Wikipedio iowiki https://io.wikipedia.org/wiki/Frontispico MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Specala Debato Uzanto Uzanto Debato Wikipedio Wikipedio Debato Arkivo Arkivo Debato MediaWiki MediaWiki Debato Shablono Shablono Debato Helpo Helpo Debato Kategorio Kategorio Debato TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk 0 3551 1124323 1020331 2026-06-17T13:35:04Z EUPBR 40169 /* Turismo */ 1124323 wikitext text/x-wiki {{Urbi | nomo = Zagreb | Flago = Flag of Zagreb.svg | Blazono = Coat of arms of Zagreb.svg | Imajo = Montage of major Zagreb landmarks.jpg | TextodilImajo = Kelk imaji pri Zagreb. | Shablono_lando ={{HRV}} | Surfaco = 641,32 | Habitanti = {{formatnum:769944}} | Yaro = 2021 | Denseso di habitantaro= 1200,56 | Latitudo = 49°49'N | Longitudo = 15°59'E | Altitudo = 122 | Urbestro = Joško Klisović (SDP) | Internet = www.zagreb.hr | Mapo = CroatiaGradZagreb.png }} [[Arkivo:Zageb Croatian National Theater.jpg|thumb|280px|left|Nationala Teatro di Kroatia, en Zagreb.]] '''Zagreb''' esas la chef-urbo e la maxim grand urbo di [[Kroatia]]. Ol jacas nord-weste di la lando, an [[rivero Sava]], an la sudala taludi di monto Medvednica. Segun statistiki en 2021 ol havis {{formatnum:769944}} habitanti. Lua [[metropolala regiono]] havas 1.110.517 habitanti. Ol administresas separite de la samnoma komtio, e subdividesas en 17 urbala distrikti. L'urbo existas de la [[Romana imperio|Romana epoko]]. Zagreb konocesas pro sua diversa-brancha [[ekonomio]], alta vivo-qualeso e granda quanto de [[muzeo|muzei]] e sportal ed amuzal eventi. L'urbo esas importanta centro por internaciona komerco ed aferi, e loko ube importanta chosei Europana interligesas. Ol koncentras anke importanta industrii, ed institucuri ciencala ed inquestala. Preske omna granda firmi Kroatiana havas sua sideyo en Zagreb. == Historio == [[Arkivo:Model_3_MGZ_300109.jpg|thumb|left|280px|Modelo dil anciena Zagreb, kun la katedralo sur la kolino Kaptol.]] Arkeologiala restaji de 1300 til 750 aK trovesis apud [[rivero Sava]], an qua Zagreb nun jacas, ma l'unesma signifikanta kolonieti konocata fondesis nur dum la [[Roman imperio|Roman-epoko]]. La maxim anciena Romana kolonieto trovita en l'urbo esas ''Andautonia'', ube nun jacas Ščitarjevo. La nomo "Zagreb" mencionesis unesmafoye en [[1094]], kande rejulo [[Ladislaus la 1ma di Hungaria]] fondis [[diocezo]] sur kolino Kaptol. La domo dil episkopo e la katedralo jacis sude sur la sama kolino. Sur vicina kolino Gradec establisesis altra vilajo, nedependanta de la diocezo, habitata da komercisti. La katedralo konsakresis en [[1217]], ma en [[1242]] ol subisis granda domaji dum [[Mongola imperio|Mongola invado]]. La habitanti di Gradec repulsis la Mongoli, e por dankar lo, rejulo [[Béla la 4ma di Hungaria]] transformis Gradec al urbo dil rejio, nedependanta de feudala siniori. Pos [[1263]] la katedralo rikonstruktesis. Dum la [[14ma yarcento|14ma]] e la [[15ma yarcento|15ma]] yarcenti, Gradec e Kaptol esis rivala urbi. Gradope oli komencis interrelatar. En [[1557]] la parlamento Kroatiana, kun reprezenteri de Kroatia, [[Slavonia]] e [[Dalmatia]], kunvenis unesmafoye en Gradec. Fine, dum la [[17ma yarcento]], la du urbeti unionesis por formacar la nuna Zagreb. Dum la [[17ma yarcento|17ma]] e la [[18ma yarcento|18ma]] yarcenti la habitantaro di Zagreb devastesis pro fairo e pro pesto. En [[1776]] la rejala konsilistaro (guvernerio) diplasesis de [[Varaždin]] a Zagreb, ed ye la [[4ma di novembro]] dil sam yaro fondesis la Royal Akademio pri Yurala Cienci. Dum la [[19ma yarcento]] l'urbo esis la centro di Kroatiana Nacionala Rivivigo, kun [[nacionalismo|nacionalista idei]] pri la rekupero di Kroatiana folkloro, pri l'uzo di nacionala linguo en la [[literaturo]], e pri la defendo di unika normo por skribo e parolo por la linguo Serbiana-Kroatiana, lore nomata ''Iliriana linguo'' dal nacionalisti. La nacionalisti lansis ta idei por kompnesar l'expanso dil [[Hungara linguo]]. [[Arkivo:Trg1880.jpg|thumb|left|280px|Placo Ban Jelačić en [[1880]], ante la ter-tremo.]] L'unesma lineo di [[ferovoyo]] qua unionis Zagreb a Zidani Most e [[Sisak]] inauguresis en [[1862]], ed en [[1863]] inauguresis lua [[gasometro]]. Ye la [[9ma di novembro]] [[1880]] l'urbo subisis [[ter-tremo]], qua mortigis 1 persono e domajis cirkume 1.700 edifici. De la ter-tremo til [[1914]] l'urbo kreskis, recevis en [[1891]] sua unesma [[tramveturo]] tirata da kavali, la fervoyo-linei expansesis, ed en [[1907]] enduktesis l'[[elektro]]. L'elektrala tramveturi enduktesis en 1910. En [[1914]] l'urbo ja havis 83.000 habitanti. Pos l'[[unesma mondomilito]] Kroatia unionesis a la [[Rejio di Serbiani, Kroatiani e Sloveniani]], pose [[Yugoslavia]]. En [[1921]] l'urbo ja havis plu kam 108.000 habitanti. En [[1928]] ol recevis sua unesma automatala telefonala centralo. En [[1933]] lua unesma [[cieloskrapero]] inauguresis. En [[1939]] la nuna teritorio di Kroatia formacesis, tra l'uniono di litorala provinci kun provinco Sava. Ye la [[6ma di aprilo]] [[1941]] Yugoslavia invadesis da [[Nacional-socialista Germania]], [[Italia]] e [[Hungaria]], ed ye la [[10ma di aprilo]] dil sam yaro kreesis la [[Nedependanta Stato di Kroatia]] (Kroate: ''Nezavisna Država Hrvatska'', NDH), marioneto-stato lore komandata da [[Ante Pavelić]], kun sideyo en Zagreb. Erste en [[1945]] partisani komandata da [[Josip Broz Tito]] e [[Sovietia]]na [[Reda Armeo]] tandem vinkis NDH. Pos la milito, la regiono inter rivero Sava e la fervoyo experiencis granda rikonstrukteso. Pos la duimo di la yari 1950ma nova rezidala quarteri konstruktesis sude di Sava, e formacis ''Novi Zagreb'' (Nova Zagreb). En[[1962]] [[aeroportuo]] Pleso inauguresis. En [[1987]] l'urbo esis eventeyo di sportala konkursi inter universitati de multa landi (''Univerzijada''). Dum la [[milito por la nedependo di Kroatia]] eventis kelka kombati proxim l'urbo, ma ol eskapis de intensa bombardi. Ye la [[2ma di mayo|2ma]] e [[3ma di mayo]] ol subisis fuzeo-ataki da Serbiana forci, qui mortigis 7 personi. En [[1995]] la milito finis e Kroatia restis nedependanta. == Geografio == {{Panoramo|Panorama Zagreb.jpg|1280px|<center>'''Panoramo pri Zagreb.'''</center>}} [[Arkivo:Zagreb_SPOT_1038.jpg|280px|thumb|Satelital imajo pri Zagreb.]] [[Arkivo:Jarun_Lake_aerial_view.jpg|thumb|left|280px|Lago Jarun.]] La [[reliefo]] di Zagreb esas plana, jacante 120 metri super la [[marala nivelo]] an la planajo nomizita ''Panonia'' dum l'Antiqueso. [[Fluvio Sava]] separas la nordala quarteri dil urbo de le sudala. An la norda rivo di Sava jacas lago Jarun, quan konstitucas lua aqui. Plu norde jacas monto Medvednica. La [[klimato]] di Zagreb esas oceanala (''Cfb'', segun la [[klimatala klasifikuro da Köppen]]). L'urbo havas quar sezoni klare definita. La [[Somero|someri]] esas varma, kun mezavalora temperaturi de 22°C, quankam la rekordo di temperaturo esis 40,4°C en julio di 1950. Dum la [[vintro]] la mezavalora temperaturo esas -0.5°C, e la rekordo di minima esis −27,3°C en februaro di 1956. Zagreb esas importanta centro por [[turismo]]. Ol recevas turisti precipue de [[Austria]], [[Germania]] ed [[Italia]]. Lua precipua atraktivi esas lua [[muzeo|muzei]], exemple Arkeologiala Muzeo, Muzeo dil Urbo di Zagreb e Muzeo pri Arti e Mestieri. == Transporto == [[Arkivo:Novi_putnički_terminal_.jpg|thumb|left|280px|Nova termino dil aeroportuo ''Franjo Tuđman''.]] [[Arkivo:Petlja_Držićeva_Slavonska.jpg|thumb|280px|Konekto inter avenui ''Marin Držić'' e Slavonska.]] Kin importanta chosei konvergas a Zagreb: Choseo A6 ligas Zagreb a [[Rijeka]]. Choseo A1 ligas Zagreb a [[Split]]. Choseo A4 ligas Zagreb a Goričan, vilajo an la frontiero kun [[Hungaria]] e, de ibe, a [[Budapest]]. Choseo A2 ligas Macelj, vilajo an la frontiero kun [[Slovenia]], a Zagreb. Choseo A3, entote longa de 306,5 km, esas la maxim anciena en Kroatia. Ol ligas la [[Slovenia|Sloveniana]] frontiero kun a Zagreb e, de ibe, a [[Lipovac]], an la frontiero kun [[Serbia]], esante parto de choseo E65, qua ligas [[Malmö]], en [[Suedia]], a [[Grekia]]. Existas anke choseo nomizita ''Obilaznica Zagreba'', longa de 49 km, qua partale cirkondas l'urbo ed interligas importanta avenui dil urbo a chosei A1, A2, A3, A4 e A6. Existas internaciona linei di treni por pasajeri qui ligas Zagreb a [[Wien]] en 6 hori, a [[Budapest]] (5:30 hori), [[Zürich]], [[München]], [[Salzburg]], [[Ljubljana]], [[Sarajevo]] e [[Belgrade]]. Existas anke lineo qua ligas Zagreb a [[Split]], en 6-hora voyajo. Lua internaciona [[aeroportuo]] (Aeroportuo ''Franjo Tuđman'') jacas an la suburbo Pleso, ye 10 km de la centrala ferovoyala staciono di Zagreb (''Zagreb Glavni kolodvor''). Ol recevis plu kam 2 milion voyajanti en [[2014]]. L'urbo havas altra du aeroportui: Lučko e Buševec. === Publika transporto === [[Arkivo:Estación Principal de FF.CC., Zagreb, Croacia, 2014-04-20, DD 03.JPG|thumb|280px|Ferovoyala staciono ''Glavni kolodvor''.]] [[Arkivo:Záhřeb, Ilica, tramvaj.jpg|thumb|left|280px|Moderna tramveturo di Zagreb.]] Zagreb ne havas [[metroo]], e lua sistemo di [[publika transporto]] konsistas ek linei di [[tramveturo|tramveturi]], [[treno|suburbala treni]] ed [[autobuso|autobusi]]. Existas 19 linei di tramveturi (15 jornala e 4 noktala), qui parkuras entote 116,3 km. Kompanio ''Zagrebački električni tramvaj'' - ZET - administras la sistemo di tramveturi ed anke l'autobusi. La lineo di suburbala treno inauguresis en 1992 e duras developesar, havante entote 47 km. Existas anke cirkume 3.000 [[taxio|taxii]] en Zagreb, e sistemo qua permisas lokacar [[biciklo|bicikli]] por kurta periodo, por individuala transporto. == Turismo == [[Arkivo:Main façade and spires (108 m.) - Zagreb Cathedral (13023622635).jpg|thumb|280px|La Katedralo di Zagreb.]] Zagreb povas dividesar en du parti: l'"Alta urbo" (''Gornji grad'') e la "Basa urbo" (''Donji grad''). Proxim la precipua turismala atraktivi dil urbo existas anke restorerii, taverni e loki ube suveniri povas kompresar. An l'Alta urbo la precipua turismal atraktivi esas:<ref name=Voyage>{{extera ligilo|url=https://en.wikivoyage.org/wiki/Zagreb|titulo=Zagreb - travel guide at Wikivoyage|vidita ye=21ma di oktobro 2018|idiomo={{en}}}}</ref> # Katedralo di Zagreb (''Kaptol''): Origine konstruktita en 1217, lua nuna fasado evas de 1906. # Placo di Santa Markus (''Crkva sv. Marka''): An lua centro jacas kirko kun koloroza teguli qui reprezentas la blazoni di Kroatia e di Zagreb. La kirko konstruktesis en 1499. # Kirko di Santa Katarina (''Crkva sv. Katarine''): Konstruktita en stilo [[baroko]] # L'Anciena Pordo dil Urbo nun konsideresas sakra loko, pro esir l'unika qua ne krulis dum la granda incendio dil urbo. Multa viziteri acendas kandeli ibe, pro ke ol nun esas santuario pri Virgino Maria. # Parko Ribnjak, konstruktita en stilo Angla, havanata kolekturo de exotika planti, skultaji e ludeyo por pueri. # Muzeo pri la Dissolvita Parentesi (''Muzej prekinutih veza''): kreita en 2011, ol montras objekti de omna loki dil mondo, olqui abandonesis pos dissolvo di parentesi.<ref>https://brokenships.com/</ref> # Galerio Klovićevi Dvori (''Galerija Klovićevi Dvori''): Jacante an anciena monakeyo dil Jezuiti, ica artala galerio montras kulturala ed artala objekti Kroatiana de omna epoki. An la Basa urbo la precipua turismal atraktivi esas:<ref name=Voyage/> [[Arkivo:Estatua_de_Tomislav_de_Croacia,_Zagreb,_Croacia,_2014-04-20,_DD_04.JPG|thumb|280px|Statuo pri Rejulo Tomislav.]] # Placo "Rejo Tomislav (''Trg kralja Tomislava''): floroza placo avan la ferovoyala staciono. En lua centro jacas statuo pri rejulo Tomislav. # Botanikala Gardeno di Zagreb, la maxim anciena botanikala gardeno di Kroatia: en 1889, kand eol fondesis, ol kontenis 120 diferanta speci di planti, e nun ol kontenas plu kam 5.000 diferanta speci.<ref>{{extera ligilo|url=http://botanickivrt.biol.pmf.hr/en/|titulo=Botanical Garden - Faculty of Science - University of Zagreb|idiomo={{en}}|vidita ye=21ma di oktobro 2018}}</ref> # Placo Marshalo Tito (''Trg maršala Tita'') esas un ek la maxim granda e verda placi di Zagreb. En lua centro jacas la Nacionala Teatro di Kroatia. # Muzeo Mimara kontenas 1.500 artal objekti, de la [[prehistorio]] til la 20ma yarcento, inter li, pikturi da [[Caravaggio]], [[Raffaello Sanzio]], [[Canaletto]], [[Rembrandt van Rijn]] ed altri. # Arkeologiala muzeo: ol posedas plu kam 400 mil objekti, maxim-granda-parte ne expozata. Ol montras objekti qui pruvas la homala habitado en la regiono di Zagreb de la prehistorio. Ol anke kontenas objekti de Anciena Egiptia, la maxim anciena enskriburo Etruriana en la mondo (''Liber Linteus Zagrabiensis'') e multa moneto-peci. [[Arkivo: Umj-paviljon 01.jpg |thumb|280px|Arto-paviliono di Zagreb.]] # Muzeo pri Arti e Mestieri (''Muzej za umjetnost i obrt''): l'edifico, konstruktita en 1880, prezervas cirkume 100 mil objekti, dividita en skulturi, ceramikaji, vitraji, horloji, devocala objekti, edc. # Arto-paviliono di Zagreb: en edifico konstruktita dal Hungariana arkitekti Korb e Giergl, la paviliono ne havas permananta expozi. Tamen ol organizis plu kam 700 expozi dum sua historio, exemple skulturi da [[Auguste Rodin]], pikturi da [[Andy Warhol]], [[Joan Miró]], [[Alberto Giacometti]], ed altri. En la nordo di Zagreb, la precipua atraktivi esas: * Parko Maksimir e la [[Zoo]] di Zagreb: la parko esas la maxim granda en Zagreb ed importanta amuzeyo por ciklisti, kureri ed infanti. La [[zoo]] havas [[reda pando|reda pandi]]. * Monto Medvednica e fortreso ''Medvedgrad'': de la monto on havas panoramo pri la urbo, ed anciena fortreso ''Medvedgrad'' esas bone prezervata. Ibe existas memorialo pri la soldati qui mortis dum la milito pri nedependo di Kroatia. == Referi == [[Arkivo:Arts_and_Crafts_Museum_in_Zagreb,_Croatia_2009.jpg|thumb|280px|Muzeo pri Arti e Mestieri, en Zagreb.]] {{reflist}} {{commons|Zagreb}} {{Europana chef-urbi}} [[Kategorio:Urbi en Kroatia]] lodu5s130dc0m7a2kctafh805jtr21g 0 7596 1124345 1047572 2026-06-17T22:02:47Z Jmabel 46832 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Hopewell Jamaica Round Hill Resort Photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:Hopewell Jamaica Round Hill Resort Photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232765674#Mass_rename_requested]] 1124345 wikitext text/x-wiki {{Landi | Nomo = Jamaika | Lokala_nomo = Commonwealth of Jamaica | Flago = Flag of Jamaica.svg | Blazono = Coat_of_Arms_of_Jamaica.svg | Imajo_mapo = LocationJamaica.svg | Chefurbo = [[Kingston]] | Habitanti_chefurbo = {{formatnum:600000}} (2005) | Precipua_urbo = [[Kingston]] | Oficala_lingui = [[Angla linguo|Angla]] | Guvernerio = [[Monarkio]] | Nomo_listo_chefo_stato = Britaniana komunitato | Titulo_chefo_stato = Rejino | Chefo_di_stato = [[Charles la 3ma di Unionita Rejio|Charles la 3ma]] | Generala_guberniestro = [[Patrick Linton Allen]] | Nomo_listo_chefo_guverno= Listo pri chefministri di Jamaika | Titulo_chefo_guverno = Chefministro | chefo_guverno = [[Andrew Holness]] | Surfaco = {{formatnum:10991}} | Rango_surfaco = 166 | Surfaco_aquo = 1,5 | Habitanti = {{formatnum:2820982}}<ref name=CIA/> | Rango_habitanti = 140 | Yaro = julio 2017 | Denseso di habitantaro = 256,7 | Reto_kodexo = .jm | Nomo_himno = ''Jamaica, Land We Love'' | Pekunio = [[Dolaro di Jamaika]] }} '''Jamaika''' esas [[insulo]] e stato en [[Karibia]], jacanta cirkume 145 km sude de [[Kuba]] e cirkume 191 km weste de [[Hispaniola]]. Ol esas maxime longa de 234 km e maxime larja de 80 km, e lua tota surfaco esas 11 mil km². Jamaika jacas en [[Karibia]]. La vorto ''Jamaika'' originas di ''Xamayca'', vorto en linguo Arawak, signifikante "lando di ligno e di aquo". '''Bazala fakti pri Jamaika''' == Historio == {{PA|Historio di Jamaika}} Indijeni del etnii ''Arawak'' e ''Taino'' habitis Jamaika kande [[Cristoforo Colombo]] deskovris l'insulo en [[1494]]. La maxim multa habitanti vivis sude del insulo. Indijeni ''Taino'' ankore habitis l'insulo kande [[Unionita Rejio|Britaniani]] konquestis ol<ref>{{extera ligilo|url = http://www.jamaicans.com/articles/primearticles/taino.shtml |titulo= "The Taino of Jamaica (Jamaica)"|skriptisto= jamaicans.com}}</ref>. Colombo revendikis l'insulo por Hispania en 1494, e posible ilu desembarkis en la regiono nun nomizita Discovery Bay. En [[1534]] [[Hispania|Hispani]] fondis l'urbo "Villa de la Vega" - nun [[Spanish Town]] - qua divenis chef-urbo di la kolonii Hispana e pose di Britaniana til la [[19ma yarcento]]. [[Arkivo:Morgan,Henry.jpg|thumb|left|280px|[[Henry Morgan]]]] Dum 100 yari, de [[1555]] til [[1655]], l'insulo subisis ataki da [[pirato|pirati]], exemple [[Henry Morgan]]. En [[1654]] [[Oliver Cromwell]] sendis expediciono a [[Karibia]] komandita dal [[Anglia|Angla]] admiralo [[William Penn (admiralo)|William Penn]] e dal generalo Robert Venables. Fine en [[1655]] li sizis Jamaika e konquestis lasta Hispana fuorto.<ref name=English>{{extera ligilo| url = http://www.jnht.com/jamaica/hist_english.php |titulo="Jamaica's English History"| skriptisto=Jamaica National Heritage Trust}}</ref> Pos 1670 la pirateso suportita da [[Anglia]] komencis desaparigar, pos ke [[Hispana imperio]] renuncis kontrolar l'Angla konquesti. En [[1660]] vivis en Jamaikana {{formatnum:4500}} blanki e {{formatnum:1500}} negri, e maxim frue la yari 1670a, la negra habitantaro superiris la blanka en nombro di personi.<ref>[http://archive.is/20120711193645/findarticles.com/p/articles/mi_m2005/is_n1_v28/ai_16106981/pg_2 "A failed settler society: marriage and demographic failure in Jamaica"] ''Journal of Social History'', Fall, 1994</ref> Dum la sequanta 200 yari Jamaika divenis un ek la precipua produkteri di [[sukro]] de [[sukrokano]] de la mondo, ed omnayare de [[1820]] til [[1844]] ol produktis {{formatnum:77000}} tuni di sukro. Kun la fino di la [[sklaveso]] en [[1807]], [[Unionita Rejio]] komencis importar [[Chinia]]ni e [[India]]ni kom aprentis-kontraktisti por verkar en la plantacerii. Jamaika nedependanteskis de [[Unionita Rejio]] ye la [[6ma di agosto]] [[1962]]. Lua unesma chefministro esis [[Alexander Bustamante]], konservema. Dum la sequanta 10 yari pos la nedependo, l'ekonomio di Jamaika kreskis cirkume 6% omnayare, danko a [[bauxito]], [[turismo]] ed [[industrio]], dum tri konservema administradi: Bustamante, [[Donald Sangster]] e [[Hugh Shearer]]. Quankam la granda kresko, la koncentro di revenuo augmentis, e la povri de l'urbi ne recevis benefici de la kresko. == Politiko == [[Arkivo:Parliament.jm.jpg|thumb|left|280px|Parlamento di Jamaika.]] [[Arkivo:Office_of_the_PM.jpg|thumb|280px|Laboreyo dil chefministro di Jamaika]] Jamaika esas [[parlamentala monarkio]]. La chefo di stato esas [[Charles la 3ma di Unionita Rejio]], reprezentata da la generala guvernisto [[Kenneth Hall]]. La [[chefo di guvernerio]] esas la [[chefministro]], nun [[Andrew Holness]]. La [[konstituco]] di Jamaika skribesis ed adoptesis en 1962, kande la lando nedependanteskis. La [[Parlamento]] havas du chambri. La Senato havas 21 membri indikita da la generala guvernisto, kontre ke la Chambro di Deputati havas 63 membri qui elektesas dal populo por 5 yari. Jamaika tradicionale havas du partisi: ''People's National Party'' (PNP) e ''Jamaica Labour Party'' (JLP). La [[judiciala povo]] influesis dal Britaniana judiciala sistemo. La Korto di Apelo esas la maxim alta korto di la lando. Kurioze, questioni koncerne l'uzo di pafili (inkluzite la nelegala posedo di pafili o municioni) judiciesas en korto specaligata, nomizita "Gun Court". == Geografio == [[Arkivo:Jm-map.png|thumb|280px|Mapo di Jamaika kun lua precipua urbi.]] [[Arkivo:Hopewell Jamaica Round Hill Resort Photo Don Ramey Logan.jpg|thumb|280px|left|Litorala peizajo proxim [[Montego Bay]].]] Jamaika esas la 3ma maxim granda [[insulo]] di [[Karibia]]. Ol jacas inter la [[latitudo|latitudi]] 17° e 19° N ed inter la [[longitudo|longitudi]] 76° e 79° W. Lua precipua urbi esas [[Kingston]], Portmore, [[Spanish Town]], Mandeville, Ocho Ríos, Port Antonio, Negril, e Montego Bay. La portuo di Kingston esas la 7ma maxim granda naturala portuo del mondo. Lua [[klimato]] esas [[tropikala klimato|tropikala]] varma e humida, malgre ke en alta monti la klimato esas mez-varma. Kelkafoye, forta [[uragano|uragani]] efektigas serioza domaji, exemple uragani ''Charlie'' (en 1951) e ''Gilbert'' (en 1988) qui produktis multa morti. ''Blue Mountains'' esas mikra montaro an l'insulo. Lua maxim alta monto esas ''Blue Mountain Peak'', kun {{formatnum:2256.1}} m di [[altitudo]]. La du maxim longa [[fluvio|fluvii]] dil insulo esas la fluvio ''Rio Minho'' (longa de 92,8 km) e la fluvio ''Black River'' (longa de 53,4 km). Apud ''Black River'' existas la maxim vasta marsh-lando de [[Karibia]], ''Lower Morass''. == Ekonomio == {{PA|Ekonomio di Jamaika}} [[Turismo]] e minado esas la precipua ekonomial agadi dil insulo. Cirkume 1.3 milion turisti vizitas la lando omnayare. == Demografio == [[Arkivo:StreetsofKingston.jpg|thumb|280px|Strado en Kingston.]] Segun statistiki de ''The World Factbook'' por 2023, Jamaika havis {{formatnum:2820982}} habitanti. La maxim multa (92,1%) esas negri, segun statistiki de 2011. Mestici di blanki e negri esas 6,1%, Estal Indiani esas 0,8%, altri 0,4%, e 0.7% ne deklaris.