Nombro

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="io">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedio</sitename>
    <dbname>iowiki</dbname>
    <base>https://io.wikipedia.org/wiki/Frontispico</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specala</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Debato</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Uzanto</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Uzanto Debato</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedio</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedio Debato</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Arkivo</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Arkivo Debato</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki Debato</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Shablono</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Shablono Debato</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Helpo</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Helpo Debato</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorio</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategorio Debato</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulo</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modulo-Diskuto</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Nombro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1118</id>
    <revision>
      <id>1124075</id>
      <parentid>1061190</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T13:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34754-61</username>
        <id>46779</id>
      </contributor>
      <comment>Ligar &quot;decimala nombrosistemo&quot;.</comment>
      <origin>1124075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="691" sha1="8op6regszmzbue78a5mnpzuilj7swbd" xml:space="preserve">{{wikivortaro}}
'''Nombro''' esas vorto qua indikas quanta-foye l'unajo kontenesas en quanto. Ordinare nombri uzesas kun [[unajo|unaji]]: 3 metri, 6,5 kilogrami.

Por expreso-manieri videz [[kubo]], [[fraciono]], [[reciprokalo]], [[radiko]], [[quadrato]], [[sumo]].

Por nombro-sistemi videz [[binara sistemo]], [[Decimala nombrosistemo|decimala sistemo]].

Tipi de nombri inkluzas [[imaginala nombri]], [[integri]], [[neracionala nombri]], [[naturala nombri]], [[racionala nombri]], [[reala nombri]], [[trancendenta nombri]].

Videz anke [[algebro]], [[kardinala nombro]], [[ordinala nombro]], [[transfinita nombro]], [[perfekta nombro]], [[prima nombro]], [[zero]].

[[Kategorio:Nombri|*]]</text>
      <sha1>8op6regszmzbue78a5mnpzuilj7swbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2006</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1469</id>
    <revision>
      <id>1124076</id>
      <parentid>1102488</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+nasko</comment>
      <origin>1124076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17136" sha1="8tid8eq6r7jjnidmq2u53w47am9gwxk" xml:space="preserve">{{21ma yarcento}}
La [[yaro]] '''2006''' (MMVI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[sundio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 6ma [[yaro]] di la triesma yarmilo, la 6ma yaro di la [[21ma yarcento]], e la 7ma yaro di la [[yari 2000a]].

==Eventi ==
===[[Kosmo]] ===
* [[19ma di januaro]] - [[NASA]] lansas [[kosmoprobilo]] ''[[New Horizons]]'' vers [[Plutono]].
* [[24ma di agosto]] - Internacion Astronomial Uniono deklaras ke pos ca dato [[Plutono]] judikesos kom [[planeto|nano-planeto]].

===[[Mondo]] ===
* [[21ma di marto]] - ''[[Twitter]]'', mikra [[blogo]] ube on povas skribar texti kun admaxime 140 literi, kreesas.

===[[Europa]] ===
* [[28ma di januaro]] - En [[Polonia]], tekto de un ek l'edifici dil Internaciona Ferio di [[Katowice]] krulas pro granda quanto di [[nivo]], e produktas 67 morti.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.dw.com/en/poland-mourns-dead-in-roof-collapse-accident/a-1876880|titulo=Poland Mourns Dead in Roof Collapse Accident|vidita ye=25ma di decembro 2020|editero=DW}}&lt;/ref&gt;
* [[21ma di mayo]] - Per plebicito, 55% del elektanti di [[Montenegro]] decidas divenar nedependanta de [[Serbia e Montenegro]].
* [[3ma di junio]] - [[Montenegro]] nedependanteskas de [[Serbia e Montenegro]].
* [[5ma di junio]] - Nacional Asemblitaro di [[Serbia]] deklaras ke la lando sucedis [[Serbia e Montenegro]].
* [[9ma di junio]] til la [[9ma di julio]] - En [[Germania]], eventas [[Mondala Kupo di Futbalo 2006|Mondala Kupo]] di [[futbalo]]. Germania vinkas.
* [[26ma di junio]] - [[Montenegro]] membreskas [[Unionita Nacioni]].
* 9ma di julio - Aviono [[Airbus A310]] kun 200 pasajeri ennave kolizionas dum proximigo dil [[aeroportuo]] di [[Irkutsk]], [[Rusia]]. L'acidento produktas 122 morti.
* [[16ma di agosto]] - [[Mirek Topolánek]] divenas chefministro di [[Chekia]].
* [[7ma di decembro]] - [[Tornado]] frapas Kensal Rise, [[London]], e domajas serioze 150 domeni.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Six hurt as tornado strikes in London |url=http://www.theguardian.com/uk/2006/dec/07/weather.london |idiomo={{en}}|editero=The Guardian|vidita ye=7ma di decembro 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[30ma di decembro]] - En [[Hispania]], bombo-atako da [[ETA]] che [[aeroportuo]] di [[Madrid]] mortigas 2 personi.

===[[Azia]] ===
* [[12ma di januaro]] - Dum la lasta dio di la pilgrimo a [[Mekka]], [[Saudi-Arabia]], adminime 345 personi mortas pro tramplado dum tumulti che ceremonio &quot;stonago dil demono&quot;.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Hundreds killed in hajj stampede|editero=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2006/jan/12/saudiarabia.religion|publikigita ye=12ma di januaro 2006|vidita ye=25ma di decembro 2020|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[17ma di februaro]] - Fango-glitado eventas en Leyte, [[Filipini]], e produktas adminime 1800 morti.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Southern Leyte Landslide, 2006|editero=International Recovery Platform |url=https://www.recoveryplatform.org/countries_and_disasters/disaster/38/southern_leyte_landslide_2006 |vidita ye=25ma di decembro 2020|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[27ma di mayo]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 6,3 che [[skalo di Richter]] frapas [[Yogyakarta]], [[Java]], e produktas {{formatnum:6234}} morti.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Magnitude 6.3 quake in central Java|editero=Earth Observatory - NASA|url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/16767/magnitude-63-quake-in-central-java|vidita ye=25ma di decembro 2020}}&lt;/ref&gt;
* [[1ma di julio]] - [[Popul-Republiko Chinia]] komencas probar [[ferovoyo]] liganta [[Qinghai]] a [[Lasa|Lāsà]], [[Tibet]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://riodejaneiro.china-consulate.org/pot/xxdt/t267584.htm|titulo=A Ferrovia Qinghai-Tibet|editero=Consulate-general of People's Republic of China in Rio de Janeiro|idiomo={{pt}}|vidita ye=25ma di decembro 2020}}&lt;/ref&gt;
* [[11ma di julio]] - Serio di terorist-ataki per bombi en [[Mumbai]], [[India]], produktas 189 morti.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Pior ataque a Mumbai desde 93 deixa 160 mortos na Índi|url=https://www1.folha.uol.com.br/folha/mundo/ult94u97858.shtmla|editero=Folha Online|publikigita ye=11ma di julio 2006|vidita ye=25ma di decembro 2020|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34218396|titulo=Mumbai blasts 2006: India court finds 12 men guilty|editero=BBC|publikigita ye=11ma di septembro 2015|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[19ma di septembro]] - Chefministro [[Thaksin Shinawatra]] de [[Tailando]] deklaras krizo-stando en [[Bangkok]].
* [[9ma di oktobro]] - [[Nord-Korea]] anuncas ke ol unesmafoye probis atom-armo, sucese.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/13/AR2006101300576.html|titulo=U.S.: Test Points to N. Korea Nuke Blast|publikigita ye=13ma di oktobro 2006|editero=The Washington Post|autoro=Anne Gearan, Robert Burns|vidita ye=25ma di decembro 2020|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[16ma di decembro]] - [[Jigme Khesar Namgyel Wangchuck]] divenas rejulo di [[Bhutan]].

===[[Afrika]] ===
* [[16ma di januaro]] - [[Liberia]]n [[Ellen Johnson-Sirleaf]] divenas l'unesma [[muliero]] chefo di stato en [[Afrika]].
* [[5ma di marto]] - Eventas prezidantal elekto en [[Benin]], e [[Thomas Yayi Boni]] elektesas.

===[[Nord-Amerika]] ===
* [[6ma di februaro]] - [[Stephen Harper]] divenas chefministro di [[Kanada]].
* [[18ma di februaro]] - Explozo di [[metano]] en [[karbono]]-[[mineyo]] che Nueva Rosita, [[Coahuila]], [[Mexikia]], mortigas 65 ministi.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-feb-20-fg-mexmine20-story.html|titulo=Gas Blast Traps 65 Mexican Miners|editero=Los Angeles Times|publikigita ye=20ma di februaro 2020|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://g1.globo.com/mundo/noticia/2011/05/acidente-em-mina-mata-tres-operarios-no-mexico.html|titulo=Acidente em mina mata três operários no México|vidita ye=25ma di decembro 2020|editero=G1|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[1ma di mayo]] - Nelegala enmigranti qui rezidas en [[Usa]] organizas la [[Granda Usana Boikoto]] en diversa urbi.

===[[Central-Amerika]]===
* [[31ma di julio]] - En [[Kuba]], [[Fidel Castro]] fakte transferas la povo a lua fratulo [[Raúl Castro]].

===[[Sud-Amerika]] ===
* [[15ma di januaro]] - [[Michelle Bachelet]] divenas l'unesma muliero qua vinkas prezidantal elekto en [[Chili]].
* [[22ma di januaro]] - [[Evo Morales]], del etnio [[populo Aymara|Aymara]], divenas l'unesma indijena prezidanto di [[Bolivia]].
* [[11ma di marto]] - [[Michelle Bachelet]] divenas l'unesma muliero prezidanto di [[Chili]].
* [[29ma di septembro]] - En [[Brazilia]], [[aeroplano]] [[Boeing 737]] de ''Gol Linhas Aéreas'' kun 154 personi ennave kolizionas kontre avioneto modelo ''Legacy'' super l'Amazoniana regiono dil stato [[Mato Grosso]]. L'aeroplano Boeing falas sur foresto, e nulu transvivas.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Queda de avião da Gol faz 9 anos, e famílias pedem execução de penas|url=http://g1.globo.com/distrito-federal/noticia/2015/09/queda-de-aviao-da-gol-faz-9-anos-e-familias-pedem-execucao-de-penas.html|publikigita ye=29ma di septembro 2015|vidita ye=14ma di septembro 2016|editero=G1|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;

===[[Oceania]] ===
* [[5ma di decembro]] - Pos [[stato-stroko]], [[Frank Bainimarama]] divenas prezidanto di [[Fidji]].

== Naski ==
* [[16ma di januaro]] - [[Marcin Maciejczak]], Polona kantistulo
* [[31ma di januaro]] - [[Sára Bejlek]], Cheka tenisistino
* [[25ma di februaro]] - [[Nikola Bartůňková]], Cheka tenisistino
* [[17ma di mayo]] - [[Mia Ristić]], Serbiana tenisistino
[[Arkivo:VolodarMurzin23.jpg|thumb|180px|[[Volodar Arturovich Murzin|Volodar Murzin]]]]
* [[18ma di julio]] - [[Volodar Arturovich Murzin|Volodar Murzin]], Rusa shakoludistulo
* [[19ma di julio]] - [[Clervie Ngounoue]], Usana tenisistino
* [[21ma di julio]] - [[Endrick de Souza]], Braziliana futbalisto
* [[17ma di novembro]] - [[Dzianis Viachaslavavich Lazavik|Dzianis Lazavik]], Bielorusa shakoludistulo

