство = «[[Большая российская энциклопедия (издательство)|Большая российская энциклопедия]]» | том = 5: Великий князь — Восходящий узел орбиты | год = 2006 | isbn = 5-85270-334-6 | ref = Евдокимов }} * {{книга |автор = |заглавие = История Владикавказа (1781-1990 гг.). Сборник документов и материалов |язык = ru |ответственный = Сост. М. Д. Бетоева, Л. Д. Бирюкова |место = Владикавказ |издательство = Адыгея |год = 1991 |страниц = 1022 |ref = История Владикавказа }} * {{книга | автор = [[Куркиев, Алимбек Сосланбекович|Куркиев А. С.]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/kurkiev-a-s-osnovnye-voprosy-leksikologii-ingushskogo-yazyka-1979g/ | заглавие = Основные вопросы лексикологии ингушского языка | ответственный = Ред. Р. З. Караев, А. С. Лепиев | место = Гр. | издательство = ЧИКИ | год = 1979 | страниц = 254 | ref = Куркиев }} * {{книга |автор = |заглавие = Материалы по истории Владикавказа |язык = ru |ответственный = Сост. Б. Д. Газиков, Н. Д. Кодзоев, А. У. Тангиев |место = Назрань |издательство = Кеп |год = 2002 |страниц = 33 |ref = Материалы по истории Владикавказа }} * {{книга |автор = [[Ракович, Дмитрий Васильевич|Ракович Д. В.]] |заглавие = Прошлое Владикавказа. Краткая историческая справка ко дню пятидесятилетнего юбилея города. 1861 г. |язык = ru |место = Владикавказ |издательство = Электропеч. Р. Сегаль и С-вья |год = 1913 |издание = 2-е |страниц = 28 |ref = Ракович }} * {{книга |автор = Терский областной статистический комитет |заглавие = Терский календарь. Вып. 5 |язык = ru |ссылка = http://book-olds.ru/BookLibrary/76001-Pamyatnyie-knizhki-Terskoy-Oblasti/1896.-Terskiy-kalendar-na-1896-god.-Vyipusk-5-y.html |ответственный = Вертепов Г. А. |место = Владикавказ |издательство = Типография Терского областного правления |год = 1895 |страниц = 409 |ref = Терский календарь }} * {{книга |автор = [[Поспелов, Евгений Михайлович|Поспелов Е. М.]] |заглавие = Географические названия России. Топонимический словарь |место = М. |издательство = АСТ, Астрель |год = 2008 |страниц = 523 |isbn = 978-5-17-054966-5 |ref = Поспелов }} * {{книга | автор = Бекова А. И., Дударов У. Б., Илиева Ф. М., Мальсагова Л. Д., Ипотека Л. У. | ссылка = https://disk.yandex.ru/i/8cAzdHUXidsJC | заглавие = Ингушско-русский словарь | nodot = | язык = | ответственный = Под ред. З. М. Баркинхоевы, А. И. Бековы, И. А. Дахкильгова, Р. М. Зязикова, Р. М. Илиевы, Л. Д. Мальсаговы, X. А. Накастоева, Л. У. Тариевы, З. М. Тумгоевы, Р. Р. Хайровы, X. Р. Хайровы, С. А. Шадиева | место = Нальчик | издательство = ГП КБР «Республиканский полиграфкомбинат им. Революции 1905 г.» | год = 2009 | издание = | том = | страницы = 1—990 (ввиде PDF) | страниц = 990 (ввиде PDF) | isbn = 978-5-88195-965-4 | doi = | ref = Бекова, Дударов, Илиева, Мальсагова }} * {{книга |автор = [[БӀарахой Мустафай Нина|Барахоева Н. М.]], [[Коазой Дауда Нурдин|Кодзоев Н. Д.]], [[Хайринаькъан Абукара БайӀаьла|Хайров Б. А.]] |заглавие = Ингушско-русский и русско-ингушский словарь терминов |ссылка = |ответственный = Отв. ред.: Н. М. Барахоева, д.филол. н., профессор. Реценз: Т. В. Жеребило, д.пед.н., М. М. Султыгова, д.филол.н. |место = Назрань |издательство = ООО «Кеп» |издание = Ингушский научно-исследовательский институт гуманитарных наук им. Ч. Э. Ахриева |год = 2016 |страниц = 618 |страницы = |isbn = |тираж = 500 |ref = Барахоева, Кодзоев, Хайров }} * {{публикация|книга | автор = [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/kodzoev-n-d-russko-ingushskij-slovar-2021/ | заглавие = Русско-ингушский словарь | nodot = | язык = | ответственный = Под ред. Р. Р. Хайрова | место = {{abbr|Ростов н/Д.|Ростов-на-Дону|0}} | издательство = Типография «Лаки Пак» | год = 2021 | издание = | том = | страницы = 1—656 | страниц = 656 | isbn = 978-5-906785-55-8 | doi = | ref = Кодзоев }} * {{книга |заглавие = Ономастикон Ингушетии |ответственный = Сост. [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]], [[Киева Зуфира Хаджибикаровна|З. Х. Киева]]. Рецензенты: доктор пед. наук, проф. [[Татьяна Васильевна Жеребило|Т. В. Жеребило]], канд. филол. наук, с.н.с отдела ингушского языка [[ГӀалгӀай Ӏилман-тохкама институт|ИНИИГН]] [[Костоева Фатима Магомедовна|Ф. М. Костоева]], Редакторы: [[Ноакъастхой Хаваж|Х.А. Накостхоев]], [[Хайрова Роза Резвановна|Р. Р. Хайрова]]; Консультант: [[Хайров Байали Абукарович|Б. А. Хайров]] |место = {{abbr|М.|Москва|2}} |издательство = ТПК «Центробланк» |издание = Справочно-энциклопедическое издание |год = 2021 |страниц = 120 |isbn = 978-5-91303-022-1 |тираж = 500 |ref = Ономастикон Ингушетии }} * {{книга | автор = | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/materialy-po-istorii-vladikavkaza-sost-gazikov-b-d-kodzoev-n-d-tangiev-a-u-2002/ | заглавие = Материалы по истории Владикавказа | nodot = | язык = | ответственный = Сост. Газиков Б. Д., Кодзоев Н. Д., Тангиев А. У.; под ред. | место = [[Наьсаре|Назрань]] | издательство = Кеп | год = 2002 | издание = | том = | страницы = 1—33 | страниц = 33 | isbn = | doi = | ref = Материалы по истории Владикавказа }} * {{публикация|книга | автор = Долгиева М. Б., Картоев М. М., [[Коазой Дауда Нурдин|Кодзоев Н. Д.]], Матиев Т. Х. | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/istoriya-ingushetii-otv-red-kodzoev-n-d-2013/ | заглавие = История Ингушетии | язык = ru | ответственный = Под отв. ред. [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоева]] | место = {{abbr|Ростов н/Д.|Ростов-на-Дону|0}} | издательство = Южный издательский дом | год = 2013 | издание = 4-е | вид = [[Монография|моногр]] | страницы = 1—600 | страниц = 600 | isbn = 978-5-98864-056-1 | ref = История Ингушетии }} * {{публикация|книга | автор = [[Малсаганаькъан Кураза Зоврбик|M. n. Z.]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/malsagov-z-johi-jodayar-sakhhierdam-1923-g/ | заглавие = Joh jodajar. Saqherdam | язык = inh | место = Buru (Владикавказ) | издательство = Тип. Наркомпроса | год = 1923 | страниц = 17 | тираж = 100 | ref = M. n. }} * {{книга | автор = [[Малсаганаькъан Кураза Зоврбик|Мальсагов З. К.]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/malsagov-z-k-ingushskaya-grammatika-so-sbornikom-ingushskih-slov-1925/ | заглавие = Ингушская грамматика со сборником ингушских слов | nodot = | язык = | ответственный = | место = Владикавказ | издательство = [[Сердало (газет)|Гостипография „СВЕТ“ И. А. О.]] | год = 1925 | издание = 1-е | том = | страницы = 1—225 | страниц = 225 | isbn = | doi = | ref = Мальсагов }} * {{книга | автор = Терский областной статистический комитет | заглавие = Терский календарь. Вып. 5 | nodot = | язык = | ссылка = http://book-olds.ru/BookLibrary/76001-Pamyatnyie-knizhki-Terskoy-Oblasti/1896.-Terskiy-kalendar-na-1896-god.-Vyipusk-5-y.html | ответственный = Вертепов Г. А. | место = Владикавказ | издательство = Типография Терского областного правления | год = 1895 | том = | страниц = 409 | страницы = | isbn = | doi = | ref = Терский календарь }} * {{публикация|книга | автор = Далгат Б. К. | ссылка = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004158493?page=1&rotate=0&theme=white | заглавие = Родовой быт и обычное право чеченцев и ингушей : исследование и материалы 1892-1894 гг. | nodot = | язык = ru | ответственный = {{abbr|Подгот.|Подготовила|0}} {{abbr|изд.|издание|0}} и {{abbr|предисл.|предисловие|0}} У. Б. Далгат; послесловие Ю. Ю. Карпова; редколлегия: В. А. Тишков ({{abbr|отв.|ответственный|0}} {{abbr|ред.|редактор|0}}), А. Б. Куделин, В. М. Гацак | место = {{abbr|М.|Москва|2}} | издательство = ИМЛИ РАН | год = 2008 | издание = {{abbr|Изд.|Издание|0}} осуществленно при содействии благотворительного Фонда «Читай» и его президента А. А. Аслаханова | том = | страницы = | страниц = 380 | isbn = 978-5-9208-0307-8 | doi = | ref = Далгат }} * {{статья |автор = [[Дахкилганаькъан ИбрахӀим]] |заглавие = Буру |ссылка = https://archive.org/details/selaad--i---mgz-m/Села1ад%201990г.%20№5/page/n9/mode/2up |язык = inh |издание = [[СелаӀад (журнал)|СелаӀад]] |тип = журнал |год = 1990 |месяц = 08 |день = 28 |страниц = 16 |ref = Дахкилганаькъан |archiveurl = |archivedate = }} == ТӀатовжамаш == {{Навигация |Викисловарь = Владикавказ }} * [https://www.vladikavkaz-osetia.ru/ Официальный сайт города] * [http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?doc_itself=&backlink=1&nd=138022822&page=1&rdk=0#I0 Устав муниципального образования город Владикавказ] * {{cite web |title = Сайт администрации города |url = http://vladikavkaz.osetia.ru/ |archive-url = https://web.archive.org/web/20090126013116/http://vladikavkaz.osetia.ru/ |archive-date = 2009-01-26 |url-status = dead }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20090126013116/http://vladikavkaz.osetia.ru/ |date=2009-01-26 }} * [http://nocss.ru/projects/24/soderj.php Старый Владикавказ. Историко-этнологическое исследование] {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20201130224214/http://nocss.ru/projects/24/soderj.php |date=2020-11-30 }} {{Библиоинформация}} {{Северная Осетия}} {{Населённые пункты на Тереке}} {{Города воинской славы}} {{Райцентры Северной Осетии}} [[ОагӀат:Буро]] [[ОагӀат:Пхьеш, йиллай XVIII бӏаьшера]] [[ОагӀат:Эрсечен республикий нанагӏалаш]] [[ОагӀат:Россе импере тӏема чӏоагӏаленаш]] [[ОагӀат:Кавказа лини]] [[ОагӀат:Тӏема сийлен пхьеш]] doowo105nr29eww2duptvsupbfjlmth 73944 73943 2026-04-05T09:59:43Z Daysiy 32 73944 wikitext text/x-wiki {{другие значения}} {{НП+Россия | статус = пхье | ингушское название = Буро | оригинальное название = {{lang-ru|Владикавказ}}, {{lang-os|Дзӕуджыхъӕу}} | изображение = View of Vladikavkaz.jpg | описание изображения = Буро тӀа [[Тийрк]]а йисте латтача [[Сунний маьждиг]]ах даьккха сурт | герб = Coat_of_arms_of_Vladikavkaz.png | описание герба = Буро герб | ширина герба = 120 | lat_deg = 43|lat_min = 01|lat_sec = 00 | lon_deg = 44|lon_min = 41|lon_sec = 00 | CoordScale = 150000 | регион = Северная Осетия | регион в таблице = ХӀирийче | вид района = Пхье округ | район = Буро | район в таблице = Владикавказ (городской округ){{!}}Буро | B в регион = нет | C в регион = нет | внутреннее деление = 4 шахьар | вид главы = Пхье́да́ | глава = Хадарцев Хазбе Махарбек | дата основания = [[1784|1784 шера]] | прежние имена = {{НП-ПН|1931|Буро, Владикавказ|1944|Орджоникидзе|1954|Дзауджикау|1990|Орджоникидзе}} | статус с = [[1860|1860 ш.]] денз | площадь = 291,61 | высота центра НП = 671 | климат = юкъара | население = {{ Население | Владикавказ | тс }} | год переписи = {{ Население | Владикавказ | г }} | плотность = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Население | Владикавказ | ч }} / 291.61 round 2 ) }} }} | национальный состав = [[осетины|хӀирий]], [[русские|эрсий]], [[армяне|эрмалой]], [[грузины|гуржий]], [[ингуши|гӀалгӀай]], [[азербайджанцы|гӀозлой]], [[украинцы|украинхой]], [[греки|яний]] | конфессиональный состав = [[православные|православни жӀаргахой]], [[мусульмане-сунниты|бусулбаш]] | этнохороним = бурохо, бурохой | часовой пояс = +3 | почтовый индекс = 362000 | почтовые индексы = 362ХХХ | телефонный код = 8672 | автомобильный код = 15 | цифровой идентификатор = 90401 | add1n = СовгӀаташ | add1 = {{орден Трудового Красного Знамени|тип=город}} }} '''Буро́''', е '''Буру''' ('''Buru''') ({{lang-ru|Владикавка́з}}, {{lang-os|Дзӕуджыхъӕу}}, {{lang-os-dig|Дзæуæгигъæу}}{{дехьавалар|цӀи}}) — [[Северный Кавказ|Даькъасте]] юккъе улла [[пхье]]. Карарча хана [[ХӀирийче]]н [[Столица|нанагӀала]] лоархӀаш я<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/docs/vladikavkaz/ |title=Официальное название на осетинском языке Дзӕуджыхъӕу |access-date=2017-04-17 |archive-date=2017-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170422131712/http://region15.ru/docs/vladikavkaz |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://vladikavkaz-osetia.ru/city/history.php |title=Владикавказ — столица Республики Северная Осетия — Алания |access-date=2012-05-28 |archive-date=2012-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120521140353/http://vladikavkaz-osetia.ru/city/history.php |url-status=live }}</ref>, [[Владикавказ (городской округ)|Пхьен округ Буро]] яха [[муниципальни кхоллам]] а хулаш. Амма Ӏоюллача хана [[Зовр-Ков]] яхача къаьнарча гӀалгӀай юрта йисте йилла я [[1784|1784 шера]]<ref>{{статья |автор=|заглавие= Торжество празднованiя 50-летия основанiя г. Владикавказа.|ссылка= https://ghalghay.com/2020/04/20/zaur/|язык= ru|издание= [[Терские ведомости|«Терские ведомости»]]|тип= газета|год= 1911|месяц= апреля|число= 5|том= |номер= 75|страницы= |doi= |issn=}} {{начало цитаты}}Сегодня мы празднуем 50-летие города Владикавказа. Раньше, на том месте, где ныне расположен г. Владикавказ, существовал '''ингушский''' аул '''Заур''', но в 1784 г., по распоряжению князя Потемкина, на месте, где существовал этот аул, для охранения Военно-Грузинской дороги, служившей единственным удобным путем для соединения с Закавказьем, была устроена крепость Владикавказ, а в 1785 г. по указу Императрицы Екатерины II, от 9 мая, в крепости была выстроена первая православная церковь. Как только была устроена эта крепость, часть осетинской народности спустилась с гор и поселилась у стен этой крепости, под защитою местных войск. Образовавшийся осетинский аул стал называться «Капкай», что в переводе на русский язык означает «Горные ворота».{{конец цитаты|источник=}}</ref>{{sfn|Терский календарь|1895|c=14}}<ref>{{статья |автор=|заглавие= Владикавказъ. 31 марта |ссылка= https://ghalghay.com/2020/04/20/zaur-kov-3/|язык= ru|издание= [[Терские ведомости|«Терские ведомости»]]|тип= газета|год= 1911|месяц= марта|число= 31|том= |номер= 71|страницы= |doi= |issn=}}</ref>{{sfn|Далгат|2008|с=[https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004158493?page=55&rotate=0&theme=white 50], [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004158493?page=74&rotate=0&theme=white 69]}}. Цу хана денз [[1934|1934 шерага]] кхаччалца Буро [[ГӀалгӀайче]]н экономикайи, политикайи, культурайи юкъарче хиннай. Тахан гӀалгӀаша лелаеш хинна пхьен тархьара юкъ региона лоадам болча товшхала тӀехьален объектех лаьрхӀа я<ref name="okn.alania.gov.ru">[https://okn.alania.gov.ru/news/2050 Состоялось очередное заседание Общественного совета по культурному наследию при Комитете по охране и использованию объектов культурного наследия РСО-Алания]</ref>. == ЦӀи == [[Пхье]]н хьалхара цӀи ''[[Зовр-Ков]]'' хиннай: ''Зовр'' яхaча гӀалгӀачун цӀерагӀа я оал из{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}, вешта ''[[Зовр-Ков|Зоврков]]'' гӀалгӀаша ха дергдолаш йийхка моттигаш я а оал. [[ХӀирий мотт|ХӀирий меттала]] {{lang-os|Дзӕуджыхъӕу}} {{Audio|Dzæudžyqæu.oga|}}, {{lang-os-dig|Дзæуæгигъæу}} аьнна дӀаяхай из цӀи, [[черсий мотт|черсий меттала]] — ''Зожикъоу'' аьнна яхай{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}, эрсий меттала — ''Заурово''. ''Зовра-Ков'' яха юрт уллача метте, Владикавказ («Кавказа́ доал де») яxa цӀи а тилла, тӀема чӀоагӀле-гӀап хьалъяьча хана цох ''Буро''{{sfn|Бекова, Дударов, Илиева, Мальсагова|2009|с=191}}{{sfn|Барахоева, Кодзоев, Хайрова|2016|с=21}}{{sfn|Кодзоев|2021|с=52}}{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021|с=35}}{{sfn|Гальченко|1975|c=44}}, е ''Буру''{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|page=28|loc=с. 28 («[[Власть труда (газета, Владикавказ)|Власть труда]]» : [[газета]] / орган Владикавказского окружного комитета ВКП(б), Исполнительного комитета и Совета профсоюзов. Владикавказ, 1931, 4 сентября)}}{{sfn|История Ингушетии|2013|с=20}}{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}{{sfn|Евдокимов|2006}} (''Buru''{{sfn|M. n.|1923|loc=беттагарг}}{{sfn|Мальсагов|1925|с=181}}{{sfn|Ужахов|1927|с=32}}) аьннад гӀалгӀаша, из доагӀаш да гергача тӀема чӀоагӀленех гӀалгӀаша хьалха бур оалаш хилара тӀара. Бур яxa дош герга яхача деша маӀан долаш хиннад цу хана гӀалгӀай меттала. [[Буроче]], [[БурокӀалхе]], [[Бура-боарз]] яхаш моттигаш я [[ГӀалгӀайче|ГӀалгӀай мехка]]. Цу моттигашка герга тӀема чӀоагӀленаш-гӀапаш хиларах техка цӀераш я уж{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}, вешта хӀанз гӀапков яхача деша синоним я из а оал{{sfn|Куркиев|1979|с=234}}. [[Файл:The plan of the fortress Vladikavkaz and the Ingush village of Zaur (1784).jpg|мини|[[Зовр-Ков]]и [[Буро (гӀапков)|Буро-гӀапкови]] обер-квартирмейстер волча Иоганн Фохта [[мехкасурт]]а тӀа, 1784-гӀа шу]] 1931-ча шера ГӀалгӀай облисполкома хьехарца Бурох эрсий меттала ''Орджоникидзе'' аьнна цӀи тиллай советий политикани тӀемани къахьегамхо хиннача [[Орджоникидзе, Серго|Серго Эржакинеза (Орджоникидзе)]] хьамарагӀа{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|c=30}} — [[Гражданская война в России|БӀорахой тӀема]] хана регионе советий Ӏаьдал оттадеш хиннав из{{sfn|Поспелов|2008|c=141}}. 1944-ча шера пхьенах ''Дзауджикау'' аьнна цӀи тиллай{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|c=28 {{Цитата|Переименование г. Орджоникидзе в город Дзауджикау — событие большой исторической важности. Оно является результатом неуклонного, последовательного осуществления Коммунистической партией и Советским правительством ленинско-сталинской национальной политики… Переименование отвечает культурным и экономическим интересам осетинского народа. В этом акте видна личная забота Сталина об осетинском народе, его настоящем и будущем.|автор=Газета «Социалистическая Осетия», 1944 г., 1 марта.}}}}, тӀаккха 1954-ча шера — юха ''Орджоникидзе''{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|c=29 {{Цитата|Трудящиеся Северной Осетии с глубокой радостью, удовлетворением встретили Указ о переименовании города Дзауджикау в город Орджоникидзе, отвечающий их воле и чаяниям… Серго беспощадно громил врагов партии и Советского государства — меньшевиков, эсеров, троцкистов, бухаринцев, буржуазных националистов, питал политическое недоверие к злейшему врагу партии и народа Берия… Установлено, что переименование города Орджоникидзе в город Дзауджикау также связано с враждебными действиями Берия и его банды…|автор=Газета «Социалистическая Осетия», 1954 г., 26 февраля.}}}}. 1990-ча шера официально пхьен ши цӀи тиллай: ''Владикавказ'' эрсий метталеи, ''Дзауджикау'' хӀирий метталеи{{sfn|Поспелов|2008|c=141}}. == Физикан-географе экам == === Географецара хьал === Лоамашкара [[Тийрк]] юкъарадоаллача, [[шаьраче|шаьрача метте]] улл Буро. Цхьан оагӀорахьара [[Маьтлоам]]и воккха оагӀорахьара [[Бешлоам]]и лакхера ІотӀахьеж цунна, гонахьа яда гӀaлгӀй къаьна юрташ{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}. Тийрк пхье юккъе гӀолла дода, пхьегара [[ДӀаараяла чӀож]]е 30 км я. Буро тӀара болалуш ба [[Военно-Грузинская дорога|ГӀалгӀай (ТӀема-Гуржий) никъ]]. {{Соседние города | город = Владикавказа | источник = <ref name="trans">{{Cite web |url=https://maintransport.ru/distance |title=База расстояний между городами России на машине<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2024-05-08 |archive-date=2023-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032304/https://maintransport.ru/distance |url-status=live }}</ref> | северо-запад = [[Нальчик]] ~ 117 км<br>[[Ставрополь]] ~ 378 км | север = [[Элиста]] ~ 491 км<br>[[Волгоград]] ~ 784 км | северо-восток = [[Астрахань]] ~ 583 км | запад = {{Флаг Абхазии}} [[Сухум]] ~ 571 км | восток = [[Назрань]] ~ 27 км<br>[[Грозный]] ~ 113 км<br>[[Хасавюрт]] ~ 192 км<br>[[Махачкала]] ~ 274 км | юго-запад = {{Флаг Южной Осетии}} [[Цхинвал]] ~ 167 км | юг = {{Флаг Грузии}} [[Тбилиси]] ~ 196 км<br>{{Флаг Армении}} [[Ереван]] ~ 470 км | юго-восток = {{Флаг Азербайджана}} [[Баку]] ~ 648 км }} === Мехкал === Мехкалца дола бехкамаш: лоамаш юхе хиларах ӀокӀаьдбаь бола гӀаьххьа мехкала оаса. Ӏа кӀаьда да, ахка дӀаьха да йокъал отташ а доацаш, дукхагӀча даькъе къахь отташ а дац. Наджгоанцхой бетта юкъера шелал −1,9 °C я. КӀимарса бетта юкъера йӀовхал +20,7 °C я. 2010-ча шера оагӀой бетта 5-ча дийнахьа Буро тӀа Эрсечен Ӏан температуран йизза максимум лаьцай — фо +27,1 °C кхаччалца дӀоахденна хиннад. {{Климат города |Город_род = Бурон |Источник = [http://www.pogoda.ru.net/climate/37228.htm «Погода и Климат»] | Янв_ср = -1.9 | Янв_ср_осад= 31 | Фев_ср = -1.7 | Фев_ср_осад= 34 | Мар_ср = 3.0 | Мар_ср_осад= 53 | Апр_ср = 9.6 | Апр_ср_осад= 87 | Май_ср = 14.1 | Май_ср_осад= 96 | Июн_ср = 18.1 | Июн_ср_осад= 100 | Июл_ср = 20.7 | Июл_ср_осад= 113 | Авг_ср = 20.2 | Авг_ср_осад= 93 | Сен_ср = 15.6 | Сен_ср_осад= 74 | Окт_ср = 9.9 | Окт_ср_осад= 58 | Ноя_ср = 3.7 | Ноя_ср_осад= 46 | Дек_ср = -0.6 | Дек_ср_осад= 33 | Год_ср = 9.2 | Год_ср_осад= 883 | Янв_ср_мин = -5.6 | Янв_ср_макс= 3.3 | Фев_ср_мин = -5.6 | Фев_ср_макс= 3.6 | Мар_ср_мин = -0.8 | Мар_ср_макс= 8.1 | Апр_ср_мин = 5.1 | Апр_ср_макс= 15.2 | Май_ср_мин = 9.6 | Май_ср_макс= 19.7 | Июн_ср_мин = 13.5 | Июн_ср_макс= 23.7 | Июл_ср_мин = 16.1 | Июл_ср_макс= 26.2 | Авг_ср_мин = 15.7 | Авг_ср_макс= 25.7 | Сен_ср_мин = 11.2 | Сен_ср_макс= 21.3 | Окт_ср_мин = 5.8 | Окт_ср_макс= 15.4 | Ноя_ср_мин = 0.2 | Ноя_ср_макс= 8.7 | Дек_ср_мин = -4.2 | Дек_ср_макс= 4.6 | Год_ср_мин = 5.1 | Год_ср_макс= 14.6 | Янв_а_мин = -27.2 | Янв_а_макс=21.1 | Фев_а_мин = -27.8 | Фев_а_макс=23.0 | Мар_а_мин = -22.5 | Мар_а_макс=30.3 | Апр_а_мин = -10.2 | Апр_а_макс=34.0 | Май_а_мин = -2.8 | Май_а_макс=35.0 | Июн_а_мин = 2.2 | Июн_а_макс=38.0 | Июл_а_мин = 6.4 | Июл_а_макс=37.5 | Авг_а_мин = 6.0 | Авг_а_макс=39.2 | Сен_а_мин = 0.0 | Сен_а_макс=38.2 | Окт_а_мин = -10.0 | Окт_а_макс=33.5 | Ноя_а_мин = -23.1 | Ноя_а_макс=28.7 | Дек_а_мин = -25.0 | Дек_а_макс=27.1 | Год_а_мин = -27.8 | Год_а_макс=39.2 | }} {{Климат города |Город_род = 2011—2020-ча шерий мура Бурон |Источник = [https://www.weatheronline.co.uk/weather/maps/city?FMM=1&FYY=2011&LMM=12&LYY=2020&WMO=37228&CONT=euro&REGION=0006&LAND=RS&ART=TEM&R=0&NOREGION=1&LEVEL=162&LANG=en&MOD=tab www.weatheronline.co.uk] | Янв_ср = -0.7 | Янв_ср_осад= | Фев_ср = -0.6 | Фев_ср_осад= | Мар_ср = 4.7 | Мар_ср_осад= | Апр_ср = 10.3 | Апр_ср_осад= | Май_ср = 16.0 | Май_ср_осад= | Июн_ср = 20.3 | Июн_ср_осад= | Июл_ср = 22.5 | Июл_ср_осад= | Авг_ср = 21.2 | Авг_ср_осад= | Сен_ср = 17.6 | Сен_ср_осад= | Окт_ср = 12.4 | Окт_ср_осад= | Ноя_ср = 3.4 | Ноя_ср_осад= | Дек_ср = 1.4 | Дек_ср_осад= | Год_ср = 10.7 | Год_ср_осад= | Янв_ср_мин = -4.5 | Янв_ср_макс=3.0 | Фев_ср_мин = -4.2 | Фев_ср_макс=3.5 | Мар_ср_мин = 0.5 | Мар_ср_макс=8.7 | Апр_ср_мин = 5.0 | Апр_ср_макс=15.5 | Май_ср_мин = 11.1 | Май_ср_макс=21.0 | Июн_ср_мин = 15.0 | Июн_ср_макс=25.7 | Июл_ср_мин = 17.5 | Июл_ср_макс=27.4 | Авг_ср_мин = 16.3 | Авг_ср_макс=26.2 | Сен_ср_мин = 12.1 | Сен_ср_макс=22.8 | Окт_ср_мин = 6.2 | Окт_ср_макс=18.0 | Ноя_ср_мин = -0.3 | Ноя_ср_макс=7.4 | Дек_ср_мин = -3.0 | Дек_ср_макс=5.5 | Год_ср_мин = 6.0 | Год_ср_макс=15.4 | Янв_а_макс = | Янв_а_мин= | Фев_а_макс = | Фев_а_мин= | Мар_а_макс = | Мар_а_мин= | Апр_а_макс = | Апр_а_мин= | Май_а_макс = | Май_а_мин= | Июн_а_макс = | Июн_а_мин= | Июл_а_макс = | Июл_а_мин= | Авг_а_макс = | Авг_а_мин= | Сен_а_макс = | Сен_а_мин= | Окт_а_макс = | Окт_а_мин= | Ноя_а_макс = | Ноя_а_мин= | Дек_а_макс = | Дек_а_мин= | Год_а_макс = | Год_а_мин= | }} === Сахьата оаса === {{ЧасовойПоясОбъекта/MSK|Объект=Владикавказ}} Лелаеш йолча ха́нагеи географецарча [[Долгота|йӀоахалгеи]] хьежжа<ref>{{cite web|url=https://dateandtime.info/ru/city.php?id=473249|title=Время во Владикавказе, Республика Северная Осетия - Алания, Россия. Сколько сейчас времени во Владикавказе|publisher=dateandtime.info|lang=ru|access-date=2017-10-19|archive-date=2017-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019112234/http://dateandtime.info/ru/city.php?id=473249|url-status=live}}</ref> Буро тӀа юкъера маьлха [[делкъе]] 12:01 яьлча хул. === Гонахьаре бӀехъяр === «Электроцинкеи»<ref>{{Cite web |url=http://electrozink.ugmk.com/ru/ |title=ОАО «Электроцинк» |access-date=2009-12-25 |archive-date=2019-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015042322/http://electrozink.ugmk.com/ru/ |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20191015042322/http://electrozink.ugmk.com/ru/ |date=2019-10-15 }}</ref> кхыча заводашка хӀама хьаярах цхьаццайола экологецара проблемаш хул. Саьнгала цӀалха цеха отделе проблемаш хиларах тӀехар-Ӏенагахьа саьнгалашхеи саьнгалеи газ хьайоалл. Геттара дукха уж газаш арахецар 2003-ча шера хиннад<ref name="Felix01">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=PCqhzQ0Rkzk|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 1/3)|publisher=Феликс Цоков|date=|access-date=2009-12-18|archive-date=2013-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731174357/http://www.youtube.com/watch?v=PCqhzQ0Rkzk|url-status=live}}</ref><ref name="Felix02">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KrY_LOrnZsk|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 2/3)|publisher=Феликс Цоков|date=|access-date=2009-12-18|archive-date=2013-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731182237/http://www.youtube.com/watch?v=KrY_LOrnZsk&feature=related|url-status=live}}</ref><ref name="Felix03">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=5SvyiVLEYDc|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 3/3)|publisher=Феликс Цоков|date=|access-date=2009-12-18|archive-date=2013-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726214842/http://www.youtube.com/watch?v=5SvyiVLEYDc&feature=related|url-status=live}}</ref>. Дукха газаш арахецай 2009-ча шера ардара бетта 5-ча дийнахьа. Газаш арахецара бахьан адам хиннад — персонало ший болх цхьан кога тӀа оттабаь хиннабац производство ремонт яьчул тӀехьагӀа юха дӀахецача хана, иштта кулгалхоша а лерттӀа йоакхо яьяц, ремонта дикал а хиннаяц. Экологаша хьаяхачох, саьнгала диоксидах оттаяь нормативаш пхезза чӀоагӀагӀа тӀех хиннай, саьнгала триоксидах — 196,6-за чӀоагӀагӀа<ref>{{cite web |url = http://www.ossetia.ru/top/elektrozink |title = Ossetia.ru: «Электроцинк» оштрафован на 70 тыс. руб. за выбросы… |archive-url = https://web.archive.org/web/20091028023850/http://www.ossetia.ru/top/elektrozink |archive-date = 2009-10-28 }}</ref>. 28 октября 2009 года в городе прошли массовые протесты<ref>[{{Cite web |url=http://newsru.com/russia/28oct2009/vlad_zavod.html |title=Newsru.com: Жители Владикавказа устроили стихийную акцию против удушающих выбросов с завода «Электроцинк» |access-date=2009-12-25 |archive-date=2019-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011184035/https://www.newsru.com/russia/28oct2009/vlad_zavod.html |url-status=live }} Newsru.com: Жители Владикавказа устроили{{когда}} стихийную акцию против удушающих выбросов с завода «Электроцинк»]</ref>. ХӀирий къаьй Эрсечен Паччахьалкхен Дума хаттар хьалчудахьа кийча хиннаб<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/main/2009/11/05/02-51/ |title=Депутат Госдумы Арсен Фадзаев пригрозил «Электроцинку» вынести проблему вредных выбросов на уровень Госдумы |access-date=2009-12-25 |archive-date=2013-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130624232941/http://region15.ru/news/main/2009/11/05/02-51/ |url-status=live }}</ref>. 2018-ча шера ардара бетта Электроцинке чӀоагӀа цӀи яьнна хиннай<ref>{{Cite web |url=https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 |title=Пожар на Электроцинке |access-date=2018-11-05 |archive-date=2019-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011184026/https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 |url-status=dead }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20191011184026/https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 |date=2019-10-11 }}</ref>, электролитий цех яьгай, цӀи яьннача хана фе хьалдахад саьнгали, мышьяки, саьнгала цӀалха Ӏии, кхыйола дохьаш дола газаши. Бахархой юккъерча майдан тӀа арабаьннаб укх сахьате завод дӀакъовлар а дӀадехаш, цул тӀехьагӀа арабаьннарашца ХӀирийчен мехкдас къамаьл даьд, цига завод дӀакъовларах хоржамаш дайтаргда аьнна хиннад цо. Юххера Мехка Халкъа гулламо массане цхьана барт а тайна завод дӀакъовларах кхадж тессаб. == Тархьар == === Буро гӀапков === [[Файл:AFRE Vladikavkaz.jpg|300px|thumb|Бурон мехкасурт. 1830-гӀа сурташ<ref>«Атлас крепостей Российской империи» — СПб., 1830-е годы.</ref>]] {{основная статья|Буро (гӀапков)}} Пхье 1784-ча шера йиллай [[Дарьяльское ущелье|ДӀаараяла чӀоже]] хьалчуводача доалла [[Эрсий импери|эрсий]] [[гӀапков]] цо хургдолаш. Юллача хана [[гӀалгӀай]] юрт хиннача [[Зовр-Ков]]на йисте{{sfn|Поспелов|2008|c=141|quote=Весной 1784 г. при ингуш. д. 3ауре основана крепость Владикавказ.}}{{sfn|Ракович|1913|c=5: {{Цитата|«...на том месте, где стояло селение Зауръ, была воздвигнута русскими сильная Владикавказская крепость...<br>В некоторых печатных источниках говорится, что Владикавказская крепость была построена на месте осетинского селения Капъ-Кой. Это не так. Правый берег Терека принадлежал, какъ это мы видели ингушамъ и кистамъ; не могли осетины на чужой земле враждебных имъ племен иметь свой аулъ; наконец своим наименованіем Владикавказа Дзауджи-Кау, осетины подтверждаютъ это мненіе, т. к. Дзауагъ — есть имя собственное Зауръ, а Кау — значитъ селеніе; иначе — селеніе Заура.»}}}}. Буро гӀапков диллар Эрсече [[Гуржехье]]нна гаргаяхара заманца нийсденнад. 1783-ча шера кӀимарса бетта 24-ча дийнахьа [[Георгиевск|Георгиевска гӀапковна]] чу [[Георгиевский трактат|Гуржехье Эрсечен йоакхонна кӀалъяхарах йола тракта́т язъяьй]]. Из хиллам бахьан долаш хьалхадаьккхачох хиннад [[Кавказская линия|Кавказерча чӀоагӀалений зӀанара]] [[Кавказдехье]]нца аттеи тешаме маьршеи бола никъ хьавӀаштӀехьабаккхар. Из уйла а йолаш Маздака́ юкъе́и [[Керттера Кавказа дукъ|Керттерча Кавказа дукъа]] кӀалхенна юкъе́и 1784-ча шера массехк [[чӀоагӀале]] йиллай, царех эггара [[зӀилбухе]]гӀа яр Буро хиннай{{sfn|Ракович|1913|c=5}}. 1784-ча шера тушола бетта 10-ча дийнахьа [[гӀашлой]] 3 батальони, гӀазкхий 6 [[бӀаьр]и, 8 [[йоккха топ]]и юкъе йола эрсий [[бӀу]]н тоаба [[Тийрк]]а аьтта оагӀорахьа а яьнна гӀалгӀай Зовр-Ковна [[Опушка|хьун петараш]] йолча тӀема [[туп]] а яь Ӏоэттай. ШоллагӀча дийнахьа Зовр-Коареи, юхерча юрташкареи ([[Тоти]], [[Темаркъий-Ков]]) [[къаь]]й хьабаьхка хиннаб. Тоабан [[баьчча]] вола Толмачёв II-вар сарахьа гӀалгӀаша [[ГӀуданта гӀала|ГӀуданта-ГӀалий]] чу [[хьоашал]]гӀа вехав. Цига гӀалий тӀа хьал тӀа а ваьнна, ший штабаца гонахьенга хьежав из, цига гӀапков мичахьа дича бакъахьа да а лаьрхӀад цо<ref>{{статья|автор=Бывалый |язык=ru|издание=[[Терские ведомости]]|тип=газета|год=1911|месяц=03|число=31|номер=71|страницы=|ref=Терские ведомости}}</ref>. 1784-ча шера бекарга бетта 25-ча дийнахьа инарал-поручик [[Потёмкин, Павел Сергеевич|П. С. Потёмкин]] Буро гӀапков дилларах йолча рапорта чу хоам беш хиннав: {{начало цитаты}} «Лоам хьалчуводаш се хьажа а хьажа аз белгалъяьккхача метте гӀапков диллар яздаьд аз Владикавказ цӀи а йолаш» {{oq|ru|«При входе гор предписал я основать крепость на назначенном по обозрению моему месте под именем Владикавказ»}} {{Конец цитаты|цитаты={{sfn|История Владикавказа|1991|c=15 (ЦГВИА, ф.52, оп.1/194, л.331, ч.4, л.21.)}}}}. 1784-ча шера маьтсела бетта 6-ча дийнахьа Буро йилларах [[Екатерина II]]-чун амар арадаьннад, цул тӀехьагӀа Бурон гӀапков [[супа]]дерзадьд. ГӀапков диллача хана кхы мел йола чӀоагӀаленаш мо Эрсеченнеи Гуржехьеннеи юкъерча наькъ тӀара [[зоврков]] хила дезаш хиннад цох. Цу шера гӀапковна чу 12 йоккха топ оттаяьй{{sfn|Ракович|1913|c=5—6}}. Екатерина II-чо 1785-ча шера маьтсела бетта 9-ча дийнахьа Саратовеи Кавказеи инарал-губерантор волча П. Потёмкина цӀерагӀа амар даьд: «Кавказа лоам хьалчуводаш хьалдеттача гӀапковна чу вай [[Православхой]] законагӀа дола [[киназ]] хьалдоттар могаду оах, цох а из хозъярах а [[ГӀизлар (ДаьгӀасте)|ГӀизларе]] гӀумкийи кхы къамаши хьастара́ лаьрхӀача суммех диса́р дӀатӀадахийта; цунца цхьана бӀарг а лакха киназа чуреи гӀапковна чуреи дина на́ха цигарча къамашта готто ергйоацаши, низ бергбоацаши». 1804-ча шера гӀапков лорадергдолаш Бурон гарнизона батальон хьавӀашагӀъеллай, цун [[хьовда]] цунца цхьана гӀапковна комендант а хиннав. Цу хана денз Кавказерча чӀоагӀалений зӀы Гуржехьенца вӀашагӀтесса маьрша наькъаш тӀа гӀолла. 1826-ча шера гӀапковна ши бастиони кхо ахбастиони хиннай. ГӀинбухерча оагӀон бастионаш [[Маздак]]еи Бурони цӀераш йолаш хиннай. Малхбоалехьарча оагӀорахьа Самукъеи ({{lang-ru|Весёлый}} Арени ({{lang-ru|Полевой}}) ахбастионаш хиннай, зӀилбухерча оагӀорахьа — [[Каьлаке]]н ({{lang-ru|Тифлисский}}. ГӀапков (буро) таханарча Буро пхьен [[тархьар]]а [[юкъ]] йолча яьллай. Таханарча гӀишлонашка йиллача, цун моттиг ХӀирийчен Доалчен цӀенцеи, № 5 йолча ишколацеи, Пушкина скверацеи, Мукъален майданцеи, царна хьатӀая́дача урамашцеи къоастаю. [[Файл:Александровский проспект, Владикавказ.png|300px|мини|XX-гӀа бӀаьшу долалуш хьатӀаяьккха Александра проспекти (тахан Мира проспект я) [[памятник Архипу Осипову|Осипов Архипа́ дегӀа сийленги]]]] ГӀа́па́ юха адам дукхагӀа да́ха ха́рцеи, нах бебарцеи цхьацца базар хьавӀаштӀехьаяла йолаенна хиннай укх метте, цудухьа базархой а Ӏочуаха болабеннаб. Кастта Бурон куц-сибат тоадала доладеннад: [[эпсар]]ийи, [[таьргхо]]йи хоза цӀенош хьахиннад укхаза. [[Эрсий-кавказхой тӀом|Лоамарошца тӀом]] беча юкъа́ гӀапков массехказза юхадеттад. 1858-ча шера Бурон гонахьа [[гӀап]] хьалъяьй топий Ӏургаши, гӀалаши йоахкаш. ГӀапковна чу йоаллаш хиннай [[Бурон округ]]еи, Кавказерча чӀоагӀален зӀанара аьрдачени урхале. 1860-ча шера тушола бетта 31-ча дийнахьа, Эрсий-кавказхой тӀом мишта чакхбергба ховш хиннача хана, Буронна пхьен статус еннай, дукха ха ялалехьа 1863-ча шера хьаяьча [[Терская область|Тийрка областа]] административни юкъ хиннай цох. Уккхаза хиннай [[Терские казаки|Тийрка гӀазкхий бӀун]] Амар деча атамана канцеляри. Пхье сиха дегӀаяра бахьанех хиннад иштта 1875-ча шера из [[Владикавказская железная дорога|аьшкнаькъаца]] [[Тана-тӀара-Ростов|Та́на́-тӀарча-Ростоваца]] хьахоттар. 1918-ча шера маьцхали бетта [[Бичерахов, Георгий Фёдорович|Георгий Бичерахов]] хьалха а волаш бичераховций тоаба [[Битва за Владикавказ (1918)|Буро тӀа хьалчуийккхай]]. КӀайчарнеи цӀечарнеи юкъера тӀом 11 дийнахьа баьб<ref>{{Книга|заглавие=Осетины|ответственный=отв. ред. З. Б. Цаллагова, Л. А. Чибиров|год=2015|язык=ru|место=Москва|издательство=Российская академия наук и издательство «Наука», Серия «Народы и культуры»|страницы=89|страниц=605|isbn=978-5-02-039155-0}}</ref><ref>{{Книга|автор=Зинаида Орджоникидзе|заглавие=Путь Большевика|ответственный=под ред. И. Разгона|год=1938|язык=ru|место=Москва|издательство=Государственное издательство «история гражданской войны»|страницы=36|страниц=56}}</ref>. 1919-ча шера саькура бетта Буро тӀа [[Деникин, Антон Иванович|А. Деникина]] инарала [[Добровольческая армия|ЛоӀамхой эскар]] Ӏочуденад, пхьенна доал де [[Вооружённые силы Юга России|Эрсечен ЗӀилбухен Герзе дола Низаш]] эттад. ТӀехьагӀа пхье Буро тӀара подпольни комитет къахьега йолаеннай, цо большевистийи подпольегеи партизаний тоабашкеи болх барттайна байташ хиннаб. 1920-ча шера тушола бетта 21-ча деннеи 22-ча деннеи юкъерча бийсан цӀебарий бӀу юха Кавказе хьагучабаьннача хана подпольес гӀовттам айбаьб, гӀайттача юкъа пошти, телеграфи, фозгалеи, керттера промышленноста предприятеши дӀалаьцай, ши бронь йола цӀермашен а хьаяьккхай. ГӀовттамхой оагӀув лаьцаб гарнизона цхьан даькъо а. Тушола бетта 24-ча дийнахьа пхьен доал Совета кара кхаьчад, дукха ха ялалехь цӀебарий регулярни доакъоша дӀалаьцай пхье<ref>Героическое подполье. В тылу деникинской армии. Воспоминания. {{М.}}, [[Политиздат]], 1975. Стр. 39-40</ref>. ; ГӀапковна диса́ доакъош * Эрмалой урама тӀа, 21-гӀа цӀа дӀалоацаш дола [[Казарма Владикавказского гарнизона и участок примыкающей крепостной стены|Бурон гарнизона Ӏери хьатӀалаттача гӀапа дакъеи]] (товшхала тӀехьален объект). === Советий зама === [[Файл:1960 CPA 2428.jpg|мини|СССР пошта марка, 1960-гӀа шу. ХӀирий АССР. Орджоникидзе, Чкалова урам]] Советий Ӏаьдал отталца пхье Россе импере [[Терская область|Тийрка областа]] административни юкъ хиннай. 1921-ча шера наджгоанцхой бетта 20-ча денгара денз 1924-ча шера лайчилла бетта 7-ча денга кхаччалца Буро [[Горская Автономная Советская Социалистическая Республика|Лоамарой АССР]] нанагӀала хиннай. 1924-гӀа шу хьатӀаденача хана Лоамарой АССР лоаттаме ХӀирийчеи ГӀалгӀайчеи мара йисаяц. Лоамарой АССР юххера дӀаяьккхачул тӀехьагӀа [[ХӀирий автономе область|ХӀирийи]] [[ГӀалгӀай автономе область|ГӀалгӀайи автономе областаш]] хьаяьй — Буро шинна а областа нанагӀала я аьнна дӀакхайкаяьй автономи йолча пхье статус а йолаш. 1934-ча шера наджгоанцхой бетта 15-ча дийнахьа ВЦИК-а чӀоагӀамца пхьех [[Северо-Осетинская автономная область|ХӀирий автономе областа]] нанагӀала яьй, тӀаккха [[ГӀалгӀай автономе область]] [[Нохчий автономе область|Нохчийчунца]] цхьан а теха, [[Чечено-Ингушская автономная область|Нохч-ГӀалгӀай автономе область]] хьаяьй. [[ШоллагӀа дунен тӀом]] хиннача хана немций пхьенна хьатӀабаьхка хиннаб, пхье хьайоаккхаргйолаш чӀоагӀа низ гулбаь хиннаб цо. Немций бӀун тоаба пхье йолча хьатӀайоагӀача хана юхасоца а яь, йохаяьй 1942-ча шера лайчилла бетта, из деррига [[Нальчикско-Орджоникидзевская операция|Нальчика-Орджоникидзен операци]] йодаш хьадаь хиннад. ТӀом бодача юкъа́ 30 жзар Бурохочо майдилги ордени яьккхай. Пхьера хьаваьнна хиннав [[Герой Советского Союза|Советий Союза 22 турпали]], 11 инарали. 1984-ча шера [[Президиум Верховного Совета СССР|СССР Лакхехьарча Совета Президиума]] амарца «Пхьен къахьегамхоша юртбоахами товшхали йотташ даьхача толамехи, революце боламгахьеи, Сийлахь-Боккхача Даьймехка тӀема шерашка немций-фашистий гӀаьрхошта духьале еши цар карагӀдаьннар теркал а даь, иштта йилла́ 200 бӀаь шу дизарах а», пхьенна [[Орден Трудового Красного Знамени|Къахьегама ЦӀе Байракха Орден]] еннай<ref>[https://osetia.kvaisa.ru/1-rubriki/06-den-kalendarya/vyrazili-samuyu-glubokuyu-blagodarnost-rodnoj-kommunisticheskoj-partii-i-sovetskomu-pravitelstvu/ Выразили «самую глубокую благодарность родной Коммунистической партии и Советскому правительству»]</ref>, тӀаккха 2007-ча шера ардара бетта 8-ча дийнахьа Россе Федераце Президента амарца Буронна «[[Город воинской славы|ТӀема сийлен гӀала]]» яха сийлахьа цӀи еннай. 1990-ча шера кӀимарса бетта 20-ча дийнахьа [[Верховный Совет РСФСР|РСФСР Лакхехьарча Совета]] Президиума амарца Орджоникидзе яхаш цӀи хинначара эрсий меттала тархьаре хинна ''Владикавказ'' яха цӀи меттаоттаяьй. === ХӀанзара ха === [[Файл:Владикавказ. Угол пр.Мира и Гоголя.jpg|thumb|right|350px|Буро. Миреи Горькеи проспекташ къастача]] [[COVID-19]] да́ржаргдоацаш ХӀирийчен доазон тӀа оттаяь [[халбате]]н [[раж]] йоха а яь 2020-ча шера бекарга бетта Буро тӀа эзараш ара а баьнна [[Площадь Свободы (Владикавказ)|Мукъален майдан]] тӀа [[Протест во Владикавказе 20 апреля 2020 года|гулбеннаб]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/politics/20/04/2020/5e9d7d7f9a79474e90066397 |title=В столице Северной Осетии люди вышли на сход из-за режима самоизоляции |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810032018/https://www.rbc.ru/politics/20/04/2020/5e9d7d7f9a79474e90066397 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mk.ru/politics/2020/04/20/besporyadki-vo-vladikavkaze-tysyachi-lyudey-sorvali-samoizolyaciyu-pod-rukovodstvom-pevca.html |title=Беспорядки во Владикавказе: тысячи людей сорвали самоизоляцию под руководством певца |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420210021/https://www.mk.ru/politics/2020/04/20/besporyadki-vo-vladikavkaze-tysyachi-lyudey-sorvali-samoizolyaciyu-pod-rukovodstvom-pevca.html |url-status=live }}</ref>. Акце 69 саг лаьцав<ref>{{Cite web |url=https://mbk-news.appspot.com/news/posle-protesta/ |title=После протеста во Владикавказе власти Северной Осетии начали выплаты потерявшим доход из-за «самоизоляции» |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517143552/https://mbk-news.appspot.com/news/posle-protesta/ |url-status=live }}</ref>. Ленинеи, Советийи, Промышленнии шахьарий кхелаша 46 сага́ 3-гара 15-га кхаччалца ди ха техай<ref>{{Cite web |url=https://novayagazeta.ru/news/2020/04/23/160946-vo-vladikavkaze-arestovali-uzhe-46-uchastnikov-narodnogo-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |title=Общее число арестованных участников митинга во Владикавказе увеличилось до 46 |access-date=2020-04-23 |archive-date=2020-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502063237/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/23/160946-vo-vladikavkaze-arestovali-uzhe-46-uchastnikov-narodnogo-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20200502063237/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/23/160946-vo-vladikavkaze-arestovali-uzhe-46-uchastnikov-narodnogo-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |date=2020-05-02 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://novayagazeta.ru/news/2020/04/21/160908-vo-vladikavkaze-arestovali-14-uchastnikov-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |title=Во Владикавказе арестовали 14 участников схода против режима самоизоляции |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425204304/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/21/160908-vo-vladikavkaze-arestovali-14-uchastnikov-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20200425204304/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/21/160908-vo-vladikavkaze-arestovali-14-uchastnikov-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |date=2020-04-25 }}</ref>. == Бахархой == === Бахархой шерашка гӀолла === {{ Население | Владикавказ | Столбцов=11 }} {{ Население | Владикавказ | график }} === Кхалнахи маӀа нахи цар яьнна хаи === [[Всероссийская перепись населения (2010)|2010-ча шера ерригроссе хьисап деш нах дӀаязбаьчох]] (пхье хьисапе юрт [[Заводской (Северная Осетия)|Заводской]])<ref>{{cite web|url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/459d58804f0a5ee0bc4abc22524f7e0f/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+2.+%D0%92%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%B2+%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5.zip|title=Том 2. Возрастно-половой состав и состояние в браке|access-date=2019-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075738/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/459d58804f0a5ee0bc4abc22524f7e0f/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+2.+%D0%92%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%B2+%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5.zip|archive-date=2016-03-04|url-status=dead}} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20160304075738/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/459d58804f0a5ee0bc4abc22524f7e0f/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+2.+%D0%92%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%B2+%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5.zip |date=2016-03-04 }}</ref>: {|class="standard sortable" |- !Яьнна ха !МаӀа нах, <br>саг !Кхалнах, <br>саг !Еррига дукхал, <br>саг !Берригача бахархоех <br>дакъа, % |- | align="center"| 0 — 14 шу | align="right" | 28 929 | align="right" | 28 008 | align="right" | 56 937 | align="right" | 17,33 % |- | align="center"| 15 — 59 шу | align="right" | 99 687 | align="right" | 112 880 | align="right" | 212 567 | align="right" | 64,71 % |- | align="center"| 60 шерал тӀех | align="right" | 20 703 | align="right" | 38 278 | align="right" | 58 981 | align="right" | 17,96 % |- | align="center"| Веррига а | align="right" | 149 319 | align="right" | 179 166 | align="right" | 328 485 | align="right" | 100,00 % |} МаӀа нах — 149 319 саг (45,5 %). Кхалнах — 179 166 саг (54,5 %). Бахархой юкъера яьнна ха 37,7 шу да. Бахархой медианни яьнна ха — 36,0 шу. МаӀача наьха юкъера яьнна ха — 34,8 шу. МаӀача наьха медианни яьнна ха — 32,4 шу. Кхалнаьха юкъера яьнна ха — 40,0 шу. Кхалнаьха едианни яьнна ха — 39,3 шу. === Къамашцара лоаттам === [[Файл:Осетины во Владикавказе, в %.png|thumb|200px|Буро тӀара хӀирий, %, 2010-ча шера даь хьисап.]] [[Файл:Русские во Владикавказе, в %.png|thumb|200px|Буро тӀара эрсий, %, 2010-ча шера даь хьисап.]] [[Файл:Армяне во Владикавказе, в %.png|thumb|200px|Буро тӀара эрмалой в %, 2010-ча шера даь хьисап.]] [[Всероссийская перепись населения (2010)|2010-ча шера ерригроссе хьисап деш нах дӀаязбаьчох]] (пхье хьисапе юрт [[Заводской (Северная Осетия)|Заводской]] а лоархӀаш)<ref>{{cite web|url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/ТОМ+4.+Национальный+состав+и+владение+языками%2C+гражданство.zip|title=Том4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года|archive-url=https://www.webcitation.org/6IzUCSwjD?url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%25D|archive-date=2013-08-19|access-date=2018-10-19|url-status=dead}} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20160305115653/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%2C+%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE.zip |date=2016-03-05 }}</ref>. {|class="standard sortable" |- !Къам !Дукхал, <br> саг !