<ref name=CIA>{{extera ligilo|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/jamaica/ |titulo=The World Factbook - "Jamaica"|editero=CIA|vidita ye=18ma di julio 2018|idiomo={{en}}}}</ref> L'oficala linguo di la lando esas [[Angla linguo|Angla]]. La dialekto Jamaikana dil Angla linguo parolesas en familiala situesi. La [[religio]] kun maxim granda nombro di adepti esas diversa branchi [[protestantismo|protestanta]], por 64,8% ek la habitantaro. Cirkume 2,2% esas katoliki, 1,9% esas [[testi di Jehova]], 1,1% esas Rastafariani, 6,5% praktikas altra religii, 21,3% ne havas religio, e 2,3% ne informis (segun statistiki de 2011).<ref name=CIA/> == Kulturo == [[Arkivo:Rastafarian_Man_In_Rasta_Cap.jpg|thumb|280px|Rastafariano* kun lua tipala kap-vesto.]] [[Arkivo:Usain_Bolt_16082009_Berlin.JPG|thumb|280px|left|[[Usain Bolt]], la maxim notora Jamaikan atleto til nun.]] Kun origini dum la yari 1930a, la religiala movado ''Rastafari'' influabas la kulturo Jamaikana de ca epoko til nun. ''Rastafari'' esas [[monoteismo|monoteista]] religio, fondata sur l'Anciena e la Nova Testamenti, nome la Libro di [[Apokalipso]].<ref>{{extera ligilo|titulo=Archived copy |vidita ye=26ma di februaro 2009|url= https://web.archive.org/web/20090519013252/http://homepage.ntlworld.com/davebulow/wow/lyrics_bunny_wailer_-_armageddon.htm}} </ref> Tamen, la granda difero inter ''Rastafari''-ismo e la religii Judala, Kristanala ed Mohamedana esas ke ''Rastafari'' kredas en la divineso dil imperiestro [[Haile Selassie]] de [[Etiopia]]. La muzikala jenri ''[[reggae]]'', ''[[ska]]'', ''rocksteady'', [[dancehall]] ed altri originis en Jamaika. L'insulo ank esis importanta por la developo di ''[[punk rock]]'', tra reggae e ska. [[Bob Marley]], [[Peter Tosh]], [[Lee Perry|Lee "Scratch" Perry]], [[Gregory Isaacs]], [[Shabba Ranks]] ed altra ''reggae''-artisti naskis en l'insulo. Pri [[literaturo]], importanta nomo esis H. G. de Lisser, naskinta en l'urbeto Falmouth, qua skriptis pri la ambiento dil insulo en multa ek lua noveli. Altra importanta nomo esis la jurnalisto e novelisto [[Roger Mais]] (1905-1955). La jurnalisto [[Marlon James]], naskinta en 1970, recevis la Premio ''Man Booker Prize'', pro la novelo ''A Brief History of Seven Killings'' de 2014. La [[cinemo]] Jamaikana developesis pos la yari 1960a. [[Jimmy Cliff]] esis la precipua aktoro di la cinematografuro ''The Harder They Come'', qua helpis dissemar la muzikala jenro ''reggae'' tra la mondo. Pro Britanian influo, la maxim populara [[sporto]] esas [[kriketo]]. Importanta kriketisti, exemple George Headley, Courtney Walsh e [[Michael Anthony Holding]], naskis ibe. Tamen, la maxim multa internaciona sportala sucesi di Jamaikana sportisti eventabas en [[atletismo]],<ref name="jamsports">{{extera ligilo|titulo= Jamaican Sports An Overview|url=http://www.jamaicans.com/culture/sports/cricketjamaica.shtml|editero=My Island Jamaica|vidita ye=11ma di oktobro 2010}}</ref> exemple l'atleti [[Usain Bolt]], [[Yohan Blake]], [[Donald Quarrie]], [[Elaine Thompson]], [[Shelly-Ann Fraser-Pryce]], [[Asafa Powell]], [[Arthur Wint]] (l'unesma Jamaikan atleto qua ganis ora medalio Olimpiala), edc. Jamaika anke produktis multa amatora e profesionala boxisti, inkluzite Mike McCallum, qua ganis arjenta medalii dum [[Tot-Amerika Ludi]] di 1979, e [[Trevor Berbick]], qua ganis bronza medalio dum la Tot-Amerika Ludi di 1975. [[Futbalo]] e kavala-kurado ank esas populara sporti. Jamaika partoprenis la [[Mondala Kupo di Futbalo]] nur unfoye, en 1998. == Referi == {{reflist}} {{Stati en Karibia}} [[Kategorio:Jamaika| ]] afl5mjahzam384h6ua1kjxhqucqxy85 1124357 1124345 2026-06-18T03:10:30Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124357 wikitext text/x-wiki {{Landi | Nomo = Jamaika | Lokala_nomo = Commonwealth of Jamaica | Flago = Flag of Jamaica.svg | Blazono = Coat_of_Arms_of_Jamaica.svg | Imajo_mapo = LocationJamaica.svg | Chefurbo = [[Kingston]] | Habitanti_chefurbo = {{formatnum:600000}} (2005) | Precipua_urbo = [[Kingston]] | Oficala_lingui = [[Angla linguo|Angla]] | Guvernerio = [[Monarkio]] | Nomo_listo_chefo_stato = Britaniana komunitato | Titulo_chefo_stato = Rejino | Chefo_di_stato = [[Charles la 3ma di Unionita Rejio|Charles la 3ma]] | Generala_guberniestro = [[Patrick Linton Allen]] | Nomo_listo_chefo_guverno= Listo pri chefministri di Jamaika | Titulo_chefo_guverno = Chefministro | chefo_guverno = [[Andrew Holness]] | Surfaco = {{formatnum:10991}} | Rango_surfaco = 166 | Surfaco_aquo = 1,5 | Habitanti = {{formatnum:2820982}}<ref name=CIA/> | Rango_habitanti = 140 | Yaro = julio 2017 | Denseso di habitantaro = 256,7 | Reto_kodexo = .jm | Nomo_himno = ''Jamaica, Land We Love'' | Pekunio = [[Dolaro di Jamaika]] }} '''Jamaika''' esas [[insulo]] e stato en [[Karibia]], jacanta cirkume 145 km sude de [[Kuba]] e cirkume 191 km weste de [[Hispaniola]]. Ol esas maxime longa de 234 km e maxime larja de 80 km, e lua tota surfaco esas 11 mil km². Jamaika jacas en [[Karibia]]. La vorto ''Jamaika'' originas di ''Xamayca'', vorto en linguo Arawak, signifikante "lando di ligno e di aquo". '''Bazala fakti pri Jamaika''' == Historio == {{PA|Historio di Jamaika}} Indijeni del etnii ''Arawak'' e ''Taino'' habitis Jamaika kande [[Cristoforo Colombo]] deskovris l'insulo en [[1494]]. La maxim multa habitanti vivis sude del insulo. Indijeni ''Taino'' ankore habitis l'insulo kande [[Unionita Rejio|Britaniani]] konquestis ol<ref>{{extera ligilo|url = http://www.jamaicans.com/articles/primearticles/taino.shtml |titulo= "The Taino of Jamaica (Jamaica)"|skriptisto= jamaicans.com}}</ref>. Colombo revendikis l'insulo por Hispania en 1494, e posible ilu desembarkis en la regiono nun nomizita Discovery Bay. En [[1534]] [[Hispania|Hispani]] fondis l'urbo "Villa de la Vega" - nun [[Spanish Town]] - qua divenis chef-urbo di la kolonii Hispana e pose di Britaniana til la [[19ma yarcento]]. [[Arkivo:Morgan,Henry.jpg|thumb|left|280px|[[Henry Morgan]]]] Dum 100 yari, de [[1555]] til [[1655]], l'insulo subisis ataki da [[pirato|pirati]], exemple [[Henry Morgan]]. En [[1654]] [[Oliver Cromwell]] sendis expediciono a [[Karibia]] komandita dal [[Anglia|Angla]] admiralo [[William Penn (admiralo)|William Penn]] e dal generalo Robert Venables. Fine en [[1655]] li sizis Jamaika e konquestis lasta Hispana fuorto.<ref name=English>{{extera ligilo| url = http://www.jnht.com/jamaica/hist_english.php |titulo="Jamaica's English History"| skriptisto=Jamaica National Heritage Trust}}</ref> Pos 1670 la pirateso suportita da [[Anglia]] komencis desaparigar, pos ke [[Hispana imperio]] renuncis kontrolar l'Angla konquesti. En [[1660]] vivis en Jamaikana {{formatnum:4500}} blanki e {{formatnum:1500}} negri, e maxim frue la yari 1670a, la negra habitantaro superiris la blanka en nombro di personi.<ref>[https://web.archive.org/web/20120307165550/http://findarticles.com/p/articles/mi_m2005/is_n1_v28/ai_16106981/pg_2/ "A failed settler society: marriage and demographic failure in Jamaica"] ''Journal of Social History'', Fall, 1994</ref> Dum la sequanta 200 yari Jamaika divenis un ek la precipua produkteri di [[sukro]] de [[sukrokano]] de la mondo, ed omnayare de [[1820]] til [[1844]] ol produktis {{formatnum:77000}} tuni di sukro. Kun la fino di la [[sklaveso]] en [[1807]], [[Unionita Rejio]] komencis importar [[Chinia]]ni e [[India]]ni kom aprentis-kontraktisti por verkar en la plantacerii. Jamaika nedependanteskis de [[Unionita Rejio]] ye la [[6ma di agosto]] [[1962]]. Lua unesma chefministro esis [[Alexander Bustamante]], konservema. Dum la sequanta 10 yari pos la nedependo, l'ekonomio di Jamaika kreskis cirkume 6% omnayare, danko a [[bauxito]], [[turismo]] ed [[industrio]], dum tri konservema administradi: Bustamante, [[Donald Sangster]] e [[Hugh Shearer]]. Quankam la granda kresko, la koncentro di revenuo augmentis, e la povri de l'urbi ne recevis benefici de la kresko. == Politiko == [[Arkivo:Parliament.jm.jpg|thumb|left|280px|Parlamento di Jamaika.]] [[Arkivo:Office_of_the_PM.jpg|thumb|280px|Laboreyo dil chefministro di Jamaika]] Jamaika esas [[parlamentala monarkio]]. La chefo di stato esas [[Charles la 3ma di Unionita Rejio]], reprezentata da la generala guvernisto [[Kenneth Hall]]. La [[chefo di guvernerio]] esas la [[chefministro]], nun [[Andrew Holness]]. La [[konstituco]] di Jamaika skribesis ed adoptesis en 1962, kande la lando nedependanteskis. La [[Parlamento]] havas du chambri. La Senato havas 21 membri indikita da la generala guvernisto, kontre ke la Chambro di Deputati havas 63 membri qui elektesas dal populo por 5 yari. Jamaika tradicionale havas du partisi: ''People's National Party'' (PNP) e ''Jamaica Labour Party'' (JLP). La [[judiciala povo]] influesis dal Britaniana judiciala sistemo. La Korto di Apelo esas la maxim alta korto di la lando. Kurioze, questioni koncerne l'uzo di pafili (inkluzite la nelegala posedo di pafili o municioni) judiciesas en korto specaligata, nomizita "Gun Court". == Geografio == [[Arkivo:Jm-map.png|thumb|280px|Mapo di Jamaika kun lua precipua urbi.]] [[Arkivo:Hopewell Jamaica Round Hill Resort Photo Don Ramey Logan.jpg|thumb|280px|left|Litorala peizajo proxim [[Montego Bay]].]] Jamaika esas la 3ma maxim granda [[insulo]] di [[Karibia]]. Ol jacas inter la [[latitudo|latitudi]] 17° e 19° N ed inter la [[longitudo|longitudi]] 76° e 79° W. Lua precipua urbi esas [[Kingston]], Portmore, [[Spanish Town]], Mandeville, Ocho Ríos, Port Antonio, Negril, e Montego Bay. La portuo di Kingston esas la 7ma maxim granda naturala portuo del mondo. Lua [[klimato]] esas [[tropikala klimato|tropikala]] varma e humida, malgre ke en alta monti la klimato esas mez-varma. Kelkafoye, forta [[uragano|uragani]] efektigas serioza domaji, exemple uragani ''Charlie'' (en 1951) e ''Gilbert'' (en 1988) qui produktis multa morti. ''Blue Mountains'' esas mikra montaro an l'insulo. Lua maxim alta monto esas ''Blue Mountain Peak'', kun {{formatnum:2256.1}} m di [[altitudo]]. La du maxim longa [[fluvio|fluvii]] dil insulo esas la fluvio ''Rio Minho'' (longa de 92,8 km) e la fluvio ''Black River'' (longa de 53,4 km). Apud ''Black River'' existas la maxim vasta marsh-lando de [[Karibia]], ''Lower Morass''. == Ekonomio == {{PA|Ekonomio di Jamaika}} [[Turismo]] e minado esas la precipua ekonomial agadi dil insulo. Cirkume 1.3 milion turisti vizitas la lando omnayare. == Demografio == [[Arkivo:StreetsofKingston.jpg|thumb|280px|Strado en Kingston.]] Segun statistiki de ''The World Factbook'' por 2023, Jamaika havis {{formatnum:2820982}} habitanti. La maxim multa (92,1%) esas negri, segun statistiki de 2011. Mestici di blanki e negri esas 6,1%, Estal Indiani esas 0,8%, altri 0,4%, e 0.7% ne deklaris.<ref name=CIA>{{extera ligilo|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/jamaica/ |titulo=The World Factbook - "Jamaica"|editero=CIA|vidita ye=18ma di julio 2018|idiomo={{en}}}}</ref> L'oficala linguo di la lando esas [[Angla linguo|Angla]]. La dialekto Jamaikana dil Angla linguo parolesas en familiala situesi. La [[religio]] kun maxim granda nombro di adepti esas diversa branchi [[protestantismo|protestanta]], por 64,8% ek la habitantaro. Cirkume 2,2% esas katoliki, 1,9% esas [[testi di Jehova]], 1,1% esas Rastafariani, 6,5% praktikas altra religii, 21,3% ne havas religio, e 2,3% ne informis (segun statistiki de 2011).<ref name=CIA/> == Kulturo == [[Arkivo:Rastafarian_Man_In_Rasta_Cap.jpg|thumb|280px|Rastafariano* kun lua tipala kap-vesto.]] [[Arkivo:Usain_Bolt_16082009_Berlin.JPG|thumb|280px|left|[[Usain Bolt]], la maxim notora Jamaikan atleto til nun.]] Kun origini dum la yari 1930a, la religiala movado ''Rastafari'' influabas la kulturo Jamaikana de ca epoko til nun. ''Rastafari'' esas [[monoteismo|monoteista]] religio, fondata sur l'Anciena e la Nova Testamenti, nome la Libro di [[Apokalipso]].<ref>{{extera ligilo|titulo=Archived copy |vidita ye=26ma di februaro 2009|url= https://web.archive.org/web/20090519013252/http://homepage.ntlworld.com/davebulow/wow/lyrics_bunny_wailer_-_armageddon.htm}} </ref> Tamen, la granda difero inter ''Rastafari''-ismo e la religii Judala, Kristanala ed Mohamedana esas ke ''Rastafari'' kredas en la divineso dil imperiestro [[Haile Selassie]] de [[Etiopia]]. La muzikala jenri ''[[reggae]]'', ''[[ska]]'', ''rocksteady'', [[dancehall]] ed altri originis en Jamaika. L'insulo ank esis importanta por la developo di ''[[punk rock]]'', tra reggae e ska. [[Bob Marley]], [[Peter Tosh]], [[Lee Perry|Lee "Scratch" Perry]], [[Gregory Isaacs]], [[Shabba Ranks]] ed altra ''reggae''-artisti naskis en l'insulo. Pri [[literaturo]], importanta nomo esis H. G. de Lisser, naskinta en l'urbeto Falmouth, qua skriptis pri la ambiento dil insulo en multa ek lua noveli. Altra importanta nomo esis la jurnalisto e novelisto [[Roger Mais]] (1905-1955). La jurnalisto [[Marlon James]], naskinta en 1970, recevis la Premio ''Man Booker Prize'', pro la novelo ''A Brief History of Seven Killings'' de 2014. La [[cinemo]] Jamaikana developesis pos la yari 1960a. [[Jimmy Cliff]] esis la precipua aktoro di la cinematografuro ''The Harder They Come'', qua helpis dissemar la muzikala jenro ''reggae'' tra la mondo. Pro Britanian influo, la maxim populara [[sporto]] esas [[kriketo]]. Importanta kriketisti, exemple George Headley, Courtney Walsh e [[Michael Anthony Holding]], naskis ibe. Tamen, la maxim multa internaciona sportala sucesi di Jamaikana sportisti eventabas en [[atletismo]],<ref name="jamsports">{{extera ligilo|titulo= Jamaican Sports An Overview|url=http://www.jamaicans.com/culture/sports/cricketjamaica.shtml|editero=My Island Jamaica|vidita ye=11ma di oktobro 2010}}</ref> exemple l'atleti [[Usain Bolt]], [[Yohan Blake]], [[Donald Quarrie]], [[Elaine Thompson]], [[Shelly-Ann Fraser-Pryce]], [[Asafa Powell]], [[Arthur Wint]] (l'unesma Jamaikan atleto qua ganis ora medalio Olimpiala), edc. Jamaika anke produktis multa amatora e profesionala boxisti, inkluzite Mike McCallum, qua ganis arjenta medalii dum [[Tot-Amerika Ludi]] di 1979, e [[Trevor Berbick]], qua ganis bronza medalio dum la Tot-Amerika Ludi di 1975. [[Futbalo]] e kavala-kurado ank esas populara sporti. Jamaika partoprenis la [[Mondala Kupo di Futbalo]] nur unfoye, en 1998. == Referi == {{reflist}} {{Stati en Karibia}} [[Kategorio:Jamaika| ]] 4x9a58qzj1n0a9aotokckv8fwctlxoi 0 8844 1124324 1075925 2026-06-17T17:20:15Z CommonsDelinker 352 Replacing Deerfield_Resort_Photo_D_Ramey_Logan.jpg with [[File:Deerfield_Resort_Photo_Don_Ramey_Logan.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:Special:PermanentLink/1232765674#Mass_rename_requested|]] 1124324 wikitext text/x-wiki {{Urbi | Nomo = Deerfield Beach | Mapo = FLMap-doton-DeerfieldBeach.PNG | Imajo = Deerfield Resort Photo Don Ramey Logan.jpg | TextodilImajo = Warfo che Deerfield Beach. | Shablono_lando = {{USA}} | Tipodisubdividuro = [[Stati di Usa|Stato]] | Regiono2 = [[Florida]] | Latitudo = 26°19′05″N | Longitudo = 80°05′59″W | Altitudo = 4 | Urbestro = William "Bill" Ganz | Surfaco = 42,01 | Habitanti = {{formatnum:86859}}<ref name="2020CensusHabitantaroByRace">{{Extera ligilo|titulo=P2: HISPANIC OR LATINO, AND NOT ... - Census Bureau Table |url=https://data.census.gov/table?q=P2&g=160XX00US1216725&tid=DECENNIALPL2020.P2 |editero=P2 &#124; HISPANIC OR LATINO, AND NOT HISPANIC OR LATINO BY RACE |idiomo={{en}}|editero=U.S. Census Bureau |vidita ye=14ma di junio 2023}}</ref> | Yaro = 2020 | Denseso di habitantaro= 2241.59 | Chefurbo = Tallahassee, Florida{{!}}Tallahassee | Disto = 711,33<ref>https://www.distance-cities.com/distance-tallahassee-fl-to-deerfield-beach-fl</ref> | Horala_zono = -5<br><small>(UTC-4 dum somero)</small> | Reto = {{URL|www.deerfield-beach.com}} }} '''Deerfield Beach''' esas urbo en la komtio Broward, [[Florida]], [[Usa]]. Segun la [[demografiala kontado]] di 2020, ol havis {{formatnum:86859}} habitanti<ref name="2020CensusHabitantaroByRace"/>, kontre {{formatnum:64583}} habitanti en 2000. Lua tota [[surfaco]] esas 42,01 [[quadrata kilometro|km²]], equivalanta a 16,22 [[quadrata milio|mi²]], di qui 38,71 km² (14,95 mi²) esas lando e la cetera esas aquo. == Demografio == Segun la [[demografiala kontado]] di 2000, esis {{formatnum:64583}} homi, {{formatnum:31392}} hemanari, e {{formatnum:16041}} familii qui rezidis en la urbo. La [[denseso di habitantaro]] esis {{formatnum:1856.7}}/km² ({{formatnum:4810.6}}/mi²). Esis {{formatnum:37343}} domi kun mezvalora denseso di {{formatnum:1073.6}}/km² ({{formatnum:2781.6}}/mi²). Segun raso, esis 77.26% Blanki, 16.01% Negri od [[Afrikan-Usani]], 0.17% indijeni Amerikana, 1.39% Aziani, 0.03% Pacifik-insulani, 2.36% de altra rasi, e 2.79% de du o plura rasi, e 8.74% de la habitantaro esis Hispan-Usani o Latin-Amerikani de irga raso. Esis {{formatnum:31392}} hemanari, di qui 16.3% havis pueri od adolecanti evanta min kam 18 yari en la domo, 38.2% esis mariajita e habitis kune; en 9.6% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 48.9% esis ne-familii. En 40.3% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 22.5% habitesis da singla individuo evanta 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso po hemanaro esis 2.02 personi e la mezvalora grandeso po familio esis 2.72 personi. La procento di habitanti segun evo esis: 15.6% sub l'evo di 18, 6.5% de 18 til 24 yari, 28.4% de 25 til 44 yari, 20.2% de 45 til 64 yari, e 29.3% evanta 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 45 yari. Po singla 100 mulieri esis 87.2 viri. Po singla 100 mulieri evanta 18 yari o pluse esis 84.3 viri. La mezvalora revenuo po hemanaro en la urbo esis US$ {{formatnum:34041}}, e la mezvalora revenuo po familio esis US$ {{formatnum:44853}}. La mezvalora revenuo por la viri esis US$ {{formatnum:35154}} kontre US$ {{formatnum:27451}} por la mulieri. La revenuo ''per capita'' por la urbo esis US$ {{formatnum:23296}}. Vivis sub [[povreso-lineo]] 12,5% de la habitantaro e 9,2% de la familii, inkluzite 20,3% ek omna habitanti evanta min kam 18 yari, e 10,2% ek omna habitanti evanta 65 yari o pluse. == Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Urbi en Florida]] m2o7we8jgnqoyv1jym8ftfgls87q2ng 0 8862 1124338 1064996 2026-06-17T19:18:29Z Jmabel 46832 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Fort Lauderdale Florida Photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:Fort Lauderdale Florida Photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232765674#Mass_rename_requested]] 1124338 wikitext text/x-wiki {{Urbi | Nomo = Fort Lauderdale | Flago = Flag of Fort Lauderdale, Florida.svg | Blazono = Seal of Fort Lauderdale, Florida.png | Imajo = Fort Lauderdale Florida Photo Don Ramey Logan.jpg | TextodilImajo = Aeral imajo pri Fort Lauderdale. | Mapo = Map of Florida highlighting Fort Lauderdale.png | Shablono_lando = {{USA}} | Tipodisubdividuro = [[Stati di Usa|Stato]] | Regiono2 = [[Florida]] | Fondita ye = 27ma di marto 1911 | Latitudo = 28°08'09" N | Longitudo = 80°08'31" W | Altitudo = 2 | Surfaco = 94,01 | Habitanti = {{formatnum:182760}} | Yaro = 2020 | Denseso di habitantaro= 2040,21 | Chefurbo = Tallahassee, Florida{{!