==Morti ==
* [[3ma di januaro]] - [[Bill Skate]], chefministro di Papua-Nova-Guinea (n. 1954)
* [[4ma di januaro]] - [[Maktoum bin Rashid Al Maktoum]], chefministro di Unionita Araba Emirii (n. 1946)
[[Arkivo:Lou rawls edit.png|thumb|130px|[[Lou Rawls]]]]
* [[6ma di januaro]] - [[Lou Rawls]], Usana kantisto (n. 1933)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/singer-lou-rawls-dies-120608/|titulo=Singer Lou Rawls Dies|editero=Rolling Stone|publikigita ye=6ma di januaro 2006|vidita ye=31ma di agosto 2019|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[15ma di januaro]] - [[Jaber Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah]], emiro di Kuwait (n. 1926)
* [[21ma di januaro]] - [[Ibrahim Rugova]], unesma prezidanto di Kosovo (n. 1944)
* [[24ma di januaro]] - [[Christopher Penn]], Usana cinem-aktoro (n. 1965)
* [[27ma di januaro]] - [[Johannes Rau]], prezidanto di Germania (n. 1931)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.dw.com/en/former-german-president-johannes-rau-dies/a-5214448|titulo=Former German President Johannes Rau Dies|editero=DW|publikigita ye=27ma di januaro 2006|vidita ye=31ma di agosto 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[4ma di februaro]] - [[Betty Friedan]], Usana feministo (n. [[1921]])
* [[8ma di februaro]] - [[Aldemir Martins]], Braziliana piktisto (n. 1922)
* [[15ma di februaro]] - [[Sun Yun-suan]], chefministro di Republiko Chinia (n. 1913)
* [[18ma di februaro]] - [[Ratmir Dmitriyevich Holmov|Ratmir Holmov]], Rusa shakoludisto (n. 1925)
* [[22ma di februaro]] - [[Said Mohamed Djohar]], prezidanto di Komori (n. 1918)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Said Mohamed Djohar, 87, Comoros Leader, Is Dead|url=https://www.nytimes.com/2006/02/25/obituaries/said-mohamed-djohar-87-comoros-leader-is-dead.html|publikigita ye=25ma di februaro 2006 |editero=The New York Times|vidita ye=11ma di februaro 2021|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[28ma di februaro]] - [[Owen Chamberlain]], Usana fizikistulo, Nobel-laureato (n. 1920)
* [[11ma di marto]] - [[Slobodan Milošević]], prezidanto di Serbia (n. 1941)
* [[14ma di marto]] - [[Lennart Meri]], prezidanto di Estonia (n. 1929)
* [[15ma di marto]] - [[Georgios Rallis]], chefministro di Grekia (n. 1918)
* [[16ma di marto]] - [[Jan Eysselt]], Chekoslovakiana hokeisto e Cheka entrenero (n. 1945)
* [[27ma di marto]] - [[Stanisław Lem]], Polona skriptisto (n. 1921)
* [[5ma di aprilo]] - [[Gene Pitney]], Usana kantisto (n. 1941)
* [[11ma di aprilo]] - [[June Pointer]], Usana kantistino ([[The Pointer Sisters]]) (n. 1953)
* [[14ma di aprilo]] - [[Robert Julius Brawley]], Usana piktisto (n. 1937)
[[Arkivo:John_Kenneth_Galbraith.jpg|thumb|130px|[[John Kenneth Galbraith|John K. Galbraith]]]]
* [[20ma di aprilo]] - [[Sylvia de Leur]], Nederlandan aktoro e kabaretisto (n. [[1933]])
* [[29ma di aprilo]] - [[John Kenneth Galbraith]], Kanadan ekonomikisto&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Morre aos 97 anos o economista John Kenneth Galbraith |url=https://www.bbc.com/portuguese/noticias/story/2006/04/060430_galbraith.shtml|editero=BBC Brasil.com|publikigita ye=30ma di aprilo 2006|vidita ye=25ma di agosto 2019|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt; (n. 1908)
* [[30ma di aprilo]] - [[Jean-François Revel]], Franca jurnalisto e filozofo (n. 1924)
* [[1ma di mayo]] - [[Rauno Lehtinen]], Finlandana kompozisto (n. 1932)
* [[3ma di mayo]] - [[Christiaan Karel Appel]], Nederlandana piktisto (n. 1921)
* [[12ma di mayo]] - [[Hussein Maziq]], chefministro di Libia (n. 1918)
* [[14ma di mayo]] - [[Robert Bruce Merrifield]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1921)
* [[25ma di mayo]] - [[Desmond Dekker]], Jamaikana kantisto&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Desmond Dekker, 64, Pioneer of Jamaican Music, Dies |editero=The New York Times|vidita ye=25ma di agosto 2019|url=https://www.nytimes.com/2006/05/27/arts/music/27dekker.html}}&lt;/ref&gt; (n. 1941)
* [[31ma di mayo]] - [[Raymond Davis Jr.]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1914)
[[Arkivo:Billy Preston perforning in 1971.jpg|130px|thumb|[[Billy Preston]]]]
* [[6ma di junio]] - [[Billy Preston]], Usana kantisto (n. 1946)
* [[13ma di junio]] - [[Charles Haughey]], chefministro (''Taoiseach'') di Republiko Irlando (n. 1925)
* [[1ma di julio]] - [[Ryutaro Hashimoto]], chefministro di Japonia (n. 1937)
* [[7ma di julio]] - [[Syd Barrett]], Angla muzikisto ([[Pink Floyd]]) (n. 1946)
* 7ma di julio [[Elias Hrawi]], chefministro di Libano (n. 1925)
* [[22ma di julio]] - [[Gianfrancesco Guarnieri]] Brazilian aktoro (n. 1934)
* [[9ma di agosto]] - [[James Van Allen]], Usana fizikisto (n. 1914)
[[Arkivo:Alfredo_Stroessner_at_desk_(cropped).jpg|thumb|130px|[[Alfredo Stroessner]]]]
* [[16ma di agosto]] - [[Alfredo Stroessner]], Paraguayana diktatoro (n. 1912)
* [[21ma di agosto]] - [[Robert Moog]], Usana elektronikal injenioro, inventinto di [[muzikala sintezilo]] ''Moog'' (n. 1934)
* [[25ma di agosto]] - [[Noor Mohamed Hassanali]], prezidanto di Trinidad e Tobago (n. 1918)
* [[28ma di agosto]] - [[Melvin Schwartz]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1932)
* [[30ma di agosto]] - [[Glenn Ford]], Usan aktoro (n. 1916)
* 30ma di agosto - [[Naguib Mahfouz]], Egiptiana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1911)
* [[4ma di septembro]] - [[Steve Irwin]], Australiana naturalisto (n. 1962)
* [[10ma di septembro]] - [[Taufa'ahau Tupou 4ma]], rejo di Tonga (n. 1918)
* [[11ma di septembro]] - [[William Auld]], Skota poeto en Esperanto (n. 1924)
* [[15ma di septembro]] - [[Oriana Fallaci]], Italiana jurnalistino e skriptistino (n. 1929)
* [[30ma di septembro]] - [[Saddam Hussein]], prezidanto di Irak, mortigita (n. 1937)
* [[6ma di oktobro]] - [[Timo Sarpaneva]], Finlandana dizignisto e profesoro (n. 1926)
* [[7ma di oktobro]] - [[Anna Stepanovna Politkovskaya|Anna Politkovskaya]], Rusa jurnalistino e aktivistino (n. 1958)
* [[16ma di oktobro]] - [[Valentín Paniagua]], prezidanto di Peru (n. 1936)
* [[27ma di oktobro]] - [[Ghulam Ishaq Khan]], prezidanto di Pakistan (n. 1915)
[[Arkivo:PW_Botha_1962.jpg|thumb|130px|[[Pieter Willem Botha|Pieter Botha]]]]
* [[31ma di oktobro]] - [[Pieter Willem Botha]], prezidanto di Sudafrika (n. 1916)
* [[3ma di novembro]] - [[Paul Mauriat]], Franca kantisto (n. 1925)
* [[5ma di novembro]] - [[Bülent Ecevit]], chefministro di Turkia (n. 1925)
* 5ma di novembro - [[Alexei Nikolayevich Voropayev|Alexei Voropayev]], Rusa gimnastikisto (n. 1973)
* [[10ma di novembro]] - [[Jack Palance]], Usan aktoro (n. 1919)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.findagrave.com/memorial/16588921/jack-palance |titulo=Jack Palance (1919-2006)|editero=Find a Grave|vidita ye=25ma di agosto 2019|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[16ma di novembro]] - [[Milton Friedman]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1912)
* [[17ma di novembro]] - [[Ferenc Puskás]], Hungara futbalisto (n. 1927)
* [[20ma di novembro]] - [[Robert Altman]], Usana filmifisto (n. 1925)
* [[21ma di novembro]] - [[Pierre Amine Gemayel]], prezidanto di Libano (n. 1972)
* 21ma di novembro - [[Hassan Gouled Aptidon]], prezidanto di Djibuti (n. 1916)
* [[23ma di novembro]] - [[Philippe Noiret]], Franc aktoro (n. 1930)
* 23ma di novembro - [[Anita O'Day]], Usana kantistino di jazo (n. 1919)
* [[24ma di novembro]] - [[Juice Leskinen]], Finlandana kantisto e kompozisto (n. 1950)
* [[1ma di decembro]] - [[Claude Jade]], Franc aktoro (n. 1948)
* [[3ma di decembro]] - [[Sven Nykvist]], Sueda kameristo (m. 2006)
* [[5ma di decembro]] - [[David Ionovich Bronshtein|David Bronshtein]], Rusa shakoludisto (n. 1924)
* [[10ma di decembro]] - [[Augusto Pinochet]], Chiliana diktatoro (n. 1915)
* [[18ma di decembro]] - [[Joseph Barbera]], kreinto di ''Tom &amp; Jerry'', ''The Flintstones'', ed altri (n. 1911)
* [[21ma di decembro]] - [[Hassan Gouled Aptidon]], prezidanto di Djibuti (n. 1916)
* 21ma di decembro - [[Saparmurat Niyazov]], prezidanto di Turkmenistan (n. 1940)
* [[25ma di decembro]] - [[James Brown]], Usana kantisto di ''soul'' e pioniro di ''funk'' (n. 1933)
* [[26ma di decembro]] - [[Gerald Ford]], prezidanto di Usa (n. 1913)

==Nobel-premiiziti ==
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[George Fitzgerald Smoot]], [[John C. Mather]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Roger D. Kornberg]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Andrew Zachary Fire]], [[Craig Cameron Mello]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Orhan Pamuk]]&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.theguardian.com/books/2006/oct/12/nobelprize.awardsandprizes|titulo=Orhan Pamuk wins Nobel prize|publikigita ye=12ma di oktobro 2006|vidita ye=30ma di januaro 2018|editero=The Guardian|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Muhammad Yunus]] e [[Banko Grameen]]&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/press.html|titulo=The Nobel Peace Prize for 2006|editero=Nobelprize.org|publikigita ye=13ma di oktobro 2006|vidita ye=30ma di januaro 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Edmund Phelps]]&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2006|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2006/|vidita ye=30ma di januaro 2018 |editero=Nobelprize.org}}&lt;/ref&gt;

==Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:yari 2000a]]</text>
      <sha1>8tid8eq6r7jjnidmq2u53w47am9gwxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1999</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2947</id>
    <revision>
      <id>1124080</id>
      <parentid>1107151</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T19:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+nasko</comment>
      <origin>1124080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19171" sha1="7r7clugnlxcr5c92z6dbidwjsdyi27g" xml:space="preserve">{{20ma yarcento}}
La [[yaro]] '''1999''' (MCMXCIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[venerdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 999ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 99ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 10ma yaro di la [[yari 1990a]].

== Eventi ==
=== [[Kosmo]] ===
* [[29ma di mayo]] - [[Spaco-paromo Discovery]] unionas unesmafoye kun [[Staciono Kosmala Internaciona]].
* [[31ma di julio]] - ''[[Lunar Prospector]]'' direktesas aden kratero ye la suda polo di la luno, finigante la misiono.
* [[oktobro]] - [[NASA]] perdas kontakto kun [[kosmoprobilo]] ''Mars Climate Orbiter''.
* [[3ma di decembro]] - NASA perdas kontakto kun kosmoprobilo ''Mars Polar Lander'' kelka momenti ante envenar a [[Marso|Marsal]] atmosfero.

=== [[Mondo]] ===
* [[27ma di februaro]] - Colin Prescot ed Andy Elson flugas per varmeg-aerala balono dum 233 hori e 55 minuti kande li probis flugar cirkum la [[mondo]].
* [[1ma di marto]] - La pakto pri abnego dil uzo dil landala torpedi efikeskas.
* [[21ma di marto]] - [[Bertrand Piccard]] e Brian Jones sucedas cirkumflugar la mondo per varmeg-aerala balono. La voyajo komencis ye la 3ma di marto.
* [[26ma di marto]] - Komputero-viruso &quot;Melissa&quot; destruktas en reto.
* [[29ma di marto]] - Industrial indexilo ''Dow Jones'' unesmafoye supervenas 10.000.
* [[27ma di junio]] - Mongoliana boxisto [[Dugarbaatarin Lhagva]] divenas mondala championo dil [[World Boxing Council|WBA]].
* [[11ma di agosto]] - Eventas total eklipso sunala, videbla en [[Europa]] ed [[Azia]].
* [[21ma di agosto]] - Boxisto [[Konstantin Borisovich Czyu|Konstantin Czyu]] divenas championo dil [[World Boxing Council]] (WBC) en kategorio ad 63,5 kg.
* [[12ma di oktobro]] - La habitantaro dil mondo supereskas sis miliardi (segun kalkulo di [[Unionita Nacioni]]).
* [[30ma di novembro]] - En [[Seattle]], [[Washington (stato)|Washington]], [[Usa]], demonstro di anti-globalisti surprizas policisti ed apertal evento di granda kunveno abrogesas. La protesto duras til la [[3ma di decembro]].