Беррига бахархоех <br> дола дакъа, % |- |[[хӀирий]] | align="right" | 209 414 | align="right" | 63,75 % |- |[[эрсий]] | align="right" | 80 900 | align="right" | 24,63 % |- |[[эрмалой]] | align="right" | 11 677 | align="right" | 3,55 % |- |[[гуржий]] | align="right" | 6222 | align="right" | 1,89 % |- |[[гӀалгӀай]] | align="right" | 3220 | align="right" | 0,98 % |- |[[гӀозлой]] | align="right" | 2212 | align="right" | 0,67 % |- |[[украинхой]] | align="right" | 1857 | align="right" | 0,57 % |- |[[яний]] | align="right" | 1717 | align="right" | 0,52 % |- | [[татрий]] | align="right" | 876 | align="right" | 0,27 % |- | [[гӀаьбартий]] | align="right" | 554 | align="right" | 0,17 % |- | [[лаьзгий]] | align="right" | 549 | align="right" | 0,17 % |- | [[маӀарлой]] | align="right" | 360 | align="right" | 0,11 % |- | [[кӀайэрсий]] | align="right" | 357 | align="right" | 0,11 % |- | [[гӀумкий]] | align="right" | 286 | align="right" | 0,09 % |- | [[таджикий]] | align="right" | 286 | align="right" | 0,09 % |- | [[узбекий]] | align="right" | 284 | align="right" | 0,09 % |- | [[жугтий]] | align="right" | 270 | align="right" | 0,08 % |- | [[силлой]] | align="right" | 244 | align="right" | 0,07 % |- | [[доаргӀой]] | align="right" | 218 | align="right" | 0,07 % |- | [[гӀазгӀумкий]] | align="right" | 202 | align="right" | 0,06 % |- | [[немций]] | align="right" | 188 | align="right" | 0,06 % |- | [[нохчий]] | align="right" | 167 | align="right" | 0,05 % |- | [[тӀабасрой]] | align="right" | 157 | align="right" | 0,05 % |- | [[туркий]] | align="right" | 153 | align="right" | 0,05 % |- | [[ассирийцы|ассирий]] | align="right" | 146 | align="right" | 0,04 % |- | [[малкхарой]] | align="right" | 129 | align="right" | 0,04 % |- | [[полхой]] | align="right" | 120 | align="right" | 0,04 % |- | [[ноагӀой]] | align="right" | 117 | align="right" | 0,04 % |- | [[башкортой]] | align="right" | 106 | align="right" | 0,03 % |- |кхыдараш | align="right" | 1476 | align="right" | 0,44 % |- |къам белгалдаьккхадац | align="right" | 4021 | align="right" | 1,22 % |- |дерригаш | align="right" | 328 485 | align="right" | 100,00 % |} * <small>100 сагал тӀех дола къамаш да хьоахадаьраш</small> ; Къамашцара лоаттам хувцабалара динамика {| class='standard' style='text-align: center;' width=75% |- class='bright' ! Хьисап деш дӀаязбаь шу !! [[1897 шу]] !! [[1926 шу]]<ref>Данные Всесоюзной переписи населения 1926 года</ref> !! [[1939 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz39.html |title=Этнография Кавказа (1939) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013334/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz39.html |url-status=live }}</ref> !! [[1959 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnnossetia.html |title=Этнография Кавказа (1959) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2013-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514101856/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnnossetia.html |url-status=live }}</ref> !! [[1970 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz70.html |title=Этнография Кавказа (1970) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013336/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz70.html |url-status=live }}</ref> !! [[1979 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz79.html |title=Этнография Кавказа (1979) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013331/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz79.html |url-status=live }}</ref> !! [[1989 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz89.html |title=Этнография Кавказа (1989) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013329/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz89.html |url-status=live }}</ref> !! [[2002 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz02.html |title=Этнография Кавказа (2002) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013332/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz02.html |url-status=live }}</ref> |- class='bright' | [[эрсий]] || 28 831 саг <br>(''65,91 %'') || 40 209 саг <br>(''53,42 %'') || 76 344 саг <br>(''58,39 %'') || 97 462 саг <br>(''59,28 %'') || 116 692 саг <br>(''49,40 %'') || 118 453 саг <br>(''42,47 %'') || 108 174 саг <br>(''36,03 %'') || 87 073 саг <br>(''27,59 %'') |- class='bright' | [[хӀирий]] || 2916 саг <br>(''6,67 %'') || 10 799 саг <br>(''14,35 %'') || 22 746 саг <br>(''17,40 %'') || 37 731 саг <br>(''22,95 %)'' || 78 115 саг <br>(''33,07 %'') || 110 250 саг <br>(''39,53 %'') || 138 769 саг <br>(''46,23 %'') || 187 810 саг <br>(''59,51 %'') |- class='bright' | [[гуржий]] || 2527 саг <br>(5,78 %) || 5038 саг <br>(''6,69 %'') || 5505 саг <br>(''4,21 %'') || 5492 саг <br>(''3,34 %'') || 7657 саг <br>(''3,24 %'') || 8745 саг <br>(''3,14 %'') || 9585 саг <br>(''3,19 %'') || 7323 саг <br>(''2,32 %'') |- class='bright' | [[эрмалой]] || 2049 саг <br>(''4,68 %'') || 6529 саг <br>(''8,67 %'') || 8406 саг <br>(''6,43 %'') || 9064 саг <br>(''5,51 %'') || 10 321 саг <br>(''4,37 %'') || 9952 саг <br>(''3,57 %'') || 10 278 саг <br>(''3,42 %'') || 12 267 саг <br>(''3,89 %'') |- class='bright' | [[полхой]] || 1408 саг <br>(''3,22 %'') || 859 саг <br>(''1,14 %'') || 640 саг <br>(''0,49 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[украинхой]] || 1286 саг <br>(''2,94 %'') || 3981 саг <br>(''5,29 %'') || 3557 саг <br>(''2,72 %'') || 5082 саг <br>(''3,09 %'') || 5464 саг <br>(''2,31 %'') || 7089 саг <br>(''2,54 %'') || 6154 саг <br>(''2,05 %'') || 2917 саг <br>(''0,92 %'') |- class='bright' | [[жугтий]] || 1034 саг <br>(''2,36 %'') || 1001 саг <br>(''1,33 %'') || 1517 саг <br>(''1,16 %'')|| ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[фаьрсий]] || 818 саг <br>(''1,87 %'') || 920 саг <br>(''1,22 %'') || 176 саг <br>(''0,13 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[немций]] || 612 саг <br>(''1,40 %'') || 530 саг <br>(''0,70 %'') || 825 саг <br>(''0,63 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[яний]] || 487 саг <br>(''1,11 %'') || 864 саг <br>(''1,15 %'') || 1925 саг <br>(''1,47 %'') || ''хоам бац'' || 2677 саг <br>(''1,13 %'') || 2734 саг <br>(''0,98 %'') || 2746 саг <br>(''0,91 %'') || 2086 саг <br>(''0,66 %'') |- class='bright' | [[гӀалгӀай]] || 378 саг <br>(''0,86 %'') || 1517 саг <br>(''2,02 %'') || 6001 саг <br>(''4,59 %'') || 649 саг <br>(''0,39 %'') || 6153 саг <br>(''2,60 %'') || 7823 саг <br>(''2,80 %'') || 11 566 саг <br>(''3,85 %'') || 2679 саг <br>(''0,85 %'') |- class='bright' | [[татрийы]] || 337 саг <br>(''0,77 %'') || 756 саг <br>(''1,00 %'') || 709 саг <br>(''0,54 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[литовцы|летой]] || 195 саг <br>(''0,44 %'') || 127 саг <br>(''0,17 %'') || 112 саг <br>(''0,09 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[лаьзгий]] || 121 саг <br>(''0,27 %'') || 173 саг <br>(''0,23 %'') || 42 саг <br>(''0,03 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[гӀаьбартий]] || 81 саг <br>(''0,19 %'') || 70 саг <br>(''0,09 %'') || 231 саг <br>(''0,18 %'') || 384 саг <br>(''0,23 %'') || 417 саг <br>(''0,18 %'') || 447 саг <br>(''0,16 %'') || 455 саг <br>(''0,15 %'') || 451 саг <br>(''0,14 %'') |- class='bright' | [[нохчий]] || 81 саг <br>(''0,19 %'') || 66 саг <br>(''0,09 %'') || 184 саг <br>(''0,14 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[гӀумкий]] || 78 саг <br>(''0,18 %'') || 47 саг <br>(''0,06 %'') || 52 саг <br>(''0,04 %'') || ''хоам бац'' || 187 саг <br>(''0,08 %'') || 362 саг <br>(''0,13 %'') || 520 саг <br>(''0,17 %'') || 281 саг <br>(''0,09 %'') |- class='bright' | [[кӀайэрсий]] || 40 саг <br>(''0,09 %'') || 1096 саг <br>(''1,46 %'') || 326 саг <br>(''0,25 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[гӀозлой]] || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || 292 саг <br>(''0,22 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | кхыдараш || 471 саг <br>(''1,07 %'') || 693 саг <br>(''0,92 %'') || 1165 саг <br>(''0,89 %'') || 8556 саг <br>(''5,20 %'') || 8517 саг <br>(''3,61 %'') || 13 075 саг <br>(''4,69 %'') || 11 951 саг <br>(''3,98 %'') || 12 721 саг <br>(''4,03 %'') |- class='bright' | дерригаш || 43 740 саг <br>(''100,0 %'') || 75 275 саг <br>(''100,0 %'') || 130 755 саг <br>(''100,0 %'') || 164 420 саг <br>(''100,0 %'') || 236 200 саг <br>(''100,0 %'') || 278 930 саг <br>(''100,0 %'') || 300 198 саг <br>(''100,0 %'') || 315 608 саг <br>(''100,0 %'') |} == Административни екъаялар == {{Основная статья|Бурон административни екъаялар}} Буро 4 [[внутригородской район|пхьен чурча шахьара́]] екъалу<ref name="АТУ">{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/819012187 |title=Закон «Об административно-территориальном устройстве Республики Северная Осетия — Алания» |access-date=2017-05-31 |archive-date=2016-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921081604/http://docs.cntd.ru/document/819012187 |url-status=live }}</ref><ref name="ОКАТО">[[ОКАТО]] {{ОКАТО|90401}}</ref><ref name="устав">{{cite web |url=http://vladikavkaz-osetia.ru/city/ustav.php |title=Устав Владикавказа |access-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101019030949/http://region15.ru/docs/vladikavkaz-ustav/ |archive-date=2010-10-19 |deadlink= }}</ref>: * [[Затеречный район|Тийркал дехьарчоаи]] * [[Иристонский район|Иристончоаи]] * [[Промышленный район (Владикавказ)|Промышленничоаи]] * [[Северо-Западный район (Владикавказ)|ГӀинбухен-Малхбузехьарчоаи]]. Пхьен шахьарех [[муниципальное образование|муниципальни кхолламаш]] хилац<ref name="устав" />. [[Административно-территориальное деление Северной Осетии#Административно-территориальное устройство|ХӀирийчен административни-доазон оттамах]] Буро [[город республиканского подчинения|республикан лоадам бола пхье]] я<ref name="АТУ" /><ref name="ОКАТО" />. Моттигерча шедоалдарах пхьенах [[Владикавказ (городской округ)|Буро пхье]] яха [[муниципальни кхоллам]] хул [[городской округ (Россия)|пхьен округа]] статус а йолаш<ref name="устав" />. == Ӏаьдала маьженаш == ; Моттигера шедоалдар [[Файл:Merija.jpg|мини|Тийрка аьрда берда тӀа йоалла Бурон моттигерча шедоалдара администраце [[гӀишло]]]] Пхьеда Бурон викалий гулламца хьахоржаш ва пхе шера, викалий гуллама тхьамада а хул цох. Бурон викалий гуллама́ юкъе 32 депутат ва, уж пхе шера хьахор муниципальни хоржамашка. Моттигерча администраце кулгалхо Бурон Викалий гулламо хоржаш ва пхи шу ха а луш. ; Мехка Мехка мел йола законаш телаши, кхоачашдеши, кхелеи Ӏаьдала маьженаш Буро тӀа йоахк. Доалчеи, [[Глава Республики Северная Осетия — Алания|Мехкдаь]] администрации, [[Парламент Республики Северная Осетия — Алания|Халкъа гуллами]], [[Конституционный суд Республики Северная Осетия — Алания|Конституцецара кхели]] ерригаш а цхьан гӀишлон чу йоахк — в Доме правительства на [[Площадь Свободы (Владикавказ)|Мукъален майдан]] тӀа Доалчен цӀагӀа. [[Верховный суд Республики Северная Осетия — Алания|Лакхехьара кхел]] Некрасова ураме 6-ча цӀагӀеи, Мукъален майдан тӀа 5-ча цӀагӀеи йоалл, [[Арбитражный суд Республики Северная Осетия — Алания|Арбитража кхел]] — иштта Мукъален майдан тӀа 5-ча цӀагӀа я. {{Стиль галереи}} <gallery mode="packed" heights="200px" class="ts-gallerystyle-gray"> Dom Pravitelstva.JPG|center|250px|ХӀирийчен Доалче цӀа <br><small>Мукъален майда, 1-гӀа цӀа</small> Den goroda.jpg|center|250px|[[Арбитражный суд Республики Северная Осетия — Алания|Арбитража кхела]] гӀишло<br><small>Мукъален майда, 5-гӀа цӀа</small> </gallery> ; Федеральни Буро тӀа ХӀирийчен доазон тӀара Федеральни Ӏаьдала маьжений викалченаш йоахк. == Экономика == === Промышленность === [[Промышленность|Промышленностах]] кхачани яйчеи промышленностеи, машенаш хьаяреи, къоарзача металлургеи, кхыйолеи предприятеш я. Промышленноста тӀум металлурге йоккхача шин заводах латт. Дукха я корта бохабу малар хьадеш йола предприятеш. * [[Электроцинк|«Электроцинк» завод]] (даша-цинка завод, ''дӀакъовлаш латт''); * [[Победит (завод)|«Победит» завод]] (''чӀоагӀа [[эвар]]аш хьадар, вольфрам-молибдена порошока металлурги''); * [[Дзауджикауская ГЭС|Буро тӀара ГЭС]]; * Машенийи тракторийи электрооборудоване Буро тӀара завод; * «Гран» ФГУП завод (''бийсан гойта прибор''); * Нихь тоаду завод; * [[Владикавказский вагоноремонтный завод|Буро тӀара вагонаш тоаю завод]]; * «Русский Кирпич» яха компаний тоаба (''кирпишкаши кечалаши''); * [[Зарамагская ГЭС|ЗӀара-МагӀара ГЭС]]; * Электроконтактор (''Промышленни электроприборий завод''); * Кристалл (''къоарзача [[металл|къоарзача маьхий]] завод''); * ИрСтекло (''кизга-таран завод''); * Рокос (''дахча тоаду предприяти''); * Янтарь (''деза кӀигаши маьхаши тоаду завод''); * ГКПД «Бавария» ''(йийи корта бохабеш доаца малараши хьаю завод)''; * «Дарьял» ''(йийи корта бохабеш доаца малараши хьаю завод)''; * «Фат-Агро» ''(йоккха юртбоахама комплекс)''; * «Миранда» ''(биоэтанола хьаяр)''; * «Ариана-С» ''(спирт хьадар)''; * «Изумруд» ''(спирт хьадар)''; * «Ракурс» ''(спирти чӀоагӀа корта бохабу малараши хьадар)''; * «Забава» ''(спиртаи чӀоагӀа корта бохабу малараши хьадар)''; * «Кровля-Мастер» ''(тулла кечалаш хьаю завод)''; * «Баспик» ''(тӀема электроника́ микроканальни пластинаш хьаяр)''; * Кизгаш хьаду завод. === Транспорт === [[Файл:Железнодорожный вокзал станции Владикавказ.jpg|мини|300px|[[Владикавказ (станция)|Буро тӀарча возгален]] гӀишло]] ; Аьшкнаькъаш Аьшкнаькъаца Буро [[Ростов-на-Дону|Та́на́-тӀарча-Ростоваца]] бувзам болаш я 1875-ча шера денз. Буро тӀа [[Беслан (станция)|Берса-Пхьера]] боагӀача аьшкнаькъа тӀеххьара [[Владикавказ (станция)|тӀеххьара станци йоалл]]. Гаьна уха цӀермашенаш [[Москва|Москве]] а, [[Адлер]]е а, [[Анапа|Анапе]] а, [[Новороссийск]]е а, [[Симферополь|Симферополе]] а, [[Санкт-Петербург]]е а ух<ref>[http://rasp.yandex.ru/tablo/station/9612982?span=schedule&type=train С 30 мая ежедневно. Яндекс. Расписания по станции Владикавказ]</ref>. Юхерча пхьешка лела токацара цӀермашенаш [[Беслан (станция)|Берса-Пхьеи]], [[Минеральные Воды (станция)|Минеральни Хишкеи]], [[Прохладная (станция)|Прохладнеи]] йоахкача станцешка ух. ; Фецара бувзам [[Беслан|Берса-Пхьенна]] йистен [[Владикавказ (аэропорт)|«Буро» аэропорт йоалл]]. Аэропорт къамашта юкъера я, регулярни рейсаш [[Москва|Москвеи]], [[Санкт-Петербург]]еи, [[Ростов-на-Дону|Та́на-тӀарча-Росто́ве́и]], [[Сочи|Сочеи]], иштта [[Эрмалойче]]и ух, цул совгӀа [[Анталья|Анталье]] чартераш а ух. [[Файл:Vladikavkaz bus station.jpg|мини|280px|Бурон юккъера возгале]] ; Машеннаькъан Буро тӀара Эрсечеи Гуржехьеи хьахотта [[Военно-Грузинская дорога|ГӀалгӀай (ТӀема-Гуржий никъ)]] болалу. Наькъ тӀа гӀолла дӀахьавахар 2006—2010-ча шерашка соцадаь хиннад, 2010-ча шера тушола бетта 1-ча дийнахьа юха доладаьд<ref>{{cite web |url=http://ossetia.ru/news/politics/detail.php?ID=5774 |title=Около 500 человек прошли через &#91;&#91;«Верхний Ларс»&#93;&#93; на границе РФ и Грузии с начала его работы |access-date=2010-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121202033302/http://ossetia.ru/news/politics/detail.php?ID=5774 |archive-date=2012-12-02 |url-status=dead }}</ref>. ; Юкъара транспорт [[Файл:ВладТрамвай.jpg|мини|300px|[[Проспект Мира (Владикавказ)|Мира проспекта]] тӀара трамвай]] Юкъарча транспортах Буро тӀа [[Владикавказский трамвай|трамваяш]] я (1904-ча шера маьцхали беттагара денз), иштта [[Владикавказский автобус|автобусаш]] а. 1977-ча шера саькура беттагара денз 2010-ча шера маьцхали беттага кхаччалца пхье болх беш [[Владикавказский троллейбус|троллейбус]] а хиннай. 2012-гӀа шу чакхдоаллача хана контактни мазан демонтаж йолаяьй. Таханарча дийнахьа троллейбусашцара лелам дӀабаьккхаб<ref>{{cite web |url = http://www.sevos.ru/2012/12-12/12-12-27/02-obchestvo.htm#ob02 |title = Уже ничто не напомнит о троллейбусе… 27.12.2012 |url-status = dead }}</ref>. Фаьренгий-бельгий «Буро тӀарча токацарча трамваяйи сердалони анонимни юкъарлон» трамвай 1902-ча шерагара денз хьалъеш хиннай. Из ез а еш 1904-ча шера маьцхали бетта 6-ча дийнахьа (кӀимарса бетта 24-ча дийнахьа) хьайийлай. Регулярни наькъахой лелам 1904-ча шера маьцхали бетта 16-ча (3-ча) дийнахьа денз хиннаб. Колея 1000 мм я. Паччахьалкхена караерзаяьй 1918-ча шера. 1933—1937-ча шерашка 1524 мм йолча колеянна дӀахийцай. Эггара дукхагӀа хинна маршруташ 10 хиннай (1970-ча шерашка). ХӀагз йолаш 8 маршрут я. Лелаеш дола наькъаш 27,8 км/59 км о. п. да. Лелаш йола состав дукхагӀча даькъе Уралвагонзаводо хьаяьча «[[71-412]]» вагонех латт. == Дешар далар == === Лакхера дешарченаш === [[Файл:ГГАУ.jpg|мини|250px|Горский государственный аграрный университет]] Буро тӀа йоахкача [[вуз|лакхерча дешарченех]] я: * [[Северо-Осетинский государственный университет имени К. Л. Хетагурова|Хетагуров Костай цӀерагӀа ХӀирий паччахьалкхен университет]] * [[Северо-Кавказский горно-металлургический институт|Даькъастера лоаман-металлурге институт (Паччахьалкхен технологе университет)]] * [[Северо-Осетинская государственная медицинская академия|ХӀирий паччахьалкхен лорий академи]] * [[Северо-Осетинский государственный педагогический институт|ХӀирий паччахьалкхен хьехархой институт]] * [[Горский государственный аграрный университет|Лоамарой паччахьалкхен ахархой университет]] * [[Владикавказский институт моды|Буро тӀара модан институт]] * [[Владикавказский институт управления|Буро тӀара урхалдара институт]] * [[Институт бизнеса и технологий текстильной промышленности|КӀа́да́й промышленноста технологийи бизнесеи институт]] * [[Институт цивилизации|Цивилизаце институт]] * [[Современный гуманитарный университет (СГУ)|ХӀанзара гуманитарни университет]]. === Юкъера дешарченаш === * Лоамарой паччахьалкхен ахархой университета ахархой колледж, * [[Владикавказский горно-металлургический техникум|Буро тӀара лоаман-металлурге техникум]], * Буро тӀара электроникан колледж, * Буро тӀара дукхача профилагӀа йола техникум, * [[Владикавказский техникум железнодорожного транспорта - филиал РГУПС|Буро тӀара аьшкнаькъа транспорта техникум]], * Буро тӀара базара-экономикан техникум, * Буро тӀара финансий-экономикан колледж, * № 2 йола Буро тӀара хьехархой училище, * № 1 йола Буро тӀара полиграфе профилагӀа йола болхговзанчий училище, * Буро тӀара В. А. Гергиева цӀерагӀа йола исбахьалений колледж — 1937-ча шера йиллай, * Буро тӀара исбахьален училище, * Даькъастера гӀишлонхой техникум, * ХӀирий лорий гӀончий колледж, * ХӀирий мехка [[товшхал]]а колледж (1993-ча шерагара денз), * Буро тӀара кулинарни колледж, * ХӀирий хьунхой техникум, * [[Северо-Кавказское Суворовское военное училище|Даькъастера Суворова тӀема училище]]. == Юкъарлои унахцӀенои лораяри == * ӀотаӀа-лелийта аппарат телха́ча [[заӀапхо]]йи ха яха́ча наьхеи реабилитаце [[юкъарче]]. 2013-ча шера саькура бетта хьалъяьй<ref>[http://www.stav.aif.ru/society/news/75963 На открытие Центра реабилитации инвалидов во Владикавказ прибыл Топилин]</ref>. == Ди == === Эрсий православхой киназ === Пхье болх беш да массехк православхой киназ. Иштта Буро тӀа [[Владикавказская и Аланская епархия|Эрсий православхой киназа Бурони Аланойи епархе]] керттера урхале, цунна мутӀахьа я пхьеи мехкеи йоахка православхой приходаши, [[Герасим (Шевцов)|Бурон епископа резиденции]]. * [[Свято-Георгиевский собор (Владикавказ)|Супача Георге жамаӀат киназ]] (2003) — главный кафедральный собор Владикавказской и Аланской епархии * [[Храм Рождества Пресвятой Богородицы (Владикавказ)|ТӀехсупача Маьтар-Даьла яра Киназ]] (ХӀирий киназ) (1815) * ТӀехсупача Маьтар-Даьлан ТӀатоссама Киназ (1947) Гуржехьен хӀанзара патриарха волча Илия II-чун дас-нанас хьалха а даьккха детта́ да<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/37-pokrovkaya-czerkov |title = Храм Покрова Пресвятой Богородицы |archive-url = https://web.archive.org/web/20131212030413/http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/37-pokrovkaya-czerkov |archive-date = 2013-12-12 }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20131212030413/http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/37-pokrovkaya-czerkov |date=2013-12-12 }}</ref> * [[Ильинская церковь (Владикавказ)|Илез пайхамара киназ]] (1890) * [[СОГУ|ХӀирий паччахьалкхен университета]] математикан факультета ТӀехсупача Маьтмар-Даьла яра Киназ (1910) * Супача Иоанна тӀемахочун киназ (Мемориал, Хин станце кур), * Супача Нинай киназ (гуржий да, гуржий ишкола хьатӀадаь) * Супача Владимир аьлан киназ (1890) * Та́на́ тӀарча Димитрия элгац-киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/32-xram-chasovnya-dimitriya-donskogo |title = Храм-часовня Димитрия Донского |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Супача цӀенача тешар хиннача Нева тӀарча Александр аьлан киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/34-часовня-святого-благоверного-князя-александра-невского |title = Часовня святого благоверного князя Александра Невского |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Моттиге лоархӀача Буро тӀарча Анастасия моаташка киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/35-chasovnya-mestnochtimoj-matushki-anastasii-vladikavkazskoj |title = Часовня местночтимой матушки Анастасии Владикавказской |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Супача доккха Ӏазап лайнача Тутмакхашта гӀойле еча Анастасияй киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/33-часовня-святой-великомученицы-анастасии-узорешительницы |title = Часовня святой великомученицы Анастасии Узорешительницы |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Супача Даьла Архистратига Михаила киназ<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/31-chasovnya-svyatogo-arxistratiga-bozhiya-mixaila |title = Церковь Святого Архистратига Божия Михаила |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Эрмалой Хьаварий киназ === * [[Церковь Святого Григория Просветителя (Владикавказ)|Супача Сийрдадоаккхача Гриогре киназ]] (1868), болх беш да === Ислам === * Сунний [[мечеть Мухтарова (Владикавказ)|Мухтарова маьждиг]]<ref>[http://region15.ru/news/2008/10/14/23-24/ В Суннитской мечети начались реставрационные работы] {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20170804054928/http://region15.ru/news/2008/10/14/23-24/ |date=2017-08-04 }} (об истории и названии мечети, также о реставрации)</ref> (1906—1908, архитектор [[Плошко, Иосиф Касперович|Иосиф Плошко]] хиннав), Дина духьалара музей хьаяьй цох 1940-ча шерашка. Бусалба наха 1994-ча шера юха дӀаеннай<ref>Богословский А. Мечети России и стран СНГ. Москва, [[Эксмо]], 2014. С. 148.</ref>. ТӀера 1997-ча шера тоадаьд, цул тӀехьагӀа яь реставрацеш (арахьара а): 2006-ча шереи 2008-ча шереи. Пхье юкъе из цхьа маьждиг мара далац. * [[Планаш|Пла́нашкара]] маьждиг<ref>{{cite web |url = http://www.islamio.ru/structure/Vladikavkaz/mestnaya_religioznaya_organizatsiya_dukhovnaya_obshchina_musulman_p_kartsa |title = Мечеть посёлка Карца |url-status = dead}}</ref>. === Жугтий ди === * Бурон [[фар]]а [[синагога]] === Католикал === * Румой-католикий [[Приход Вознесения Иисуса Христа (Владикавказ)|Даьла айвара приход]]. Хьалха Буро тӀа Румой-католикий костёл а хиннай, 1891-ча шерагара денз 2007-ча шерага кхаччалца лаьттай из; карарча хана из лаьттача юкъера ишкол хьайийлай<ref>{{Cite web|url=http://lostosetia.ru/object/625/|title=Владикавказ. Римско-католический костёл. — Потерянная Осетия|author=Vadim Dyakonov|website=«Потерянная Осетия»|access-date=2020-09-07|archive-date=2020-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200707000425/http://lostosetia.ru/object/625/|url-status=live}}</ref>. === Буддал === * Буддистий уммат Буро тӀарча [[силлой|силлоехи]], [[ченкий|ченкехи]], [[моалой|моалоехи]], [[гӀалмакхой|гӀалмакхоехи]], иштта эрсехи, хӀирехи латт. === Протестантал === * ВорхӀлагӀча ден адвенисташ болча жӀаргахой киназ ([[Улица Николаева (Владикавказ)|Николаева урам]], 92) {{Стиль галереи}} <gallery mode="packed" heights="200px" class="ts-gallerystyle-gray"> Ossetian Church.jpg|center|200px|[[Храм Рождества Пресвятой Богородицы (Владикавказ)|Маьтар-Даьла яра (ХӀирий) киназ]] Armenian Church.jpg|center|270px|[[ААЦ|Эрмалой]] [[Церковь Святого Григория Просветителя (Владикавказ)|Супача Сийрдадоаккхача Григоре киназ]] (1868) Muxtarov mosque Vlz.jpg|center|200px|[[Мечеть Мухтарова (Владикавказ)|«Мухтарова маьждиг»]], [[Тийрк]]а тӀа латта [[Сунниты|сунний]] [[маьждиг]] </gallery> == Вошал тесса пхьеш == {| class="wikitable sortable" style="font-size:0.9em; text-align:left;" ! № ! Пхье ! Мохк ! Шу |- | align="center" | 1 | [[Владивосток]]<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/main/2009/11/26/09-42/ |title=Владикавказ и Владивосток стали городами-побратимами |access-date=2012-09-11 |archive-date=2013-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130625015144/http://region15.ru/news/main/2009/11/26/09-42/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://news.vl.ru/vlad/2009/11/27/pobratimy/ |title=Владивосток и Владикавказ стали городами-побратимами |access-date=2009-11-28 |archive-date=2009-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091130034309/http://news.vl.ru/vlad/2009/11/27/pobratimy |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20091130034309/http://news.vl.ru/vlad/2009/11/27/pobratimy |date=2009-11-30 }}</ref> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | 2009 |- | align="center" | 2 | [[Враца]]<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/2012/06/09/00-44/ |title=Владикавказ и Враца (Болгария) стали городами-партнёрами |access-date=2012-06-08 |archive-date=2014-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141023130543/http://region15.ru/news/2012/06/09/00-44/ |url-status=live }}</ref> | {{Флагификация|Болгария}} | align="center" | 2012 |- | align="center" | 3 | [[Кырджали]]<ref name="ReferenceA">В постсоветский период отношения не поддерживаются.</ref><ref>{{Cite web |url=http://amikeco.ru/2009/12/goroda-pobratimy.html |title=Города-побратимы |access-date=2012-09-11 |archive-date=2011-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121070955/http://amikeco.ru/2009/12/goroda-pobratimy.html |url-status=live }}</ref> | {{Флагификация|Болгария}} | align="center" | 1962 |- | align="center" | 4 | [[Батуми]]<ref name="region15.ru"/> | {{Флагификация|Грузия}} | align="center" | 1973 |- | align="center" | 5 | [[Махачкала|Махача-Кхала]]<ref name="region15.ru"/> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | |- | align="center" | 6 | [[Черкесск]]<ref name="region15.ru"/> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | 1993 |- | align="center" | 7 | [[Нальчик]]<ref name="region15.ru">{{cite web |url=http://region15.ru/docs/vladikavkaz-history/ |title=Владикавказ. Краткий историко-краеведческий справочник |access-date=2012-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120919094755/http://region15.ru/docs/vladikavkaz-history/ |archive-date=2012-09-19 |url-status=dead }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20120919094755/http://region15.ru/docs/vladikavkaz-history/ |date=2012-09-19 }}</ref> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | |- | align="center" | 8 | [[Эшвилл (Северная Каролина)|Эшвилл]]<ref name="ReferenceA"/> | {{Флагификация|США}} | align="center" | 1992 |- | align="center" | 9 | [[Ялта]]<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/2010/06/08/15-35/ |title=Владикавказ и Ялта станут побратимами |access-date=2012-09-11 |archive-date=2011-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111125192458/http://region15.ru/news/2010/06/08/15-35/ |url-status=live }}</ref> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | 2010 |- | align="center" | 10 | [[Цхинвал]] | {{Флагификация|Южная Осетия}} | align="center" | 2012 |} В администрации местного самоуправления Владикавказа находятся документы, подтверждающие «братские» отношения в отношении городов Владивосток, Северодвинск, Враца и Ялта. Документы по другим городам «в АМС не сохранились»<ref>«Как позже сообщили в АМС, документы, подтверждающие „братские“ отношения, есть в отношении следующих городов: Владивосток, Северодвинск, Враца (Болгария), Ялта. Что касается остальных городов — Кырджали (Болгария), Эшвилл (США), Батуми, Нальчик, Махачкала, то документы, их подтверждающие, в АМС не сохранились» // {{cite web |url = http://sevosetia.ru/news_full/Obshestvo/Boris-ALBEGOV-Hochu-sdelat-Vladikavkazu-podarok/ |title = «Северная Осетия», 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20161027060314/http://sevosetia.ru/news_full/Obshestvo/Boris-ALBEGOV-Hochu-sdelat-Vladikavkazu-podarok/ |archive-date = 2016-10-27 }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20161027060314/http://sevosetia.ru/news_full/Obshestvo/Boris-ALBEGOV-Hochu-sdelat-Vladikavkazu-podarok/ |date=2016-10-27 }}</ref>. == Сурташ == <gallery> Файл:Simbol of Vladikavkaz.jpg|Пхьен белгалонех цаӀ — «Фатима», аэропорт йолчахьара пхье Ӏочуводача латт Файл:Vladikavkaz Pamiatnik David-Soslan.JPG|Солса{{subst:тохарг}} дегӀа сийленг Файл:Vladikavkaz Dzaug Bugulov.JPG|Зовр-Ков ({{lang-os|Дзауджикау}}) дилла{{subst:тохарг}}чоа дегӀа сийленг Файл:Kirov-monumento-Vladikavkaz.JPG|Кирова урама тӀа С. М. Кирова дегӀа сийленг Файл:Terekzimoj.jpg|Тийрка тӀа тиллача [[тӀий|тӀаь]] тӀара [[Маьтлоам]]ах даьккха сурт. Файл:Владикавказ. Вход в парк.jpg|Хетагуров Костай цӀерагӀа йолча Товшхалеи салаӀареи юккъерча парке дӀачуводача. Файл:Улица Маркуса, Владикавказ...jpg|Ольгай гимназе гӀишло. ХӀанз Эрсечен Ӏилмай академе Буро тӀара Ӏилман юкъарче я. Файл:Владикавказ, проспект Мира, 54.jpg|«Европа» отела гӀишло. Файл:Владикавказ, Мира, 15, Горького, 13.jpg|«ВӀаши кредита юкъарлон» гӀишло. Файл:Владикавказ.Проспект Мира.jpg|«Александровски» гранд-отель. Файл:Buljwarvlad.jpg|Мира проспекта тӀара бульвар. [[Файл:EkaterinaVladik.jpg|мини|250px|ДоттагӀала монумент. [[Файл:Xetægkaty Khosta Prospekt.jpg|250px|мини|[[Коста Хетагуров|Хетагуров Костайна]] дегӀа сийленг, бӀалгӀанча — академик [[Соскиев, Владимир Борисович|В. Б. Соскиев]].]] [[Файл:K'ubalty Alyksandræn.jpg|250px|мини|[[Кубалов, Александр Бызиевич|Александр Кубалова]] яхача оазархочунна дегӀа сийленг, Буро тӀарча исбахьалений колледж.]] </gallery> == Белгалдаккхар == {{белгалдаккхар}} == Литература == * {{книга |автор = [[Бутков, Пётр Григорьевич|Бутков П. Г.]] |часть = Мнение о книге: Славянския древності |заглавие = Три древние договора руссов с норвежцами и шведами |язык = ru |ссылка = https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003542864?page=320&rotate=0&theme=white |место = Санкт-Петербург |издательство = Типография Министерства внутренних дел |год = 1837 |страниц = 398 |ref = Бутков }} * {{книга |автор = {{comment|Гальченко И. Е.|Гальченко Иван Ефимович}} |заглавие = Глоссарий лексики языков народов Северного Кавказа в русском языке |язык = ru |ответственный = [[Северо-Осетинский государственный университет имени К. Л. Хетагурова]] |место = Орджоникидзе |издательство = Изд-во Сев.-Осет. унив. |год = 1975 |страниц = 199 |тираж = 1000 |ref = Гальченко }} * {{статья | автор = Евдокимов М. Ю. | ссылка = https://old.bigenc.ru/geography/text/5779526 | заглавие = ВЛАДИКАВКА́З | издание = [[Большая российская энциклопедия]] | ответственный = Отв. ред. [[Кравец, Сергей Леонидович|С. Л. Кравец]] | место = М. | издательство = «[[Большая российская энциклопедия (издательство)|Большая российская энциклопедия]]» | том = 5: Великий князь — Восходящий узел орбиты | год = 2006 | isbn = 5-85270-334-6 | ref = Евдокимов }} * {{книга |автор = |заглавие = История Владикавказа (1781-1990 гг.). Сборник документов и материалов |язык = ru |ответственный = Сост. М. Д. Бетоева, Л. Д. Бирюкова |место = Владикавказ |издательство = Адыгея |год = 1991 |страниц = 1022 |ref = История Владикавказа }} * {{книга | автор = [[Куркиев, Алимбек Сосланбекович|Куркиев А. С.]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/kurkiev-a-s-osnovnye-voprosy-leksikologii-ingushskogo-yazyka-1979g/ | заглавие = Основные вопросы лексикологии ингушского языка | ответственный = Ред. Р. З. Караев, А. С. Лепиев | место = Гр. | издательство = ЧИКИ | год = 1979 | страниц = 254 | ref = Куркиев }} * {{книга |автор = |заглавие = Материалы по истории Владикавказа |язык = ru |ответственный = Сост. Б. Д. Газиков, Н. Д. Кодзоев, А. У. Тангиев |место = Назрань |издательство = Кеп |год = 2002 |страниц = 33 |ref = Материалы по истории Владикавказа }} * {{книга |автор = [[Ракович, Дмитрий Васильевич|Ракович Д. В.]] |заглавие = Прошлое Владикавказа. Краткая историческая справка ко дню пятидесятилетнего юбилея города. 1861 г. |язык = ru |место = Владикавказ |издательство = Электропеч. Р. Сегаль и С-вья |год = 1913 |издание = 2-е |страниц = 28 |ref = Ракович }} * {{книга |автор = Терский областной статистический комитет |заглавие = Терский календарь. Вып. 5 |язык = ru |ссылка = http://book-olds.ru/BookLibrary/76001-Pamyatnyie-knizhki-Terskoy-Oblasti/1896.-Terskiy-kalendar-na-1896-god.-Vyipusk-5-y.html |ответственный = Вертепов Г. А. |место = Владикавказ |издательство = Типография Терского областного правления |год = 1895 |страниц = 409 |ref = Терский календарь }} * {{книга |автор = [[Поспелов, Евгений Михайлович|Поспелов Е. М.]] |заглавие = Географические названия России. Топонимический словарь |место = М. |издательство = АСТ, Астрель |год = 2008 |страниц = 523 |isbn = 978-5-17-054966-5 |ref = Поспелов }} * {{книга | автор = Бекова А. И., Дударов У. Б., Илиева Ф. М., Мальсагова Л. Д., Ипотека Л. У. | ссылка = https://disk.yandex.ru/i/8cAzdHUXidsJC | заглавие = Ингушско-русский словарь | nodot = | язык = | ответственный = Под ред. З. М. Баркинхоевы, А. И. Бековы, И. А. Дахкильгова, Р. М. Зязикова, Р. М. Илиевы, Л. Д. Мальсаговы, X. А. Накастоева, Л. У. Тариевы, З. М. Тумгоевы, Р. Р. Хайровы, X. Р. Хайровы, С. А. Шадиева | место = Нальчик | издательство = ГП КБР «Республиканский полиграфкомбинат им. Революции 1905 г.» | год = 2009 | издание = | том = | страницы = 1—990 (ввиде PDF) | страниц = 990 (ввиде PDF) | isbn = 978-5-88195-965-4 | doi = | ref = Бекова, Дударов, Илиева, Мальсагова }} * {{книга |автор = [[БӀарахой Мустафай Нина|Барахоева Н. М.]], [[Коазой Дауда Нурдин|Кодзоев Н. Д.]], [[Хайринаькъан Абукара БайӀаьла|Хайров Б. А.]] |заглавие = Ингушско-русский и русско-ингушский словарь терминов |ссылка = |ответственный = Отв. ред.: Н. М. Барахоева, д.филол. н., профессор. Реценз: Т. В. Жеребило, д.пед.н., М. М. Султыгова, д.филол.н. |место = Назрань |издательство = ООО «Кеп» |издание = Ингушский научно-исследовательский институт гуманитарных наук им. Ч. Э. Ахриева |год = 2016 |страниц = 618 |страницы = |isbn = |тираж = 500 |ref = Барахоева, Кодзоев, Хайров }} * {{публикация|книга | автор = [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/kodzoev-n-d-russko-ingushskij-slovar-2021/ | заглавие = Русско-ингушский словарь | nodot = | язык = | ответственный = Под ред. Р. Р. Хайрова | место = {{abbr|Ростов н/Д.|Ростов-на-Дону|0}} | издательство = Типография «Лаки Пак» | год = 2021 | издание = | том = | страницы = 1—656 | страниц = 656 | isbn = 978-5-906785-55-8 | doi = | ref = Кодзоев }} * {{книга |заглавие = Ономастикон Ингушетии |ответственный = Сост. [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]], [[Киева Зуфира Хаджибикаровна|З. Х. Киева]]. Рецензенты: доктор пед. наук, проф. [[Татьяна Васильевна Жеребило|Т. В. Жеребило]], канд. филол. наук, с.н.с отдела ингушского языка [[ГӀалгӀай Ӏилман-тохкама институт|ИНИИГН]] [[Костоева Фатима Магомедовна|Ф. М. Костоева]], Редакторы: [[Ноакъастхой Хаваж|Х.А. Накостхоев]], [[Хайрова Роза Резвановна|Р. Р. Хайрова]]; Консультант: [[Хайров Байали Абукарович|Б. А. Хайров]] |место = {{abbr|М.|Москва|2}} |издательство = ТПК «Центробланк» |издание = Справочно-энциклопедическое издание |год = 2021 |страниц = 120 |isbn = 978-5-91303-022-1 |тираж = 500 |ref = Ономастикон Ингушетии }} * {{книга | автор = | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/materialy-po-istorii-vladikavkaza-sost-gazikov-b-d-kodzoev-n-d-tangiev-a-u-2002/ | заглавие = Материалы по истории Владикавказа | nodot = | язык = | ответственный = Сост. Газиков Б. Д., Кодзоев Н. Д., Тангиев А. У.; под ред. | место = [[Наьсаре|Назрань]] | издательство = Кеп | год = 2002 | издание = | том = | страницы = 1—33 | страниц = 33 | isbn = | doi = | ref = Материалы по истории Владикавказа }} * {{публикация|книга | автор = Долгиева М. Б., Картоев М. М., [[Коазой Дауда Нурдин|Кодзоев Н. Д.]], Матиев Т. Х. | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/istoriya-ingushetii-otv-red-kodzoev-n-d-2013/ | заглавие = История Ингушетии | язык = ru | ответственный = Под отв. ред. [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоева]] | место = {{abbr|Ростов н/Д.|Ростов-на-Дону|0}} | издательство = Южный издательский дом | год = 2013 | издание = 4-е | вид = [[Монография|моногр]] | страницы = 1—600 | страниц = 600 | isbn = 978-5-98864-056-1 | ref = История Ингушетии }} * {{публикация|книга | автор = [[Малсаганаькъан Кураза Зоврбик|M. n. Z.]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/malsagov-z-johi-jodayar-sakhhierdam-1923-g/ | заглавие = Joh jodajar. Saqherdam | язык = inh | место = Buru (Владикавказ) | издательство = Тип. Наркомпроса | год = 1923 | страниц = 17 | тираж = 100 | ref = M. n. }} * {{книга | автор = [[Малсаганаькъан Кураза Зоврбик|Мальсагов З. К.]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/malsagov-z-k-ingushskaya-grammatika-so-sbornikom-ingushskih-slov-1925/ | заглавие = Ингушская грамматика со сборником ингушских слов | nodot = | язык = | ответственный = | место = Владикавказ | издательство = [[Сердало (газет)|Гостипография „СВЕТ“ И. А. О.]] | год = 1925 | издание = 1-е | том = | страницы = 1—225 | страниц = 225 | isbn = | doi = | ref = Мальсагов }} * {{книга | автор = Терский областной статистический комитет | заглавие = Терский календарь. Вып. 5 | nodot = | язык = | ссылка = http://book-olds.ru/BookLibrary/76001-Pamyatnyie-knizhki-Terskoy-Oblasti/1896.-Terskiy-kalendar-na-1896-god.-Vyipusk-5-y.html | ответственный = Вертепов Г. А. | место = Владикавказ | издательство = Типография Терского областного правления | год = 1895 | том = | страниц = 409 | страницы = | isbn = | doi = | ref = Терский календарь }} * {{публикация|книга | автор = Далгат Б. К. | ссылка = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004158493?page=1&rotate=0&theme=white | заглавие = Родовой быт и обычное право чеченцев и ингушей : исследование и материалы 1892-1894 гг. | nodot = | язык = ru | ответственный = {{abbr|Подгот.|Подготовила|0}} {{abbr|изд.|издание|0}} и {{abbr|предисл.|предисловие|0}} У. Б. Далгат; послесловие Ю. Ю. Карпова; редколлегия: В. А. Тишков ({{abbr|отв.|ответственный|0}} {{abbr|ред.|редактор|0}}), А. Б. Куделин, В. М. Гацак | место = {{abbr|М.|Москва|2}} | издательство = ИМЛИ РАН | год = 2008 | издание = {{abbr|Изд.|Издание|0}} осуществленно при содействии благотворительного Фонда «Читай» и его президента А. А. Аслаханова | том = | страницы = | страниц = 380 | isbn = 978-5-9208-0307-8 | doi = | ref = Далгат }} * {{статья |автор = [[Дахкилганаькъан ИбрахӀим]] |заглавие = Буру |ссылка = https://archive.org/details/selaad--i---mgz-m/Села1ад%201990г.%20№5/page/n9/mode/2up |язык = inh |издание = [[СелаӀад (журнал)|СелаӀад]] |тип = журнал |год = 1990 |месяц = 08 |день = 28 |страниц = 16 |ref = Дахкилганаькъан |archiveurl = |archivedate = }} == ТӀатовжамаш == {{Навигация |Викисловарь = Владикавказ }} * [https://www.vladikavkaz-osetia.ru/ Официальный сайт города] * [http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?doc_itself=&backlink=1&nd=138022822&page=1&rdk=0#I0 Устав муниципального образования город Владикавказ] * {{cite web |title = Сайт администрации города |url = http://vladikavkaz.osetia.ru/ |archive-url = https://web.archive.org/web/20090126013116/http://vladikavkaz.osetia.ru/ |archive-date = 2009-01-26 |url-status = dead }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20090126013116/http://vladikavkaz.osetia.ru/ |date=2009-01-26 }} * [http://nocss.ru/projects/24/soderj.php Старый Владикавказ. Историко-этнологическое исследование] {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20201130224214/http://nocss.ru/projects/24/soderj.php |date=2020-11-30 }} {{Библиоинформация}} {{Северная Осетия}} {{Населённые пункты на Тереке}} {{Города воинской славы}} {{Райцентры Северной Осетии}} [[ОагӀат:Буро]] [[ОагӀат:Пхьеш, йиллай XVIII бӏаьшера]] [[ОагӀат:Эрсечен республикий нанагӏалаш]] [[ОагӀат:Россе импере тӏема чӏоагӏаленаш]] [[ОагӀат:Кавказа лини]] [[ОагӀат:Тӏема сийлен пхьеш]] 7coy4wtgz5pnsnokpofmr2a891z1f0q 73945 73944 2026-04-05T10:03:53Z Daysiy 32 73945 wikitext text/x-wiki {{другие значения}} {{НП+Россия | статус = пхье | ингушское название = Буро | оригинальное название = {{lang-ru|Владикавказ}}, {{lang-os|Дзӕуджыхъӕу}} | изображение = View of Vladikavkaz.jpg | описание изображения = Буро тӀа [[Тийрк]]а йисте латтача [[Сунний маьждиг]]ах даьккха сурт | герб = Coat_of_arms_of_Vladikavkaz.png | описание герба = Буро герб | ширина герба = 120 | lat_deg = 43|lat_min = 01|lat_sec = 00 | lon_deg = 44|lon_min = 41|lon_sec = 00 | CoordScale = 150000 | регион = Северная Осетия | регион в таблице = ХӀирийче | вид района = Пхье округ | район = Буро | район в таблице = Владикавказ (городской округ){{!}}Буро | B в регион = нет | C в регион = нет | внутреннее деление = 4 шахьар | вид главы = Пхье́да́ | глава = Хадарцев Хазбе Махарбек | дата основания = [[1784|1784 шера]] | прежние имена = {{НП-ПН|1931|Буро, Владикавказ|1944|Орджоникидзе|1954|Дзауджикау|1990|Орджоникидзе}} | статус с = [[1860|1860 ш.]] денз | площадь = 291,61 | высота центра НП = 671 | климат = юкъара | население = {{ Население | Владикавказ | тс }} | год переписи = {{ Население | Владикавказ | г }} | плотность = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Население | Владикавказ | ч }} / 291.61 round 2 ) }} }} | национальный состав = [[осетины|хӀирий]], [[русские|эрсий]], [[армяне|эрмалой]], [[грузины|гуржий]], [[ингуши|гӀалгӀай]], [[азербайджанцы|гӀозлой]], [[украинцы|украинхой]], [[греки|яний]] | конфессиональный состав = [[православные|православни жӀаргахой]], [[мусульмане-сунниты|бусулбаш]] | этнохороним = бурохо, бурохой | часовой пояс = +3 | почтовый индекс = 362000 | почтовые индексы = 362ХХХ | телефонный код = 8672 | автомобильный код = 15 | цифровой идентификатор = 90401 | add1n = СовгӀаташ | add1 = {{орден Трудового Красного Знамени|тип=город}} }} '''Буро́''', е '''Буру''' ('''Buru''') ({{lang-ru|Владикавка́з}}, {{lang-os|Дзӕуджыхъӕу}}, {{lang-os-dig|Дзæуæгигъæу}}{{дехьавалар|цӀи}}) — [[Северный Кавказ|Даькъасте]] юккъе улла [[пхье]]. Карарча хана [[ХӀирийче]]н [[Столица|нанагӀала]] лоархӀаш я<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/docs/vladikavkaz/ |title=Официальное название на осетинском языке Дзӕуджыхъӕу |access-date=2017-04-17 |archive-date=2017-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170422131712/http://region15.ru/docs/vladikavkaz |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://vladikavkaz-osetia.ru/city/history.php |title=Владикавказ — столица Республики Северная Осетия — Алания |access-date=2012-05-28 |archive-date=2012-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120521140353/http://vladikavkaz-osetia.ru/city/history.php |url-status=live }}</ref>, [[Владикавказ (городской округ)|Пхьен округ Буро]] яха [[муниципальни кхоллам]] а хулаш. Амма Ӏоюллача хана [[Зовр-Ков]] яхача къаьнарча гӀалгӀай юрта йисте йилла я [[1784|1784 шера]]<ref>{{статья |автор=|заглавие= Торжество празднованiя 50-летия основанiя г. Владикавказа.|ссылка= https://ghalghay.com/2020/04/20/zaur/|язык= ru|издание= [[Терские ведомости|«Терские ведомости»]]|тип= газета|год= 1911|месяц= апреля|число= 5|том= |номер= 75|страницы= |doi= |issn=}} {{начало цитаты}}Сегодня мы празднуем 50-летие города Владикавказа. Раньше, на том месте, где ныне расположен г. Владикавказ, существовал '''ингушский''' аул '''Заур''', но в 1784 г., по распоряжению князя Потемкина, на месте, где существовал этот аул, для охранения Военно-Грузинской дороги, служившей единственным удобным путем для соединения с Закавказьем, была устроена крепость Владикавказ, а в 1785 г. по указу Императрицы Екатерины II, от 9 мая, в крепости была выстроена первая православная церковь. Как только была устроена эта крепость, часть осетинской народности спустилась с гор и поселилась у стен этой крепости, под защитою местных войск. Образовавшийся осетинский аул стал называться «Капкай», что в переводе на русский язык означает «Горные ворота».{{конец цитаты|источник=}}</ref>{{sfn|Терский календарь|1895|c=14}}<ref>{{статья |автор=|заглавие= Владикавказъ. 31 марта |ссылка= https://ghalghay.com/2020/04/20/zaur-kov-3/|язык= ru|издание= [[Терские ведомости|«Терские ведомости»]]|тип= газета|год= 1911|месяц= марта|число= 31|том= |номер= 71|страницы= |doi= |issn=}}</ref>{{sfn|Далгат|2008|с=[https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004158493?page=55&rotate=0&theme=white 50], [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004158493?page=74&rotate=0&theme=white 69]}}. Цу хана денз [[1934|1934 шерага]] кхаччалца Буро [[ГӀалгӀайче]]н экономикайи, политикайи, культурайи юкъарче хиннай. Тахан гӀалгӀаша лелаеш хинна пхьен тархьара юкъ региона лоадам болча товшхала тӀехьален объектех лаьрхӀа я<ref name="okn.alania.gov.ru">[https://okn.alania.gov.ru/news/2050 Состоялось очередное заседание Общественного совета по культурному наследию при Комитете по охране и использованию объектов культурного наследия РСО-Алания]</ref>. == ЦӀи == [[Пхье]]н хьалхара цӀи ''[[Зовр-Ков]]'' хиннай: ''Зовр'' яхaча гӀалгӀачун цӀерагӀа я оал из{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}, вешта ''[[Зовр-Ков|Зоврков]]'' гӀалгӀаша ха дергдолаш йийхка моттигаш я а оал. [[ХӀирий мотт|ХӀирий меттала]] {{lang-os|Дзӕуджыхъӕу}} {{Audio|Dzæudžyqæu.oga|}}, {{lang-os-dig|Дзæуæгигъæу}} аьнна дӀаяхай из цӀи, [[черсий мотт|черсий меттала]] — ''Зожикъоу'' аьнна яхай{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}, эрсий меттала — ''Заурово''. ''Зовра-Ков'' яха юрт уллача метте, Владикавказ («Кавказа́ доал де») яxa цӀи а тилла, тӀема чӀоагӀле-гӀап хьалъяьча хана цох ''Буро''{{sfn|Бекова, Дударов, Илиева, Мальсагова|2009|с=191}}{{sfn|Барахоева, Кодзоев, Хайрова|2016|с=21}}{{sfn|Кодзоев|2021|с=52}}{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021|с=35}}{{sfn|Гальченко|1975|c=44}}, е ''Буру''{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|page=28|loc=с. 28 («[[Власть труда (газета, Владикавказ)|Власть труда]]» : [[газета]] / орган Владикавказского окружного комитета ВКП(б), Исполнительного комитета и Совета профсоюзов. Владикавказ, 1931, 4 сентября)}}{{sfn|История Ингушетии|2013|с=20}}{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}{{sfn|Евдокимов|2006}} (''Buru''{{sfn|M. n.