}}Talahassee | Disto = 732<ref>https://www.rome2rio.com/pt/s/Tallahassee/Fort-Lauderdale</ref> | Urbestro = Dean Trantalis (D) | Horala_zono = -5<br><small>(UTC-4 dum somero)</small> | Reto = https://www.fortlauderdale.gov }} [[Arkivo:Fort Lauderdale Skyline.jpeg|thumb|320px|left|Edifici di Fort Lauderdale.]] '''Fort Lauderdale''', konocata kom la "Venezia di Amerika," esas urbo en la komtio Broward, en [[Florida]], [[Usa]]. Ol surnomizesis "Fort Liquordale" pro sua atmosfero. Segun la [[demografiala kontado]] di 2020, ol havis {{formatnum:182760}} habitanti, kontre {{formatnum:165521}} habitanti en 2010, e {{formatnum:152397}} habitanti en 2000. Lua tota [[surfaco]] esas 94,01 [[quadrata kilometro|km²]], equivalanta a 36,3 [[quadrata milio|mi²]], di qui 89,58 km² o 34,59 mi² esas lando e la cetera esas aquo. Konstruktita en 1838 ed enkorpigita unesmafoye en 1911, Fort Lauderdale nomesis pro serio di fuorti konstruktita dum la duesma milito kontre le Seminole. La fuorti baptesis homajanta mayoro William Lauderdale (1782–1838), fratulo de lietnanto-kolonelo James Lauderdale. == Geografio == [[Arkivo:All clear at Fort Lauderdale Beach - panoramio.jpg|thumb|320px|left|Plajo en Fort Lauderdale.]] La [[reliefo]] di Fort Lauderdale esas plana, adjacanta l'[[Oceano Atlantiko]]. Fore lua rivo konstruktesis de uzita bandaji l'artificala rifo ''Osborne'', qua divenis ekologiala dizastro pro la nilona kordi qui kunligis la bandaji subisis korodo, e kande eventas tempesti ed [[uragano|uragani]], l'ondi jetas li en la plaji. La klimato dil urbo esas [[tropikala klimato|tropikala]] pluvoza (''Af'' segun la [[klimatala klasifikuro da Köppen]]). La mezavalora [[temperaturo|temperaturi]] varias poke dum la yaro. Omnayare, de la 1ma di junio til la 30ma di novembro eventas la [[uragano|uragana sezono]]. L'uragani frapas l'urbo precipue dum septembro ed oktobro. L'[[uragano Katrina]] frapis l'urbo severe en 2005. La mezavalora yarala [[pluvo-quanto]] esas 1579,4 mm, e la maxim pluvoza monato esas junio, kun mezavalore 258,1 mm. == Demografio == Segun la [[demografiala kontado]] di 2000, esis {{formatnum:152397}} homi, {{formatnum:68468}} hemanari, e {{formatnum:33001}} familii qui rezidis en la urbo. La [[denseso di habitantaro]] esis {{formatnum:1854.4}}/km² ({{formatnum:4803.1}}/mi²). Esis {{formatnum:80862}} domi kun mezvalora denseso di 984.0/km² ({{formatnum:2548.5}}/mi²). Segun raso, esis 64.27% Blanki, 28.88% Negri od [[Afrikan-Usani]], 0.23% indijeni Amerikana, 1.03% Aziani, 0.05% Pacifik-insulani, 1.76% de altra rasi, e 3.79% de du o plura rasi, e 9.45% de la habitantaro esis Hispan-Usani o Latin-Amerikani de irga raso. Esis {{formatnum:68468}} hemanari di qui 19.6% havis pueri od adolecanti evanta min kam 18 yari en la domo, 32.2% esis mariajita e habitis kune; en 11.5% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 51.8% esis ne-familii. En 40.3% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 11.7% habitesis da singla individuo evanta 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso po hemanaro esis 2.14 e la mezvalora grandeso po familio esis 2.97 personi. La procento di habitanti segun evo esis: 19.4% evanta min kam 18 yari, 7.7% de 18 til 24 yari, 32.8% de 25 til 44 yari, 24.8% de 45 til 64 yari, e 15.3% evanta 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 39 yari. Po singla 100 mulieri esis 110.0 viri. Po singla 100 mulieri evanta 18 yari o pluse esis 111.1 viri. La mezvalora revenuo po hemanaro en la urbo esis US$ {{formatnum:37887}}, e la mezvalora revenuo po familio esis US$ {{formatnum:46175}}. La mezvalora revenuo por la viri esis US$ {{formatnum:34478}} kontre US$ {{formatnum:27230}} por la mulieri. La revenuo ''per capita'' por la urbo esis US$ {{formatnum:27798}}. Vivis sub [[povreso-lineo]] 17.7% de la habitantaro 13.8% de la familii, inkluzite 29.0% ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, e 11.1% ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse. == Transporto == Existas ferovoyala lineo longa de 114 km, qua trairas Fort Lauderdale e ligas ol a [[Miami]] e [[West Palm Beach, Florida|West Palm Beach]]. == Fratala urbi == {| class="wikitable" style="margin:1em auto;" !Urbo !Lando !Yaro |- |[[Agogo, Ghana]]|| {{GHA}}||2001~<ref name=2001PDF>{{extera ligilo |titulo=2001 Sister City/Sister State Directory |editero=Florida Department of State |url=https://web.archive.org/web/20080627165012/http://internationalaffairs.flgov.com/pdf/sister.pdf }}</ref> |- |[[Belo Horizonte]]||{{BRA}}||2003<ref>{{extera ligilo |titulo=Belo Horizonte, Brazil |editero=Greater Fort Lauderdale Sister Cities International |url=https://web.archive.org/web/20110726081300/http://www.gflsci.org/Belo_Horizonte_Brazil.html }}</ref> |- |[[Cap-Haïtien]]|| {{HTI}}||2003<ref name=ftl2003min>{{extera ligilo|titulo=City Commission Conference Meeting Agenda|publikigita ye=15ma di julio 2003 |editero=City of Fort Lauderdale |url=https://web.archive.org/web/20070809105242/http://ci.ftlaud.fl.us/documents/agenda/2003/071503conf.pdf}}</ref> |- |[[Duisburg]]||{{GER}}||2011<ref>{{extera ligilo|url=https://www.gflsci.org/duisburg-germany/|titulo=Duisburg, Germany|editero=Greater Fort Lauderdale Sister Cities International |vidita ye= 3ma di mayo 2018}}</ref> |- |[[Gold Coast, Queensland]]||{{AUS}}||1980<ref>{{extera ligilo |titulo=Sister Cities|editero=Gold Coast City Council |url=https://web.archive.org/web/20071107041704/http://www.goldcoast.qld.gov.au/t_standard2.aspx?PID=256 }}</ref> |- |[[Haifa]]|| {{ISR}}||2002<ref>{{extera ligilo|url=https://web.archive.org/web/20070927023423/http://www.haifa.muni.il/Cultures/en-US/city/CitySecretary_ForeignAffairs/Twin%2Bcities/FORT%2BLAUDERDALE/ |titulo=Fort Lauderdale, U.S.A.|editero=Haifa City Secretary}}</ref> |- |[[Isla Margarita]]||{{VEN}}||1997<ref>{{Citez jurnalo od edituro|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&s_site=miami&p_multi=MH&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB4D7D700B30E56&p_field_direct-0=document_id&p_perpagini=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |titulo=Keno-Smith Wrangling is nothing new |autoro=Ron Ishoy|publikigita ye=16ma di junio 1997}}</ref> |- |[[Kaohsiung]]||{{TWN}}||2008<ref>{{extera ligilo|url=https://web.archive.org/web/20100217120416/http://english.kscg.gov.tw/en/CP.aspx?s=1168&n=10685&cp=1&w=1 |titulo=Sister Cities |editero=Kaohsiung County Government}}</ref><ref>{{extera ligilo|titulo=Kaohsiung City, Taiwan |editero=Greater For Lauderdale Sister Cities International|url=https://www.gflsci.org/kaohsiung-city-taiwan/|vidita ye=3ma di mayo 2018}}</ref> |- |La Romana|| {{DOM}}||1995<ref name=larom>{{Citez jurnalo od edituro|titulo=A couple beats shy of a healthy heart|editero=The Miami Herald |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?s_site=miami&p_action=search&p_text_direct-0=0EB4D228B634D5C3&p_field_direct-0=document_id |publikigita ye=10ma di julio 1995}}</ref> |- |[[Mar del Plata]]||{{ARG}}||2000<ref>{{Citez jurnalo od edituro|autoro=Jana Soeldner Danger|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&s_site=miami&p_multi=MH&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB72DE5F384A077&p_field_direct-0=DOCument_id&p_perpagini=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |titulo=Fort Lauderdale Hosts a Couple of Vips from Argentine Sister City}}</ref> |- |[[Mataró]]||{{ESP}}||2014<ref>{{extera ligilo|url=https://www.gflsci.org/mataro-spain/|titulo=Mataro, Spain|editero=Greater Fort Lauderdale Sister Cities International|vidita ye=3ma di mayo 2018}}</ref> |- |[[Medellín]]|| {{COL}}||1967<ref>{{extera ligilo|url=https://web.archive.org/web/20120111064327/http://www.gflsci.org/Medellin_Colombia.html |titulo=Medellín, Colombia |vidita ye=12ma di novembro 2011 |autoro=Greater Fort Lauderdale Sister Cities International }}</ref><ref>{{Citez jurnalo od edituro |url=http://www.zrob.com/bwc/articles/article5.html|titulo=Chorus Is Ready To Hit The Road To Colombia |autoro=Steve Sonsky|editero=The Miami Herald|publikigita ye=17ma di oktobro 1979}}</ref> |- |Mugla|| {{TUR}}||1995~<ref name=larom/> |- |[[Panama-urbo]]||{{PAN}}||2001~ |- |Quepos|| {{CRI}}||2003<ref name=ftl2003min/> |- |[[Rimini]]|| {{ITA}}||1985<ref>{{Citez jurnalo od edituro|editero=The Miami Herald|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&s_site=miami&p_multi=MH&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB3626A172021A6&p_field_direct-0=DOCument_id&p_perpagini=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |titulo=Municipal Match Unites Lauderdale With Sister City|autoro= Laura Misch|publikigita ye=17ma di aprilo 1985}}</ref> |- |[[São Sebastião, São Paulo]]<ref name=2004Directory>{{extera ligilo|titulo=Office of International Affairs:Sister Cities|editero=State of Florida|url=https://web.archive.org/web/20040213121642/http://www.dos.state.fl.us/oir/sister/cities.html }}</ref>||{{BRA}}||2001~<ref name=2001PDF/> |- |Sefton, Merseyside|| {{GBR}}||2000<ref>{{extera ligilo|url=https://web.archive.org/web/20160303174835/http://www.sefton.gov.uk/default.aspx?pagini=7529 |titulo=Mons Amis |editero=Sefton Council|vidita ye=16ma di julio 2007}}</ref> |- |[[Venezia]]|| {{ITA}}||2007<ref name=venicefort>{{extera ligilo|url=https://web.archive.org/web/20070928164700/http://www.gflsci.org/sister_cities.html|titulo=Venice, Italy |editero=Greater Fort Lauderdale Sister Cities International}}</ref> |- |[[Montería]]|| {{COL}}||2018 |- |} == Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Urbi en Florida]] t2890f02hoq6bjl49j8zcmpa391gkde 0 10407 1124347 1048362 2026-06-18T00:38:33Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124347 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:2009-0528-Decorah-downtown.jpg|right|thumb|280px|Decorah]] [[Arkivo:2009-0528-Decorah-Vesterheimmuseum.jpg|right|thumb|280px|Muzeo Norvegian-Usana Vesterheim]] '''Decorah''' esas urbo en la komtio Winneshiek, [[Iowa]], [[Usa]]. Segun la [[demografiala kontado]] di 2000, ol havis 8,172 habitanti. ==Historio== Ol fondesis en [[1849]]. Decorah havas multa [[Norvegia]]ni e muzeo Norvegian-Usana. == Geografio == [[Arkivo:IAMap-doton-Decorah.PNG|right|Loko di Decorah, Iowa]] Decorah jacas a {{coor d|43.30|N|91.79|W|}}. Segun l'[[Usana Kontado Ministerio]], l'urbo havas entote 16.7 [[quadrata kilometro|km²]], equivalanta a 6.4 [[quadrata milio|mi²]], di qui 16.6 km² (6.4 mi²) esas lando e 0.1 km² (0.04 mi², o 0.47% de la surfaco totala) esas aquo. == Demografio == Segun la [[demografiala kontado]] di 2000, esis 8,172 homi, 2,819 hemanari, e 1,561 familii qui rezidis en la urbo. La [[denseso di habitantaro]] esis 492.2/km² (1,275.9/mi²). Esis 2,968 domi kun mezvalora denseso di 178.8/km² (463.4/mi²). Segun raso, esis 95.99% Blanki, 1.13% Negri od [[Afrikan-Usani]], 0.10% indijeni Amerikana, 1.60% Aziani, 0.01% Pacifik-insulani, 0.42% de altra rasi, e 0.76% de du o plura rasi, e 1.30% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso. Esis 2,819 hemanari, di qui 22.9% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 46.9% esis mariajita e habitis kune; en 6.6% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 44.6% esis ne-familii. En 37.1% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 18.1% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso po hemanaro esis 2.13 personi e la mezvalora grandeso po familio esis 2.80 personi. La procento di habitanti segun evo esis: 15.0% evante min kam 18 yari, 31.4% de 18 til 24 yari, 17.8% de 25 til 44 yari, 17.0% de 45 til 64 yari, e 18.8% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 30 yari. Po singla 100 mulieri esis 81.6 viri. Po singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 78.5 viri. La mezvalora revenuo po hemanaro en la urbo esis $37,485, e la mezvalora revenuo po familio esis $49,668. La mezvalora revenuo por la viri esis $33,362 kontre $22,399 por la mulieri. La revenuo ''per capita'' por la urbo esis $16,351. Vivis sub la [[povreso-lineo]] 8.0% de la habitantaro e 2.7% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 2.9% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 9.4%, vivis sub la povreso-lineo. == Extera ligili == *[http://www.decorahnewspapers.com Decorahnewspapers.com] *[http://www.decorahnews.com Decorahnews.com] *[https://web.archive.org/web/20060506024008/http://decorah.govoffice.com/ Urbo di Decorah] *[https://web.archive.org/web/20051129015954/http://vesterheim.org/index.php Muzeo Norvegian-Usana Vesterheim] *[http://www.kvikradio.com/ KVIK-FM Radio] *[http://www.kdecradio.com/ KDEC Radio] *[http://www.kfsi.org/ KFSI Radio] [[Kategorio:Urbi en Iowa]] 4pba24zdqdr6rd42g6zuti5frto90v7 0 15069 1124366 1023700 2026-06-18T08:45:16Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124366 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Ta-YuanMap.jpg|thumb|320px|La '''Ta-Yuan''' (en [[Ferghana]]) esis un ek la tri avancita civilizuri di [[Central Azia]] qui existis cirkume [[130 aK]], kun [[Parthia]] e [[Greko-Baktria]], segun [[Han Shu]], la kronikli dil [[Olima Dinastio Han]].]] '''Ta-Yuan''' (&#22823;&#23451;, [[pinyin]]: da&#768;wa&#780;n, Dayuan o Dawan, lit. “Granda Yuan”) esis populo di [[Ferghana]] en [[Central Azia]], qui mencionesis en la Chiniana kronikli ''Shiji'' ed en la Chiniana olima [[Dinastio Han]] historio [[Han Shu]], pos la voyaji di [[Zhang Qian]] en [[130 aK]] e la nombroza ambasadi qui sequis lu pose. Segun ta kronikli, la Ta-Yuan esis urbana habitanti kun Indo-Europan aspekto, qui habitis en muragita urbi e kun "kustumi la sama kam olta di la [[Greko-Baktriani]]", rejio qua regnis [[Baktria]] en la nuna [[Afganistan]]. La Ta-Yuan esis fabrikisti ed amis [[vino]]. La Ta-Yuan probable esis la decendanti di la Greka kolonii establisita da [[Alexandros la Magna]] en [[Ferghana]] en [[329 aK]], e prosperis en la Helena areo di la [[Seleucidi]] e [[Greko-Baktriani]], til li izolesis da la ekmigri di la [[Yueh-Chih]] cirkum [[160 aK]]. Ol anke esas posibla ke la nomo "Yuan" simple esas transliterigo di la vorti "Yona" o "Yavana" uzata en anciena Azia por referar pri Grekiana ("Ioniani"), do la vorto Ta-Yuan (lit. ''Granda Yuan'') signifikus "Granda Ioniani". On skribas la vorto Ta-Yuan <font size="6">大宛</font> en [[Chiniana literi]]. [[Arkivo:HanHorse.jpg|thumb|250px|Kavalo di la Tarda Dinastio Han (1ma - 2ma yarcento aK]] == Extera ligilo == * [https://web.archive.org/web/20151224060915/http://artemis.austincollege.edu/acad/history/jmoore/HanNarrativeHistories.htm Kelka historii ek la naraci di la Han] [[Kategorio:Historio di Chinia]] [[Kategorio:Historio di Grekia]] h4yhglw0wfckg4scapfye43cbeyk8mc 0 17330 1124361 1023873 2026-06-18T04:58:25Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124361 wikitext text/x-wiki {{revizo}} [[Arkivo:Indeltasoldater.jpg|thumb|right|250px|Imajo di Sueda soldati di la "nova" loto-sistemo, uzante uniformi de la yari 1830a.]] La '''loto-sistemo''' di Suedia ([[Sueda linguo|Suede]]: ''indelningsverket'') esis sistemo uzata en [[Suedia]] por havar armeo exercita omnatempe. Ica sistemo divenis uzata cirkum [[1640]], e remplasesis dum la frua 20ma yarcento per la konskripto-sistemo di la [[Armizita Trupi di Suedia]]. Du diferanta loto-sistemo esabis uzata en Suedia; oli esas la '''frua loto-sistemo''' (''äldre indelningsverket'') e la '''nova loto-sistemo''' (''yngre indelningsverket''), la duesma ofte nomizita simple ''la loto-sistemo''. La soldati qui esas parto di ita sistemi esis savata kom ''apartamento soldati'' (''indelta soldater'') pro sua mikra apartamenti o domi donita a li. Komence, "loto-sistemo" esis nur nomo por la sistemo uzata por pagar oficiri, ma pos referis a la tota organizado kreita por furnisar soldati a l'armeo, konocita kom ''det ständiga knekthållet'' ("la permananta hemanaro dil soldato"). == Kreado == Pos l'[[unigo di Suedia]] en [[1523]], l'[[infantrio]] del [[Armeo di Suedia]] formacesis da soltati konskriptita ed inskribita [[mercenario|mercenarii]], qui venis nur dum militi. Kande militi ne existis li esis dispersita pro la l'alta kusto. [[Arkivo:Charles XI of Sweden.jpg|thumb|right|200px|[[Karl la 11ma di Suedia|Karl la 11ma]] introduktis la nuna loto-sistemo.]] == Referi == ;Libri * Braunstein, Christian (2003). ''Sveriges arméförband under 1900-talet.'' Stockholm: Statens Försvarshistoriska Museer. ISBN 91-971584-4-5 * Nelsson, Bertil (1993). ''Från Brunkeberg till Nordanvind: 500 år med svenskt infanteri.'' Stockholm: Probus. ISBN 91-87184-23-0 ;Retala * Högman, Hans (2001). [https://web.archive.org/web/20120415170637/http://www.algonet.se/~hogman/militaria.htm Militaria - Svensk militärhistoria]. * Martinsson, Örjan (2002). [http://www.tacitus.nu/ Tacticus.nu]. * Persson, Mats (1998). [http://www.tfd.chalmers.se/~m95perm/forband/indelning.html The Allotment System]. == Extera ligili == * [https://web.archive.org/web/20131101223336/http://hem.passagen.se/mrwalker/military_b.htm "Indelningsverket" - The Allotment System] - ye la situo di Rolf Ström * [http://www.tfd.chalmers.se/~m95perm/forband/indelning.html Indelningsverket - The Allotment System] - ye la situo di Mats Persson * [https://web.archive.org/web/20051030032826/http://www.algonet.se/~hogman/slsoldat_eng.htm The Allotment System] - ye la situo di Hans Högman [[Kategorio:Historio di Suedia]] hbljapn01e8uzzuaf2up1xkdh61j5p9 0 18020 1124350 1089057 2026-06-18T02:19:19Z Jmabel 46832 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Nebraska grain silo RAAM 2015 by D Ramey Logan.jpg]] → [[File:Nebraska grain silo RAAM 2015 by Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232765674#Mass_rename_requested]] 1124350 wikitext text/x-wiki {{Provinci stati kantoni | OficalaNomo = Nebraska | Flago = Flag of Nebraska.svg | Blazono = Nebraska-StateSeal.svg | Imajo = Scotts bluff national monument.jpg | TextodilImajo = Nacionala monumento Scotts Bluff. | TipoSubdividuro = [[Stati di Usa|Stato]] | Lando = {{USA}} | Chefurbo = [[Lincoln, Nebraska|Lincoln]] | MaximGrandaUrbo = [[Omaha, Nebraska|Omaha]] | TituloGuvernisto = Guvernisto | Guvernisto = Jim Pillen (R) | Surfaco = {{formatnum:200346}} | Habitanti = {{formatnum:1961504}} | Yaro = 2020 | Denseso di habitantaro= 8,86 | Abreviuro = NE | Horo = -6 (UTC-7 che weste)<br><small>(UTC-5/UTC-6 dum somero)</small> | Internet = www.nebraska.gov | TNP = US$ 127,04 miliardi (2019) | Mapo = Nebraska in United States.svg | Oficalalinguo = [[Angla linguo|Angla]] }} '''Nebraska''' esas [[Usa]]na [[Stati di Usa|stato]]. Lu havas kom vicini [[Suda-Dakota]] norde, [[Iowa]] este, [[Missouri]] sud-este, [[Kansas]] sude, [[Kolorado]] sud-weste, e [[Wyoming]] weste. Segun la [[demografiala kontado]] di 2020, ol havis {{formatnum:1961504}} habitanti. Lua tota [[surfaco]] esas {{formatnum:200346}} km². La nomo Nebraska originas de vorto de linguo Otoe ''Ñí Brásge'' o de linguo Omaha ''Ní Btháska'', signifikanta "plana aquo". == Historio == [[Arkivo:Oglala_National_Grassland.jpg|thumb|320px|left|Granda prati aparis pos finir [[glacial-epoko]].]] Dum [[pleistoceno]], inter 2 milioni e 600 mil yari ante nun, glacieri kovris l'esto di Nebraska. L'erodo kreis argilosa e petroza tereni. Gradope, la klimato divenis plu sika, [[prato|prati]] aparis, e riveri komencis formacar la nuna vali. Evidentaji arkeologiala montras ke homala grupi habitis la nuna Nebraska e chasis granda animali plua kam 10 mil yari ante nun. La maxim anciena restaji trovita datizesis de [[supra paleolitiko]] (8 mil til 10 mil yari ante nun), en Hudson-Meng, Lime Creek, Allen e Red Smoke, weste del stato. Ante l'arivo di Europani, la regiono habitesis da diversa tribui, exemple le Arikara, le Pawnee, grupi qui parolis lingui de familio Sioux (Omaha, Missouria, Ponca, Otoe e Lakota), e le Arapaho e le Cheyenne, qui parolis Algonquinana lingui. La nuna Nebraska exploresis unesmafoye da René-Robert Cavelier, sinioro de La Salle, qua revendikis la regiono por [[rejio Francia]] en 1682. En 1714, Etienne de Bourgmont voyajis de la nuna Missouri til la debusheyo di rivero Platte, quan ilu nomizis "rivero Nebraskier". En 1720, Hispana influo en la regiono cesis kande expediciono komandita da Pedro de Villasur atakesis da indijeni Otoe e Pawnee. Villasur e 34 plusa homi de sua kruo mortigesis. Malgre to, en 1754 Franci cedis teritorii weste de [[fluvio Mississippi]] a [[Hispana imperio]], e futura teritorio Nebraska enkorpigesis a [[Nova-Hispania]]. En 1803, Usa kompris [[Louisianne]] de Francia po 15 milion dolari. Dum la sequanta yari, fondesis fuorti Fort Lisa (1812) e Fort Atkinson (1820). En 1827, fondesis [[Bellevue, Nebraska|Bellevue]], l'unesma vilajeto di Nebraska. De 1840 til 1860, treko alonge rivero Platte divenis la precipua ligilo por l'expanso adweste. Tale nomizita ''Pony Express'', qua uzis kavali por transportar korespondi deeste adweste, operacis en ta treko de 1860 til 1861. Ye la [[30ma di mayo]] [[1854]], teritorio Nebraska kreesis tra tale nomizita "Kansas-Nebraska Akto". Lua unesma chef-urbo esis urbo [[Omaha, Nebraska|Omaha]]. [[Arkivo:00DI0943_-_Flickr_-_USDAgov.jpg|thumb|left|320px|Koloniigeri en centrala Nebraska, 1888]] Nebraska divenis Usana stato ye la [[1ma di marto]] [[1867]], 2 yari pos [[Usana interna milito]]. La chef-urbo dil stato transferesis a Lancaster, pose ribaptita [[Lincoln, Nebraska|Lincoln]]. En 1869, ferovoyo ''Union Pacific Railroad'', konstruktita weste de Omaha, inauguris ligilo a Kalifornia. Dum l'yari 1870a e 1880a la habitantaro augmentis e la kultivala frontiero expansesis, malgre sikesi ed ataki da [[lokusto|lokusti]]. Dum la yari 1890a, agrokultivala krizi (inkluzite pro sikesi) e deskontenti stimulis aparo di tale nomizita "populista movado". En 1892, fondesis Partiso Populista en Omaha. Tamen, dum la fino dil 19ma yarcento, populismo remplasesis da progresismo. Dum la komenco dil 20ma yarcento, en 1907, promulgesis lego kontre infantala laboro. L'[[ekonomiala krizego di 1929]] frapis forte Nebraska: la preco di grani e bovi, importanta produkturi de la stato, diminutesis a la duimo, e [[chomeso]] augmentis. De 1930 til 1936, la stato ank afektesis da tale nomizita "Dust Bowl", granda tempesti di [[sablo]] qui formacesis pro [[sikeso]] e forta venti. L'ekonomio dil stato rekuperis su kande adoptesis politiki de [[New Deal]]. La [[duesma mondomilito]] stimulis l'ekonomio dil stato: la produktado di nutrivi augmentis, e fabrikerii di [[municiono|municioni]] instalesis. Fabrikerio Glenn L. Martin Bomber Plant en [[Omaha, Nebraska|Omaha]] fabrikis bombardoavioni [[Boeing B-29 Superfortress]], inkluzite ''Enola Gay'' e ''Bockscar'', qui lansis atomobombi. Pos la milito, Republikani dominacis la politiko dil stato. Guvernisto Norbert Tiemann (1967–1971) aprobis