=== [[Europa]] ===
* [[1ma di januaro]] - [[Euro]] komencas uzesar en bankala sistemo.
* [[27ma di januaro]] - En [[Pokka]], [[Laponia]] mezuresas -51,5 [[Celsius|°C]], qua esas la nova koldeso-rekordo en [[Finlando]].
* [[10ma di februaro]] - Avalanchi che [[Genève]] en Franca [[Alpi]] mortigas 10 homi.
* [[16ma di februaro]] - Omnaloke en Europa [[Kurdo|Kurdi]] atakas ambasadi di [[Turkia]] e kidnapas homi pro l'aresto di [[Abdullah Öcalan]].
* [[23ma di februaro]] - Avalancho destruktas vilajo Galtür, en [[Austria]], e produktas 31 morti.
* [[12ma di marto]] - [[Hungaria]], [[Polonia]] e [[Chekia]] unionas su a [[NATO]].
* [[24ma di marto]] - [[NATO]] atakas [[Yugoslavia]] per aerala bombardo.
* 24ma di marto - Fairego mortigas 39 homi en la [[tunelo sub la Monto Blanka]]. La [[tunelo]] klozesos dum preske tri yari.
* [[5ma di aprilo]] - En [[Nederlando]], du [[Libia]]ni, akuzita pri bombal atako en [[1988]] super [[Lockerbie]], [[Skotia]], adportesas a tribunalo.
* [[7ma di aprilo]] - [[Serbia]]na korpi baras la limito di [[Kosovo]] por preventar fugo di Albani.
* [[6ma di mayo]] - [[Wals]] e [[Skotia]] elektas deputati a nacionala kunveno e parlamento; Skotia unesmafoye pos l'uniono en [[1707]].
* [[7ma di mayo]] - L'aeroplani di [[NATO]] bombardas [[Popul-Republiko Chinia|Chinian]] ambasadeyo en [[Beograd]]. Tri mortas e 20 lezas su.
* [[13ma di mayo]] - En [[Italia]], [[Carlo Azeglio Ciampi]] elektesas prezidanto.
* [[27ma di mayo]] - Internaciona tribunalo en Haag akuzas prezidanto di [[Yugoslavia]] [[Slobodan Milošević]] e quar altra politikisti de la lando pro militala krimini e krimini kontra homaro koncernante eventi en [[Kosovo]].
* [[28ma di mayo]] - En [[Milano]], &quot;La lasta komuniajo&quot; da [[Leonardo da Vinci]] expozesas pos 22-yara restauro.
* [[9ma di junio]] - [[Yugoslavia]] e [[NATO]] ligas pri paco.
* [[10ma di junio]] - [[Serbia]]na trupi retretas ek [[Kosovo]].
* [[12ma di junio]] - Paco-trupi di [[UN]] envenas Kosovo.
* [[7ma di agosto]] til la [[9ma di agosto]] - Eventas [[Ido-renkontro 1999|Ido-renkontro]] en Waldkappel, [[Germania]].
* [[9ma di agosto]] - En [[Rusia]], [[Boris Nikolayevich Yelcin|Boris Yelcin]] desemployas quaresmafoye sua rejimo.
* [[19ma di agosto]] - En [[Beograd]], multa mili de demonstranti demandas renunco di [[Slobodan Milošević]].
* [[2ma di decembro]] - En [[Nord-Irlando]] [[Unionita Rejio]] donas povo a Nord-Irlandana komitato exekutanta segun pacala pakto.
* [[21ma di decembro]] - En [[Zaragoza]], Hispana, policisti trovas en automobilo 950 kg de explozivi ed ye la [[22ma di decembro]] plusa 750 kg. [[ETA]] konfesas ke ol intencis explozigar edifico ''Torre Picasso''.
* [[26ma di decembro]] - Tempesto ''Lothar'' mortigas 137 personi en [[Francia]], [[Suisia]] e [[Germania]].
* [[31ma di decembro]] - En [[Rusia]], prezidanto [[Boris Nikolayevich Yelcin|Boris Yelcin]] renuncas e nominas chefministro [[Vladimir Vladimirovich Putin|Vladimir Putin]] kom provizora prezidanto.

===[[Azia]] ===
* [[7ma di februaro]] - En [[Jordania]], [[Abdullah la 2ma di Jordania|Abdullah la 2ma]] divenas regnanto segun impero da lua patro, rejo [[Hussein di Jordania|Hussein]].
* [[23ma di februaro]] - En [[Turkia]], [[Ankara]], [[Abdullah Öcalan]] akuzesas pro stato-trahizo.
* [[30ma di aprilo]] - [[Kambodja]] unionas su ad [[ASEAN]].
* [[17ma di mayo]] - En [[Israel]] [[Ehud Barak]] elektesas chefministro.
* [[9ma di julio]] - [[Sangay Ngedup]] divenas chefministro di [[Bhutan]].
[[Arkivo:Izmit_eart2.jpg|thumb|130px|[[Ter-tremo]] en [[İzmit]], [[Turkia]].]]
* [[17ma di agosto]] - En [[İzmit]], nordwesta [[Turkia]] [[ter-tremo]] kun forteso 7.5 che [[skalo di Richter]] produktas {{formatnum:17000}} morti e 50 mil plusa homi vundita.
* [[21ma di septembro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.7 che [[skalo di Richter]] frapas [[Taiwan]] e produktas plu kam {{formatnum:2400}} morti.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.history.com/topics/1999-taiwan-earthquake|titulo=1999 Taiwan earthquake - facts &amp; summary |editero=History.com |vidita ye=11ma di septembro 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[12ma di oktobro]] - En [[Pakistan]], generalo [[Pervez Musharraf]] kaptas la povo suplantante chefministro [[Nawaz Sharif]].
* [[18ma di oktobro]] - [[Indonezia]] abolisas dekreto de 1978 qua anexis [[Estal Timor]] kom provinco.
* [[29ma di oktobro]] - [[Ciklono]] frapas [[India]]na stato [[Odisha]] e produktas cirkume {{formatnum:9887}} morti, segun oficala statistiki.&lt;ref name=&quot;IMD&quot;&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.rsmcnewdelhi.imd.gov.in/images/pdf/archive/rsmc/1999.pdf|titulo=Report on Cyclonic Disturbances Over North Indian Ocean During 1999|editero=RSMC-Tropical Cyclones New Delhi - India Meteorological Department|vidita ye=1ma di januaro 2017 |pages=50-64|format=PDF|publikigita ye=Februaro 2000}}&lt;/ref&gt;
* [[20ma di novembro]] - [[Popul-Republiko Chinia]] sendas aden kosmo senkrua ''Shenzhou''-fuzeo.
* [[20ma di decembro]] - [[Portugal]] retrodonas [[Makao]] a [[Popul-Republiko Chinia]].
* [[26ma di decembro]] - [[Ciklono]] ''Lothar'' trairas [[Francia]], [[Belgia]], [[Luxemburgia]] e la sudo di [[Germania]], produktas 110 morti ed efektigas plua kam 15-miliard Euri en domaji.
* [[27ma di decembro]] - [[Ciklono]] ''Martin'' frapas [[Hispania]], [[Francia]], [[Suisia]] ed [[Italia]] per venti qui atingas 200 kilometri po horo, 1 dio pos ciklono ''Lothar'', produktanta 30 morti ed efektiganta 6 miliard Euri en domaji.

===[[Afrika]] ===
* [[27ma di februaro]] - En [[Nigeria]], [[Olusegun Obasanjo]] elektesas prezidanto. L'antea elekto demokratal eventis en 1983.
* [[1ma di marto]] - En [[Zambia]], [[Lusaka]], bombo destruktas l'ambasado di [[Angola]].
* 1ma di marto - En [[Uganda]], le [[populo Hutu|Hutu]] mortigas ok turisti.
* [[9ma di aprilo]] - [[Ibrahim Baré Maïnassara]], prezidanto di Nijer, mortigesas.
* [[7ma di mayo]] - Militala povo-kapto en [[Guinea-Bissau]] revokas prezidanto [[João Bernardo Vieira]].
* [[29ma di mayo]] - [[Olusegun Obasanjo]] divenas l'unesma civila prezidanto di [[Nigeria]] pos 16-yara militistala diktatoreso.
* [[14ma di junio]] - [[Thabo Mbeki]] elektesas prezidanto di [[Sudafrika]].
* [[23ma di julio]] - [[Muhammad la 6ma di Maroko|Muhammad la 6ma]] divenas rejulo di [[Maroko]] pos la morto di ilua patro, [[Hassan la 2ma di Maroko|Hassan la 2ma]].

===[[Nord-Amerika]] ===
* [[21ma di januaro]] - Rivo-surveyisti di [[Usa]] konfiskas 4,3 tuni de [[kokaino]] en la [[bayo di Mexikia]], proxim [[Houston]].
* [[12ma di februaro]] - [[Usa]]na parlamento refuzas omna des-oficiganta akuzi a prezidanto [[Bill Clinton]].
* [[1ma di aprilo]] - [[Nunavut]], [[Kanada]], hemolando di Inuiti (Eskimoi), divenas la triesma teritorio.
* [[20ma di aprilo]] - Che fakultato ''Columbine High School'' proxim [[Denver]], [[Kolorado]], du studenti [[Masakro di Columbine|pafas multafoye kontre studenti e docisti]], e mortigas 12 studenti ed 1 docisto ante suocidar.
* [[16ma di julio]] - L'[[aeroplano]] guvernata da [[John F. Kennedy yun.]] falas aden maro che [[Massachusetts]].
* [[13ma di oktobro]] - La senato di [[Usa]] repulsas CTBT-kontrato neganta nukleara probi.
* [[14ma di decembro]] - Aljeriano Ahmed Ressam arestesas en Port Angeles, [[Washington (stato)|Washington]], [[Usa]], proxim la frontiero kun [[Kanada]], kande frontierala policisti trovas explozivi en lua automobilo.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=The Millenium Plot - Ahmed Ressan's Millenium Plot|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/trail/inside/cron.html|editero=PBS|vidita ye=30ma di julio 2021|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt; Ressam judiciesos pro projetar explozo che internaciona aeroportuo di [[Los Angeles]].

===[[Central Amerika]] ===
* [[2ma di mayo]] - [[Mireya Moscoso]] divenas l'unesma [[muliero]] prezidanto di [[Panama]].
* [[3ma di decembro]] - Tori Murden remas tra [[Atlantiko]] kom unesma muliero. La voyajo komencis 81 dii antee en [[Kanarii]] ed el remas til [[Guadelupa]].

===[[Sud-Amerika]] ===
* [[25ma di januaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 6.2 che [[skalo di Richter]] frapas [[Kolumbia]] e produktas {{formatnum:1000}} morti.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/25/newsid_2506000/2506407.stm|titulo=1999: Colombia quake leaves hundreds dead|editero=BBC|vidita ye=30ma di julio 2021}}&lt;/ref&gt;
* [[2ma di februaro]] - [[Hugo Chávez Frías]] asumas la prezidanteso di [[Venezuela]].
* [[23ma di marto]] - Vice-prezidanto di [[Paraguay]] [[Luis María Argaña]] mortigesas.
* [[16ma di decembro]] - [[Venezuela]] chanjas lua kompleta nomo a Bolivariana Republiko Venezuela.

===[[Oceania]] ===
* [[30ma di agosto]] - En [[plebicito]], plu kam 75% de la votanti en [[Estal Timor]] votas favorebla pri nedependanteskar de [[Indonezia]].
* [[6ma di novembro]] - Australiani decidas per votado ke la chefo di guvernerio di [[Australia]] esos Britaniana rejo.
* [[14ma di decembro]] - [[Kiribati]], [[Nauru]] e [[Tonga]] membreskas [[Unionita Nacioni]].