|1923|loc=беттагарг}}{{sfn|Мальсагов|1925|с=181}}{{sfn|Ужахов|1927|с=32}}) аьннад гӀалгӀаша, из доагӀаш да гергача тӀема чӀоагӀленех гӀалгӀаша хьалха бур оалаш хилара тӀара. Бур яxa дош герга яхача деша маӀан долаш хиннад цу хана гӀалгӀай меттала. [[Буроче]], [[БурокӀалхе]], [[Бура-боарз]] яхаш моттигаш я [[ГӀалгӀайче|ГӀалгӀай мехка]]. Цу моттигашка герга тӀема чӀоагӀленаш-гӀапаш хиларах техка цӀераш я уж{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}, вешта хӀанз гӀапков яхача деша синоним я из а оал{{sfn|Куркиев|1979|с=234}}. [[Файл:The plan of the fortress Vladikavkaz and the Ingush village of Zaur (1784).jpg|мини|[[Зовр-Ков]]и [[Буро (гӀапков)|Буро-гӀапкови]] обер-квартирмейстер волча Иоганн Фохта [[мехкасурт]]а тӀа, 1784-гӀа шу]] 1931-ча шера ГӀалгӀай облисполкома хьехарца Бурох эрсий меттала ''Орджоникидзе'' аьнна цӀи тиллай советий политикани тӀемани къахьегамхо хиннача [[Орджоникидзе, Серго|Серго Эржакинеза (Орджоникидзе)]] хьамарагӀа{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|c=30}} — [[Гражданская война в России|БӀорахой тӀема]] хана регионе советий Ӏаьдал оттадеш хиннав из{{sfn|Поспелов|2008|c=141}}. 1944-ча шера пхьенах ''Дзауджикау'' аьнна цӀи тиллай{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|c=28 {{Цитата|Переименование г. Орджоникидзе в город Дзауджикау — событие большой исторической важности. Оно является результатом неуклонного, последовательного осуществления Коммунистической партией и Советским правительством ленинско-сталинской национальной политики… Переименование отвечает культурным и экономическим интересам осетинского народа. В этом акте видна личная забота Сталина об осетинском народе, его настоящем и будущем.|автор=Газета «Социалистическая Осетия», 1944 г., 1 марта.}}}}, тӀаккха 1954-ча шера — юха ''Орджоникидзе''{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|c=29 {{Цитата|Трудящиеся Северной Осетии с глубокой радостью, удовлетворением встретили Указ о переименовании города Дзауджикау в город Орджоникидзе, отвечающий их воле и чаяниям… Серго беспощадно громил врагов партии и Советского государства — меньшевиков, эсеров, троцкистов, бухаринцев, буржуазных националистов, питал политическое недоверие к злейшему врагу партии и народа Берия… Установлено, что переименование города Орджоникидзе в город Дзауджикау также связано с враждебными действиями Берия и его банды…|автор=Газета «Социалистическая Осетия», 1954 г., 26 февраля.}}}}. 1990-ча шера официально пхьен ши цӀи тиллай: ''Владикавказ'' эрсий метталеи, ''Дзауджикау'' хӀирий метталеи{{sfn|Поспелов|2008|c=141}}. == Физикан-географе экам == === Географецара хьал === Лоамашкара [[Тийрк]] юкъарадоаллача, [[шаьраче|шаьрача метте]] улл Буро. Цхьан оагӀорахьара [[Маьтлоам]]и воккха оагӀорахьара [[Бешлоам]]и лакхера ІотӀахьеж цунна, гонахьа яда гӀaлгӀй къаьна юрташ{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}. Тийрк пхье юккъе гӀолла дода, пхьегара [[ДӀаараяла чӀож]]е 30 км я. Буро тӀара болалуш ба [[Военно-Грузинская дорога|ГӀалгӀай (ТӀема-Гуржий) никъ]]. {{Соседние города | город = Владикавказа | источник = <ref name="trans">{{Cite web |url=https://maintransport.ru/distance |title=База расстояний между городами России на машине<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2024-05-08 |archive-date=2023-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032304/https://maintransport.ru/distance |url-status=live }}</ref> | северо-запад = [[Нальчик]] ~ 117 км<br>[[Ставрополь]] ~ 378 км | север = [[Элиста]] ~ 491 км<br>[[Волгоград]] ~ 784 км | северо-восток = [[Астрахань]] ~ 583 км | запад = {{Флаг Абхазии}} [[Сухум]] ~ 571 км | восток = [[Назрань]] ~ 27 км<br>[[Грозный]] ~ 113 км<br>[[Хасавюрт]] ~ 192 км<br>[[Махачкала]] ~ 274 км | юго-запад = {{Флаг Южной Осетии}} [[Цхинвал]] ~ 167 км | юг = {{Флаг Грузии}} [[Тбилиси]] ~ 196 км<br>{{Флаг Армении}} [[Ереван]] ~ 470 км | юго-восток = {{Флаг Азербайджана}} [[Баку]] ~ 648 км }} === Мехкал === Мехкалца дола бехкамаш: лоамаш юхе хиларах ӀокӀаьдбаь бола гӀаьххьа мехкала оаса. Ӏа кӀаьда да, ахка дӀаьха да йокъал отташ а доацаш, дукхагӀча даькъе къахь отташ а дац. Наджгоанцхой бетта юкъера шелал −1,9 °C я. КӀимарса бетта юкъера йӀовхал +20,7 °C я. 2010-ча шера оагӀой бетта 5-ча дийнахьа Буро тӀа Эрсечен Ӏан температуран йизза максимум лаьцай — фо +27,1 °C кхаччалца дӀоахденна хиннад. {{Климат города |Город_род = Бурон |Источник = [http://www.pogoda.ru.net/climate/37228.htm «Погода и Климат»] | Янв_ср = -1.9 | Янв_ср_осад= 31 | Фев_ср = -1.7 | Фев_ср_осад= 34 | Мар_ср = 3.0 | Мар_ср_осад= 53 | Апр_ср = 9.6 | Апр_ср_осад= 87 | Май_ср = 14.1 | Май_ср_осад= 96 | Июн_ср = 18.1 | Июн_ср_осад= 100 | Июл_ср = 20.7 | Июл_ср_осад= 113 | Авг_ср = 20.2 | Авг_ср_осад= 93 | Сен_ср = 15.6 | Сен_ср_осад= 74 | Окт_ср = 9.9 | Окт_ср_осад= 58 | Ноя_ср = 3.7 | Ноя_ср_осад= 46 | Дек_ср = -0.6 | Дек_ср_осад= 33 | Год_ср = 9.2 | Год_ср_осад= 883 | Янв_ср_мин = -5.6 | Янв_ср_макс= 3.3 | Фев_ср_мин = -5.6 | Фев_ср_макс= 3.6 | Мар_ср_мин = -0.8 | Мар_ср_макс= 8.1 | Апр_ср_мин = 5.1 | Апр_ср_макс= 15.2 | Май_ср_мин = 9.6 | Май_ср_макс= 19.7 | Июн_ср_мин = 13.5 | Июн_ср_макс= 23.7 | Июл_ср_мин = 16.1 | Июл_ср_макс= 26.2 | Авг_ср_мин = 15.7 | Авг_ср_макс= 25.7 | Сен_ср_мин = 11.2 | Сен_ср_макс= 21.3 | Окт_ср_мин = 5.8 | Окт_ср_макс= 15.4 | Ноя_ср_мин = 0.2 | Ноя_ср_макс= 8.7 | Дек_ср_мин = -4.2 | Дек_ср_макс= 4.6 | Год_ср_мин = 5.1 | Год_ср_макс= 14.6 | Янв_а_мин = -27.2 | Янв_а_макс=21.1 | Фев_а_мин = -27.8 | Фев_а_макс=23.0 | Мар_а_мин = -22.5 | Мар_а_макс=30.3 | Апр_а_мин = -10.2 | Апр_а_макс=34.0 | Май_а_мин = -2.8 | Май_а_макс=35.0 | Июн_а_мин = 2.2 | Июн_а_макс=38.0 | Июл_а_мин = 6.4 | Июл_а_макс=37.5 | Авг_а_мин = 6.0 | Авг_а_макс=39.2 | Сен_а_мин = 0.0 | Сен_а_макс=38.2 | Окт_а_мин = -10.0 | Окт_а_макс=33.5 | Ноя_а_мин = -23.1 | Ноя_а_макс=28.7 | Дек_а_мин = -25.0 | Дек_а_макс=27.1 | Год_а_мин = -27.8 | Год_а_макс=39.2 | }} {{Климат города |Город_род = 2011—2020-ча шерий мура Бурон |Источник = [https://www.weatheronline.co.uk/weather/maps/city?FMM=1&FYY=2011&LMM=12&LYY=2020&WMO=37228&CONT=euro&REGION=0006&LAND=RS&ART=TEM&R=0&NOREGION=1&LEVEL=162&LANG=en&MOD=tab www.weatheronline.co.uk] | Янв_ср = -0.7 | Янв_ср_осад= | Фев_ср = -0.6 | Фев_ср_осад= | Мар_ср = 4.7 | Мар_ср_осад= | Апр_ср = 10.3 | Апр_ср_осад= | Май_ср = 16.0 | Май_ср_осад= | Июн_ср = 20.3 | Июн_ср_осад= | Июл_ср = 22.5 | Июл_ср_осад= | Авг_ср = 21.2 | Авг_ср_осад= | Сен_ср = 17.6 | Сен_ср_осад= | Окт_ср = 12.4 | Окт_ср_осад= | Ноя_ср = 3.4 | Ноя_ср_осад= | Дек_ср = 1.4 | Дек_ср_осад= | Год_ср = 10.7 | Год_ср_осад= | Янв_ср_мин = -4.5 | Янв_ср_макс=3.0 | Фев_ср_мин = -4.2 | Фев_ср_макс=3.5 | Мар_ср_мин = 0.5 | Мар_ср_макс=8.7 | Апр_ср_мин = 5.0 | Апр_ср_макс=15.5 | Май_ср_мин = 11.1 | Май_ср_макс=21.0 | Июн_ср_мин = 15.0 | Июн_ср_макс=25.7 | Июл_ср_мин = 17.5 | Июл_ср_макс=27.4 | Авг_ср_мин = 16.3 | Авг_ср_макс=26.2 | Сен_ср_мин = 12.1 | Сен_ср_макс=22.8 | Окт_ср_мин = 6.2 | Окт_ср_макс=18.0 | Ноя_ср_мин = -0.3 | Ноя_ср_макс=7.4 | Дек_ср_мин = -3.0 | Дек_ср_макс=5.5 | Год_ср_мин = 6.0 | Год_ср_макс=15.4 | Янв_а_макс = | Янв_а_мин= | Фев_а_макс = | Фев_а_мин= | Мар_а_макс = | Мар_а_мин= | Апр_а_макс = | Апр_а_мин= | Май_а_макс = | Май_а_мин= | Июн_а_макс = | Июн_а_мин= | Июл_а_макс = | Июл_а_мин= | Авг_а_макс = | Авг_а_мин= | Сен_а_макс = | Сен_а_мин= | Окт_а_макс = | Окт_а_мин= | Ноя_а_макс = | Ноя_а_мин= | Дек_а_макс = | Дек_а_мин= | Год_а_макс = | Год_а_мин= | }} === Сахьата оаса === {{ЧасовойПоясОбъекта/MSK|Объект=Владикавказ}} Лелаеш йолча ха́нагеи географецарча [[Долгота|йӀоахалгеи]] хьежжа<ref>{{cite web|url=https://dateandtime.info/ru/city.php?id=473249|title=Время во Владикавказе, Республика Северная Осетия - Алания, Россия. Сколько сейчас времени во Владикавказе|publisher=dateandtime.info|lang=ru|access-date=2017-10-19|archive-date=2017-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019112234/http://dateandtime.info/ru/city.php?id=473249|url-status=live}}</ref> Буро тӀа юкъера маьлха [[делкъе]] 12:01 яьлча хул. === Гонахьаре бӀехъяр === «Электроцинкеи»<ref>{{Cite web |url=http://electrozink.ugmk.com/ru/ |title=ОАО «Электроцинк» |access-date=2009-12-25 |archive-date=2019-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015042322/http://electrozink.ugmk.com/ru/ |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20191015042322/http://electrozink.ugmk.com/ru/ |date=2019-10-15 }}</ref> кхыча заводашка хӀама хьаярах цхьаццайола экологецара проблемаш хул. Саьнгала цӀалха цеха отделе проблемаш хиларах тӀехар-Ӏенагахьа саьнгалашхеи саьнгалеи газ хьайоалл. Геттара дукха уж газаш арахецар 2003-ча шера хиннад<ref name="Felix01">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=PCqhzQ0Rkzk|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 1/3)|publisher=Феликс Цоков|date=|access-date=2009-12-18|archive-date=2013-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731174357/http://www.youtube.com/watch?v=PCqhzQ0Rkzk|url-status=live}}</ref><ref name="Felix02">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KrY_LOrnZsk|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 2/3)|publisher=Феликс Цоков|date=|access-date=2009-12-18|archive-date=2013-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731182237/http://www.youtube.com/watch?v=KrY_LOrnZsk&feature=related|url-status=live}}</ref><ref name="Felix03">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=5SvyiVLEYDc|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 3/3)|publisher=Феликс Цоков|date=|access-date=2009-12-18|archive-date=2013-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726214842/http://www.youtube.com/watch?v=5SvyiVLEYDc&feature=related|url-status=live}}</ref>. Дукха газаш арахецай 2009-ча шера ардара бетта 5-ча дийнахьа. Газаш арахецара бахьан адам хиннад — персонало ший болх цхьан кога тӀа оттабаь хиннабац производство ремонт яьчул тӀехьагӀа юха дӀахецача хана, иштта кулгалхоша а лерттӀа йоакхо яьяц, ремонта дикал а хиннаяц. Экологаша хьаяхачох, саьнгала диоксидах оттаяь нормативаш пхезза чӀоагӀагӀа тӀех хиннай, саьнгала триоксидах — 196,6-за чӀоагӀагӀа<ref>{{cite web |url = http://www.ossetia.ru/top/elektrozink |title = Ossetia.ru: «Электроцинк» оштрафован на 70 тыс. руб. за выбросы… |archive-url = https://web.archive.org/web/20091028023850/http://www.ossetia.ru/top/elektrozink |archive-date = 2009-10-28 }}</ref>. 28 октября 2009 года в городе прошли массовые протесты<ref>[{{Cite web |url=http://newsru.com/russia/28oct2009/vlad_zavod.html |title=Newsru.com: Жители Владикавказа устроили стихийную акцию против удушающих выбросов с завода «Электроцинк» |access-date=2009-12-25 |archive-date=2019-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011184035/https://www.newsru.com/russia/28oct2009/vlad_zavod.html |url-status=live }} Newsru.com: Жители Владикавказа устроили{{когда}} стихийную акцию против удушающих выбросов с завода «Электроцинк»]</ref>. ХӀирий къаьй Эрсечен Паччахьалкхен Дума хаттар хьалчудахьа кийча хиннаб<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/main/2009/11/05/02-51/ |title=Депутат Госдумы Арсен Фадзаев пригрозил «Электроцинку» вынести проблему вредных выбросов на уровень Госдумы |access-date=2009-12-25 |archive-date=2013-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130624232941/http://region15.ru/news/main/2009/11/05/02-51/ |url-status=live }}</ref>. 2018-ча шера ардара бетта Электроцинке чӀоагӀа цӀи яьнна хиннай<ref>{{Cite web |url=https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 |title=Пожар на Электроцинке |access-date=2018-11-05 |archive-date=2019-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011184026/https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 |url-status=dead }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20191011184026/https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 |date=2019-10-11 }}</ref>, электролитий цех яьгай, цӀи яьннача хана фе хьалдахад саьнгали, мышьяки, саьнгала цӀалха Ӏии, кхыйола дохьаш дола газаши. Бахархой юккъерча майдан тӀа арабаьннаб укх сахьате завод дӀакъовлар а дӀадехаш, цул тӀехьагӀа арабаьннарашца ХӀирийчен мехкдас къамаьл даьд, цига завод дӀакъовларах хоржамаш дайтаргда аьнна хиннад цо. Юххера Мехка Халкъа гулламо массане цхьана барт а тайна завод дӀакъовларах кхадж тессаб. == Тархьар == === Буро гӀапков === [[Файл:AFRE Vladikavkaz.jpg|300px|thumb|Бурон мехкасурт. 1830-гӀа сурташ<ref>«Атлас крепостей Российской империи» — СПб., 1830-е годы.</ref>]] {{основная статья|Буро (гӀапков)}} Пхье 1784-ча шера йиллай [[Дарьяльское ущелье|ДӀаараяла чӀоже]] хьалчуводача доалла [[Эрсий импери|эрсий]] [[гӀапков]] цо хургдолаш. Юллача хана [[гӀалгӀай]] юрт хиннача [[Зовр-Ков]]на йисте{{sfn|Поспелов|2008|c=141|quote=Весной 1784 г. при ингуш. д. 3ауре основана крепость Владикавказ}}{{sfn|Ракович|1913|c=5: {{Цитата|«...на том месте, где стояло селение Зауръ, была воздвигнута русскими сильная Владикавказская крепость...<br>В некоторых печатных источниках говорится, что Владикавказская крепость была построена на месте осетинского селения Капъ-Кой. Это не так. Правый берег Терека принадлежал, какъ это мы видели ингушамъ и кистамъ; не могли осетины на чужой земле враждебных имъ племен иметь свой аулъ; наконец своим наименованіем Владикавказа Дзауджи-Кау, осетины подтверждаютъ это мненіе, т. к. Дзауагъ — есть имя собственное Зауръ, а Кау — значитъ селеніе; иначе — селеніе Заура».}}}} Буро гӀапков диллар Эрсече [[Гуржехье]]нна гаргаяхара заманца нийсденнад. 1783-ча шера кӀимарса бетта 24-ча дийнахьа [[Георгиевск|Георгиевска гӀапковна]] чу [[Георгиевский трактат|Гуржехье Эрсечен йоакхонна кӀалъяхарах йола тракта́т язъяьй]]. Из хиллам бахьан долаш хьалхадаьккхачох хиннад [[Кавказская линия|Кавказерча чӀоагӀалений зӀанара]] [[Кавказдехье]]нца аттеи тешаме маьршеи бола никъ хьавӀаштӀехьабаккхар. Из уйла а йолаш Маздака́ юкъе́и [[Керттера Кавказа дукъ|Керттерча Кавказа дукъа]] кӀалхенна юкъе́и 1784-ча шера массехк [[чӀоагӀале]] йиллай, царех эггара [[зӀилбухе]]гӀа яр Буро хиннай{{sfn|Ракович|1913|c=5}}. 1784-ча шера тушола бетта 10-ча дийнахьа [[гӀашлой]] 3 батальони, гӀазкхий 6 [[бӀаьр]и, 8 [[йоккха топ]]и юкъе йола эрсий [[бӀу]]н тоаба [[Тийрк]]а аьтта оагӀорахьа а яьнна гӀалгӀай Зовр-Ковна [[Опушка|хьун петараш]] йолча тӀема [[туп]] а яь Ӏоэттай. ШоллагӀча дийнахьа Зовр-Коареи, юхерча юрташкареи ([[Тоти]], [[Темаркъий-Ков]]) [[къаь]]й хьабаьхка хиннаб. Тоабан [[баьчча]] вола Толмачёв II-вар сарахьа гӀалгӀаша [[ГӀуданта гӀала|ГӀуданта-ГӀалий]] чу [[хьоашал]]гӀа вехав. Цига гӀалий тӀа хьал тӀа а ваьнна, ший штабаца гонахьенга хьежав из, цига гӀапков мичахьа дича бакъахьа да а лаьрхӀад цо<ref>{{статья|автор=Бывалый |язык=ru|издание=[[Терские ведомости]]|тип=газета|год=1911|месяц=03|число=31|номер=71|страницы=|ref=Терские ведомости}}</ref>. 1784-ча шера бекарга бетта 25-ча дийнахьа инарал-поручик [[Потёмкин, Павел Сергеевич|П. С. Потёмкин]] Буро гӀапков дилларах йолча рапорта чу хоам беш хиннав: {{начало цитаты}} «Лоам хьалчуводаш се хьажа а хьажа аз белгалъяьккхача метте гӀапков диллар яздаьд аз Владикавказ цӀи а йолаш». {{oq|ru|«При входе гор предписал я основать крепость на назначенном по обозрению моему месте под именем Владикавказ».}} {{Конец цитаты|цитаты={{sfn|История Владикавказа|1991|c=15 (ЦГВИА, ф.52, оп.1/194, л.331, ч.4, л.21.)}}}} 1784-ча шера маьтсела бетта 6-ча дийнахьа Буро йилларах [[Екатерина II]]-чун амар арадаьннад, цул тӀехьагӀа Бурон гӀапков [[супа]]дерзадьд. ГӀапков диллача хана кхы мел йола чӀоагӀаленаш мо Эрсеченнеи Гуржехьеннеи юкъерча наькъ тӀара [[зоврков]] хила дезаш хиннад цох. Цу шера гӀапковна чу 12 йоккха топ оттаяьй{{sfn|Ракович|1913|c=5—6}}. Екатерина II-чо 1785-ча шера маьтсела бетта 9-ча дийнахьа Саратовеи Кавказеи инарал-губерантор волча П. Потёмкина цӀерагӀа амар даьд: «Кавказа лоам хьалчуводаш хьалдеттача гӀапковна чу вай [[Православхой]] законагӀа дола [[киназ]] хьалдоттар могаду оах, цох а из хозъярах а [[ГӀизлар (ДаьгӀасте)|ГӀизларе]] гӀумкийи кхы къамаши хьастара́ лаьрхӀача суммех диса́р дӀатӀадахийта; цунца цхьана бӀарг а лакха киназа чуреи гӀапковна чуреи дина на́ха цигарча къамашта готто ергйоацаши, низ бергбоацаши». 1804-ча шера гӀапков лорадергдолаш Бурон гарнизона батальон хьавӀашагӀъеллай, цун [[хьовда]] цунца цхьана гӀапковна комендант а хиннав. Цу хана денз Кавказерча чӀоагӀалений зӀы Гуржехьенца вӀашагӀтесса маьрша наькъаш тӀа гӀолла. 1826-ча шера гӀапковна ши бастиони кхо ахбастиони хиннай. ГӀинбухерча оагӀон бастионаш [[Маздак]]еи Бурони цӀераш йолаш хиннай. Малхбоалехьарча оагӀорахьа Самукъеи ({{lang-ru|Весёлый}} Арени ({{lang-ru|Полевой}}) ахбастионаш хиннай, зӀилбухерча оагӀорахьа — [[Каьлаке]]н ({{lang-ru|Тифлисский}}. ГӀапков (буро) таханарча Буро пхьен [[тархьар]]а [[юкъ]] йолча яьллай. Таханарча гӀишлонашка йиллача, цун моттиг ХӀирийчен Доалчен цӀенцеи, № 5 йолча ишколацеи, Пушкина скверацеи, Мукъален майданцеи, царна хьатӀая́дача урамашцеи къоастаю. [[Файл:Александровский проспект, Владикавказ.png|300px|мини|XX-гӀа бӀаьшу долалуш хьатӀаяьккха Александра проспекти (тахан Мира проспект я) [[памятник Архипу Осипову|Осипов Архипа́ дегӀа сийленги]]]] ГӀа́па́ юха адам дукхагӀа да́ха ха́рцеи, нах бебарцеи цхьацца базар хьавӀаштӀехьаяла йолаенна хиннай укх метте, цудухьа базархой а Ӏочуаха болабеннаб. Кастта Бурон куц-сибат тоадала доладеннад: [[эпсар]]ийи, [[таьргхо]]йи хоза цӀенош хьахиннад укхаза. [[Эрсий-кавказхой тӀом|Лоамарошца тӀом]] беча юкъа́ гӀапков массехказза юхадеттад. 1858-ча шера Бурон гонахьа [[гӀап]] хьалъяьй топий Ӏургаши, гӀалаши йоахкаш. ГӀапковна чу йоаллаш хиннай [[Бурон округ]]еи, Кавказерча чӀоагӀален зӀанара аьрдачени урхале. 1860-ча шера тушола бетта 31-ча дийнахьа, Эрсий-кавказхой тӀом мишта чакхбергба ховш хиннача хана, Буронна пхьен статус еннай, дукха ха ялалехьа 1863-ча шера хьаяьча [[Терская область|Тийрка областа]] административни юкъ хиннай цох. Уккхаза хиннай [[Терские казаки|Тийрка гӀазкхий бӀун]] Амар деча атамана канцеляри. Пхье сиха дегӀаяра бахьанех хиннад иштта 1875-ча шера из [[Владикавказская железная дорога|аьшкнаькъаца]] [[Тана-тӀара-Ростов|Та́на́-тӀарча-Ростоваца]] хьахоттар. 1918-ча шера маьцхали бетта [[Бичерахов, Георгий Фёдорович|Георгий Бичерахов]] хьалха а волаш бичераховций тоаба [[Битва за Владикавказ (1918)|Буро тӀа хьалчуийккхай]]. КӀайчарнеи цӀечарнеи юкъера тӀом 11 дийнахьа баьб<ref>{{Книга|заглавие=Осетины|ответственный=отв. ред. З. Б. Цаллагова, Л. А. Чибиров|год=2015|язык=ru|место=Москва|издательство=Российская академия наук и издательство «Наука», Серия «Народы и культуры»|страницы=89|страниц=605|isbn=978-5-02-039155-0}}</ref><ref>{{Книга|автор=Зинаида Орджоникидзе|заглавие=Путь Большевика|ответственный=под ред. И. Разгона|год=1938|язык=ru|место=Москва|издательство=Государственное издательство «история гражданской войны»|страницы=36|страниц=56}}</ref>. 1919-ча шера саькура бетта Буро тӀа [[Деникин, Антон Иванович|А. Деникина]] инарала [[Добровольческая армия|ЛоӀамхой эскар]] Ӏочуденад, пхьенна доал де [[Вооружённые силы Юга России|Эрсечен ЗӀилбухен Герзе дола Низаш]] эттад. ТӀехьагӀа пхье Буро тӀара подпольни комитет къахьега йолаеннай, цо большевистийи подпольегеи партизаний тоабашкеи болх барттайна байташ хиннаб. 1920-ча шера тушола бетта 21-ча деннеи 22-ча деннеи юкъерча бийсан цӀебарий бӀу юха Кавказе хьагучабаьннача хана подпольес гӀовттам айбаьб, гӀайттача юкъа пошти, телеграфи, фозгалеи, керттера промышленноста предприятеши дӀалаьцай, ши бронь йола цӀермашен а хьаяьккхай. ГӀовттамхой оагӀув лаьцаб гарнизона цхьан даькъо а. Тушола бетта 24-ча дийнахьа пхьен доал Совета кара кхаьчад, дукха ха ялалехь цӀебарий регулярни доакъоша дӀалаьцай пхье<ref>Героическое подполье. В тылу деникинской армии. Воспоминания. {{М.}}, [[Политиздат]], 1975. Стр. 39-40</ref>. ; ГӀапковна диса́ доакъош * Эрмалой урама тӀа, 21-гӀа цӀа дӀалоацаш дола [[Казарма Владикавказского гарнизона и участок примыкающей крепостной стены|Бурон гарнизона Ӏери хьатӀалаттача гӀапа дакъеи]] (товшхала тӀехьален объект). === Советий зама === [[Файл:1960 CPA 2428.jpg|мини|СССР пошта марка, 1960-гӀа шу. ХӀирий АССР. Орджоникидзе, Чкалова урам]] Советий Ӏаьдал отталца пхье Россе импере [[Терская область|Тийрка областа]] административни юкъ хиннай. 1921-ча шера наджгоанцхой бетта 20-ча денгара денз 1924-ча шера лайчилла бетта 7-ча денга кхаччалца Буро [[Горская Автономная Советская Социалистическая Республика|Лоамарой АССР]] нанагӀала хиннай. 1924-гӀа шу хьатӀаденача хана Лоамарой АССР лоаттаме ХӀирийчеи ГӀалгӀайчеи мара йисаяц. Лоамарой АССР юххера дӀаяьккхачул тӀехьагӀа [[ХӀирий автономе область|ХӀирийи]] [[ГӀалгӀай автономе область|ГӀалгӀайи автономе областаш]] хьаяьй — Буро шинна а областа нанагӀала я аьнна дӀакхайкаяьй автономи йолча пхье статус а йолаш. 1934-ча шера наджгоанцхой бетта 15-ча дийнахьа ВЦИК-а чӀоагӀамца пхьех [[Северо-Осетинская автономная область|ХӀирий автономе областа]] нанагӀала яьй, тӀаккха [[ГӀалгӀай автономе область]] [[Нохчий автономе область|Нохчийчунца]] цхьан а теха, [[Чечено-Ингушская автономная область|Нохч-ГӀалгӀай автономе область]] хьаяьй. [[ШоллагӀа дунен тӀом]] хиннача хана немций пхьенна хьатӀабаьхка хиннаб, пхье хьайоаккхаргйолаш чӀоагӀа низ гулбаь хиннаб цо. Немций бӀун тоаба пхье йолча хьатӀайоагӀача хана юхасоца а яь, йохаяьй 1942-ча шера лайчилла бетта, из деррига [[Нальчикско-Орджоникидзевская операция|Нальчика-Орджоникидзен операци]] йодаш хьадаь хиннад. ТӀом бодача юкъа́ 30 жзар Бурохочо майдилги ордени яьккхай. Пхьера хьаваьнна хиннав [[Герой Советского Союза|Советий Союза 22 турпали]], 11 инарали. 1984-ча шера [[Президиум Верховного Совета СССР|СССР Лакхехьарча Совета Президиума]] амарца «Пхьен къахьегамхоша юртбоахами товшхали йотташ даьхача толамехи, революце боламгахьеи, Сийлахь-Боккхача Даьймехка тӀема шерашка немций-фашистий гӀаьрхошта духьале еши цар карагӀдаьннар теркал а даь, иштта йилла́ 200 бӀаь шу дизарах а», пхьенна [[Орден Трудового Красного Знамени|Къахьегама ЦӀе Байракха Орден]] еннай<ref>[https://osetia.kvaisa.ru/1-rubriki/06-den-kalendarya/vyrazili-samuyu-glubokuyu-blagodarnost-rodnoj-kommunisticheskoj-partii-i-sovetskomu-pravitelstvu/ Выразили «самую глубокую благодарность родной Коммунистической партии и Советскому правительству»]</ref>, тӀаккха 2007-ча шера ардара бетта 8-ча дийнахьа Россе Федераце Президента амарца Буронна «[[Город воинской славы|ТӀема сийлен гӀала]]» яха сийлахьа цӀи еннай. 1990-ча шера кӀимарса бетта 20-ча дийнахьа [[Верховный Совет РСФСР|РСФСР Лакхехьарча Совета]] Президиума амарца Орджоникидзе яхаш цӀи хинначара эрсий меттала тархьаре хинна ''Владикавказ'' яха цӀи меттаоттаяьй. === ХӀанзара ха === [[Файл:Владикавказ. Угол пр.Мира и Гоголя.jpg|thumb|right|350px|Буро. Миреи Горькеи проспекташ къастача]] [[COVID-19]] да́ржаргдоацаш ХӀирийчен доазон тӀа оттаяь [[халбате]]н [[раж]] йоха а яь 2020-ча шера бекарга бетта Буро тӀа эзараш ара а баьнна [[Площадь Свободы (Владикавказ)|Мукъален майдан]] тӀа [[Протест во Владикавказе 20 апреля 2020 года|гулбеннаб]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/politics/20/04/2020/5e9d7d7f9a79474e90066397 |title=В столице Северной Осетии люди вышли на сход из-за режима самоизоляции |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810032018/https://www.rbc.ru/politics/20/04/2020/5e9d7d7f9a79474e90066397 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mk.ru/politics/2020/04/20/besporyadki-vo-vladikavkaze-tysyachi-lyudey-sorvali-samoizolyaciyu-pod-rukovodstvom-pevca.html |title=Беспорядки во Владикавказе: тысячи людей сорвали самоизоляцию под руководством певца |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420210021/https://www.mk.ru/politics/2020/04/20/besporyadki-vo-vladikavkaze-tysyachi-lyudey-sorvali-samoizolyaciyu-pod-rukovodstvom-pevca.html |url-status=live }}</ref>. Акце 69 саг лаьцав<ref>{{Cite web |url=https://mbk-news.appspot.com/news/posle-protesta/ |title=После протеста во Владикавказе власти Северной Осетии начали выплаты потерявшим доход из-за «самоизоляции» |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517143552/https://mbk-news.appspot.com/news/posle-protesta/ |url-status=live }}</ref>. Ленинеи, Советийи, Промышленнии шахьарий кхелаша 46 сага́ 3-гара 15-га кхаччалца ди ха техай<ref>{{Cite web |url=https://novayagazeta.ru/news/2020/04/23/160946-vo-vladikavkaze-arestovali-uzhe-46-uchastnikov-narodnogo-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |title=Общее число арестованных участников митинга во Владикавказе увеличилось до 46 |access-date=2020-04-23 |archive-date=2020-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502063237/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/23/160946-vo-vladikavkaze-arestovali-uzhe-46-uchastnikov-narodnogo-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20200502063237/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/23/160946-vo-vladikavkaze-arestovali-uzhe-46-uchastnikov-narodnogo-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |date=2020-05-02 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://novayagazeta.ru/news/2020/04/21/160908-vo-vladikavkaze-arestovali-14-uchastnikov-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |title=Во Владикавказе арестовали 14 участников схода против режима самоизоляции |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425204304/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/21/160908-vo-vladikavkaze-arestovali-14-uchastnikov-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20200425204304/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/21/160908-vo-vladikavkaze-arestovali-14-uchastnikov-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |date=2020-04-25 }}</ref>. == Бахархой == === Бахархой шерашка гӀолла === {{ Население | Владикавказ | Столбцов=11 }} {{ Население | Владикавказ | график }} === Кхалнахи маӀа нахи цар яьнна хаи === [[Всероссийская перепись населения (2010)|2010-ча шера ерригроссе хьисап деш нах дӀаязбаьчох]] (пхье хьисапе юрт [[Заводской (Северная Осетия)|Заводской]])<ref>{{cite web|url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/459d58804f0a5ee0bc4abc22524f7e0f/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+2.+%D0%92%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%B2+%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5.zip|title=Том 2. Возрастно-половой состав и состояние в браке|access-date=2019-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075738/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/459d58804f0a5ee0bc4abc22524f7e0f/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+2.+%D0%92%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%B2+%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5.zip|archive-date=2016-03-04|url-status=dead}} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20160304075738/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/459d58804f0a5ee0bc4abc22524f7e0f/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+2.+%D0%92%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%B2+%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5.zip |date=2016-03-04 }}</ref>: {|class="standard sortable" |- !Яьнна ха !МаӀа нах, <br>саг !Кхалнах, <br>саг !Еррига дукхал, <br>саг !Берригача бахархоех <br>дакъа, % |- | align="center"| 0 — 14 шу | align="right" | 28 929 | align="right" | 28 008 | align="right" | 56 937 | align="right" | 17,33 % |- | align="center"| 15 — 59 шу | align="right" | 99 687 | align="right" | 112 880 | align="right" | 212 567 | align="right" | 64,71 % |- | align="center"| 60 шерал тӀех | align="right" | 20 703 | align="right" | 38 278 | align="right" | 58 981 | align="right" | 17,96 % |- | align="center"| Веррига а | align="right" | 149 319 | align="right" | 179 166 | align="right" | 328 485 | align="right" | 100,00 % |} МаӀа нах — 149 319 саг (45,5 %). Кхалнах — 179 166 саг (54,5 %). Бахархой юкъера яьнна ха 37,7 шу да. Бахархой медианни яьнна ха — 36,0 шу. МаӀача наьха юкъера яьнна ха — 34,8 шу. МаӀача наьха медианни яьнна ха — 32,4 шу. Кхалнаьха юкъера яьнна ха — 40,0 шу. Кхалнаьха едианни яьнна ха — 39,3 шу. === Къамашцара лоаттам === [[Файл:Осетины во Владикавказе, в %.png|thumb|200px|Буро тӀара хӀирий, %, 2010-ча шера даь хьисап.]] [[Файл:Русские во Владикавказе, в %.png|thumb|200px|Буро тӀара эрсий, %, 2010-ча шера даь хьисап.]] [[Файл:Армяне во Владикавказе, в %.png|thumb|200px|Буро тӀара эрмалой в %, 2010-ча шера даь хьисап.]] [[Всероссийская перепись населения (2010)|2010-ча шера ерригроссе хьисап деш нах дӀаязбаьчох]] (пхье хьисапе юрт [[Заводской (Северная Осетия)|Заводской]] а лоархӀаш)<ref>{{cite web|url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/ТОМ+4.+Национальный+состав+и+владение+языками%2C+гражданство.zip|title=Том4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года|archive-url=https://www.webcitation.org/6IzUCSwjD?url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%25D|archive-date=2013-08-19|access-date=2018-10-19|url-status=dead}} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20160305115653/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%2C+%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE.zip |date=2016-03-05 }}</ref>. {|class="standard sortable" |- !Къам !Дукхал, <br> саг !Беррига бахархоех <br> дола дакъа, % |- |[[хӀирий]] | align="right" | 209 414 | align="right" | 63,75 % |- |[[эрсий]] | align="right" | 80 900 | align="right" | 24,63 % |- |[[эрмалой]] | align="right" | 11 677 | align="right" | 3,55 % |- |[[гуржий]] | align="right" | 6222 | align="right" | 1,89 % |- |[[гӀалгӀай]] | align="right" | 3220 | align="right" | 0,98 % |- |[[гӀозлой]] | align="right" | 2212 | align="right" | 0,67 % |- |[[украинхой]] | align="right" | 1857 | align="right" | 0,57 % |- |[[яний]] | align="right" | 1717 | align="right" | 0,52 % |- | [[татрий]] | align="right" | 876 | align="right" | 0,27 % |- | [[гӀаьбартий]] | align="right" | 554 | align="right" | 0,17 % |- | [[лаьзгий]] | align="right" | 549 | align="right" | 0,17 % |- | [[маӀарлой]] | align="right" | 360 | align="right" | 0,11 % |- | [[кӀайэрсий]] | align="right" | 357 | align="right" | 0,11 % |- | [[гӀумкий]] | align="right" | 286 | align="right" | 0,09 % |- | [[таджикий]] | align="right" | 286 | align="right" | 0,09 % |- | [[узбекий]] | align="right" | 284 | align="right" | 0,09 % |- | [[жугтий]] | align="right" | 270 | align="right" | 0,08 % |- | [[силлой]] | align="right" | 244 | align="right" | 0,07 % |- | [[доаргӀой]] | align="right" | 218 | align="right" | 0,07 % |- | [[гӀазгӀумкий]] | align="right" | 202 | align="right" | 0,06 % |- | [[немций]] | align="right" | 188 | align="right" | 0,06 % |- | [[нохчий]] | align="right" | 167 | align="right" | 0,05 % |- | [[тӀабасрой]] | align="right" | 157 | align="right" | 0,05 % |- | [[туркий]] | align="right" | 153 | align="right" | 0,05 % |- | [[ассирийцы|ассирий]] | align="right" | 146 | align="right" | 0,04 % |- | [[малкхарой]] | align="right" | 129 | align="right" | 0,04 % |- | [[полхой]] | align="right" | 120 | align="right" | 0,04 % |- | [[ноагӀой]] | align="right" | 117 | align="right" | 0,04 % |- | [[башкортой]] | align="right" | 106 | align="right" | 0,03 % |- |кхыдараш | align="right" | 1476 | align="right" | 0,44 % |- |къам белгалдаьккхадац | align="right" | 4021 | align="right" | 1,22 % |- |дерригаш | align="right" | 328 485 | align="right" | 100,00 % |} * <small>100 сагал тӀех дола къамаш да хьоахадаьраш</small> ; Къамашцара лоаттам хувцабалара динамика {| class='standard' style='text-align: center;' width=75% |- class='bright' ! Хьисап деш дӀаязбаь шу !! [[1897 шу]] !! [[1926 шу]]<ref>Данные Всесоюзной переписи населения 1926 года</ref> !! [[1939 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz39.html |title=Этнография Кавказа (1939) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013334/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz39.html |url-status=live }}</ref> !! [[1959 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnnossetia.html |title=Этнография Кавказа (1959) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2013-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514101856/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnnossetia.html |url-status=live }}</ref> !! [[1970 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz70.html |title=Этнография Кавказа (1970) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013336/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz70.html |url-status=live }}</ref> !! [[1979 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz79.html |title=Этнография Кавказа (1979) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013331/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz79.html |url-status=live }}</ref> !! [[1989 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz89.html |title=Этнография Кавказа (1989) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013329/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz89.html |url-status=live }}</ref> !! [[2002 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz02.html |title=Этнография Кавказа (2002) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013332/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz02.html |url-status=live }}</ref> |- class='bright' | [[эрсий]] || 28 831 саг <br>(''65,91 %'') || 40 209 саг <br>(''53,42 %'') || 76 344 саг <br>(''58,39 %'') || 97 462 саг <br>(''59,28 %'') || 116 692 саг <br>(''49,40 %'') || 118 453 саг <br>(''42,47 %'') || 108 174 саг <br>(''36,03 %'') || 87 073 саг <br>(''27,59 %'') |- class='bright' | [[хӀирий]] || 2916 саг <br>(''6,67 %'') || 10 799 саг <br>(''14,35 %'') || 22 746 саг <br>(''17,40 %'') || 37 731 саг <br>(''22,95 %)'' || 78 115 саг <br>(''33,07 %'') || 110 250 саг <br>(''39,53 %'') || 138 769 саг <br>(''46,23 %'') || 187 810 саг <br>(''59,51 %'') |- class='bright' | [[гуржий]] || 2527 саг <br>(5,78 %) || 5038 саг <br>(''6,69 %'') || 5505 саг <br>(''4,21 %'') || 5492 саг <br>(''3,34 %'') || 7657 саг <br>(''3,24 %'') || 8745 саг <br>(''3,14 %'') || 9585 саг <br>(''3,19 %'') || 7323 саг <br>(''2,32 %'') |- class='bright' | [[эрмалой]] || 2049 саг <br>(''4,68 %'') || 6529 саг <br>(''8,67 %'') || 8406 саг <br>(''6,43 %'') || 9064 саг <br>(''5,51 %'') || 10 321 саг <br>(''4,37 %'') || 9952 саг <br>(''3,57 %'') || 10 278 саг <br>(''3,42 %'') || 12 267 саг <br>(''3,89 %'') |- class='bright' | [[полхой]] || 1408 саг <br>(''3,22 %'') || 859 саг <br>(''1,14 %'') || 640 саг <br>(''0,49 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[украинхой]] || 1286 саг <br>(''2,94 %'') || 3981 саг <br>(''5,29 %'') || 3557 саг <br>(''2,72 %'') || 5082 саг <br>(''3,09 %'') || 5464 саг <br>(''2,31 %'') || 7089 саг <br>(''2,54 %'') || 6154 саг <br>(''2,05 %'') || 2917 саг <br>(''0,92 %'') |- class='bright' | [[жугтий]] || 1034 саг <br>(''2,36 %'') || 1001 саг <br>(''1,33 %'') || 1517 саг <br>(''1,16 %'')|| ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[фаьрсий]] || 818 саг <br>(''1,87 %'') || 920 саг <br>(''1,22 %'') || 176 саг <br>(''0,13 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[немций]] || 612 саг <br>(''1,40 %'') || 530 саг <br>(''0,70 %'') || 825 саг <br>(''0,63 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[яний]] || 487 саг <br>(''1,11 %'') || 864 саг <br>(''1,15 %'') || 1925 саг <br>(''1,47 %'') || ''хоам бац'' || 2677 саг <br>(''1,13 %'') || 2734 саг <br>(''0,98 %'') || 2746 саг <br>(''0,91 %'') || 2086 саг <br>(''0,66 %'') |- class='bright' | [[гӀалгӀай]] || 378 саг <br>(''0,86 %'') || 1517 саг <br>(''2,02 %'') || 6001 саг <br>(''4,59 %'') || 649 саг <br>(''0,39 %'') || 6153 саг <br>(''2,60 %'') || 7823 саг <br>(''2,80 %'') || 11 566 саг <br>(''3,85 %'') || 2679 саг <br>(''0,85 %'') |- class='bright' | [[татрийы]] || 337 саг <br>(''0,77 %'') || 756 саг <br>(''1,00 %'') || 709 саг <br>(''0,54 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[литовцы|летой]] || 195 саг <br>(''0,44 %'') || 127 саг <br>(''0,17 %'') || 112 саг <br>(''0,09 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[лаьзгий]] || 121 саг <br>(''0,27 %'') || 173 саг <br>(''0,23 %'') || 42 саг <br>(''0,03 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[гӀаьбартий]] || 81 саг <br>(''0,19 %'') || 70 саг <br>(''0,09 %'') || 231 саг <br>(''0,18 %'') || 384 саг <br>(''0,23 %'') || 417 саг <br>(''0,18 %'') || 447 саг <br>(''0,16 %'') || 455 саг <br>(''0,15 %'') || 451 саг <br>(''0,14 %'') |- class='bright' | [[нохчий]] || 81 саг <br>(''0,19 %'') || 66 саг <br>(''0,09 %'') || 184 саг <br>(''0,14 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[гӀумкий]] || 78 саг <br>(''0,18 %'') || 47 саг <br>(''0,06 %'') || 52 саг <br>(''0,04 %'') || ''хоам бац'' || 187 саг <br>(''0,08 %'') || 362 саг <br>(''0,13 %'') || 520 саг <br>(''0,17 %'') || 281 саг <br>(''0,09 %'') |- class='bright' | [[кӀайэрсий]] || 40 саг <br>(''0,09 %'') || 1096 саг <br>(''1,46 %'') || 326 саг <br>(''0,25 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[гӀозлой]] || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || 292 саг <br>(''0,22 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | кхыдараш || 471 саг <br>(''1,07 %'') || 693 саг <br>(''0,92 %'') || 1165 саг <br>(''0,89 %'') || 8556 саг <br>(''5,20 %'') || 8517 саг <br>(''3,61 %'') || 13 075 саг <br>(''4,69 %'') || 11 951 саг <br>(''3,98 %'') || 12 721 саг <br>(''4,03 %'') |- class='bright' | дерригаш || 43 740 саг <br>(''100,0 %'') || 75 275 саг <br>(''100,0 %'') || 130 755 саг <br>(''100,0 %'') || 164 420 саг <br>(''100,0 %'') || 236 200 саг <br>(''100,0 %'') || 278 930 саг <br>(''100,0 %'') || 300 198 саг <br>(''100,0 %'') || 315 608 саг <br>(''100,0 %'') |} == Административни екъаялар == {{Основная статья|Бурон административни екъаялар}} Буро 4 [[внутригородской район|пхьен чурча шахьара́]] екъалу<ref name="АТУ">{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/819012187 |title=Закон «Об административно-территориальном устройстве Республики Северная Осетия — Алания» |access-date=2017-05-31 |archive-date=2016-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921081604/http://docs.cntd.ru/document/819012187 |url-status=live }}</ref><ref name="ОКАТО">[[ОКАТО]] {{ОКАТО|90401}}</ref><ref name="устав">{{cite web |url=http://vladikavkaz-osetia.ru/city/ustav.php |title=Устав Владикавказа |access-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101019030949/http://region15.ru/docs/vladikavkaz-ustav/ |archive-date=2010-10-19 |deadlink= }}</ref>: * [[Затеречный район|Тийркал дехьарчоаи]] * [[Иристонский район|Иристончоаи]] * [[Промышленный район (Владикавказ)|Промышленничоаи]] * [[Северо-Западный район (Владикавказ)|ГӀинбухен-Малхбузехьарчоаи]]. Пхьен шахьарех [[муниципальное образование|муниципальни кхолламаш]] хилац<ref name="устав" />. [[Административно-территориальное деление Северной Осетии#Административно-территориальное устройство|ХӀирийчен административни-доазон оттамах]] Буро [[город республиканского подчинения|республикан лоадам бола пхье]] я<ref name="АТУ" /><ref name="ОКАТО" />. Моттигерча шедоалдарах пхьенах [[Владикавказ (городской округ)|Буро пхье]] яха [[муниципальни кхоллам]] хул [[городской округ (Россия)|пхьен округа]] статус а йолаш<ref name="устав" />. == Ӏаьдала маьженаш == ; Моттигера шедоалдар [[Файл:Merija.jpg|мини|Тийрка аьрда берда тӀа йоалла Бурон моттигерча шедоалдара администраце [[гӀишло]]]] Пхьеда Бурон викалий гулламца хьахоржаш ва пхе шера, викалий гуллама тхьамада а хул цох. Бурон викалий гуллама́ юкъе 32 депутат ва, уж пхе шера хьахор муниципальни хоржамашка. Моттигерча администраце кулгалхо Бурон Викалий гулламо хоржаш ва пхи шу ха а луш. ; Мехка Мехка мел йола законаш телаши, кхоачашдеши, кхелеи Ӏаьдала маьженаш Буро тӀа йоахк. Доалчеи, [[Глава Республики Северная Осетия — Алания|Мехкдаь]] администрации, [[Парламент Республики Северная Осетия — Алания|Халкъа гуллами]], [[Конституционный суд Республики Северная Осетия — Алания|Конституцецара кхели]] ерригаш а цхьан гӀишлон чу йоахк — в Доме правительства на [[Площадь Свободы (Владикавказ)|Мукъален майдан]] тӀа Доалчен цӀагӀа. [[Верховный суд Республики Северная Осетия — Алания|Лакхехьара кхел]] Некрасова ураме 6-ча цӀагӀеи, Мукъален майдан тӀа 5-ча цӀагӀеи йоалл, [[Арбитражный суд Республики Северная Осетия — Алания|Арбитража кхел]] — иштта Мукъален майдан тӀа 5-ча цӀагӀа я. {{Стиль галереи}} <gallery mode="packed" heights="200px" class="ts-gallerystyle-gray"> Dom Pravitelstva.JPG|center|250px|ХӀирийчен Доалче цӀа <br><small>Мукъален майда, 1-гӀа цӀа</small> Den goroda.jpg|center|250px|[[Арбитражный суд Республики Северная Осетия — Алания|Арбитража кхела]] гӀишло<br><small>Мукъален майда, 5-гӀа цӀа</small> </gallery> ; Федеральни Буро тӀа ХӀирийчен доазон тӀара Федеральни Ӏаьдала маьжений викалченаш йоахк. == Экономика == === Промышленность === [[Промышленность|Промышленностах]] кхачани яйчеи промышленностеи, машенаш хьаяреи, къоарзача металлургеи, кхыйолеи предприятеш я. Промышленноста тӀум металлурге йоккхача шин заводах латт. Дукха я корта бохабу малар хьадеш йола предприятеш. * [[Электроцинк|«Электроцинк» завод]] (даша-цинка завод, ''дӀакъовлаш латт''); * [[Победит (завод)|«Победит» завод]] (''чӀоагӀа [[эвар]]аш хьадар, вольфрам-молибдена порошока металлурги''); * [[Дзауджикауская ГЭС|Буро тӀара ГЭС]]; * Машенийи тракторийи электрооборудоване Буро тӀара завод; * «Гран» ФГУП завод (''бийсан гойта прибор''); * Нихь тоаду завод; * [[Владикавказский вагоноремонтный завод|Буро тӀара вагонаш тоаю завод]]; * «Русский Кирпич» яха компаний тоаба (''кирпишкаши кечалаши''); * [[Зарамагская ГЭС|ЗӀара-МагӀара ГЭС]]; * Электроконтактор (''Промышленни электроприборий завод''); * Кристалл (''къоарзача [[металл|къоарзача маьхий]] завод''); * ИрСтекло (''кизга-таран завод''); * Рокос (''дахча тоаду предприяти''); * Янтарь (''деза кӀигаши маьхаши тоаду завод''); * ГКПД «Бавария» ''(йийи корта бохабеш доаца малараши хьаю завод)''; * «Дарьял» ''(йийи корта бохабеш доаца малараши хьаю завод)''; * «Фат-Агро» ''(йоккха юртбоахама комплекс)''; * «Миранда» ''(биоэтанола хьаяр)''; * «Ариана-С» ''(спирт хьадар)''; * «Изумруд» ''(спирт хьадар)''; * «Ракурс» ''(спирти чӀоагӀа корта бохабу малараши хьадар)''; * «Забава» ''(спиртаи чӀоагӀа корта бохабу малараши хьадар)''; * «Кровля-Мастер» ''(тулла кечалаш хьаю завод)''; * «Баспик» ''(тӀема электроника́ микроканальни пластинаш хьаяр)''; * Кизгаш хьаду завод. === Транспорт === [[Файл:Железнодорожный вокзал станции Владикавказ.jpg|мини|300px|[[Владикавказ (станция)|Буро тӀарча возгален]] гӀишло]] ; Аьшкнаькъаш Аьшкнаькъаца Буро [[Ростов-на-Дону|Та́на́-тӀарча-Ростоваца]] бувзам болаш я 1875-ча шера денз. Буро тӀа [[Беслан (станция)|Берса-Пхьера]] боагӀача аьшкнаькъа тӀеххьара [[Владикавказ (станция)|тӀеххьара станци йоалл]]. Гаьна уха цӀермашенаш [[Москва|Москве]] а, [[Адлер]]е а, [[Анапа|Анапе]] а, [[Новороссийск]]е а, [[Симферополь|Симферополе]] а, [[Санкт-Петербург]]е а ух<ref>[http://rasp.yandex.ru/tablo/station/9612982?span=schedule&type=train С 30 мая ежедневно. Яндекс. Расписания по станции Владикавказ]</ref>. Юхерча пхьешка лела токацара цӀермашенаш [[Беслан (станция)|Берса-Пхьеи]], [[Минеральные Воды (станция)|Минеральни Хишкеи]], [[Прохладная (станция)|Прохладнеи]] йоахкача станцешка ух. ; Фецара бувзам [[Беслан|Берса-Пхьенна]] йистен [[Владикавказ (аэропорт)|«Буро» аэропорт йоалл]]. Аэропорт къамашта юкъера я, регулярни рейсаш [[Москва|Москвеи]], [[Санкт-Петербург]]еи, [[Ростов-на-Дону|Та́на-тӀарча-Росто́ве́и]], [[Сочи|Сочеи]], иштта [[Эрмалойче]]и ух, цул совгӀа [[Анталья|Анталье]] чартераш а ух. [[Файл:Vladikavkaz bus station.jpg|мини|280px|Бурон юккъера возгале]] ; Машеннаькъан Буро тӀара Эрсечеи Гуржехьеи хьахотта [[Военно-Грузинская дорога|ГӀалгӀай (ТӀема-Гуржий никъ)]] болалу. Наькъ тӀа гӀолла дӀахьавахар 2006—2010-ча шерашка соцадаь хиннад, 2010-ча шера тушола бетта 1-ча дийнахьа юха доладаьд<ref>{{cite web |url=http://ossetia.ru/news/politics/detail.php?ID=5774 |title=Около 500 человек прошли через &#91;&#91;«Верхний Ларс»&#93;&#93; на границе РФ и Грузии с начала его работы |access-date=2010-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121202033302/http://ossetia.ru/news/politics/detail.php?ID=5774 |archive-date=2012-12-02 |url-status=dead }}</ref>. ; Юкъара транспорт [[Файл:ВладТрамвай.jpg|мини|300px|[[Проспект Мира (Владикавказ)|Мира проспекта]] тӀара трамвай]] Юкъарча транспортах Буро тӀа [[Владикавказский трамвай|трамваяш]] я (1904-ча шера маьцхали беттагара денз), иштта [[Владикавказский автобус|автобусаш]] а. 1977-ча шера саькура беттагара денз 2010-ча шера маьцхали беттага кхаччалца пхье болх беш [[Владикавказский троллейбус|троллейбус]] а хиннай. 2012-гӀа шу чакхдоаллача хана контактни мазан демонтаж йолаяьй. Таханарча дийнахьа троллейбусашцара лелам дӀабаьккхаб<ref>{{cite web |url = http://www.sevos.ru/2012/12-12/12-12-27/02-obchestvo.htm#ob02 |title = Уже ничто не напомнит о троллейбусе… 27.12.2012 |url-status = dead }}</ref>. Фаьренгий-бельгий «Буро тӀарча токацарча трамваяйи сердалони анонимни юкъарлон» трамвай 1902-ча шерагара денз хьалъеш хиннай. Из ез а еш 1904-ча шера маьцхали бетта 6-ча дийнахьа (кӀимарса бетта 24-ча дийнахьа) хьайийлай. Регулярни наькъахой лелам 1904-ча шера маьцхали бетта 16-ча (3-ча) дийнахьа денз хиннаб. Колея 1000 мм я. Паччахьалкхена караерзаяьй 1918-ча шера. 1933—1937-ча шерашка 1524 мм йолча колеянна дӀахийцай. Эггара дукхагӀа хинна маршруташ 10 хиннай (1970-ча шерашка). ХӀагз йолаш 8 маршрут я. Лелаеш дола наькъаш 27,8 км/59 км о. п. да. Лелаш йола состав дукхагӀча даькъе Уралвагонзаводо хьаяьча «[[71-412]]» вагонех латт. == Дешар далар == === Лакхера дешарченаш === [[Файл:ГГАУ.jpg|мини|250px|Горский государственный аграрный университет]] Буро тӀа йоахкача [[вуз|лакхерча дешарченех]] я: * [[Северо-Осетинский государственный университет имени К. Л. Хетагурова|Хетагуров Костай цӀерагӀа ХӀирий паччахьалкхен университет]] * [[Северо-Кавказский горно-металлургический институт|Даькъастера лоаман-металлурге институт (Паччахьалкхен технологе университет)]] * [[Северо-Осетинская государственная медицинская академия|ХӀирий паччахьалкхен лорий академи]] * [[Северо-Осетинский государственный педагогический институт|ХӀирий паччахьалкхен хьехархой институт]] * [[Горский государственный аграрный университет|Лоамарой паччахьалкхен ахархой университет]] * [[Владикавказский институт моды|Буро тӀара модан институт]] * [[Владикавказский институт управления|Буро тӀара урхалдара институт]] * [[Институт бизнеса и технологий текстильной промышленности|КӀа́да́й промышленноста технологийи бизнесеи институт]] * [[Институт цивилизации|Цивилизаце институт]] * [[Современный гуманитарный университет (СГУ)|ХӀанзара гуманитарни университет]]. === Юкъера дешарченаш === * Лоамарой паччахьалкхен ахархой университета ахархой колледж, * [[Владикавказский горно-металлургический техникум|Буро тӀара лоаман-металлурге техникум]], * Буро тӀара электроникан колледж, * Буро тӀара дукхача профилагӀа йола техникум, * [[Владикавказский техникум железнодорожного транспорта - филиал РГУПС|Буро тӀара аьшкнаькъа транспорта техникум]], * Буро тӀара базара-экономикан техникум, * Буро тӀара финансий-экономикан колледж, * № 2 йола Буро тӀара хьехархой училище, * № 1 йола Буро тӀара полиграфе профилагӀа йола болхговзанчий училище, * Буро тӀара В. А. Гергиева цӀерагӀа йола исбахьалений колледж — 1937-ча шера йиллай, * Буро тӀара исбахьален училище, * Даькъастера гӀишлонхой техникум, * ХӀирий лорий гӀончий колледж, * ХӀирий мехка [[товшхал]]а колледж (1993-ча шерагара денз), * Буро тӀара кулинарни колледж, * ХӀирий хьунхой техникум, * [[Северо-Кавказское Суворовское военное училище|Даькъастера Суворова тӀема училище]]. == Юкъарлои унахцӀенои лораяри == * ӀотаӀа-лелийта аппарат телха́ча [[заӀапхо]]йи ха яха́ча наьхеи реабилитаце [[юкъарче]]. 