lego qua kreis imposto sur vendi, ed imposto sur revenui, qui remplasis l'imposto sur proprieto. Dum la yari 1970a inauguresis choseo ''Interstate 80'', grandaparte paralele a choseo ''US 30''. Dum la yari 1980a e 1990a, la stato recevis multa Hispan-Usani e Latin-Amerikana enmigranti, qui kontributis por augmentar la prospereso ekonomiala. En 1986, Kay Orr elektesis kom unesma guvernistino dil stato. Dum la yari 1990a, Nebraska divenis granda centro por telekomuniko-industrio. Dum la 21ma yarcento, Nebraska elektabas Republikana politikisti por la guvernerio dil stato e por la senato. Nebraska esas un ek la du stati (l'altro esas [[Maine]]) en qui esas posibla ke membri di elektala kolegio qui votas por prezidanto esez de diferanta partisi, segun votado en distrikti. To eventis dufoye, en 2008 e 2020, kande un ek la distrikti elektis Republikani e l'altro elektis Demokrati. == Geografio == [[Arkivo:National-atlas-nebraska.PNG|thumb|320px|Nebraska, kun sua precipua urbi e chosei.]] [[Arkivo:Nebraska_National_Forest,_Bessey_Ranger_District,_no._1.jpg|thumb|left|320px|Nacionala Foresto di Nebraska]] Nebraska konsistas ek du plana granda regioni: la [[Granda Planaji|granda planaji]] (''Great Plains'') e la regiono ''Dissected Till Plains''. La maxim alta monto dil stato esas ''Panorama Point'', kun 1653 metri di [[altitudo]]. Diversa arei dil stato protektesas en federala rezerveyi e nacionala monumenti, exemple la Nacionala Foresto di Nebraska, kovranta plua kam 574 km², la Nacionala Historiala Treko di Mormona Pioniri, o la Nacionala Historiala Loko ''Chimney Rock''. Existas du precipua [[klimato|klimatala zoni]] en la stato. La klimato humida kontinentala (''Dfa'' segun la [[klimatala klasifikuro da Köppen]]) dominacas la du triimi este del stato este, malgre ke la klimato an la sud-westo di ca regiono povas judikesar kom [[subtropikala klimato]] ''Cfa''. Weste del stato (regiono konocata kom ''Panhandle'', literale "mancho di la padelo") la klimato esas miarida klasifikita kom ''BSk''. Ibe, la peizajo konsistas ek [[stepo]]. La mezavalora temperaturi esas pasable uniforma en tota stato, kun varma someri ed ordinare kolda vintri. Tamen, varma e sika venti ''chinook'' qui venas de [[Rokoza Monti]] afektas moderas la temperaturi weste del stato dum vintro. La mezavalora [[pluvo-quanto]] diminutas de sud-este (800 mm) adweste, che regiono ''Panhandle''. [[Atmosferala humideso]] anke diminutas deeste adweste. [[Nivo|Nivado]] en la tota stato esas kelke uniforma: dum la tota yaro, la maxim multa regioni recevas de 64 til 89 cm di nivo. La maxim alta temperaturo ja enrejistrita en Nebraska esis 48 °C che urbo Minden, ye la 24ma di julio 1936, kontre ke la minima temperaturo enrejistrita esis −44 °C en Camp Clarke, ye la 12ma di februaro 1899. Nebraska jacas an tale nomizita "zono di [[tornado|tornadi]]". Violentoza tempesti e tornadi eventas precipue dum printempo e somero. La precipua riveri dil stato esas [[rivero Missouri|Missouri]], qua partale formacas naturala frontiero kun [[Sudal Dakota]], [[Iowa]] e [[Missouri]], e lua enfluanti Platte, Niobara e Republican. == Ekonomio == [[Arkivo:Union_pacific_center.jpg|thumb|320px|Sideyo di kompanio ''Union Pacific Railroad'' en [[Omaha, Nebraska|Omaha]]]] [[Arkivo:Nebraska grain silo RAAM 2015 by Don Ramey Logan.jpg|left|320px|thumb|Silo por grani en rurala Nebraska.]] La totala interna produkturo di Nebraska en 2019 esis US$ 127,04 miliardi, kontre US$ 89,8 miliardi en 2010. En 2016 la [[laboro-povo]] dil stato konsistis ek {{formatnum:884450}} individui. Historiale, [[chomeso]] en Nebraska esas basa: en oktobro 2021, nur 1,9% de la laboristi esis neemployata<ref>{{extera ligilo|url=https://apnews.com/article/business-nebraska-omaha-8a6f24c649291f57ed132f50bbc90d51 |editero=AP |titulo=Nebraska’s 1.9% unemployment rate the lowest on record in US|idiomo={{en}}|publikigita ye=19ma di novembro 2021}}</ref> La produktado [[agrokultivo|agrokultivala]] e l'edukado di bovi e porki esas multe importanta por l'ekonomio dil stato. Tamen, la diminutado di preci di [[maizo]], [[soyo]] e [[frumento]] afektis la total interna produkturo dil stato dum l'unesma trimestro di 2025. [[Industrio]] ank esas importanta, nome produktado di motori, vehili e sua kompozanti, armi, metalurgiala industrio e produktado di [[etanolo]] uzata kom [[biofuelo]]. Nebraska esas la 2ma maxim granda produktero di biofueli di Usa. La fabrikerio di kompanio ''Kawasaki Motors Manufacturing'' esas la sola produktero di jet-skii* e vehili por tota tereni. Pri terciara sektoro, la precipua agadi esas transporto e [[logistiko]], asekuro-kompanii, financi, informo-teknologio e komerco. La sideyo di ferovoyala kompanio ''Union Pacific Railroad'', qua kontrolas plua kam 51 mil km di ferovoyi en Usa, jacas en [[Omaha, Nebraska|Omaha]]. La maxim granda centro por unigo, klasifiko e manteno di vagoni e lokomotivi de la mondo jacas an urbo North Platte. == Referi == {{reflist}} {{Stati di Usa}} [[Kategorio:Nebraska| ]] qajs8hiosz0wope3jfbufz2a3pt50pa 0 18681 1124364 1114381 2026-06-18T08:03:42Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124364 wikitext text/x-wiki {{Landi | Nomo = Serbia | Lokala_nomo = Република Србија<br />Republika Srbija | Flago = Flag of Serbia.svg | Blazono = Coat of arms of Serbia.svg | Imajo_mapo = Europe location Serbia2.png | Chefurbo = [[Beograd]] | Habitanti_chefurbo = {{formatnum:1670000}}<ref>https://zis.beograd.gov.rs/upload/G_2007E.pdf</ref> ([[2007]]) | Precipua_urbo = [[Beograd]] | Oficala_lingui = [[Serbiana linguo|Serbiana]] | Guvernerio = [[Republiko]] | Nomo_listo_chefo_stato = Listo pri prezidanti di Serbia | Titulo_chefo_stato = Prezidanto | Chefo_di_stato = [[Aleksandar Vučić]] (Александар Вучић) | Nomo_listo_chefo_guverno= Listo pri chefministri di Serbia | Titulo_chefo_guverno = Chefministro | chefo_guverno = [[Đuro Macut]] (Ђуро Мацут) | Surfaco = {{formatnum:88499}}<ref name=kos/> | Rango_surfaco = 113 | Surfaco_aquo = | Habitanti = {{formatnum:6693375}}<ref name=CIA/><ref name=kos>Sen [[Kosovo]]</ref> | Rango_habitanti = 108 | Yaro = 2023 | Denseso di habitantaro = 85,8 | Reto_kodexo = .rs | Nomo_himno = ''Bože pravde'' | Pekunio = [[dinaro di Serbia]] }} '''Serbia''' esas lando an sudal [[Europa]]. Ol havas kom vicini [[Hungaria]] norde, [[Rumania]] e [[Bulgaria]] este, [[Kosovo]] e [[Norda Makedonia]] sude, e [[Montenegro]], [[Bosnia e Herzegovina]] e [[Kroatia]] weste. == Historio == {{PA|Historio di Serbia}} On savas ke la nuna Serbia habitesas de [[Paleolitiko]], cirkume 525.000 til 397.000 yari ante nun, malgre poka restaji trovita, exemple fragmento de [[mandibulo]] trovita en Sićevo.<ref>{{Citez jurnalo od edituro|surnomo=Roksandic|nomo=Mirjana|titulo=A human mandible (BH-1) from the Pleistocene deposits of Mala Balanica cave (Sićevo Gorge, Niš, Serbia)|publikigo=Journal of Human Evolution |publikigita ye=2011|volume=61|issue=2|pagini=186-196|url=https://www.academia.edu/538946|doi=10.1016/j.jhevol.2011.03.003}}</ref> Cirkume 6500 yari ante nun, kulturi Starčevo e Vinča florifis en la nuna urbo [[Beograd]]. [[Arkivo:Felix_Romuliana,_built_in_298_AD_by_Emperor_Galerius,_Dacia_Ripensis,_Serbia_(42905999032).jpg|thumb|left|280px|Koloni de anciena Romana palaco, proxim Gamzigradska Banja.]] [[Roman imperio|Romani]] konquestis la regiono dum l'[[1ma yarcento aK]], e la regiono divenis parto di kelka Romana provinci. Entote 18 Romana imperiestri naskis en la regiono.<ref>[https://web.archive.org/web/20120421114248/http://brendovisrbije.com/vesti/ave-srbijo.html ''Ave, Srbijo'' Aleksandra Krsmanović (en Serbiana)]</ref> Dum la [[11ma yarcento]], Serbia divenis parto de [[Bizancana Imperio|Bizancana]] e [[unesma imperio Bulgara|Bulgara]] imperii. En [[1217]], la lando adoptis la maxim anciena [[konstituco]] de la historio. En [[1386]], [[Otoman imperio|Otomani]] vinkis Serbi en la [[Batalio di Plocknik]], e parto de la regiono okupesis dal Otomani. En la regioni okupita dal Otomani, parto ek la habitantaro koaktesis konvertar su ad [[Islamo]], e multa filiuli de Kristana familii rekrutesis kom janichari, to esis, l'infantrio Otomana. Multa sedicii eventis dum l'okupado, exemple en Banat, de 1594 til 1595. La nordo di Serbia (nun [[Voivodina]]) okupesis dal Otomani erste dum la 16ma yarcento, ma partale cedesis al [[Austrian imperio|Austriani]] en 1699, e komplete en 1718. Serbia nedependanteskis del [[Otoman imperio]] ye la [[13ma di julio]] [[1878]]. De [[1918]] til [[1945]] ol apartenis al [[Rejio Yugoslavia]], e de [[1945]] til [[1991]] ol divenis parto de la [[Republiko Socialista Federala Yugoslavia]]. {{PA|Yugoslavia}} Kande interna militi desintegrigis Yugoslavia de [[1991]] til [[1992]], Serbia restis unionita a [[Montenegro]] en lando qua prezervis la nomo ''Yugoslavia'' til [[2003]]. Ca yaro, lua nomo chanjesis a [[Serbia e Montenegro]]. {{PA|Serbia e Montenegro}} Kun la nedependantesko di [[Montenegro]] en [[2006]], Serbia divenis sola stato. En februaro [[2008]], [[Kosovo]] deklaris nedependo, tamen Serbia e plu kam 100 altra landi ne agnoskis to nemediate. {{PA|Kosovo}} Ye la [[22ma di decembro]] [[2009]] Serbia oficale prizentis sua kandidateso por membreskar [[Europana Uniono]]<ref>{{extera ligilo |url=http://noticias.uol.com.br/midiaglobal/elpais/2009/12/23/ult581u3722.jhtm |titulo=Sérvia bate à porta da Europa dez anos depois da guerra de Kosovo|idiomo={{pt}}|editero=UOL (tradukuro di artiklo de Hispana jurnalo ''El País''}}</ref>. == Politiko == [[Arkivo:Дом_Народне_Скупштине_Србије.jpg|thumb|left|320px|Sideyo di la nacional asemblitaro di Serbia.]] [[Arkivo:Đuro Macut (cropped).jpg|thumb|250px|Chefministrino [[Đuro Macut]].]] Depos la separo di Serbia e [[Montenegro]] en 2006, la guvernerio-formo di Serbia esas [[parlamentala republiko]]. La konstituco de 2006 aprobesis per referovoto populala ye la 30ma di oktobro ca yaro, e remplasis l'antea, de 1990. La [[chefo di stato]] esas la [[prezidanto]], qua elektesas dal populo por kin-yara periodo. La [[chefministro]] esas la [[chefo di guvernerio]], e selektesas dal prezidanto inter la membri del parlamento. La parlamento, o nacional asemblitaro (''Narodna Skupština'') havas unika chambro kun 250 sideyi. Singla quar yari, eventas elekti di lua membri, per direta populala votado. La chefministro povas dissolvar la parlamento e kunvokar anticipa elekti. Omna civitani evanta 18 yari o pluse darfas votar. [[Judiciala povo]] di Serbia havas tri niveli. La maxim alta esas la Supra Korto di Kasaco, pose existas l'Apelo-korti en duesma instanco, e lokala korti por judiciar en unesma instanco. Ank existas specaligata korti, exemple l'Administrala korto, komercala korti (inkluzite la Komercala Apelo-korto en duesma instanco), e delikto-korti, inkluzite la Supra Delikto-korto en duesma instanco. Serbia esas unitara stato, konsistanta ek municipi/urbi, distrikti e du autonoma provinci. En Serbia, exkluzite [[Kosovo]], existas 145 municipi (''opštine'') e 29 urbi (''gradovi''). Ank existas 24 distrikti, separata del urbi/municipi, e [[Beograd]] konsistas ek separata distrikto. La konstituco di Serbia agnoskas l'existo du autonoma provinci: [[Voivodina]] e [[Kosovo]], e ne agnoskas la nedependo Kosovana, judikata kom nelegala. == Geografio == [[Arkivo:Serbia-CIA WFB Map.png|thumb|250px|Serbia, e lua precipua urbi.]] [[Arkivo:Danube_near_Iron_Gate_2006.JPG|thumb|left|320px|Danubio en Đerdap.]] Serbia jacas inter 41° e 47° N. Norde ([[Voivodina]]), lua tereni esas basa, kontre ke sude (sudala Karpati) esas alta. [[Danubio]] esas la precipua fluvio di Serbia. Altra importanta fluvii e riveri esas Granda Morava (longa de 493 km, tote en Serbia) [[rivero Sava|Sava] (longa de 945 km, de qui 206 km en Serbia), e Tisza o Tisa (longa de 1358 km, de qui 168 km en Serbia). La maxim alta monto di la lando esas [[Monto Midzhur]], kun {{formatnum:2169}} metri di [[altitudo]], an la frontiero kun [[Bulgaria]]. Lua [[klimato]] influesas da [[Mediteraneo]] e da [[Eurazia]]. La mezavalora [[temperaturo|temperaturi]] esas 0[[celsius|°C]] dum [[vintro]] e 22°C dum [[somero]]. La minima temperaturo enrejistrita en Servia esis -39,5 °C, ye la 13ma di januaro 1985, kontre ke la maxima temperaturo enrejistrita esis 44,9 °C, ye la 24ma di julio 2007. La [[pluvo-quanto]] esas bone distributata dum la tota yaro. Cirkume 29,1% de Serbiana teritorio kovresas da [[foresto|foresti]].<ref>[http://www.balkans.com/sr/open-news.php?uniquenumber=53766 "Dragin obrazlozio predloge zakona u oblasti poljoprivrede".] Vlada Srbije. 2005</ref>. Nacionala parki kovras cirkums 10% dil teritorio<ref>[https://web.archive.org/web/20080622122642/http://www.poslovnimagazin.biz/magazin/privreda/u-srbiji-do-2010-godine-10-teritorije-nacionalni-parkovi-30-377 "U Srbiji do 2010. godine 10% teritorije nacionalni parkovi".] Poslovni Magazin - Business Surfer</ref> Entote, foresti kovras {{formatnum:2252000}} hektari, de qui 53% protektesas en publika arei, e 47% jacas en privata arei. Kovranta 1,9% de tota teritorio Europana. Foresti de Serbia habitesas da 74% de la speci di uceli, 51% ek la fishi, e 67% de la mamiferi de la kontinento. [[Konifero]] ''Picea omorika'' esas endemika de la vicineso dil monto Tara. == Ekonomio == {{PA|Ekonomio di Serbia}} Dum recenta yari, granda entraprezi, exemple US Steel, Philip Morris, [[Microsoft]], [[FIAT]], [[Coca-Cola]] ed altre kolokis en Serbia<ref>[https://web.archive.org/web/20120419014708/http://www.siepa.gov.rs/site/en/home/2/success_stories/ SIEPA - Success stories]</ref>. == Demografio == [[Arkivo:Serbia_Ethnic_Map_2011.png|thumb|250px|Etniala mapo di Serbia en 2011.]] [[Arkivo:Cathedral_of_Saint_Sava,_Belgrade.jpg|thumb|320px|left|Katedralo di Santa Sava, en [[Beograd]], un ek la maxim granda Ortodoxa katedrali de la mondo.]] Segun statistiki de ''The World Factbook'' por 2023, Serbia havis {{formatnum:6693375}} habitanti, de qui 57,1% esas urbala<ref name=CIA/>. Segun la [[demografiala kontado]] di 2011, la maxim multa (83,3%) esas Serbi. Hungari esas 3,5%, Cigani esas 2,1%, Bosniani esis 2%, e 5,7% apartenis ad altra etnii e 3,4% ne deklaris etnio<ref name=CIA>{{extera ligilo|titulo=Serbia - The World Factbook|idiomo={{en}} |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia/|editero=CIA|vidita ye=23ma di decembro 2023}}</ref>. En 2011, la maxim multa Albani boikotis la demografiala kontado. Ne existas preciza statistiko pri la procento di [[cigano|cigani]] en la habitantaro, ed ordinare kalkulesas ke li reprezentas de 5% til 11% de la habitantaro<ref name=CIA/> L'oficala linguo di la lando esas [[Serbiana linguo|Serbiana]], parolata da 88,1% de la habitantaro. Hungara parolesas da 3,4%, 1,9% parolas Bosniana, Romani parolesas da 1,4%, 3,4% parolis altra lingui, e 1,8% ne informis pri la linguo. En 2011, la maxim multa Albani boikotis la demografiala kontado, pro to ne existas preciza statistiko pri la procento di habitanti qui parolas l'Albaniana. Segun statistiki de 2019, 99% ek la habitanti di Serbia savas lektar e skribar<ref name=CIA/>. Segun la demografiala kontado di 2011, 16,2% havis universitatala diplomo, kontre ke 13,7% ne finis primara studii. Eduko esas obligiva dum la 8 yari de primara skolo. Segun la demografiala kontado di 2011, la [[religio]] kun maxim granda nombro di adepti esas Ortodoxa kristanismo (84,6% de la habitantaro). Katoliki esas 5%, Mohamedani esas 3,1%, Protestanti esas 1%, atei esas 1,1%, 0,8% praktikis altra religii, e 4,5% ne informis pri religio. La maxim granda urbo esas [[Beograd]]. Altra importanta urbo esas [[Novi Sad]] e [[Niš]]. == Kulturo == [[Arkivo:PajaJovanovic.jpg|thumb|250px|[[Paja Jovanović]].]] Serbia havas multa monumenti del epoki Romana e [[Bizancana Imperio|Bizancana]], nome en Sirmium, Gamzigrad, e Justiniana Prima. Lua monumenti de [[Mezepoko]] esas precipue [[kirko|kirki]] e monakeyi. Existas 5 monumenti qui deklaresis Mondala Patrimonio di la Homaro da [[UNESKO]]: mezepokala chef-urbo [[Stari Ras]] e la monakeyo Sopoćani, en Kosovo]]; monakeyo Studenica, distanta 39 km del urbo [[Kraljevo]]; komplexo Gamzigrad–Felix Romuliana, del epoko [[Romana imperio|Romana]]; mezepokala tombeyi en Stećci; e minacita monakeyi Visoki Dečani, Nia Damo de Ljeviš, Gračanica, e patriarkala monakeyo di Peć, omni ek li en Kosovo. Dum Turka okupado, Serbiana [[arto]] preske desaparis, ecepte por Serbian artisti qui vivis en regioni sub [[Habsburgo|Habsburga]] dominaco. Dum la fino di la [[18ma yarcento]] Serbian arto montris kelka influi de [[baroko]], e dum la [[19ma yarcento]] ol influesis de [[romantikismo]] e realismo. Dum la [[20ma yarcento]], la maxim importanta piktisti esis [[Paja Jovanović]], [[Milan Konjović]], [[Marko Čelebonović]], [[Petar Lubarda]], [[Uroš Predić]], Milo Milunović, [[Vladimir Veličković]], Mića Popović, Sava Šumanović e [[Milena Pavlović-Barili]]. [[Arkivo:Isidora_Sekulić_1996_Yugoslavia_stamp.jpg|thumb|250px|left|[[Isidora Sekulić]]]] Pri [[literaturo]], dum la [[20ma yarcento]] la maxim importanta skriptisti di [[prozo]] esis [[Isidora Sekulić]], [[Miloš Crnjanski]], [[Ivo Andrić]], [[Branko Ćopić]], [[Meša Selimović]], [[Borislav Pekić]], [[Dobrica Ćosić]], Danilo Kiš, [[Aleksandar Tišma]] e [[Milorad Pavić]]. [[Stevan Mokranjac]] judikesas kom kreinto di la moderna muziko Serbiana. [[Petar Konjović]], [[Stevan Hristić]] e [[Miloje Milojević]] modernigis romantika muziko samatempe kam mantenis l'expresado nacionala. Nun existas tri opero-domi en Serbia: l'Opero-domo di la Nacionala Teatro e l'Opero ''Madlenianum'', ambe en [[Beograd]], e l'Opero de la Nacionala Teatro di Serbia, en [[Novi Sad]]. Nun, multa artisti sucesas per la moderna [[pop-muziko]] e la tale nomizita ''turbo-folk'' (qua mixas elementi de ''pop'' e ''dance''-muziko kun lokala folklorala muziko), exemple [[Aca Lukas]], [[Seka Aleksić]], [[Jelena Karleuša]], [[Dara Bubamara]], [[Maya Berović]], [[Sandra Afrika]], ed altri. [[Arkivo:Srpsko_Narodno_pozoriste_Serbian_National_Theatre_02.jpg|thumb|320px|La nuna sideyo di Nacionala Teatro di Serbia.]] La teatrala tradiciono di Serbia komencis en 1861, kande inauguresis la maxim anciena [[teatro]] di la lando, la Nacionala Teatro di Serbia, en [[Novi Sad]]. Dum la fino dil 19ma yarcento, komencis prizentesar ibe spektakli di [[opero]], qui divenis permananta pos 1947. En 1868 inauguresis la Nacionala Teatro di Beograd. La Nacionala Teatro-festivalo di Beograd, qua eventis unesmafoye en 1967, esas un ek la maxim anciena festivali pri teatro de la mondo. Yen exempli pri dramatifisti Serbiana: [[Branislav Nušić]], [[Milovan Glišić]], Massuka Živojinović, [[Dušan Kovačević]] e [[Borislav Pekić]]. L'unesma cinematografuro de Serbia, ed anke de [[Balkani]], ''Život i dela besmrtnog vožda Karađorđa'' ("La vivo ed agi de la nemortiva chefo Karađorđe") enrejistresis en 1896. Ol naracas la biografio di [[Karađorđe]], chefo di revolucionala movado pri la nedependo di Serbia dum la komenco dil 19ma yarcento. Nun, la [[cinemo]] Serbiana esas un ek la maxim produktiva de Europa, e subsidiesas dal guvernerio. En 2019, 26 cinematografuri produktesis en Serbia, di qui 14 esis lokala produkturi. Un ek la maxim konocata filmifisti de la lando esas [[Emir Kusturica]], qua dufoye ganis l'Ora Palmo (''Palme d'Or'') de la [[Film-festo di Cannes]], en 1985 ed itere en 1995. == Sporto == [[Arkivo:Ser-Swi_(7).jpg|thumb|320px|Serbiana futbalo-esquado dum la [[Mondala Kupo di Futbalo 2018]].]] [[Arkivo:2023_FIBA_Basketball_World_Cup_Serbia_vs_Canada_9-50.jpg|thumb|left|320px|Basketbalo-esquado Serbiana en 2023.]] La maxim populara [[Sporto|sporti]] en Serbia esas precipue kolektiva sporti, exemple [[futbalo]], [[basketbalo]] e [[voleibalo]]. [[Futbalala Asociuro di Serbia]] (''Fudbalski savez Srbije'', Фудбалски савез Србије) fondesis en 1919, e havas {{formatnum:146845}} futbalisti enrejistrita. Futbalo esas la maxim populara sporto di la lando. [[Dragan Džajić]] agnoskesis kom "la maxim bona Serbiana futbalisto de la historio". La nacionala virala [[basketbalo]]-esquado di Serbia ganis du ora medalii (1998 e 2002) en modala championkonkursi, ed anke du arjenta medalii, en 2014 e 2023. La femina esquado ganis dufoye - en 2015 ed en 2021 - l'Europana Championkonkurso pri Basketbalo, e bronza medalio dum l'[[Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro, 2016]]. La maskula nacional-esquado pri [[voleibalo]] di Serbia ganis ora medalio dum l'[[Olimpiala Ludi en Sydney, 2000]], arjenta e bronza medalii dum Mondala Championkonkursi pri Voleibalo, e du ora e tri bronza medalii dum Europana Championkonkursi. La femina voleibalo-esquado ganis la Mondala Championkonkurso pri Voleibalo por Mulieri en 2018, esis trifoye vinkinto di Europana Championkonkurso, e l'arjenta medalio dum l'[[Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro, 2016]]. [[Arkivo:Novak_Djokovic_(26858222505).jpg|thumb|320px|[[Novak Djokovic]]]] Recente, anke [[teniso]] populareskis. Ye la [[6ma di oktobro]] [[2008]] Serbiana tenisistino [[Jelena Janković]] rangizesis unesma del mondo. Pri maskula tenisisti, un ek la maxim konocata nomi esas [[Novak Djokovic]], qua nun rangizesas unesma del mondo. == Referi == {{reflist}} {{Yugoslavia}} {{EU-stati}} [[Kategorio:Serbia|*]] 5kvcpa27j9fcbzeradw6qi5f8ttbw25 0 19164 1124340 1088006 2026-06-17T19:30:34Z Idisto 28999 /* Historio */ 1124340 wikitext text/x-wiki {{Urbi | Flago= Flag of Kyiv Kurovskyi.svg | Blazono= COA of Kyiv Kurovskyi.svg | Imajo = Collage_of_Kiev.png | TextodilImajo = Kelk imaji pri Kiyiv. | Mapo = Map of Ukraine political simple city Kiew.png | Shablono_lando= {{UKR}} | Regiono= [[Provinco Kiyiv]] | Tipodisubdividuro = | Regiono2 = | Fondita ye = [[482]] | Fondita da = | Urbestro= Vitali Klitschko | Latitudo= 50°27'00" N | Longitudo= 30°31'24" E | Altitudo= 179 | Surfaco= 839 | Habitanti = {{formatnum:2952301}} | Yaro= 2021 | Denseso di habitantaro = 3299 | Horala_zono = +2<br><small>(UTC+3 dum la somero)</small> | Reto= www.kmr.gov.ua/ }} [[Arkivo:Steet scene in Kiev.jpg|thumb|320px|left|Strado en Kiyiv.]] '''Kiyiv''' esas chef-urbo e maxim populoza urbo di [[Ukraina]], e la 7ma maxim populoza di [[Europa]]. Ol havis {{formatnum:2952301}} habitanti<ref>{{Extera ligilo|url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |titulo=Чисельність наявного населення України - на 1 січня{{!