==Naski ==
[[Arkivo:Yuto_Horigome_(JAP)_2022.jpg|thumb|130px|[[Yuto Horigome]]]]
* [[7ma di januaro]] - [[Yuto Horigome]], Japoniana planko-sketisto, Olimpiala championo
* [[11ma di januaro]] - [[Christian Nodal]], Mexikiana kantisto e kompozisto
* [[19ma di januaro]] - [[Samuel Kozlovský]], Slovaka futbalisto
* [[21ma di januaro]] - [[Anastasia Sergeyevna Dmitriyeva|Anastasia Dmitriyeva]], Rusa gimnastikistino
* [[31ma di januaro]] - [[Artyom Olegovich Dubrivni|Artyom Dubrivni]], Rusa tenisistulo
* [[21ma di marto]] - [[Jaroslav Dvořák (hokeisto, 1999)|Jaroslav Dvořák]], Cheka hokeisto
* [[27ma di marto]] - [[Natasha Calis]], Kanadan aktorino
* [[4ma di aprilo]] - [[Sheku Kanneh-Mason]], Britaniana violoncelisto
* [[11ma di mayo]] - [[Sabrina Carpenter]], Usana kantistino ed aktorino
* [[8ma di mayo]] - [[Rebeca Andrade]], Braziliana gimnastikistino
* [[15ma di mayo]] - [[Anastasia Dmitriyevna Gasanova|Anastasia Gasanova]], Rusa tenisistino
* [[28ma di mayo]] - [[Cameron Boyce]], Usana aktorino (m. 2019)
* [[17ma di junio]] - [[Elena Andreyevna Rıbakïna|Elena Rıbakïna]], Kazakstanana tenisistino
* [[28ma di junio]] - [[Markéta Šimková]], Cheka tenisistino
* [[10ma di julio]] - [[Peruth Chemutai]], Ugandana atletino pri 3000-metra obstaklo-kurado
* [[15ma di julio]] - [[Emma Léné]], Franca tenisistino
* [[21ma di julio]] - [[Maria Mateas]], Usana tenisistino
* [[22ma di julio]] - [[Sofia Sewing]], Usana tenisistino
* [[30ma di julio]] - [[Joey King]], Usan aktoro
* [[12ma di agosto]] - [[Jule Niemeier]], Germana tenisistino
* [[7ma di septembro]] - [[Michelle Creber]], Kanadan aktorino e kantistino
* [[9ma di septembro]] - [[Amina Vladikovna Anshba|Amina Anshba]], Rusa tenisistino
* 9ma di septembro - [[Tonio Teklić]], Kroata futbalisto
* [[21ma di septembro]] - [[Mahsa Amini]], Kurda-Iranana studentino (m. 2022)
* [[28ma di septembro]] - [[Kayla Day]], Usana tenisistino
* [[30ma di septembro]] - [[Flávia Saraiva]], Braziliana gimnastikistino
* [[13ma di oktobro]] - [[Lara Schmidt (tenisistino)|Lara Schmidt]], Germana tenisistino
* [[26ma di oktobro]] - [[Ashley Lahey]], Usana tenisistino
* [[27ma di novembro]] - [[Ecaterina Visnevscaia]], Rusa-Moldovana tenisistino
* [[1ma di decembro]] - [[Sofya Andreyevna Juk|Sofya Juk]], Rusa tenisistino
* [[2ma di decembro]] - [[Kelvin Kiptum]], Kenian atleto (m. 2024)

==Morti ==
* [[8ma di januaro]] - [[Peter Seeberg]], Dana skriptisto (n. 1925)
* [[9ma di januaro]] - [[Mien Ruys]], Nederlandana peizajisto (n. 1904)
* [[11ma di januaro]] - [[Fabrizio De André]], Italiana kantisto (n. 1940)
* [[14ma di januaro]] - [[Aldo van Eyck]], Nederlandan arkitekto (n. 1918)
* [[5ma di februaro]] - [[Wassily Leontief]], Rusa ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1905)
[[Arkivo:Hussein_of_Jordan_1997.jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Hussein di Jordania]].&lt;/small&gt;]]
* [[7ma di februaro]] - Rejulo [[Hussein di Jordania]] (n. 1935)
* [[15ma di februaro]] - [[Henry Way Kendall]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1926)
* [[21ma di februaro]] - [[Gertrude B. Elion]], Usana ciencisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (n. 1918)
* 21ma di februaro - [[Walter Lini]], chefministro di Vanuatu (n. 1942)
* [[25ma di februaro]] - [[Glenn T. Seaborg]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1912)
* [[2ma di marto]] - [[Dusty Springfield]], Britaniana kantisto (n. 1939)
* [[3ma di marto]] - [[Gerhard Herzberg]], Germana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1904)
* [[6ma di marto]] - [[Isa ibn Salman Al Khalifah]], sultano di Oman (n. 1933)
* [[7ma di marto]] - [[Stanley Kubrick]], Usana filmifisto (n. 1928)
* [[8ma di marto]] - [[Joe DiMaggio]], bas-balo stelo, spozo di [[Marilyn Monroe]] (274 dii) (n. 1914)
[[Arkivo:Bioy.png|thumb|130px|[[Adolfo Bioy Casares]]]]
* 8ma di marto - [[Adolfo Bioy Casares]], Arjentiniana skriptisto (n. 1914)
* [[12ma di marto]] - Sir [[Yehudi Menuhin]], Usana-Britaniana violinisto (n. 1916)
* [[23ma di marto]] - [[Luis Maria Argaña]], vice-prezidanto di Paraguay, asasinita (n. 1932)
* [[9ma di aprilo]] - [[Ibrahim Baré Maïnassara]], prezidanto di Nijer (n. 1949)
* [[13ma di aprilo]] - [[Willi Stoph]], chefministro di Est-Germania (n. 1914)
* [[24ma di aprilo]] - [[Arthur Merric Bloomfield Boyd]], Australiana piktisto (n. 1920)
* [[26ma di aprilo]] - [[Man Mohan Adhikari]], chefministro di Nepal (n. 1920)
* [[28ma di aprilo]] - [[Arthur Leonard Schawlow]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1920)
* [[31ma di mayo]] - [[Auguste Le Breton]], Franca skriptisto (n. 1913)
* [[11ma di junio]] - [[DeForest Kelley]], Usan aktoro (n. 1920)
* [[17ma di junio]] - [[Paul-Émile de Souza]], prezidanto di Benin (n. 1930)
* [[27ma di junio]] - [[Georgios Papadopulos]], diktatoro di Grekia (n. 1919)
* [[6ma di julio]] - [[Joaquín Rodrigo]], Hispana kompozisto (n. 1901)
[[Arkivo:Bert_Fields_and_Mario_Puzo.jpg|thumb|130px|[[Mario Puzo]]]]
* [[2ma di julio]] - [[Mario Puzo]], Usana skriptisto (n. 1920)
* [[8ma di julio]] - [[Pete Conrad]], Usan astronauto (n. 1930)
* [[16ma di julio]] - [[John F. Kennedy yun.]], filiulo di Usana prezidanto [[John F. Kennedy]] (n. 1960)
* [[23ma di julio]] - Rejulo [[Hassan la 2ma di Maroko]] (n. 1929)
* [[26ma di julio]] - [[Trygve Haavelmo]], ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1911)
* 26ma di julio - [[Phaedon Gizikis]], prezidanto di Grekia (n. 1917)
* [[11ma di agosto]] - [[Hendrick Chin A Sen]], prezidanto di Surinam (n. 1934)
* [[28ma di agosto]] - Dom [[Hélder Câmara]], Brazilian episkopo e aktivisto pri [[homala yuri]] (n. 1909)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Dom Hélder Câmara|editero=InfoEscola|url=https://www.infoescola.com/biografias/dom-helder-camara/|vidita ye=30ma di julio 2021|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[20ma di septembro]] - [[Raisa Maximovna Gorbachyova|Raisa Gorbachyova]], spozino di [[Mihail Sergeyevich Gorbachyov|Mihail Gorbachyov]] (n. 1932)
* [[3ma di oktobro]] - [[Akio Morita]], Japonian entraprezisto (n. 1921)
* [[4ma di oktobro]] - [[Bernard Buffet]], Franca piktisto (n. 1928)
* [[6ma di oktobro]] - [[Amália Rodrigues]], Portugalana kantistino (n. 1920)
* [[9ma di oktobro]] - [[João Cabral de Melo Neto]], Braziliana skriptisto (n. 1920)
* [[14ma di oktobro]] - [[Julius Nyerere]], prezidanto di Tanzania (n. 1922)
* [[20ma di oktobro]] - [[Jack Lynch]], chefministro di Irlando (n. 1917)
* [[25ma di oktobro]] - [[Samson Kisekka]], chefministro di Uganda (n. 1912)
* 25ma di oktobro - [[Victor Saúde Maria]], chefministro di Guinea-Bissau (n. 1939)
* [[27ma di oktobro]] - [[Vazgen Sargsyan]], chefministro di Armenia (n. 1959)
* 27ma di oktobro - [[Alphonse Matejka]], Suisa Idisto ed Interlinguisto (n. 1902)
* [[28ma di oktobro]] - [[Rafael Alberti]], Hispana skriptisto (n. 1902)
* [[12ma di novembro]] - [[Mohammad Mohammadullah]], prezidanto di Bangladesh (n. 1921)
* [[16ma di novembro]] - [[Daniel Nathans]], Usana mikrobiologiisto, Nobel-laureato (n. 1928)
[[Arkivo:Amintore_Fanfani.JPG|thumb|130px|[[Amintore Fanfani]]]]
* [[20ma di novembro]] - [[Amintore Fanfani]], Italiana politikisto (n. 1908)
* [[10ma di decembro]] - [[Franjo Tuđman]], prezidanto di Kroatia (n. 1922)
* [[12ma di decembro]] - [[Joseph Heller]], Usana skriptisto (n. 1923)
* [[19ma di decembro]] - [[Desmond Llewelyn]], Britanian aktoro (n. 1914)
* [[24ma di decembro]] - [[João Baptista Figueiredo]], prezidanto di Brazilia (n. 1918)
* 24ma di decembro - [[Maurice Couve de Murville]], chefministro di Francia (n. 1907)
* 24ma di decembro - [[Tito Guízar]], Mexikian aktoro (n. 1908)
* [[26ma di decembro]] - [[Curtis Mayfield]], Usana kompozisto, kantisto e muzikisto (n. 1942)
* 26ma di decembro - [[Shankar Dayal Sharma]], prezidanto di India (n. 1918)

==Nobel-premiiziti ==
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Gerardus 't Hooft]], [[Martinus J.G. Veltman]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Ahmed Zewail]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Günter Blobel]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Günter Grass]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Mediki Sen Frontieri]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Robert A. Mundell]]

==Referi ==
{{reflist}}
[[Kategorio:Yari 1990a]]</text>
      <sha1>7r7clugnlxcr5c92z6dbidwjsdyi27g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1124081</id>
      <parentid>1124080</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T19:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+imaji</comment>
      <origin>1124081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19371" sha1="5ppf5pi1frikum649xs00z0j7g23x33" xml:space="preserve">{{20ma yarcento}}
La [[yaro]] '''1999''' (MCMXCIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[venerdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 999ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 99ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 10ma yaro di la [[yari 1990a]].

== Eventi ==
=== [[Kosmo]] ===
* [[29ma di mayo]] - [[Spaco-paromo Discovery]] unionas unesmafoye kun [[Staciono Kosmala Internaciona]].
* [[31ma di julio]] - ''[[Lunar Prospector]]'' direktesas aden kratero ye la suda polo di la luno, finigante la misiono.
* [[oktobro]] - [[NASA]] perdas kontakto kun [[kosmoprobilo]] ''Mars Climate Orbiter''.
* [[3ma di decembro]] - NASA perdas kontakto kun kosmoprobilo ''Mars Polar Lander'' kelka momenti ante envenar a [[Marso|Marsal]] atmosfero.