2013-ча шера саькура бетта хьалъяьй<ref>[http://www.stav.aif.ru/society/news/75963 На открытие Центра реабилитации инвалидов во Владикавказ прибыл Топилин]</ref>. == Ди == === Эрсий православхой киназ === Пхье болх беш да массехк православхой киназ. Иштта Буро тӀа [[Владикавказская и Аланская епархия|Эрсий православхой киназа Бурони Аланойи епархе]] керттера урхале, цунна мутӀахьа я пхьеи мехкеи йоахка православхой приходаши, [[Герасим (Шевцов)|Бурон епископа резиденции]]. * [[Свято-Георгиевский собор (Владикавказ)|Супача Георге жамаӀат киназ]] (2003) — главный кафедральный собор Владикавказской и Аланской епархии * [[Храм Рождества Пресвятой Богородицы (Владикавказ)|ТӀехсупача Маьтар-Даьла яра Киназ]] (ХӀирий киназ) (1815) * ТӀехсупача Маьтар-Даьлан ТӀатоссама Киназ (1947) Гуржехьен хӀанзара патриарха волча Илия II-чун дас-нанас хьалха а даьккха детта́ да<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/37-pokrovkaya-czerkov |title = Храм Покрова Пресвятой Богородицы |archive-url = https://web.archive.org/web/20131212030413/http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/37-pokrovkaya-czerkov |archive-date = 2013-12-12 }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20131212030413/http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/37-pokrovkaya-czerkov |date=2013-12-12 }}</ref> * [[Ильинская церковь (Владикавказ)|Илез пайхамара киназ]] (1890) * [[СОГУ|ХӀирий паччахьалкхен университета]] математикан факультета ТӀехсупача Маьтмар-Даьла яра Киназ (1910) * Супача Иоанна тӀемахочун киназ (Мемориал, Хин станце кур), * Супача Нинай киназ (гуржий да, гуржий ишкола хьатӀадаь) * Супача Владимир аьлан киназ (1890) * Та́на́ тӀарча Димитрия элгац-киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/32-xram-chasovnya-dimitriya-donskogo |title = Храм-часовня Димитрия Донского |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Супача цӀенача тешар хиннача Нева тӀарча Александр аьлан киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/34-часовня-святого-благоверного-князя-александра-невского |title = Часовня святого благоверного князя Александра Невского |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Моттиге лоархӀача Буро тӀарча Анастасия моаташка киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/35-chasovnya-mestnochtimoj-matushki-anastasii-vladikavkazskoj |title = Часовня местночтимой матушки Анастасии Владикавказской |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Супача доккха Ӏазап лайнача Тутмакхашта гӀойле еча Анастасияй киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/33-часовня-святой-великомученицы-анастасии-узорешительницы |title = Часовня святой великомученицы Анастасии Узорешительницы |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Супача Даьла Архистратига Михаила киназ<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/31-chasovnya-svyatogo-arxistratiga-bozhiya-mixaila |title = Церковь Святого Архистратига Божия Михаила |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Эрмалой Хьаварий киназ === * [[Церковь Святого Григория Просветителя (Владикавказ)|Супача Сийрдадоаккхача Гриогре киназ]] (1868), болх беш да === Ислам === * Сунний [[мечеть Мухтарова (Владикавказ)|Мухтарова маьждиг]]<ref>[http://region15.ru/news/2008/10/14/23-24/ В Суннитской мечети начались реставрационные работы] {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20170804054928/http://region15.ru/news/2008/10/14/23-24/ |date=2017-08-04 }} (об истории и названии мечети, также о реставрации)</ref> (1906—1908, архитектор [[Плошко, Иосиф Касперович|Иосиф Плошко]] хиннав), Дина духьалара музей хьаяьй цох 1940-ча шерашка. Бусалба наха 1994-ча шера юха дӀаеннай<ref>Богословский А. Мечети России и стран СНГ. Москва, [[Эксмо]], 2014. С. 148.</ref>. ТӀера 1997-ча шера тоадаьд, цул тӀехьагӀа яь реставрацеш (арахьара а): 2006-ча шереи 2008-ча шереи. Пхье юкъе из цхьа маьждиг мара далац. * [[Планаш|Пла́нашкара]] маьждиг<ref>{{cite web |url = http://www.islamio.ru/structure/Vladikavkaz/mestnaya_religioznaya_organizatsiya_dukhovnaya_obshchina_musulman_p_kartsa |title = Мечеть посёлка Карца |url-status = dead}}</ref>. === Жугтий ди === * Бурон [[фар]]а [[синагога]] === Католикал === * Румой-католикий [[Приход Вознесения Иисуса Христа (Владикавказ)|Даьла айвара приход]]. Хьалха Буро тӀа Румой-католикий костёл а хиннай, 1891-ча шерагара денз 2007-ча шерага кхаччалца лаьттай из; карарча хана из лаьттача юкъера ишкол хьайийлай<ref>{{Cite web|url=http://lostosetia.ru/object/625/|title=Владикавказ. Римско-католический костёл. — Потерянная Осетия|author=Vadim Dyakonov|website=«Потерянная Осетия»|access-date=2020-09-07|archive-date=2020-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200707000425/http://lostosetia.ru/object/625/|url-status=live}}</ref>. === Буддал === * Буддистий уммат Буро тӀарча [[силлой|силлоехи]], [[ченкий|ченкехи]], [[моалой|моалоехи]], [[гӀалмакхой|гӀалмакхоехи]], иштта эрсехи, хӀирехи латт. === Протестантал === * ВорхӀлагӀча ден адвенисташ болча жӀаргахой киназ ([[Улица Николаева (Владикавказ)|Николаева урам]], 92) {{Стиль галереи}} <gallery mode="packed" heights="200px" class="ts-gallerystyle-gray"> Ossetian Church.jpg|center|200px|[[Храм Рождества Пресвятой Богородицы (Владикавказ)|Маьтар-Даьла яра (ХӀирий) киназ]] Armenian Church.jpg|center|270px|[[ААЦ|Эрмалой]] [[Церковь Святого Григория Просветителя (Владикавказ)|Супача Сийрдадоаккхача Григоре киназ]] (1868) Muxtarov mosque Vlz.jpg|center|200px|[[Мечеть Мухтарова (Владикавказ)|«Мухтарова маьждиг»]], [[Тийрк]]а тӀа латта [[Сунниты|сунний]] [[маьждиг]] </gallery> == Вошал тесса пхьеш == {| class="wikitable sortable" style="font-size:0.9em; text-align:left;" ! № ! Пхье ! Мохк ! Шу |- | align="center" | 1 | [[Владивосток]]<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/main/2009/11/26/09-42/ |title=Владикавказ и Владивосток стали городами-побратимами |access-date=2012-09-11 |archive-date=2013-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130625015144/http://region15.ru/news/main/2009/11/26/09-42/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://news.vl.ru/vlad/2009/11/27/pobratimy/ |title=Владивосток и Владикавказ стали городами-побратимами |access-date=2009-11-28 |archive-date=2009-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091130034309/http://news.vl.ru/vlad/2009/11/27/pobratimy |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20091130034309/http://news.vl.ru/vlad/2009/11/27/pobratimy |date=2009-11-30 }}</ref> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | 2009 |- | align="center" | 2 | [[Враца]]<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/2012/06/09/00-44/ |title=Владикавказ и Враца (Болгария) стали городами-партнёрами |access-date=2012-06-08 |archive-date=2014-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141023130543/http://region15.ru/news/2012/06/09/00-44/ |url-status=live }}</ref> | {{Флагификация|Болгария}} | align="center" | 2012 |- | align="center" | 3 | [[Кырджали]]<ref name="ReferenceA">В постсоветский период отношения не поддерживаются.</ref><ref>{{Cite web |url=http://amikeco.ru/2009/12/goroda-pobratimy.html |title=Города-побратимы |access-date=2012-09-11 |archive-date=2011-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121070955/http://amikeco.ru/2009/12/goroda-pobratimy.html |url-status=live }}</ref> | {{Флагификация|Болгария}} | align="center" | 1962 |- | align="center" | 4 | [[Батуми]]<ref name="region15.ru"/> | {{Флагификация|Грузия}} | align="center" | 1973 |- | align="center" | 5 | [[Махачкала|Махача-Кхала]]<ref name="region15.ru"/> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | |- | align="center" | 6 | [[Черкесск]]<ref name="region15.ru"/> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | 1993 |- | align="center" | 7 | [[Нальчик]]<ref name="region15.ru">{{cite web |url=http://region15.ru/docs/vladikavkaz-history/ |title=Владикавказ. Краткий историко-краеведческий справочник |access-date=2012-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120919094755/http://region15.ru/docs/vladikavkaz-history/ |archive-date=2012-09-19 |url-status=dead }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20120919094755/http://region15.ru/docs/vladikavkaz-history/ |date=2012-09-19 }}</ref> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | |- | align="center" | 8 | [[Эшвилл (Северная Каролина)|Эшвилл]]<ref name="ReferenceA"/> | {{Флагификация|США}} | align="center" | 1992 |- | align="center" | 9 | [[Ялта]]<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/2010/06/08/15-35/ |title=Владикавказ и Ялта станут побратимами |access-date=2012-09-11 |archive-date=2011-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111125192458/http://region15.ru/news/2010/06/08/15-35/ |url-status=live }}</ref> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | 2010 |- | align="center" | 10 | [[Цхинвал]] | {{Флагификация|Южная Осетия}} | align="center" | 2012 |} В администрации местного самоуправления Владикавказа находятся документы, подтверждающие «братские» отношения в отношении городов Владивосток, Северодвинск, Враца и Ялта. Документы по другим городам «в АМС не сохранились»<ref>«Как позже сообщили в АМС, документы, подтверждающие „братские“ отношения, есть в отношении следующих городов: Владивосток, Северодвинск, Враца (Болгария), Ялта. Что касается остальных городов — Кырджали (Болгария), Эшвилл (США), Батуми, Нальчик, Махачкала, то документы, их подтверждающие, в АМС не сохранились» // {{cite web |url = http://sevosetia.ru/news_full/Obshestvo/Boris-ALBEGOV-Hochu-sdelat-Vladikavkazu-podarok/ |title = «Северная Осетия», 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20161027060314/http://sevosetia.ru/news_full/Obshestvo/Boris-ALBEGOV-Hochu-sdelat-Vladikavkazu-podarok/ |archive-date = 2016-10-27 }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20161027060314/http://sevosetia.ru/news_full/Obshestvo/Boris-ALBEGOV-Hochu-sdelat-Vladikavkazu-podarok/ |date=2016-10-27 }}</ref>. == Сурташ == <gallery> Файл:Simbol of Vladikavkaz.jpg|Пхьен белгалонех цаӀ — «Фатима», аэропорт йолчахьара пхье Ӏочуводача латт Файл:Vladikavkaz Pamiatnik David-Soslan.JPG|Солса{{subst:тохарг}} дегӀа сийленг Файл:Vladikavkaz Dzaug Bugulov.JPG|Зовр-Ков ({{lang-os|Дзауджикау}}) дилла{{subst:тохарг}}чоа дегӀа сийленг Файл:Kirov-monumento-Vladikavkaz.JPG|Кирова урама тӀа С. М. Кирова дегӀа сийленг Файл:Terekzimoj.jpg|Тийрка тӀа тиллача [[тӀий|тӀаь]] тӀара [[Маьтлоам]]ах даьккха сурт. Файл:Владикавказ. Вход в парк.jpg|Хетагуров Костай цӀерагӀа йолча Товшхалеи салаӀареи юккъерча парке дӀачуводача. Файл:Улица Маркуса, Владикавказ...jpg|Ольгай гимназе гӀишло. ХӀанз Эрсечен Ӏилмай академе Буро тӀара Ӏилман юкъарче я. Файл:Владикавказ, проспект Мира, 54.jpg|«Европа» отела гӀишло. Файл:Владикавказ, Мира, 15, Горького, 13.jpg|«ВӀаши кредита юкъарлон» гӀишло. Файл:Владикавказ.Проспект Мира.jpg|«Александровски» гранд-отель. Файл:Buljwarvlad.jpg|Мира проспекта тӀара бульвар. [[Файл:EkaterinaVladik.jpg|мини|250px|ДоттагӀала монумент. [[Файл:Xetægkaty Khosta Prospekt.jpg|250px|мини|[[Коста Хетагуров|Хетагуров Костайна]] дегӀа сийленг, бӀалгӀанча — академик [[Соскиев, Владимир Борисович|В. Б. Соскиев]].]] [[Файл:K'ubalty Alyksandræn.jpg|250px|мини|[[Кубалов, Александр Бызиевич|Александр Кубалова]] яхача оазархочунна дегӀа сийленг, Буро тӀарча исбахьалений колледж.]] </gallery> == Белгалдаккхар == {{белгалдаккхар}} == Литература == * {{книга |автор = [[Бутков, Пётр Григорьевич|Бутков П. Г.]] |часть = Мнение о книге: Славянския древності |заглавие = Три древние договора руссов с норвежцами и шведами |язык = ru |ссылка = https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003542864?page=320&rotate=0&theme=white |место = Санкт-Петербург |издательство = Типография Министерства внутренних дел |год = 1837 |страниц = 398 |ref = Бутков }} * {{книга |автор = {{comment|Гальченко И. Е.|Гальченко Иван Ефимович}} |заглавие = Глоссарий лексики языков народов Северного Кавказа в русском языке |язык = ru |ответственный = [[Северо-Осетинский государственный университет имени К. Л. Хетагурова]] |место = Орджоникидзе |издательство = Изд-во Сев.-Осет. унив. |год = 1975 |страниц = 199 |тираж = 1000 |ref = Гальченко }} * {{статья | автор = Евдокимов М. Ю. | ссылка = https://old.bigenc.ru/geography/text/5779526 | заглавие = ВЛАДИКАВКА́З | издание = [[Большая российская энциклопедия]] | ответственный = Отв. ред. [[Кравец, Сергей Леонидович|С. Л. Кравец]] | место = М. | издательство = «[[Большая российская энциклопедия (издательство)|Большая российская энциклопедия]]» | том = 5: Великий князь — Восходящий узел орбиты | год = 2006 | isbn = 5-85270-334-6 | ref = Евдокимов }} * {{книга |автор = |заглавие = История Владикавказа (1781-1990 гг.). Сборник документов и материалов |язык = ru |ответственный = Сост. М. Д. Бетоева, Л. Д. Бирюкова |место = Владикавказ |издательство = Адыгея |год = 1991 |страниц = 1022 |ref = История Владикавказа }} * {{книга | автор = [[Куркиев, Алимбек Сосланбекович|Куркиев А. С.]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/kurkiev-a-s-osnovnye-voprosy-leksikologii-ingushskogo-yazyka-1979g/ | заглавие = Основные вопросы лексикологии ингушского языка | ответственный = Ред. Р. З. Караев, А. С. Лепиев | место = Гр. | издательство = ЧИКИ | год = 1979 | страниц = 254 | ref = Куркиев }} * {{книга |автор = |заглавие = Материалы по истории Владикавказа |язык = ru |ответственный = Сост. Б. Д. Газиков, Н. Д. Кодзоев, А. У. Тангиев |место = Назрань |издательство = Кеп |год = 2002 |страниц = 33 |ref = Материалы по истории Владикавказа }} * {{книга |автор = [[Ракович, Дмитрий Васильевич|Ракович Д. В.]] |заглавие = Прошлое Владикавказа. Краткая историческая справка ко дню пятидесятилетнего юбилея города. 1861 г. |язык = ru |место = Владикавказ |издательство = Электропеч. Р. Сегаль и С-вья |год = 1913 |издание = 2-е |страниц = 28 |ref = Ракович }} * {{книга |автор = Терский областной статистический комитет |заглавие = Терский календарь. Вып. 5 |язык = ru |ссылка = http://book-olds.ru/BookLibrary/76001-Pamyatnyie-knizhki-Terskoy-Oblasti/1896.-Terskiy-kalendar-na-1896-god.-Vyipusk-5-y.html |ответственный = Вертепов Г. А. |место = Владикавказ |издательство = Типография Терского областного правления |год = 1895 |страниц = 409 |ref = Терский календарь }} * {{книга |автор = [[Поспелов, Евгений Михайлович|Поспелов Е. М.]] |заглавие = Географические названия России. Топонимический словарь |место = М. |издательство = АСТ, Астрель |год = 2008 |страниц = 523 |isbn = 978-5-17-054966-5 |ref = Поспелов }} * {{книга | автор = Бекова А. И., Дударов У. Б., Илиева Ф. М., Мальсагова Л. Д., Ипотека Л. У. | ссылка = https://disk.yandex.ru/i/8cAzdHUXidsJC | заглавие = Ингушско-русский словарь | nodot = | язык = | ответственный = Под ред. З. М. Баркинхоевы, А. И. Бековы, И. А. Дахкильгова, Р. М. Зязикова, Р. М. Илиевы, Л. Д. Мальсаговы, X. А. Накастоева, Л. У. Тариевы, З. М. Тумгоевы, Р. Р. Хайровы, X. Р. Хайровы, С. А. Шадиева | место = Нальчик | издательство = ГП КБР «Республиканский полиграфкомбинат им. Революции 1905 г.» | год = 2009 | издание = | том = | страницы = 1—990 (ввиде PDF) | страниц = 990 (ввиде PDF) | isbn = 978-5-88195-965-4 | doi = | ref = Бекова, Дударов, Илиева, Мальсагова }} * {{книга |автор = [[БӀарахой Мустафай Нина|Барахоева Н. М.]], [[Коазой Дауда Нурдин|Кодзоев Н. Д.]], [[Хайринаькъан Абукара БайӀаьла|Хайров Б. А.]] |заглавие = Ингушско-русский и русско-ингушский словарь терминов |ссылка = |ответственный = Отв. ред.: Н. М. Барахоева, д.филол. н., профессор. Реценз: Т. В. Жеребило, д.пед.н., М. М. Султыгова, д.филол.н. |место = Назрань |издательство = ООО «Кеп» |издание = Ингушский научно-исследовательский институт гуманитарных наук им. Ч. Э. Ахриева |год = 2016 |страниц = 618 |страницы = |isbn = |тираж = 500 |ref = Барахоева, Кодзоев, Хайров }} * {{публикация|книга | автор = [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/kodzoev-n-d-russko-ingushskij-slovar-2021/ | заглавие = Русско-ингушский словарь | nodot = | язык = | ответственный = Под ред. Р. Р. Хайрова | место = {{abbr|Ростов н/Д.|Ростов-на-Дону|0}} | издательство = Типография «Лаки Пак» | год = 2021 | издание = | том = | страницы = 1—656 | страниц = 656 | isbn = 978-5-906785-55-8 | doi = | ref = Кодзоев }} * {{книга |заглавие = Ономастикон Ингушетии |ответственный = Сост. [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]], [[Киева Зуфира Хаджибикаровна|З. Х. Киева]]. Рецензенты: доктор пед. наук, проф. [[Татьяна Васильевна Жеребило|Т. В. Жеребило]], канд. филол. наук, с.н.с отдела ингушского языка [[ГӀалгӀай Ӏилман-тохкама институт|ИНИИГН]] [[Костоева Фатима Магомедовна|Ф. М. Костоева]], Редакторы: [[Ноакъастхой Хаваж|Х.А. Накостхоев]], [[Хайрова Роза Резвановна|Р. Р. Хайрова]]; Консультант: [[Хайров Байали Абукарович|Б. А. Хайров]] |место = {{abbr|М.|Москва|2}} |издательство = ТПК «Центробланк» |издание = Справочно-энциклопедическое издание |год = 2021 |страниц = 120 |isbn = 978-5-91303-022-1 |тираж = 500 |ref = Ономастикон Ингушетии }} * {{книга | автор = | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/materialy-po-istorii-vladikavkaza-sost-gazikov-b-d-kodzoev-n-d-tangiev-a-u-2002/ | заглавие = Материалы по истории Владикавказа | nodot = | язык = | ответственный = Сост. Газиков Б. Д., Кодзоев Н. Д., Тангиев А. У.; под ред. | место = [[Наьсаре|Назрань]] | издательство = Кеп | год = 2002 | издание = | том = | страницы = 1—33 | страниц = 33 | isbn = | doi = | ref = Материалы по истории Владикавказа }} * {{публикация|книга | автор = Долгиева М. Б., Картоев М. М., [[Коазой Дауда Нурдин|Кодзоев Н. Д.]], Матиев Т. Х. | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/istoriya-ingushetii-otv-red-kodzoev-n-d-2013/ | заглавие = История Ингушетии | язык = ru | ответственный = Под отв. ред. [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоева]] | место = {{abbr|Ростов н/Д.|Ростов-на-Дону|0}} | издательство = Южный издательский дом | год = 2013 | издание = 4-е | вид = [[Монография|моногр]] | страницы = 1—600 | страниц = 600 | isbn = 978-5-98864-056-1 | ref = История Ингушетии }} * {{публикация|книга | автор = [[Малсаганаькъан Кураза Зоврбик|M. n. Z.]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/malsagov-z-johi-jodayar-sakhhierdam-1923-g/ | заглавие = Joh jodajar. Saqherdam | язык = inh | место = Buru (Владикавказ) | издательство = Тип. Наркомпроса | год = 1923 | страниц = 17 | тираж = 100 | ref = M. n. }} * {{книга | автор = [[Малсаганаькъан Кураза Зоврбик|Мальсагов З. К.]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/malsagov-z-k-ingushskaya-grammatika-so-sbornikom-ingushskih-slov-1925/ | заглавие = Ингушская грамматика со сборником ингушских слов | nodot = | язык = | ответственный = | место = Владикавказ | издательство = [[Сердало (газет)|Гостипография „СВЕТ“ И. А. О.]] | год = 1925 | издание = 1-е | том = | страницы = 1—225 | страниц = 225 | isbn = | doi = | ref = Мальсагов }} * {{книга | автор = Терский областной статистический комитет | заглавие = Терский календарь. Вып. 5 | nodot = | язык = | ссылка = http://book-olds.ru/BookLibrary/76001-Pamyatnyie-knizhki-Terskoy-Oblasti/1896.-Terskiy-kalendar-na-1896-god.-Vyipusk-5-y.html | ответственный = Вертепов Г. А. | место = Владикавказ | издательство = Типография Терского областного правления | год = 1895 | том = | страниц = 409 | страницы = | isbn = | doi = | ref = Терский календарь }} * {{публикация|книга | автор = Далгат Б. К. | ссылка = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004158493?page=1&rotate=0&theme=white | заглавие = Родовой быт и обычное право чеченцев и ингушей : исследование и материалы 1892-1894 гг. | nodot = | язык = ru | ответственный = {{abbr|Подгот.|Подготовила|0}} {{abbr|изд.|издание|0}} и {{abbr|предисл.|предисловие|0}} У. Б. Далгат; послесловие Ю. Ю. Карпова; редколлегия: В. А. Тишков ({{abbr|отв.|ответственный|0}} {{abbr|ред.|редактор|0}}), А. Б. Куделин, В. М. Гацак | место = {{abbr|М.|Москва|2}} | издательство = ИМЛИ РАН | год = 2008 | издание = {{abbr|Изд.|Издание|0}} осуществленно при содействии благотворительного Фонда «Читай» и его президента А. А. Аслаханова | том = | страницы = | страниц = 380 | isbn = 978-5-9208-0307-8 | doi = | ref = Далгат }} * {{статья |автор = [[Дахкилганаькъан ИбрахӀим]] |заглавие = Буру |ссылка = https://archive.org/details/selaad--i---mgz-m/Села1ад%201990г.%20№5/page/n9/mode/2up |язык = inh |издание = [[СелаӀад (журнал)|СелаӀад]] |тип = журнал |год = 1990 |месяц = 08 |день = 28 |страниц = 16 |ref = Дахкилганаькъан |archiveurl = |archivedate = }} == ТӀатовжамаш == {{Навигация |Викисловарь = Владикавказ }} * [https://www.vladikavkaz-osetia.ru/ Официальный сайт города] * [http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?doc_itself=&backlink=1&nd=138022822&page=1&rdk=0#I0 Устав муниципального образования город Владикавказ] * {{cite web |title = Сайт администрации города |url = http://vladikavkaz.osetia.ru/ |archive-url = https://web.archive.org/web/20090126013116/http://vladikavkaz.osetia.ru/ |archive-date = 2009-01-26 |url-status = dead }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20090126013116/http://vladikavkaz.osetia.ru/ |date=2009-01-26 }} * [http://nocss.ru/projects/24/soderj.php Старый Владикавказ. Историко-этнологическое исследование] {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20201130224214/http://nocss.ru/projects/24/soderj.php |date=2020-11-30 }} {{Библиоинформация}} {{Северная Осетия}} {{Населённые пункты на Тереке}} {{Города воинской славы}} {{Райцентры Северной Осетии}} [[ОагӀат:Буро]] [[ОагӀат:Пхьеш, йиллай XVIII бӏаьшера]] [[ОагӀат:Эрсечен республикий нанагӏалаш]] [[ОагӀат:Россе импере тӏема чӏоагӏаленаш]] [[ОагӀат:Кавказа лини]] [[ОагӀат:Тӏема сийлен пхьеш]] nck7ckgblz7s53mtgjccwo2821dfgqq 73946 73945 2026-04-05T10:09:37Z Коазой Рашид 1210 73946 wikitext text/x-wiki {{другие значения}} {{НП+Россия | статус = пхье | ингушское название = Буро | оригинальное название = {{lang-ru|Владикавказ}}, {{lang-os|Дзӕуджыхъӕу}} | изображение = View of Vladikavkaz.jpg | описание изображения = Буро тӀа [[Тийрк]]а йисте латтача [[Сунний маьждиг]]ах даьккха сурт | герб = Coat_of_arms_of_Vladikavkaz.png | описание герба = Буро герб | ширина герба = 120 | lat_deg = 43|lat_min = 01|lat_sec = 00 | lon_deg = 44|lon_min = 41|lon_sec = 00 | CoordScale = 150000 | регион = Северная Осетия | регион в таблице = ХӀирийче | вид района = Пхье округ | район = Буро | район в таблице = Владикавказ (городской округ){{!}}Буро | B в регион = нет | C в регион = нет | внутреннее деление = 4 шахьар | вид главы = Пхье́да́ | глава = Хадарцев Хазбе Махарбек | дата основания = [[1784|1784 шера]] | прежние имена = {{НП-ПН|1931|Буро, Владикавказ|1944|Орджоникидзе|1954|Дзауджикау|1990|Орджоникидзе}} | статус с = [[1860|1860 ш.]] денз | площадь = 291,61 | высота центра НП = 671 | климат = юкъара | население = {{ Население | Владикавказ | тс }} | год переписи = {{ Население | Владикавказ | г }} | плотность = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Население | Владикавказ | ч }} / 291.61 round 2 ) }} }} | национальный состав = [[осетины|хӀирий]], [[русские|эрсий]], [[армяне|эрмалой]], [[грузины|гуржий]], [[ингуши|гӀалгӀай]], [[азербайджанцы|гӀозлой]], [[украинцы|украинхой]], [[греки|яний]] | конфессиональный состав = [[православные|православни жӀаргахой]], [[мусульмане-сунниты|бусулбаш]] | этнохороним = бурохо, бурохой | часовой пояс = +3 | почтовый индекс = 362000 | почтовые индексы = 362ХХХ | телефонный код = 8672 | автомобильный код = 15 | цифровой идентификатор = 90401 | add1n = СовгӀаташ | add1 = {{орден Трудового Красного Знамени|тип=город}} }} '''Буро́''', е '''Буру''' ('''Buru''') ({{lang-ru|Владикавка́з}}, {{lang-os|Дзӕуджыхъӕу}}, {{lang-os-dig|Дзæуæгигъæу}}{{дехьавалар|цӀи}}) — [[Северный Кавказ|Даькъасте]] юккъе улла [[пхье]]. Карарча хана [[ХӀирийче]]н [[Столица|нанагӀала]] лоархӀаш я<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/docs/vladikavkaz/ |title=Официальное название на осетинском языке Дзӕуджыхъӕу |access-date=2017-04-17 |archive-date=2017-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170422131712/http://region15.ru/docs/vladikavkaz |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://vladikavkaz-osetia.ru/city/history.php |title=Владикавказ — столица Республики Северная Осетия — Алания |access-date=2012-05-28 |archive-date=2012-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120521140353/http://vladikavkaz-osetia.ru/city/history.php |url-status=live }}</ref>, [[Владикавказ (городской округ)|Пхьен округ Буро]] яха [[муниципальни кхоллам]] а хулаш. Амма Ӏоюллача хана [[Зовр-Ков]] яхача къаьнарча гӀалгӀай юрта йисте йилла я [[1784|1784 шера]]<ref>{{статья |автор=|заглавие= Торжество празднованiя 50-летия основанiя г. Владикавказа.|ссылка= https://ghalghay.com/2020/04/20/zaur/|язык= ru|издание= [[Терские ведомости|«Терские ведомости»]]|тип= газета|год= 1911|месяц= апреля|число= 5|том= |номер= 75|страницы= |doi= |issn=}} {{начало цитаты}}Сегодня мы празднуем 50-летие города Владикавказа. Раньше, на том месте, где ныне расположен г. Владикавказ, существовал '''ингушский''' аул '''Заур''', но в 1784 г., по распоряжению князя Потемкина, на месте, где существовал этот аул, для охранения Военно-Грузинской дороги, служившей единственным удобным путем для соединения с Закавказьем, была устроена крепость Владикавказ, а в 1785 г. по указу Императрицы Екатерины II, от 9 мая, в крепости была выстроена первая православная церковь. Как только была устроена эта крепость, часть осетинской народности спустилась с гор и поселилась у стен этой крепости, под защитою местных войск. Образовавшийся осетинский аул стал называться «Капкай», что в переводе на русский язык означает «Горные ворота».{{конец цитаты|источник=}}</ref>{{sfn|Терский календарь|1895|c=14}}<ref>{{статья |автор=|заглавие= Владикавказъ. 31 марта |ссылка= https://ghalghay.com/2020/04/20/zaur-kov-3/|язык= ru|издание= [[Терские ведомости|«Терские ведомости»]]|тип= газета|год= 1911|месяц= марта|число= 31|том= |номер= 71|страницы= |doi= |issn=}}</ref>{{sfn|Далгат|2008|с=[https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004158493?page=55&rotate=0&theme=white 50], [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004158493?page=74&rotate=0&theme=white 69]}}. Цу хана денз [[1934|1934 шерага]] кхаччалца Буро [[ГӀалгӀайче]]н экономикайи, политикайи, культурайи юкъарче хиннай. Тахан гӀалгӀаша лелаеш хинна пхьен тархьара юкъ региона лоадам болча товшхала тӀехьален объектех лаьрхӀа я<ref name="okn.alania.gov.ru">[https://okn.alania.gov.ru/news/2050 Состоялось очередное заседание Общественного совета по культурному наследию при Комитете по охране и использованию объектов культурного наследия РСО-Алания]</ref>. == ЦӀи == [[Пхье]]н хьалхара цӀи ''[[Зовр-Ков]]'' хиннай: ''Зовр'' яхaча гӀалгӀачун цӀерагӀа я оал из{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}, вешта ''[[Зовр-Ков|Зоврков]]'' гӀалгӀаша ха дергдолаш йийхка моттигаш я а оал. [[ХӀирий мотт|ХӀирий меттала]] {{lang-os|Дзӕуджыхъӕу}} {{Audio|Dzæudžyqæu.oga|}}, {{lang-os-dig|Дзæуæгигъæу}} аьнна дӀаяхай из цӀи, [[черсий мотт|черсий меттала]] — ''Зожикъоу'' аьнна яхай{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}, эрсий меттала — ''Заурово''. ''Зовра-Ков'' яха юрт уллача метте, Владикавказ («Кавказа́ доал де») яxa цӀи а тилла, тӀема чӀоагӀле-гӀап хьалъяьча хана цох ''Буро''{{sfn|Бекова, Дударов, Илиева, Мальсагова|2009|с=191}}{{sfn|Барахоева, Кодзоев, Хайрова|2016|с=21}}{{sfn|Кодзоев|2021|с=52}}{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021|с=35}}{{sfn|Гальченко|1975|c=44}}, е ''Буру''{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|page=28|loc=с. 28 («[[Власть труда (газета, Владикавказ)|Власть труда]]» : [[газета]] / орган Владикавказского окружного комитета ВКП(б), Исполнительного комитета и Совета профсоюзов. Владикавказ, 1931, 4 сентября)}}{{sfn|История Ингушетии|2013|с=20}}{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}{{sfn|Евдокимов|2006}} (''Buru''{{sfn|M. n.|1923|loc=беттагарг}}{{sfn|Мальсагов|1925|с=181}}{{sfn|Ужахов|1927|с=32}}) аьннад гӀалгӀаша, из доагӀаш да гергача тӀема чӀоагӀленех гӀалгӀаша хьалха бур оалаш хилара тӀара. Бур яxa дош герга яхача деша маӀан долаш хиннад цу хана гӀалгӀай меттала. [[Буроче]], [[БурокӀалхе]], [[Бура-боарз]] яхаш моттигаш я [[ГӀалгӀайче|ГӀалгӀай мехка]]. Цу моттигашка герга тӀема чӀоагӀленаш-гӀапаш хиларах техка цӀераш я уж{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}, вешта хӀанз гӀапков яхача деша синоним я из а оал{{sfn|Куркиев|1979|с=234}}. [[Файл:The plan of the fortress Vladikavkaz and the Ingush village of Zaur (1784).jpg|мини|[[Зовр-Ков]]и [[Буро (гӀапков)|Буро-гӀапкови]] обер-квартирмейстер волча Иоганн Фохта [[мехкасурт]]а тӀа, 1784-гӀа шу]] 1931-ча шера ГӀалгӀай облисполкома хьехарца Бурох эрсий меттала ''Орджоникидзе'' аьнна цӀи тиллай советий политикани тӀемани къахьегамхо хиннача [[Орджоникидзе, Серго|Серго Эржакинеза (Орджоникидзе)]] хьамарагӀа{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|c=30}} — [[Гражданская война в России|БӀорахой тӀема]] хана регионе советий Ӏаьдал оттадеш хиннав из{{sfn|Поспелов|2008|c=141}}. 1944-ча шера пхьенах ''Дзауджикау'' аьнна цӀи тиллай{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|c=28 {{Цитата|Переименование г. Орджоникидзе в город Дзауджикау — событие большой исторической важности. Оно является результатом неуклонного, последовательного осуществления Коммунистической партией и Советским правительством ленинско-сталинской национальной политики… Переименование отвечает культурным и экономическим интересам осетинского народа. В этом акте видна личная забота Сталина об осетинском народе, его настоящем и будущем.|автор=Газета «Социалистическая Осетия», 1944 г., 1 марта.}}}}, тӀаккха 1954-ча шера — юха ''Орджоникидзе''{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|c=29 {{Цитата|Трудящиеся Северной Осетии с глубокой радостью, удовлетворением встретили Указ о переименовании города Дзауджикау в город Орджоникидзе, отвечающий их воле и чаяниям… Серго беспощадно громил врагов партии и Советского государства — меньшевиков, эсеров, троцкистов, бухаринцев, буржуазных националистов, питал политическое недоверие к злейшему врагу партии и народа Берия… Установлено, что переименование города Орджоникидзе в город Дзауджикау также связано с враждебными действиями Берия и его банды…|автор=Газета «Социалистическая Осетия», 1954 г., 26 февраля.}}}}. 1990-ча шера официально пхьен ши цӀи тиллай: ''Владикавказ'' эрсий метталеи, ''Дзауджикау'' хӀирий метталеи{{sfn|Поспелов|2008|c=141}}. == Физикан-географе экам == === Географецара хьал === Лоамашкара [[Тийрк]] юкъарадоаллача, [[шаьраче|шаьрача метте]] улл Буро. Цхьан оагӀорахьара [[Маьтлоам]]и воккха оагӀорахьара [[Бешлоам]]и лакхера ІотӀахьеж цунна, гонахьа яда гӀaлгӀй къаьна юрташ{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}. Тийрк пхье юккъе гӀолла дода, пхьегара [[ДӀаараяла чӀож]]е 30 км я. Буро тӀара болалуш ба [[Военно-Грузинская дорога|ГӀалгӀай (ТӀема-Гуржий) никъ]]. {{Соседние города | город = Владикавказа | источник = <ref name="trans">{{Cite web |url=https://maintransport.ru/distance |title=База расстояний между городами России на машине<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2024-05-08 |archive-date=2023-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032304/https://maintransport.ru/distance |url-status=live }}</ref> | северо-запад = [[Нальчик]] ~ 117 км<br>[[Ставрополь]] ~ 378 км | север = [[Элиста]] ~ 491 км<br>[[Волгоград]] ~ 784 км | северо-восток = [[Астрахань]] ~ 583 км | запад = {{Флаг Абхазии}} [[Сухум]] ~ 571 км | восток = [[Назрань]] ~ 27 км<br>[[Грозный]] ~ 113 км<br>[[Хасавюрт]] ~ 192 км<br>[[Махачкала]] ~ 274 км | юго-запад = {{Флаг Южной Осетии}} [[Цхинвал]] ~ 167 км | юг = {{Флаг Грузии}} [[Тбилиси]] ~ 196 км<br>{{Флаг Армении}} [[Ереван]] ~ 470 км | юго-восток = {{Флаг Азербайджана}} [[Баку]] ~ 648 км }} === Мехкал === Мехкалца дола бехкамаш: лоамаш юхе хиларах ӀокӀаьдбаь бола гӀаьххьа мехкала оаса. Ӏа кӀаьда да, ахка дӀаьха да йокъал отташ а доацаш, дукхагӀча даькъе къахь отташ а дац. Наджгоанцхой бетта юкъера шелал −1,9 °C я. КӀимарса бетта юкъера йӀовхал +20,7 °C я. 2010-ча шера оагӀой бетта 5-ча дийнахьа Буро тӀа Эрсечен Ӏан температуран йизза максимум лаьцай — фо +27,1 °C кхаччалца дӀоахденна хиннад. {{Климат города |Город_род = Бурон |Источник = [http://www.pogoda.ru.net/climate/37228.htm «Погода и Климат»] | Янв_ср = -1.9 | Янв_ср_осад= 31 | Фев_ср = -1.7 | Фев_ср_осад= 34 | Мар_ср = 3.0 | Мар_ср_осад= 53 | Апр_ср = 9.6 | Апр_ср_осад= 87 | Май_ср = 14.1 | Май_ср_осад= 96 | Июн_ср = 18.1 | Июн_ср_осад= 100 | Июл_ср = 20.7 | Июл_ср_осад= 113 | Авг_ср = 20.2 | Авг_ср_осад= 93 | Сен_ср = 15.6 | Сен_ср_осад= 74 | Окт_ср = 9.9 | Окт_ср_осад= 58 | Ноя_ср = 3.7 | Ноя_ср_осад= 46 | Дек_ср = -0.6 | Дек_ср_осад= 33 | Год_ср = 9.2 | Год_ср_осад= 883 | Янв_ср_мин = -5.6 | Янв_ср_макс= 3.3 | Фев_ср_мин = -5.6 | Фев_ср_макс= 3.6 | Мар_ср_мин = -0.8 | Мар_ср_макс= 8.1 | Апр_ср_мин = 5.1 | Апр_ср_макс= 15.2 | Май_ср_мин = 9.6 | Май_ср_макс= 19.7 | Июн_ср_мин = 13.5 | Июн_ср_макс= 23.7 | Июл_ср_мин = 16.1 | Июл_ср_макс= 26.2 | Авг_ср_мин = 15.7 | Авг_ср_макс= 25.7 | Сен_ср_мин = 11.2 | Сен_ср_макс= 21.3 | Окт_ср_мин = 5.8 | Окт_ср_макс= 15.4 | Ноя_ср_мин = 0.2 | Ноя_ср_макс= 8.7 | Дек_ср_мин = -4.2 | Дек_ср_макс= 4.6 | Год_ср_мин = 5.1 | Год_ср_макс= 14.6 | Янв_а_мин = -27.2 | Янв_а_макс=21.1 | Фев_а_мин = -27.8 | Фев_а_макс=23.0 | Мар_а_мин = -22.5 | Мар_а_макс=30.3 | Апр_а_мин = -10.2 | Апр_а_макс=34.0 | Май_а_мин = -2.8 | Май_а_макс=35.0 | Июн_а_мин = 2.2 | Июн_а_макс=38.0 | Июл_а_мин = 6.4 | Июл_а_макс=37.5 | Авг_а_мин = 6.0 | Авг_а_макс=39.2 | Сен_а_мин = 0.0 | Сен_а_макс=38.2 | Окт_а_мин = -10.0 | Окт_а_макс=33.5 | Ноя_а_мин = -23.1 | Ноя_а_макс=28.7 | Дек_а_мин = -25.0 | Дек_а_макс=27.1 | Год_а_мин = -27.8 | Год_а_макс=39.2 | }} {{Климат города |Город_род = 2011—2020-ча шерий мура Бурон |Источник = [https://www.weatheronline.co.uk/weather/maps/city?FMM=1&FYY=2011&LMM=12&LYY=2020&WMO=37228&CONT=euro&REGION=0006&LAND=RS&ART=TEM&R=0&NOREGION=1&LEVEL=162&LANG=en&MOD=tab www.weatheronline.co.uk] | Янв_ср = -0.7 | Янв_ср_осад= | Фев_ср = -0.6 | Фев_ср_осад= | Мар_ср = 4.7 | Мар_ср_осад= | Апр_ср = 10.3 | Апр_ср_осад= | Май_ср = 16.0 | Май_ср_осад= | Июн_ср = 20.3 | Июн_ср_осад= | Июл_ср = 22.5 | Июл_ср_осад= | Авг_ср = 21.2 | Авг_ср_осад= | Сен_ср = 17.6 | Сен_ср_осад= | Окт_ср = 12.4 | Окт_ср_осад= | Ноя_ср = 3.4 | Ноя_ср_осад= | Дек_ср = 1.4 | Дек_ср_осад= | Год_ср = 10.7 | Год_ср_осад= | Янв_ср_мин = -4.5 | Янв_ср_макс=3.0 | Фев_ср_мин = -4.2 | Фев_ср_макс=3.5 | Мар_ср_мин = 0.5 | Мар_ср_макс=8.7 | Апр_ср_мин = 5.0 | Апр_ср_макс=15.5 | Май_ср_мин = 11.1 | Май_ср_макс=21.0 | Июн_ср_мин = 15.0 | Июн_ср_макс=25.7 | Июл_ср_мин = 17.5 | Июл_ср_макс=27.4 | Авг_ср_мин = 16.3 | Авг_ср_макс=26.2 | Сен_ср_мин = 12.1 | Сен_ср_макс=22.8 | Окт_ср_мин = 6.2 | Окт_ср_макс=18.0 | Ноя_ср_мин = -0.3 | Ноя_ср_макс=7.4 | Дек_ср_мин = -3.0 | Дек_ср_макс=5.5 | Год_ср_мин = 6.0 | Год_ср_макс=15.4 | Янв_а_макс = | Янв_а_мин= | Фев_а_макс = | Фев_а_мин= | Мар_а_макс = | Мар_а_мин= | Апр_а_макс = | Апр_а_мин= | Май_а_макс = | Май_а_мин= | Июн_а_макс = | Июн_а_мин= | Июл_а_макс = | Июл_а_мин= | Авг_а_макс = | Авг_а_мин= | Сен_а_макс = | Сен_а_мин= | Окт_а_макс = | Окт_а_мин= | Ноя_а_макс = | Ноя_а_мин= | Дек_а_макс = | Дек_а_мин= | Год_а_макс = | Год_а_мин= | }} === Сахьата оаса === {{ЧасовойПоясОбъекта/MSK|Объект=Владикавказ}} Лелаеш йолча ха́нагеи географецарча [[Долгота|йӀоахалгеи]] хьежжа<ref>{{cite web|url=https://dateandtime.info/ru/city.php?id=473249|title=Время во Владикавказе, Республика Северная Осетия - Алания, Россия. Сколько сейчас времени во Владикавказе|publisher=dateandtime.info|lang=ru|access-date=2017-10-19|archive-date=2017-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019112234/http://dateandtime.info/ru/city.php?id=473249|url-status=live}}</ref> Буро тӀа юкъера маьлха [[делкъе]] 12:01 яьлча хул. === Гонахьаре бӀехъяр === «Электроцинкеи»<ref>{{Cite web |url=http://electrozink.ugmk.com/ru/ |title=ОАО «Электроцинк» |access-date=2009-12-25 |archive-date=2019-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015042322/http://electrozink.ugmk.com/ru/ |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20191015042322/http://electrozink.ugmk.com/ru/ |date=2019-10-15 }}</ref> кхыча заводашка хӀама хьаярах цхьаццайола экологецара проблемаш хул. Саьнгала цӀалха цеха отделе проблемаш хиларах тӀехар-Ӏенагахьа саьнгалашхеи саьнгалеи газ хьайоалл. Геттара дукха уж газаш арахецар 2003-ча шера хиннад<ref name="Felix01">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=PCqhzQ0Rkzk|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 1/3)|publisher=Феликс Цоков|date=|access-date=2009-12-18|archive-date=2013-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731174357/http://www.youtube.com/watch?v=PCqhzQ0Rkzk|url-status=live}}</ref><ref name="Felix02">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KrY_LOrnZsk|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 2/3)|publisher=Феликс Цоков|date=|access-date=2009-12-18|archive-date=2013-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731182237/http://www.youtube.com/watch?v=KrY_LOrnZsk&feature=related|url-status=live}}</ref><ref name="Felix03">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=5SvyiVLEYDc|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 3/3)|publisher=Феликс Цоков|date=|access-date=2009-12-18|archive-date=2013-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726214842/http://www.youtube.com/watch?v=5SvyiVLEYDc&feature=related|url-status=live}}</ref>. Дукха газаш арахецай 2009-ча шера ардара бетта 5-ча дийнахьа. Газаш арахецара бахьан адам хиннад — персонало ший болх цхьан кога тӀа оттабаь хиннабац производство ремонт яьчул тӀехьагӀа юха дӀахецача хана, иштта кулгалхоша а лерттӀа йоакхо яьяц, ремонта дикал а хиннаяц. Экологаша хьаяхачох, саьнгала диоксидах оттаяь нормативаш пхезза чӀоагӀагӀа тӀех хиннай, саьнгала триоксидах — 196,6-за чӀоагӀагӀа<ref>{{cite web |url = http://www.ossetia.ru/top/elektrozink |title = Ossetia.ru: «Электроцинк» оштрафован на 70 тыс. руб. за выбросы… |archive-url = https://web.archive.org/web/20091028023850/http://www.ossetia.ru/top/elektrozink |archive-date = 2009-10-28 }}</ref>. 28 октября 2009 года в городе прошли массовые протесты<ref>[{{Cite web |url=http://newsru.com/russia/28oct2009/vlad_zavod.html |title=Newsru.com: Жители Владикавказа устроили стихийную акцию против удушающих выбросов с завода «Электроцинк» |access-date=2009-12-25 |archive-date=2019-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011184035/https://www.newsru.com/russia/28oct2009/vlad_zavod.html |url-status=live }} Newsru.com: Жители Владикавказа устроили{{когда}} стихийную акцию против удушающих выбросов с завода «Электроцинк»]</ref>. ХӀирий къаьй Эрсечен Паччахьалкхен Дума хаттар хьалчудахьа кийча хиннаб<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/main/2009/11/05/02-51/ |title=Депутат Госдумы Арсен Фадзаев пригрозил «Электроцинку» вынести проблему вредных выбросов на уровень Госдумы |access-date=2009-12-25 |archive-date=2013-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130624232941/http://region15.ru/news/main/2009/11/05/02-51/ |url-status=live }}</ref>. 2018-ча шера ардара бетта Электроцинке чӀоагӀа цӀи яьнна хиннай<ref>{{Cite web |url=https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 |title=Пожар на Электроцинке |access-date=2018-11-05 |archive-date=2019-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011184026/https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 |url-status=dead }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20191011184026/https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 |date=2019-10-11 }}</ref>, электролитий цех яьгай, цӀи яьннача хана фе хьалдахад саьнгали, мышьяки, саьнгала цӀалха Ӏии, кхыйола дохьаш дола газаши. Бахархой юккъерча майдан тӀа арабаьннаб укх сахьате завод дӀакъовлар а дӀадехаш, цул тӀехьагӀа арабаьннарашца ХӀирийчен мехкдас къамаьл даьд, цига завод дӀакъовларах хоржамаш дайтаргда аьнна хиннад цо. Юххера Мехка Халкъа гулламо массане цхьана барт а тайна завод дӀакъовларах кхадж тессаб. == Тархьар == === Буро гӀапков === [[Файл:AFRE Vladikavkaz.jpg|300px|thumb|Бурон мехкасурт. 1830-гӀа сурташ<ref>«Атлас крепостей Российской империи» — СПб., 1830-е годы.</ref>]] {{основная статья|Буро (гӀапков)}} Пхье 1784-ча шера йиллай [[Дарьяльское ущелье|ДӀаараяла чӀоже]] хьалчуводача доалла [[Эрсий импери|эрсий]] [[гӀапков]] цо хургдолаш. Юллача хана [[гӀалгӀай]] юрт хиннача [[Зовр-Ков]]на йисте{{sfn|Поспелов|2008|c=141|quote=Весной 1784 г. при ингуш. д. 3ауре основана крепость Владикавказ}}{{sfn|Ракович|1913|c=5: {{Цитата|«...на том месте, где стояло селение Зауръ, была воздвигнута русскими сильная Владикавказская крепость...<br>В некоторых печатных источниках говорится, что Владикавказская крепость была построена на месте осетинского селения Капъ-Кой. Это не так. Правый берег Терека принадлежал, какъ это мы видели ингушамъ и кистамъ; не могли осетины на чужой земле враждебных имъ племен иметь свой аулъ; наконец своим наименованіем Владикавказа Дзауджи-Кау, осетины подтверждаютъ это мненіе, т. к. Дзауагъ — есть имя собственное Зауръ, а Кау — значитъ селеніе; иначе — селеніе Заура».}}}} Буро гӀапков диллар Эрсече [[Гуржехье]]нна гаргаяхара заманца нийсденнад. 1783-ча шера кӀимарса бетта 24-ча дийнахьа [[Георгиевск|Георгиевска гӀапковна]] чу [[Георгиевский трактат|Гуржехье Эрсечен йоакхонна кӀалъяхарах йола тракта́т язъяьй]]. Из хиллам бахьан долаш хьалхадаьккхачох хиннад [[Кавказская линия|Кавказерча чӀоагӀалений зӀанара]] [[Кавказдехье]]нца аттеи тешаме маьршеи бола никъ хьавӀаштӀехьабаккхар. Из уйла а йолаш Маздака́ юкъе́и [[Керттера Кавказа дукъ|Керттерча Кавказа дукъа]] кӀалхенна юкъе́и 1784-ча шера массехк [[чӀоагӀале]] йиллай, царех эггара [[зӀилбухе]]гӀа яр Буро хиннай{{sfn|Ракович|1913|c=5}}. 1784-ча шера тушола бетта 10-ча дийнахьа [[гӀашлой]] 3 батальони, гӀазкхий 6 [[бӀаьр]и, 8 [[йоккха топ]]и юкъе йола эрсий [[бӀу]]н тоаба [[Тийрк]]а аьтта оагӀорахьа а яьнна гӀалгӀай Зовр-Ковна [[Опушка|хьун петараш]] йолча тӀема [[туп]] а яь Ӏоэттай. ШоллагӀча дийнахьа Зовр-Коареи, юхерча юрташкареи ([[Тоти]], [[Темаркъий-Ков]]) [[къаь]]й хьабаьхка хиннаб. Тоабан [[баьчча]] вола Толмачёв II-вар сарахьа гӀалгӀаша [[ГӀуданта гӀала|ГӀуданта-ГӀалий]] чу [[хьоашал]]гӀа вехав. Цига гӀалий тӀа хьал тӀа а ваьнна, ший штабаца гонахьенга хьежав из, цига гӀапков мичахьа дича бакъахьа да а лаьрхӀад цо<ref>{{статья|автор=Бывалый |язык=ru|издание=[[Терские ведомости]]|тип=газета|год=1911|месяц=03|число=31|номер=71|страницы=|ref=Терские ведомости}}</ref>. 1784-ча шера бекарга бетта 25-ча дийнахьа инарал-поручик [[Потёмкин, Павел Сергеевич|П. С. Потёмкин]] Буро гӀапков дилларах йолча рапорта чу хоам беш хиннав: {{начало цитаты}} «Лоам хьалчуводаш се хьажа а хьажа аз белгалъяьккхача метте гӀапков диллар яздаьд аз Владикавказ цӀи а йолаш». {{oq|ru|«При входе гор предписал я основать крепость на назначенном по обозрению моему месте под именем Владикавказ».}} {{Конец цитаты|цитаты={{sfn|История Владикавказа|1991|c=15 (ЦГВИА, ф.52, оп.1/194, л.331, ч.4, л.21.)}}}} 1784-ча шера маьтсела бетта 6-ча дийнахьа Буро йилларах [[Екатерина II]]-чун амар арадаьннад, цул тӀехьагӀа Бурон гӀапков [[супа]]дерзадьд. ГӀапков диллача хана кхы мел йола чӀоагӀаленаш мо Эрсеченнеи Гуржехьеннеи юкъерча наькъ тӀара [[зоврков]] хила дезаш хиннад цох. Цу шера гӀапковна чу 12 йоккха топ оттаяьй{{sfn|Ракович|1913|c=5—6}}. Екатерина II-чо 1785-ча шера маьтсела бетта 9-ча дийнахьа Саратовеи Кавказеи инарал-губерантор волча П. Потёмкина цӀерагӀа амар даьд: «Кавказа лоам хьалчуводаш хьалдеттача гӀапковна чу вай [[Православхой]] законагӀа дола [[киназ]] хьалдоттар могаду оах, цох а из хозъярах а [[ГӀизлар (ДаьгӀасте)|ГӀизларе]] гӀумкийи кхы къамаши хьастара́ лаьрхӀача суммех диса́р дӀатӀадахийта; цунца цхьана бӀарг а лакха киназа чуреи гӀапковна чуреи дина на́ха цигарча къамашта готто ергйоацаши, низ бергбоацаши». 1804-ча шера гӀапков лорадергдолаш Бурон гарнизона батальон хьавӀашагӀъеллай, цун [[хьовда]] цунца цхьана гӀапковна комендант а хиннав. Цу хана денз Кавказерча чӀоагӀалений зӀы Гуржехьенца вӀашагӀтесса маьрша наькъаш тӀа гӀолла. 