}}Number of Present Population of Ukraine, as of January 1|vidita ye=31ma di mayo 2023}}</ref> en 2021. Lua tota [[surfaco]] esas 839 km². L'urbo esas importanta centro industriala, ciencala, edukala e kulturala de Estal Europa. Importanta industrii di alta teknologio, skoli e historiala monumenti jacas ibe. L'[[Universitato]] Nacionala di Kiyiv ''Taras Shevchenko'', o simple "Universitato di Kiyiv" fondesis en 1834, e judikesas kom la maxim prestijosa de Ukraina. On dicas ke lua nomo devenas del nomo di un ek lua fondinti, Kyi. Ol esas un ek la maxim anciena urbi de Europa, e dum lua historio, ol vivis epoki di prospereso e dekado. Lua skribita historio komencas kun la naraco di lua destrukto dum Mongola invado, en [[1240]]. Dum la sequanta yarcenti l'urbo esis provincala chef-urbo kontrolita da povoza vicini: [[Grandadukio Lituania]], komunitato [[Polonia-Lituania]], [[Grandadukio Moskva]], [[Rusa imperio]], e fine [[Sovietia]]. == Historio == Quale montras arkeologiala restaji, Kiyiv e lua vicineso ja habitesis dum [[paleolitiko]] ([[petr-epoko]]). Dum la [[bronz-epoko]] la populo qua habitis la regiono apartenis a la nomizita "kulturo ''Cucuteni-Trypillia''". Populi qui habitis la regiono dum [[fer-epoko]] praktikis [[agrokultivo]] e komercis kun populo Skita e kun tribui qui habitis apud [[Nigra maro]]. Segun legendo, [[Santa Andreas]] anuncis dum la yari [[60]] o [[70]] pos Kristo la futura lokizo di granda urbo ube nun jacas Kiyiv. Segun altra legendo, l'urbo fondesis cirkume la 5ma yarcento da 3 fratuli, Kyi, Shchek and Khoryv, e lia fratino Lybid. La nomo "Kiyiv" signifikus "apartenanta a Kyi". La frati esis estala Slavi, e la fondo dil urbo eventis dum la yaro 482, segun la sama legendo. Historiisti kredas ke kolonieto ja existis en la regiono dum la 6ma yarcento. Segun la historiisto Julius Brutzkus, l'urbo fondesis dal populo Khazar o dal Hungari. Brutzkus afirmas ke Kyiv esas Turka nomo: ''Küi'' signifikus "fluviala rivo" ed ''ev'' signifikus "kolonieto".<ref>{{Cite journal |last=Brutzkus |first=Julius |title=The Khazar Origin of Ancient Kiev |journal=The Slavonic and East European Review |year=1944 |volume=22 |pages=108-124}}</ref> Dum la 8ma e la 9ma yarcenti, Kyiv esis avanposteno dil [[imperio Khazar]]. Tamen, la tradicionala treko komercala uzita da Vikingi ("Varangani") por komercar kun la Greki trairis la urbo, e dum la fino di la 9ma o komenco di la 10ma yarcento, tradicionala Varangana familio komencis administrar ol. En [[1240]] Kiyiv destruktesis komplete dum la [[Mongola imperio|Mongola]] invado di [[Rus']], komandita da [[Batu Khan]]. Ca evento afektis profunde l'estal Slava civilizuro. Lor l'invado, Kiyiv havis plu kam 100 mil habitanti ed esis un ek la maxim granda urbi de la mondo. En [[1320]], [[Lituania]]n armeo komandita dal grandaduko [[Gediminas]] vinkis la princo Stanislav de Kiyiv che la batalio dil fluvio Irpen e konquestis l'urbo. En 1324-1325 le Tatar revanchis, e malgre Kiyiv guvernesis da Lituaniana princo, ol mustis pagar tributi al [[Ora Hordo]]. [[Arkivo:Kyev_Zakrvsky_map_03.png|thumb|320px|left|Kiyiv, de 1400 til 1600.]] En 1362 o 1363, pos la batalio di la Blua Aqui (Ukrainane: ''Bytva na Synikh Vodakh'') la grandaduko [[Algirdas]] de Lituania konquestis la princio di Kiyiv e vicina regioni, qui divenis parto dil [[Grandadukio Lituania]].<ref>{{Citez jurnalo od edituro‎|autoro= Jones, Michael|publikigita ye=2000|titulo=The New Cambridge Medieval History, Volume 6, c.1300-c.1415|editero=Cambridge University Press|ISBN=978-0-521-36290-0}}</ref> En 1482, le Tatar de Krimea spoliis e brulis granda parti dil urbo.<ref>{{Extera ligilo|autoro= Jerzy Lukowski, W. H. Zawadzki |publikigita ye=2006 |url=https://books.google.com/books?id=HMylRh-wHWEC |titulo=A concise history of Poland|editero=Cambridge University Press|pagini=53|ISBN=0-521-61857-6}}</ref> Kande [[Polonia-Lituania]] kreesis en 1569, la regioni di Ukraina kontrolita da Lituania ([[Podolia]], [[Volinia]] e [[Podlachia]]) transferesis de la [[Grandadukio Lituania]] a la [[Rejio Polonia]], e l'urbo divenis parto de la gubernio di Kiyiv (Polone: ''Województwo kijowskie''). En 1654 l'urbo okupesis da Rusa trupi, ed pos 1667 ol divenis parto de la Cario di Rusia. Nulu ek la pakti inter Polonia e Rusia pri Kiyiv ratifikesis. Dum [[Rusa imperio]], Kiyiv esis precipue pilgrimo-centro por Kristani ortodoxa e nasko-loko di multa importanta personi del imperio. Tamen, ol divenis importanta komercala urbo erste dum la 19ma yarcento. En 1834, Rusa guvernerio inauguris l'[[Universitato]] Santa Vladimir, nun Universitato Taras Shevchenko. Dum la yari 1840a, [[Mikola Kostomarov]] (Ruse ''Nikolay Kostomarov'') fondis la sekreta Frataro di Santa Cirilius e Santa Metodius, qua defensis ideo pri unigo di libera populi Slava, e ke Ukrainani esis populo separata de Rusi, ne subordinata a la Rusi. Rusa autoritatozi rapide supresis ca frateso, e komencis "Rusigo"-procedo en Ukraina, tra stimulo a migrado di Rusi a la regiono. [[Arkivo:Lva Tolstogo old.jpg|thumb|320px|Kiyiv, cirkume 1900.]] Kiyiv prosperis dum la fino dil [[19ma yarcento]], divenis la 3ma maxim populoza urbo dil imperio, ed importanta centro por transporti ed industrio. En 1900, ol ja havis cirkume 250 mil habitanti. Pos la [[Rusa revoluciono di oktobro 1917]], Kiyiv divenis chef-urbo dil Popul-Republiko Ukraina, e subisis l'efekti di multa konflikti: l'okupo dal Germani de la [[2ma di marto]] [[1918]] til novembro sam yaro, dum l'[[unesma mondomilito]]; la konflikti di Rusa interna milito de 1917 til 1922; e la [[milito Polonia-Sovietia]] de 1919 til 1921. Dum la lasta tri monati di 1919, l'urbo okupesis da [[Blanka Armeo]]. L'urbo subisis 16 okupi de la fino di 1918 til 1920. [[Arkivo:Бульвар_Шевченка_38-40_(1937).jpg|thumb|320px|left|Kiyiv en 1937]] De 1921 til 1991 Kiyiv apartenis a la [[Republiko Socialista Sovietiana Ukraina]], un ek la fondinta republiki di [[Sovietia]]. Dum la [[yari 1920a]] l'industrio rapide expansesis. De 1932 til 1933 granda [[famino]] devastis parto ek lua habitantaro. En 1934 ol divenis chef-urbo di Sovietiana Ukraina. [[Arkivo:Ginzburg destroyed.jpg|thumb|320px|Bombardita quarteri en Kiyiv, 1944.]] Germani okupis Kiyiv ye la 19ma di septembro 1941 dum la [[duesma mondomilito]], e mortigis o kaptis cirkume 600 mil soldati Sovietiana. De la kaptiti, la maxim multa ne transvivis. Pos ke Germani kaptis l'urbo, grupo di oficisti de NKVD dinamitagis la maxim multa edifici de Khreshchatyk, la precipua strado dil urbo, ube multa edifici okupesis dal Germani. Germani akuzis lokala [[judo|judi]] e kaptis cirkume 34 mil ek li, qui sendesis a la ravino Babi Yar e masakresis ye la 30ma di septembro 1941. On kalkulas ke plu kam 100 mil personi sendesis a Babi Yar e mortigesis til la fino di la milito. Pos la milito, l'urbo rekuperis su, ed itere divenis la 3ma maxim granda urbo de Sovietia. En 1986, 100 km norde del urbo, eventis tale nomizita [[katastrofo di Chornobil]], kande radioaktiva materii eskapis del atomala elektriferio Chornobil, pos explozo. Tamen, pro ke la venti suflas desude adnorde, la radioaktiveso ne kontaminis ol. Dum la krulo di Sovietia, Ukrainana parlamento deklaris Ukraina nedependanta de Sovietia ye la 24ma di agosto 1991. De 2004 til 2005, dum tale nomizita "oranjea revoluciono", eventis la maxim granda demonstri pos la fino di Sovietia. De novembro 2013 til februaro 2014 eventis granda protesti en la placo ''[[Placo di Nedependanteso (Kiyiv)|Maydan Nezalezhnosti]]'' ("placo di la nedependanteso") kontre Ukrainana guvernerio, pos ke ol decidis ne signatar asocio-kontrato kun l'[[Europana Uniono]]. == Geografio == [[Arkivo:Kyiv,_Ukraine_ESA22370890_(cropped).jpeg|thumb|220px|Satelital imajo pri Kiyiv e [[Fluvio Dnepr|Dnepr]].]] [[Arkivo:View_to_Kiev.jpg|thumb|320px|left|Estala rivo di [[fluvio Dnepr]].]] La [[reliefo]] di Kiyiv esas kolinoza weste del [[fluvio Dnepr]], qua fluas tra ol norde til sude. Este del Dnepr, la tereni esas basa e plana. Existas kelka insuli en la fluvio. Multa arei an l'estala rivo di Dnepr, nomizita ''Livyi bereh'' ("estala rivo") drenesis e kovresis per [[sablo]], e protektesas per digi. La klimato dil urbo esas humida kontinentala (''Dfb'' segun la [[klimatala klasifikuro da Köppen]]). Maxim varma monati esas junio, julio ed agosto, kun mezavalora temperaturi de 13,8°C til 24,8°C. La maxim kolda monati esas decembro, januaro e februaro, kun mezavalora temperaturi de -4,6°C til -1,1°C. [[Nivo|Nivas]] ordinare de la duimo di novembro til la fino di marto, kontre ke l'epoko sen [[pruino]] duras dum cirkume 180 dii omnayare. La maxim kolda [[temperaturo]] mezurita en Kiyiv esis −32.9 °C, la yaro 1951. La mezavalora yarala [[pluvo-quanto]] esas 621 mm, e la maxim pluvoza monato esas junio, kun mezavalore 82 mm. {{panoramo|Panorama_of_Podil.jpg|1000px|<center>Panoramo pri Podil, un ek la centrala quarteri di Kiyiv.</center>}} == Transporto == [[Arkivo:Pozniaky_metro_station_Kiev_2011_02.jpg|thumb|280px|Metroala staciono ''Pozniaky''.]] [[Arkivo:17-07-02-Maidan_Nezalezhnosti_RR74409.jpg|thumb|280px|left|Elektral autobuso e taxio che strado ''Maidan Nezalezhnosti''.]] Kiyiv havas linei di [[metroo]], sistemo di autobusi e mikr-autobusi, elektral autobusi, tramveturi, [[taxio|taxii]], [[funikularo|funikulari]] e sistemo di urbala treni che surfaco. Lua metroo havas entote 66,1 kilometri en 3 linei, kun 51 stacioni. Ol inauguresis ye la 6ma di novembro 1960 e nun transportas cirkume 1,4 milion veheri omnadie. Transporto per metroo reprezentas 38% ek la publika transporto del urbo. L'unesma projeto pri [[tramveturo|tramveturala]] transporto facesis en 1886, ed inauguresis en 1891. En 1892 ol komencis uzar elektrala vehili. Nun existas 23 tramveturo-linei en la urbo kovranta 139,9 kilometri. Ca sistemo gradope remplasabas da linei di eletral autobusi. La [[funikularo]] dil urbo konstruktesis de 1902 til 1905 e konektas du niveli dil urbo, trairanta la kolino di Santa Vladimir. Omna sistemi di publika transporti di Kiyiv, ecepte kelka mikr-autobusi, administresas dal publika kompanio ''Kiyivpastrans''. La preco dil bilieti uzata en publika transporto regulesas dal guvernerio dil urbo, e la tarifi esas plu chipa kam en westala urbi. La sistemo di [[taxio|taxii]] di Kiyiv duras kreskar, tamen ol ne regulesas. Quale en altra urbi Europana, la sistemo UBER, uzanta privata vehili, ank existas en Kiyiv. === Quale arivar en Kiyiv === [[Arkivo:Автодорога_Київ_—_Одеса,_с._Віта-Поштова_003.jpg|thumb|320px|Choseo E95 proxim Kiyiv.]] [[Arkivo:Aerial_of_KBP.jpeg|thumb|left|320px|Aeroportuo Boryspil.]] Du aeroportui servas Kiyiv: l'[[aeroportuo]] Boryspil distas 29 km este del urbo, ed esas la maxim grand aeroportuo di Ukraina. Cirkume 65% ek l'aerala transporto di personi en la lando facesas per Boryspil, inkluzite la maxim multa internaciona flugi. Segun statistiki de 2019, Boryspil uzesis da {{formatnum:15260300}} veheri. L'aeroportuo Zhuliany distas 7 km sud-weste de la centro di Kiyiv, e transportis {{formatnum:2617900}} veheri en 2019. L'aeroportuo Hostomel, jacanta en vicina urbo, uzesas nur por transportar vari, esanta la bazo por l'aviono [[Antonov An-225]]. Esas posibla arivar e departar de Kiyiv per l'Europana chosei E40, E75, E95 ed E373. La choseo E40 trairas Ukraina, liganta la frontiero kun Rusia este, a [[Calais]], [[Francia]], weste. La choseo E95 ligas [[Sankt-Peterburg]], en [[Rusia]] a la portuala urbo [[Odesa]] e, de ibe, a Merzifon, en [[Turkia]]. En Kiyiv existas 8 ponti super la [[fluvio Dnepr]]. [[Ferovoyo|Ferovoyi]] kun 1520 mm-a rod-eskarto ligas Kiyiv a vicina urbi, ad altra Ukrainana urbi, ed anke a [[Rusia]], [[Bielorusia]], [[Azerbaijan]], [[Estonia]] e [[Moldova]]. De la staciono Kiyiv-Pasazhyrskyi anke departas treni qui ligas ol a [[București]], [[Košice]] (en [[Slovakia]]), [[Warszawa]] e [[Wien]], tamen on bezonas kambiar di treno en frontierala stacioni, nam ca landi uzas 1435 mm-a rot-eskarto. Pri fluviala transporto, la portuo dil urbo antee uzesis por transportar pasajeri, ma nun uzesas nur por transportar vari e por turistala bateli. {{Panoramo|2017 - banner - Київ - Поштова площа та Поділ.jpg|1000px|<center>Panoramo pri Kiyiv dum sunokusho.</center>}} ==Sporto== [[Arkivo:Kyiv_NSC_Olimpiyskyi_7.jpg|thumb|320px|Futbalo-stadio Olimpiiskyi.]] [[Arkivo:Sokil Kyiv vs Khimvolokno Game 2.jpg|thumb|left|320px|Ludisti de Sokil Kiyiv (blue).]] Kiyiv havas multa amatora e profesionala [[futbalo]]-klubi, inkluzite Dynamo Kiyiv, Arsenal Kiyiv e FC Obolon Kiyiv. [[FC Dynamo Kiyiv]] esas ma maxim sucesoza ek li, e dum lua historio ol ganis 13 foyi la championkonkurso Sovietiana, e 16 foyi l'Ukrainana championkonkurso pri [[futbalo]]. Pri altra sporti ultre futbalo, l'urbo gastigas la klubo Sokil Kiyiv pri [[hokeo sur glacio|hokeo* sur glacio]], e la [[basketbalo]]-klubo BC Budivelnyk, ambe multe sucesoza en lia rispektiva sportala ligi. Dum l'[[Olimpiala Ludi en Moskva, 1980]], Kiyiv gastigis kelka preliminara ed un ek l'eliminanta futbalo-partii en lua Olimpiala stadio, qua rikonstruktesis por l'evento. Depos la 1ma di decembro 2008 ca statio itere rikonstruktesis por satisfacar la normi por gastigar la Championkonkurso Euro 2012. == Turismo == [[Arkivo:Cathedral Of St Sophia (234807753).jpeg|thumb|320px|Katedralo di Santa Sofia.]] [[Arkivo:St. Michael's Golden-Domed Monastery, 2009.jpg|thumb|left|320px|Monakeyo di Santa Mikail]] Inter la precipua turistala atraktivi di Kiyiv esas lua kirki, exemple la katedralo di Santa Sofia, de 1037,<ref>{{Extera ligilo|editero=Trip Advisor|url=https://www.tripadvisor.com.br/Tourism-g294474-Kyiv_Kiev-Vacations.html |titulo=Explore Kiev|idiomo={{pt}}|vidita ye=25ma di aprilo 2021}}</ref> e la monakeyo ''Kiyiv-Pechersk Lavra'', de 1051, ambe havanta oratra kupoli, e judikata kom "Mondala Patrimonio di la Homaro" segun l'[[UNESKO]]. Sub la monakeyo ''Kiyiv-Pechersk Lavra'' existas [[katakombo|katakombi]], ube esas sepultata plu kam 100 personi, kelk ek li judikata kom santi dal Ortodoxa eklezio. La nuna monakeyo di Santa Mikail esas kopiuro, inaugurita en 1999, de anciena katedralo qua komencis konstruktesar dum la 12ma yarcento e kompleteskis dum la 18ma yarcento. Dum [[Sovietia]]n epoko, ol destruktesis.<ref>{{Extera ligilo|editero=Lonely Planet|titulo=St Michael's Golden-Domed Monastery|url=https://www.lonelyplanet.com/ukraine/kyiv/attractions/st-michaels-golden-domed-monastery/a/poi-sig/421363/360928 |vidita ye=25ma di aprilo 2021|idiomo={{en}}}}</ref> En la kloshoturmo dil monakeyo, qua anke havas oratra kupoli, existas [[muzeo]] qua explikas lua historio. La stilo del internajo dil monakeyo esas Bizancana, kontre ke lua exterajo esas en Baroka Ukrainana arkitekturo. [[Arkivo:Печерський ландшафтний парк - 02 - вид на Батьківщину-Мати.jpg|thumb|320px|Monumento a la Matro Patrio.]] [[Arkivo:Комплекс_Українського_державного_музею_Великої_Вітчизняної_війни_12.jpg|thumb|left|320px|Tanki en la Nacionala Muzeo pri Historio di Ukraina dum la Duesma Mondomilito.]] La monumentala 62-metra [[statuo]] "Matro Patrio" (''Batkivshchýna-Máty'') konstruktesis per [[stalo]] super 40-metra piedestalo ed inauguresis ye la 9ma di mayo 1981, por memorigar plu kam 11.600 soldati e 200 laboristi qui recevis la titulo "heroo di Sovietia" dum la [[duesma mondomilito]]. La statuo di la Matro Patrio esas parto de la Nacionala Muzeo pri Historio di Ukraina dum la Duesma Mondomilito (''Музей історії України у Другій світовій війні'') qua ank inauguresis ye la 9ma di mayo 1981. La muzeo kovras 10 hektari e gastigas milital equipuri uzita da Sovietia dum la duesma mondomilito, e skulti qui reprezentas Germana invado en 1941, l'okupo dil urbo dal Naziisti, la rezisto di la partizani, e la batalio dil Dieper, eventinta en 1943. ;Altra muzei * Muzeo pri Aviacado: gastigas Sovietian avioni, exemple Antonov An-2, Tupolev Tu-104, Il-62, Il-76 ed Il-82. La muzeo jacas interne l'anciena aeroportuo Zhulyany. * Muzeo Chornobil: ol gastigas objekti qui memorigas la konsequi di la [[katastrofo di Chornobil]]. * La Nacionala Muzeo pri Arto di Ukraina: establisita en 1899, ol gastigas pikturi e skulturi de la 12ma yarcento til nun, nome de artisti de Baroka epoko. [[Arkivo:Экспонаты Национального научно-природоведческого музея НАН Украины. Фото 4.jpg|thumb|320px|Muzeo pri zoologio.]] * La Nacionala Muzeo pri Naturala Histori de la Nacional Akademio pri Cienco di Ukraina kontenas 5 muzei: pri geologio, pri paleontologio, pri zoologio, pri botaniko e pri arkeologio. Ol inauguresis en 1966. * La Muzeo pri Arti Ocidentala ed Orientala prezervas, inter altri, ceramikaji de la 9ma yarcento e glezita kareli de la 14ma til la 17ma yarcenti, bronza objekti e broduri. ==Kiyiv ed Ido== En Kiyiv esis lokala aktiva Ido-grupo qua nomesis ''Amikeso''. La chefo di la klubo esis l'instruktisto [[Boris Konstantinovich Aaronov|Boris Aaronov]]. Pos la morto di Boris Aaronov ye la yaro 1987, l'aktiveso di la klubo cesis. == Referi == {{reflist}} {{commons|Kyiv|Kiyiv}} {{Europana chef-urbi}} [[Kategorio:Urbi en Ukraina]] [[Kategorio:Kiyiv]] [[Kategorio:Republikurbo Kiyiv|Kiyiv]] o392daigcmqvw20uc3rkq3fgdb4brks 0 20832 1124355 1108800 2026-06-18T02:53:27Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124355 wikitext text/x-wiki Yen listo pri [[Retopagino|retal adresi]] koncernante [[Ido]]. ==Uniono== * http://www.ido.li ==Societi== * [https://web.archive.org/web/20190302060114/http://linguoido.ning.com/ Parolez Ido] ==Pri Ido== ===en l'Albaniana=== * http://www.angelfire.com/id/Avance/celsigjuhes.html ===en l'Angliana=== * http://idolinguo.org.uk/ * [https://web.archive.org/web/20070314115506/http://www.kluboido.bravehost.com/index.html Klubo Ido] * [http://interlanguages.net/ International Auxiliary Languages] *http://kafejo.com/lingvoj/auxlangs/io/ ===en l'Arabiana=== * [http://io.wikipedia.org/wiki/Help:%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A المساعدة العربية لموقع ويكيپيديا بلغة الإيدو]. ===en la Bulgariana=== ===en la Chekiana=== * [http://www.angelfire.com/id/Avance/chekaminikurso.html IDO MINIKURS] * http://www.angelfire.com/id/Avance/info_cz.html ===en Esperanto=== * [http://idolinguo.org.uk/idoavan.htm La chefaj avantaghoj de Ido] * [http://idolinguo.org.uk/kielido.htm Kiel kompreni la lingvon Idon] * [https://web.archive.org/web/20150603033943/http://neciklopedio.wikia.com/wiki/Kategorio:Ido Esperantala Neciklopedio pri Ido] ===en l'Estoniana=== * [https://web.archive.org/web/20070526192007/http://es.geocities.com/kanaria1973/idoestonia.html Rahvusvaheline keel ido] * [https://web.archive.org/web/20040926010339/http://es.geocities.com/kanaria1973/Ido_luhitutvustus.html Ido lühitutvustus] ===en la Finlandana=== * [http://fi.wikipedia.org/wiki.cgi?Ido Wikipedia] * [https://web.archive.org/web/20050923205551/http://en.wikibooks.org/wiki/Ido/fi Wikibook] * https://web.archive.org/web/20050214100534/http://personal.inet.fi/koti/mkassi/idofinla.txt ===en la Franciana=== * [http://www.ido-france.org/ Ido France] (en reformas) * [http://idofrancais.free.fr/ Communauté mondiale francophone pour la langue internationale Ido] ===en la Germaniana=== * [http://www.idolinguo.de/index.html Deutsche Ido-Gesellschaft] **[http://forum.idolinguo.de/ Forum] ===en la Grekiana=== * … ===en la Hispaniana=== * [https://web.archive.org/web/20120815122411/http://personales.ya.com/idohispania/portada.html IdoHispania] * [https://web.archive.org/web/20150603025350/http://inciclopedia.wikia.com/wiki/Idioma_ido Hispaniana Neciklopedio pri Ido] ===en la Hungariana=== * [http://www.angelfire.com/id/Avance/infohungarian.html IDÓ, A KULCS EGY TÁGASABB VILÁGHOZ] ===en l'Indoneziana=== * … ===en