=== [[Mondo]] ===
* [[27ma di februaro]] - Colin Prescot ed Andy Elson flugas per varmeg-aerala balono dum 233 hori e 55 minuti kande li probis flugar cirkum la [[mondo]].
* [[1ma di marto]] - La pakto pri abnego dil uzo dil landala torpedi efikeskas.
* [[21ma di marto]] - [[Bertrand Piccard]] e Brian Jones sucedas cirkumflugar la mondo per varmeg-aerala balono. La voyajo komencis ye la 3ma di marto.
* [[26ma di marto]] - Komputero-viruso &quot;Melissa&quot; destruktas en reto.
* [[29ma di marto]] - Industrial indexilo ''Dow Jones'' unesmafoye supervenas 10.000.
* [[27ma di junio]] - Mongoliana boxisto [[Dugarbaatarin Lhagva]] divenas mondala championo dil [[World Boxing Council|WBA]].
* [[11ma di agosto]] - Eventas total eklipso sunala, videbla en [[Europa]] ed [[Azia]].
* [[21ma di agosto]] - Boxisto [[Konstantin Borisovich Czyu|Konstantin Czyu]] divenas championo dil [[World Boxing Council]] (WBC) en kategorio ad 63,5 kg.
* [[12ma di oktobro]] - La habitantaro dil mondo supereskas sis miliardi (segun kalkulo di [[Unionita Nacioni]]).
* [[30ma di novembro]] - En [[Seattle]], [[Washington (stato)|Washington]], [[Usa]], demonstro di anti-globalisti surprizas policisti ed apertal evento di granda kunveno abrogesas. La protesto duras til la [[3ma di decembro]].

=== [[Europa]] ===
* [[1ma di januaro]] - [[Euro]] komencas uzesar en bankala sistemo.
* [[27ma di januaro]] - En [[Pokka]], [[Laponia]] mezuresas -51,5 [[Celsius|°C]], qua esas la nova koldeso-rekordo en [[Finlando]].
* [[10ma di februaro]] - Avalanchi che [[Genève]] en Franca [[Alpi]] mortigas 10 homi.
* [[16ma di februaro]] - Omnaloke en Europa [[Kurdo|Kurdi]] atakas ambasadi di [[Turkia]] e kidnapas homi pro l'aresto di [[Abdullah Öcalan]].
* [[23ma di februaro]] - Avalancho destruktas vilajo Galtür, en [[Austria]], e produktas 31 morti.
* [[12ma di marto]] - [[Hungaria]], [[Polonia]] e [[Chekia]] unionas su a [[NATO]].
* [[24ma di marto]] - [[NATO]] atakas [[Yugoslavia]] per aerala bombardo.
* 24ma di marto - Fairego mortigas 39 homi en la [[tunelo sub la Monto Blanka]]. La [[tunelo]] klozesos dum preske tri yari.
* [[5ma di aprilo]] - En [[Nederlando]], du [[Libia]]ni, akuzita pri bombal atako en [[1988]] super [[Lockerbie]], [[Skotia]], adportesas a tribunalo.
* [[7ma di aprilo]] - [[Serbia]]na korpi baras la limito di [[Kosovo]] por preventar fugo di Albani.
* [[6ma di mayo]] - [[Wals]] e [[Skotia]] elektas deputati a nacionala kunveno e parlamento; Skotia unesmafoye pos l'uniono en [[1707]].
* [[7ma di mayo]] - L'aeroplani di [[NATO]] bombardas [[Popul-Republiko Chinia|Chinian]] ambasadeyo en [[Beograd]]. Tri mortas e 20 lezas su.
* [[13ma di mayo]] - En [[Italia]], [[Carlo Azeglio Ciampi]] elektesas prezidanto.
* [[27ma di mayo]] - Internaciona tribunalo en Haag akuzas prezidanto di [[Yugoslavia]] [[Slobodan Milošević]] e quar altra politikisti de la lando pro militala krimini e krimini kontra homaro koncernante eventi en [[Kosovo]].
* [[28ma di mayo]] - En [[Milano]], &quot;La lasta komuniajo&quot; da [[Leonardo da Vinci]] expozesas pos 22-yara restauro.
* [[9ma di junio]] - [[Yugoslavia]] e [[NATO]] ligas pri paco.
* [[10ma di junio]] - [[Serbia]]na trupi retretas ek [[Kosovo]].
* [[12ma di junio]] - Paco-trupi di [[UN]] envenas Kosovo.
* [[7ma di agosto]] til la [[9ma di agosto]] - Eventas [[Ido-renkontro 1999|Ido-renkontro]] en Waldkappel, [[Germania]].
* [[9ma di agosto]] - En [[Rusia]], [[Boris Nikolayevich Yelcin|Boris Yelcin]] desemployas quaresmafoye sua rejimo.
* [[19ma di agosto]] - En [[Beograd]], multa mili de demonstranti demandas renunco di [[Slobodan Milošević]].
* [[2ma di decembro]] - En [[Nord-Irlando]] [[Unionita Rejio]] donas povo a Nord-Irlandana komitato exekutanta segun pacala pakto.
* [[21ma di decembro]] - En [[Zaragoza]], Hispana, policisti trovas en automobilo 950 kg de explozivi ed ye la [[22ma di decembro]] plusa 750 kg. [[ETA]] konfesas ke ol intencis explozigar edifico ''Torre Picasso''.
* [[26ma di decembro]] - Tempesto ''Lothar'' mortigas 137 personi en [[Francia]], [[Suisia]] e [[Germania]].
* [[31ma di decembro]] - En [[Rusia]], prezidanto [[Boris Nikolayevich Yelcin|Boris Yelcin]] renuncas e nominas chefministro [[Vladimir Vladimirovich Putin|Vladimir Putin]] kom provizora prezidanto.

===[[Azia]] ===
* [[7ma di februaro]] - En [[Jordania]], [[Abdullah la 2ma di Jordania|Abdullah la 2ma]] divenas regnanto segun impero da lua patro, rejo [[Hussein di Jordania|Hussein]].
* [[23ma di februaro]] - En [[Turkia]], [[Ankara]], [[Abdullah Öcalan]] akuzesas pro stato-trahizo.
* [[30ma di aprilo]] - [[Kambodja]] unionas su ad [[ASEAN]].
* [[17ma di mayo]] - En [[Israel]] [[Ehud Barak]] elektesas chefministro.
* [[9ma di julio]] - [[Sangay Ngedup]] divenas chefministro di [[Bhutan]].
[[Arkivo:Izmit_eart2.jpg|thumb|130px|[[Ter-tremo]] en [[İzmit]], [[Turkia]].]]
* [[17ma di agosto]] - En [[İzmit]], nordwesta [[Turkia]] [[ter-tremo]] kun forteso 7.5 che [[skalo di Richter]] produktas {{formatnum:17000}} morti e 50 mil plusa homi vundita.
* [[21ma di septembro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.7 che [[skalo di Richter]] frapas [[Taiwan]] e produktas plu kam {{formatnum:2400}} morti.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.history.com/topics/1999-taiwan-earthquake|titulo=1999 Taiwan earthquake - facts &amp; summary |editero=History.com |vidita ye=11ma di septembro 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[12ma di oktobro]] - En [[Pakistan]], generalo [[Pervez Musharraf]] kaptas la povo suplantante chefministro [[Nawaz Sharif]].
* [[18ma di oktobro]] - [[Indonezia]] abolisas dekreto de 1978 qua anexis [[Estal Timor]] kom provinco.
* [[29ma di oktobro]] - [[Ciklono]] frapas [[India]]na stato [[Odisha]] e produktas cirkume {{formatnum:9887}} morti, segun oficala statistiki.&lt;ref name=&quot;IMD&quot;&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.rsmcnewdelhi.imd.gov.in/images/pdf/archive/rsmc/1999.pdf|titulo=Report on Cyclonic Disturbances Over North Indian Ocean During 1999|editero=RSMC-Tropical Cyclones New Delhi - India Meteorological Department|vidita ye=1ma di januaro 2017 |pages=50-64|format=PDF|publikigita ye=Februaro 2000}}&lt;/ref&gt;
* [[20ma di novembro]] - [[Popul-Republiko Chinia]] sendas aden kosmo senkrua ''Shenzhou''-fuzeo.
* [[20ma di decembro]] - [[Portugal]] retrodonas [[Makao]] a [[Popul-Republiko Chinia]].
* [[26ma di decembro]] - [[Ciklono]] ''Lothar'' trairas [[Francia]], [[Belgia]], [[Luxemburgia]] e la sudo di [[Germania]], produktas 110 morti ed efektigas plua kam 15-miliard Euri en domaji.
* [[27ma di decembro]] - [[Ciklono]] ''Martin'' frapas [[Hispania]], [[Francia]], [[Suisia]] ed [[Italia]] per venti qui atingas 200 kilometri po horo, 1 dio pos ciklono ''Lothar'', produktanta 30 morti ed efektiganta 6 miliard Euri en domaji.

===[[Afrika]] ===
* [[27ma di februaro]] - En [[Nigeria]], [[Olusegun Obasanjo]] elektesas prezidanto. L'antea elekto demokratal eventis en 1983.
* [[1ma di marto]] - En [[Zambia]], [[Lusaka]], bombo destruktas l'ambasado di [[Angola]].
* 1ma di marto - En [[Uganda]], le [[populo Hutu|Hutu]] mortigas ok turisti.
* [[9ma di aprilo]] - [[Ibrahim Baré Maïnassara]], prezidanto di Nijer, mortigesas.
* [[7ma di mayo]] - Militala povo-kapto en [[Guinea-Bissau]] revokas prezidanto [[João Bernardo Vieira]].
* [[29ma di mayo]] - [[Olusegun Obasanjo]] divenas l'unesma civila prezidanto di [[Nigeria]] pos 16-yara militistala diktatoreso.
* [[14ma di junio]] - [[Thabo Mbeki]] elektesas prezidanto di [[Sudafrika]].
* [[23ma di julio]] - [[Muhammad la 6ma di Maroko|Muhammad la 6ma]] divenas rejulo di [[Maroko]] pos la morto di ilua patro, [[Hassan la 2ma di Maroko|Hassan la 2ma]].

===[[Nord-Amerika]] ===
* [[21ma di januaro]] - Rivo-surveyisti di [[Usa]] konfiskas 4,3 tuni de [[kokaino]] en la [[bayo di Mexikia]], proxim [[Houston]].
* [[12ma di februaro]] - [[Usa]]na parlamento refuzas omna des-oficiganta akuzi a prezidanto [[Bill Clinton]].
* [[1ma di aprilo]] - [[Nunavut]], [[Kanada]], hemolando di Inuiti (Eskimoi), divenas la triesma teritorio.
* [[20ma di aprilo]] - Che fakultato ''Columbine High School'' proxim [[Denver]], [[Kolorado]], du studenti [[Masakro di Columbine|pafas multafoye kontre studenti e docisti]], e mortigas 12 studenti ed 1 docisto ante suocidar.
* [[16ma di julio]] - L'[[aeroplano]] guvernata da [[John F. Kennedy yun.]] falas aden maro che [[Massachusetts]].
* [[13ma di oktobro]] - La senato di [[Usa]] repulsas CTBT-kontrato neganta nukleara probi.
* [[14ma di decembro]] - Aljeriano Ahmed Ressam arestesas en Port Angeles, [[Washington (stato)|Washington]], [[Usa]], proxim la frontiero kun [[Kanada]], kande frontierala policisti trovas explozivi en lua automobilo.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=The Millenium Plot - Ahmed Ressan's Millenium Plot|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/trail/inside/cron.html|editero=PBS|vidita ye=30ma di julio 2021|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt; Ressam judiciesos pro projetar explozo che internaciona aeroportuo di [[Los Angeles]].

===[[Central Amerika]] ===
* [[2ma di mayo]] - [[Mireya Moscoso]] divenas l'unesma [[muliero]] prezidanto di [[Panama]].
* [[3ma di decembro]] - Tori Murden remas tra [[Atlantiko]] kom unesma muliero. La voyajo komencis 81 dii antee en [[Kanarii]] ed el remas til [[Guadelupa]].

===[[Sud-Amerika]] ===
* [[25ma di januaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 6.2 che [[skalo di Richter]] frapas [[Kolumbia]] e produktas {{formatnum:1000}} morti.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/25/newsid_2506000/2506407.stm|titulo=1999: Colombia quake leaves hundreds dead|editero=BBC|vidita ye=30ma di julio 2021}}&lt;/ref&gt;
* [[2ma di februaro]] - [[Hugo Chávez Frías]] asumas la prezidanteso di [[Venezuela]].
* [[23ma di marto]] - Vice-prezidanto di [[Paraguay]] [[Luis María Argaña]] mortigesas.
* [[16ma di decembro]] - [[Venezuela]] chanjas lua kompleta nomo a Bolivariana Republiko Venezuela.