1826-ча шера гӀапковна ши бастиони кхо ахбастиони хиннай. ГӀинбухерча оагӀон бастионаш [[Маздак]]еи Бурони цӀераш йолаш хиннай. Малхбоалехьарча оагӀорахьа Самукъеи ({{lang-ru|Весёлый}} Арени ({{lang-ru|Полевой}}) ахбастионаш хиннай, зӀилбухерча оагӀорахьа — [[Каьлаке]]н ({{lang-ru|Тифлисский}}. ГӀапков (буро) таханарча Буро пхьен [[тархьар]]а [[юкъ]] йолча яьллай. Таханарча гӀишлонашка йиллача, цун моттиг ХӀирийчен Доалчен цӀенцеи, № 5 йолча ишколацеи, Пушкина скверацеи, Мукъален майданцеи, царна хьатӀая́дача урамашцеи къоастаю. [[Файл:Александровский проспект, Владикавказ.png|300px|мини|XX-гӀа бӀаьшу долалуш хьатӀаяьккха Александра проспекти (тахан Мира проспект я) [[памятник Архипу Осипову|Осипов Архипа́ дегӀа сийленги]]]] ГӀа́па́ юха адам дукхагӀа да́ха ха́рцеи, нах бебарцеи цхьацца базар хьавӀаштӀехьаяла йолаенна хиннай укх метте, цудухьа базархой а Ӏочуаха болабеннаб. Кастта Бурон куц-сибат тоадала доладеннад: [[эпсар]]ийи, [[таьргхо]]йи хоза цӀенош хьахиннад укхаза. [[Эрсий-кавказхой тӀом|Лоамарошца тӀом]] беча юкъа́ гӀапков массехказза юхадеттад. 1858-ча шера Бурон гонахьа [[гӀап]] хьалъяьй топий Ӏургаши, гӀалаши йоахкаш. ГӀапковна чу йоаллаш хиннай [[Бурон округ]]еи, Кавказерча чӀоагӀален зӀанара аьрдачени урхале. 1860-ча шера тушола бетта 31-ча дийнахьа, Эрсий-кавказхой тӀом мишта чакхбергба ховш хиннача хана, Буронна пхьен статус еннай, дукха ха ялалехьа 1863-ча шера хьаяьча [[Терская область|Тийрка областа]] административни юкъ хиннай цох. Уккхаза хиннай [[Терские казаки|Тийрка гӀазкхий бӀун]] Амар деча атамана канцеляри. Пхье сиха дегӀаяра бахьанех хиннад иштта 1875-ча шера из [[Владикавказская железная дорога|аьшкнаькъаца]] [[Тана-тӀара-Ростов|Та́на́-тӀарча-Ростоваца]] хьахоттар. 1918-ча шера маьцхали бетта [[Бичерахов, Георгий Фёдорович|Георгий Бичерахов]] хьалха а волаш бичераховций тоаба [[Битва за Владикавказ (1918)|Буро тӀа хьалчуийккхай]]. КӀайчарнеи цӀечарнеи юкъера тӀом 11 дийнахьа баьб<ref>{{Книга|заглавие=Осетины|ответственный=отв. ред. З. Б. Цаллагова, Л. А. Чибиров|год=2015|язык=ru|место=Москва|издательство=Российская академия наук и издательство «Наука», Серия «Народы и культуры»|страницы=89|страниц=605|isbn=978-5-02-039155-0}}</ref><ref>{{Книга|автор=Зинаида Орджоникидзе|заглавие=Путь Большевика|ответственный=под ред. И. Разгона|год=1938|язык=ru|место=Москва|издательство=Государственное издательство «история гражданской войны»|страницы=36|страниц=56}}</ref>. 1919-ча шера саькура бетта Буро тӀа [[Деникин, Антон Иванович|А. Деникина]] инарала [[Добровольческая армия|ЛоӀамхой эскар]] Ӏочуденад, пхьенна доал де [[Вооружённые силы Юга России|Эрсечен ЗӀилбухен Герзе дола Низаш]] эттад. ТӀехьагӀа пхье Буро тӀара подпольни комитет къахьега йолаеннай, цо большевистийи подпольегеи партизаний тоабашкеи болх барттайна байташ хиннаб. 1920-ча шера тушола бетта 21-ча деннеи 22-ча деннеи юкъерча бийсан цӀебарий бӀу юха Кавказе хьагучабаьннача хана подпольес гӀовттам айбаьб, гӀайттача юкъа пошти, телеграфи, фозгалеи, керттера промышленноста предприятеши дӀалаьцай, ши бронь йола цӀермашен а хьаяьккхай. ГӀовттамхой оагӀув лаьцаб гарнизона цхьан даькъо а. Тушола бетта 24-ча дийнахьа пхьен доал Совета кара кхаьчад, дукха ха ялалехь цӀебарий регулярни доакъоша дӀалаьцай пхье<ref>Героическое подполье. В тылу деникинской армии. Воспоминания. {{М.}}, [[Политиздат]], 1975. Стр. 39-40</ref>. ; ГӀапковна диса́ доакъош * Эрмалой урама тӀа, 21-гӀа цӀа дӀалоацаш дола [[Казарма Владикавказского гарнизона и участок примыкающей крепостной стены|Бурон гарнизона Ӏери хьатӀалаттача гӀапа дакъеи]] (товшхала тӀехьален объект). === Советий зама === [[Файл:1960 CPA 2428.jpg|мини|СССР пошта марка, 1960-гӀа шу. ХӀирий АССР. Орджоникидзе, Чкалова урам]] Советий Ӏаьдал отталца пхье Россе импере [[Терская область|Тийрка областа]] административни юкъ хиннай. 1921-ча шера наджгоанцхой бетта 20-ча денгара денз 1924-ча шера лайчилла бетта 7-ча денга кхаччалца Буро [[Горская Автономная Советская Социалистическая Республика|Лоамарой АССР]] нанагӀала хиннай. 1924-гӀа шу хьатӀаденача хана Лоамарой АССР лоаттаме ХӀирийчеи ГӀалгӀайчеи мара йисаяц. Лоамарой АССР юххера дӀаяьккхачул тӀехьагӀа [[ХӀирий автономе область|ХӀирийи]] [[ГӀалгӀай автономе область|ГӀалгӀайи автономе областаш]] хьаяьй — Буро шинна а областа нанагӀала я аьнна дӀакхайкаяьй автономи йолча пхье статус а йолаш. 1934-ча шера наджгоанцхой бетта 15-ча дийнахьа ВЦИК-а чӀоагӀамца пхьех [[Северо-Осетинская автономная область|ХӀирий автономе областа]] нанагӀала яьй, тӀаккха [[ГӀалгӀай автономе область]] [[Нохчий автономе область|Нохчийчунца]] цхьан а теха, [[Чечено-Ингушская автономная область|Нохч-ГӀалгӀай автономе область]] хьаяьй. [[ШоллагӀа дунен тӀом]] хиннача хана немций пхьенна хьатӀабаьхка хиннаб, пхье хьайоаккхаргйолаш чӀоагӀа низ гулбаь хиннаб цо. Немций бӀун тоаба пхье йолча хьатӀайоагӀача хана юхасоца а яь, йохаяьй 1942-ча шера лайчилла бетта, из деррига [[Нальчикско-Орджоникидзевская операция|Нальчика-Орджоникидзен операци]] йодаш хьадаь хиннад. ТӀом бодача юкъа́ 30 жзар Бурохочо майдилги ордени яьккхай. Пхьера хьаваьнна хиннав [[Герой Советского Союза|Советий Союза 22 турпали]], 11 инарали. 1984-ча шера [[Президиум Верховного Совета СССР|СССР Лакхехьарча Совета Президиума]] амарца «Пхьен къахьегамхоша юртбоахами товшхали йотташ даьхача толамехи, революце боламгахьеи, Сийлахь-Боккхача Даьймехка тӀема шерашка немций-фашистий гӀаьрхошта духьале еши цар карагӀдаьннар теркал а даь, иштта йилла́ 200 бӀаь шу дизарах а», пхьенна [[Орден Трудового Красного Знамени|Къахьегама ЦӀе Байракха Орден]] еннай<ref>[https://osetia.kvaisa.ru/1-rubriki/06-den-kalendarya/vyrazili-samuyu-glubokuyu-blagodarnost-rodnoj-kommunisticheskoj-partii-i-sovetskomu-pravitelstvu/ Выразили «самую глубокую благодарность родной Коммунистической партии и Советскому правительству»]</ref>, тӀаккха 2007-ча шера ардара бетта 8-ча дийнахьа Россе Федераце Президента амарца Буронна «[[Город воинской славы|ТӀема сийлен гӀала]]» яха сийлахьа цӀи еннай. 1990-ча шера кӀимарса бетта 20-ча дийнахьа [[Верховный Совет РСФСР|РСФСР Лакхехьарча Совета]] Президиума амарца Орджоникидзе яхаш цӀи хинначара эрсий меттала тархьаре хинна ''Владикавказ'' яха цӀи меттаоттаяьй. === ХӀанзара ха === [[Файл:Владикавказ. Угол пр.Мира и Гоголя.jpg|thumb|right|350px|Буро. Миреи Горькеи проспекташ къастача]] [[COVID-19]] да́ржаргдоацаш ХӀирийчен доазон тӀа оттаяь [[халбате]]н [[раж]] йоха а яь 2020-ча шера бекарга бетта Буро тӀа эзараш ара а баьнна [[Площадь Свободы (Владикавказ)|Мукъален майдан]] тӀа [[Протест во Владикавказе 20 апреля 2020 года|гулбеннаб]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/politics/20/04/2020/5e9d7d7f9a79474e90066397 |title=В столице Северной Осетии люди вышли на сход из-за режима самоизоляции |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810032018/https://www.rbc.ru/politics/20/04/2020/5e9d7d7f9a79474e90066397 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mk.ru/politics/2020/04/20/besporyadki-vo-vladikavkaze-tysyachi-lyudey-sorvali-samoizolyaciyu-pod-rukovodstvom-pevca.html |title=Беспорядки во Владикавказе: тысячи людей сорвали самоизоляцию под руководством певца |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420210021/https://www.mk.ru/politics/2020/04/20/besporyadki-vo-vladikavkaze-tysyachi-lyudey-sorvali-samoizolyaciyu-pod-rukovodstvom-pevca.html |url-status=live }}</ref>. Акце 69 саг лаьцав<ref>{{Cite web |url=https://mbk-news.appspot.com/news/posle-protesta/ |title=После протеста во Владикавказе власти Северной Осетии начали выплаты потерявшим доход из-за «самоизоляции» |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517143552/https://mbk-news.appspot.com/news/posle-protesta/ |url-status=live }}</ref>. Ленинеи, Советийи, Промышленнии шахьарий кхелаша 46 сага́ 3-гара 15-га кхаччалца ди ха техай<ref>{{Cite web |url=https://novayagazeta.ru/news/2020/04/23/160946-vo-vladikavkaze-arestovali-uzhe-46-uchastnikov-narodnogo-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |title=Общее число арестованных участников митинга во Владикавказе увеличилось до 46 |access-date=2020-04-23 |archive-date=2020-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502063237/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/23/160946-vo-vladikavkaze-arestovali-uzhe-46-uchastnikov-narodnogo-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20200502063237/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/23/160946-vo-vladikavkaze-arestovali-uzhe-46-uchastnikov-narodnogo-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |date=2020-05-02 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://novayagazeta.ru/news/2020/04/21/160908-vo-vladikavkaze-arestovali-14-uchastnikov-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |title=Во Владикавказе арестовали 14 участников схода против режима самоизоляции |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425204304/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/21/160908-vo-vladikavkaze-arestovali-14-uchastnikov-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20200425204304/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/21/160908-vo-vladikavkaze-arestovali-14-uchastnikov-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |date=2020-04-25 }}</ref>. == Бахархой == === Бахархой шерашка гӀолла === {{ Население | Владикавказ | Столбцов=11 }} {{ Население | Владикавказ | график }} === Кхалнахи маӀа нахи цар яьнна хаи === [[Всероссийская перепись населения (2010)|2010-ча шера ерригроссе хьисап деш нах дӀаязбаьчох]] (пхье хьисапе юрт [[Заводской (Северная Осетия)|Заводской]])<ref>{{cite web|url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/459d58804f0a5ee0bc4abc22524f7e0f/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+2.+%D0%92%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%B2+%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5.zip|title=Том 2. Возрастно-половой состав и состояние в браке|access-date=2019-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075738/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/459d58804f0a5ee0bc4abc22524f7e0f/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+2.+%D0%92%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%B2+%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5.zip|archive-date=2016-03-04|url-status=dead}} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20160304075738/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/459d58804f0a5ee0bc4abc22524f7e0f/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+2.+%D0%92%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%B2+%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5.zip |date=2016-03-04 }}</ref>: {|class="standard sortable" |- !Яьнна ха !МаӀа нах, <br>саг !Кхалнах, <br>саг !Еррига дукхал, <br>саг !Берригача бахархоех <br>дакъа, % |- | align="center"| 0 — 14 шу | align="right" | 28 929 | align="right" | 28 008 | align="right" | 56 937 | align="right" | 17,33 % |- | align="center"| 15 — 59 шу | align="right" | 99 687 | align="right" | 112 880 | align="right" | 212 567 | align="right" | 64,71 % |- | align="center"| 60 шерал тӀех | align="right" | 20 703 | align="right" | 38 278 | align="right" | 58 981 | align="right" | 17,96 % |- | align="center"| Веррига а | align="right" | 149 319 | align="right" | 179 166 | align="right" | 328 485 | align="right" | 100,00 % |} МаӀа нах — 149 319 саг (45,5 %). Кхалнах — 179 166 саг (54,5 %). Бахархой юкъера яьнна ха 37,7 шу да. Бахархой медианни яьнна ха — 36,0 шу. МаӀача наьха юкъера яьнна ха — 34,8 шу. МаӀача наьха медианни яьнна ха — 32,4 шу. Кхалнаьха юкъера яьнна ха — 40,0 шу. Кхалнаьха едианни яьнна ха — 39,3 шу. === Къамашцара лоаттам === [[Файл:Осетины во Владикавказе, в %.png|thumb|200px|Буро тӀара хӀирий, %, 2010-ча шера даь хьисап.]] [[Файл:Русские во Владикавказе, в %.png|thumb|200px|Буро тӀара эрсий, %, 2010-ча шера даь хьисап.]] [[Файл:Армяне во Владикавказе, в %.png|thumb|200px|Буро тӀара эрмалой в %, 2010-ча шера даь хьисап.]] [[Всероссийская перепись населения (2010)|2010-ча шера ерригроссе хьисап деш нах дӀаязбаьчох]] (пхье хьисапе юрт [[Заводской (Северная Осетия)|Заводской]] а лоархӀаш)<ref>{{cite web|url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/ТОМ+4.+Национальный+состав+и+владение+языками%2C+гражданство.zip|title=Том4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года|archive-url=https://www.webcitation.org/6IzUCSwjD?url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%25D|archive-date=2013-08-19|access-date=2018-10-19|url-status=dead}} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20160305115653/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%2C+%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE.zip |date=2016-03-05 }}</ref>. {|class="standard sortable" |- !Къам !Дукхал, <br> саг !Беррига бахархоех <br> дола дакъа, % |- |[[хӀирий]] | align="right" | 209 414 | align="right" | 63,75 % |- |[[эрсий]] | align="right" | 80 900 | align="right" | 24,63 % |- |[[эрмалой]] | align="right" | 11 677 | align="right" | 3,55 % |- |[[гуржий]] | align="right" | 6222 | align="right" | 1,89 % |- |[[гӀалгӀай]] | align="right" | 3220 | align="right" | 0,98 % |- |[[гӀозлой]] | align="right" | 2212 | align="right" | 0,67 % |- |[[украинхой]] | align="right" | 1857 | align="right" | 0,57 % |- |[[яний]] | align="right" | 1717 | align="right" | 0,52 % |- | [[татрий]] | align="right" | 876 | align="right" | 0,27 % |- | [[гӀаьбартий]] | align="right" | 554 | align="right" | 0,17 % |- | [[лаьзгий]] | align="right" | 549 | align="right" | 0,17 % |- | [[маӀарлой]] | align="right" | 360 | align="right" | 0,11 % |- | [[кӀайэрсий]] | align="right" | 357 | align="right" | 0,11 % |- | [[гӀумкий]] | align="right" | 286 | align="right" | 0,09 % |- | [[таджикий]] | align="right" | 286 | align="right" | 0,09 % |- | [[узбекий]] | align="right" | 284 | align="right" | 0,09 % |- | [[жугтий]] | align="right" | 270 | align="right" | 0,08 % |- | [[силлой]] | align="right" | 244 | align="right" | 0,07 % |- | [[доаргӀой]] | align="right" | 218 | align="right" | 0,07 % |- | [[гӀазгӀумкий]] | align="right" | 202 | align="right" | 0,06 % |- | [[немций]] | align="right" | 188 | align="right" | 0,06 % |- | [[нохчий]] | align="right" | 167 | align="right" | 0,05 % |- | [[тӀабасрой]] | align="right" | 157 | align="right" | 0,05 % |- | [[туркий]] | align="right" | 153 | align="right" | 0,05 % |- | [[ассирийцы|ассирий]] | align="right" | 146 | align="right" | 0,04 % |- | [[малкхарой]] | align="right" | 129 | align="right" | 0,04 % |- | [[полхой]] | align="right" | 120 | align="right" | 0,04 % |- | [[ноагӀой]] | align="right" | 117 | align="right" | 0,04 % |- | [[башкортой]] | align="right" | 106 | align="right" | 0,03 % |- |кхыдараш | align="right" | 1476 | align="right" | 0,44 % |- |къам белгалдаьккхадац | align="right" | 4021 | align="right" | 1,22 % |- |дерригаш | align="right" | 328 485 | align="right" | 100,00 % |} * <small>100 сагал тӀех дола къамаш да хьоахадаьраш</small> ; Къамашцара лоаттам хувцабалара динамика {| class='standard' style='text-align: center;' width=75% |- class='bright' ! Хьисап деш дӀаязбаь шу !! [[1897 шу]] !! [[1926 шу]]<ref>Данные Всесоюзной переписи населения 1926 года</ref> !! [[1939 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz39.html |title=Этнография Кавказа (1939) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013334/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz39.html |url-status=live }}</ref> !! [[1959 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnnossetia.html |title=Этнография Кавказа (1959) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2013-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514101856/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnnossetia.html |url-status=live }}</ref> !! [[1970 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz70.html |title=Этнография Кавказа (1970) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013336/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz70.html |url-status=live }}</ref> !! [[1979 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz79.html |title=Этнография Кавказа (1979) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013331/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz79.html |url-status=live }}</ref> !! [[1989 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz89.html |title=Этнография Кавказа (1989) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013329/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz89.html |url-status=live }}</ref> !! [[2002 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz02.html |title=Этнография Кавказа (2002) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013332/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz02.html |url-status=live }}</ref> |- class='bright' | [[эрсий]] || 28 831 саг <br>(''65,91 %'') || 40 209 саг <br>(''53,42 %'') || 76 344 саг <br>(''58,39 %'') || 97 462 саг <br>(''59,28 %'') || 116 692 саг <br>(''49,40 %'') || 118 453 саг <br>(''42,47 %'') || 108 174 саг <br>(''36,03 %'') || 87 073 саг <br>(''27,59 %'') |- class='bright' | [[хӀирий]] || 2916 саг <br>(''6,67 %'') || 10 799 саг <br>(''14,35 %'') || 22 746 саг <br>(''17,40 %'') || 37 731 саг <br>(''22,95 %)'' || 78 115 саг <br>(''33,07 %'') || 110 250 саг <br>(''39,53 %'') || 138 769 саг <br>(''46,23 %'') || 187 810 саг <br>(''59,51 %'') |- class='bright' | [[гуржий]] || 2527 саг <br>(5,78 %) || 5038 саг <br>(''6,69 %'') || 5505 саг <br>(''4,21 %'') || 5492 саг <br>(''3,34 %'') || 7657 саг <br>(''3,24 %'') || 8745 саг <br>(''3,14 %'') || 9585 саг <br>(''3,19 %'') || 7323 саг <br>(''2,32 %'') |- class='bright' | [[эрмалой]] || 2049 саг <br>(''4,68 %'') || 6529 саг <br>(''8,67 %'') || 8406 саг <br>(''6,43 %'') || 9064 саг <br>(''5,51 %'') || 10 321 саг <br>(''4,37 %'') || 9952 саг <br>(''3,57 %'') || 10 278 саг <br>(''3,42 %'') || 12 267 саг <br>(''3,89 %'') |- class='bright' | [[полхой]] || 1408 саг <br>(''3,22 %'') || 859 саг <br>(''1,14 %'') || 640 саг <br>(''0,49 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[украинхой]] || 1286 саг <br>(''2,94 %'') || 3981 саг <br>(''5,29 %'') || 3557 саг <br>(''2,72 %'') || 5082 саг <br>(''3,09 %'') || 5464 саг <br>(''2,31 %'') || 7089 саг <br>(''2,54 %'') || 6154 саг <br>(''2,05 %'') || 2917 саг <br>(''0,92 %'') |- class='bright' | [[жугтий]] || 1034 саг <br>(''2,36 %'') || 1001 саг <br>(''1,33 %'') || 1517 саг <br>(''1,16 %'')|| ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[фаьрсий]] || 818 саг <br>(''1,87 %'') || 920 саг <br>(''1,22 %'') || 176 саг <br>(''0,13 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[немций]] || 612 саг <br>(''1,40 %'') || 530 саг <br>(''0,70 %'') || 825 саг <br>(''0,63 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[яний]] || 487 саг <br>(''1,11 %'') || 864 саг <br>(''1,15 %'') || 1925 саг <br>(''1,47 %'') || ''хоам бац'' || 2677 саг <br>(''1,13 %'') || 2734 саг <br>(''0,98 %'') || 2746 саг <br>(''0,91 %'') || 2086 саг <br>(''0,66 %'') |- class='bright' | [[гӀалгӀай]] || 378 саг <br>(''0,86 %'') || 1517 саг <br>(''2,02 %'') || 6001 саг <br>(''4,59 %'') || 649 саг <br>(''0,39 %'') || 6153 саг <br>(''2,60 %'') || 7823 саг <br>(''2,80 %'') || 11 566 саг <br>(''3,85 %'') || 2679 саг <br>(''0,85 %'') |- class='bright' | [[татрийы]] || 337 саг <br>(''0,77 %'') || 756 саг <br>(''1,00 %'') || 709 саг <br>(''0,54 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[литовцы|летой]] || 195 саг <br>(''0,44 %'') || 127 саг <br>(''0,17 %'') || 112 саг <br>(''0,09 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[лаьзгий]] || 121 саг <br>(''0,27 %'') || 173 саг <br>(''0,23 %'') || 42 саг <br>(''0,03 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[гӀаьбартий]] || 81 саг <br>(''0,19 %'') || 70 саг <br>(''0,09 %'') || 231 саг <br>(''0,18 %'') || 384 саг <br>(''0,23 %'') || 417 саг <br>(''0,18 %'') || 447 саг <br>(''0,16 %'') || 455 саг <br>(''0,15 %'') || 451 саг <br>(''0,14 %'') |- class='bright' | [[нохчий]] || 81 саг <br>(''0,19 %'') || 66 саг <br>(''0,09 %'') || 184 саг <br>(''0,14 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[гӀумкий]] || 78 саг <br>(''0,18 %'') || 47 саг <br>(''0,06 %'') || 52 саг <br>(''0,04 %'') || ''хоам бац'' || 187 саг <br>(''0,08 %'') || 362 саг <br>(''0,13 %'') || 520 саг <br>(''0,17 %'') || 281 саг <br>(''0,09 %'') |- class='bright' | [[кӀайэрсий]] || 40 саг <br>(''0,09 %'') || 1096 саг <br>(''1,46 %'') || 326 саг <br>(''0,25 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[гӀозлой]] || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || 292 саг <br>(''0,22 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | кхыдараш || 471 саг <br>(''1,07 %'') || 693 саг <br>(''0,92 %'') || 1165 саг <br>(''0,89 %'') || 8556 саг <br>(''5,20 %'') || 8517 саг <br>(''3,61 %'') || 13 075 саг <br>(''4,69 %'') || 11 951 саг <br>(''3,98 %'') || 12 721 саг <br>(''4,03 %'') |- class='bright' | дерригаш || 43 740 саг <br>(''100,0 %'') || 75 275 саг <br>(''100,0 %'') || 130 755 саг <br>(''100,0 %'') || 164 420 саг <br>(''100,0 %'') || 236 200 саг <br>(''100,0 %'') || 278 930 саг <br>(''100,0 %'') || 300 198 саг <br>(''100,0 %'') || 315 608 саг <br>(''100,0 %'') |} == Административни екъаялар == {{Основная статья|Бурон административни екъаялар}} Буро 4 [[внутригородской район|пхьен чурча шахьара́]] екъалу<ref name="АТУ">{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/819012187 |title=Закон «Об административно-территориальном устройстве Республики Северная Осетия — Алания» |access-date=2017-05-31 |archive-date=2016-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921081604/http://docs.cntd.ru/document/819012187 |url-status=live }}</ref><ref name="ОКАТО">[[ОКАТО]] {{ОКАТО|90401}}</ref><ref name="устав">{{cite web |url=http://vladikavkaz-osetia.ru/city/ustav.php |title=Устав Владикавказа |access-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101019030949/http://region15.ru/docs/vladikavkaz-ustav/ |archive-date=2010-10-19 |deadlink= }}</ref>: * [[Затеречный район|Тийркал дехьарчоаи]] * [[Иристонский район|Иристончоаи]] * [[Промышленный район (Владикавказ)|Промышленничоаи]] * [[Северо-Западный район (Владикавказ)|ГӀинбухен-Малхбузехьарчоаи]]. Пхьен шахьарех [[муниципальное образование|муниципальни кхолламаш]] хилац<ref name="устав" />. [[Административно-территориальное деление Северной Осетии#Административно-территориальное устройство|ХӀирийчен административни-доазон оттамах]] Буро [[город республиканского подчинения|республикан лоадам бола пхье]] я<ref name="АТУ" /><ref name="ОКАТО" />. Моттигерча шедоалдарах пхьенах [[Владикавказ (городской округ)|Буро пхье]] яха [[муниципальни кхоллам]] хул [[городской округ (Россия)|пхьен округа]] статус а йолаш<ref name="устав" />. == Ӏаьдала маьженаш == ; Моттигера шедоалдар [[Файл:Merija.jpg|мини|Тийрка аьрда берда тӀа йоалла Бурон моттигерча шедоалдара администраце [[гӀишло]]]] Пхьеда Бурон викалий гулламца хьахоржаш ва пхе шера, викалий гуллама тхьамада а хул цох. Бурон викалий гуллама́ юкъе 32 депутат ва, уж пхе шера хьахор муниципальни хоржамашка. Моттигерча администраце кулгалхо Бурон Викалий гулламо хоржаш ва пхи шу ха а луш. ; Мехка Мехка мел йола законаш телаши, кхоачашдеши, кхелеи Ӏаьдала маьженаш Буро тӀа йоахк. Доалчеи, [[Глава Республики Северная Осетия — Алания|Мехкдаь]] администрации, [[Парламент Республики Северная Осетия — Алания|Халкъа гуллами]], [[Конституционный суд Республики Северная Осетия — Алания|Конституцецара кхели]] ерригаш а цхьан гӀишлон чу йоахк — в Доме правительства на [[Площадь Свободы (Владикавказ)|Мукъален майдан]] тӀа Доалчен цӀагӀа. [[Верховный суд Республики Северная Осетия — Алания|Лакхехьара кхел]] Некрасова ураме 6-ча цӀагӀеи, Мукъален майдан тӀа 5-ча цӀагӀеи йоалл, [[Арбитражный суд Республики Северная Осетия — Алания|Арбитража кхел]] — иштта Мукъален майдан тӀа 5-ча цӀагӀа я. {{Стиль галереи}} <gallery mode="packed" heights="200px" class="ts-gallerystyle-gray"> Dom Pravitelstva.JPG|center|250px|ХӀирийчен Доалче цӀа <br><small>Мукъален майда, 1-гӀа цӀа</small> Den goroda.jpg|center|250px|[[Арбитражный суд Республики Северная Осетия — Алания|Арбитража кхела]] гӀишло<br><small>Мукъален майда, 5-гӀа цӀа</small> </gallery> ; Федеральни Буро тӀа ХӀирийчен доазон тӀара Федеральни Ӏаьдала маьжений викалченаш йоахк. == Экономика == === Промышленность === [[Промышленность|Промышленностах]] кхачани яйчеи промышленностеи, машенаш хьаяреи, къоарзача металлургеи, кхыйолеи предприятеш я. Промышленноста тӀум металлурге йоккхача шин заводах латт. Дукха я корта бохабу малар хьадеш йола предприятеш. * [[Электроцинк|«Электроцинк» завод]] (даша-цинка завод, ''дӀакъовлаш латт''); * [[Победит (завод)|«Победит» завод]] (''чӀоагӀа [[эвар]]аш хьадар, вольфрам-молибдена порошока металлурги''); * [[Дзауджикауская ГЭС|Буро тӀара ГЭС]]; * Машенийи тракторийи электрооборудоване Буро тӀара завод; * «Гран» ФГУП завод (''бийсан гойта прибор''); * Нихь тоаду завод; * [[Владикавказский вагоноремонтный завод|Буро тӀара вагонаш тоаю завод]]; * «Русский Кирпич» яха компаний тоаба (''кирпишкаши кечалаши''); * [[Зарамагская ГЭС|ЗӀара-МагӀара ГЭС]]; * Электроконтактор (''Промышленни электроприборий завод''); * Кристалл (''къоарзача [[металл|къоарзача маьхий]] завод''); * ИрСтекло (''кизга-таран завод''); * Рокос (''дахча тоаду предприяти''); * Янтарь (''деза кӀигаши маьхаши тоаду завод''); * ГКПД «Бавария» ''(йийи корта бохабеш доаца малараши хьаю завод)''; * «Дарьял» ''(йийи корта бохабеш доаца малараши хьаю завод)''; * «Фат-Агро» ''(йоккха юртбоахама комплекс)''; * «Миранда» ''(биоэтанола хьаяр)''; * «Ариана-С» ''(спирт хьадар)''; * «Изумруд» ''(спирт хьадар)''; * «Ракурс» ''(спирти чӀоагӀа корта бохабу малараши хьадар)''; * «Забава» ''(спиртаи чӀоагӀа корта бохабу малараши хьадар)''; * «Кровля-Мастер» ''(тулла кечалаш хьаю завод)''; * «Баспик» ''(тӀема электроника́ микроканальни пластинаш хьаяр)''; * Кизгаш хьаду завод. === Транспорт === [[Файл:Железнодорожный вокзал станции Владикавказ.jpg|мини|300px|[[Владикавказ (станция)|Буро тӀарча возгален]] гӀишло]] ; Аьшкнаькъаш Аьшкнаькъаца Буро [[Ростов-на-Дону|Та́на́-тӀарча-Ростоваца]] бувзам болаш я 1875-ча шера денз. Буро тӀа [[Беслан (станция)|Берса-Пхьера]] боагӀача аьшкнаькъа тӀеххьара [[Владикавказ (станция)|тӀеххьара станци йоалл]]. Гаьна уха цӀермашенаш [[Москва|Москве]] а, [[Адлер]]е а, [[Анапа|Анапе]] а, [[Новороссийск]]е а, [[Симферополь|Симферополе]] а, [[Санкт-Петербург]]е а ух<ref>[http://rasp.yandex.ru/tablo/station/9612982?span=schedule&type=train С 30 мая ежедневно. Яндекс. Расписания по станции Владикавказ]</ref>. Юхерча пхьешка лела токацара цӀермашенаш [[Беслан (станция)|Берса-Пхьеи]], [[Минеральные Воды (станция)|Минеральни Хишкеи]], [[Прохладная (станция)|Прохладнеи]] йоахкача станцешка ух. ; Фецара бувзам [[Беслан|Берса-Пхьенна]] йистен [[Владикавказ (аэропорт)|«Буро» аэропорт йоалл]]. Аэропорт къамашта юкъера я, регулярни рейсаш [[Москва|Москвеи]], [[Санкт-Петербург]]еи, [[Ростов-на-Дону|Та́на-тӀарча-Росто́ве́и]], [[Сочи|Сочеи]], иштта [[Эрмалойче]]и ух, цул совгӀа [[Анталья|Анталье]] чартераш а ух. [[Файл:Vladikavkaz bus station.jpg|мини|280px|Бурон юккъера возгале]] ; Машеннаькъан Буро тӀара Эрсечеи Гуржехьеи хьахотта [[Военно-Грузинская дорога|ГӀалгӀай (ТӀема-Гуржий никъ)]] болалу. Наькъ тӀа гӀолла дӀахьавахар 2006—2010-ча шерашка соцадаь хиннад, 2010-ча шера тушола бетта 1-ча дийнахьа юха доладаьд<ref>{{cite web |url=http://ossetia.ru/news/politics/detail.php?ID=5774 |title=Около 500 человек прошли через &#91;&#91;«Верхний Ларс»&#93;&#93; на границе РФ и Грузии с начала его работы |access-date=2010-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121202033302/http://ossetia.ru/news/politics/detail.php?ID=5774 |archive-date=2012-12-02 |url-status=dead }}</ref>. ; Юкъара транспорт [[Файл:ВладТрамвай.jpg|мини|300px|[[Проспект Мира (Владикавказ)|Мира проспекта]] тӀара трамвай]] Юкъарча транспортах Буро тӀа [[Владикавказский трамвай|трамваяш]] я (1904-ча шера маьцхали беттагара денз), иштта [[Владикавказский автобус|автобусаш]] а. 1977-ча шера саькура беттагара денз 2010-ча шера маьцхали беттага кхаччалца пхье болх беш [[Владикавказский троллейбус|троллейбус]] а хиннай. 2012-гӀа шу чакхдоаллача хана контактни мазан демонтаж йолаяьй. Таханарча дийнахьа троллейбусашцара лелам дӀабаьккхаб<ref>{{cite web |url = http://www.sevos.ru/2012/12-12/12-12-27/02-obchestvo.htm#ob02 |title = Уже ничто не напомнит о троллейбусе… 27.12.2012 |url-status = dead }}</ref>. Фаьренгий-бельгий «Буро тӀарча токацарча трамваяйи сердалони анонимни юкъарлон» трамвай 1902-ча шерагара денз хьалъеш хиннай. Из ез а еш 1904-ча шера маьцхали бетта 6-ча дийнахьа (кӀимарса бетта 24-ча дийнахьа) хьайийлай. Регулярни наькъахой лелам 1904-ча шера маьцхали бетта 16-ча (3-ча) дийнахьа денз хиннаб. Колея 1000 мм я. Паччахьалкхена караерзаяьй 1918-ча шера. 1933—1937-ча шерашка 1524 мм йолча колеянна дӀахийцай. Эггара дукхагӀа хинна маршруташ 10 хиннай (1970-ча шерашка). ХӀагз йолаш 8 маршрут я. Лелаеш дола наькъаш 27,8 км/59 км о. п. да. Лелаш йола состав дукхагӀча даькъе Уралвагонзаводо хьаяьча «[[71-412]]» вагонех латт. == Дешар далар == === Лакхера дешарченаш === [[Файл:ГГАУ.jpg|мини|250px|Горский государственный аграрный университет]] Буро тӀа йоахкача [[вуз|лакхерча дешарченех]] я: * [[Северо-Осетинский государственный университет имени К. Л. Хетагурова|Хетагуров Костай цӀерагӀа ХӀирий паччахьалкхен университет]] * [[Северо-Кавказский горно-металлургический институт|Даькъастера лоаман-металлурге институт (Паччахьалкхен технологе университет)]] * [[Северо-Осетинская государственная медицинская академия|ХӀирий паччахьалкхен лорий академи]] * [[Северо-Осетинский государственный педагогический институт|ХӀирий паччахьалкхен хьехархой институт]] * [[Горский государственный аграрный университет|Лоамарой паччахьалкхен ахархой университет]] * [[Владикавказский институт моды|Буро тӀара модан институт]] * [[Владикавказский институт управления|Буро тӀара урхалдара институт]] * [[Институт бизнеса и технологий текстильной промышленности|КӀа́да́й промышленноста технологийи бизнесеи институт]] * [[Институт цивилизации|Цивилизаце институт]] * [[Современный гуманитарный университет (СГУ)|ХӀанзара гуманитарни университет]]. === Юкъера дешарченаш === * Лоамарой паччахьалкхен ахархой университета ахархой колледж, * [[Владикавказский горно-металлургический техникум|Буро тӀара лоаман-металлурге техникум]], * Буро тӀара электроникан колледж, * Буро тӀара дукхача профилагӀа йола техникум, * [[Владикавказский техникум железнодорожного транспорта - филиал РГУПС|Буро тӀара аьшкнаькъа транспорта техникум]], * Буро тӀара базара-экономикан техникум, * Буро тӀара финансий-экономикан колледж, * № 2 йола Буро тӀара хьехархой училище, * № 1 йола Буро тӀара полиграфе профилагӀа йола болхговзанчий училище, * Буро тӀара В. А. Гергиева цӀерагӀа йола исбахьалений колледж — 1937-ча шера йиллай, * Буро тӀара исбахьален училище, * Даькъастера гӀишлонхой техникум, * ХӀирий лорий гӀончий колледж, * ХӀирий мехка [[товшхал]]а колледж (1993-ча шерагара денз), * Буро тӀара кулинарни колледж, * ХӀирий хьунхой техникум, * [[Северо-Кавказское Суворовское военное училище|Даькъастера Суворова тӀема училище]]. == Юкъарлои унахцӀенои лораяри == * ӀотаӀа-лелийта аппарат телха́ча [[заӀапхо]]йи ха яха́ча наьхеи реабилитаце [[юкъарче]]. 2013-ча шера саькура бетта хьалъяьй<ref>[http://www.stav.aif.ru/society/news/75963 На открытие Центра реабилитации инвалидов во Владикавказ прибыл Топилин]</ref>. == Ди == === Эрсий православхой киназ === Пхье болх беш да массехк православхой киназ. Иштта Буро тӀа [[Владикавказская и Аланская епархия|Эрсий православхой киназа Бурони Аланойи епархе]] керттера урхале, цунна мутӀахьа я пхьеи мехкеи йоахка православхой приходаши, [[Герасим (Шевцов)|Бурон епископа резиденции]]. * [[Свято-Георгиевский собор (Владикавказ)|Супача Георге жамаӀат киназ]] (2003) — главный кафедральный собор Владикавказской и Аланской епархии * [[Храм Рождества Пресвятой Богородицы (Владикавказ)|ТӀехсупача Маьтар-Даьла яра Киназ]] (ХӀирий киназ) (1815) * ТӀехсупача Маьтар-Даьлан ТӀатоссама Киназ (1947) Гуржехьен хӀанзара патриарха волча Илия II-чун дас-нанас хьалха а даьккха детта́ да<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/37-pokrovkaya-czerkov |title = Храм Покрова Пресвятой Богородицы |archive-url = https://web.archive.org/web/20131212030413/http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/37-pokrovkaya-czerkov |archive-date = 2013-12-12 }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20131212030413/http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/37-pokrovkaya-czerkov |date=2013-12-12 }}</ref> * [[Ильинская церковь (Владикавказ)|Илез пайхамара киназ]] (1890) * [[СОГУ|ХӀирий паччахьалкхен университета]] математикан факультета ТӀехсупача Маьтмар-Даьла яра Киназ (1910) * Супача Иоанна тӀемахочун киназ (Мемориал, Хин станце кур), * Супача Нинай киназ (гуржий да, гуржий ишкола хьатӀадаь) * Супача Владимир аьлан киназ (1890) * Та́на́ тӀарча Димитрия элгац-киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/32-xram-chasovnya-dimitriya-donskogo |title = Храм-часовня Димитрия Донского |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Супача цӀенача тешар хиннача Нева тӀарча Александр аьлан киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/34-часовня-святого-благоверного-князя-александра-невского |title = Часовня святого благоверного князя Александра Невского |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Моттиге лоархӀача Буро тӀарча Анастасия моаташка киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/35-chasovnya-mestnochtimoj-matushki-anastasii-vladikavkazskoj |title = Часовня местночтимой матушки Анастасии Владикавказской |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Супача доккха Ӏазап лайнача Тутмакхашта гӀойле еча Анастасияй киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/33-часовня-святой-великомученицы-анастасии-узорешительницы |title = Часовня святой великомученицы Анастасии Узорешительницы |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Супача Даьла Архистратига Михаила киназ<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/31-chasovnya-svyatogo-arxistratiga-bozhiya-mixaila |title = Церковь Святого Архистратига Божия Михаила |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Эрмалой Хьаварий киназ === * [[Церковь Святого Григория Просветителя (Владикавказ)|Супача Сийрдадоаккхача Гриогре киназ]] (1868), болх беш да === Ислам === * Сунний [[мечеть Мухтарова (Владикавказ)|Мухтарова маьждиг]]<ref>[http://region15.ru/news/2008/10/14/23-24/ В Суннитской мечети начались реставрационные работы] {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20170804054928/http://region15.ru/news/2008/10/14/23-24/ |date=2017-08-04 }} (об истории и названии мечети, также о реставрации)</ref> (1906—1908, архитектор [[Плошко, Иосиф Касперович|Иосиф Плошко]] хиннав), Дина духьалара музей хьаяьй цох 1940-ча шерашка. Бусалба наха 1994-ча шера юха дӀаеннай<ref>Богословский А. Мечети России и стран СНГ. Москва, [[Эксмо]], 2014. С. 148.</ref>. ТӀера 1997-ча шера тоадаьд, цул тӀехьагӀа яь реставрацеш (арахьара а): 2006-ча шереи 2008-ча шереи. Пхье юкъе из цхьа маьждиг мара далац. * [[Планаш|Пла́нашкара]] маьждиг<ref>{{cite web |url = http://www.islamio.ru/structure/Vladikavkaz/mestnaya_religioznaya_organizatsiya_dukhovnaya_obshchina_musulman_p_kartsa |title = Мечеть посёлка Карца |url-status = dead}}</ref>. === Жугтий ди === * Бурон [[фар]]а [[синагога]] === Католикал === * Румой-католикий [[Приход Вознесения Иисуса Христа (Владикавказ)|Даьла айвара приход]]. Хьалха Буро тӀа Румой-католикий костёл а хиннай, 1891-ча шерагара денз 2007-ча шерага кхаччалца лаьттай из; карарча хана из лаьттача юкъера ишкол хьайийлай<ref>{{Cite web|url=http://lostosetia.ru/object/625/|title=Владикавказ. Римско-католический костёл. — Потерянная Осетия|author=Vadim Dyakonov|website=«Потерянная Осетия»|access-date=2020-09-07|archive-date=2020-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200707000425/http://lostosetia.ru/object/625/|url-status=live}}</ref>. === Буддал === * Буддистий уммат Буро тӀарча [[силлой|силлоехи]], [[ченкий|ченкехи]], [[моалой|моалоехи]], [[гӀалмакхой|гӀалмакхоехи]], иштта эрсехи, хӀирехи латт. === Протестантал === * ВорхӀлагӀча ден адвенисташ болча жӀаргахой киназ ([[Улица Николаева (Владикавказ)|Николаева урам]], 92) {{Стиль галереи}} <gallery mode="packed" heights="200px" class="ts-gallerystyle-gray"> Ossetian Church.jpg|center|200px|[[Храм Рождества Пресвятой Богородицы (Владикавказ)|Маьтар-Даьла яра (ХӀирий) киназ]] Armenian Church.jpg|center|270px|[[ААЦ|Эрмалой]] [[Церковь Святого Григория Просветителя (Владикавказ)|Супача Сийрдадоаккхача Григоре киназ]] (1868) Muxtarov mosque Vlz.jpg|center|200px|[[Мечеть Мухтарова (Владикавказ)|«Мухтарова маьждиг»]], [[Тийрк]]а тӀа латта [[Сунниты|сунний]] [[маьждиг]] </gallery> == Вошал тесса пхьеш == {| class="wikitable sortable" style="font-size:0.9em; text-align:left;" ! № ! Пхье ! Мохк ! Шу |- | align="center" | 1 | [[Владивосток]]<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/main/2009/11/26/09-42/ |title=Владикавказ и Владивосток стали городами-побратимами |access-date=2012-09-11 |archive-date=2013-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130625015144/http://region15.ru/news/main/2009/11/26/09-42/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://news.vl.ru/vlad/2009/11/27/pobratimy/ |title=Владивосток и Владикавказ стали городами-побратимами |access-date=2009-11-28 |archive-date=2009-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091130034309/http://news.vl.ru/vlad/2009/11/27/pobratimy |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20091130034309/http://news.vl.ru/vlad/2009/11/27/pobratimy |date=2009-11-30 }}</ref> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | 2009 |- | align="center" | 2 | [[Враца]]<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/2012/06/09/00-44/ |title=Владикавказ и Враца (Болгария) стали городами-партнёрами |access-date=2012-06-08 |archive-date=2014-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141023130543/http://region15.ru/news/2012/06/09/00-44/ |url-status=live }}</ref> | {{Флагификация|Болгария}} | align="center" | 2012 |- | align="center" | 3 | [[Кырджали]]<ref name="ReferenceA">В постсоветский период отношения не поддерживаются.</ref><ref>{{Cite web |url=http://amikeco.ru/2009/12/goroda-pobratimy.html |title=Города-побратимы |access-date=2012-09-11 |archive-date=2011-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121070955/http://amikeco.ru/2009/12/goroda-pobratimy.html |url-status=live }}</ref> | {{Флагификация|Болгария}} | align="center" | 1962 |- | align="center" | 4 | [[Батуми]]<ref name="region15.ru"/> | {{Флагификация|Грузия}} | align="center" | 1973 |- | align="center" | 5 | [[Махачкала|Махача-Кхала]]<ref name="region15.ru"/> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | |- | align="center" | 6 | [[Черкесск]]<ref name="region15.ru"/> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | 1993 |- | align="center" | 7 | [[Нальчик]]<ref name="region15.ru">{{cite web |url=http://region15.ru/docs/vladikavkaz-history/ |title=Владикавказ. Краткий историко-краеведческий справочник |access-date=2012-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120919094755/http://region15.ru/docs/vladikavkaz-history/ |archive-date=2012-09-19 |url-status=dead }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20120919094755/http://region15.ru/docs/vladikavkaz-history/ |date=2012-09-19 }}</ref> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | |- | align="center" | 8 | [[Эшвилл (Северная Каролина)|Эшвилл]]<ref name="ReferenceA"/> | {{Флагификация|США}} | align="center" | 1992 |- | align="center" | 9 | [[Ялта]]<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/2010/06/08/15-35/ |title=Владикавказ и Ялта станут побратимами |access-date=2012-09-11 |archive-date=2011-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111125192458/http://region15.ru/news/2010/06/08/15-35/ |url-status=live }}</ref> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | 2010 |- | align="center" | 10 | [[Цхинвал]] | {{Флагификация|Южная Осетия}} | align="center" | 2012 |} В администрации местного самоуправления Владикавказа находятся документы, подтверждающие «братские» отношения в отношении городов Владивосток, Северодвинск, Враца и Ялта. Документы по другим городам «в АМС не сохранились»<ref>«Как позже сообщили в АМС, документы, подтверждающие „братские“ отношения, есть в отношении следующих городов: Владивосток, Северодвинск, Враца (Болгария), Ялта. Что касается остальных городов — Кырджали (Болгария), Эшвилл (США), Батуми, Нальчик, Махачкала, то документы, их подтверждающие, в АМС не сохранились» // {{cite web |url = http://sevosetia.ru/news_full/Obshestvo/Boris-ALBEGOV-Hochu-sdelat-Vladikavkazu-podarok/ |title = «Северная Осетия», 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20161027060314/http://sevosetia.ru/news_full/Obshestvo/Boris-ALBEGOV-Hochu-sdelat-Vladikavkazu-podarok/ |archive-date = 2016-10-27 }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20161027060314/http://sevosetia.ru/news_full/Obshestvo/Boris-ALBEGOV-Hochu-sdelat-Vladikavkazu-podarok/ |date=2016-10-27 }}</ref>. == Сурташ == <gallery> Файл:Simbol of Vladikavkaz.jpg|Пхьен белгалонех цаӀ — «Фатима», аэропорт йолчахьара пхье Ӏочуводача латт Файл:Vladikavkaz Pamiatnik David-Soslan.JPG|Солса{{subst:тохарг}} дегӀа сийленг Файл:Vladikavkaz Dzaug Bugulov.JPG|Зовр-Ков ({{lang-os|Дзауджикау}}) дилла{{subst:тохарг}}чоа дегӀа сийленг Файл:Kirov-monumento-Vladikavkaz.JPG|Кирова урама тӀа С. М. Кирова дегӀа сийленг Файл:Terekzimoj.jpg|Тийрка тӀа тиллача [[тӀий|тӀаь]] тӀара [[Маьтлоам]]ах даьккха сурт. Файл:Владикавказ. Вход в парк.jpg|Хетагуров Костай цӀерагӀа йолча Товшхалеи салаӀареи юккъерча парке дӀачуводача. Файл:Улица Маркуса, Владикавказ...jpg|Ольгай гимназе гӀишло. ХӀанз Эрсечен Ӏилмай академе Буро тӀара Ӏилман юкъарче я. Файл:Владикавказ, проспект Мира, 54.jpg|«Европа» отела гӀишло. Файл:Владикавказ, Мира, 15, Горького, 13.jpg|«ВӀаши кредита юкъарлон» гӀишло. Файл:Владикавказ.Проспект Мира.jpg|«Александровски» гранд-отель. Файл:Buljwarvlad.jpg|Мира проспекта тӀара бульвар. [[Файл:EkaterinaVladik.jpg|мини|250px|ДоттагӀала монумент. [[Файл:Xetægkaty Khosta Prospekt.jpg|250px|мини|[[Коста Хетагуров|Хетагуров Костайна]] дегӀа сийленг, бӀалгӀанча — академик [[Соскиев, Владимир Борисович|В. Б. Соскиев]].]] [[Файл:K'ubalty Alyksandræn.jpg|250px|мини|[[Кубалов, Александр Бызиевич|Александр Кубалова]] яхача оазархочунна дегӀа сийленг, Буро тӀарча исбахьалений колледж.]] </gallery> == Белгалдаккхар == {{белгалдаккхар}} == Литература == * {{книга |автор = [[Бутков, Пётр Григорьевич|Бутков П. Г.]] |часть = Мнение о книге: Славянския древності |заглавие = Три древние договора руссов с норвежцами и шведами |язык = ru |ссылка = https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003542864?page=320&rotate=0&theme=white |место = Санкт-Петербург |издательство = Типография Министерства внутренних дел |год = 1837 |страниц = 398 |ref = Бутков }} * {{книга |автор = {{comment|Гальченко И. Е.|Гальченко Иван Ефимович}} |заглавие = Глоссарий лексики языков народов Северного Кавказа в русском языке |язык = ru |ответственный = [[Северо-Осетинский государственный университет имени К. Л. Хетагурова]] |место = Орджоникидзе |издательство = Изд-во Сев.-Осет. унив. |год = 1975 |страниц = 199 |тираж = 1000 |ref = Гальченко }} * {{статья | автор = Евдокимов М. Ю. | ссылка = https://old.bigenc.ru/geography/text/5779526 | заглавие = ВЛАДИКАВКА́З | издание = [[Большая российская энциклопедия]] | ответственный = Отв. ред. [[Кравец, Сергей Леонидович|С. Л. Кравец]] | место = М. | издательство = «[[Большая российская энциклопедия (издательство)|Большая российская энциклопедия]]» | том = 5: Великий князь — Восходящий узел орбиты | год = 2006 | isbn = 5-85270-334-6 | ref = Евдокимов }} * {{книга |автор = |заглавие = История Владикавказа (1781-1990 гг.). Сборник документов и материалов |язык = ru |ответственный = Сост. М. Д. Бетоева, Л. Д. Бирюкова |место = Владикавказ |издательство = Адыгея |год = 1991 |страниц = 1022 |ref = История Владикавказа }} * {{книга | автор = [[Куркиев, Алимбек Сосланбекович|Куркиев А. С.]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/kurkiev-a-s-osnovnye-voprosy-leksikologii-ingushskogo-yazyka-1979g/ | заглавие = Основные вопросы лексикологии ингушского языка | ответственный = Ред. Р. З. Караев, А. С. Лепиев | место = Гр. | издательство = ЧИКИ | год = 1979 | страниц = 254 | ref = Куркиев }} * {{книга |автор = |заглавие = Материалы по истории Владикавказа |язык = ru |ответственный = Сост. Б. Д. Газиков, Н. Д. Кодзоев, А. У. Тангиев |место = Назрань |издательство = Кеп |год = 2002 |страниц = 33 |ref = Материалы по истории Владикавказа }} * {{книга |автор = [[Ракович, Дмитрий Васильевич|Ракович Д. В.]] |заглавие = Прошлое Владикавказа. Краткая историческая справка ко дню пятидесятилетнего юбилея города. 1861 г. |язык = ru |место = Владикавказ |издательство = Электропеч. Р. Сегаль и С-вья |год = 1913 |издание = 2-е |страниц = 28 |ref = Ракович }} * {{книга |автор = Терский областной статистический комитет |заглавие = Терский календарь. Вып. 5 |язык = ru |ссылка = http://book-olds.ru/BookLibrary/76001-Pamyatnyie-knizhki-Terskoy-Oblasti/1896.-Terskiy-kalendar-na-1896-god.