l'Islandana=== * … ===en l'Italiana=== * http://www.angelfire.com/id/Avance/italian.html ===en la Japoniana=== * https://w.atwiki.jp/ido1/pages/1.html ===en la Kataluniana=== * … ===en la Koreana=== *https://web.archive.org/web/20160110114313/http://idolang.cyworld.com/ ===en la Kroatiana=== * http://www.angelfire.com/id/Avance/Infohrvatsk.html ===en la Lituaniana=== * … ===en la Maltana=== * … ===en la Nederlandana=== * … ===en la Norvegiana=== *https://web.archive.org/web/20050306093034/http://mitglied.lycos.de/Germana_Ido_Societo/norvegaidokonkurso.htm ===en la Poloniana=== * http://www.angelfire.com/id/Avance/Idopolsk.html ===en la Portugalana=== * [http://www.angelfire.com/id/Avance/portugalana1.html IDO, A CHAVE PARA UM MUNDO MAIS VASTO] * [http://pt.wikibooks.com/wiki/Ido_fácil Ido fácil] - Curso de Ido em Wikibooks. (incompleto) * [https://web.archive.org/web/20140818070434/https://sites.google.com/site/idobrazilia/ Ido Brazilia] ===en la Rumaniana=== * https://web.archive.org/web/20081208000216/http://www.limbaido.tk/ ===en la Rusiana=== *http://ido.narod.ru/ *http://www.ido.li/ > Plusa lingui ===en la Serbiana=== *http://www.angelfire.com/id/Avance/Idosrbija.html ===en la Slovakiana=== * … ===en la Sloveniana=== * … ===en l'Ukrainana=== * … ==Vortari== '''Ido – altra linguo''' ===Omna lingui=== *[http://io.wiktionary.org Ido Wikivortaro] - Libera, kreskanta ed apertita por nova vorti e lingui. *http://kanaria1973.ido.li/vortari.html ===Ido – Angliana=== *https://web.archive.org/web/20061124080447/http://dicionarii.free.fr/index.orig.html *http://idolinguo.org.uk *https://web.archive.org/web/20070927180032/http://davidmann.us/ido/dictionaries/ ===Ido – Esperanto=== * [http://ourworld.compuserve.com/homepages/profcon/e_ido.htm ourworld.compuserve.com] (parto dil texto) *[https://web.archive.org/web/20011004093653/http://members.aol.com/idolinguo/idoesp.html members.aol.com/idolinguo/] Provizora vortaro Ido-Esperanto * [https://idolinguo.org.uk/idoesp2.htm Provizora vortaro Ido-Esperanto] idolinguo * [https://ido-vortaro.pages.dev/ Vortaro] Idala-Esperanta vortolibro ===Ido – Finlandana=== *https://web.archive.org/web/20050214100534/http://personal.inet.fi/koti/mkassi/idofinla.txt ===Ido – Franciana=== *http://www.ido-france.org/Dictionnaire/Dico.php *http://dicionarii.free.fr/ ===Ido – Germaniana=== *http://dicionarii.free.fr/ *http://idolinguo.org.uk *http://www.ido.li/vortari/de2-ido.html ===Ido – Hispaniana=== *http://dicionarii.free.fr/ *http://idolinguo.org.uk ===Ido – Italiana=== * … ===Ido – Koreana=== * … ===Ido – Nederlandana=== *http://www.angelfire.com/id/Avance/IdonedAZ.htm ===Ido – Poloniana=== *http://www.europa.idolinguo.com/Polonia/Lexiki/idopolona.htm ===Ido – Portugalana=== *[https://docs.google.com/document/d/1QtzTk0jh9Wk79j-fBnfdYNMMnEdNeo4RwMYL81JB2DA/edit Dicionário Ido-Português - Versão completa] ===Ido – Rusiana=== * … ===Ido – Ukrainana=== * … '''Altra linguo – Ido''' ===Angliana – Ido=== *http://dicionarii.free.fr/ ===Esperanto – Ido=== * [https://web.archive.org/web/20150416143044/http://idolinguo.org.uk/idoesp.htm Provizora vortaro Ido-Esperanto] ===Franciana - Ido === *http://www.ido-france.org/Dictionnaire/Dico.php *http://dicionarii.free.fr/ ===Hispaniana – Ido=== * … ===Koreana – Ido=== * … ===Latviana - Ido=== * … ==Lernado== *http://www.oocities.com/athens/forum/5037/manual.html (en Angla) *http://www.angelfire.com/id/Avance/manualetto.html (en Itala) *http://www.angelfire.com/id/Avance/starptautiska.htm (en Latviana) *http://www.angelfire.com/id/Avance/ElementeteghuhsIdo.html (en Albana) *https://web.archive.org/web/20120510105633/http://marsjomm.vilabol.uol.com.br/home/ido/gramatica/indice.html (en Portugala) *http://www.angelfire.com/id/Avance/rumankurs.html (en Rumana) *http://ido.narod.ru/frames/Skolo/index.htm (en Rusa) *https://web.archive.org/web/20050923205551/http://en.wikibooks.org/wiki/Ido/fi (en Fina) *http://ido.narod.ru/linguo/kgd/tabelo-di-kontenajo.htm (KGD en Ido, Rusia) *http://www.ido-france.org/KGD/tabelo-di-kontenajo.htm (KGD en Ido, Francia) *https://web.archive.org/web/20050306095331/http://www.uniovi.es/solresol/io/main.html (en Germana) ==Askoltado== *[https://web.archive.org/web/20040926040934/http://www.soundclick.com/bands/2/radiodikluboidomusic.htm Radio di Klubo-Ido] *[http://www.idokontenajo.tk/muziki Muziki en Ido Kontenajo] ==Blogo== *[http://www.ipernity.com/blog/93650/ Thomas Schmidt] *[http://lapintodilmonto.blogspot.com.br La Pinto Dil Monto] *[https://web.archive.org/web/20140517112955/http://haikuido.blogspot.com.es/ Haiku Ido] *[http://royalist-ido.blogspot.com/ Royalist-Ido] *[http://www.ipernity.com/home/idosonora Ido Sonora] *[https://web.archive.org/web/20130603083122/http://linguoido.ning.com/profiles/blog/list Blogi di Parolez Ido] ==Lektado== *http://www.literaturo.ido.li/ *https://web.archive.org/web/20070528040921/http://www.elektronala-idorevueyo.net/ *http://www.ido-vivo.info/ *https://web.archive.org/web/20070304014344/http://www.europa.idolinguo.com/Germania/Literaturbibliothek/ *https://web.archive.org/web/20050404204204/http://www.bijtenhoorn.nl/Ido/progreso/progreso.html *https://web.archive.org/web/19981201234519/http://members.aol.com/idolinguo/* *http://users.aol.com/carnagrb/ido/lektili.htm *http://users.aol.com/carnagrb/ido/pri-ido.htm *https://web.archive.org/web/20110818073220/http://idaji.posterous.com/ Anvarzhon Zhurajev *[http://www.idokontenajo.tk/literaturo/e-libri E-libri en Ido Kontenajo] ==Novaji== *[http://www.ido.li/index.php/ULI/NovajiMartignon Novajeti da Sro Martignon] ==Fonduro== {{nekompleta}} ==Vetero== ==Altri== ==Diskuto== * en Ido od Angla – https://www.reddit.com/r/ido/ Ye decembro 2020 [[Yahoo!]] klozis lua servo ''Yahoo! Groups'', do pagini suba havas valoro nur historiala. *generala – http://groups.yahoo.com/group/idolisto **en Ido od Angla – http://groups.yahoo.com/group/ido-angla **en Ido o Franca – http://groups.yahoo.com/group/francidol **en Franca – http://www.ido-france.org/forum/index.php?action=vtopic&forum=8 **en Ido o Germana – http://groups.yahoo.com/group/germanlinguaidist **en Ido o Hispana – ***http://groups.yahoo.com/group/idoespanyol ***http://groups.msn.com/idohispania/mensajes.msnw **en Ido o Portugala – http://groups.yahoo.com/group/ido-portugues **en Ido od Itala – http://groups.yahoo.com/group/ido-italiano **en Ido o Nederlandana – ***https://web.archive.org/web/20070310164033/http://groups.msn.com/MondalistiAltramaniere ***https://web.archive.org/web/20050325173532/http://groups.msn.com/IdoNederland/berichten.msnw ***https://web.archive.org/web/20050306033236/http://groups.msn.com/idisto/aktualo.msnw **en Ido, Kataluna od Okcitana – http://groups.yahoo.com/group/IdoCatalaOccitan *lingual aferi – http://groups.yahoo.com/group/linguolisto *idala kulturo – http://groups.yahoo.com/group/idostab *por geyi e lesbiani – http://groups.yahoo.com/group/geylesidist *Ido forumo - http://idolang.netfreehost.com {{Ido}} [[Kategorio:Ido]] [[Kategorio:Interreto]] 8y0ho4k9w4vvdbygfb6oodc5rl09d3j 0 21920 1124351 1106319 2026-06-18T02:21:06Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124351 wikitext text/x-wiki {{Landi | Nomo = Hispania | Lokala_nomo = Reino de España'''<br> '''Reialme d'Espanha'''<br>'''Regne d'Espanya'''<br>'''Reino de España'''<br>'''Espainiako Erresuma | Flago = Flag of Spain.svg | Blazono = Escudo de España.svg | Imajo_mapo = EU location ESP.png | Chefurbo = [[Madrid]] | habitanti_chefurbo = {{formatnum:3128600}} ([[2006]]) | Precipua_urbo = [[Madrid]] | Oficala_lingui = [[Hispana linguo|Hispana]] <small>(en tota lando)</small><br />[[Baska linguo|Baska]] (en [[Baskia]]), [[Galisiana linguo|Galisiana]] (en [[Galisia]]), [[Kataluniana linguo|Kataluniana]] (en [[Katalunia]]). [[Ocitaniana linguo|Ocitaniana]] (che la [[Aran-valo]]) | Guvernerio = [[Monarkio]] | Nomo_listo_chefo_stato = Listo pri monarki di Hispania | Titulo_chefo_stato = Rejulo | Chefo_di_stato = [[Felipe la 6ma di Hispania|Felipe la 6ma]] | Nomo_listo_chefo_guverno= Listo pri chefministri di Hispania | Titulo_chefo_guverno = Chefministro | chefo_guverno = [[Pedro Sánchez]] | Surfaco = {{formatnum:504030}} | Rango_surfaco = 51 | Surfaco_aquo = 1,04 | Habitanti = {{formatnum:47100396}}<ref name="INE población">[https://www.ine.es/prensa/cp_j2019_p.pdf Cifras de población. Provisionales a 1 de julio de 2019], INE</ref> | Rango_habitanti = 27 | Yaro = 2019 | Denseso di habitantaro 93,09 | Reto_kodexo = .es | Nomo_himno = ''Marcha Real'' | Pekunio = [[Euro]] }} '''Hispania''' esas lando jacanta an sud-westal [[Europa]]. Ol havas kom vicini [[Francia]] ed [[Andora]] nordweste, e [[Portugal]] weste. Sude jacas [[Gibraltar]]. [[Mediteraneo]] jacas sude ed este. Norde jacas [[Oceano Atlantiko]]. == Historio == {{PA|Historio di Hispania}} Iberi esas l'unesma populo qua habitis la nuna Hispania. [[Grekia|Greki]] e [[Feniciani]] esis l'unesma populi qui legacis skribaji, ma ne kunvivis kun Iberi. [[Feniciani]] fondis ''Gadir'', la nuna [[Cádiz]], cirkume la yaro [[1100 aK]]. Kartagani anke koloniigis Iberia, e kreis diversa [[portuo|portui]], exemple la nuna Cartagena, en la regiono Murcia. Pos militi inter [[Kartago|Kartagani]] e [[Roma]]ni, Romani okupis Iberia e konquestis la teritorio. Romana konquesto duris dum 200 yari, e li konfrontis rezisti en urbi, exemple Numancia; en lokala chefi, exemple Viriato; ed en lokala populi, exemple Kantabriani ed Asturiani. Pos konquestir Hispania, Romani impozis lia kulturo. Multa importanta politikisti di Roma naskis en la regiono. [[Mezepoko]] komencis en Hispania komencis pos l'invado di Visigoti en Iberia. En [[711]] Hispania invadesis dal Mohamedani, qui arivis de Afrika. Pose komencis tale nomizita ''Reconquista'', qua finis en 1492. Dum mezepoko, [[Alfonso la 10ma di Kastilia|Alfonso la 10ma]] kreis tale nomizita nomizita ''[[Siete Partidas]]'', unesma legala kodexo di Hispania. Pos l'evikto dil Mohamedani, Katolika suvereni stimulis l'expediciono da [[Cristoforo Colombo]], qua trovis nova kontinento, Amerika. La kolonial imperio Hispana en Amerika iris de la nuna sudo di Usa til Arjentinia. En [[1793]], Hispania militis kontre [[Francia|Franca Republiko]], qua mortigabis lora rejulo [[Louis la 16ma di Francia|Louis la 16ma]]. En [[1795]] ol signatis paco-pakto kun Francia. En [[1807]] la sekreta [[pakto di Fontainebleau]] signatita da Hispana princo [[Manuel de Godoy y Álvarez de Faria]] instigis Hispania deklarar milito kontre [[Unionita Rejio]]. Franca trupi eniris Hispana teritorio por okupar [[Portugal]], ma restis en la lando, e koaktis lora rejulo [[Fernando la 7ma di Hispania|Fernando la 7ma]] abdikar favore [[Joseph Bonaparte]]. Kun la falio di [[Napoléon la 1ma]], Fernando la 7ma riganis povo en [[1814]]. Samatempe, kelka Hispana kolonii en [[Amerika]] nedependanteskis, o komencis lia nedependo-procedi, inter [[1810]] e [[1811]]. {{VA|Hispana interna milito|Francisco Franco|Juan Carlos la 1ma}} En [[1986]], Hispania eniris [[Europana Ekonomiala Komunitato]], pose eniris [[Eurozono]] ye la [[1ma di januaro]] [[1999]] ed adoptis [[Euro]] kom monetaro ye la [[1ma di januaro]] [[2002]]. == Politiko == [[Arkivo:Senado fachada Madrid.jpg|thumb|320px|Edifico dil Senato.]] [[Arkivo:Palacio Real (Madrid) 21.jpg|thumb|left|320px|Rejala Palaco, en Madrid.]] Segun la nuna [[konstituco]] adoptita en [[1978]], Hispania esas [[konstitucala monarkio]]. Rejulo [[Felipe la 4ma di Hispania|Felipe la 4ma]] esas lua chefo di stato. La chefministro di Hispania portas la titulo ''prezidanto di Guvernerio''. L'[[Exekutiva povo]] konsistas ek la Konsilistaro di Ministri<ref> http://www.la-moncloa.es/ConsejodeMinistros/referias/_2010/refc20100616.htm</ref> prezidita dal chefministro. La [[rejo]] propozas la formaco di guvernerio pos elekto, qua mantenesas dum la tota tempo ke la Kongreso fidas lu.<ref> http://www.congreso.es/</ref> La Parlamento havas du chambri: la Chambro di Deputati (''Congreso de los Diputados'') havas 350 membri qui elektesas dal populo por 4-yara mandato. La Senato nun havas 264 membri, de qui 208 elektesis direte dal populo, e la cetera 58 elektesis da lokala legifal asembli. Li ank elektesas por 4-yara mandato. La [[judiciala povo]] konsistas ek singulara judiciisti ed anke da tribunali, qui aplikas la [[lego|legi]] en nomo di la rejo. == Teritorial organizado == [[Arkivo:Provincias de España.svg|thumb|320px|Mapo di Hispania kun lua provinci.]] {{PA|Autonoma regiono}} Nun, Hispania subdividesas en 17 autonoma regioni e du autonoma urbi, [[Ceuta]] e [[Melilla]], ambe jacanta an la nordo di [[Maroko]] [[Afrika]]. Hispana konstituco establisas la teritorial organizado dil stato en municipii, provincii ed autonoma komoni, singla ek li havas povo por administrar lia propra interesi kun ampla nivelo di autonomio pri legifala, budjetala, administrala e politikala temi. Quankam Navara ne esas exakte autonoma komunitato, ma forala komunitato, ol judikesas kom autonoma komunitato segun l'interpretado dal konstitucala tribunalo. Singla autonoma komunitato subdividesas en un o plura provincii. === Disputata teritorii === [[Arkivo:Gibraltar Border.jpg|thumb|left|280px|Frontiero di Hispania kun [[Gibraltar]].]] [[Arkivo:Melilla faro.jpg|thumb|280px|Faro di Melilla.]] Historiale, Hispania revendikabas la retrocedo dil Britaniana kolonio [[Gibraltar]]<ref> http://www.lavozdigital.es/cadiz/20060918/mundo/anos-disputa-gibraltar_200609181703.html</ref>, tamen recente ol aceptis diskutar partigo di suvereneso. Ca revendiko komencis kande Angla-Nederlandana trupi kaptis la regiono por l'interesto di [[Karolus la 6ma, Santa Romana imperiestro|arkiduko Karolus]] dum la [[Milito pri Hispana Sucedo]] en 1704, e pose Britaniani prenis posedajo di la regiono per la [[kontrato di Utrecht]], en [[1713]]. La revendiko pluforteskis dum la [[18ma yarcento]], inkluzite per milital operaci, pose diminutis dum la komenco dil 20ma yarcento e, dum la guvernerio di [[Francisco Franco]], la questiono prizentesis al [[Unionita Nacioni]]. La questiono pri Gibraltar inkluzesis en la diskuti pri deskoloniigo, tamen Hispania mustis agnoskar la solvi 2231 e 2353 del Unionita Nacioni, segun quo la deziri del Gibraltarani mustis respektesar. En la lasta plebicito pri la temo, eventinta en 2002, Gibraltarani refuzis per 98,97 no-voti, la partigo di suvereneso inter Unionita Rejio e Hispania. Dum la plebicito pri [[Brekiro]] en 2016, la maxim multa Gibraltarani (95%) preferis durar en l'[[Europana Uniono]]. Tamen, por apartenar al Unionita Rejio, la teritorio foriris EU. Altralatere [[Portugal]] ne agnoskas Hispana suvereneso<ref>http://www.albaiges.com/historia/olivenzagibraltarportugues.htm</ref> sur la distrikto [[Olivenza]]<ref>https://web.archive.org/web/20200429195224/http://www.ayuntamientodeolivenza.com/</ref>, en la [[provinco Badajoz]] qua inkluzas la municipi Olivenza e [[Táliga]], cedita da Portugal a Hispania per la traktato di Badajoz en [[1801]]. Portugal e Hispania interpretas diferante la resolzi dal [[Kongreso di Viena]] pri ca regiono. Portugal interpretas ke Hispania mustas retrodonar Olivenza, kontre ke Hispania interpretas ke Olivenza apartenas a Hispania. Fine, Hispania ne agnoskas la postulo Portugalana pri suvereneso sur tale nomizita Insuli Sovaja (mikra arkipelago sen habitantaro, distanta 160 km norde de [[Kanarii]] e 280 km sude de [[Madeira]]). Hispania e Maroko disputas suvereneso pri la nehabitata insuleto Perejil. Pos milital incidento en 2002, la du landi paktis ke nula polico o militala garnizono pozesos ibe, tamen, la du landi ne abandonis lia postuli pri suvereneso ibe. Altralatere, [[Maroko]] demandas ke Hispania cedez lua suvereneso sur [[Ceuta]] e [[Melilla]]<ref> http://www.elmundo.es/elmundo/2007/12/14/espana/1197669555.html</ref>, e sur altra loki proxim lua rivo - l'insuli Chafarinas, la [[roko Vélez de la Gomera]] e la [[roko Alhucemas]]. Kelka politikala movadi en Maroko, exemple partiso ''Istiqlal'', inkluzas mem [[Kanarii]] en tale nomizita "Granda Maroko". === Movadi pri nedependo === [[Arkivo:060218 ManiSomunaNacio24.jpg|thumb|right|Nacionalista demonstro di Kataluni en Barcelona, 2006. "Som una nació" (Ni esas naciono).]] En Hispania existas diversa movadi pri politikala nedependi, ligata a periferiala nacionalismo, exemple Baska, la Galisiana o la Kataluniana, qui demandas nedependo de Hispania por la teritorii ube li existas. Ta movadi precipue trovesas en Katalunia, Galisia, Navara e Baskia, ube existas partisi explicite nacionalista e favorebla a nedependo, exemple ''Unión do Povo Galego'', ''Esquerra Republicana de Catalunya'', ''Aralar'' od ''Eusko Alkartasuna'', e la sequanti di la konocata kom sinistra ''abertzale''. Altra partisi, exemple Galega Nacionalista Bloko, Baska Nacionalista Partiso e CiU ocilas inter revendiko pri autonomio, ed explicita defenso di la nedependo. == Geografio == [[Arkivo:Spain.png|thumb|280px|Reliefo di Hispania.]] La surfaco di Hispania esas preske la sama kam olta dil Usana stato [[Kalifornia]]. Jacanta an Ocidental Europa, Hispania okupas granda parto di Iberia, ed exter ol, du arkipelagi e du urbi en nordal Afrika, l'insulo Alborán e multa insuli avan peninsulala rivo. Ultre li, existas altra marala teritorii, exemple [[insuli Chafarinas]], roko ''Vélez de la Gomera'' e roko ''Alhucemas'', omni avan Afrikana rivo. Pri teritoriala extenso, Hispania esas la 4ma maxim vasta lando de Europa, dop Rusia, Ukraina e Francia, e la duesma maxim granda dil [[Europana Uniono]]. Precipua fluvii: [[fluvio Ebro|Ebro]], [[Fluvio Tago|Tago]], [[Fluvio Durio|Durio]], [[Fluvio Guadiana|Guadiana]], [[Fluvio Guadalquivir|Guadalquivir]]. ;Videz anke: * [[Stretajo di Gibraltar]] * [[Pirenei]] * [[Baleari]] == Ekonomio == {{PA|Ekonomio di Hispania}} Hispania havas la 9ma maxim granda [[ekonomio]] del mondo. La lando eniris l'[[Eurozono]] ye la [[1ma di januaro]] [[1999]] ed adoptis l'[[Euro]] kom monetaro ye l'[[1ma di januaro]] [[2002]]. [[Turismo|Turismal]] agado en Hispania esas la duesma maxim granda del mondo. En 2006, la revenui de turismo atingi 40 miliard dolari, o 5% de la [[Totala nacionala produkturo|TNP]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110106210622/http://www.theglobalguru.com/article.php?id=60&offer=GURU001 "Global Guru" analysis] - The Global Guru.