===[[Oceania]] ===
* [[30ma di agosto]] - En [[plebicito]], plu kam 75% de la votanti en [[Estal Timor]] votas favorebla pri nedependanteskar de [[Indonezia]].
* [[6ma di novembro]] - Australiani decidas per votado ke la chefo di guvernerio di [[Australia]] esos Britaniana rejo.
* [[14ma di decembro]] - [[Kiribati]], [[Nauru]] e [[Tonga]] membreskas [[Unionita Nacioni]].

==Naski ==
[[Arkivo:Yuto_Horigome_(JAP)_2022.jpg|thumb|130px|[[Yuto Horigome]]]]
* [[7ma di januaro]] - [[Yuto Horigome]], Japoniana planko-sketisto, Olimpiala championo
* [[11ma di januaro]] - [[Christian Nodal]], Mexikiana kantisto e kompozisto
* [[19ma di januaro]] - [[Samuel Kozlovský]], Slovaka futbalisto
* [[21ma di januaro]] - [[Anastasia Sergeyevna Dmitriyeva|Anastasia Dmitriyeva]], Rusa gimnastikistino
* [[31ma di januaro]] - [[Artyom Olegovich Dubrivni|Artyom Dubrivni]], Rusa tenisistulo
* [[21ma di marto]] - [[Jaroslav Dvořák (hokeisto, 1999)|Jaroslav Dvořák]], Cheka hokeisto
* [[27ma di marto]] - [[Natasha Calis]], Kanadan aktorino
* [[4ma di aprilo]] - [[Sheku Kanneh-Mason]], Britaniana violoncelisto
[[Arkivo:Sabrina_Carpenter_-_O2_Arena_2025_-_086_(cropped_2_-_color_adjusted).jpg|thumb|130px|[[Sabrina Carpenter]]]]
* [[11ma di mayo]] - [[Sabrina Carpenter]], Usana kantistino ed aktorino
* [[8ma di mayo]] - [[Rebeca Andrade]], Braziliana gimnastikistino
* [[15ma di mayo]] - [[Anastasia Dmitriyevna Gasanova|Anastasia Gasanova]], Rusa tenisistino
* [[28ma di mayo]] - [[Cameron Boyce]], Usana aktorino (m. 2019)
* [[17ma di junio]] - [[Elena Andreyevna Rıbakïna|Elena Rıbakïna]], Kazakstanana tenisistino
* [[28ma di junio]] - [[Markéta Šimková]], Cheka tenisistino
* [[10ma di julio]] - [[Peruth Chemutai]], Ugandana atletino pri 3000-metra obstaklo-kurado
* [[15ma di julio]] - [[Emma Léné]], Franca tenisistino
* [[21ma di julio]] - [[Maria Mateas]], Usana tenisistino
* [[22ma di julio]] - [[Sofia Sewing]], Usana tenisistino
* [[30ma di julio]] - [[Joey King]], Usan aktoro
* [[12ma di agosto]] - [[Jule Niemeier]], Germana tenisistino
* [[7ma di septembro]] - [[Michelle Creber]], Kanadan aktorino e kantistino
* [[9ma di septembro]] - [[Amina Vladikovna Anshba|Amina Anshba]], Rusa tenisistino
* 9ma di septembro - [[Tonio Teklić]], Kroata futbalisto
* [[21ma di septembro]] - [[Mahsa Amini]], Kurda-Iranana studentino (m. 2022)
* [[28ma di septembro]] - [[Kayla Day]], Usana tenisistino
[[Arkivo:Flavia_Saraiva_-_Mesacast_BBB_2026.png|thumb|130px|[[Flávia Saraiva]]]]
* [[30ma di septembro]] - [[Flávia Saraiva]], Braziliana gimnastikistino
* [[13ma di oktobro]] - [[Lara Schmidt (tenisistino)|Lara Schmidt]], Germana tenisistino
* [[26ma di oktobro]] - [[Ashley Lahey]], Usana tenisistino
* [[27ma di novembro]] - [[Ecaterina Visnevscaia]], Rusa-Moldovana tenisistino
* [[1ma di decembro]] - [[Sofya Andreyevna Juk|Sofya Juk]], Rusa tenisistino
* [[2ma di decembro]] - [[Kelvin Kiptum]], Kenian atleto (m. 2024)

==Morti ==
* [[8ma di januaro]] - [[Peter Seeberg]], Dana skriptisto (n. 1925)
* [[9ma di januaro]] - [[Mien Ruys]], Nederlandana peizajisto (n. 1904)
* [[11ma di januaro]] - [[Fabrizio De André]], Italiana kantisto (n. 1940)
* [[14ma di januaro]] - [[Aldo van Eyck]], Nederlandan arkitekto (n. 1918)
* [[5ma di februaro]] - [[Wassily Leontief]], Rusa ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1905)
[[Arkivo:Hussein_of_Jordan_1997.jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Hussein di Jordania]].&lt;/small&gt;]]
* [[7ma di februaro]] - Rejulo [[Hussein di Jordania]] (n. 1935)
* [[15ma di februaro]] - [[Henry Way Kendall]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1926)
* [[21ma di februaro]] - [[Gertrude B. Elion]], Usana ciencisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (n. 1918)
* 21ma di februaro - [[Walter Lini]], chefministro di Vanuatu (n. 1942)
* [[25ma di februaro]] - [[Glenn T. Seaborg]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1912)
* [[2ma di marto]] - [[Dusty Springfield]], Britaniana kantisto (n. 1939)
* [[3ma di marto]] - [[Gerhard Herzberg]], Germana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1904)
* [[6ma di marto]] - [[Isa ibn Salman Al Khalifah]], sultano di Oman (n. 1933)
* [[7ma di marto]] - [[Stanley Kubrick]], Usana filmifisto (n. 1928)
* [[8ma di marto]] - [[Joe DiMaggio]], bas-balo stelo, spozo di [[Marilyn Monroe]] (274 dii) (n. 1914)
[[Arkivo:Bioy.png|thumb|130px|[[Adolfo Bioy Casares]]]]
* 8ma di marto - [[Adolfo Bioy Casares]], Arjentiniana skriptisto (n. 1914)
* [[12ma di marto]] - Sir [[Yehudi Menuhin]], Usana-Britaniana violinisto (n. 1916)
* [[23ma di marto]] - [[Luis Maria Argaña]], vice-prezidanto di Paraguay, asasinita (n. 1932)
* [[9ma di aprilo]] - [[Ibrahim Baré Maïnassara]], prezidanto di Nijer (n. 1949)
* [[13ma di aprilo]] - [[Willi Stoph]], chefministro di Est-Germania (n. 1914)
* [[24ma di aprilo]] - [[Arthur Merric Bloomfield Boyd]], Australiana piktisto (n. 1920)
* [[26ma di aprilo]] - [[Man Mohan Adhikari]], chefministro di Nepal (n. 1920)
* [[28ma di aprilo]] - [[Arthur Leonard Schawlow]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1920)
* [[31ma di mayo]] - [[Auguste Le Breton]], Franca skriptisto (n. 1913)
* [[11ma di junio]] - [[DeForest Kelley]], Usan aktoro (n. 1920)
* [[17ma di junio]] - [[Paul-Émile de Souza]], prezidanto di Benin (n. 1930)
* [[27ma di junio]] - [[Georgios Papadopulos]], diktatoro di Grekia (n. 1919)
* [[6ma di julio]] - [[Joaquín Rodrigo]], Hispana kompozisto (n. 1901)
[[Arkivo:Bert_Fields_and_Mario_Puzo.jpg|thumb|130px|[[Mario Puzo]]]]
* [[2ma di julio]] - [[Mario Puzo]], Usana skriptisto (n. 1920)
* [[8ma di julio]] - [[Pete Conrad]], Usan astronauto (n. 1930)
* [[16ma di julio]] - [[John F. Kennedy yun.]], filiulo di Usana prezidanto [[John F. Kennedy]] (n. 1960)
* [[23ma di julio]] - Rejulo [[Hassan la 2ma di Maroko]] (n. 1929)
* [[26ma di julio]] - [[Trygve Haavelmo]], ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1911)
* 26ma di julio - [[Phaedon Gizikis]], prezidanto di Grekia (n. 1917)
* [[11ma di agosto]] - [[Hendrick Chin A Sen]], prezidanto di Surinam (n. 1934)
* [[28ma di agosto]] - Dom [[Hélder Câmara]], Brazilian episkopo e aktivisto pri [[homala yuri]] (n. 1909)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Dom Hélder Câmara|editero=InfoEscola|url=https://www.infoescola.com/biografias/dom-helder-camara/|vidita ye=30ma di julio 2021|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[20ma di septembro]] - [[Raisa Maximovna Gorbachyova|Raisa Gorbachyova]], spozino di [[Mihail Sergeyevich Gorbachyov|Mihail Gorbachyov]] (n. 1932)
* [[3ma di oktobro]] - [[Akio Morita]], Japonian entraprezisto (n. 1921)
* [[4ma di oktobro]] - [[Bernard Buffet]], Franca piktisto (n. 1928)
* [[6ma di oktobro]] - [[Amália Rodrigues]], Portugalana kantistino (n. 1920)
* [[9ma di oktobro]] - [[João Cabral de Melo Neto]], Braziliana skriptisto (n. 1920)
* [[14ma di oktobro]] - [[Julius Nyerere]], prezidanto di Tanzania (n. 1922)
* [[20ma di oktobro]] - [[Jack Lynch]], chefministro di Irlando (n. 1917)
* [[25ma di oktobro]] - [[Samson Kisekka]], chefministro di Uganda (n. 1912)
* 25ma di oktobro - [[Victor Saúde Maria]], chefministro di Guinea-Bissau (n. 1939)
* [[27ma di oktobro]] - [[Vazgen Sargsyan]], chefministro di Armenia (n. 1959)
* 27ma di oktobro - [[Alphonse Matejka]], Suisa Idisto ed Interlinguisto (n. 1902)
* [[28ma di oktobro]] - [[Rafael Alberti]], Hispana skriptisto (n. 1902)
* [[12ma di novembro]] - [[Mohammad Mohammadullah]], prezidanto di Bangladesh (n. 1921)
* [[16ma di novembro]] - [[Daniel Nathans]], Usana mikrobiologiisto, Nobel-laureato (n. 1928)
[[Arkivo:Amintore_Fanfani.JPG|thumb|130px|[[Amintore Fanfani]]]]
* [[20ma di novembro]] - [[Amintore Fanfani]], Italiana politikisto (n. 1908)
* [[10ma di decembro]] - [[Franjo Tuđman]], prezidanto di Kroatia (n. 1922)
* [[12ma di decembro]] - [[Joseph Heller]], Usana skriptisto (n. 1923)
* [[19ma di decembro]] - [[Desmond Llewelyn]], Britanian aktoro (n. 1914)
* [[24ma di decembro]] - [[João Baptista Figueiredo]], prezidanto di Brazilia (n. 1918)
* 24ma di decembro - [[Maurice Couve de Murville]], chefministro di Francia (n. 1907)
* 24ma di decembro - [[Tito Guízar]], Mexikian aktoro (n. 1908)
* [[26ma di decembro]] - [[Curtis Mayfield]], Usana kompozisto, kantisto e muzikisto (n. 1942)
* 26ma di decembro - [[Shankar Dayal Sharma]], prezidanto di India (n. 1918)

==Nobel-premiiziti ==
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Gerardus 't Hooft]], [[Martinus J.G. Veltman]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Ahmed Zewail]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Günter Blobel]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Günter Grass]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Mediki Sen Frontieri]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Robert A. Mundell]]