-Vyipusk-5-y.html |ответственный = Вертепов Г. А. |место = Владикавказ |издательство = Типография Терского областного правления |год = 1895 |страниц = 409 |ref = Терский календарь }} * {{книга |автор = [[Поспелов, Евгений Михайлович|Поспелов Е. М.]] |заглавие = Географические названия России. Топонимический словарь |место = М. |издательство = АСТ, Астрель |год = 2008 |страниц = 523 |isbn = 978-5-17-054966-5 |ref = Поспелов }} * {{книга | автор = Бекова А. И., Дударов У. Б., Илиева Ф. М., Мальсагова Л. Д., Ипотека Л. У. | ссылка = https://disk.yandex.ru/i/8cAzdHUXidsJC | заглавие = Ингушско-русский словарь | nodot = | язык = | ответственный = Под ред. З. М. Баркинхоевы, А. И. Бековы, И. А. Дахкильгова, Р. М. Зязикова, Р. М. Илиевы, Л. Д. Мальсаговы, X. А. Накастоева, Л. У. Тариевы, З. М. Тумгоевы, Р. Р. Хайровы, X. Р. Хайровы, С. А. Шадиева | место = Нальчик | издательство = ГП КБР «Республиканский полиграфкомбинат им. Революции 1905 г.» | год = 2009 | издание = | том = | страницы = 1—990 (ввиде PDF) | страниц = 990 (ввиде PDF) | isbn = 978-5-88195-965-4 | doi = | ref = Бекова, Дударов, Илиева, Мальсагова }} * {{книга |автор = [[БӀарахой Мустафай Нина|Барахоева Н. М.]], [[Коазой Дауда Нурдин|Кодзоев Н. Д.]], [[Хайринаькъан Абукара БайӀаьла|Хайров Б. А.]] |заглавие = Ингушско-русский и русско-ингушский словарь терминов |ссылка = |ответственный = Отв. ред.: Н. М. Барахоева, д.филол. н., профессор. Реценз: Т. В. Жеребило, д.пед.н., М. М. Султыгова, д.филол.н. |место = Назрань |издательство = ООО «Кеп» |издание = Ингушский научно-исследовательский институт гуманитарных наук им. Ч. Э. Ахриева |год = 2016 |страниц = 618 |страницы = |isbn = |тираж = 500 |ref = Барахоева, Кодзоев, Хайров }} * {{публикация|книга | автор = [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/kodzoev-n-d-russko-ingushskij-slovar-2021/ | заглавие = Русско-ингушский словарь | nodot = | язык = | ответственный = Под ред. Р. Р. Хайрова | место = {{abbr|Ростов н/Д.|Ростов-на-Дону|0}} | издательство = Типография «Лаки Пак» | год = 2021 | издание = | том = | страницы = 1—656 | страниц = 656 | isbn = 978-5-906785-55-8 | doi = | ref = Кодзоев }} * {{книга |заглавие = Ономастикон Ингушетии |ответственный = Сост. [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]], [[Киева Зуфира Хаджибикаровна|З. Х. Киева]]. Рецензенты: доктор пед. наук, проф. [[Татьяна Васильевна Жеребило|Т. В. Жеребило]], канд. филол. наук, с.н.с отдела ингушского языка [[ГӀалгӀай Ӏилман-тохкама институт|ИНИИГН]] [[Костоева Фатима Магомедовна|Ф. М. Костоева]], Редакторы: [[Ноакъастхой Хаваж|Х.А. Накостхоев]], [[Хайрова Роза Резвановна|Р. Р. Хайрова]]; Консультант: [[Хайров Байали Абукарович|Б. А. Хайров]] |место = {{abbr|М.|Москва|2}} |издательство = ТПК «Центробланк» |издание = Справочно-энциклопедическое издание |год = 2021 |страниц = 120 |isbn = 978-5-91303-022-1 |тираж = 500 |ref = Ономастикон Ингушетии }} * {{книга | автор = | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/materialy-po-istorii-vladikavkaza-sost-gazikov-b-d-kodzoev-n-d-tangiev-a-u-2002/ | заглавие = Материалы по истории Владикавказа | nodot = | язык = | ответственный = Сост. Газиков Б. Д., Кодзоев Н. Д., Тангиев А. У.; под ред. | место = [[Наьсаре|Назрань]] | издательство = Кеп | год = 2002 | издание = | том = | страницы = 1—33 | страниц = 33 | isbn = | doi = | ref = Материалы по истории Владикавказа }} * {{публикация|книга | автор = Долгиева М. Б., Картоев М. М., [[Коазой Дауда Нурдин|Кодзоев Н. Д.]], Матиев Т. Х. | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/istoriya-ingushetii-otv-red-kodzoev-n-d-2013/ | заглавие = История Ингушетии | язык = ru | ответственный = Под отв. ред. [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоева]] | место = {{abbr|Ростов н/Д.|Ростов-на-Дону|0}} | издательство = Южный издательский дом | год = 2013 | издание = 4-е | вид = [[Монография|моногр]] | страницы = 1—600 | страниц = 600 | isbn = 978-5-98864-056-1 | ref = История Ингушетии }} * {{публикация|книга | автор = [[Малсаганаькъан Кураза Зоврбик|M. n. Z.]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/malsagov-z-johi-jodayar-sakhhierdam-1923-g/ | заглавие = Joh jodajar. Saqherdam | язык = inh | место = Buru (Владикавказ) | издательство = Тип. Наркомпроса | год = 1923 | страниц = 17 | тираж = 100 | ref = M. n. }} * {{книга | автор = [[Малсаганаькъан Кураза Зоврбик|Мальсагов З. К.]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/malsagov-z-k-ingushskaya-grammatika-so-sbornikom-ingushskih-slov-1925/ | заглавие = Ингушская грамматика со сборником ингушских слов | nodot = | язык = | ответственный = | место = Владикавказ | издательство = [[Сердало (газет)|Гостипография „СВЕТ“ И. А. О.]] | год = 1925 | издание = 1-е | том = | страницы = 1—225 | страниц = 225 | isbn = | doi = | ref = Мальсагов }} * {{книга | автор = Терский областной статистический комитет | заглавие = Терский календарь. Вып. 5 | nodot = | язык = | ссылка = http://book-olds.ru/BookLibrary/76001-Pamyatnyie-knizhki-Terskoy-Oblasti/1896.-Terskiy-kalendar-na-1896-god.-Vyipusk-5-y.html | ответственный = Вертепов Г. А. | место = Владикавказ | издательство = Типография Терского областного правления | год = 1895 | том = | страниц = 409 | страницы = | isbn = | doi = | ref = Терский календарь }} * {{публикация|книга | автор = Далгат Б. К. | ссылка = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004158493?page=1&rotate=0&theme=white | заглавие = Родовой быт и обычное право чеченцев и ингушей : исследование и материалы 1892-1894 гг. | nodot = | язык = ru | ответственный = {{abbr|Подгот.|Подготовила|0}} {{abbr|изд.|издание|0}} и {{abbr|предисл.|предисловие|0}} У. Б. Далгат; послесловие Ю. Ю. Карпова; редколлегия: В. А. Тишков ({{abbr|отв.|ответственный|0}} {{abbr|ред.|редактор|0}}), А. Б. Куделин, В. М. Гацак | место = {{abbr|М.|Москва|2}} | издательство = ИМЛИ РАН | год = 2008 | издание = {{abbr|Изд.|Издание|0}} осуществленно при содействии благотворительного Фонда «Читай» и его президента А. А. Аслаханова | том = | страницы = | страниц = 380 | isbn = 978-5-9208-0307-8 | doi = | ref = Далгат }} * {{статья |автор = [[Дахкилганаькъан ИбрахӀим]] |заглавие = Буру |ссылка = https://archive.org/details/selaad--i---mgz-m/Села1ад%201990г.%20№5/page/n9/mode/2up |язык = inh |издание = [[СелаӀад (журнал)|СелаӀад]] |тип = журнал |год = 1990 |месяц = 08 |день = 28 |страниц = 16 |ref = Дахкилганаькъан |archiveurl = |archivedate = }} == ТӀатовжамаш == {{Навигация |Викисловарь = Владикавказ }} * [https://www.vladikavkaz-osetia.ru/ Официальный сайт города] * [http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?doc_itself=&backlink=1&nd=138022822&page=1&rdk=0#I0 Устав муниципального образования город Владикавказ] * {{cite web |title = Сайт администрации города |url = http://vladikavkaz.osetia.ru/ |archive-url = https://web.archive.org/web/20090126013116/http://vladikavkaz.osetia.ru/ |archive-date = 2009-01-26 |url-status = dead }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20090126013116/http://vladikavkaz.osetia.ru/ |date=2009-01-26 }} * [http://nocss.ru/projects/24/soderj.php Старый Владикавказ. Историко-этнологическое исследование] {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20201130224214/http://nocss.ru/projects/24/soderj.php |date=2020-11-30 }} {{Библиоинформация}} {{Северная Осетия}} {{Населённые пункты на Тереке}} {{Города воинской славы}} {{Райцентры Северной Осетии}} [[ОагӀат:Буро]] [[ОагӀат:Пхьеш, йиллай XVIII бӏаьшера]] [[ОагӀат:Эрсечен республикий нанагӏалаш]] [[ОагӀат:Россе импере тӏема чӏоагӏаленаш]] [[ОагӀат:Кавказа чӀоагӀалений зӀы]] [[ОагӀат:Тӏема сийлен пхьеш]] d3nuu8cv37dpozem34g7z4ftwldpsiv 73947 73946 2026-04-05T10:10:32Z Коазой Рашид 1210 73947 wikitext text/x-wiki {{другие значения}} {{НП+Россия | статус = пхье | ингушское название = Буро | оригинальное название = {{lang-ru|Владикавказ}}, {{lang-os|Дзӕуджыхъӕу}} | изображение = View of Vladikavkaz.jpg | описание изображения = Буро тӀа [[Тийрк]]а йисте латтача [[Сунний маьждиг]]ах даьккха сурт | герб = Coat_of_arms_of_Vladikavkaz.png | описание герба = Буро герб | ширина герба = 120 | lat_deg = 43|lat_min = 01|lat_sec = 00 | lon_deg = 44|lon_min = 41|lon_sec = 00 | CoordScale = 150000 | регион = Северная Осетия | регион в таблице = ХӀирийче | вид района = Пхье округ | район = Буро | район в таблице = Владикавказ (городской округ){{!}}Буро | B в регион = нет | C в регион = нет | внутреннее деление = 4 шахьар | вид главы = Пхье́да́ | глава = Хадарцев Хазбе Махарбек | дата основания = [[1784|1784 шера]] | прежние имена = {{НП-ПН|1931|Буро, Владикавказ|1944|Орджоникидзе|1954|Дзауджикау|1990|Орджоникидзе}} | статус с = [[1860|1860 ш.]] денз | площадь = 291,61 | высота центра НП = 671 | климат = юкъара | население = {{ Население | Владикавказ | тс }} | год переписи = {{ Население | Владикавказ | г }} | плотность = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Население | Владикавказ | ч }} / 291.61 round 2 ) }} }} | национальный состав = [[осетины|хӀирий]], [[русские|эрсий]], [[армяне|эрмалой]], [[грузины|гуржий]], [[ингуши|гӀалгӀай]], [[азербайджанцы|гӀозлой]], [[украинцы|украинхой]], [[греки|яний]] | конфессиональный состав = [[православные|православни жӀаргахой]], [[мусульмане-сунниты|бусулбаш]] | этнохороним = бурохо, бурохой | часовой пояс = +3 | почтовый индекс = 362000 | почтовые индексы = 362ХХХ | телефонный код = 8672 | автомобильный код = 15 | цифровой идентификатор = 90401 | add1n = СовгӀаташ | add1 = {{орден Трудового Красного Знамени|тип=город}} }} '''Буро́''', е '''Буру''' ('''Buru''') ({{lang-ru|Владикавка́з}}, {{lang-os|Дзӕуджыхъӕу}}, {{lang-os-dig|Дзæуæгигъæу}}{{дехьавалар|цӀи}}) — [[Северный Кавказ|Даькъасте]] юккъе улла [[пхье]]. Карарча хана [[ХӀирийче]]н [[Столица|нанагӀала]] лоархӀаш я<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/docs/vladikavkaz/ |title=Официальное название на осетинском языке Дзӕуджыхъӕу |access-date=2017-04-17 |archive-date=2017-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170422131712/http://region15.ru/docs/vladikavkaz |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://vladikavkaz-osetia.ru/city/history.php |title=Владикавказ — столица Республики Северная Осетия — Алания |access-date=2012-05-28 |archive-date=2012-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120521140353/http://vladikavkaz-osetia.ru/city/history.php |url-status=live }}</ref>, [[Владикавказ (городской округ)|Пхьен округ Буро]] яха [[муниципальни кхоллам]] а хулаш. Амма Ӏоюллача хана [[Зовр-Ков]] яхача къаьнарча гӀалгӀай юрта йисте йилла я [[1784|1784 шера]]<ref>{{статья |автор=|заглавие= Торжество празднованiя 50-летия основанiя г. Владикавказа.|ссылка= https://ghalghay.com/2020/04/20/zaur/|язык= ru|издание= [[Терские ведомости|«Терские ведомости»]]|тип= газета|год= 1911|месяц= апреля|число= 5|том= |номер= 75|страницы= |doi= |issn=}} {{начало цитаты}}Сегодня мы празднуем 50-летие города Владикавказа. Раньше, на том месте, где ныне расположен г. Владикавказ, существовал '''ингушский''' аул '''Заур''', но в 1784 г., по распоряжению князя Потемкина, на месте, где существовал этот аул, для охранения Военно-Грузинской дороги, служившей единственным удобным путем для соединения с Закавказьем, была устроена крепость Владикавказ, а в 1785 г. по указу Императрицы Екатерины II, от 9 мая, в крепости была выстроена первая православная церковь. Как только была устроена эта крепость, часть осетинской народности спустилась с гор и поселилась у стен этой крепости, под защитою местных войск. Образовавшийся осетинский аул стал называться «Капкай», что в переводе на русский язык означает «Горные ворота».{{конец цитаты|источник=}}</ref>{{sfn|Терский календарь|1895|c=14}}<ref>{{статья |автор=|заглавие= Владикавказъ. 31 марта |ссылка= https://ghalghay.com/2020/04/20/zaur-kov-3/|язык= ru|издание= [[Терские ведомости|«Терские ведомости»]]|тип= газета|год= 1911|месяц= марта|число= 31|том= |номер= 71|страницы= |doi= |issn=}}</ref>{{sfn|Далгат|2008|с=[https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004158493?page=55&rotate=0&theme=white 50], [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004158493?page=74&rotate=0&theme=white 69]}}. Цу хана денз [[1934|1934 шерага]] кхаччалца Буро [[ГӀалгӀайче]]н экономикайи, политикайи, культурайи юкъарче хиннай. Тахан гӀалгӀаша лелаеш хинна пхьен тархьара юкъ региона лоадам болча товшхала тӀехьален объектех лаьрхӀа я<ref name="okn.alania.gov.ru">[https://okn.alania.gov.ru/news/2050 Состоялось очередное заседание Общественного совета по культурному наследию при Комитете по охране и использованию объектов культурного наследия РСО-Алания]</ref>. == ЦӀи == [[Пхье]]н хьалхара цӀи ''[[Зовр-Ков]]'' хиннай: ''Зовр'' яхaча гӀалгӀачун цӀерагӀа я оал из{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}, вешта ''[[Зовр-Ков|Зоврков]]'' гӀалгӀаша ха дергдолаш йийхка моттигаш я а оал. [[ХӀирий мотт|ХӀирий меттала]] {{lang-os|Дзӕуджыхъӕу}} {{Audio|Dzæudžyqæu.oga|}}, {{lang-os-dig|Дзæуæгигъæу}} аьнна дӀаяхай из цӀи, [[черсий мотт|черсий меттала]] — ''Зожикъоу'' аьнна яхай{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}, эрсий меттала — ''Заурово''. ''Зовра-Ков'' яха юрт уллача метте, Владикавказ («Кавказа́ доал де») яxa цӀи а тилла, тӀема чӀоагӀле-гӀап хьалъяьча хана цох ''Буро''{{sfn|Бекова, Дударов, Илиева, Мальсагова|2009|с=191}}{{sfn|Барахоева, Кодзоев, Хайрова|2016|с=21}}{{sfn|Кодзоев|2021|с=52}}{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021|с=35}}{{sfn|Гальченко|1975|c=44}}, е ''Буру''{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|page=28|loc=с. 28 («[[Власть труда (газета, Владикавказ)|Власть труда]]» : [[газета]] / орган Владикавказского окружного комитета ВКП(б), Исполнительного комитета и Совета профсоюзов. Владикавказ, 1931, 4 сентября)}}{{sfn|История Ингушетии|2013|с=20}}{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}{{sfn|Евдокимов|2006}} (''Buru''{{sfn|M. n.|1923|loc=беттагарг}}{{sfn|Мальсагов|1925|с=181}}{{sfn|Ужахов|1927|с=32}}) аьннад гӀалгӀаша, из доагӀаш да гергача тӀема чӀоагӀленех гӀалгӀаша хьалха бур оалаш хилара тӀара. Бур яxa дош герга яхача деша маӀан долаш хиннад цу хана гӀалгӀай меттала. [[Буроче]], [[БурокӀалхе]], [[Бура-боарз]] яхаш моттигаш я [[ГӀалгӀайче|ГӀалгӀай мехка]]. Цу моттигашка герга тӀема чӀоагӀленаш-гӀапаш хиларах техка цӀераш я уж{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}, вешта хӀанз гӀапков яхача деша синоним я из а оал{{sfn|Куркиев|1979|с=234}}. [[Файл:The plan of the fortress Vladikavkaz and the Ingush village of Zaur (1784).jpg|мини|[[Зовр-Ков]]и [[Буро (гӀапков)|Буро-гӀапкови]] обер-квартирмейстер волча Иоганн Фохта [[мехкасурт]]а тӀа, 1784-гӀа шу]] 1931-ча шера ГӀалгӀай облисполкома хьехарца Бурох эрсий меттала ''Орджоникидзе'' аьнна цӀи тиллай советий политикани тӀемани къахьегамхо хиннача [[Орджоникидзе, Серго|Серго Эржакинеза (Орджоникидзе)]] хьамарагӀа{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|c=30}} — [[Гражданская война в России|БӀорахой тӀема]] хана регионе советий Ӏаьдал оттадеш хиннав из{{sfn|Поспелов|2008|c=141}}. 1944-ча шера пхьенах ''Дзауджикау'' аьнна цӀи тиллай{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|c=28 {{Цитата|Переименование г. Орджоникидзе в город Дзауджикау — событие большой исторической важности. Оно является результатом неуклонного, последовательного осуществления Коммунистической партией и Советским правительством ленинско-сталинской национальной политики… Переименование отвечает культурным и экономическим интересам осетинского народа. В этом акте видна личная забота Сталина об осетинском народе, его настоящем и будущем.|автор=Газета «Социалистическая Осетия», 1944 г., 1 марта.}}}}, тӀаккха 1954-ча шера — юха ''Орджоникидзе''{{sfn|Материалы по истории Владикавказа|2002|c=29 {{Цитата|Трудящиеся Северной Осетии с глубокой радостью, удовлетворением встретили Указ о переименовании города Дзауджикау в город Орджоникидзе, отвечающий их воле и чаяниям… Серго беспощадно громил врагов партии и Советского государства — меньшевиков, эсеров, троцкистов, бухаринцев, буржуазных националистов, питал политическое недоверие к злейшему врагу партии и народа Берия… Установлено, что переименование города Орджоникидзе в город Дзауджикау также связано с враждебными действиями Берия и его банды…|автор=Газета «Социалистическая Осетия», 1954 г., 26 февраля.}}}}. 1990-ча шера официально пхьен ши цӀи тиллай: ''Владикавказ'' эрсий метталеи, ''Дзауджикау'' хӀирий метталеи{{sfn|Поспелов|2008|c=141}}. == Физикан-географе экам == === Географецара хьал === Лоамашкара [[Тийрк]] юкъарадоаллача, [[шаьраче|шаьрача метте]] улл Буро. Цхьан оагӀорахьара [[Маьтлоам]]и воккха оагӀорахьара [[Бешлоам]]и лакхера ІотӀахьеж цунна, гонахьа яда гӀaлгӀй къаьна юрташ{{sfn|Дахкилганаькъан|1990|c=10}}. Тийрк пхье юккъе гӀолла дода, пхьегара [[ДӀаараяла чӀож]]е 30 км я. Буро тӀара болалуш ба [[Военно-Грузинская дорога|ГӀалгӀай (ТӀема-Гуржий) никъ]]. {{Соседние города | город = Владикавказа | источник = <ref name="trans">{{Cite web |url=https://maintransport.ru/distance |title=База расстояний между городами России на машине<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2024-05-08 |archive-date=2023-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032304/https://maintransport.ru/distance |url-status=live }}</ref> | северо-запад = [[Нальчик]] ~ 117 км<br>[[Ставрополь]] ~ 378 км | север = [[Элиста]] ~ 491 км<br>[[Волгоград]] ~ 784 км | северо-восток = [[Астрахань]] ~ 583 км | запад = {{Флаг Абхазии}} [[Сухум]] ~ 571 км | восток = [[Назрань]] ~ 27 км<br>[[Грозный]] ~ 113 км<br>[[Хасавюрт]] ~ 192 км<br>[[Махачкала]] ~ 274 км | юго-запад = {{Флаг Южной Осетии}} [[Цхинвал]] ~ 167 км | юг = {{Флаг Грузии}} [[Тбилиси]] ~ 196 км<br>{{Флаг Армении}} [[Ереван]] ~ 470 км | юго-восток = {{Флаг Азербайджана}} [[Баку]] ~ 648 км }} === Мехкал === Мехкалца дола бехкамаш: лоамаш юхе хиларах ӀокӀаьдбаь бола гӀаьххьа мехкала оаса. Ӏа кӀаьда да, ахка дӀаьха да йокъал отташ а доацаш, дукхагӀча даькъе къахь отташ а дац. Наджгоанцхой бетта юкъера шелал −1,9 °C я. КӀимарса бетта юкъера йӀовхал +20,7 °C я. 2010-ча шера оагӀой бетта 5-ча дийнахьа Буро тӀа Эрсечен Ӏан температуран йизза максимум лаьцай — фо +27,1 °C кхаччалца дӀоахденна хиннад. {{Климат города |Город_род = Бурон |Источник = [http://www.pogoda.ru.net/climate/37228.htm «Погода и Климат»] | Янв_ср = -1.9 | Янв_ср_осад= 31 | Фев_ср = -1.7 | Фев_ср_осад= 34 | Мар_ср = 3.0 | Мар_ср_осад= 53 | Апр_ср = 9.6 | Апр_ср_осад= 87 | Май_ср = 14.1 | Май_ср_осад= 96 | Июн_ср = 18.1 | Июн_ср_осад= 100 | Июл_ср = 20.7 | Июл_ср_осад= 113 | Авг_ср = 20.2 | Авг_ср_осад= 93 | Сен_ср = 15.6 | Сен_ср_осад= 74 | Окт_ср = 9.9 | Окт_ср_осад= 58 | Ноя_ср = 3.7 | Ноя_ср_осад= 46 | Дек_ср = -0.6 | Дек_ср_осад= 33 | Год_ср = 9.2 | Год_ср_осад= 883 | Янв_ср_мин = -5.6 | Янв_ср_макс= 3.3 | Фев_ср_мин = -5.6 | Фев_ср_макс= 3.6 | Мар_ср_мин = -0.8 | Мар_ср_макс= 8.1 | Апр_ср_мин = 5.1 | Апр_ср_макс= 15.2 | Май_ср_мин = 9.6 | Май_ср_макс= 19.7 | Июн_ср_мин = 13.5 | Июн_ср_макс= 23.7 | Июл_ср_мин = 16.1 | Июл_ср_макс= 26.2 | Авг_ср_мин = 15.7 | Авг_ср_макс= 25.7 | Сен_ср_мин = 11.2 | Сен_ср_макс= 21.3 | Окт_ср_мин = 5.8 | Окт_ср_макс= 15.4 | Ноя_ср_мин = 0.2 | Ноя_ср_макс= 8.7 | Дек_ср_мин = -4.2 | Дек_ср_макс= 4.6 | Год_ср_мин = 5.1 | Год_ср_макс= 14.6 | Янв_а_мин = -27.2 | Янв_а_макс=21.1 | Фев_а_мин = -27.8 | Фев_а_макс=23.0 | Мар_а_мин = -22.5 | Мар_а_макс=30.3 | Апр_а_мин = -10.2 | Апр_а_макс=34.0 | Май_а_мин = -2.8 | Май_а_макс=35.0 | Июн_а_мин = 2.2 | Июн_а_макс=38.0 | Июл_а_мин = 6.4 | Июл_а_макс=37.5 | Авг_а_мин = 6.0 | Авг_а_макс=39.2 | Сен_а_мин = 0.0 | Сен_а_макс=38.2 | Окт_а_мин = -10.0 | Окт_а_макс=33.5 | Ноя_а_мин = -23.1 | Ноя_а_макс=28.7 | Дек_а_мин = -25.0 | Дек_а_макс=27.1 | Год_а_мин = -27.8 | Год_а_макс=39.2 | }} {{Климат города |Город_род = 2011—2020-ча шерий мура Бурон |Источник = [https://www.weatheronline.co.uk/weather/maps/city?FMM=1&FYY=2011&LMM=12&LYY=2020&WMO=37228&CONT=euro&REGION=0006&LAND=RS&ART=TEM&R=0&NOREGION=1&LEVEL=162&LANG=en&MOD=tab www.weatheronline.co.uk] | Янв_ср = -0.7 | Янв_ср_осад= | Фев_ср = -0.6 | Фев_ср_осад= | Мар_ср = 4.7 | Мар_ср_осад= | Апр_ср = 10.3 | Апр_ср_осад= | Май_ср = 16.0 | Май_ср_осад= | Июн_ср = 20.3 | Июн_ср_осад= | Июл_ср = 22.5 | Июл_ср_осад= | Авг_ср = 21.2 | Авг_ср_осад= | Сен_ср = 17.6 | Сен_ср_осад= | Окт_ср = 12.4 | Окт_ср_осад= | Ноя_ср = 3.4 | Ноя_ср_осад= | Дек_ср = 1.4 | Дек_ср_осад= | Год_ср = 10.7 | Год_ср_осад= | Янв_ср_мин = -4.5 | Янв_ср_макс=3.0 | Фев_ср_мин = -4.2 | Фев_ср_макс=3.5 | Мар_ср_мин = 0.5 | Мар_ср_макс=8.7 | Апр_ср_мин = 5.0 | Апр_ср_макс=15.5 | Май_ср_мин = 11.1 | Май_ср_макс=21.0 | Июн_ср_мин = 15.0 | Июн_ср_макс=25.7 | Июл_ср_мин = 17.5 | Июл_ср_макс=27.4 | Авг_ср_мин = 16.3 | Авг_ср_макс=26.2 | Сен_ср_мин = 12.1 | Сен_ср_макс=22.8 | Окт_ср_мин = 6.2 | Окт_ср_макс=18.0 | Ноя_ср_мин = -0.3 | Ноя_ср_макс=7.4 | Дек_ср_мин = -3.0 | Дек_ср_макс=5.5 | Год_ср_мин = 6.0 | Год_ср_макс=15.4 | Янв_а_макс = | Янв_а_мин= | Фев_а_макс = | Фев_а_мин= | Мар_а_макс = | Мар_а_мин= | Апр_а_макс = | Апр_а_мин= | Май_а_макс = | Май_а_мин= | Июн_а_макс = | Июн_а_мин= | Июл_а_макс = | Июл_а_мин= | Авг_а_макс = | Авг_а_мин= | Сен_а_макс = | Сен_а_мин= | Окт_а_макс = | Окт_а_мин= | Ноя_а_макс = | Ноя_а_мин= | Дек_а_макс = | Дек_а_мин= | Год_а_макс = | Год_а_мин= | }} === Сахьата оаса === {{ЧасовойПоясОбъекта/MSK|Объект=Владикавказ}} Лелаеш йолча ха́нагеи географецарча [[Долгота|йӀоахалгеи]] хьежжа<ref>{{cite web|url=https://dateandtime.info/ru/city.php?id=473249|title=Время во Владикавказе, Республика Северная Осетия - Алания, Россия. Сколько сейчас времени во Владикавказе|publisher=dateandtime.info|lang=ru|access-date=2017-10-19|archive-date=2017-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019112234/http://dateandtime.info/ru/city.php?id=473249|url-status=live}}</ref> Буро тӀа юкъера маьлха [[делкъе]] 12:01 яьлча хул. === Гонахьаре бӀехъяр === «Электроцинкеи»<ref>{{Cite web |url=http://electrozink.ugmk.com/ru/ |title=ОАО «Электроцинк» |access-date=2009-12-25 |archive-date=2019-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015042322/http://electrozink.ugmk.com/ru/ |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20191015042322/http://electrozink.ugmk.com/ru/ |date=2019-10-15 }}</ref> кхыча заводашка хӀама хьаярах цхьаццайола экологецара проблемаш хул. Саьнгала цӀалха цеха отделе проблемаш хиларах тӀехар-Ӏенагахьа саьнгалашхеи саьнгалеи газ хьайоалл. Геттара дукха уж газаш арахецар 2003-ча шера хиннад<ref name="Felix01">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=PCqhzQ0Rkzk|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 1/3)|publisher=Феликс Цоков|date=|access-date=2009-12-18|archive-date=2013-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731174357/http://www.youtube.com/watch?v=PCqhzQ0Rkzk|url-status=live}}</ref><ref name="Felix02">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KrY_LOrnZsk|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 2/3)|publisher=Феликс Цоков|date=|access-date=2009-12-18|archive-date=2013-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731182237/http://www.youtube.com/watch?v=KrY_LOrnZsk&feature=related|url-status=live}}</ref><ref name="Felix03">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=5SvyiVLEYDc|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 3/3)|publisher=Феликс Цоков|date=|access-date=2009-12-18|archive-date=2013-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726214842/http://www.youtube.com/watch?v=5SvyiVLEYDc&feature=related|url-status=live}}</ref>. Дукха газаш арахецай 2009-ча шера ардара бетта 5-ча дийнахьа. Газаш арахецара бахьан адам хиннад — персонало ший болх цхьан кога тӀа оттабаь хиннабац производство ремонт яьчул тӀехьагӀа юха дӀахецача хана, иштта кулгалхоша а лерттӀа йоакхо яьяц, ремонта дикал а хиннаяц. Экологаша хьаяхачох, саьнгала диоксидах оттаяь нормативаш пхезза чӀоагӀагӀа тӀех хиннай, саьнгала триоксидах — 196,6-за чӀоагӀагӀа<ref>{{cite web |url = http://www.ossetia.ru/top/elektrozink |title = Ossetia.ru: «Электроцинк» оштрафован на 70 тыс. руб. за выбросы… |archive-url = https://web.archive.org/web/20091028023850/http://www.ossetia.ru/top/elektrozink |archive-date = 2009-10-28 }}</ref>. 28 октября 2009 года в городе прошли массовые протесты<ref>[{{Cite web |url=http://newsru.com/russia/28oct2009/vlad_zavod.html |title=Newsru.com: Жители Владикавказа устроили стихийную акцию против удушающих выбросов с завода «Электроцинк» |access-date=2009-12-25 |archive-date=2019-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011184035/https://www.newsru.com/russia/28oct2009/vlad_zavod.html |url-status=live }} Newsru.com: Жители Владикавказа устроили{{когда}} стихийную акцию против удушающих выбросов с завода «Электроцинк»]</ref>. ХӀирий къаьй Эрсечен Паччахьалкхен Дума хаттар хьалчудахьа кийча хиннаб<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/main/2009/11/05/02-51/ |title=Депутат Госдумы Арсен Фадзаев пригрозил «Электроцинку» вынести проблему вредных выбросов на уровень Госдумы |access-date=2009-12-25 |archive-date=2013-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130624232941/http://region15.ru/news/main/2009/11/05/02-51/ |url-status=live }}</ref>. 2018-ча шера ардара бетта Электроцинке чӀоагӀа цӀи яьнна хиннай<ref>{{Cite web |url=https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 |title=Пожар на Электроцинке |access-date=2018-11-05 |archive-date=2019-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011184026/https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 |url-status=dead }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20191011184026/https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 |date=2019-10-11 }}</ref>, электролитий цех яьгай, цӀи яьннача хана фе хьалдахад саьнгали, мышьяки, саьнгала цӀалха Ӏии, кхыйола дохьаш дола газаши. Бахархой юккъерча майдан тӀа арабаьннаб укх сахьате завод дӀакъовлар а дӀадехаш, цул тӀехьагӀа арабаьннарашца ХӀирийчен мехкдас къамаьл даьд, цига завод дӀакъовларах хоржамаш дайтаргда аьнна хиннад цо. Юххера Мехка Халкъа гулламо массане цхьана барт а тайна завод дӀакъовларах кхадж тессаб. == Тархьар == === Буро гӀапков === [[Файл:AFRE Vladikavkaz.jpg|300px|thumb|Бурон мехкасурт. 1830-гӀа сурташ<ref>«Атлас крепостей Российской империи» — СПб., 1830-е годы.</ref>]] {{основная статья|Буро (гӀапков)}} Пхье 1784-ча шера йиллай [[Дарьяльское ущелье|ДӀаараяла чӀоже]] хьалчуводача доалла [[Эрсий импери|эрсий]] [[гӀапков]] цо хургдолаш. Юллача хана [[гӀалгӀай]] юрт хиннача [[Зовр-Ков]]на йисте{{sfn|Поспелов|2008|c=141|quote=Весной 1784 г. при ингуш. д. 3ауре основана крепость Владикавказ}}{{sfn|Ракович|1913|c=5: {{Цитата|«...на том месте, где стояло селение Зауръ, была воздвигнута русскими сильная Владикавказская крепость...<br>В некоторых печатных источниках говорится, что Владикавказская крепость была построена на месте осетинского селения Капъ-Кой. Это не так. Правый берег Терека принадлежал, какъ это мы видели ингушамъ и кистамъ; не могли осетины на чужой земле враждебных имъ племен иметь свой аулъ; наконец своим наименованіем Владикавказа Дзауджи-Кау, осетины подтверждаютъ это мненіе, т. к. Дзауагъ — есть имя собственное Зауръ, а Кау — значитъ селеніе; иначе — селеніе Заура».}}}} Буро гӀапков диллар Эрсече [[Гуржехье]]нна гаргаяхара заманца нийсденнад. 1783-ча шера кӀимарса бетта 24-ча дийнахьа [[Георгиевск|Георгиевска гӀапковна]] чу [[Георгиевский трактат|Гуржехье Эрсечен йоакхонна кӀалъяхарах йола тракта́т язъяьй]]. Из хиллам бахьан долаш хьалхадаьккхачох хиннад [[Кавказская линия|Кавказерча чӀоагӀалений зӀанара]] [[Кавказдехье]]нца аттеи тешаме маьршеи бола никъ хьавӀаштӀехьабаккхар. Из уйла а йолаш Маздака́ юкъе́и [[Керттера Кавказа дукъ|Керттерча Кавказа дукъа]] кӀалхенна юкъе́и 1784-ча шера массехк [[чӀоагӀале]] йиллай, царех эггара [[зӀилбухе]]гӀа яр Буро хиннай{{sfn|Ракович|1913|c=5}}. 1784-ча шера тушола бетта 10-ча дийнахьа [[гӀашлой]] 3 батальони, гӀазкхий 6 [[бӀаьр]и, 8 [[йоккха топ]]и юкъе йола эрсий [[бӀу]]н тоаба [[Тийрк]]а аьтта оагӀорахьа а яьнна гӀалгӀай Зовр-Ковна [[Опушка|хьун петараш]] йолча тӀема [[туп]] а яь Ӏоэттай. ШоллагӀча дийнахьа Зовр-Коареи, юхерча юрташкареи ([[Тоти]], [[Темаркъий-Ков]]) [[къаь]]й хьабаьхка хиннаб. Тоабан [[баьчча]] вола Толмачёв II-вар сарахьа гӀалгӀаша [[ГӀуданта гӀала|ГӀуданта-ГӀалий]] чу [[хьоашал]]гӀа вехав. Цига гӀалий тӀа хьал тӀа а ваьнна, ший штабаца гонахьенга хьежав из, цига гӀапков мичахьа дича бакъахьа да а лаьрхӀад цо<ref>{{статья|автор=Бывалый |язык=ru|издание=[[Терские ведомости]]|тип=газета|год=1911|месяц=03|число=31|номер=71|страницы=|ref=Терские ведомости}}</ref>. 1784-ча шера бекарга бетта 25-ча дийнахьа инарал-поручик [[Потёмкин, Павел Сергеевич|П. С. Потёмкин]] Буро гӀапков дилларах йолча рапорта чу хоам беш хиннав: {{начало цитаты}} «Лоам хьалчуводаш се хьажа а хьажа аз белгалъяьккхача метте гӀапков диллар яздаьд аз Владикавказ цӀи а йолаш». {{oq|ru|«При входе гор предписал я основать крепость на назначенном по обозрению моему месте под именем Владикавказ».}} {{Конец цитаты|цитаты={{sfn|История Владикавказа|1991|c=15 (ЦГВИА, ф.52, оп.1/194, л.331, ч.4, л.21.)}}}} 1784-ча шера маьтсела бетта 6-ча дийнахьа Буро йилларах [[Екатерина II]]-чун амар арадаьннад, цул тӀехьагӀа Бурон гӀапков [[супа]]дерзадьд. ГӀапков диллача хана кхы мел йола чӀоагӀаленаш мо Эрсеченнеи Гуржехьеннеи юкъерча наькъ тӀара [[зоврков]] хила дезаш хиннад цох. Цу шера гӀапковна чу 12 йоккха топ оттаяьй{{sfn|Ракович|1913|c=5—6}}. Екатерина II-чо 1785-ча шера маьтсела бетта 9-ча дийнахьа Саратовеи Кавказеи инарал-губерантор волча П. Потёмкина цӀерагӀа амар даьд: «Кавказа лоам хьалчуводаш хьалдеттача гӀапковна чу вай [[Православхой]] законагӀа дола [[киназ]] хьалдоттар могаду оах, цох а из хозъярах а [[ГӀизлар (ДаьгӀасте)|ГӀизларе]] гӀумкийи кхы къамаши хьастара́ лаьрхӀача суммех диса́р дӀатӀадахийта; цунца цхьана бӀарг а лакха киназа чуреи гӀапковна чуреи дина на́ха цигарча къамашта готто ергйоацаши, низ бергбоацаши». 1804-ча шера гӀапков лорадергдолаш Бурон гарнизона батальон хьавӀашагӀъеллай, цун [[хьовда]] цунца цхьана гӀапковна комендант а хиннав. Цу хана денз Кавказерча чӀоагӀалений зӀы Гуржехьенца вӀашагӀтесса маьрша наькъаш тӀа гӀолла. 1826-ча шера гӀапковна ши бастиони кхо ахбастиони хиннай. ГӀинбухерча оагӀон бастионаш [[Маздак]]еи Бурони цӀераш йолаш хиннай. Малхбоалехьарча оагӀорахьа Самукъеи ({{lang-ru|Весёлый}} Арени ({{lang-ru|Полевой}}) ахбастионаш хиннай, зӀилбухерча оагӀорахьа — [[Каьлаке]]н ({{lang-ru|Тифлисский}}. ГӀапков (буро) таханарча Буро пхьен [[тархьар]]а [[юкъ]] йолча яьллай. Таханарча гӀишлонашка йиллача, цун моттиг ХӀирийчен Доалчен цӀенцеи, № 5 йолча ишколацеи, Пушкина скверацеи, Мукъален майданцеи, царна хьатӀая́дача урамашцеи къоастаю. [[Файл:Александровский проспект, Владикавказ.png|300px|мини|XX-гӀа бӀаьшу долалуш хьатӀаяьккха Александра проспекти (тахан Мира проспект я) [[памятник Архипу Осипову|Осипов Архипа́ дегӀа сийленги]]]] ГӀа́па́ юха адам дукхагӀа да́ха ха́рцеи, нах бебарцеи цхьацца базар хьавӀаштӀехьаяла йолаенна хиннай укх метте, цудухьа базархой а Ӏочуаха болабеннаб. Кастта Бурон куц-сибат тоадала доладеннад: [[эпсар]]ийи, [[таьргхо]]йи хоза цӀенош хьахиннад укхаза. [[Эрсий-кавказхой тӀом|Лоамарошца тӀом]] беча юкъа́ гӀапков массехказза юхадеттад. 1858-ча шера Бурон гонахьа [[гӀап]] хьалъяьй топий Ӏургаши, гӀалаши йоахкаш. ГӀапковна чу йоаллаш хиннай [[Бурон округ]]еи, Кавказерча чӀоагӀален зӀанара аьрдачени урхале. 1860-ча шера тушола бетта 31-ча дийнахьа, Эрсий-кавказхой тӀом мишта чакхбергба ховш хиннача хана, Буронна пхьен статус еннай, дукха ха ялалехьа 1863-ча шера хьаяьча [[Терская область|Тийрка областа]] административни юкъ хиннай цох. Уккхаза хиннай [[Терские казаки|Тийрка гӀазкхий бӀун]] Амар деча атамана канцеляри. Пхье сиха дегӀаяра бахьанех хиннад иштта 1875-ча шера из [[Владикавказская железная дорога|аьшкнаькъаца]] [[Тана-тӀара-Ростов|Та́на́-тӀарча-Ростоваца]] хьахоттар. 1918-ча шера маьцхали бетта [[Бичерахов, Георгий Фёдорович|Георгий Бичерахов]] хьалха а волаш бичераховций тоаба [[Битва за Владикавказ (1918)|Буро тӀа хьалчуийккхай]]. КӀайчарнеи цӀечарнеи юкъера тӀом 11 дийнахьа баьб<ref>{{Книга|заглавие=Осетины|ответственный=отв. ред. З. Б. Цаллагова, Л. А. Чибиров|год=2015|язык=ru|место=Москва|издательство=Российская академия наук и издательство «Наука», Серия «Народы и культуры»|страницы=89|страниц=605|isbn=978-5-02-039155-0}}</ref><ref>{{Книга|автор=Зинаида Орджоникидзе|заглавие=Путь Большевика|ответственный=под ред. И. Разгона|год=1938|язык=ru|место=Москва|издательство=Государственное издательство «история гражданской войны»|страницы=36|страниц=56}}</ref>. 1919-ча шера саькура бетта Буро тӀа [[Деникин, Антон Иванович|А. Деникина]] инарала [[Добровольческая армия|ЛоӀамхой эскар]] Ӏочуденад, пхьенна доал де [[Вооружённые силы Юга России|Эрсечен ЗӀилбухен Герзе дола Низаш]] эттад. ТӀехьагӀа пхье Буро тӀара подпольни комитет къахьега йолаеннай, цо большевистийи подпольегеи партизаний тоабашкеи болх барттайна байташ хиннаб. 1920-ча шера тушола бетта 21-ча деннеи 22-ча деннеи юкъерча бийсан цӀебарий бӀу юха Кавказе хьагучабаьннача хана подпольес гӀовттам айбаьб, гӀайттача юкъа пошти, телеграфи, фозгалеи, керттера промышленноста предприятеши дӀалаьцай, ши бронь йола цӀермашен а хьаяьккхай. ГӀовттамхой оагӀув лаьцаб гарнизона цхьан даькъо а. Тушола бетта 24-ча дийнахьа пхьен доал Совета кара кхаьчад, дукха ха ялалехь цӀебарий регулярни доакъоша дӀалаьцай пхье<ref>Героическое подполье. В тылу деникинской армии. Воспоминания. {{М.}}, [[Политиздат]], 1975. Стр. 39-40</ref>. ; ГӀапковна диса́ доакъош * Эрмалой урама тӀа, 21-гӀа цӀа дӀалоацаш дола [[Казарма Владикавказского гарнизона и участок примыкающей крепостной стены|Бурон гарнизона Ӏери хьатӀалаттача гӀапа дакъеи]] (товшхала тӀехьален объект). === Советий зама === [[Файл:1960 CPA 2428.jpg|мини|СССР пошта марка, 1960-гӀа шу. ХӀирий АССР. Орджоникидзе, Чкалова урам]] Советий Ӏаьдал отталца пхье Россе импере [[Терская область|Тийрка областа]] административни юкъ хиннай. 1921-ча шера наджгоанцхой бетта 20-ча денгара денз 1924-ча шера лайчилла бетта 7-ча денга кхаччалца Буро [[Горская Автономная Советская Социалистическая Республика|Лоамарой АССР]] нанагӀала хиннай. 1924-гӀа шу хьатӀаденача хана Лоамарой АССР лоаттаме ХӀирийчеи ГӀалгӀайчеи мара йисаяц. Лоамарой АССР юххера дӀаяьккхачул тӀехьагӀа [[ХӀирий автономе область|ХӀирийи]] [[ГӀалгӀай автономе область|ГӀалгӀайи автономе областаш]] хьаяьй — Буро шинна а областа нанагӀала я аьнна дӀакхайкаяьй автономи йолча пхье статус а йолаш. 1934-ча шера наджгоанцхой бетта 15-ча дийнахьа ВЦИК-а чӀоагӀамца пхьех [[Северо-Осетинская автономная область|ХӀирий автономе областа]] нанагӀала яьй, тӀаккха [[ГӀалгӀай автономе область]] [[Нохчий автономе область|Нохчийчунца]] цхьан а теха, [[Чечено-Ингушская автономная область|Нохч-ГӀалгӀай автономе область]] хьаяьй. [[ШоллагӀа дунен тӀом]] хиннача хана немций пхьенна хьатӀабаьхка хиннаб, пхье хьайоаккхаргйолаш чӀоагӀа низ гулбаь хиннаб цо. Немций бӀун тоаба пхье йолча хьатӀайоагӀача хана юхасоца а яь, йохаяьй 1942-ча шера лайчилла бетта, из деррига [[Нальчикско-Орджоникидзевская операция|Нальчика-Орджоникидзен операци]] йодаш хьадаь хиннад. ТӀом бодача юкъа́ 30 жзар Бурохочо майдилги ордени яьккхай. Пхьера хьаваьнна хиннав [[Герой Советского Союза|Советий Союза 22 турпали]], 11 инарали. 1984-ча шера [[Президиум Верховного Совета СССР|СССР Лакхехьарча Совета Президиума]] амарца «Пхьен къахьегамхоша юртбоахами товшхали йотташ даьхача толамехи, революце боламгахьеи, Сийлахь-Боккхача Даьймехка тӀема шерашка немций-фашистий гӀаьрхошта духьале еши цар карагӀдаьннар теркал а даь, иштта йилла́ 200 бӀаь шу дизарах а», пхьенна [[Орден Трудового Красного Знамени|Къахьегама ЦӀе Байракха Орден]] еннай<ref>[https://osetia.kvaisa.ru/1-rubriki/06-den-kalendarya/vyrazili-samuyu-glubokuyu-blagodarnost-rodnoj-kommunisticheskoj-partii-i-sovetskomu-pravitelstvu/ Выразили «самую глубокую благодарность родной Коммунистической партии и Советскому правительству»]</ref>, тӀаккха 2007-ча шера ардара бетта 8-ча дийнахьа Россе Федераце Президента амарца Буронна «[[Город воинской славы|ТӀема сийлен гӀала]]» яха сийлахьа цӀи еннай. 1990-ча шера кӀимарса бетта 20-ча дийнахьа [[Верховный Совет РСФСР|РСФСР Лакхехьарча Совета]] Президиума амарца Орджоникидзе яхаш цӀи хинначара эрсий меттала тархьаре хинна ''Владикавказ'' яха цӀи меттаоттаяьй. === ХӀанзара ха === [[Файл:Владикавказ. Угол пр.Мира и Гоголя.jpg|thumb|right|350px|Буро. Миреи Горькеи проспекташ къастача]] [[COVID-19]] да́ржаргдоацаш ХӀирийчен доазон тӀа оттаяь [[халбате]]н [[раж]] йоха а яь 2020-ча шера бекарга бетта Буро тӀа эзараш ара а баьнна [[Площадь Свободы (Владикавказ)|Мукъален майдан]] тӀа [[Протест во Владикавказе 20 апреля 2020 года|гулбеннаб]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/politics/20/04/2020/5e9d7d7f9a79474e90066397 |title=В столице Северной Осетии люди вышли на сход из-за режима самоизоляции |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810032018/https://www.rbc.ru/politics/20/04/2020/5e9d7d7f9a79474e90066397 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mk.ru/politics/2020/04/20/besporyadki-vo-vladikavkaze-tysyachi-lyudey-sorvali-samoizolyaciyu-pod-rukovodstvom-pevca.html |title=Беспорядки во Владикавказе: тысячи людей сорвали самоизоляцию под руководством певца |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420210021/https://www.mk.ru/politics/2020/04/20/besporyadki-vo-vladikavkaze-tysyachi-lyudey-sorvali-samoizolyaciyu-pod-rukovodstvom-pevca.html |url-status=live }}</ref>. Акце 69 саг лаьцав<ref>{{Cite web |url=https://mbk-news.appspot.com/news/posle-protesta/ |title=После протеста во Владикавказе власти Северной Осетии начали выплаты потерявшим доход из-за «самоизоляции» |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517143552/https://mbk-news.appspot.com/news/posle-protesta/ |url-status=live }}</ref>. Ленинеи, Советийи, Промышленнии шахьарий кхелаша 46 сага́ 3-гара 15-га кхаччалца ди ха техай<ref>{{Cite web |url=https://novayagazeta.ru/news/2020/04/23/160946-vo-vladikavkaze-arestovali-uzhe-46-uchastnikov-narodnogo-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |title=Общее число арестованных участников митинга во Владикавказе увеличилось до 46 |access-date=2020-04-23 |archive-date=2020-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502063237/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/23/160946-vo-vladikavkaze-arestovali-uzhe-46-uchastnikov-narodnogo-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20200502063237/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/23/160946-vo-vladikavkaze-arestovali-uzhe-46-uchastnikov-narodnogo-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |date=2020-05-02 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://novayagazeta.ru/news/2020/04/21/160908-vo-vladikavkaze-arestovali-14-uchastnikov-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |title=Во Владикавказе арестовали 14 участников схода против режима самоизоляции |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425204304/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/21/160908-vo-vladikavkaze-arestovali-14-uchastnikov-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20200425204304/https://novayagazeta.ru/news/2020/04/21/160908-vo-vladikavkaze-arestovali-14-uchastnikov-shoda-protiv-rezhima-samoizolyatsii |date=2020-04-25 }}</ref>. == Бахархой == === Бахархой шерашка гӀолла === {{ Население | Владикавказ | Столбцов=11 }} {{ Население | Владикавказ | график }} === Кхалнахи маӀа нахи цар яьнна хаи === [[Всероссийская перепись населения (2010)|2010-ча шера ерригроссе хьисап деш нах дӀаязбаьчох]] (пхье хьисапе юрт [[Заводской (Северная Осетия)|Заводской]])<ref>{{cite web|url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/459d58804f0a5ee0bc4abc22524f7e0f/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+2.+%D0%92%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%B2+%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5.zip|title=Том 2. Возрастно-половой состав и состояние в браке|access-date=2019-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075738/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/459d58804f0a5ee0bc4abc22524f7e0f/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+2.+%D0%92%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%B2+%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5.zip|archive-date=2016-03-04|url-status=dead}} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20160304075738/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/459d58804f0a5ee0bc4abc22524f7e0f/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+2.+%D0%92%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%B2+%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5.zip |date=2016-03-04 }}</ref>: {|class="standard sortable" |- !Яьнна ха !МаӀа нах, <br>саг !Кхалнах, <br>саг !Еррига дукхал, <br>саг !Берригача бахархоех <br>дакъа, % |- | align="center"| 0 — 14 шу | align="right" | 28 929 | align="right" | 28 008 | align="right" | 56 937 | align="right" | 17,33 % |- | align="center"| 15 — 59 шу | align="right" | 99 687 | align="right" | 112 880 | align="right" | 212 567 | align="right" | 64,71 % |- | align="center"| 60 шерал тӀех | align="right" | 20 703 | align="right" | 38 278 | align="right" | 58 981 | align="right" | 17,96 % |- | align="center"| Веррига а | align="right" | 149 319 | align="right" | 179 166 | align="right" | 328 485 | align="right" | 100,00 % |} МаӀа нах — 149 319 саг (45,5 %). Кхалнах — 179 166 саг (54,5 %). Бахархой юкъера яьнна ха 37,7 шу да. Бахархой медианни яьнна ха — 36,0 шу. МаӀача наьха юкъера яьнна ха — 34,8 шу. МаӀача наьха медианни яьнна ха — 32,4 шу. Кхалнаьха юкъера яьнна ха — 40,0 шу. Кхалнаьха едианни яьнна ха — 39,3 шу. === Къамашцара лоаттам === [[Файл:Осетины во Владикавказе, в %.png|thumb|200px|Буро тӀара хӀирий, %, 2010-ча шера даь хьисап.]] [[Файл:Русские во Владикавказе, в %.png|thumb|200px|Буро тӀара эрсий, %, 2010-ча шера даь хьисап.]] [[Файл:Армяне во Владикавказе, в %.png|thumb|200px|Буро тӀара эрмалой в %, 2010-ча шера даь хьисап.]] [[Всероссийская перепись населения (2010)|2010-ча шера ерригроссе хьисап деш нах дӀаязбаьчох]] (пхье хьисапе юрт [[Заводской (Северная Осетия)|Заводской]] а лоархӀаш)<ref>{{cite web|url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/ТОМ+4.+Национальный+состав+и+владение+языками%2C+гражданство.zip|title=Том4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года|archive-url=https://www.webcitation.org/6IzUCSwjD?url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%25D|archive-date=2013-08-19|access-date=2018-10-19|url-status=dead}} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20160305115653/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%2C+%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE.zip |date=2016-03-05 }}</ref>. {|class="standard sortable" |- !Къам !Дукхал, <br> саг !