</ref>. === Agrokultivo === [[Arkivo:Viñedo-en-Ventosa-LaRioja.jpg|thumb|320px|Vit-agri en [[La Rioja]].]] [[Arkivo:Rebaño.JPG|thumb|320px|left|Bestiaro en Hispania]] Til la [[yari 1960a]], agrokultivo<ref> http://club.telepolis.com/geografo/regional/espa/rural.htm</ref> esis la precipua ekonomial agado di Hispania, ma nun ol employas nur cirkume 5% de la [[laboro-povo]]. La precipua kultivi esas [[frumento]], [[hordeo]], [[betravo]], [[maizo]], [[terpomo|terpomi]], [[sekalo]], [[aveno]], [[rizo]], [[tomato|tomati]] e [[cepo|cepi]]<ref> http://club.telepolis.com/geografo/regional/espa/produccion.htm</ref>. La lando anke posedas amplexa vit-agri e horti kun citrus-arbi e olivarbi. En [[2010]] la yara produktado (en tuni) di cereali esis antekalkulata ye 23,7 milioni<ref> http://www.eleconomista.es/economia/noticias/678415/07/08/Economia-Agricultura-La-produccion-de-cereales-en-Espana-alcanzara-este-ano-237-millones-de-toneladas.html</ref>; inter qui trovesas tritiko, hordeo, maizo e sekalo. La yarala produktado di altra importanta produkturi esis: 6,7 milioni di tuni di betravo, 2,6 milioni di terpomi, 5,9 milioni di vitoberi, 3,9 milioni di tomati, preske 3 milioni di oranji e cirkume 1 milion [[cepo|cepi]]. === Animali === Animali, nome [[mutono|mutoni]] e [[porko|porki]], havas granda ekonomikala importo. En [[2005]], la lando havis 22,7 milion mutoni, 25,1 milion porki, 6,5 milion [[Bovo|bovi]], 3 milion [[Kapro|kapri]], {{formatnum:240000}} [[Kavalo|kavali]] e 131 milion [[pultro|pultri]]. En 2001, Hispania produktis 32 milioni kilogrami di [[mielo]]. {{revizo}} === Forest-kultivado e pesko === [[Arkivo:Mar Cantabrico.png|thumb|280px|Kantabriana Maro.]] [[Korko]] esas la precipua arborala produkturo de Hispania<ref> http://www.asecor.com/cont.asp?lang=es&sec=3&subsec=5</ref>. En 2001 la produktado atingis {{formatnum:57581}} tuni. La produktado dil paperopulpo e ligno de Hispana foresti esas nesuficanta por provizar la bezoni di la lando. Nun, peskal industrio<ref> http://www.lukor.com/not-neg/sectores/0712/21131239.htm</ref> esas min importanta kam ol esis dum pasinta yari, malgre ke ol duras esar un ek la maxim granda del Europana Uniono segun quanto di navi e quanteso peskata<ref> http://www.google.es/search?hl=es&rlz=1G1GGLQ_ESES319&q=espa%C3%B1a+mayor+pa%C3%ADs+en+pesquera&aq=f&aqi=&aql=&oq=&gs_rfai=</ref>. La produktado di pesko atingis 1,2 milion tuni en 2004, nome pro pesko di [[atuno]]<ref> http://www.lavanguardia.es/premium/publica/publica?COMPID=53460805343&ID_PAGINA=22088&ID_FORMATO=9&turbourl=false</ref>, [[Kalmaro|kalmari]], [[Merlucho|merluchi]], [[Sardino|sardini]] (en [[Vigo]] e l'insulo Cristina), [[Anchovo|anchovi]] (en la [[gulfo di Biskaya]]), [[Makrelo|makreli]] e [[Merlano|merlani]]. === Minado === [[Arkivo:Minero001.gif|thumb|280px|Monumento homajanta ministi en [[Riotinto]], [[Huelva]].]] En 1996, minado en Hispania<ref>https://web.archive.org/web/20111002085544/http://www.igme.es/internet/default.asp</ref> karakterizesis por progresiva diminuto dil extraktado di [[Karbono]], stagnado en la minado di metali e la konstanta kresko dil minerali ed indutriala roki ([[celestino]], [[natria sulfato]], [[sepiolito]], [[fluorino]], [[gipso]], [[feldspato]], [[ardezo]], [[marmoro]], [[granito]]…) sempre plu peze en la min-sektoro. En [[2003]], la produktado yarala di minerali esis cirkume 20,6 milion tuni di [[karbono]]<ref>https://web.archive.org/web/20100106010240/http://www.laecologia.net/cambio-climatico/el-carbon-como-fuente-de-energia-para-la-produccion-electrica-para-espana/</ref> e [[lignito]], 265.000 tuni di [[fero]], 70.000 tuni di koncentrata mineralo di [[zinko]], 2.000 tuni di [[plombo]], 6,5 milion tuni di [[gipso]], e 2.409.554 bareli di [[nafto|kruda nafto]].''' En [[2001]] la precipua energiala minerali esis lignito e karbono; inter la metala minerali remarkis la zinko ed inter la roki e industriala minerali, la [[salo]]<ref> http://www.institutodelasal.com/subcat/main.html</ref> e specala argili. La precipua karbonomineyi trovesas en [[Asturia]]<ref>https://web.archive.org/web/20120422021757/http://html.rincondelvago.com/mineria-en-asturias.html</ref> e norde de la [[provinco León]]; la precipua fermineraluyi trovesas cirkum [[Santander]] (Kantabria) e [[Bilbao]] (Baskia); [[Almadén]], en la provinco [[Ciudad Real]] esis tre produktiva en la extrakto [[merkurio]]; ed [[Andaluzia]] remarkas pro la metala min-industrio<ref> http://www.gestiopolis.com/recursos/documentos/fulldocs/eco/indand.htm</ref>, kun plu kam la duimo di nacionala produktado. === Industrio === [[Arkivo:View of Bilbao.jpg|thumb|280px|[[Bilbao]], un ek la maxim industriizita urbi di Hispania.]] En Hispania produktesas texuri<ref> http://www.lukor.com/not-neg/sectores/portada/08082705.htm</ref>, fero e stalo, motor-veturili, kemiala produkturi<ref> http://www2.uca.es/asociacion/agadeiq/paginas/iq.htm</ref>, vestaro e shui, navi, naftorafinado e cemento, e remarkas pro lua valoro l'industriala sektori en la produktado di nutrivi<ref> http://www.lukor.com/not-soc/cuestiones/portada/08060525.htm</ref>, drinkaji e vehili, note l'automobilala sektoro e la aeronautikala sektoro. Hispania esas inter la maxim importanta produkteri di [[vino]]<ref>https://web.archive.org/web/20120111080352/http://www.noticiasdelvino.com/2/4817/la-produccion-vino-espana-descendera-casi-10.html</ref>, la produktado di 2003 kalkulesis en 30 milioni di hektolitri. L'industrio di [[stalo]] ante la [[yari 1990a]] koncentrabis en [[Bilbao]], [[Santander]], [[Oviedo]] ed [[Avilés]]. === Extera komerco === En [[2003]] Hispania importacis<ref> http://www.indexmundi.com/es/espana/importaciones.html</ref> produkturi ye la valoro di 210.860 [[milioni]] di [[dolari]] e l'exportacaji atingis {{formatnum:158213}} milioni di dolari pro quo Hispania importacas multe plu kam quo ol exportas. Inter la chefa importacaji esas kombustivi e lubrifikivi, mashinifado e transportili, kruda materii, manufakturita vari, nutrivi, vivanta beri e kemiala produkturi. La chefa expotita produkti<ref>https://web.archive.org/web/20100626072027/http://www.plancameral.org/</ref> esas: mashinifado e transportili, nutrivi e vivanta besti, motorili, fero e stalo, textaji e vestaro. La chefa komercala interchanji di Hispania eventas kun la cetera landi di l'Europana Uniono (note [[Francia]], [[Germania]], [[Italia]], [[Unionita Rejio]], [[Benelux]], [[Portugal]], ed anke [[Usa]] e [[Japonia]]. La revenui ek la turisma sektoro, qua en [[2004]] augmentis a {{formatnum:37250}} miliard Euri, helpis kompensar la deficito dil Hispana komerca bilanco, la quanto di personi qua vizitis la lando ta yaro esis cirkume 85 milioni. === Lojado === [[Arkivo:Patxillardegi baserria Donostia 2007.JPG|thumb|280px|[[Donostia]] esas un ek la maxim chera urbi de Hispania por rezidar.]] Hispania havis cirkume {{formatnum:24677227}} habitanti fine del yaro 2006<ref> http://www.ub.es/geocrit/-xcol/260.htm</ref>, segun statistiki dal Banko di Hispania, sur totalo di 16,03 milioni di hispana domi. La statistiki montras cirkume 1,54 rezidanti per domo. Segun la sama fonti, 85% dil loyeji en Hispania esas propra<ref> http://www.extremaduraprogresista.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3189:vivienda-propia--aquella-trampa-del-qfranquismoq-&catid=40:libre-opinion&Itemid=59</ref>. La mezavalora preco di nova lojeyi en Hispania esas 2510 [[euro|€]]/[[quadrata metro|m²]], segun datumi dil ''Sociedad de Tasación'' ye la 31ma di decembro 2005. La preco di lojeyi, tamen, varias multe segun autonoma regiono e provincala chef-urbi. == Demografio == En [[2008]] Hispania atingis 46 milion habitanti. Lua denseso di habitantaro, 91 habitanti/km², esas min granda kam la maxim multa landi de westal Europa. Ecepte en la regiono di [[Madrid]], granda parto di la habitantaro rezidas proxim la litoro. Hispana populo duopligis dum [[20ma yarcento]], pro granda demografiala kresko dum la yari 1960a e 1970a. Nun esas precipue kun regulozigo di enmigranto de [[Afrika]]. En [[2007]] cirkume 4,5 milioni di habitanti esis stranjeri; altra kalkulis ke stranjeri esis 4,8 milioni, o 11% ek tota habitantaro. === Religio === L'artiklo 16.3 de Hispana Konstituco definas la lando kom nekonfesionala stato: "Nula konfesiono havos statala karaktero". Tamen, ol grantas la religiala libereso. [[Katolikismo]] esas la maxim praktikata religio. La duesma religio maxim praktikata esas [[Islamo]], pose [[Protestantismo]] e [[Mormonismo]]. == Kulturo == === Lingui === {{PA|Lingui di Hispania}} [[Arkivo:Euskalkiak koldo zuazo 2008.png|right|thumb|La nuna distributo dil 5 dialekti di la Baska]] [[Arkivo:Spain languages.svg|thumb|Mapo pri la lingui parolata en Hispania]] La diversa populi qui vivis en Hispania dum olua historio, lua situo proxim la frontiero inter du kontinenti kun kulturala tradicioni multe diversa, l'influo de la monarkio e lua expanseso en Amerika, influis la kulturo, arto e patrimonio di Hispania e facis de to lando richa e variata. La linguo oficala di Hispania, parolata da 99% de la habitantaro, esa la [[Hispana linguo|Hispana]], matrala linguo por 89% del Hispaniani, qua anke nominesas [[Kastiliana linguo]]. Statistiki pri la quanto di parolanti di la Hispana en la mondo varias de 450 milion<ref>[https://web.archive.org/web/20080526155611/http://www.fundacionblu.org/noticias.htm I Acta Internacional de la Lengua Española]</ref> til 500 milion personi,<ref>Instituto Cervantes [http://www.elpais.com/articulo/cultura/espanol/segundo/idioma/estudia/mundo/Instituto/Cervantes/elpepucul/20070426elpepucul_8/Tes Noticias de "El País"]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120308205628/http://www.lllf.uam.es/~fmarcos/coloquio/Ponencias/MMelgar.doc Universidad de México], [https://web.archive.org/web/20060420014918/http://www.educar.org/articulos/ellenguajequenosidentifica.asp educar.org]</ref> esante la 2ma maxim parolata matrala linguo del mondo<ref>[https://web.archive.org/web/19990429232804/http://www.sil.org/ethnologue/top100.html Ethnologue, 1996], [http://www.davidpbrown.co.uk/help/top-100-languages-by-population.html]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20140307124031/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2098.html CIA Factbook (ver datos de "World" en columna de "Country")]</ref> dop la Chiniana. Ultre la Kastiliana, en Hispania parolesas altra lingui di qui multi anke esas oficala en la regioni segun la statuti pri autonomeso di omna autonoma regioni. Ordigita segun la quanteso di parolanti, ta lingui esas: * [[Kataluniana linguo]] (9% ek la habitantaro), kunoficala en [[Katalunia]] e [[Baleari]]. Ol anke parolesas, quankam ne esas oficala, en l'Aragonana Strio ed en la komarko [[El Carche]] en Murcia. Oficale ol nomesas [[valenciana linguo|Valenciana]] en [[Valencia]],<ref>[https://web.archive.org/web/20070706063412/http://www.gva.es/cidaj/cas/c-normas/5-1982.htm#9 Artículo 7 del Título I del Estatuto de la Comunidad Valenciana]</ref> ube ank esas oficala. * [[Galisiana linguo]] (5% ek la habitantaro), kunoficala en [[Galisia]]. Ol anke parolesas en kelka regioni di [[Asturia]], [[provinco Leon|Leon]] e [[provinco Zamora|Zamora]], sen kunoficaleso. * [[Baska linguo]] (1% ek la habitantaro), kunoficala en [[Baskia]] e [[Navara]]. Ol parolesas en mixta areo di Navara (ube ol ne esas oficala, ma agnoskesas) e kom minoritatala linguo en altra arei. * [[Ocitaniana linguo|Ocitaniana]], oficala en [[Katalunia]],<ref>Artículo 6 del [http://www.gencat.cat/generalitat/cas/estatut/titol_preliminar.htm#a6 Estatuto de Autonomía de Cataluña]</ref> ube parolesas la varianto Aranana, en la municipii di [[Aran-valo]]. En [[Aragon]], la legaro pri lingui, de la yaro 2009<ref>[https://web.archive.org/web/20100328163816/http://www.boa.aragon.es/cgi-bin/BOAE/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=478436853737 "LEY 10/2009, de 22 de diciembre, de uso, protección y promoción de las lenguas propias de Aragón.] Boletín ofical de Aragón núm. 252, de 30 de diciembre de 2009"</ref> definas la lingui [[Aragonana linguo|Aragonana]] e [[Kataluniana]] kom original e historiala lingui di Aragon, tamen li ne esas oficala en la regiono. Altra [[latinida lingui|latinida]] dialekti o lingui qui ne havas oficala statuto esas: [[asturleona linguo]] parolata en [[Asturia]] (nomizita [[Asturiana linguo]] o "bable", agnoskata dal artiklo 4ma del autonoma statuto di Asturia, qua stimulas lua uzo e protekto), en arei di [[Kantabria]]<ref>http://www.proel.org/lenguas/bable.html Lengua Asturiana</ref> (nomizita [[kantabra linguo]]), [[provinco Leon|Leon]], [[provinco Zamora|Zamora]], [[Provinco Salamanca|Salamanca]] (nomizita [[Leonana linguo|Leonana]]) ed [[Extremadura]]<ref>[http://www.proel.org/lenguas/extremeno.htm Lengua Extremeña]</ref> (nomizita [[Extremadurana linguo]]). Anke la [[Portugalana linguo]] parolesas en kelka frontierala regioni, exemple [[Extremadura]], ma esas preske extingita. Hispania ratifikis la 9ma di aprilo 2001 l'[[Europa Charto pri la Regionala e Minoritata Lingui]]<ref>[http://www.boe.es/boe/dias/2001/09/15/pdfs/A34733-34749.pdf Carta Europea de las Lenguas Minoritarias o Regionales].</ref> dil [[Konsilistaro di Europa]].<ref>[https://web.archive.org/web/20050527221718/http://www.coe.int/T/E/Legal_Affairs/Local_and_regional_Democracy/Regional_or_Minority_languages/2_Monitoring/Monitoring_table.asp Monitorización de la aplicación de la Carta]. L'informo pri Hispania esas Kastiliane.</ref> === Literaturo === {{PA|Hispaniana literaturo}} [[Miguel de Cervantes]] esas probable la maxim notora Hispana skriptisto. ''Cantar de Mio Cid'', skribita kelkatempe inter fino di [[12ma yarcento|12ma]] e komenco di [[13ma yarcento]], esas la maxim anciena poemo en [[Hispana linguo]]. En pre-[[renesanco]] ([[15ma yarcento]]) la maxim important autori esis Juan de Mena e [[Íñigo López de Mendoza]]. En [[Renesanco]], Garcilaso de la Vega e Juan Boscán. En [[Baroko]] on remarkas [[Lope de Vega]], [[Pedro Calderón de la Barca]] e Tirso de Molina, ultre ke la poezio di [[Luis de Góngora]] e [[Francisco de Quevedo]], e la verko ''[[Don Quijote|Don Quixote de la Mancha]]'' de [[Miguel de Cervantes]]. Dum [[Racion-epoko]], on havas [[Gaspar Melchor de Jovellanos]], Benito Jeronimo Feijoo, José Cadalso e [[Juan Meléndez Valdés]]. Dum [[Romantikismo]] aparis [[Manuel José Quintana]], [[José de Espronceda]], dramataro [[Gustavo Adolfo Bécquer]], jurnalisto Mariano José de Larra, Ángel de Saavedra, ed altra autori. En [[Realismo]] on havas Juan Valera, José María de Pereda, [[Benito Pérez Galdós]], Emilia Pardo Bazán, Leopoldo Alas (konocata kom ''Clarín''), Armando Palacio Valdés, ed [[Vicente Blasco Ibáñez]]. En komenco di [[Modernismo]] on remarkas [[Juan Ramón Jiménez]], [[Miguel de Unamuno]] e [[Rubén Darío]]. Altra importanta nomi: [[Federico García Lorca]], [[José Ortega y Gasset]], e [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Nobel-laureati]] [[José Echegaray]], [[Jacinto Benavente]], [[Juan Ramón Jiménez]], [[Vicente Aleixandre]], e [[Camilo José Cela]]. === Cinemo === Hispana cinemo havas granda internaciona suceso, inkluzite kelka filmi ed aktori ganis ''[[Oscar-premio]]'' por recenta filmi, exemple ''Labirinto di Pan'' e ''Volver''. En la longa historio dil Hispana cinemo, [[Luis Buñuel]] esis l'unesma cinematografisto qua obtenis mondala agnosko, sequita per [[Pedro Almodóvar]] dum la yari 1980a. De multa yari, Hispana cinemo obtenabas internaciona premiizo, exemple cinematografuri da Segundo de Chomón, Florián Rey, Luis García Berlanga, [[Carlos Saura]], Julio Medem ed Alejandro Amenábar. == Referi == {{reflist}} {{Commonscat|Spain}} {{Regioni di Hispania}} {{Template:EU-stati}} [[Kategorio:Hispania|*]] thuyrpwzx2qlhlib9ms1cnm05opedbm 0 23380 1124358 920687 2026-06-18T03:38:27Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124358 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo = Katrin Heß | Imajo = [[Arkivo:1LIVE Krone 2015-3106.jpg|180px]] | Profesiono= [[Cinemo|cinem-aktoro]] | Shablono_lando= {{DEU}} | Naskodio = [[26ma di junio]] [[1985]] | Nask-urbo = [[Aachen]], [[West-Germania]] | Mort-dio = | Mort-urbo = }} '''Katrin Heß''' (n. [[1985]]) esas [[Germania]]na aktorino. == Extera ligili == * [http://www.neanderstraße.de/HessKatrin/seite1.html Katrin Heß] * [https://web.archive.org/web/20110927000000/http://www.daserste.de/verboteneliebe/darsteller_dyn~darsteller,757~cm.asp Katrin Heß in ''Verbotene Liebe''] {{DEFAULTSORT:Heß, Katrin}} [[Kategorio:Germanian aktori]] 8jhrqo260344onaibom1ushsrxw8kxb 0 26573 1124365 1074772 2026-06-18T08:42:55Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124365 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo= Sérgio Vieira de Mello | Imajo= [[Arkivo:Sérgio Vieira de Mello.jpg|180px]] | Profesiono = [[diplomaco|diplomacisto]] de l'[[Unionita Nacioni]] | Shablono_lando= {{BRA}} | Naskodio= [[15ma di marto]] [[1948]] | Nask-urbo= [[Rio de Janeiro (urbo)|Rio de Janeiro]], [[Brazilia]] | Mort-dio= [[19ma di agosto]] [[2003]] | Mort-urbo= [[Baghdad]], [[Irak]] }} '''Sérgio Vieira de Mello''' ([[1948]] til [[2003]]) esis [[Brazilia]]na [[diplomaco|diplomacisto]] qua verkis por l'[[Unionita Nacioni]]. Il ganis notoreso kande ilu komandis la transitala administado di l'Unionita Nacioni en [[Estal Timor]] de [[1999]] (kande eventis la plebicito favoroza a la nedependo) til [[2002]] (efektigiva nedependo), ma ante ilu verkis en [[Mozambik]], [[Peru]], [[Kambodja]], [[Libano]] ed [[Yugoslavia]]. Pos Estal Timor, ilu verkis en [[Kosovo]] en [[2002]]. En [[2003]] il esis asignita por komiso en [[Irak]], ube il mortigesis pro [[bombo|bombal atako]] a la Hotelo Canal. Il recevis postuma premio de l'Unionita Nacioni por verki pri homala yuri. En [[2004]] il recevis altra postuma premio: ''Politikisto Notora dil Yaro''. == Extera ligilo == *[http://www.sergiovdmfoundation.org Sergio Vieira de Mello Foundation] (en) *[https://web.archive.org/web/20121113030438/http://www.pbs.org/independentlens/enroutetobaghdad/sergio.html PBS Independent Lens pages on "''En Route To Baghdad''"] {{DEFAULTSORT:Mello, Sergio Vieira de}} [[Kategorio:Braziliani]] [[Kategorio:UN]] jssx9ze6thrkowzp4mpzkrfdtcg6qqq 0 32690 1124356 1037611 2026-06-18T02:59:10Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124356 wikitext text/x-wiki '''Intal''' esas helpolinguo konstruktita da [[Erich Weferling]] inter la yari [[1956]] e [[1964]]. Weferling publikigis la finala versiono di Intal en la yaro [[1978]]. Intal esas sistemo por unigar la diversa sistemi di internaciona helpo-lingui per un sistemo. Intal kontenas multa elementi di [[Ido]]. ==Literaturo== * Weferling, Erich: Ek le vive de un oldi interlinguistiker. Braunschweig 1976. * Weferling, Erich: Intal. Braunschweig 1964. * Weferling, Erich: Komparation inter Esperanto e Intal in kontrapozati tabeles. Braunschweig 1978. * Weferling, Erich: Die Plansprache Intal, ein Versuch der Einheitsbildung. Le planlingue INTAL, un eksperiment del unifikation : diskurse. Braunschweig 1976. (10 pagini) * Weferling, Erich: Standard-Gramatike del international planlingue INTAL. Braunschweig 1978 (28-esim edition). == Extera ligili== * [https://web.archive.org/web/20110701222312/http://www.xente.mundo-r.com/utl/npro/intal.htm Informi pri Intal] * [https://web.archive.org/web/20161025184539/http://www.xente.mundo-r.com/utl/npro/kurti.htm Kurta gramatiko di Intal] * [https://web.archive.org/web/20120418113842/http://es.groups.yahoo.com/group/intal-lingue/ La Yahoo-grupo di Intal] * [http://www.ipernity.com/blog/196969 Artikli da Doro Andoromeda pri Intal] [[Kategorio:Helpolingui]] dqw1yedivo5j2bpc6ncq2lxr84jczb4 0 35194 1124348 1058555 2026-06-18T00:42:10Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124348 wikitext text/x-wiki '''Deseret News''' esas [[jurnalo]] publikigita en [[Salt Lake City]], e temas pri la maxim anciena kontinue publikajo di Utah. Ol esas la dua maxim nombro de exempleri vendita en Utah pos ''[[The Salt Lake Tribune]].'' ''Deseret News'' esas propajo di [[Deseret News Publishing Company]], profitcela kompanio di [[Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi]]. == Extera ligili == *[https://web.archive.org/web/20100812132124/http://www.deseretnews.com/ ''Deseret News''] [[Kategorio:Mormonismo]] mjfdwvlkaw25slil4sis5t2qzj5rzbu 0 35294 1124362 924981 2026-06-18T05:35:23Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124362 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo= Mary Louise "Meryl" Streep | Imajo= [[Arkivo:Streep san sebastian 2008 2.jpg|180px]] | Profesiono= [[Cinemo|cinem-aktorino]] | Shablono_lando= {{USA}} | Naskodio= [[22ma di junio]] [[1949]] | Nask-urbo= Summit, [[Nova-Jersey]], [[Usa]] | Mort-dio = | Mort-urbo = }} '''Mary Louise "Meryl" Streep''' (n. ye la [[22ma di junio]] [[1949]]<ref name=RTEBirthday>[https://web.archive.org/web/20121125015933/http://www.rte.ie/ten/2011/0621/merylstreep.html ''Happy Birthday, Meryl!'']