==Referi ==
{{reflist}}
[[Kategorio:Yari 1990a]]</text>
      <sha1>5ppf5pi1frikum649xs00z0j7g23x33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sudal Karolina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17966</id>
    <revision>
      <id>1124082</id>
      <parentid>1120561</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T22:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+texto, imajo</comment>
      <origin>1124082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13304" sha1="jstd0pstcp5j2vbw3vmmbw3rkpz6d51" xml:space="preserve">{{Provinci stati kantoni
| OficalaNomo           = Sudal Karolina&lt;br&gt;South Carolina ({{en}})
| Flago                 = Flag of South Carolina.svg
| Blazono               = Seal of South Carolina.svg
| Imajo                 = Ravenel Bridge at night from Mt Pleasant.jpg
| TextodilImajo         = Noktal imajo pri ponto Ravenel, liganta urbi [[Charleston, Sudal Karolina|Charleston]] e [[Mount Pleasant, Sudal Karolina|Mount Pleasant]].
| TipoSubdividuro       = [[Stati di Usa|Stato]]
| Lando                 = {{USA}}
| Chefurbo              = [[Columbia, Sudal Karolina|Columbia]]
| MaximGrandaUrbo       = [[Charleston, Sudal Karolina|Charleston]]
| Oficalalinguo         = [[Angla linguo|Angla]]
| Datostato             = [[23ma di mayo]] [[1788]]
| TituloGuvernisto      = Guvernisto
| Guvernisto            = Henry McMaster (R)
| Surfaco               = {{formatnum:82931}}
| Habitanti             = {{formatnum:5118425}}
| Yaro                  = 2020
| Denseso di habitantaro= 60.6
| Abreviuro             = SC
| Horo                  = -5&lt;br&gt;&lt;small&gt;(UTC-4 dum somero)&lt;/small&gt;
| Internet              = www.sc.gov
| TNP                   = US$ 273,3 miliardi (2024)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://usafacts.org/answers/what-is-the-gross-domestic-product-gdp/state/south-carolina/|titulo=What is the gross domestic product (GDP) in South Carolina?|editero=USA Facts|idiomo={{en}}|vidita ye=4ma di oktobro 2025}}&lt;/ref&gt;
| Mapo                  = South_Carolina_in_United_States.svg
}}
'''Sudal Karolina''' esas [[Usa]]na [[Stati di Usa|stato]]. Lua vicina stati esas [[Nordal Karolina]] norde, e [[Georgia]] weste e sude. Este jacas [[Oceano Atlantiko]]. Segun la [[demografiala kontado]] di 2020, ol havis {{formatnum:5118425}} habitanti. Lua tota [[surfaco]] esas {{formatnum:82931}} km².

==Historio==
On kredas ke l'unesma habitanti dil stato esis populi de tale nomizita &quot;kulturo Clovis&quot;, cirkume 9500 til 9000 yari aK. Tamen, che arkeologiala situo Topper, apud rivero Savannah, trovesis petra utensili posible de 50 mil yari ante nun. On kredas ke l'unesma habitanti chasis granda animali, e pos la chanjo klimatala cirkume 8 mil yari aK, lua dieto inkluzis nuci, frukti, fishi e konki. La maxim anciena restajo ceramikala de ta populo datizesis de 3800 aK, e li vivis en la regiono til cirkume 2000 aK.

Dum tale nomizita &quot;forestala periodo&quot; (de 1000 aK til l'arivo di Europani) lokala habitanti komencis kultivar [[maizo]] e [[kukombro]], uzar arki e flechi, e manufakturar plu bona ceramikaji. Kande Europani arivis, existis 29 tribui o nacioni indijena interne la futura stato. On kalkulis ke li esis inter 17 mil e 30 mil personi, qui povis grupigesar en 3 linguala grupi: Algonquiani, Siouxani e Iroquoisani.

[[Arkivo:Floride_francaise_Pierre_du_Val.jpg|thumb|320px|left|&quot;Franca Florida&quot;, qua inkuzis la nuna Sudal Karolina.]]
[[Hernando de Soto]] esis l'unesma Europano qua exploris la regiono, en 1540. L'expediciono anke portis morbi qui komencis decimacesar lokala habitanti. En 1562, Franca [[Hugenoti]] probis koloniigar la regiono, e kreis tale nomizita &quot;Franca Florida&quot;. Tamen, li abandonis la kolonio 3 yari pose, en 1565. Pose, jezuiti Hispana fondis misiono che insulo Parris, qua kurtatempe (de 1566 til 1587) esis chef-urbo di Hispana Florida. L'Angla kolonio Karolina establisesis en 1663, kande rejulo [[Charles la 2ma di Anglia]] koncesis charto a 8 ek lua suportinti (nomizita Angle ''Lords Proprietors'' pro sua esforci pri restaurar [[katolikismo]] en la lando.

[[Rizo]] komencis kultivesar en Sudal Karolina en 1690, en inundebla tereni. Lua kultivo esis plu profitoza kam la kultivo di tabako en Virginia. Por augmentar la produktado importacesis Afrikana sklavi, qui reprezentis 40% de la habitantaro ne-nativa en 1700. En 1720 li ja esis plua kam 50% de la tota habitantaro di la kolonio. En 1728, li ja esis 90% de la habitantaro di kelka komtii.

De 1715 til 1717, eventis milito kontre indijeni Yamasee, qua rezultis la morto di 400 blanki. Ta milito preske destruktis la kolonio. En 1719 le ''Lords Proprietors'' koaktesis renuncar, e la kolonio subdividesis en Nordal Karolina e Sudal Karolina. Dum la yari 1730a, la produktado di rizo augmentis multe, ed atingis 16 milion pundi. En 1740, [[indigo]] komencis produktesar en Sudal Karolina. Ante, en 1739, eventis revolto di [[sklaveso|sklavi]] nomizita Revolto Stono, qua rezultis la morto di 25 kolonieri e 35 til 50 sklavi. La chefi di la revolto posible esis de rejio Kongo, nam li esis katoliki e kelki parolis la Portugalana. Kom respondo, en 1740 promulgesis lego konocata kom ''Negro Act'', qua proskriptis negri movar su libere, grupigar o lernar quale skribar. Ta lego esis efikiva til 1865.

[[Arkivo:KingsMountain_DeathOfFerguson_Chappel.jpg|thumb|320px|left|Morto di Britanian oficiro Patrick Ferguson, dum la batalio di Kings Mountain.]]
Quale altra kolonii, Sudal Karolina opozis Britaniana imposti, exemple dum la revolto kontre impostomarki (''Stamp Tax Act'') en 1765. En 1774, grupo di 99 personi komencis administrar la kolonio, ignorinta rejala oficisti. En agosto 1776, novaji pri la [[deklaro pri nedependo Usana]] arivis en [[Charleston, Sudal Karolina|Charleston]]. Dum la [[milito pri nedependo di Usa]] plua kam 200 batalii eventis en Sudal Karolina, inkluzite la decidigiva batalio di Kings Mountain, en 1780. Dum la konflikto, cirkume 25 mil sklavi fugis o mortis, e cirkume 13 mil unionis su a Britaniani, pro promiso pri liberigo.

En 1786, la chef-urbo transferesis de Charleston a [[Columbia, Sudal Karolina|Columbia]], skope diminutar la tensi inter la litoro (''Low Country'') e regioni doplanda (''Back Country''). Ye la [[23ma di mayo]] [[1788]], Sudal Karolina divenis la 8ma stato qua ratifikis Usana konstituco. La bazo ekonomiala di la nova stato esis kultivo di [[kotono]] en ''Low Country'' ed en marala insuli, e [[rizo]] en altra regioni. Pos 1794, kotono divenis la precipua produkturo dil stato. Lokala politiko kontrolesis da proprieteri di sklavi.

En 1822, Denmark Vesey, libera negro qua rezidis en Charleston, projetis armala revolto inspirita en [[Haitiana revoluciono]]. La komploto deskovresis, e 35 konspireri mortigesis. En 1828, lokala guvernerio protestis kontre federala taxado qui afektus agrokultivala sektoro. En novembro 1832, lokala legifantaro deklaris ke federala taxi esis nula. Pos negocii, paktesis pri diminutado di taxi.

[[Arkivo:Bird's-eye view of Circular Church, amid ruins of Charleston, S.C. LCCN2003671058.jpg|thumb|320px|Ruini di [[Charleston, Sudal Karolina|Charleston]] en 1865.]]
En 1860, cirkume 57% de la habitantaro esis sklavi. Ta yaro, kande [[Abraham Lincoln]] elektesis prezidanto e promisis impedar expanso di sklavigo, lokala elekteri demandis separo del Uniono. En decembro, Sudal Karolina divenis l'unesma stato qua separis su, ed en februaro 1861 ol unionis su a [[Kunfederita Stati di Amerika]]. L'[[interna milito di Usa]] komencis en aprilo, kande Kunfederiti atakis fuorto Fort Sumter, en Charleston. Tamen, poka kombati eventis en Sudal Karolina til finir la milito. En 1865, generalo William T. Sherman, del Uniono, marchis tra Sudal Karolina, e lua trupi spoliis e brulis multa urbi, exemple [[Columbia, Sudal Karolina|Columbia]], nam Sudal Karolina judikesis kom &quot;la matro di la separo Usana&quot;. On kalkulas ke la stato perdis de 18 mil til 21 mil homi, e la milito ruinis l'ekonomio dil stato. Quale en altra loki, on kalkulas ke multa soldati mortis pro morbi, vice pro vunduri.

[[Arkivo:Joseph_Rainey_-_Brady-Handy_(3x4_cropped).jpg|thumb|250px|left|Joseph Rainey.]]
Pos la milito, komencis periodo konocata kom &quot;rikonstrukto&quot;. En 1865, Sudal Karolina aprobis tale nomizita &quot;negra kodexi&quot; (''Black Codes'') por restriktar la movo di negri. Tamen, ca legaro rapide revokesis da milital administrado federala. En 1867, aprobesis voto-yuro por negri, e proskriptesis la partopreno di ex-kunfederiti en publika ofici. En 1868 kreesis l'unesma sistemo di publika skoli en la stato. En 1870, Joseph Rainey divenis l'unesma negra deputato elektita por Usana Domo di Reprezentanti. Blanki membri de [[Ku Klux Klan]] respondis per violento, e mortigis negri. Altra grupo, nomizita &quot;reda kamizi&quot; (''Red Shirts'') probis impedar negri votar. En 1877, Usana prezidanto [[Rutherford B. Hayes]] retretis federala trupi. Republikana guvernerio dissolvesis, e konservema demokrati asumis la guvernerio dil stato.

En 1890, Ben Tillman asumis la guvernerio ed en 1895 lu stimulis la kreo di nova [[konstituco]], qua uzis personal imposti ed exameni pri konoco quale lektar e skribar por revokar voto-yuro di negri e povri. Cirkume 80% de negra habitanti perdis voto-yuro. La konstituco anke legaligis skolala segregaco, ed adoptis tale nomizita &quot;legaro Jim Crow&quot;, qui establisis segregaco en transporti, parki, edc. Dum la komenco dil 20ma yarcento, multa kotoniferii establisesis en la stato.

[[Arkivo:1938-Charleston-SC-tornado-Market.jpg|thumb|320px|Destrukto en Charleston depos tornado, 1938.]]
Dum l'[[unesma mondomilito]], cirkume 54 mil Sudalkarolinani sendesis por luktar en Europa, e kotonal ekonomio expansesis. Tamen, dum la yari 1920a, plago di [[kurkoliono|kurkolioni]] devastis plantacerii di kotono. L'[[ekonomiala krizego di 1929]] augmentis la krizo. Sudal Karolina donis granda suporto a [[Franklin Delano Roosevelt]] e sua politiko ''[[New Deal]]''. Tale nomizita &quot;programo Santee-Cooper&quot; esis la maxim granda projeto en la stato dum ta epoko, ed expansis furniso di [[hidroelektrala energio]] e plubonigis navigado. La [[duesma mondomilito]] eliminis [[chomeso]] en la stato, kande 184 mil sudalkarolinani eniris l'armei, e fabrikerii di texaro augmentis sua produktado.

Pos finir la milito, lokala politikisti probis rezistar kontre l'elimino di diskriminaco en skoli pos la decido ''Brown kontre Eduko-komitato'' en 1954, sensucese. Multa agadi e protesti sen violento eventis en la stato, ed en 1965 revokesis legi qui impedis multa negri votar. En 1970, negra politikisti elektesis por statala legifantaro unesmafoye depos la yari 1890a. Pos ke [[Lyndon Johnson]] signatis la Lego pri Civila Yuri en 1964, influanta senatano Strom Thurmond migris a Republikana Partiso.