Беррига бахархоех <br> дола дакъа, % |- |[[хӀирий]] | align="right" | 209 414 | align="right" | 63,75 % |- |[[эрсий]] | align="right" | 80 900 | align="right" | 24,63 % |- |[[эрмалой]] | align="right" | 11 677 | align="right" | 3,55 % |- |[[гуржий]] | align="right" | 6222 | align="right" | 1,89 % |- |[[гӀалгӀай]] | align="right" | 3220 | align="right" | 0,98 % |- |[[гӀозлой]] | align="right" | 2212 | align="right" | 0,67 % |- |[[украинхой]] | align="right" | 1857 | align="right" | 0,57 % |- |[[яний]] | align="right" | 1717 | align="right" | 0,52 % |- | [[татрий]] | align="right" | 876 | align="right" | 0,27 % |- | [[гӀаьбартий]] | align="right" | 554 | align="right" | 0,17 % |- | [[лаьзгий]] | align="right" | 549 | align="right" | 0,17 % |- | [[маӀарлой]] | align="right" | 360 | align="right" | 0,11 % |- | [[кӀайэрсий]] | align="right" | 357 | align="right" | 0,11 % |- | [[гӀумкий]] | align="right" | 286 | align="right" | 0,09 % |- | [[таджикий]] | align="right" | 286 | align="right" | 0,09 % |- | [[узбекий]] | align="right" | 284 | align="right" | 0,09 % |- | [[жугтий]] | align="right" | 270 | align="right" | 0,08 % |- | [[силлой]] | align="right" | 244 | align="right" | 0,07 % |- | [[доаргӀой]] | align="right" | 218 | align="right" | 0,07 % |- | [[гӀазгӀумкий]] | align="right" | 202 | align="right" | 0,06 % |- | [[немций]] | align="right" | 188 | align="right" | 0,06 % |- | [[нохчий]] | align="right" | 167 | align="right" | 0,05 % |- | [[тӀабасрой]] | align="right" | 157 | align="right" | 0,05 % |- | [[туркий]] | align="right" | 153 | align="right" | 0,05 % |- | [[ассирийцы|ассирий]] | align="right" | 146 | align="right" | 0,04 % |- | [[малкхарой]] | align="right" | 129 | align="right" | 0,04 % |- | [[полхой]] | align="right" | 120 | align="right" | 0,04 % |- | [[ноагӀой]] | align="right" | 117 | align="right" | 0,04 % |- | [[башкортой]] | align="right" | 106 | align="right" | 0,03 % |- |кхыдараш | align="right" | 1476 | align="right" | 0,44 % |- |къам белгалдаьккхадац | align="right" | 4021 | align="right" | 1,22 % |- |дерригаш | align="right" | 328 485 | align="right" | 100,00 % |} * <small>100 сагал тӀех дола къамаш да хьоахадаьраш</small> ; Къамашцара лоаттам хувцабалара динамика {| class='standard' style='text-align: center;' width=75% |- class='bright' ! Хьисап деш дӀаязбаь шу !! [[1897 шу]] !! [[1926 шу]]<ref>Данные Всесоюзной переписи населения 1926 года</ref> !! [[1939 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz39.html |title=Этнография Кавказа (1939) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013334/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz39.html |url-status=live }}</ref> !! [[1959 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnnossetia.html |title=Этнография Кавказа (1959) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2013-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514101856/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnnossetia.html |url-status=live }}</ref> !! [[1970 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz70.html |title=Этнография Кавказа (1970) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013336/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz70.html |url-status=live }}</ref> !! [[1979 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz79.html |title=Этнография Кавказа (1979) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013331/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz79.html |url-status=live }}</ref> !! [[1989 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz89.html |title=Этнография Кавказа (1989) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013329/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz89.html |url-status=live }}</ref> !! [[2002 шу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz02.html |title=Этнография Кавказа (2002) |access-date=2019-06-17 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617013332/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/vladikavkaz02.html |url-status=live }}</ref> |- class='bright' | [[эрсий]] || 28 831 саг <br>(''65,91 %'') || 40 209 саг <br>(''53,42 %'') || 76 344 саг <br>(''58,39 %'') || 97 462 саг <br>(''59,28 %'') || 116 692 саг <br>(''49,40 %'') || 118 453 саг <br>(''42,47 %'') || 108 174 саг <br>(''36,03 %'') || 87 073 саг <br>(''27,59 %'') |- class='bright' | [[хӀирий]] || 2916 саг <br>(''6,67 %'') || 10 799 саг <br>(''14,35 %'') || 22 746 саг <br>(''17,40 %'') || 37 731 саг <br>(''22,95 %)'' || 78 115 саг <br>(''33,07 %'') || 110 250 саг <br>(''39,53 %'') || 138 769 саг <br>(''46,23 %'') || 187 810 саг <br>(''59,51 %'') |- class='bright' | [[гуржий]] || 2527 саг <br>(5,78 %) || 5038 саг <br>(''6,69 %'') || 5505 саг <br>(''4,21 %'') || 5492 саг <br>(''3,34 %'') || 7657 саг <br>(''3,24 %'') || 8745 саг <br>(''3,14 %'') || 9585 саг <br>(''3,19 %'') || 7323 саг <br>(''2,32 %'') |- class='bright' | [[эрмалой]] || 2049 саг <br>(''4,68 %'') || 6529 саг <br>(''8,67 %'') || 8406 саг <br>(''6,43 %'') || 9064 саг <br>(''5,51 %'') || 10 321 саг <br>(''4,37 %'') || 9952 саг <br>(''3,57 %'') || 10 278 саг <br>(''3,42 %'') || 12 267 саг <br>(''3,89 %'') |- class='bright' | [[полхой]] || 1408 саг <br>(''3,22 %'') || 859 саг <br>(''1,14 %'') || 640 саг <br>(''0,49 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[украинхой]] || 1286 саг <br>(''2,94 %'') || 3981 саг <br>(''5,29 %'') || 3557 саг <br>(''2,72 %'') || 5082 саг <br>(''3,09 %'') || 5464 саг <br>(''2,31 %'') || 7089 саг <br>(''2,54 %'') || 6154 саг <br>(''2,05 %'') || 2917 саг <br>(''0,92 %'') |- class='bright' | [[жугтий]] || 1034 саг <br>(''2,36 %'') || 1001 саг <br>(''1,33 %'') || 1517 саг <br>(''1,16 %'')|| ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[фаьрсий]] || 818 саг <br>(''1,87 %'') || 920 саг <br>(''1,22 %'') || 176 саг <br>(''0,13 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[немций]] || 612 саг <br>(''1,40 %'') || 530 саг <br>(''0,70 %'') || 825 саг <br>(''0,63 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[яний]] || 487 саг <br>(''1,11 %'') || 864 саг <br>(''1,15 %'') || 1925 саг <br>(''1,47 %'') || ''хоам бац'' || 2677 саг <br>(''1,13 %'') || 2734 саг <br>(''0,98 %'') || 2746 саг <br>(''0,91 %'') || 2086 саг <br>(''0,66 %'') |- class='bright' | [[гӀалгӀай]] || 378 саг <br>(''0,86 %'') || 1517 саг <br>(''2,02 %'') || 6001 саг <br>(''4,59 %'') || 649 саг <br>(''0,39 %'') || 6153 саг <br>(''2,60 %'') || 7823 саг <br>(''2,80 %'') || 11 566 саг <br>(''3,85 %'') || 2679 саг <br>(''0,85 %'') |- class='bright' | [[татрийы]] || 337 саг <br>(''0,77 %'') || 756 саг <br>(''1,00 %'') || 709 саг <br>(''0,54 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[литовцы|летой]] || 195 саг <br>(''0,44 %'') || 127 саг <br>(''0,17 %'') || 112 саг <br>(''0,09 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[лаьзгий]] || 121 саг <br>(''0,27 %'') || 173 саг <br>(''0,23 %'') || 42 саг <br>(''0,03 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[гӀаьбартий]] || 81 саг <br>(''0,19 %'') || 70 саг <br>(''0,09 %'') || 231 саг <br>(''0,18 %'') || 384 саг <br>(''0,23 %'') || 417 саг <br>(''0,18 %'') || 447 саг <br>(''0,16 %'') || 455 саг <br>(''0,15 %'') || 451 саг <br>(''0,14 %'') |- class='bright' | [[нохчий]] || 81 саг <br>(''0,19 %'') || 66 саг <br>(''0,09 %'') || 184 саг <br>(''0,14 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[гӀумкий]] || 78 саг <br>(''0,18 %'') || 47 саг <br>(''0,06 %'') || 52 саг <br>(''0,04 %'') || ''хоам бац'' || 187 саг <br>(''0,08 %'') || 362 саг <br>(''0,13 %'') || 520 саг <br>(''0,17 %'') || 281 саг <br>(''0,09 %'') |- class='bright' | [[кӀайэрсий]] || 40 саг <br>(''0,09 %'') || 1096 саг <br>(''1,46 %'') || 326 саг <br>(''0,25 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | [[гӀозлой]] || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || 292 саг <br>(''0,22 %'') || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' || ''хоам бац'' |- class='bright' | кхыдараш || 471 саг <br>(''1,07 %'') || 693 саг <br>(''0,92 %'') || 1165 саг <br>(''0,89 %'') || 8556 саг <br>(''5,20 %'') || 8517 саг <br>(''3,61 %'') || 13 075 саг <br>(''4,69 %'') || 11 951 саг <br>(''3,98 %'') || 12 721 саг <br>(''4,03 %'') |- class='bright' | дерригаш || 43 740 саг <br>(''100,0 %'') || 75 275 саг <br>(''100,0 %'') || 130 755 саг <br>(''100,0 %'') || 164 420 саг <br>(''100,0 %'') || 236 200 саг <br>(''100,0 %'') || 278 930 саг <br>(''100,0 %'') || 300 198 саг <br>(''100,0 %'') || 315 608 саг <br>(''100,0 %'') |} == Административни екъаялар == {{Основная статья|Бурон административни екъаялар}} Буро 4 [[внутригородской район|пхьен чурча шахьара́]] екъалу<ref name="АТУ">{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/819012187 |title=Закон «Об административно-территориальном устройстве Республики Северная Осетия — Алания» |access-date=2017-05-31 |archive-date=2016-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921081604/http://docs.cntd.ru/document/819012187 |url-status=live }}</ref><ref name="ОКАТО">[[ОКАТО]] {{ОКАТО|90401}}</ref><ref name="устав">{{cite web |url=http://vladikavkaz-osetia.ru/city/ustav.php |title=Устав Владикавказа |access-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101019030949/http://region15.ru/docs/vladikavkaz-ustav/ |archive-date=2010-10-19 |deadlink= }}</ref>: * [[Затеречный район|Тийркал дехьарчоаи]] * [[Иристонский район|Иристончоаи]] * [[Промышленный район (Владикавказ)|Промышленничоаи]] * [[Северо-Западный район (Владикавказ)|ГӀинбухен-Малхбузехьарчоаи]]. Пхьен шахьарех [[муниципальное образование|муниципальни кхолламаш]] хилац<ref name="устав" />. [[Административно-территориальное деление Северной Осетии#Административно-территориальное устройство|ХӀирийчен административни-доазон оттамах]] Буро [[город республиканского подчинения|республикан лоадам бола пхье]] я<ref name="АТУ" /><ref name="ОКАТО" />. Моттигерча шедоалдарах пхьенах [[Владикавказ (городской округ)|Буро пхье]] яха [[муниципальни кхоллам]] хул [[городской округ (Россия)|пхьен округа]] статус а йолаш<ref name="устав" />. == Ӏаьдала маьженаш == ; Моттигера шедоалдар [[Файл:Merija.jpg|мини|Тийрка аьрда берда тӀа йоалла Бурон моттигерча шедоалдара администраце [[гӀишло]]]] Пхьеда Бурон викалий гулламца хьахоржаш ва пхе шера, викалий гуллама тхьамада а хул цох. Бурон викалий гуллама́ юкъе 32 депутат ва, уж пхе шера хьахор муниципальни хоржамашка. Моттигерча администраце кулгалхо Бурон Викалий гулламо хоржаш ва пхи шу ха а луш. ; Мехка Мехка мел йола законаш телаши, кхоачашдеши, кхелеи Ӏаьдала маьженаш Буро тӀа йоахк. Доалчеи, [[Глава Республики Северная Осетия — Алания|Мехкдаь]] администрации, [[Парламент Республики Северная Осетия — Алания|Халкъа гуллами]], [[Конституционный суд Республики Северная Осетия — Алания|Конституцецара кхели]] ерригаш а цхьан гӀишлон чу йоахк — в Доме правительства на [[Площадь Свободы (Владикавказ)|Мукъален майдан]] тӀа Доалчен цӀагӀа. [[Верховный суд Республики Северная Осетия — Алания|Лакхехьара кхел]] Некрасова ураме 6-ча цӀагӀеи, Мукъален майдан тӀа 5-ча цӀагӀеи йоалл, [[Арбитражный суд Республики Северная Осетия — Алания|Арбитража кхел]] — иштта Мукъален майдан тӀа 5-ча цӀагӀа я. {{Стиль галереи}} <gallery mode="packed" heights="200px" class="ts-gallerystyle-gray"> Dom Pravitelstva.JPG|center|250px|ХӀирийчен Доалче цӀа <br><small>Мукъален майда, 1-гӀа цӀа</small> Den goroda.jpg|center|250px|[[Арбитражный суд Республики Северная Осетия — Алания|Арбитража кхела]] гӀишло<br><small>Мукъален майда, 5-гӀа цӀа</small> </gallery> ; Федеральни Буро тӀа ХӀирийчен доазон тӀара Федеральни Ӏаьдала маьжений викалченаш йоахк. == Экономика == === Промышленность === [[Промышленность|Промышленностах]] кхачани яйчеи промышленностеи, машенаш хьаяреи, къоарзача металлургеи, кхыйолеи предприятеш я. Промышленноста тӀум металлурге йоккхача шин заводах латт. Дукха я корта бохабу малар хьадеш йола предприятеш. * [[Электроцинк|«Электроцинк» завод]] (даша-цинка завод, ''дӀакъовлаш латт''); * [[Победит (завод)|«Победит» завод]] (''чӀоагӀа [[эвар]]аш хьадар, вольфрам-молибдена порошока металлурги''); * [[Дзауджикауская ГЭС|Буро тӀара ГЭС]]; * Машенийи тракторийи электрооборудоване Буро тӀара завод; * «Гран» ФГУП завод (''бийсан гойта прибор''); * Нихь тоаду завод; * [[Владикавказский вагоноремонтный завод|Буро тӀара вагонаш тоаю завод]]; * «Русский Кирпич» яха компаний тоаба (''кирпишкаши кечалаши''); * [[Зарамагская ГЭС|ЗӀара-МагӀара ГЭС]]; * Электроконтактор (''Промышленни электроприборий завод''); * Кристалл (''къоарзача [[металл|къоарзача маьхий]] завод''); * ИрСтекло (''кизга-таран завод''); * Рокос (''дахча тоаду предприяти''); * Янтарь (''деза кӀигаши маьхаши тоаду завод''); * ГКПД «Бавария» ''(йийи корта бохабеш доаца малараши хьаю завод)''; * «Дарьял» ''(йийи корта бохабеш доаца малараши хьаю завод)''; * «Фат-Агро» ''(йоккха юртбоахама комплекс)''; * «Миранда» ''(биоэтанола хьаяр)''; * «Ариана-С» ''(спирт хьадар)''; * «Изумруд» ''(спирт хьадар)''; * «Ракурс» ''(спирти чӀоагӀа корта бохабу малараши хьадар)''; * «Забава» ''(спиртаи чӀоагӀа корта бохабу малараши хьадар)''; * «Кровля-Мастер» ''(тулла кечалаш хьаю завод)''; * «Баспик» ''(тӀема электроника́ микроканальни пластинаш хьаяр)''; * Кизгаш хьаду завод. === Транспорт === [[Файл:Железнодорожный вокзал станции Владикавказ.jpg|мини|300px|[[Владикавказ (станция)|Буро тӀарча возгален]] гӀишло]] ; Аьшкнаькъаш Аьшкнаькъаца Буро [[Ростов-на-Дону|Та́на́-тӀарча-Ростоваца]] бувзам болаш я 1875-ча шера денз. Буро тӀа [[Беслан (станция)|Берса-Пхьера]] боагӀача аьшкнаькъа тӀеххьара [[Владикавказ (станция)|тӀеххьара станци йоалл]]. Гаьна уха цӀермашенаш [[Москва|Москве]] а, [[Адлер]]е а, [[Анапа|Анапе]] а, [[Новороссийск]]е а, [[Симферополь|Симферополе]] а, [[Санкт-Петербург]]е а ух<ref>[http://rasp.yandex.ru/tablo/station/9612982?span=schedule&type=train С 30 мая ежедневно. Яндекс. Расписания по станции Владикавказ]</ref>. Юхерча пхьешка лела токацара цӀермашенаш [[Беслан (станция)|Берса-Пхьеи]], [[Минеральные Воды (станция)|Минеральни Хишкеи]], [[Прохладная (станция)|Прохладнеи]] йоахкача станцешка ух. ; Фецара бувзам [[Беслан|Берса-Пхьенна]] йистен [[Владикавказ (аэропорт)|«Буро» аэропорт йоалл]]. Аэропорт къамашта юкъера я, регулярни рейсаш [[Москва|Москвеи]], [[Санкт-Петербург]]еи, [[Ростов-на-Дону|Та́на-тӀарча-Росто́ве́и]], [[Сочи|Сочеи]], иштта [[Эрмалойче]]и ух, цул совгӀа [[Анталья|Анталье]] чартераш а ух. [[Файл:Vladikavkaz bus station.jpg|мини|280px|Бурон юккъера возгале]] ; Машеннаькъан Буро тӀара Эрсечеи Гуржехьеи хьахотта [[Военно-Грузинская дорога|ГӀалгӀай (ТӀема-Гуржий никъ)]] болалу. Наькъ тӀа гӀолла дӀахьавахар 2006—2010-ча шерашка соцадаь хиннад, 2010-ча шера тушола бетта 1-ча дийнахьа юха доладаьд<ref>{{cite web |url=http://ossetia.ru/news/politics/detail.php?ID=5774 |title=Около 500 человек прошли через &#91;&#91;«Верхний Ларс»&#93;&#93; на границе РФ и Грузии с начала его работы |access-date=2010-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121202033302/http://ossetia.ru/news/politics/detail.php?ID=5774 |archive-date=2012-12-02 |url-status=dead }}</ref>. ; Юкъара транспорт [[Файл:ВладТрамвай.jpg|мини|300px|[[Проспект Мира (Владикавказ)|Мира проспекта]] тӀара трамвай]] Юкъарча транспортах Буро тӀа [[Владикавказский трамвай|трамваяш]] я (1904-ча шера маьцхали беттагара денз), иштта [[Владикавказский автобус|автобусаш]] а. 1977-ча шера саькура беттагара денз 2010-ча шера маьцхали беттага кхаччалца пхье болх беш [[Владикавказский троллейбус|троллейбус]] а хиннай. 2012-гӀа шу чакхдоаллача хана контактни мазан демонтаж йолаяьй. Таханарча дийнахьа троллейбусашцара лелам дӀабаьккхаб<ref>{{cite web |url = http://www.sevos.ru/2012/12-12/12-12-27/02-obchestvo.htm#ob02 |title = Уже ничто не напомнит о троллейбусе… 27.12.2012 |url-status = dead }}</ref>. Фаьренгий-бельгий «Буро тӀарча токацарча трамваяйи сердалони анонимни юкъарлон» трамвай 1902-ча шерагара денз хьалъеш хиннай. Из ез а еш 1904-ча шера маьцхали бетта 6-ча дийнахьа (кӀимарса бетта 24-ча дийнахьа) хьайийлай. Регулярни наькъахой лелам 1904-ча шера маьцхали бетта 16-ча (3-ча) дийнахьа денз хиннаб. Колея 1000 мм я. Паччахьалкхена караерзаяьй 1918-ча шера. 1933—1937-ча шерашка 1524 мм йолча колеянна дӀахийцай. Эггара дукхагӀа хинна маршруташ 10 хиннай (1970-ча шерашка). ХӀагз йолаш 8 маршрут я. Лелаеш дола наькъаш 27,8 км/59 км о. п. да. Лелаш йола состав дукхагӀча даькъе Уралвагонзаводо хьаяьча «[[71-412]]» вагонех латт. == Дешар далар == === Лакхера дешарченаш === [[Файл:ГГАУ.jpg|мини|250px|Горский государственный аграрный университет]] Буро тӀа йоахкача [[вуз|лакхерча дешарченех]] я: * [[Северо-Осетинский государственный университет имени К. Л. Хетагурова|Хетагуров Костай цӀерагӀа ХӀирий паччахьалкхен университет]] * [[Северо-Кавказский горно-металлургический институт|Даькъастера лоаман-металлурге институт (Паччахьалкхен технологе университет)]] * [[Северо-Осетинская государственная медицинская академия|ХӀирий паччахьалкхен лорий академи]] * [[Северо-Осетинский государственный педагогический институт|ХӀирий паччахьалкхен хьехархой институт]] * [[Горский государственный аграрный университет|Лоамарой паччахьалкхен ахархой университет]] * [[Владикавказский институт моды|Буро тӀара модан институт]] * [[Владикавказский институт управления|Буро тӀара урхалдара институт]] * [[Институт бизнеса и технологий текстильной промышленности|КӀа́да́й промышленноста технологийи бизнесеи институт]] * [[Институт цивилизации|Цивилизаце институт]] * [[Современный гуманитарный университет (СГУ)|ХӀанзара гуманитарни университет]]. === Юкъера дешарченаш === * Лоамарой паччахьалкхен ахархой университета ахархой колледж, * [[Владикавказский горно-металлургический техникум|Буро тӀара лоаман-металлурге техникум]], * Буро тӀара электроникан колледж, * Буро тӀара дукхача профилагӀа йола техникум, * [[Владикавказский техникум железнодорожного транспорта - филиал РГУПС|Буро тӀара аьшкнаькъа транспорта техникум]], * Буро тӀара базара-экономикан техникум, * Буро тӀара финансий-экономикан колледж, * № 2 йола Буро тӀара хьехархой училище, * № 1 йола Буро тӀара полиграфе профилагӀа йола болхговзанчий училище, * Буро тӀара В. А. Гергиева цӀерагӀа йола исбахьалений колледж — 1937-ча шера йиллай, * Буро тӀара исбахьален училище, * Даькъастера гӀишлонхой техникум, * ХӀирий лорий гӀончий колледж, * ХӀирий мехка [[товшхал]]а колледж (1993-ча шерагара денз), * Буро тӀара кулинарни колледж, * ХӀирий хьунхой техникум, * [[Северо-Кавказское Суворовское военное училище|Даькъастера Суворова тӀема училище]]. == Юкъарлои унахцӀенои лораяри == * ӀотаӀа-лелийта аппарат телха́ча [[заӀапхо]]йи ха яха́ча наьхеи реабилитаце [[юкъарче]]. 2013-ча шера саькура бетта хьалъяьй<ref>[http://www.stav.aif.ru/society/news/75963 На открытие Центра реабилитации инвалидов во Владикавказ прибыл Топилин]</ref>. == Ди == === Эрсий православхой киназ === Пхье болх беш да массехк православхой киназ. Иштта Буро тӀа [[Владикавказская и Аланская епархия|Эрсий православхой киназа Бурони Аланойи епархе]] керттера урхале, цунна мутӀахьа я пхьеи мехкеи йоахка православхой приходаши, [[Герасим (Шевцов)|Бурон епископа резиденции]]. * [[Свято-Георгиевский собор (Владикавказ)|Супача Георге жамаӀат киназ]] (2003) — главный кафедральный собор Владикавказской и Аланской епархии * [[Храм Рождества Пресвятой Богородицы (Владикавказ)|ТӀехсупача Маьтар-Даьла яра Киназ]] (ХӀирий киназ) (1815) * ТӀехсупача Маьтар-Даьлан ТӀатоссама Киназ (1947) Гуржехьен хӀанзара патриарха волча Илия II-чун дас-нанас хьалха а даьккха детта́ да<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/37-pokrovkaya-czerkov |title = Храм Покрова Пресвятой Богородицы |archive-url = https://web.archive.org/web/20131212030413/http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/37-pokrovkaya-czerkov |archive-date = 2013-12-12 }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20131212030413/http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/37-pokrovkaya-czerkov |date=2013-12-12 }}</ref> * [[Ильинская церковь (Владикавказ)|Илез пайхамара киназ]] (1890) * [[СОГУ|ХӀирий паччахьалкхен университета]] математикан факультета ТӀехсупача Маьтмар-Даьла яра Киназ (1910) * Супача Иоанна тӀемахочун киназ (Мемориал, Хин станце кур), * Супача Нинай киназ (гуржий да, гуржий ишкола хьатӀадаь) * Супача Владимир аьлан киназ (1890) * Та́на́ тӀарча Димитрия элгац-киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/32-xram-chasovnya-dimitriya-donskogo |title = Храм-часовня Димитрия Донского |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Супача цӀенача тешар хиннача Нева тӀарча Александр аьлан киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/34-часовня-святого-благоверного-князя-александра-невского |title = Часовня святого благоверного князя Александра Невского |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Моттиге лоархӀача Буро тӀарча Анастасия моаташка киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/35-chasovnya-mestnochtimoj-matushki-anastasii-vladikavkazskoj |title = Часовня местночтимой матушки Анастасии Владикавказской |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Супача доккха Ӏазап лайнача Тутмакхашта гӀойле еча Анастасияй киназг<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/33-часовня-святой-великомученицы-анастасии-узорешительницы |title = Часовня святой великомученицы Анастасии Узорешительницы |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Супача Даьла Архистратига Михаила киназ<ref>{{cite web |url = http://www.goragospodnya.ru/blagochinija-i-hramy/item/31-chasovnya-svyatogo-arxistratiga-bozhiya-mixaila |title = Церковь Святого Архистратига Божия Михаила |url-status = dead }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Эрмалой Хьаварий киназ === * [[Церковь Святого Григория Просветителя (Владикавказ)|Супача Сийрдадоаккхача Гриогре киназ]] (1868), болх беш да === Ислам === * Сунний [[мечеть Мухтарова (Владикавказ)|Мухтарова маьждиг]]<ref>[http://region15.ru/news/2008/10/14/23-24/ В Суннитской мечети начались реставрационные работы] {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20170804054928/http://region15.ru/news/2008/10/14/23-24/ |date=2017-08-04 }} (об истории и названии мечети, также о реставрации)</ref> (1906—1908, архитектор [[Плошко, Иосиф Касперович|Иосиф Плошко]] хиннав), Дина духьалара музей хьаяьй цох 1940-ча шерашка. Бусалба наха 1994-ча шера юха дӀаеннай<ref>Богословский А. Мечети России и стран СНГ. Москва, [[Эксмо]], 2014. С. 148.</ref>. ТӀера 1997-ча шера тоадаьд, цул тӀехьагӀа яь реставрацеш (арахьара а): 2006-ча шереи 2008-ча шереи. Пхье юкъе из цхьа маьждиг мара далац. * [[Планаш|Пла́нашкара]] маьждиг<ref>{{cite web |url = http://www.islamio.ru/structure/Vladikavkaz/mestnaya_religioznaya_organizatsiya_dukhovnaya_obshchina_musulman_p_kartsa |title = Мечеть посёлка Карца |url-status = dead}}</ref>. === Жугтий ди === * Бурон [[фар]]а [[синагога]] === Католикал === * Румой-католикий [[Приход Вознесения Иисуса Христа (Владикавказ)|Даьла айвара приход]]. Хьалха Буро тӀа Румой-католикий костёл а хиннай, 1891-ча шерагара денз 2007-ча шерага кхаччалца лаьттай из; карарча хана из лаьттача юкъера ишкол хьайийлай<ref>{{Cite web|url=http://lostosetia.ru/object/625/|title=Владикавказ. Римско-католический костёл. — Потерянная Осетия|author=Vadim Dyakonov|website=«Потерянная Осетия»|access-date=2020-09-07|archive-date=2020-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200707000425/http://lostosetia.ru/object/625/|url-status=live}}</ref>. === Буддал === * Буддистий уммат Буро тӀарча [[силлой|силлоехи]], [[ченкий|ченкехи]], [[моалой|моалоехи]], [[гӀалмакхой|гӀалмакхоехи]], иштта эрсехи, хӀирехи латт. === Протестантал === * ВорхӀлагӀча ден адвенисташ болча жӀаргахой киназ ([[Улица Николаева (Владикавказ)|Николаева урам]], 92) {{Стиль галереи}} <gallery mode="packed" heights="200px" class="ts-gallerystyle-gray"> Ossetian Church.jpg|center|200px|[[Храм Рождества Пресвятой Богородицы (Владикавказ)|Маьтар-Даьла яра (ХӀирий) киназ]] Armenian Church.jpg|center|270px|[[ААЦ|Эрмалой]] [[Церковь Святого Григория Просветителя (Владикавказ)|Супача Сийрдадоаккхача Григоре киназ]] (1868) Muxtarov mosque Vlz.jpg|center|200px|[[Мечеть Мухтарова (Владикавказ)|«Мухтарова маьждиг»]], [[Тийрк]]а тӀа латта [[Сунниты|сунний]] [[маьждиг]] </gallery> == Вошал тесса пхьеш == {| class="wikitable sortable" style="font-size:0.9em; text-align:left;" ! № ! Пхье ! Мохк ! Шу |- | align="center" | 1 | [[Владивосток]]<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/main/2009/11/26/09-42/ |title=Владикавказ и Владивосток стали городами-побратимами |access-date=2012-09-11 |archive-date=2013-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130625015144/http://region15.ru/news/main/2009/11/26/09-42/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://news.vl.ru/vlad/2009/11/27/pobratimy/ |title=Владивосток и Владикавказ стали городами-побратимами |access-date=2009-11-28 |archive-date=2009-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091130034309/http://news.vl.ru/vlad/2009/11/27/pobratimy |url-status=live }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20091130034309/http://news.vl.ru/vlad/2009/11/27/pobratimy |date=2009-11-30 }}</ref> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | 2009 |- | align="center" | 2 | [[Враца]]<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/2012/06/09/00-44/ |title=Владикавказ и Враца (Болгария) стали городами-партнёрами |access-date=2012-06-08 |archive-date=2014-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141023130543/http://region15.ru/news/2012/06/09/00-44/ |url-status=live }}</ref> | {{Флагификация|Болгария}} | align="center" | 2012 |- | align="center" | 3 | [[Кырджали]]<ref name="ReferenceA">В постсоветский период отношения не поддерживаются.</ref><ref>{{Cite web |url=http://amikeco.ru/2009/12/goroda-pobratimy.html |title=Города-побратимы |access-date=2012-09-11 |archive-date=2011-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121070955/http://amikeco.ru/2009/12/goroda-pobratimy.html |url-status=live }}</ref> | {{Флагификация|Болгария}} | align="center" | 1962 |- | align="center" | 4 | [[Батуми]]<ref name="region15.ru"/> | {{Флагификация|Грузия}} | align="center" | 1973 |- | align="center" | 5 | [[Махачкала|Махача-Кхала]]<ref name="region15.ru"/> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | |- | align="center" | 6 | [[Черкесск]]<ref name="region15.ru"/> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | 1993 |- | align="center" | 7 | [[Нальчик]]<ref name="region15.ru">{{cite web |url=http://region15.ru/docs/vladikavkaz-history/ |title=Владикавказ. Краткий историко-краеведческий справочник |access-date=2012-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120919094755/http://region15.ru/docs/vladikavkaz-history/ |archive-date=2012-09-19 |url-status=dead }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20120919094755/http://region15.ru/docs/vladikavkaz-history/ |date=2012-09-19 }}</ref> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | |- | align="center" | 8 | [[Эшвилл (Северная Каролина)|Эшвилл]]<ref name="ReferenceA"/> | {{Флагификация|США}} | align="center" | 1992 |- | align="center" | 9 | [[Ялта]]<ref>{{Cite web |url=http://region15.ru/news/2010/06/08/15-35/ |title=Владикавказ и Ялта станут побратимами |access-date=2012-09-11 |archive-date=2011-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111125192458/http://region15.ru/news/2010/06/08/15-35/ |url-status=live }}</ref> | {{Флагификация|Россия}} | align="center" | 2010 |- | align="center" | 10 | [[Цхинвал]] | {{Флагификация|Южная Осетия}} | align="center" | 2012 |} В администрации местного самоуправления Владикавказа находятся документы, подтверждающие «братские» отношения в отношении городов Владивосток, Северодвинск, Враца и Ялта. Документы по другим городам «в АМС не сохранились»<ref>«Как позже сообщили в АМС, документы, подтверждающие „братские“ отношения, есть в отношении следующих городов: Владивосток, Северодвинск, Враца (Болгария), Ялта. Что касается остальных городов — Кырджали (Болгария), Эшвилл (США), Батуми, Нальчик, Махачкала, то документы, их подтверждающие, в АМС не сохранились» // {{cite web |url = http://sevosetia.ru/news_full/Obshestvo/Boris-ALBEGOV-Hochu-sdelat-Vladikavkazu-podarok/ |title = «Северная Осетия», 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20161027060314/http://sevosetia.ru/news_full/Obshestvo/Boris-ALBEGOV-Hochu-sdelat-Vladikavkazu-podarok/ |archive-date = 2016-10-27 }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20161027060314/http://sevosetia.ru/news_full/Obshestvo/Boris-ALBEGOV-Hochu-sdelat-Vladikavkazu-podarok/ |date=2016-10-27 }}</ref>. == Сурташ == <gallery> Файл:Simbol of Vladikavkaz.jpg|Пхьен белгалонех цаӀ — «Фатима», аэропорт йолчахьара пхье Ӏочуводача латт Файл:Vladikavkaz Pamiatnik David-Soslan.JPG|Солса{{subst:тохарг}} дегӀа сийленг Файл:Vladikavkaz Dzaug Bugulov.JPG|Зовр-Ков ({{lang-os|Дзауджикау}}) дилла{{subst:тохарг}}чоа дегӀа сийленг Файл:Kirov-monumento-Vladikavkaz.JPG|Кирова урама тӀа С. М. Кирова дегӀа сийленг Файл:Terekzimoj.jpg|Тийрка тӀа тиллача [[тӀий|тӀаь]] тӀара [[Маьтлоам]]ах даьккха сурт. Файл:Владикавказ. Вход в парк.jpg|Хетагуров Костай цӀерагӀа йолча Товшхалеи салаӀареи юккъерча парке дӀачуводача. Файл:Улица Маркуса, Владикавказ...jpg|Ольгай гимназе гӀишло. ХӀанз Эрсечен Ӏилмай академе Буро тӀара Ӏилман юкъарче я. Файл:Владикавказ, проспект Мира, 54.jpg|«Европа» отела гӀишло. Файл:Владикавказ, Мира, 15, Горького, 13.jpg|«ВӀаши кредита юкъарлон» гӀишло. Файл:Владикавказ.Проспект Мира.jpg|«Александровски» гранд-отель. Файл:Buljwarvlad.jpg|Мира проспекта тӀара бульвар. [[Файл:EkaterinaVladik.jpg|мини|250px|ДоттагӀала монумент. [[Файл:Xetægkaty Khosta Prospekt.jpg|250px|мини|[[Коста Хетагуров|Хетагуров Костайна]] дегӀа сийленг, бӀалгӀанча — академик [[Соскиев, Владимир Борисович|В. Б. Соскиев]].]] [[Файл:K'ubalty Alyksandræn.jpg|250px|мини|[[Кубалов, Александр Бызиевич|Александр Кубалова]] яхача оазархочунна дегӀа сийленг, Буро тӀарча исбахьалений колледж.]] </gallery> == Белгалдаккхар == {{белгалдаккхар}} == Литература == * {{книга |автор = [[Бутков, Пётр Григорьевич|Бутков П. Г.]] |часть = Мнение о книге: Славянския древності |заглавие = Три древние договора руссов с норвежцами и шведами |язык = ru |ссылка = https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003542864?page=320&rotate=0&theme=white |место = Санкт-Петербург |издательство = Типография Министерства внутренних дел |год = 1837 |страниц = 398 |ref = Бутков }} * {{книга |автор = {{comment|Гальченко И. Е.|Гальченко Иван Ефимович}} |заглавие = Глоссарий лексики языков народов Северного Кавказа в русском языке |язык = ru |ответственный = [[Северо-Осетинский государственный университет имени К. Л. Хетагурова]] |место = Орджоникидзе |издательство = Изд-во Сев.-Осет. унив. |год = 1975 |страниц = 199 |тираж = 1000 |ref = Гальченко }} * {{статья | автор = Евдокимов М. Ю. | ссылка = https://old.bigenc.ru/geography/text/5779526 | заглавие = ВЛАДИКАВКА́З | издание = [[Большая российская энциклопедия]] | ответственный = Отв. ред. [[Кравец, Сергей Леонидович|С. Л. Кравец]] | место = М. | издательство = «[[Большая российская энциклопедия (издательство)|Большая российская энциклопедия]]» | том = 5: Великий князь — Восходящий узел орбиты | год = 2006 | isbn = 5-85270-334-6 | ref = Евдокимов }} * {{книга |автор = |заглавие = История Владикавказа (1781-1990 гг.). Сборник документов и материалов |язык = ru |ответственный = Сост. М. Д. Бетоева, Л. Д. Бирюкова |место = Владикавказ |издательство = Адыгея |год = 1991 |страниц = 1022 |ref = История Владикавказа }} * {{книга | автор = [[Куркиев, Алимбек Сосланбекович|Куркиев А. С.]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/kurkiev-a-s-osnovnye-voprosy-leksikologii-ingushskogo-yazyka-1979g/ | заглавие = Основные вопросы лексикологии ингушского языка | ответственный = Ред. Р. З. Караев, А. С. Лепиев | место = Гр. | издательство = ЧИКИ | год = 1979 | страниц = 254 | ref = Куркиев }} * {{книга |автор = |заглавие = Материалы по истории Владикавказа |язык = ru |ответственный = Сост. Б. Д. Газиков, Н. Д. Кодзоев, А. У. Тангиев |место = Назрань |издательство = Кеп |год = 2002 |страниц = 33 |ref = Материалы по истории Владикавказа }} * {{книга |автор = [[Ракович, Дмитрий Васильевич|Ракович Д. В.]] |заглавие = Прошлое Владикавказа. Краткая историческая справка ко дню пятидесятилетнего юбилея города. 1861 г. |язык = ru |место = Владикавказ |издательство = Электропеч. Р. Сегаль и С-вья |год = 1913 |издание = 2-е |страниц = 28 |ref = Ракович }} * {{книга |автор = Терский областной статистический комитет |заглавие = Терский календарь. Вып. 5 |язык = ru |ссылка = http://book-olds.ru/BookLibrary/76001-Pamyatnyie-knizhki-Terskoy-Oblasti/1896.-Terskiy-kalendar-na-1896-god.-Vyipusk-5-y.html |ответственный = Вертепов Г. А. |место = Владикавказ |издательство = Типография Терского областного правления |год = 1895 |страниц = 409 |ref = Терский календарь }} * {{книга |автор = [[Поспелов, Евгений Михайлович|Поспелов Е. М.]] |заглавие = Географические названия России. Топонимический словарь |место = М. |издательство = АСТ, Астрель |год = 2008 |страниц = 523 |isbn = 978-5-17-054966-5 |ref = Поспелов }} * {{книга | автор = Бекова А. И., Дударов У. Б., Илиева Ф. М., Мальсагова Л. Д., Ипотека Л. У. | ссылка = https://disk.yandex.ru/i/8cAzdHUXidsJC | заглавие = Ингушско-русский словарь | nodot = | язык = | ответственный = Под ред. З. М. Баркинхоевы, А. И. Бековы, И. А. Дахкильгова, Р. М. Зязикова, Р. М. Илиевы, Л. Д. Мальсаговы, X. А. Накастоева, Л. У. Тариевы, З. М. Тумгоевы, Р. Р. Хайровы, X. Р. Хайровы, С. А. Шадиева | место = Нальчик | издательство = ГП КБР «Республиканский полиграфкомбинат им. Революции 1905 г.» | год = 2009 | издание = | том = | страницы = 1—990 (ввиде PDF) | страниц = 990 (ввиде PDF) | isbn = 978-5-88195-965-4 | doi = | ref = Бекова, Дударов, Илиева, Мальсагова }} * {{книга |автор = [[БӀарахой Мустафай Нина|Барахоева Н. М.]], [[Коазой Дауда Нурдин|Кодзоев Н. Д.]], [[Хайринаькъан Абукара БайӀаьла|Хайров Б. А.]] |заглавие = Ингушско-русский и русско-ингушский словарь терминов |ссылка = |ответственный = Отв. ред.: Н. М. Барахоева, д.филол. н., профессор. Реценз: Т. В. Жеребило, д.пед.н., М. М. Султыгова, д.филол.н. |место = Назрань |издательство = ООО «Кеп» |издание = Ингушский научно-исследовательский институт гуманитарных наук им. Ч. Э. Ахриева |год = 2016 |страниц = 618 |страницы = |isbn = |тираж = 500 |ref = Барахоева, Кодзоев, Хайров }} * {{публикация|книга | автор = [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/kodzoev-n-d-russko-ingushskij-slovar-2021/ | заглавие = Русско-ингушский словарь | nodot = | язык = | ответственный = Под ред. Р. Р. Хайрова | место = {{abbr|Ростов н/Д.|Ростов-на-Дону|0}} | издательство = Типография «Лаки Пак» | год = 2021 | издание = | том = | страницы = 1—656 | страниц = 656 | isbn = 978-5-906785-55-8 | doi = | ref = Кодзоев }} * {{книга |заглавие = Ономастикон Ингушетии |ответственный = Сост. [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]], [[Киева Зуфира Хаджибикаровна|З. Х. Киева]]. Рецензенты: доктор пед. наук, проф. [[Татьяна Васильевна Жеребило|Т. В. Жеребило]], канд. филол. наук, с.н.с отдела ингушского языка [[ГӀалгӀай Ӏилман-тохкама институт|ИНИИГН]] [[Костоева Фатима Магомедовна|Ф. М. Костоева]], Редакторы: [[Ноакъастхой Хаваж|Х.А. Накостхоев]], [[Хайрова Роза Резвановна|Р. Р. Хайрова]]; Консультант: [[Хайров Байали Абукарович|Б. А. Хайров]] |место = {{abbr|М.|Москва|2}} |издательство = ТПК «Центробланк» |издание = Справочно-энциклопедическое издание |год = 2021 |страниц = 120 |isbn = 978-5-91303-022-1 |тираж = 500 |ref = Ономастикон Ингушетии }} * {{книга | автор = | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/materialy-po-istorii-vladikavkaza-sost-gazikov-b-d-kodzoev-n-d-tangiev-a-u-2002/ | заглавие = Материалы по истории Владикавказа | nodot = | язык = | ответственный = Сост. Газиков Б. Д., Кодзоев Н. Д., Тангиев А. У.; под ред. | место = [[Наьсаре|Назрань]] | издательство = Кеп | год = 2002 | издание = | том = | страницы = 1—33 | страниц = 33 | isbn = | doi = | ref = Материалы по истории Владикавказа }} * {{публикация|книга | автор = Долгиева М. Б., Картоев М. М., [[Коазой Дауда Нурдин|Кодзоев Н. Д.]], Матиев Т. Х. | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/istoriya-ingushetii-otv-red-kodzoev-n-d-2013/ | заглавие = История Ингушетии | язык = ru | ответственный = Под отв. ред. [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоева]] | место = {{abbr|Ростов н/Д.|Ростов-на-Дону|0}} | издательство = Южный издательский дом | год = 2013 | издание = 4-е | вид = [[Монография|моногр]] | страницы = 1—600 | страниц = 600 | isbn = 978-5-98864-056-1 | ref = История Ингушетии }} * {{публикация|книга | автор = [[Малсаганаькъан Кураза Зоврбик|M. n. Z.]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/malsagov-z-johi-jodayar-sakhhierdam-1923-g/ | заглавие = Joh jodajar. Saqherdam | язык = inh | место = Buru (Владикавказ) | издательство = Тип. Наркомпроса | год = 1923 | страниц = 17 | тираж = 100 | ref = M. n. }} * {{книга | автор = [[Малсаганаькъан Кураза Зоврбик|Мальсагов З. К.]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/malsagov-z-k-ingushskaya-grammatika-so-sbornikom-ingushskih-slov-1925/ | заглавие = Ингушская грамматика со сборником ингушских слов | nodot = | язык = | ответственный = | место = Владикавказ | издательство = [[Сердало (газет)|Гостипография „СВЕТ“ И. А. О.]] | год = 1925 | издание = 1-е | том = | страницы = 1—225 | страниц = 225 | isbn = | doi = | ref = Мальсагов }} * {{книга | автор = Терский областной статистический комитет | заглавие = Терский календарь. Вып. 5 | nodot = | язык = | ссылка = http://book-olds.ru/BookLibrary/76001-Pamyatnyie-knizhki-Terskoy-Oblasti/1896.-Terskiy-kalendar-na-1896-god.-Vyipusk-5-y.html | ответственный = Вертепов Г. А. | место = Владикавказ | издательство = Типография Терского областного правления | год = 1895 | том = | страниц = 409 | страницы = | isbn = | doi = | ref = Терский календарь }} * {{публикация|книга | автор = Далгат Б. К. | ссылка = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004158493?page=1&rotate=0&theme=white | заглавие = Родовой быт и обычное право чеченцев и ингушей : исследование и материалы 1892-1894 гг. | nodot = | язык = ru | ответственный = {{abbr|Подгот.|Подготовила|0}} {{abbr|изд.|издание|0}} и {{abbr|предисл.|предисловие|0}} У. Б. Далгат; послесловие Ю. Ю. Карпова; редколлегия: В. А. Тишков ({{abbr|отв.|ответственный|0}} {{abbr|ред.|редактор|0}}), А. Б. Куделин, В. М. Гацак | место = {{abbr|М.|Москва|2}} | издательство = ИМЛИ РАН | год = 2008 | издание = {{abbr|Изд.|Издание|0}} осуществленно при содействии благотворительного Фонда «Читай» и его президента А. А. Аслаханова | том = | страницы = | страниц = 380 | isbn = 978-5-9208-0307-8 | doi = | ref = Далгат }} * {{статья |автор = [[Дахкилганаькъан ИбрахӀим]] |заглавие = Буру |ссылка = https://archive.org/details/selaad--i---mgz-m/Села1ад%201990г.%20№5/page/n9/mode/2up |язык = inh |издание = [[СелаӀад (журнал)|СелаӀад]] |тип = журнал |год = 1990 |месяц = 08 |день = 28 |страниц = 16 |ref = Дахкилганаькъан |archiveurl = |archivedate = }} == ТӀатовжамаш == {{Навигация |Викисловарь = Владикавказ }} * [https://www.vladikavkaz-osetia.ru/ Официальный сайт города] * [http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?doc_itself=&backlink=1&nd=138022822&page=1&rdk=0#I0 Устав муниципального образования город Владикавказ] * {{cite web |title = Сайт администрации города |url = http://vladikavkaz.osetia.ru/ |archive-url = https://web.archive.org/web/20090126013116/http://vladikavkaz.osetia.ru/ |archive-date = 2009-01-26 |url-status = dead }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20090126013116/http://vladikavkaz.osetia.ru/ |date=2009-01-26 }} * [http://nocss.ru/projects/24/soderj.php Старый Владикавказ. Историко-этнологическое исследование] {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20201130224214/http://nocss.ru/projects/24/soderj.php |date=2020-11-30 }} {{Библиоинформация}} {{Северная Осетия}} {{Населённые пункты на Тереке}} {{Города воинской славы}} {{Райцентры Северной Осетии}} [[ОагӀат:Буро]] [[ОагӀат:Пхьеш, йиллай XVIII бӏаьшера]] [[ОагӀат:Эрсечен республикий нанагӏалаш]] [[ОагӀат:Россе импере тӏема чӏоагӏаленаш]] [[ОагӀат:Кавказера чӀоагӀалений зӀы]] [[ОагӀат:Тӏема сийлен пхьеш]] lv78pm9mka65cmcp2jnlq5bv8ezba6s Модуль:Universal infocard/config 828 4678 73933 53194 2026-04-05T08:36:09Z Daysiy 32 73933 Scribunto text/plain function mapFunction( args ) local entityId = args.entityId or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage(); local statements = mw.wikibase.getBestStatements( entityId, 'P17' ); if not statements or not statements[ 1 ] or not statements[ 1 ].mainsnak or statements[ 1 ].mainsnak.snaktype ~= 'value' then return ''; end local country = mw.wikibase.getLabel( statements[ 1 ].mainsnak.datavalue.value.id ); return args.frame:expandTemplate{ title = 'wikidata-coords', args = { 'НП/ПозКарта', ['русское название'] = args.frame:expandTemplate{ title = 'карточка/название', args = { from = entityId } }, ['страна'] = country, from = entityId, } }; end return { templates = { default = 'Wikidata', title = 'карточка/название', title_Q5 = 'карточка/имя', map = mapFunction, P1559 = 'карточка/оригинал имени', P1705 = 'карточка/оригинал названия', P373 = 'карточка/Викисклад', }, classes = { above = 'infobox-above', original = 'ts-Универсальная_карточка-original', label = 'infobox-label ts-Универсальная_карточка-label', split = 'infobox-split ts-Универсальная_карточка-split', below = 'infobox-below', error = 'infobox-error ts-Универсальная_карточка-error', }, i18n = { error = { emptyWikidataEntity = 'Пустой элемент Викиданных', noWikidataEntity = 'Отсутствует элемент Викиданных', }, dataName = 'Универсальная карточка', }, categories = { ['few-properties-shown'] = 'Статьи с универсальной карточкой, отображающей мало свойств', }, skipPropertyIds = { P21 = true, -- пол почти никогда не отображается в наших карточках P31 = true, -- это… P39 = true, P41 = true, P94 = true, P121 = true, P140 = true, P163 = true, P172 = true, P237 = true, P279 = true, -- подкласс P361 = true, -- часть от P366 = true, P370 = true, P373 = true, P443 = true, P460 = true, P487 = true, P527 = true, P551 = true, P578 = true, P625 = true, P734 = true, P735 = true, P793 = true, P800 = true, P828 = true, P855 = true, P910 = true, P935 = true, P948 = true, P972 = true, P989 = true, P1036 = true, P1038 = true, P1151 = true, P1269 = true, P1282 = true, P1290 = true, P1329 = true, P1332 = true, P1333 = true, P1334 = true, P1335 = true, P1343 = true, P1382 = true, P1411 = true, P1412 = true, P1424 = true, P1461 = true, P1464 = true, P1465 = true, P1482 = true, P1535 = true, P1537 = true, P1542 = true, P1552 = true, P1557 = true, P1559 = true, P1612 = true, P1705 = true, P1709 = true, P1754 = true, P1791 = true, P1792 = true, P1814 = true, P1889 = true, P1943 = true, P1971 = true, P2093 = true, P2184 = true, P2283 = true, P2354 = true, P2368 = true, P2517 = true, P2521 = true, P2572 = true, P2536 = true, P2670 = true, P2888 = true, P2868 = true, P2893 = true, P2900 = true, P2919 = true, P2959 = true, P3095 = true, P3321 = true, P3448 = true, P3876 = true, P3921 = true, P4195 = true, P4839 = true, P5008 = true, P5056 = true, P5125 = true, P5305 = true, P6104 = true, P6186 = true, P6365 = true, P7084 = true, P7867 = true, P8596 = true, P8687 = true, P8933 = true, P8989 = true, }, }; cp6ql0eqvmq576pw17tjkkosksq0m11 Ло:Навигационный блок 10 5051 73899 30929 2026-04-04T19:39:02Z Daysiy 32 73899 wikitext text/x-wiki {{#invoke:navbox|navbox |navbar = {{#ifeq:{{{state|}}}|off |off |plain}} |title = {{{title|{{{заголовок|Ссылки на связанные темы}}}}}} |list1 = {{#if:{{{1|}}}|{{{{{1|}}}}}|}} {{#if:{{{2|}}}|{{{{{2|}}}}}|}} {{#if:{{{3|}}}|{{{{{3|}}}}}|}} {{#if:{{{4|}}}|{{{{{4|}}}}}|}} {{#if:{{{5|}}}|{{{{{5|}}}}}|}} {{#if:{{{6|}}}|{{{{{6|}}}}}|}} {{#if:{{{7|}}}|{{{{{7|}}}}}|}} {{#if:{{{8|}}}|{{{{{8|}}}}}|}} {{#if:{{{9|}}}|{{{{{9|}}}}}|}} {{#if:{{{10|}}}|{{{{{10|}}}}}|}} {{#if:{{{11|}}}|{{{{{11|}}}}}|}} {{#if:{{{12|}}}|{{{{{12|}}}}}|}} {{#if:{{{13|}}}|{{{{{13|}}}}}|}} {{#if:{{{14|}}}|{{{{{14|}}}}}|}} {{#if:{{{15|}}}|{{{{{15|}}}}}|}} {{#if:{{{16|}}}|{{{{{16|}}}}}|}} {{#if:{{{17|}}}|{{{{{17|}}}}}|}} {{#if:{{{18|}}}|{{{{{18|}}}}}|}} {{#if:{{{19|}}}|{{{{{19|}}}}}|}} {{#if:{{{20|}}}|{{{{{20|}}}}}|}} |list2 = {{{список|{{{list1|{{{list|}}}}}}}}} |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |titlestyle = {{#if:{{{bg|}}}|background:{{{bg|}}};}}{{#if:{{{fg|}}}|color:{{{fg}}};}}{{#if:{{{bordercolor|}}}|border: 1px solid {{{bordercolor}}};}}{{{titlestyle|{{{стиль_основного_заголовка|{{{стиль_заголовка|}}}}}}}}} |liststyle = font-size:114%; |listpadding = 0px; |tracking = no }}{{#if:{{{1|}}}{{{список|{{{list1|{{{list|}}}}}}}}}{{NAMESPACE}}||[[Category:Навигационни блокаш, чухьара чулоацам боацаш]]}}<noinclude> {{doc}} </noinclude> qip2ojxavkeukee1o4gk04a3eexux98 Ло:Collapsible list 10 5118 73922 65277 2026-04-04T21:03:03Z Daysiy 32 73922 wikitext text/x-wiki <div class="mw-collapsible {{#if: {{{expand|}}} || mw-collapsed }} plainlist" style="{{{frame_style|}}}{{{framestyle|}}}"> <div style="font-weight:bold; {{{title_style|}}}{{{titlestyle|}}}"><!-- -->{{#if: {{{title|}}} | {{{title|}}} | Листам }}<!-- --></div> <div class="mw-collapsible-content" style="{{#if: {{{list_style|}}}{{{liststyle|}}} | {{{list_style|}}}{{{liststyle|}}} | text-align:left; }}">{{#if: {{{2|}}} | <ul> }}<!-- -->{{#if: {{{1|}}} | {{#if: {{{2|}}} | <li> }}{{{1|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{2|}}} | <li>{{{2|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{3|}}} | <li>{{{3|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{4|}}} | <li>{{{4|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{5|}}} | <li>{{{5|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{6|}}} | <li>{{{6|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{7|}}} | <li>{{{7|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{8|}}} | <li>{{{8|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{9|}}} | <li>{{{9|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{10|}}} | <li>{{{10|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{11|}}} | <li>{{{11|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{12|}}} | <li>{{{12|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{13|}}} | <li>{{{13|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{14|}}} | <li>{{{14|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{15|}}} | <li>{{{15|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{16|}}} | <li>{{{16|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{17|}}} | <li>{{{17|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{18|}}} | <li>{{{18|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{19|}}} | <li>{{{19|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{20|}}} | <li>{{{20|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{21|}}} | <li>{{{21|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{22|}}} | <li>{{{22|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{23|}}} | <li>{{{23|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{24|}}} | <li>{{{24|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{25|}}} | <li>{{{25|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{26|}}} | <li>{{{26|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{27|}}} | <li>{{{27|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{28|}}} | <li>{{{28|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{29|}}} | <li>{{{29|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{30|}}} | <li>{{{30|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{31|}}} | <li>{{{31|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{32|}}} | <li>{{{32|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{33|}}} | <li>{{{33|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{34|}}} | <li>{{{34|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{35|}}} | <li>{{{35|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{36|}}} | <li>{{{36|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{37|}}} | <li>{{{37|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{38|}}} | <li>{{{38|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{39|}}} | <li>{{{39|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{40|}}} | <li>{{{40|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{41|}}} | <li>{{{41|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{42|}}} | <li>{{{42|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{43|}}} | <li>{{{43|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{44|}}} | <li>{{{44|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{45|}}} | <li>{{{45|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{46|}}} | <li>{{{46|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{47|}}} | <li>{{{47|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{48|}}} | <li>{{{48|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{49|}}} | <li>{{{49|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{50|}}} | <li>{{{50|}}} }}<!-- -->{{#if: {{{2|}}} | </ul> }}</div> </div><noinclude> {{doc}} </noinclude> 53l70y91qifk2mvbshi96frar9vlgxi MediaWiki:Common.js 8 5176 73930 49966 2026-04-04T21:42:11Z Adam-Yourist 33 73930 javascript text/javascript /** * Код MediaWiki:Common.js безусловно загружается всем пользователям на всех страницах. Во избежание * отправки лишних запросов по возможности не используйте здесь mw.loader.using с модулями, которые * не загружаются по умолчанию (см. * [[Обсуждение MediaWiki:Common.js#Список модулей, загружаемых по умолчанию]]). В таком случае * лучше создать скрытый гаджет, загружаемый по умолчанию, и добавить ему нужные модули в качестве * зависимостей. */ /** * Часто те или иные манипуляции со страницей нужно выполнить как можно раньше, но нет гарантии, что * к моменту выполнения кода нужный участок DOM готов, а событие полной загрузки страницы происходит * слишком поздно. В этой функции проверяется наличие элемента $testElement и в случае успеха * функция-колбэк выполняется, иначе же её выполнение поручается другой функции. Если элемент * в $testElement имеет содержимое, правильнее указать следующий за ним элемент, чтобы быть * уверенным, что он загрузился до конца. Имейте в виду, что разные скины часто используют разные * названия классов и идентификаторов. */ function runAsEarlyAsPossible( callback, $testElement, func ) { func = func || $; $testElement = $testElement || $( '#footer' ); if ( $testElement.length ) { callback(); } else { func( callback ); } } /** * Настройка обработки «е» и «ё» при сортировке в таблицах */ mw.config.set( 'tableSorterCollation', { 'Ё': 'Е', 'ё': 'е' } ); /** * Строки. Иноязычный интерфейс предположительно включают весьма редко, поэтому раздувать этот * список не стоит. При необходимости добавить много сообщений во много языков можно использовать * механизм системных сообщений (= страниц в пространстве MediaWiki, у которых могут быть суффиксы * типа /en). См., как их получение реализовано в MediaWiki:Gadget-sidebarRelated.js. */ var zeroSectionTip; if ( mw.config.get( 'wgUserLanguage' ) === 'en' ) { zeroSectionTip = 'Edit lead section'; } else { zeroSectionTip = 'Править преамбулу'; } /** * [[ВП:Сворачиваемые блоки]] */ // Число раскрытых по умолчанию навигационных (и не только) шаблонов, если им задан параметр // autocollapse. Участники могут переопределять это значение в личных JS. var NavigationBarShowDefault; if ( typeof NavigationBarShowDefault === 'undefined' ) { NavigationBarShowDefault = 1; } // Изолируем код из глобальной области видимости ( function () { // table.collapsible /** * Collapsible tables; reimplemented with mw-collapsible * Styling is also in place to avoid FOUC * * Allows tables to be collapsed, showing only the header. See [[Help:Collapsing]]. * @version 3.0.0 (2018-05-20) * @source https://www.mediawiki.org/wiki/MediaWiki:Gadget-collapsibleTables.js * @author [[User:R. Koot]] * @author [[User:Krinkle]] * @author [[User:TheDJ]] * @deprecated Since MediaWiki 1.20: Use class="mw-collapsible" instead which * is supported in MediaWiki core. Shimmable since MediaWiki 1.32 * * @param {jQuery} $content */ function makeCollapsibleMwCollapsible( $content ) { var $tables = $content .find( 'table.collapsible:not(.mw-collapsible)' ) .addClass( 'mw-collapsible' ); $.each( $tables, function ( index, table ) { if ( $( table ).hasClass( 'collapsed' ) ) { $( table ).addClass( 'mw-collapsed' ); } } ); if ( $tables.length > 0 ) { mw.loader.using( 'jquery.makeCollapsible' ).then( function () { $tables.makeCollapsible(); } ); } } mw.hook( 'wikipage.content' ).add( makeCollapsibleMwCollapsible ); /** * Add support to mw-collapsible for autocollapse, innercollapse and outercollapse * * Maintainers: TheDJ */ function mwCollapsibleSetup( $collapsibleContent ) { var $element; var $toggle; var autoCollapseThreshold = NavigationBarShowDefault + 1; // Changed for ruwiki: Autocollapse according to the number of navbox elements var $navboxEls = $collapsibleContent.filter( '.navbox-inner' ); $.each( $collapsibleContent, function ( index, element ) { $element = $( element ); if ( $element.hasClass( 'collapsible' ) ) { $element.find( 'tr:first > th:first' ).prepend( $element.find( 'tr:first > * > .mw-collapsible-toggle' ) ); } if ( $navboxEls.length >= autoCollapseThreshold && $element.hasClass( 'autocollapse' ) ) { $element.data( 'mw-collapsible' ).collapse(); } else if ( $element.hasClass( 'innercollapse' ) ) { if ( $element.parents( '.outercollapse' ).length > 0 ) { $element.data( 'mw-collapsible' ).collapse(); } } // because of colored backgrounds, style the link in the text color // to ensure accessible contrast $toggle = $element.find( '.mw-collapsible-toggle' ); if ( $toggle.length ) { // Make the toggle inherit text color (Updated for T333357 2023-04-29) if ( $toggle.parent()[ 0 ].style.color ) { $toggle.css( 'color', 'inherit' ); $toggle.find( '.mw-collapsible-text' ).css( 'color', 'inherit' ); } } } ); } mw.hook( 'wikipage.collapsibleContent' ).add( mwCollapsibleSetup ); }() ); /** * Исправление поведения FlaggedRevs в сочетании с визуальным редактором, чтобы * в стабилизированных статьях на правку в визреде открывалась последняя версия, что * соответствует поведению обычного редактора. См. [[phab:T165283]], * [[Википедия:Форум/Архив/Общий/2017/12#Серьёзная проблема с анонимными правками в стабилизированных статьях]]. */ mw.loader.using( 'ext.visualEditor.desktopArticleTarget.init' ).then( function () { // По какой-то причине фикс для FlaggedRevs работает только при использовании then(), но не done(). runAsEarlyAsPossible( function () { function fixEditLinksForStableRevs( removeClickHandlers ) { if ( $( '#ca-view.selected' ).length ) { // При выходе из визреда (сохранении или переключении) ссылки работают правильно // и убирать обработчики событий нет нужды — только исправить URL’ы на случай // открытия правки в новой вкладке. if ( removeClickHandlers ) { $( '#ca-ve-edit, .mw-editsection-visualeditor' ).off( 'click' ); } $( '#ca-ve-edit a, .mw-editsection-visualeditor' ).each( function () { var href = $( this ).attr( 'href' ); if ( !/[?&]stable=0/.test( href ) ) { $( this ).attr( 'href', href .replace( /&veaction=edit/, '&stable=0&veaction=edit' ) .replace( /&oldid=\d+/, '' ) ); } } ); } } // Не включаем сюда проверку на наличие #ca-view.selected, чтобы не вычёркивать случай, // когда визред открыт без Ajax и по выходу из него нужно заменить URL’ы в ссылках. if ( $( '#ca-current' ).length && !/[?&](oldid|diff)=\d+/.test( location.search ) ) { fixEditLinksForStableRevs( true ); mw.hook( 've.deactivationComplete' ).add( function () { fixEditLinksForStableRevs( false ); } ); } } ); } ); mw.hook( 've.loadModules' ).add( function( addPlugin ) { /** * Поддержка Викификатора в новом режиме вики-текста aka 2017 wikitext editor */ addPlugin( function () { return mw.loader.using( 'ext.gadget.wikificator' ); } ); } ); /** * [[Шаблон:TOC hidden]] */ function TOChidden() { var wrapper = document.querySelector( '.tochidden-wrapper' ); if ( wrapper === null ) { return; } mw.loader.using( 'mediawiki.toc', () => { var checkbox = wrapper.querySelector( '#toctogglecheckbox' ); if ( !checkbox ) return; // Убирает все ивенты с чекбокса, чтобы от раскрытия/скрытия не менялась куки checkbox.outerHTML = checkbox.outerHTML; checkbox = wrapper.querySelector( '#toctogglecheckbox' ); checkbox.checked = true; wrapper.classList.add( 'tochidden-done' ); } ); } runAsEarlyAsPossible( TOChidden, $( '#toc' ), mw.hook( 'wikipage.content' ).add ); /** * Код, выполняемый по событию wikipage.content (его обработчики выполняются раньше колбэков для $, * хотя в глубине это одно и то же событие, просто колбэк, инициирующий wikipage.content, становится * в очередь раньше). Так как wikipage.content инициируется после обновления страницы в результате * Ajax-запросов (например, гаджетом быстрого предпросмотра), не добавляйте сюда коды, которые * должны гарантированно выполниться не более одного раза на странице. */ mw.hook( 'wikipage.content' ).add( function () { /** * Отключение обтекания раздела примечаний, если в нём есть колонки. * Короткие (до 15 ссылок, если общее число символов не менее 3000) списки примечаний обтекаются * только справа. */ $( '.reflist.columns' ).each( function () { var clear = 'both', $refs = $( this ).find( 'ol.references > li' ); if ( $refs.length <= 10 ) return; if ( $refs.length <= 15 && $refs.text().length < 3000 ) { clear = 'left'; } $( this ) .prevUntil( '.mw-heading, h1, h2, h3, h4, h5, h6' ) .addBack() .first() .prev() .css( 'clear', clear ); } ); }); /** * Кнопки описания правок для визуального редактора */ mw.hook( 've.activationComplete' ).add( function () { mw.loader.load( 'ext.gadget.summaryButtons' ); } ); kv00892sirino8e9jr96ukdfr58b0bc Ло:Навигационная таблица с блоками 10 11226 73924 49058 2026-04-04T21:05:56Z Daysiy 32 73924 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:navbox|navboxWithCollapsibleGroups}}</includeonly>{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | Шаблон | {{#switch: {{{1|}}} | child | subgroup | none = | {{#ifeq: {{{имя|{{{name|}}}}}} | {{PAGENAME}} | | {{#if:{{yesno|{{{tracking|}}}|no=1|yes=|blank=}} | | {{#if: {{{имя|{{{name|}}}}}} | {{#ifeq:{{ROOTPAGENAME}}|Работа недели||{{no-doc|[[Оагӏат:Навигационные шаблоны, у которых нужно проверить параметр Имя]]}}}} | [[Оагӏат:Навигационные шаблоны, у которых предположительно недостаёт параметра Имя]] }} }} }} }} }}<noinclude>{{doc}}</noinclude> 9whai7g6y04983uhf37li34t58o76l4 73925 73924 2026-04-04T21:07:41Z Daysiy 32 73925 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:navbox|navboxWithCollapsibleGroups}}</includeonly>{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | Шаблон | {{#switch: {{{1|}}} | child | subgroup | none = | {{#ifeq: {{{имя|{{{name|}}}}}} | {{PAGENAME}} | | {{#if:{{yesno|{{{tracking|}}}|no=1|yes=|blank=}} | | {{#if: {{{имя|{{{name|}}}}}} | {{#ifeq:{{ROOTPAGENAME}}|Работа недели||{{no-doc|[[ОагӀат:Навигационни лераш, параметр Имя тахка езаш]]}}}} | [[ОагӀат:Навигационни лераш, хетаргахьа параметр Имя эшаш дола]] }} }} }} }} }}<noinclude>{{doc}}</noinclude> mxr72yrikpvwr3js0jil83h8ssavlai Мецхал 0 18005 73948 72098 2026-04-05T11:27:26Z Коазой Рашид 1210 73948 wikitext text/x-wiki {{Историческая область |Статус = тархьара пхьа / кхаьлл |Географический регион = [[Даькъасте]] |Название = Мецхал |Оригинальное название = |Иллюстрирование = Мецхал 2.jpg |Подпись к иллюстрации = Мецхалера йохаяьча хьале<br>йола гӀап-гӀалаш |Другие названия = |Экзотопонимы = |Период = |Локализация = {{Флагификация|ГӀалгӀайче}}, [[ЖӀайраха шахьар]] |Население = [[Мецхалой]], хӀанз саг вахац |Площадь = |В составе = |Включает = |Карта региона = |Государство-1 = |Герб-1 = |Годы-1 = |Викисклад = }} {{НП+Россия | статус = село | русское название = Мецхал | оригинальное название = | герб = | флаг = | lat_deg = 42.8268 | lon_deg = 44.73837 | регион = Ингушетия | регион в таблице = ГӀалгӀайче | вид района = муниципальни шахьар | район = Джейрахский район | район в таблице = ЖӀайраха шахьар | вид поселения = Юрта хьисапе моттиг | поселение = Сельское поселение Ляжги | поселение в таблице = Юрта хьисапе моттиг Ляжг{{!}}Ляжг | C в регион = слева | глава = | дата основания = | прежние имена = | статус с = | площадь = | высота центра НП = 1480 | население = | год переписи = | плотность = | агломерация = | национальный состав = [[гӀалгӀай]] | конфессиональный состав = бусалба | этнохороним = | часовой пояс = | почтовый индекс = 386430 | почтовые индексы = | телефонный код = | цифровой идентификатор = | цифровой идентификатор 2 = | категория в Commons = | сайт = | описание флага = }} '''Мецхал''' ({{lang-ru|Мецхал}}{{Дехьавалар|ЦӀи}}) — [[гӀалгӀай]] [[Юкъера бӀаьшераш|юкъерча бӀаьшерий заман]] [[пхьа]] я. [[ГӀалгӀайче|ГӀалгӀай Мехка]] [[ЖӀайраха шахьар]]е улл. [[ГӀалгӀай архитектура|ГӀалгӀай тархьара архитектурах]] лоархӀа гӀишлош йохаяьча хьале я укхаза: [[ГӀалгӀай гӀалаши вӀовнаши#ГӀалаш|гӀалаш]], [[ГӀалгӀай гӀалаши вӀовнаши#ВӀовнаш|вӀовнаш]], [[маьлхара кашамаш]]{{Дехьавалар|Тархьар}}. Мецхал улла лаьтта заповедни зона лоархӀаш а Ӏаьдало лорадеш а да. Укхазара хьабайнаб [[Мецхалой]]{{Дехьавалар|Тархьар}}. Административни лоархӀаш хилча Мецхал ше «юрт» статус йолаш, ''«[[юрта хьисапе моттиг Лаьжг]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш я{{Дехьавалар|Статус}}. == ЦӀи == [[ГӀалгӀай мотт|ГӀалгӀай меттала]] укх пхьанах (е вешта аьлча, укх [[кхаьлл]]ах) «Мецхал» оал{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021|с=42}}. Эрсий меттала а иштта «Мецхал» язду<ref name="Закон РИ № 5-РЗ"/>{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021|с=42}}{{sfn|Чахкиев|2003|с=40}}{{sfn|Агиров|2021|с=45}}. == Статус == [[Россе Федераци|Россе Федерацен]] а [[ГӀалгӀай Республика]] а [[Моттигера шедоалдар|моттигерча шедоалдарах]] лаьца долча законашка диллача, Мецхал статусах ''«[[село]]»'' я, ''«[[сельское поселение Ляжги]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «[[юрт]]» яхар (кӀезигагӀа — «[[эйла]]»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, Мецхал ше «юрт» статус йолаш, ''«[[юрта хьисапе моттиг Лаьжг]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш йолга лоархӀ<ref name="Закон РИ № 5-РЗ">[http://docs.cntd.ru/document/895201294 Закон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа»]</ref>. Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «[[кхала]]» е «[[пхьа]]» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара. == Географи == ГӀалгӀай Мехка зӀилбухерча оагӀорахьа [[ЖӀайраха шахьар]]е лоам улл Мецхал. [[Эса чӀож]]е гӀолла хьалводаш хилча ГӀалгӀай лоамен малхбузехьарча оагӀорахьа хул из. [[ЖӀайрах]]агара гӀинбухен-малхбоалехьа 6 километр гаьна улл из. Мецхала́ гоннахьа яда пхьанаш я: [[Хьастмоаке]], [[Фалхан]], [[Гаракх]]. === Сахьата оаса === Мецхал, беррига ГӀалгӀай Мохк мо, МСК ([[Москвера ха|москверча хан]]) [[Сахьатий зона|сахьатий зоне]] уллаш я. [[Россе Федераце лела ха|Лелаш йолча ханнеи]] [[Всемирное координированное время|UTC]] ханнеи юкъе +3:00 (кхо сахьат) башхало я<ref>{{Cite web|url=http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_114656/b2707989c276b5a188e63bc41e7bcbcc18723de8/|title=Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5|lang=ru|date=2011-06-03}}</ref>. == Тархьар == Мецхал йоазонца духхьашха маца хьоахаяьй хӀанзехьа белггала ховш дац. Шоай хана ер моттиг тохкаш, укхазарча тархьара гӀишлоех бӀаргтеха хиннараш ба: А. П. Круглов, Н. Ф. Уствольская, Д. Ю. Чахкиев{{sfn|Чахкиев|2003|с=10}}, Т. Агиров{{sfn|Агиров|2021|с=45}}. [[Файл:Мецхал, 1903 год.jpg|мини|слева|Мецхал, 1903 шу]] 1944 шера йохаелехь Мецхал [[гӀалгӀай архитектура]]х лоархӀаш массехк гӀишло я, хӀанз йохаяьча хьале я: 2 [[вӀов]] а, 13 [[ГӀалгӀай гӀалаши вӀовнаши#ГӀалаш|гӀала]] а. Цхьацца вӀов а, массехк гӀала а юкъелоацаш, царех ши [[гӀап-гӀалаш]] хьа а еш, царна гоннахьа [[гӀап]]аш лаьттай{{sfn|Чахкиев|2003|с=40}}. Иштта, Мецхале 4 [[маьлхара каша]] а хиннад, 1 къубба а, 1 ерда а, хӀанз дохадаь латт. Мецхалера [[Мецхалой]] тайпа хьадаьннад. Царех ба [[Тоачанаькъан]], [[Котанаькъан]]. XX бӀаьшера 20-гӀа шераш долалуш гӀалгӀай хьалхара хинна вола [[суртанча]] [[Доврбиканаькъан Албаста ГӀаза-Махьмад|Доврбиканаькъан ГӀаза-Махьмад]] ГӀалгӀай Мехка тайп-тайпарча юрташкара [[истинг]]аш а, царна тӀара [[гӀарчо]]ш а, тохкаши, дӀаяздеши, цар сурташ дехкаши лийнав. Ишта хьахиннад цӀихеза дола, Ӏилмангахьа геттара лоадам бола кулгайоазув «[[Ghalghaj gharchož]]». Цу альбома тӀарча гӀарчоехи цаӀ да Мецхале цхьан истинга тӀара хьатӀадаьккха{{sfn|Ghalghaj gharchož|1924}}. == Бахархой == {{Население| Мецхал }} == Белгалдаккхар == {{белгалдаккхар}} == Литература == * {{публикация|книга |автор = Агиров Т. А. |заглавие = Горная Ингушетия. Путеводитель по Джейрахскому району и предгорьям (Highland Ingushetia. A Guide to Jeyrakh and Mountain Foothills) |издание = 2-е изд., испр. и доп |место = М. |издательство = Издательство «Перо» |год = 2021 |страниц = 416 |isbn = 978-5-00189-455-1 |ref = Агиров }} * {{публикация|книга |заглавие = Ономастикон Ингушетии |вид = [[Справочное издание|справ.-энцикл. изд]]. |ответственный = Сост. [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]], [[Киева Зуфира Хаджибикаровна|З. Х. Киева]]. Реценз.: д.п.н., проф. [[Жеребило Татьяна Васильевна|Т. В. Жеребило]], к. филол. н., [[Костоева Фатима Магомедовна|Ф. М. Костоева]], Ред.: [[Ноакъастхой Ӏаьлий Хаваж|Х. А. Накостоев]], [[Хайрова Роза Резвановна|Р. Р. Хайрова]]; Консультант: [[Хайров Байали Абукарович|Б. А. Хайров]]; [[Ингушский НИИ гуманитарных наук имени Ч. Э. Ахриева]] |место = М. |издательство = ТПК «Центробланк» |год = 2021 |страниц = 120 |isbn = 978-5-91303-022-1 |тираж = 500 |ref = Ономастикон Ингушетии }} * {{публикация|книга |автор = Чахкиев Д. Ю. |заглавие = Древности горной Ингушетии |ответственный = Отв. ред. д.и.н. И. А. Алироев |место = Назрань |издательство = Министерство культуры Республики Ингушетия |год = 2003 |том = I |страниц = 144 + илл. |тираж = 2000 |ref = Чахкиев }} * {{публикация|книга |автор = Чахкиев Д. Ю. |заглавие = Древности горной Ингушетии |ответственный = Отв. ред. д.и.н. И. А. Алироев |место = Нальчик |издательство = ГП КБР «Республиканский полиграфкомбинат имени Революции 1905 года» |год = 2009 |том = II |страниц = 122 |тираж = 1000 |ref = Чахкиев }} * {{книга |автор = |заглавие = Ghalghaj gharchož ''(Ингушские орнаменты)'' |язык = inh |место = Б. м. |год = 1924 |издание = [[рукопись]], илл. альбом |страниц = 67 |ref = Ghalghaj gharchož }} {{Населённые пункты Джейрахского района}} [[ОагӀат:ЖӀайраха шахьара нах баха моттигаш]] 9px9dwn83png9rwo8w9fzkwumo9s0zl Ло:Флагификация/Черкесия 10 18514 73932 73880 2026-04-04T22:03:55Z Revibot 46 Исправление двойного перенаправления с [[Ло:Флагификаци/Черсехье]] на [[Ло:Флагификация/Черсехье]] 73932 wikitext text/x-wiki #ластар [[Ло:Флагификация/Черсехье]] hm3zjp0v86z8da1w9rjlkv2ou49a6x3 Ло:Tcls 10 18523 73900 2026-04-04T19:50:07Z Daysiy 32 Керда оагIув: «{{{{{|safesubst:}}}#invoke: Template call code | withParams | _link = 1 | _tag = {{{_tag|code}}} | _s = 1 }}<noinclude>{{doc}}</noinclude>» 73900 wikitext text/x-wiki {{{{{|safesubst:}}}#invoke: Template call code | withParams | _link = 1 | _tag = {{{_tag|code}}} | _s = 1 }}<noinclude>{{doc}}</noinclude> mu994fbex90ty31ntmuoftzpit484ve Ло:Tlu 10 18524 73901 2026-04-04T19:53:38Z Daysiy 32 Керда оагIув: «{{{{{|safesubst:}}}#invoke: Template call code | withParams | _link = 1 | _g = 1 }}<noinclude> {{doc}} </noinclude>» 73901 wikitext text/x-wiki {{{{{|safesubst:}}}#invoke: Template call code | withParams | _link = 1 | _g = 1 }}<noinclude> {{doc}} </noinclude> ph7pcl5qgs3b4yi05xt69o96i40bn9p Ло:Tla 10 18525 73902 2026-04-04T19:55:08Z Daysiy 32 Керда оагIув: «<includeonly>{{#invoke: Template call code | withParams | _text = {{{2|}}} | _from = 3 | _link = 1 }}</includeonly><noinclude> {{Doc}} </noinclude>» 73902 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke: Template call code | withParams | _text = {{{2|}}} | _from = 3 | _link = 1 }}</includeonly><noinclude> {{Doc}} </noinclude> sivhompslkwqh7ko1mmm79bnj00amjh Ло:Кхычаметтала ло 10 18526 73903 2026-04-04T19:56:16Z Daysiy 32 Керда оагIув: «<includeonly>{{#invoke: Template call code | withParams | 1 = {{{2|}}} | _lang = {{#if: {{{1|}}} | {{{1}}} | en }} | _from = 3 | _link = 1 }}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude>» 73903 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke: Template call code | withParams | 1 = {{{2|}}} | _lang = {{#if: {{{1|}}} | {{{1}}} | en }} | _from = 3 | _link = 1 }}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> 5osc4x5u0apkzvsll5pntq5wkmakbgd 73905 73903 2026-04-04T19:58:11Z Daysiy 32 Daysiy цӀи хийцай [[Ло:Иноязычный шаблон]] → «[[Ло:Кхычаметтала ло]]» 73903 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke: Template call code | withParams | 1 = {{{2|}}} | _lang = {{#if: {{{1|}}} | {{{1}}} | en }} | _from = 3 | _link = 1 }}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> 5osc4x5u0apkzvsll5pntq5wkmakbgd Ло:Укх дийнахьа хиннар:04-4 10 18527 73904 2026-04-04T19:57:26Z Коазой Рашид 1210 Керда оагIув: «.» 73904 wikitext text/x-wiki . 6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb 73912 73904 2026-04-04T20:16:08Z Коазой Рашид 1210 Ӏ 73912 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of NATO.svg|thumb|[[НАТО]]н байракх]] * [[503 год до н. э.|503 до н. э.]] — [[Агриппа Менений Ланат (консул 503 года до н. э.)|Агриппа Менений Ланат]] яхача [[румой]] консула [[Сабины|соабинаш]] эшабарах [[триумф]] езъю таьрахь. * [[1147 год|1147]] — [[Москва]] тептараш тӀа духхьашха хьоахаяьй — цига вӀашагӀкхийттаб [[Юрий Владимирович Долгорукий|Юрий Долгорукийи]] [[Святослав Ольгович (князь черниговский)|Святослав Ольговичи]]. * [[1581 год|1581]] — [[Елизавета I]]-яр «[[Золотая лань|Дошо саь]]» тӀа хьаенай [[Дрейк, Фрэнсис|Фрэнсиса Дрейк]] яхача [[Пиратство|пиратах]] рыцарь хьа мишта ву хьожаргйолаш. * 1936 – ВЛКСМ Нохч-ГӀалгӀай обкома Бюрос «Нохчийи гӀалгӀайи мехкарий Нохч-ГӀалгӀай [[рабфак]]е хьаэцарах» соцам баьб. ВКП(б) Юккъерча комитета баьча соцама́ тӀагӀолла хиннад из эхь-бехк лорадеча къамий мехкарий болх бе арабоахаргболаш. * [[1949 год|1949]] — [[Соединённые Штаты Америки|Хетта́ча Штаташеи]], [[Великобритания|Йоккхача Британеи]], [[Франция|Фаьренгехьенои]], [[Канада|Канадаси]], кхы а бархӀ мехка́и юкъе [[НАТО|ГӀинбухен Атлантикан барт]] баьб. * [[1953 год|1953]] — [[дело врачей|лорий гӀулакх]] [[Фальсификация|фальсификаци]] бахьан долаш соцадаьд. * [[1968 год|1968]] — [[Убийство Мартина Лютера Кинга|Мартин Лютер Кинг]] вийннав. * [[1991 год|1991]] — [[Санкт-Петербург|Ленинграда]] юхе [[Всемирное наследие|Дерригдунен тӀехьален]] [[сийленг]] даьгад — [[Осиновая Роща (усадьба)|Вязьмерча Лопухиний гӀала]]. <noinclude> {{doc|События дня/doc}} </noinclude> j87xotvyopfsn6izcky589wp4hyxjgu 73913 73912 2026-04-04T20:16:40Z Коазой Рашид 1210 73913 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of NATO.svg|thumb|[[НАТО]]н байракх]] * [[503 год до н. э.|вай з. хь. 503]] — [[Агриппа Менений Ланат (консул 503 года до н. э.)|Агриппа Менений Ланат]] яхача [[румой]] консула [[Сабины|соабинаш]] эшабарах [[триумф]] езъю таьрахь. * [[1147 год|1147]] — [[Москва]] тептараш тӀа духхьашха хьоахаяьй — цига вӀашагӀкхийттаб [[Юрий Владимирович Долгорукий|Юрий Долгорукийи]] [[Святослав Ольгович (князь черниговский)|Святослав Ольговичи]]. * [[1581 год|1581]] — [[Елизавета I]]-яр «[[Золотая лань|Дошо саь]]» тӀа хьаенай [[Дрейк, Фрэнсис|Фрэнсиса Дрейк]] яхача [[Пиратство|пиратах]] рыцарь хьа мишта ву хьожаргйолаш. * 1936 – ВЛКСМ Нохч-ГӀалгӀай обкома Бюрос «Нохчийи гӀалгӀайи мехкарий Нохч-ГӀалгӀай [[рабфак]]е хьаэцарах» соцам баьб. ВКП(б) Юккъерча комитета баьча соцама́ тӀагӀолла хиннад из эхь-бехк лорадеча къамий мехкарий болх бе арабоахаргболаш. * [[1949 год|1949]] — [[Соединённые Штаты Америки|Хетта́ча Штаташеи]], [[Великобритания|Йоккхача Британеи]], [[Франция|Фаьренгехьенои]], [[Канада|Канадаси]], кхы а бархӀ мехка́и юкъе [[НАТО|ГӀинбухен Атлантикан барт]] баьб. * [[1953 год|1953]] — [[дело врачей|лорий гӀулакх]] [[Фальсификация|фальсификаци]] бахьан долаш соцадаьд. * [[1968 год|1968]] — [[Убийство Мартина Лютера Кинга|Мартин Лютер Кинг]] вийннав. * [[1991 год|1991]] — [[Санкт-Петербург|Ленинграда]] юхе [[Всемирное наследие|Дерригдунен тӀехьален]] [[сийленг]] даьгад — [[Осиновая Роща (усадьба)|Вязьмерча Лопухиний гӀала]]. <noinclude> {{doc|События дня/doc}} </noinclude> 84o2nojzjkk6g1sjhfw1ur22fvk1ps2 Ло:Иноязычный шаблон 10 18528 73906 2026-04-04T19:58:11Z Daysiy 32 Daysiy цӀи хийцай [[Ло:Иноязычный шаблон]] → «[[Ло:Кхычаметтала ло]]» 73906 wikitext text/x-wiki #ластар [[Ло:Кхычаметтала ло]] kufa8p9yjbltrv81piwbj0dw7aevem3 Ло:Flt 10 18529 73907 2026-04-04T19:58:43Z Daysiy 32 [[Ло:Кхычаметтала ло]] яхача оагӀонгахьа дӀасалостам 73907 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ло:Кхычаметтала ло]] m3htcf001kshmtoez3x5839319m5ag3 Ло:Пример 10 18530 73909 2026-04-04T20:02:20Z Daysiy 32 Daysiy цӀи хийцай [[Ло:Пример]] → «[[Ло:Масал]]» 73909 wikitext text/x-wiki #ластар [[Ло:Масал]] kb37xjekhr5i4993wyl9quirpsvs309 Ло:Example 10 18531 73910 2026-04-04T20:03:33Z Daysiy 32 [[Ло:Масал]] яхача оагӀонгахьа дӀасалостам 73910 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ло:Масал]] pd6nxr8vdhjupoftao8p7r56uzu7aix Ло:Укх дийнахьа хиннар:04-5 10 18532 73914 2026-04-04T20:31:25Z Коазой Рашид 1210 Керда оагIув: «[[Файл:AhuTongariki.JPG|right|120px|Кераста мархий [[Моаи]]]] [[Цинмин|Праздник чистого света]] ([[Китай]]) * [[919 год|919]] — [[Фатимидский халифат|ФатӀимий паччахьалкхе]] [[Второе фатимидское вторжение в Египет|Мисаре шозлагӀа хьалчухьелхай]]. * [[1566 год|1566]] — Маргарита Пармска...» 73914 wikitext text/x-wiki [[Файл:AhuTongariki.JPG|right|120px|Кераста мархий [[Моаи]]]] [[Цинмин|Праздник чистого света]] ([[Китай]]) * [[919 год|919]] — [[Фатимидский халифат|ФатӀимий паччахьалкхе]] [[Второе фатимидское вторжение в Египет|Мисаре шозлагӀа хьалчухьелхай]]. * [[1566 год|1566]] — [[Маргарита Пармская|Пармера Маргаритайга]] [[Святая инквизиция|инквизиценнеи]] паччахьий эдикташта духьала язъяь[[Компромисс дворян|петици]] кхаьчай. * [[1722 год|1722]] — [[Роггевен, Якоб|Якоб Роггевен]] [[Европа|европхошта]] юкъе {{духхьашха}} [[остров Пасхи|Кераста мархий гӀайрен]] {{наилл}} тӀа сецав. * [[1794 год|1794]] — [[Революционный трибунал (Франция)|Революце трибунало]] [[Дантон, Жорж Жак|Дантони]] [[Демулен, Камиль|Демулени]] гильотина тӀа бахийтаб. * [[1815 год|1815]] — {{iw|Извержение Тамборы (1815)|Укх дуне тӀа эггара чӀоагӀагӀа лоам ийккхаб|en|1815 eruption of Mount Tambora}}: [[Тамбора]] лоаман тӀа ала хьалтехаб [[Сумбава]] гӀайрен тӀа. * [[1879 год|1879]] — [[Чили]]с [[Вторая тихоокеанская война|тӀом болабаьб]] [[Перу]]ца, не поделив с ней [[гуано]]. * [[1900 год|1900]] — [[Крит]]е [[Кносс]]а хьалъоахкача хана [[Линейное письмо Б|йовзаш йоаца иероглифаш]] хьагучаяьннай. * [[1942]] — 1942-ча шера [[Моздок-Малгобекская операция|тӀехьелхаш операци]] ярах директива язъяьй Кавказера мехкадаьтта дага а латташ. * [[1951 год|1951]] — [[Юлиус и Этель Розенберги|Розенберг мар́а́и сесага́и]] Хеттача Штаташка [[Смертная казнь|боабарца таӀазар даьд]] [[СССР]]-а́ Американ зирхата герзах лаьца къайленаш дӀагучаяхарах. <!--* [[1998 год|1998]] — введён в эксплуатацию [[Акаси-Кайкё|самый длинный]] [[висячий мост]] в мире--> <noinclude> {{doc|События дня/doc}} </noinclude> ahuzddz7rud54egy95e9l7094ztdx1f 73915 73914 2026-04-04T20:34:11Z Коазой Рашид 1210 73915 wikitext text/x-wiki [[Файл:AhuTongariki.JPG|right|120px|[[Кераста мархаш|Кераста мархий]] [[Моаи]]]] [[File:Mount Tambora Volcano, Sumbawa Island, Indonesia.jpg|Тамбора лелхалоам]] * [[919 год|919]] — [[Фатимидский халифат|ФатӀимий паччахьалкхе]] [[Второе фатимидское вторжение в Египет|Мисаре шозлагӀа хьалчухьелхай]]. * [[1566 год|1566]] — [[Маргарита Пармская|Пармера Маргаритайга]] [[Святая инквизиция|инквизиценнеи]] паччахьий эдикташта духьала язъяь[[Компромисс дворян|петици]] кхаьчай. * [[1722 год|1722]] — [[Роггевен, Якоб|Якоб Роггевен]] [[Европа|европхошта]] юкъе {{духхьашха}} [[остров Пасхи|Кераста мархий гӀайрен]] {{наилл}} тӀа сецав. * [[1794 год|1794]] — [[Революционный трибунал (Франция)|Революце трибунало]] [[Дантон, Жорж Жак|Дантони]] [[Демулен, Камиль|Демулени]] гильотина тӀа бахийтаб. * [[1815 год|1815]] — {{iw|Извержение Тамборы (1815)|Укх дуне тӀа эггара чӀоагӀагӀа лоам ийккхаб|en|1815 eruption of Mount Tambora}}: [[Тамбора]] лоаман тӀа (''сурта тӀа хьажа'') а́ла хьалте́хаб [[Сумбава]] гӀайрен тӀа. * [[1879 год|1879]] — [[Чили]]с [[Вторая тихоокеанская война|тӀом болабаьб]] [[Перу]]ца [[гуано]] къийса а къийса. * [[1900 год|1900]] — [[Крит]]е [[Кносс]]а хьалъоахкача хана [[Линейное письмо Б|йовзаш йоаца иероглифаш]] хьагучаяьннай. * [[1942]] — 1942-ча шера [[Моздок-Малгобекская операция|тӀехьелхаш операци]] ярах директива язъяьй Кавказера мехкадаьтта дага а латташ. * [[1951 год|1951]] — [[Юлиус и Этель Розенберги|Розенберг мар́а́и сесага́и]] Хеттача Штаташка [[Смертная казнь|боабарца таӀазар даьд]] [[СССР]]-а́ Американ зирхата герзах лаьца къайленаш дӀагучаяхарах. <!--* [[1998 год|1998]] — введён в эксплуатацию [[Акаси-Кайкё|самый длинный]] [[висячий мост]] в мире--> <noinclude> {{doc|События дня/doc}} </noinclude> 0vp1vmssu6r9yhoa71p0r7e5q3d5lor 73916 73915 2026-04-04T20:34:33Z Коазой Рашид 1210 73916 wikitext text/x-wiki [[Файл:AhuTongariki.JPG|thumb|[[Кераста мархаш|Кераста мархий]] [[Моаи]]]] [[File:Mount Tambora Volcano, Sumbawa Island, Indonesia.jpg|thumb|Тамбора лелхалоам]] * [[919 год|919]] — [[Фатимидский халифат|ФатӀимий паччахьалкхе]] [[Второе фатимидское вторжение в Египет|Мисаре шозлагӀа хьалчухьелхай]]. * [[1566 год|1566]] — [[Маргарита Пармская|Пармера Маргаритайга]] [[Святая инквизиция|инквизиценнеи]] паччахьий эдикташта духьала язъяь[[Компромисс дворян|петици]] кхаьчай. * [[1722 год|1722]] — [[Роггевен, Якоб|Якоб Роггевен]] [[Европа|европхошта]] юкъе {{духхьашха}} [[остров Пасхи|Кераста мархий гӀайрен]] {{наилл}} тӀа сецав. * [[1794 год|1794]] — [[Революционный трибунал (Франция)|Революце трибунало]] [[Дантон, Жорж Жак|Дантони]] [[Демулен, Камиль|Демулени]] гильотина тӀа бахийтаб. * [[1815 год|1815]] — {{iw|Извержение Тамборы (1815)|Укх дуне тӀа эггара чӀоагӀагӀа лоам ийккхаб|en|1815 eruption of Mount Tambora}}: [[Тамбора]] лоаман тӀа (''сурта тӀа хьажа'') а́ла хьалте́хаб [[Сумбава]] гӀайрен тӀа. * [[1879 год|1879]] — [[Чили]]с [[Вторая тихоокеанская война|тӀом болабаьб]] [[Перу]]ца [[гуано]] къийса а къийса. * [[1900 год|1900]] — [[Крит]]е [[Кносс]]а хьалъоахкача хана [[Линейное письмо Б|йовзаш йоаца иероглифаш]] хьагучаяьннай. * [[1942]] — 1942-ча шера [[Моздок-Малгобекская операция|тӀехьелхаш операци]] ярах директива язъяьй Кавказера мехкадаьтта дага а латташ. * [[1951 год|1951]] — [[Юлиус и Этель Розенберги|Розенберг мар́а́и сесага́и]] Хеттача Штаташка [[Смертная казнь|боабарца таӀазар даьд]] [[СССР]]-а́ Американ зирхата герзах лаьца къайленаш дӀагучаяхарах. <!--* [[1998 год|1998]] — введён в эксплуатацию [[Акаси-Кайкё|самый длинный]] [[висячий мост]] в мире--> <noinclude> {{doc|События дня/doc}} </noinclude> rdt3albjjb5sg99g37m3yuzrebqxei3 Ло:Msgnw 10 18533 73917 2026-04-04T20:35:22Z Daysiy 32 Керда оагIув: «{{#invoke: Template call code | withParams | _nameprefix = msgnw: | _link = 1 }}<noinclude>{{doc}}</noinclude>» 73917 wikitext text/x-wiki {{#invoke: Template call code | withParams | _nameprefix = msgnw: | _link = 1 }}<noinclude>{{doc}}</noinclude> irfwe85fnzmbqjooxjmo5a85po9f7rg Ло:Param 10 18534 73918 2026-04-04T20:36:22Z Daysiy 32 Керда оагIув: «{{#if:{{{nested|}}}||<{{{tag|code}}}>}}&#123;&#123;&#123;{{{1<noinclude>|foo</noinclude>}}}{{#ifeq:{{{2}}}|{{{2|}}} |&#124;}}{{{2|}}}&#125;&#125;&#125;{{#if:{{{nested|}}}||</{{{tag|code}}}>}}<noinclude> {{Doc}} </noinclude>» 73918 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{nested|}}}||<{{{tag|code}}}>}}&#123;&#123;&#123;{{{1<noinclude>|foo</noinclude>}}}{{#ifeq:{{{2}}}|{{{2|}}} |&#124;}}{{{2|}}}&#125;&#125;&#125;{{#if:{{{nested|}}}||</{{{tag|code}}}>}}<noinclude> {{Doc}} </noinclude> nigh13ldsw02r0ieq8utsenwxuh87dg Ло:Tpa 10 18535 73919 2026-04-04T20:38:26Z Daysiy 32 Керда оагIув: «<templatestyles src="Модуль:Template call code/styles.css" /><span class="ts-templateCallCode-opening ts-templateCallCode-weak" {{#if: {{{color|}}}{{{style|}}} | style="{{{style|color:{{{color|}}}}}}" }}>&#123;&#123;&#123;</span>{{{1}}}{{#ifeq: {{{2|}}} | {{{2}}} | <span class="ts-templateCallCode-weak ts-templateCallCode-pipe" style="{{#if: {{{color|}}}{{{style|}}} | {{{style|color:{{{color|}}}}}} }}">&#124;</span>{{#if: {{{2|}}} | <span class="ts-template...» 73919 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Модуль:Template call code/styles.css" /><span class="ts-templateCallCode-opening ts-templateCallCode-weak" {{#if: {{{color|}}}{{{style|}}} | style="{{{style|color:{{{color|}}}}}}" }}>&#123;&#123;&#123;</span>{{{1}}}{{#ifeq: {{{2|}}} | {{{2}}} | <span class="ts-templateCallCode-weak ts-templateCallCode-pipe" style="{{#if: {{{color|}}}{{{style|}}} | {{{style|color:{{{color|}}}}}} }}">&#124;</span>{{#if: {{{2|}}} | <span class="ts-templateCallCode-param"> }}{{{2|}}}{{#if: {{{2|}}} | </span> }} }}<span class="ts-templateCallCode-closing ts-templateCallCode-weak" {{#if: {{{color|}}}{{{style|}}} | style="{{{style|color:{{{color|}}}}}}" }}>&#125;&#125;&#125;</span><noinclude> {{doc-inline}} == Использование == Выводит название параметра шаблона в фигурных скобках. Может показывать также альтернативный текст, задаваемый вторым параметром. Кроме того, именованными параметрами {{tpa|color}} или {{tpa|style}} можно задавать цвет или стиль, применяемый к скобкам и разделителям: * {{пример||param}} * {{пример||param|}} * {{пример||param|alt}} * {{demo|<nowiki>{{tpa|someparam|{{tpa|someotherparam|color=blue|alttext}}}}</nowiki>}} {{шаблоны для документирования}} {{doc-end}} [[ОагӀат:Лераш:Лерашта документаци яр]] </noinclude> 3h1yhu6hztzq9ydpx1o2qy4jx7hbcgb Ло:Укх дийнахьа хиннар:04-6 10 18536 73921 2026-04-04T20:53:01Z Коазой Рашид 1210 Керда оагIув: «б» 73921 wikitext text/x-wiki б j1338lz54nwxaaq7ltc22gbynao6yen 73927 73921 2026-04-04T21:18:24Z Коазой Рашид 1210 73927 wikitext text/x-wiki [[Файл:Francesco Petrarca01.jpg|right|110px|Лаура]] * [[1652 год|1652]] — [[Рибек, Ян ван|Ян ван Рибек]] яхачо [[Южная Африка|ЗӀилбухерча Африке]] [[Кейптаун|европхой духхьара юрт]] йиллай. * [[1814 год|1814]] — [[Наполеон I|Наполеон I-чо]] Ӏарш а дита́ [[Бурбоны|Бурбоний]] династи [[Реставрация Бурбонов|меттаоттаяьй]]. * [[1841]] — [[Наьсарен Буро|Наьсарен Буронна]] йисте [[эрсий паччахьа эскар]]а́и [[Шамал]]а бӀун лоамароште́и юкъе [[гӀоазот]] хиннад. * [[1896 год|1896]] — [[Афины|Афинашка]] [[Летние Олимпийские игры 1896|хӀанзарча заман хьалхара Аьланпхье ловзараш]] хьадийлад. * [[1909 год|1909]] — Америкера тохкамхо хинна [[Пири, Роберт|Роберт Пири]] [[Северный полюс|ГӀинбухен дунен шод]] болча, [[Арктическая экспедиция Пири (1908—1909)|хетачох, духхьашха дӀакхаьчав]]. * [[1917 год|1917]] — [[Соединённые Штаты Америки|Хетта́ Шта́таш]] [[Первая мировая война|Хьалхарча дунен тӀемах]] дӀакхийттай * [[1920 год|1920]] — [[Улан-Удэ|Верхнеудинске]] [[Дальневосточная республика|Гаьнарча малхбоален республика]] дӀакхайкаяьй. * '''[[1920]]''' — Эрсечен ЗӀилбухен Боккъалвола комиссар волча [[Серго Эржакинез]]а Эрсечен Совнарком тхьамада волча [[Ленин, Владимир Ильич|Ленин Владимирга]] гӀалгӀашеи нохчашеи Советий Ӏаьдал хьаллаьцад аьнна каьхат дахийтад. * '''[[1926]]''', 6—7-гӀа денош — [[Буро]] тӀа, [[ГӀалгӀай АО|ГӀалгӀайчен Советий]] II-гӀа областа гуллам хиннаб промышленность дегӀайоалаяри, [[булам]]а хьали, [[пхьа (цӀий хьарчар)|пхьенаши]], [[урдув]]и, зуламашта е еза духьалеи ювцаш. * [[1989]] — Москве гӀалгӀай къаьша Советий Союза хьакимашка гӀалгӀай къаман кхайкарал дӀакховдадаьд. 52 212 саго кулг яздаьд къаман лаьттацара бӀарччал меттаоттаяр дехаш. * [[1994 год|1994]] — [[Африка|Африкера]] ши президент чуваьгӀа [[Убийство Жювеналя Хабьяриманы и Сиприена Нтарьямиры|фе́ке́ма теха́ чудахийтад]]: [[Нтарьямира, Сиприен|Сиприеном Нтарьямираи]], [[Хабьяримана, Жювеналь|Жювеналем Хабьяриманаи]] веннав. <noinclude> {{doc|События дня/doc}} </noinclude> kvk8x6nymdi558nury97bx48wzqiszd 73928 73927 2026-04-04T21:19:40Z Коазой Рашид 1210 73928 wikitext text/x-wiki [[Файл:Francesco Petrarca01.jpg|right|110px|Лаура]] * [[1652 год|1652]] — [[Рибек, Ян ван|Ян ван Рибек]] яхачо [[Южная Африка|ЗӀилбухерча Африке]] [[Кейптаун|европхой духхьара юрт]] йиллай. * [[1814 год|1814]] — [[Наполеон I|Наполеон I-чо]] Ӏарш а дита́ [[Бурбоны|Бурбоний]] династи [[Реставрация Бурбонов|меттаоттаяьй]]. * [[1841]] — [[Наьсарен Буро|Наьсарен Буронна]] йисте [[эрсий паччахьа эскар]]а́и [[Шамал]]а бӀун лоамароште́и юкъе [[гӀоазот]] хиннад. * [[1896 год|1896]] — [[Афины|Афинашка]] [[Летние Олимпийские игры 1896|хӀанзарча заман хьалхара Аьланпхье ловзараш]] хьадийлад. * [[1909 год|1909]] — Америкера тохкамхо хинна [[Пири, Роберт|Роберт Пири]] [[Северный полюс|ГӀинбухен дунен шод]] болча, [[Арктическая экспедиция Пири (1908—1909)|хетачох, духхьашха дӀакхаьчав]]. * [[1917 год|1917]] — [[Соединённые Штаты Америки|Хетта́ Шта́таш]] [[Первая мировая война|Хьалхарча дунен тӀемах]] дӀакхийттай * [[1920 год|1920]] — [[Улан-Удэ|Верхнеудинске]] [[Дальневосточная республика|Гаьнарча малхбоален республика]] дӀакхайкаяьй. * '''[[1920]]''' — Эрсечен ЗӀилбухен Боккъалвола комиссар волча [[Серго Эржакинез]]а Эрсечен Совнарком тхьамада волча [[Ленин, Владимир Ильич|Ленин Владимирга]] гӀалгӀашеи нохчашеи Советий Ӏаьдал хьаллаьцад аьнна каьхат дахийтад. * '''[[1926]]''', 6—7-гӀа денош — [[Буро]] тӀа, [[ГӀалгӀай АО|ГӀалгӀайчен Советий]] II-гӀа областа гуллам хиннаб промышленность дегӀайоалаяри, [[булам]]а хьали, [[пхьа (цӀий хьарчар)|пхьенаши]], [[урдув]]и, зуламашта е еза духьалеи ювцаш. * '''[[1989]]''' — Москве гӀалгӀай къаьша Советий Союза хьакимашка гӀалгӀай къаман кхайкарал дӀакховдадаьд. 52 212 саго кулг яздаьд къаман лаьттацара бӀарччал меттаоттаяр дехаш. * [[1994 год|1994]] — [[Африка|Африкера]] ши президент чуваьгӀа [[Убийство Жювеналя Хабьяриманы и Сиприена Нтарьямиры|фе́ке́ма теха́ чудахийтад]]: [[Нтарьямира, Сиприен|Сиприеном Нтарьямираи]], [[Хабьяримана, Жювеналь|Жювеналем Хабьяриманаи]] веннав. <noinclude> {{doc|События дня/doc}} </noinclude> lpbib8f80kvlype0xftm48uzp7guh8q 73929 73928 2026-04-04T21:20:50Z Коазой Рашид 1210 73929 wikitext text/x-wiki [[Файл:Francesco Petrarca01.jpg|right|110px|Лаура]] * [[1652 год|1652]] — [[Рибек, Ян ван|Ян ван Рибек]] яхачо [[Южная Африка|ЗӀилбухерча Африке]] [[Кейптаун|европхой духхьара юрт]] йиллай. * [[1814 год|1814]] — [[Наполеон I|Наполеон I-чо]] Ӏарш а дита́ [[Бурбоны|Бурбоний]] династи [[Реставрация Бурбонов|меттаоттаяьй]]. * [[1841]] — [[Наьсарен Буро|Наьсарен Буронна]] йисте [[эрсий паччахьа эскар]]а́и [[Шамал]]а бӀун лоамароште́и юкъе [[гӀоазот]] хиннад. * [[1896 год|1896]] — [[Афины|Афинашка]] [[Летние Олимпийские игры 1896|хӀанзарча заман хьалхара Аьланпхье ловзараш]] хьадийлад. * [[1909 год|1909]] — Америкера тохкамхо хинна [[Пири, Роберт|Роберт Пири]] [[Северный полюс|ГӀинбухен дунен шод]] болча, [[Арктическая экспедиция Пири (1908—1909)|хетачох, духхьашха дӀакхаьчав]]. * [[1917 год|1917]] — [[Соединённые Штаты Америки|Хетта́ Шта́таш]] [[Первая мировая война|Хьалхарча дунен тӀемах]] дӀакхийттай * [[1920 год|1920]] — [[Улан-Удэ|Верхнеудинске]] [[Дальневосточная республика|Гаьнарча малхбоален республика]] дӀакхайкаяьй. * '''[[1920]]''' — Эрсечен ЗӀилбухен Боккъалвола комиссар волча [[Серго Эржакинез]]а Эрсечен Совнарком тхьамада волча [[Ленин, Владимир Ильич|Ленин Владимирга]] гӀалгӀашеи нохчашеи Советий Ӏаьдал хьаллаьцад аьнна каьхат дахийтад. * '''[[1926]]''', 6—7-гӀа денош — [[Буро]] тӀа, [[ГӀалгӀай АО|ГӀалгӀайчен Советий]] II-гӀа областа гуллам хиннаб промышленность дегӀайоалаяри, [[булам]]а хьали, [[пхьа (цӀий хьарчар)|пхьенаши]], [[урдув]]и, зуламашта е еза духьалеи ювцаш. * '''[[1989]]''' — Москве [[гӀалгӀай]] [[къаь]]ша [[СССР|Советий Союза]] [[хьаким]]ашка гӀалгӀай къаман [[кхайкарал]] дӀакховдадаьд. 52 212 саго кулг яздаьд къаман лаьттацара бӀарччал меттаоттаяр дехаш. * [[1994 год|1994]] — [[Африка|Африкера]] ши президент чуваьгӀа [[Убийство Жювеналя Хабьяриманы и Сиприена Нтарьямиры|фе́ке́ма теха́ чудахийтад]]: [[Нтарьямира, Сиприен|Сиприеном Нтарьямираи]], [[Хабьяримана, Жювеналь|Жювеналем Хабьяриманаи]] веннав. <noinclude> {{doc|События дня/doc}} </noinclude> nf9nx6rg38hedf424tmjm02wq9au7pt Ло:Навигационная таблица со сворачиваемыми группами 10 18537 73923 2026-04-04T21:04:16Z Daysiy 32 [[Ло:Навигационная таблица с блоками]] яхача оагӀонгахьа дӀасалостам 73923 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ло:Навигационная таблица с блоками]] qvorepujdvtivbz37h3cgb3nhfji3qk Ло:Карточка/Викигид 10 18538 73936 2026-04-05T09:45:25Z Daysiy 32 Керда оагIув: «{{#if:{{#invoke:Wikidata/Interproject|getWikivoyageLink|p103}}<!-- -->|[[Файл:wikivoyage-logo.svg|15px|Логотип Викигида|link={{#invoke:Wikidata/Interproject|getWikivoyageLink|p103}}]] [[{{#invoke:Wikidata/Interproject|getWikivoyageLink|p103}}|Викигида чура никъхьокхарг]]<!-- -->|{{#if:{{{1|}}}|[[Файл:wikivoyage-logo.svg|15px|Логотип Викигида|link=[[:voy:{{{1|}}}]]]] :voy:{{{1|}}}|Викигида ч...» 73936 wikitext text/x-wiki {{#if:{{#invoke:Wikidata/Interproject|getWikivoyageLink|p103}}<!-- -->|[[Файл:wikivoyage-logo.svg|15px|Логотип Викигида|link={{#invoke:Wikidata/Interproject|getWikivoyageLink|p103}}]] [[{{#invoke:Wikidata/Interproject|getWikivoyageLink|p103}}|Викигида чура никъхьокхарг]]<!-- -->|{{#if:{{{1|}}}|[[Файл:wikivoyage-logo.svg|15px|Логотип Викигида|link=[[:voy:{{{1|}}}]]]] [[:voy:{{{1|}}}|Викигида чура никъхьокхарг]]}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if:{{{nocat|}}}{{NAMESPACE}}||{{#if:{{{1|}}}|[[Оагӏат:Википейд:Викигида тӏатовжам нийсса оагӏон тӏа ба]]}}}}<noinclude> {{doc}} </noinclude> akg4xtie6lb51tbzxdqmq34t98tm0x5 Ло:Wikidata plural switch 10 18539 73938 2026-04-05T09:47:37Z Daysiy 32 Керда оагIув: «<includeonly>{{#invoke:plural switch|plural | {{#if: {{{2}}} | {{{2}}} | {{#if: {{{1}}} | {{wikidata|{{{1}}}|from={{{from|}}}|references=false}} }} }} | {{{3}}} | {{{4}}}}}</includeonly> <noinclude> {{документация}} {{песочница шаблона}} </noinclude>» 73938 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:plural switch|plural | {{#if: {{{2}}} | {{{2}}} | {{#if: {{{1}}} | {{wikidata|{{{1}}}|from={{{from|}}}|references=false}} }} }} | {{{3}}} | {{{4}}}}}</includeonly> <noinclude> {{документация}} {{песочница шаблона}} </noinclude> hgrf1nu6ertovhsit0e45dxfsxqainw Модуль:Plural switch 828 18540 73939 2026-04-05T09:48:22Z Daysiy 32 Керда оагIув: «local p = {} function p.plural(frame) local text = frame.args[1] local text_singular = frame.args[2] local text_plural = frame.args[3] local is_ident = false local is_plural = false -- принудительная установка if not is_ident then if string.find(text, 'data%-plural="0"') then is_plural = false; is_ident = true; end if string.find(text, 'data%-plural="1"') then is_plural = true; is_ident = true; end end -- про...» 73939 Scribunto text/plain local p = {} function p.plural(frame) local text = frame.args[1] local text_singular = frame.args[2] local text_plural = frame.args[3] local is_ident = false local is_plural = false -- принудительная установка if not is_ident then if string.find(text, 'data%-plural="0"') then is_plural = false; is_ident = true; end if string.find(text, 'data%-plural="1"') then is_plural = true; is_ident = true; end end -- проверка по тегам if not is_ident and string.find(text, "<br") then is_plural = true; is_ident = true; end if not is_ident then _, count = string.gsub(text, "<li", "<li") if count > 1 then is_plural = true; is_ident = true; end end -- анализ текста if not is_ident then text = string.gsub(text, '%[%[.-%]%] <span lang=.-</span>', '') -- убираем расшифровки с других языков text = string.gsub(text, '%]<span.-</span></span>', '') -- убираем шаблон нп3 text = string.gsub(text, '<sup.-</sup>', '') -- убираем верхние индексы text = string.gsub(text, '<.->', '') -- убираем все теги text = string.gsub(text, '&[^&]-;', ' ') -- заменяем спец. символы пробелами text = string.gsub(text, '%[%[Category.-%]%]', '') -- вырезаем ссылки на категории text = string.gsub(text, '%[%[File.-%]%]', 'img') -- заменяем шаблоны-картинки (флаги) text = string.gsub(text, '%[%[Файл.-%]%]', 'img') text = string.gsub(text, '%]%][а-я-]+%[%[', '') -- склеиваем элементы рядом text = string.gsub(text, '%]%] +%[%[', '') text = string.gsub(text, '%[%[.-%]%]', 'x ') -- считаем [[...]] одним элементом text = string.gsub(text, '%[.-%]', 'x ') -- считаем [...] одним элементом text = string.gsub(text, '.."`UNIQ.-QINU`"..', '') -- убираем специальные коды викиразметки + возможные замены [[...]] text = string.gsub(text, '[a-z]x', 'a') -- сокращаем английские слова text = string.gsub(text, '\n%*', ',') -- звёздочка в начале - элемент списка text = string.gsub(text, 'x,%-x', 'x') -- элементы-слова через дефис считаем одним text = string.gsub(text, '^ *,', '') -- убираем первую запятую text = string.gsub(text, 'x.-x', 'x,x') -- добавляем разделитель между x: x .. , .. x text = mw.ustring.gsub(text, '[–—]', '-') -- заменяем разные виды тире на минус text = string.gsub(text, '%d+%-%d+', 'x,x') -- числовые диапазоны text = string.gsub(text, '[ \n]+$', '') -- trim delimiters = {",", ";", "·", "•", "/", " и ", "\n"} for i,d in pairs(delimiters) do if not is_plural and string.find(text, d) then is_plural = true; is_ident = true; end end end -- формируем результат local result = text_singular if is_plural then result = text_plural end return result end return p naqhmailouq4h0g475axv720u24j3ap Ло:Ф/синоним 10 18541 73940 2026-04-05T09:50:53Z Daysiy 32 Керда оагIув: «{{#switch: {{{1}}}|О=Общий|Н=Новости|ПРА=Правила|ПРЕ=Предложения|В=Вопросы|ВУ=Вниманию участников|Т=Технический|АП=Авторское право|И=Иноязычный|{{{1}}}}}<noinclude> {{doc-inline}} Используется в шаблоне {{t|Ф}}, чтобы можно было указывать краткие названия форумов. {{doc-end}} Оаӏат:Ле...» 73940 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{{1}}}|О=Общий|Н=Новости|ПРА=Правила|ПРЕ=Предложения|В=Вопросы|ВУ=Вниманию участников|Т=Технический|АП=Авторское право|И=Иноязычный|{{{1}}}}}<noinclude> {{doc-inline}} Используется в шаблоне {{t|Ф}}, чтобы можно было указывать краткие названия форумов. {{doc-end}} [[Оаӏат:Лераш:Лерий кӏалъоагӏонаш]] </noinclude> jzc7kwdi3bzfhux0ztakalpfuxu4od4 Название жителей 0 18542 73942 2026-04-05T09:56:23Z Daysiy 32 [[Бахархой цӀераш]] яхача оагӀонгахьа дӀасалостам 73942 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Бахархой цӀераш]] 7lhwkuuperxyfxnrfqeyk8ku6271t03