De la yari 1970a til nun eventabas granda modifikuri en l'ekonomio dil stato. Nova mashini qui augmentis produktiveso komencis uzesar en agrokultivo, e rurala habitantaro diminutis. Samatempe, multa exterlanda kompanii, exemple [[Michelin]], instalis fabrikerii en la stato, pro la basa salarii di lokala laboro-povo e febleso di lokala sindikati. Anke la milda klimato atraktis kolokeri. [[BMW]] instalis sua sola fabrikerio automobilala Usana che urbo Greer, en 1994. Ante, en 1990, kun la fino di [[Kolda Milito]], kelka milital instaluri, exemple en [[North Charleston, Sudal Karolina|North Charleston]] qua uzesis da Usan mar-armeo, klozesis. En 2009, kompanio [[Boeing]] apertis granda fabrikerio en North Charleston.

En 2011, Nikki Haley, kun ancestri Indiana, asumis kom unesma guvernistino dil stato. En 2012, Tim Scott divenis l'unesma negra senatano di Sudal Karolina. Dum la 21ma yarcento, lokala habitantaro votis precipua en Republikana kandidati por prezidantal elekti (George W. Bush en 2000 e 2004, Jon McCain en 2008, e Donald Trump en 2020.

==Geografio==
[[Arkivo:National-atlas-south-carolina.PNG|thumb|320px|Precipua urbi e chosei di Sudal Karolina.]]
[[Arkivo:Pinnacle_Mountain_(South_Carolina)_viewed_from_Caesars_Head,_June_2019.jpg|thumb|left|320px|Monto Pinnacle, che montaro Blue Ridge.]]
Sudal Karolina povas subdividesar em 3 regioni: la planajo apud Atlantiko; la regiono kolinoza (&quot;piemonto&quot;) inter la montoza regiono Blue Ridge e la planajo; e la montaro Blue Ridge.

==Ekonomio==
[[Arkivo:Tatum Highway cotton modules.jpg|thumb|320px|left|[[Kotono]] koliita en Sudal Karolina.]]
Segun statistiki de 2023, la total interna produkturo di Sudal Karolina atingis US$ 322,3 miliardi. Inter 2023 e 2024, la total interna produkturo havis signifikiva kresko: 4,2%. Pri [[chomeso]], ol atingis 11,7% de la [[laboro-povo]] en aprilo 2020 (dum la pandemio di [[KOVID-19]]) ma diminutis til 3,0% ye la fino di 2023. En 2023 la [[laboro-povo]] civila dil stato esis {{formatnum:2475000}} individui.

Sektori terciara (servadi) e sekundara (industrio) esas la maxim importanta por l'ekonomio dil stato. Sektoro imoblala (kompro, vendo e lokaco di imobli) kontributis per US$ 43,2 miliardi por l'interna produkturo dil stato. Industrio kontributis per US$ 35,51 miliardi por l'interna produkturo ye la sam yaro. La precipua industrii esas automobilala (BMW, Volvo) ed avionala (Boeing), kemiala, e produkturi ek plastiko e kauchuko. Minado, extraktado di roki, ed exploto di [[petrolo]] e [[naturala gaso]] kontributis per US$ 596 milioni por l'interna produkturo totala en 2023. La sola sektoro qua diminutis sua produktado inter 2022 e 2023 esis primara sektoro ([[agrokultivo]], forestal extraktado, pesko e chasado): -2,1%. En 2023, la totala produkturo di primara sektoro esis US$ 434 milioni, e la precipua produkturi kultivata esas [[rizo]], [[kotono]] e [[tabako]].

Dum recenta yari, [[turismo]] divenis importanta fonto di revenuo por la stato: en 2018, domestika turisti spensis US$ 14,4 miliardi en Sudal Karolina.

==Referi==
{{reflist}}
{{Stati di Usa}}
[[Kategorio:Sudal Karolina| ]]</text>
      <sha1>jstd0pstcp5j2vbw3vmmbw3rkpz6d51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naziista Germania</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36892</id>
    <revision>
      <id>1124083</id>
      <parentid>1113413</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T01:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34987-77</username>
        <id>46787</id>
      </contributor>
      <comment>Fixed vandalism</comment>
      <origin>1124083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1385" sha1="jasyz3a01a66dcv4gc2fgxlt1xwq0n4" xml:space="preserve">{{Ex-stato
|Yari_komenco_til_fino = [[1933]] til [[1945]]
|Lokala_nomo = Großdeutsches Reich
|Flago = Flag of German Reich (1935–1945).svg
|Blazono = Reichsadler der Deutsches Reich (1933–1945).svg
|Imajo_mapo = World War in Europe, 1942.svg
|Chefurbo = [[Berlin]]
|Oficala_lingui = [[Germana linguo|Germana]]
|Guvernerio = [[diktatoreso]] di singla partiso
|Nomo_listo_chefo_stato = Listo di prezidanti di Germania
|Titulo_chefo_stato = Prezidanto
|Unesma_chefo_di_stato = [[Paul von Hindenburg]]
|Lasta_chefo_di_stato = [[Adolf Hitler]] (kun titulo ''Füher'' - 1934 til 1945)
|Surfaco_komenco = {{formatnum:696265}}
|Habitanti1 = {{formatnum:90030775}}
|Yaro1 = 1941
|Nomo_himno = ''Das Lied der Deutschen
|Religii = 
|Pekunio = 
|Razono_dil_fino = Falio di nacional-socialismo
}}
'''Naziista Germania''' o formale '''Nacional-Socialista Germania''' esas la komuna nomo por [[Germania]] dum l'epoko en ke ol guvernesis tra la [[diktatoreso]] da [[Adolf Hitler]] inter la yari 1933 til 1945. La nacional-socialista Germania esas responsanta por la [[Duesma mondomilito]] e la ocido de sis milioni europana [[Judo|Judi]] quo anke nomesas la [[Holokausto]].

Lua ideologio esas partigar la stato en diversa ed ofte konkurencanta agenterii.

{{klado}}
&lt;!--=== Referi ===
{{Reflist}}--&gt;

[[Kategorio:Olima landi]]
[[Kategorio:Naziista Germania|*]]
[[Kategorio:Historio di Germania]]</text>
      <sha1>jasyz3a01a66dcv4gc2fgxlt1xwq0n4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sociedade Esportiva Palmeiras</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45657</id>
    <revision>
      <id>1124077</id>
      <parentid>1019581</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+texto, refero</comment>
      <origin>1124077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1564" sha1="dmkfohgvzmp532pom73r2l9bmi7kiir" xml:space="preserve">[[Arkivo:SE_Palmeiras_2025_crest.png|thumb|280px|Emblemo di Palmeiras.]]
[[Arkivo:Palestra_Itália-1916.jpg|thumb|left|280px|Esquado di Palmeiras en 1916]]
'''Sociedade Esportiva Palmeiras''', maxim konocata simple kom '''Palmeiras''', olim '''Palestra Italia''', esas [[futbalo]]-klubo kun sideyo en urbo [[Sao Paulo (urbo)|Sao Paulo]], [[Brazilia]]. Lua oficala kolori esas verda e blanka. Ol esas un ek la maxim populara futbalo-klubi di Brazilia: on kalkulas ke ol havas cirkume 15 milion admiranti&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://datafolha.folha.uol.com.br/opiniao-e-sociedade/2024/12/flamengo-tem-a-maior-torcida-do-brasil-corinthians-aparece-em-2o-lugar.shtml|titulo=Flamengo tem a maior torcida do Brasil; Corinthians aparece em 2º lugar|publikigita ye=2ma di decembro 2024|idiomo={{pt}}|editero=Folha de S.Paulo}}&lt;/ref&gt;.

Ol fondesis ye la [[26ma di agosto]] [[1914]], kun la nomo ''Palestra Italia'', e chanjis a la nuna nomo en 1942, kande Brazilia unionis su a [[Federiti de la duesma mondomilito|la Federiti]], dum la [[duesma mondomilito]], por luktar kontre [[Rejio Italia]] e [[Naziista Germania]]. Ye la sama yaro, Palmeiras divenis championo di lokala futbalo-konkurso dil [[Sao Paulo (stato)|stato So Paulo]], pos vinkar sporta klubo ''São Paulo Futebol Clube'', per 3 goli kontre 1.

Dum lua historio, Palmeiras vinkis trifoye futbalo-championkonkurso ''Libertadores de América'': en 1999, 2020 e 2021.

{{referi}}

== Extera ligilo ==
* [http://www.palmeiras.com.br/ oficala ret-pagino di Palmeiras]
[[Kategorio:Braziliana klubi futbalala]]</text>
      <sha1>dmkfohgvzmp532pom73r2l9bmi7kiir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Real Madrid CF</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106082</id>
    <revision>
      <id>1124078</id>
      <parentid>1107252</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T19:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+texto, imajo</comment>
      <origin>1124078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1113" sha1="kind6edxogohqeexocqa5u5v56yrmlz" xml:space="preserve">[[Arkivo:Santiago Bernabeau (Ank Kumar, Infosys) 03.jpg|thumb|320px|Precipua enireyo di stadio ''Santiago Bernabéu'', sideyo di Real Madrid CF. Centre, l'emblemo di la klubo.]]
[[Arkivo:Madrid_FC_first_team.jpg|thumb|320px|left|Unesma esquado di Madrid FC, en 1902]]
'''Real Madrid CF''' esas [[Hispania|Hispana]] profesionala [[Futbalo|futbalala]] klubo de [[Madrid]], segmento di plursporta klubo [[Real Madrid]]. Ol konkursas en ''La Liga'', la maxim importanta klubala ligo di Hispania. Nun, ol havas suporteri en multa diferanta landi, mem exter Europa. En 2024, la nomo di la klubo evaluesis en US$ $6,6 miliardi. Ank en 2024, la revenui di la klubo superiris €1 miliardo, ed ol divenis l'unesma futbalo-klubo di la historio qua superiris ca valoro.

L'esquado, olim nomizita &quot;Madrid Football Club&quot;, fondesis en 1902, ja kun sua tradicionala uniformo blanka. En 1920, ol recevis la titulo &quot;Real&quot; (qua signifikas &quot;rejala&quot;) de lora rejulo [[Alfonso la 13ma di Hispania|Alfonso la 13ma]]. Depos 1947, la klubo ludas sua partii en [[Madrid]] che stadio ''Santiago Bernabéu''.

[[Kategorio:Real Madrid CF|*]]</text>
      <sha1>kind6edxogohqeexocqa5u5v56yrmlz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrick de Souza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116609</id>
    <revision>
      <id>1124079</id>
      <timestamp>2026-06-13T19:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun '{{Biografio |Nomo       = Endrick Felipe Moreira de Sousa |Imajo      = [[Arkivo:Endrick-Palmeiras-Liverpool-abr24.jpg|180px]] |Profesiono =[[futbalo|futbalisto]] |Shablono_lando= {{BRA}} |Nask-urbo  = Taguatinga, [[Brasília]], [[Brazilia]] |Mort-urbo  =  }} '''Endrick Felipe Moreira de Sousa''', n. ye la [[21ma di julio]] [[2006]], esas [[Brazilia]]na [[futbalo|futbalisto]]. Lu komencis lua profesionala kariero che Braziliana futbalo-klubo Sociedade Esportiva Palmei...'</comment>
      <origin>1124079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="928" sha1="mkkbubz0sctl6fphrfrukrkdv0iqo6y" xml:space="preserve">{{Biografio
|Nomo       = Endrick Felipe Moreira de Sousa
|Imajo      = [[Arkivo:Endrick-Palmeiras-Liverpool-abr24.jpg|180px]]
|Profesiono =[[futbalo|futbalisto]]
|Shablono_lando= {{BRA}}
|Nask-urbo  = Taguatinga, [[Brasília]], [[Brazilia]]
|Mort-urbo  = 
}}
'''Endrick Felipe Moreira de Sousa''', n. ye la [[21ma di julio]] [[2006]], esas [[Brazilia]]na [[futbalo|futbalisto]]. Lu komencis lua profesionala kariero che Braziliana futbalo-klubo [[Sociedade Esportiva Palmeiras|Palmeiras]]. En decembro 2022 lu kontratesis da Hispana futbalo-klubo [[Real Madrid CF]], tamen la kontrato nur efikeskis ye julio 2024, kande Endrick kompletigis 18 yari.

Endrick ne ludis multa partii por Real Madrid, ed en decembro 2025 ol prestesis a [[Francia|Franca]] esquado ''Olympique Lyonnais''. Depos marto 2024 lu anke ludas por la nacionala futbalo-esquado di Brazilia.

{{DEFAULTSORT:Sousa, Endrick}}
[[Kategorio:Braziliana futbalisti]]</text>
      <sha1>mkkbubz0sctl6fphrfrukrkdv0iqo6y</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>