</ref> ) esas [[Usa]]na [[Cinemo|cinem-aktorino]]. == Referi == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Streep, Meryl}} [[Kategorio:Usan aktori dil 20ma yarcento]] 0rvo4y92rrm9bp6jvbh5l5unq26a7j5 0 35849 1124360 1086459 2026-06-18T04:45:15Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124360 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Coat of arms of Cameroon.svg|thumb|250px|Blazono di Kamerun.]] La [[chefa ministro]] di [[Kamerun]] esas nur la chefo dil ministraro di la lando, ne la [[chefo di guvernerio]]. Yen listo pri chefa ministri di Kamerun, ed anke di [[Esta Kamerun]] e [[Westa Kamerun]], pos 1960. {| class="wikitable" style="font-size:85%;text-align:center" ! rowspan="2" |N# ! rowspan="2" |Chefministro ! rowspan="2" |Imajo ! colspan="2" |Guvernisteso ! colspan="2" rowspan="2" | Partiso ! rowspan="2" | Prezidanti |- !Komenco !Fino |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="9" align="center" |'''Republiko Kamerun''' |- !1 ![[Ahmadou Ahidjo]] (1924–1989) |[[Arkivo:Ahmadou_Ahidjo.jpg|90x90px]] |[[1ma di januaro]] [[1960]] |[[15ma di mayo]] [[1960]] ! style="background: #008000;" | |UC |ELu propra |- !2 ![[Charles Assalé]] (1911–1999) |[[Arkivo:Replace this image male.svg|60px]] |[[15ma di mayo]] [[1960]] |[[1ma di oktobro]] [[1961]] ! style="background: #008000;" | |UC |[[Ahmadou Ahidjo]] |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="9" align="center" |'''Federala Republiko Kamerun''' |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="9" align="center" |''Estala Kamerun'' |- !1 ![[Charles Assalé]] (1911–1999) |[[Arkivo:Replace this image male.svg|60px]] |[[1ma di oktobro]] [[1961]] |[[19ma di junio ]] [[1965]] ! style="background: #008000;" | |UC |[[Ahmadou Ahidjo]] |- !2 ![[Vincent de Paul Ahanda]] (1918–1975) |[[Arkivo:Replace this image male.svg|60px]] |[[19ma di junio ]] [[1965]] |[[20ma di novembro]] [[1965]] ! style="background: #008000;" | |UC |[[Ahmadou Ahidjo]] |- !3 ![[Simon Pierre Tchoungui]] (1916–1997) |[[Arkivo:Replace this image male.svg|60px]] |[[20ma di novembro]] [[1965]] |[[2ma di junio ]] [[1972]] ! style="background: #32CD32;" | |UC / UNC |[[Ahmadou Ahidjo]] |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="9" align="center" |''Westala Kamerun'' |- !1 ![[John Ngu Foncha]] (1916–1999) |[[Arkivo:John_Ngu_Foncha_(1964).jpg|60px]] |[[1ma di oktobro]] [[1961]] |[[13ma di mayo]] [[1965]] ! style="background: #FFA500;" | |KNDP |[[Ahmadou Ahidjo]] |- !2 ![[Augustine Ngom Jua]] (1929–1977) |[[Arkivo:Image_of_Augustine_Ngom_Jua.jpg|60px]] |[[13ma di mayo]] [[1965]] |[[11ma di januaro]] [[1968]] ! style="background: #32CD32;" | |KNDP / UNC |[[Ahmadou Ahidjo]] |- !3 ![[Salomon Tandeng Muna]] (1912–2002) |[[Arkivo:Salomon_Tandeng_Muna.jpg|60px]] |[[11ma di januaro]] [[1968]] |[[2ma di junio ]] [[1972]] ! style="background: #32CD32;" | |UNC |[[Ahmadou Ahidjo]] |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="9" align="center" |'''Unionita Republiko Kamerun''' |- | colspan="9" align="center" |''Ofico abolisita de la [[2ma di junio]] [[1972]] til la [[30ma di junio]] [[1975]])'' |- !1 ![[Paul Biya]] (1933–) |[[Arkivo:Paul_Biya_2014.png|84x84px]] | [[30ma di junio]] [[1975]] | [[6ma di novembro]] [[1982]] ! style="background: #32CD32;" | |UNC |[[Ahmadou Ahidjo]] |- !2 ![[Bello Bouba Maigari]] (1947–) |[[Arkivo:Replace this image male.svg|60px]] | [[6ma di novembro]] [[1982]] | [[22ma di agosto]] [[1983]] ! style="background: #32CD32;" | |UNC |[[Paul Biya]] |- !3 ![[Luc Ayang]] (1947–2025) |[[Arkivo:Luc_AYANG.jpg|60px]] | [[22ma di agosto]] [[1983]] |[[25ma di januaro]] [[1984]] ! style="background: #32CD32;" | |UNC |[[Paul Biya]] |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="9" align="center" |'''Republiko Kamerun''' |- | colspan="9" align="center" |''Ofico abolisita de la [[25ma di januaro]] [[1984]] til la [[26ma di aprilo]] [[1991]])'' |- !1 ![[Sadou Hayatou]] (1942–2019) |[[Arkivo:Replace this image male.svg|60px]] | [[26ma di aprilo]] [[1991]] | [[9ma di aprilo]] [[1992]] ! style="background: #87CEEB;" | |RPDC |[[Paul Biya]] |- !2 ![[Simon Achidi Achu]] (1934–2021) |[[Arkivo:Simon_Achidi_Achu_(cropped).jpg|60px]] |[[9ma di aprilo]] [[1992]] |[[19ma di septembro]] [[1996]] ! style="background: #87CEEB;" | |RPDC |[[Paul Biya]] |- !3 ![[Peter Mafany Musonge]] (1942–) |[[Arkivo:Peter_Mafany_Musongue_2017_(cropped).jpg|60px]] |[[19ma di septembro]] [[1996]] | [[8ma di decembro]] [[2004]] ! style="background: #87CEEB;" | |RPDC |[[Paul Biya]] |- !4 ![[Ephraïm Inoni]] (1947–) |[[Arkivo:Marquardt_and_Inoni_cropped_Inoni.JPG|82x82px]] | [[8ma di decembro]] [[2004]] |[[30ma di junio ]] [[2009]] ! style="background: #87CEEB;" | |RPDC |[[Paul Biya]] |- !5 ![[Philémon Yang]] (1947–) |[[Arkivo:Philemon_Yang,_Prime_Minister_of_Cameroon_in_London,_21_June_2010._(4720521915)_cropped.jpg|60px]] |[[30ma di junio ]] [[2009]] |[[4ma di januaro]] [[2019]] ! style="background: #87CEEB;" | |RPDC |[[Paul Biya]] |- !6 ![[Joseph Ngute]] (1954–) |[[Arkivo:Nguté_May_2019_(cropped).jpg|60px]] |[[4ma di januaro]] [[2019]] |nun ! style="background: #87CEEB;" | |RPDC |[[Paul Biya]] |- |} == Partisi == * RDPC ''Rassemblement Démocratique du Peuple Camerounais/Cameroonian'', konservema partiso, ante UNC. Divenis RDPC Pos 1985 * SDF ''Social-Democratic Front/Front Social-Démocratique social-democratic'' * KNDP ''Kamerun National Democratic Party'', de Britana Kamerun, Pos 1966: parto di UNC * UC ''Union du Camerounais'' en Franca Kamerun. Pos 1966: parto di UNC * UNC ''Union National du Camerounais'', Pos 1985: RDPC == Fonti == * https://web.archive.org/web/20110302201730/http://www.terra.es/personal2/monolith/00index.htm * http://www.rulers.org/rulc1.html#cameroon * ''African States and Rulers'', John Stewart, McFarland * ''The Guinness Book of Kings, Rulers and Statesmen''', Clive Carpenter, Guinness Superlatives Ltd [[Kategorio:Chefa ministri di Kamerun| ]] 8vdh8v46jo7pg8ixesycnp0fs1hafnj 0 36242 1124346 1074821 2026-06-17T22:48:51Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124346 wikitext text/x-wiki {{specala revizo}} {{Linguo |Nomo_en_Ido = Ancien Angla |Nomo_linguo = Ænglisc |Parolata_en= evolucionis al [[Mez-Angla]] dum la 13ma yarcento |Regioni_di_mondo = Anglia (ecepte sud-westo e nord-westo), parti di Skotia sude la rio Forth e orientala parto di [[Wals]]. |Tota_parolanti = |Rango = |Klasifiko_en_familio = [[Indo-Europana linguaro|Indo-Europana]] <br />&nbsp;&nbsp;[[Germana lingui|Germana]]<br />&nbsp;&nbsp;Westala grupo<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;Ancien Angla |Ube_esas_oficala = |Akademio = |Iso1 = |Iso2 = ang |mapo = [[Arkivo:Runen angelsaechsisch.jpg|280px]] |mapo_paroli = Anglo-Saxona runi. |Videz_anke = [[Indo-Europana linguaro]] }} L''''Anglosaxona''' (''Ænglisc'') esas frua formo di [[Angla linguo]] qua parolesis en granda parto di la nuna [[Anglia]] e sudo di [[Skotia]] de 425 til 1125. Ol esis flexiva linguo kun multa libereso en sintaxo, diferanta de la nuna Angla. Ol esis parto di Westala Germana linguaro ed ol havis multa rilati kun l'[[Anciena Friziana]]. == Evoluciono == Dum cirkume 700 yari di Anglo-Saxona migrado, eventinta en Anglia de la 5ma yarcento til ula tempo pos [[Normanda konquesto]] di [[1066]], la linguo influesis per kontakto kun altra lingui, exemple Kelta lingui, plusa du dialekti del anciena Nordala linguo parolita da [[Vikingi]], qui kontrolis granda teritorio norde ed este de Anglia, konocata kom "Danelaw". === Germana origino === La maxim importanta faktoro en la formaco dil Anglosaxona esis la Germana heredajo en lua vortaro, sintaxo e morforlogio, simila ad altra lingui de la kontinento. Kelka traiti venis specifike de west-germanala lingui, kontre ke altra karakterizivi venis de prim germanala linguo, de qua tota lingui Germana moderna devenis. Quale altra Germana lingui del epoko, l'Anglosaxona prizentas kompleta nominala flexiono, kun kin gramatikala kazi (nominativo, akuzativo, genitivo, dativo e, min frequa, resti de l'instrumentala) e formi di dualo por parolar pri pari (quankam nun en la personal pronomi) ultre la singularo e la pluralo. Anke diferi inter generi, sin havar necesa rilato kun sexo: exemple, ''sēo sunne'' (la Suno) esas feminina, dum ke ''se mōmna'' (la Luno) esas maskulina (en la [[Germana linguo|Germana]] ''die Sonne'' e ''der Mond''). === Latinal influo === Granda parto de la habitantaro qui savis lektar e skribar konocis a latina, ''lingua franca'' di eruditeso e di diplomaco en Europa dum ta epoko. Kelkafoye esas posibla savar proxime l'epoko kande ula Latina vorto dato eniris en l'Angla linguo tra la modifiki qui ta vorti sufris dum la tempo. Pro to on konocesas tri epoki influi de la Latina: # L'unesma eventis ante l'arivo di Saxoni, de la kontinento, a Britania, kande la regiono esis parto de [[Romana imperio]]. # La duesma kun la konverto di l'Anglo-Saxoni a [[kristanismo]], pro l'arivo di religiozi qui parolis e skribis en Latina linguo. # La triesma periodo esis pos la Normanda konquesto di 1066, qua stimulis l'adopto di granda numero di Normanda vorti, la maxim multa de l'Anciena Franca e de Latina, ma kun expresiva quanto di vorti de Nordala origino. === L'influo di Anciena Nordala linguo === La duesma maxim importanta fonto di prenita vorti en Anglosaxona esis Skandinava lingui dum la Vikinga invadi en 9ma e 10ma yarcenti. Ultre numeroza toponimi, on torvas anke vorti di basika vokabulario e termini relate al administrativa aspekti dil Danelaw. La Vikingi parolis l'Anciena Nordala, linguo kun strete relate a l'Anglosaxona; ta proximeso portis a mixturo di dialekti qua povus acelerar la perdo di terinacioni di kazo di l'Anglosaxona. Aparenta konfirmado di ta teorio esas la fakto ke simplifikado dil termini di kazo eventis unesme en la nordo e ultime en la sud-westo, la min afektita regiono da Vikinga influo. En irga kazo, l'influo di l'Anciena Nordala esis profunda e on povas trovar vorti kam ''sky'' ("cielo"), ''leg'' ("gambo"), la pronomo ''they'' ("ili"), la verbala formo ''are'' ("ni/vi/ilis esas") e mult altra exempli plu. === Kelta influo === Tradicionale, on dicas ke Kelta influo en l'Angla esabas mikra, kam indikas la mikra numero di vorti di ta origino, specala komparata kun la vorti di Latina o Skandinava origino. Tamen, on rimarkis kelka posibla Kelta traiti en sintaxo en posa periodo a l'Anglosaxona. == Gramatiko == === Fonologio === La tradiciona rikonstrukto dil fonologiala sistemo dil Klasik Anglosaxona esas ca: {| class="wikitable" style=text-align:center; ! &nbsp; ![[Bilabiala konsonanto|Bilabiali]] ![[Labio-dentala konsonanto|Labial-<br>dentali]] ![[Dentala konsonanto|Dentali]] ![[Alveolara konsonanto|Alveolari]] ![[Pos-alveolara konsonanto|Pos-<br>alveolari]] ![[Palatala konsonanto|Palatali]] ![[Velara konsonanto|Velari]] ![[Glotala konsonanto|Glotali]] |- |'''[[Klusila konsonanto|Klusili]]''' | style="font-size:larger;"| {{IPA|p&nbsp;&nbsp;b}} | &nbsp; | &nbsp; | style="font-size:larger;"| {{IPA|t&nbsp;&nbsp;d}} | &nbsp; | &nbsp; | style="font-size:larger;"| {{IPA|k&nbsp;&nbsp;g}} | &nbsp; |- |'''[[Afrikata konsonanto|Afrikati]]''' | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="font-size:larger;"| {{IPA|tʃ&nbsp;&nbsp;(dʒ)}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- |'''[[Nazala konsonanto|Nazali]]''' | style="font-size:larger;"| {{IPA|m}} | &nbsp; | &nbsp; | style="font-size:larger;"| {{IPA|n}} | &nbsp; | &nbsp; | style="font-size:larger;"| {{IPA|(ŋ)}} | &nbsp; |- |'''[[Frikativa konsonanto|Frikativi]]''' | &nbsp; | style="font-size:larger;"| {{IPA|f&nbsp;&nbsp;(v)}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|θ&nbsp;&nbsp;(ð)}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|s&nbsp;&nbsp;(z)}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|ʃ}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|(ç)}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|(x)&nbsp;&nbsp;(ɣ)}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|h}} |- |'''[[Sonoranta]]''' | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="font-size:larger;"| {{IPA|l, r}} | &nbsp; | style="font-size:larger;"| {{IPA|j}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|w}} | &nbsp; |} La soni inter parentezo reprezentas [[alofono|alofoni]]: * {{IPA|[dʒ]}} esas alofono di {{IPA|/j/}} geminata o pos {{IPA|/n/}} * {{IPA|[ŋ]}} esas alofono di {{IPA|/n/}} ante {{IPA|/k/}} e {{IPA|/g/}} * {{IPA|[v, ð, z]}} esas alofoni di {{IPA|/f, θ, s/}} rispektive, inter vokali o sonora konsonanti * {{IPA|[ç, x]}} esas alofoni di {{IPA|/h/}} en posiziono di koda pos fronta e posa vokali rispektive * {{IPA|[ɣ]}} esas alofono di {{IPA|/g/}} pos vokalo, ed en frua stato dil linguo, en iniciala posiziono di silabo. {|class="wikitable" style=text-align:center; ! rowspan=2 | [[Vokalo|Vokali]] ! colspan=2 | Kurta ! colspan=2 | Longa |- ! Fronta ! Dopa ! Fronta ! Dopa |- | '''Klozita''' | style="font-size:larger;"| {{IPA|i&nbsp;&nbsp;y}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|u}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|iː&nbsp;&nbsp;yː}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|uː}} |- | '''Meza''' | style="font-size:larger;"| {{IPA|e&nbsp;&nbsp;(ø)}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|o}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|eː&nbsp;&nbsp;(øː)}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|oː}} |- | '''Apertita''' | style="font-size:larger;"| {{IPA|æ}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|ɑ}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|æː}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|ɑː}} |} === Morfologio === Kontraste moderna Angla, l'anciena Angla prizentas gramatikala kazo en la nomo (nominativo, akusativo, genitivo, dativo e resti di instrumentala). Ol distingas ultre tri gramatikala numeri; singulara, plurala e duala, ta ultima nun en personala pronomi (''wē'', "ni" e ''wit'' "ni du"). Ultime, prizentas tri generi: maskulino, feminino e neutro. ==== Verbi ==== Verbi en Anglosaxona dividas en forta e febla verbi. Forta veri indikas tempo per chanjo en qualeso di vokalo, dum ke febla verbi indikas tempo per adiciono di dezinenco. ===== Forta verbi ===== Forta verbi uzas la Germana formo di konjugado konocata kom ''ablaut''. En ta formo di konjugado, la radiko dil vorto chanjas por indikar la tempo. Verbi kam ta persistas en modern Angla; exemple, ''sing'', ''sang'', ''sung'' esas forta verbo, ka mesas ''swim'', ''swam'', ''swum'' e ''choose'', ''chose'', ''chosen''. La radiko dil vorto chanjas prefere lua radiko. En Anglosaxona, ol existis sep precipua klasi di forta verbi; single klaso havas lua propra modelo di chanji di radiko. Lerni to esas ofte defio por studanti dil linguo, quankam parolanti di l’Angla darfas vidar konekti inter l'anciena verbala klasi ed ilua moderna formi. {| border=1 style="text-align:center; margin:1em 1em 1em 0; border:1px #333 solid; border-collapse:collapse;" ! style="background:#afefef;" colspan="6"|'''Modifiki en forta verbi''' |- ! style="background:#efafef;"|'''Klaso''' ! style="background:#efafef;"|'''Radiko''' ! style="background:#efefef;"|'''Infinitivo''' ! style="background:#efefef;"|'''Unesma preterito''' ! style="background:#efefef;"|'''Duesma preterito''' ! style="background:#efefef;"|'''Pasinta participo''' |- | style="background:#efefef;"|'''I''' || heavy || ī || ā || i || i |- | style="background:#efefef;"|'''II''' || heavy || ēo ''or'' ū || ēa || u || o |- | style="background:#efefef;"|'''III''' || heavy || colspan=4|''see table below'' |- | style="background:#efefef;"|'''IV''' || light|| e(+r/l) || æ || {{lang|ang|ǣ}} || o |- | style="background:#efefef;"|'''V''' || light|| e(+''other'') || æ || {{lang|ang|ǣ}} || e |- | style="background:#efefef;"|'''VI''' || light || a || ō || ō || a |- | style="background:#efefef;"|'''VII''' || heavy || ō, ā, ēa, a (+nC), ea (+rC/lC), ''occ.'' ǣ || colspan=2|ē ''or'' ēo || same as infinitive |} L'unesma radiko dil pasato uzesas en la pasato, por l'unesma e triesma personi dil singularo. La duesma pasato radiko uzesas por la duesma persono dil singularo, e por omna personi dil pluralo (ultre la pasato di subjuntivo). Forta verbi anke prizentas permuto di i en la radiko en la duesma e triesma personi dil singularo en la prezenta tempo. La triesma klaso havis tanta sonora chanji ke ol apenas esas rikonebla kam klaso. L'unesma esis procedo nomizita 'breaking'. Ante <h>, e <r> + altra konsonanto, <æ> konvertis en <ea>, e <e> en <eo>. Anke, ante <l> + altra konsonanto, eventis same a <æ>, ma <e> restis nechanjebla (ecepte ante la kombinado <lh>). La duesma sona chanjo qua afektis ol esis l'influo di palatala soni <g>, <c>, e <sc>. Ti chanjis kande precedis <e> e <æ> a <ie> e <ea>, rispektive. La triesma sona chanjo chanjis <e> a <nowiki><i></nowiki>, <æ> a <a>, e <o> a <nowiki><u></nowiki> ante nazali. Entote, ta ruptis la triesma klaso en kin sub-klasi: * e + du konsonanti '''(apart from clusters beginning with l)'''. * eo + r o h + altra konsonanto. * e + l + altra konsonanto. * g, c, o sc + ie + du konsonanti. * i + nazala + altra konsonanto. </ol> Regulara forta verbi esis omna konjugata same, kun precipua difero en la radikala vokalo. Tale ''stelan'' 'furtar' reprezentas la paradigmo dil konjugado di forta verbi. ==== Nomi ==== Anglosaxona esas flexiva linguo, pro to lua nomi, pronomi, adjektivi e determinanti mustas esar deklinita por havar gramatikala funciono. Kolektajo di deklinita formi di sama verbala modelo nomesas deklinado. Quale en plur altra Germana lingui, existas kin precipua formi: nominativo, akusativo, dativo, genitivo ed instrumentalo. == Ortografio == Anglosaxona komencis skribesis per runi (''futhorc'') ma chanjis a (minuskula) mez-unciala skribajo del Latinal alfabeto introdukita da l'Irlandana Kristana misiisti ek la 9ma yarcento. Ica remplasesis per insulara skribajo, kursiva e punktita versiono dil mez-uniciala skribajo. Ica uzesis til la fino dil 12ma yarcento kande la kontinentala Karolida minuskulo remplasis l'insulara. == Literaturo == Anglosaxona literaturo, malgre plu abundanta kam la literaturo de la kontinento ante 1000 AK, esas skarsa. == Bibliografio == === Ortografio e paleografio === * Bourcier, Georges. (1978). ''L'orthographie de l'anglais: Histoire et situation actuelle''. Paris: Presses Universitaires de France. * Campbell, A. (1959). ''Old English grammar''. Oxford: Clarendon Press. * Elliott, Ralph W. V. (1959). ''Runes: An introduction''. Manchester: Manchester University Press. * Keller, Wolfgang. (1906). ''Angelsächsische Paleographie, I: Einleitung''. Berlin: Mayer & Müller. * Ker, N. R. (1957). ''A catalogue of manuscripts containing Anglo-Saxon''. Oxford: Clarendon Press. * Page, R. I. (1973). ''An introduction to English runes''. London: Methuen. * Scragg, Donald G. (1974). ''A history of English spelling''. Manchester: Manchester University Press. === Fonologio === * Anderson, John M; & Jones, Charles. (1977). ''Phonological structure and the history of English''. North-Holland linguistics series (No. 33). Amsterdam: North-Holland. * Brunner, Karl. (1965). ''Altenglische Grammatik (nach der angelsächsischen Grammatik von Eduard Sievers neubearbeitet)'' (3rd ed.). Tübingen: Max Niemeyer. * Campbell, A. (1959). ''Old English grammar''. Oxford: Clarendon Press. * Girvan Ritchie. (1931). ''Angelsaksisch Handboek''. E. L. Deuschle (Transl.). Oudgermaansche Handboeken (No. 4). Haarlem: Tjeenk Willink. * Halle, Morris; & Keyser, Samuel J. (1971). ''English stress: Its form, its growth, and its role in verse''. New York: Harper & Row. * Hockett, Charles F. (1959). The stressed syllabics of Old English. ''Language'', ''35'' (4), 575-597. * Hogg, Richard M. (1992). ''A grammar of Old English, I: Phonology''. Oxford: Basil Blackwell. * Kuhn, Sherman M. (1961). On the syllabic phonemes of Old English. ''Language'', ''37'' (4), 522-538. * Kuhn, Sherman M. (1970). On the consonantal phonemes of Old English. In J. L. Rosier (Ed.), ''Philological essays: Studies in Old and Middle English language and literature in honour of Herbert Dean Merritt'' (pp. 16-49). The Hague: Mouton. * Lass, Roger; & Anderson, John M. (1975). ''Old English phonology''. Cambridge studies in linguistics (No. 14). Cambridge: Cambridge University Press. * Luick, Karl. (1914-1940). ''Historische Grammatik der englischen Sprache''. Stuttgart: [[Bernhard Tauchnitz]]. * Maling, J. (1971). Sentence stress in Old English. ''Linguistic Inquiry'', ''2'', 379-400. * McCully, C. B.; & Hogg, Richard M. (1990). An account of Old English stress. ''Journal of Linguistics'', ''26'', 315-339. * Moulton, W. G. (1972). The Proto-Germanic non-syllabics (consonants). In F. van Coetsem & H. L. Kurfner (Eds.), ''Toward a grammar of Proto-Germanic'' (pp. 141-173). Tübingen: Max Niemeyer. * Sievers, Eduard. (1893). ''Altgermanische Metrik''. Halle: Max Niemeyer. * Wagner, Karl Heinz. (1969). ''Generative grammatical studies in the Old English language''. Heidelberg: Julius Groos. === Morfologio === * Brunner, Karl. (1965). ''Altenglische Grammatik (nach der angelsächsischen Grammatik von Eduard Sievers neubearbeitet)'' (3rd ed.). Tübingen: Max Niemeyer. * Campbell, A. (1959). ''Old English grammar''. Oxford: Clarendon Press. * Wagner, Karl Heinz. (1969). ''Generative grammatical studies in the Old English language''. Heidelberg: Julius Groos. === Sintaxo === * Brunner, Karl. (1962). ''Die englische Sprache: ihre geschichtliche Entwicklung'' (Vol. II). Tübingen: Max Niemeyer. * van Kemenade, Ans. (1982). ''Syntactic case and morphological case in the history of English''. Dordrecht: Foris. * MacLaughlin, John C. (1983). ''Old English syntax: ''A handbook''. Tübingen: Max Niemeyer. * Mitchell, Bruce. (1985). ''Old English syntax'' (Vols. 1-2). Oxford: Clarendon Press. * Traugott, Elizabeth Closs. (1972). ''A history of English syntax: A transformational approach to the history of English sentence structure''. New York: Holt, Rinehart & Winston. * Visser, F. Th. (1963-1973). ''An historical syntax of the English language'' (Vols. 1-3). Leiden: E. J. Brill. === Vortaro === * Bosworth, J.; & Toller, T. Northcote. (1898). ''An Anglo-Saxon dictionary''. Oxford: Clarendon Press. * Cameron, Angus, et al. ''Dictionary of Old English''. Toronto: Published for the Dictionary of Old English Project Centre for Medieval Studies University of Toronto by the Pontifical Institute of Medieval Studies, 1986/1994. * Campbell, A. (1972). ''An Anglo-Saxon dictionary: Enlarged addenda and corrigenda''. Oxford: Clarendon Press. * Clark Hall, J. R.; & Merritt, H. D. (1969). ''A concise Anglo-Saxon dictionary'' (4th ed.). Cambridge: Cambridge University Press. * Toller, T. Northcote. (1921). ''An Anglo-Saxon dictionary: Supplement''. Oxford: Clarendon Press. == Extera ligili == * [https://web.archive.org/web/20070410112524/http://www.wmich.edu/medieval/resources/IOE/index.html The Electronic Introduction to Old English] * [https://web.archive.org/web/20100504111731/http://www.tha-engliscan-gesithas.org.uk/OEsteps/index.html First steps in Old English - curso para principiantes] * [http://www.omniglot.com/writing/oldenglish.htm Alfabeto anglosajón] * [http://lexicon.ff.cuni.cz Bosworth & Toller, ''An Anglo-Saxon dictionary'' - diccionario de inglés antiguo] * [http://lexicon.ff.cuni.cz/app Bosworth & Toller, ''An Anglo-Saxon dictionary Application'' - descarga del diccionario] * [https://web.archive.org/web/20090503194009/http://home.comcast.net/~modean52/index.htm ''Old English Made Easy'': el inglés antiguo facilitado]. * [https://web.archive.org/web/20120515201049/http://home.comcast.net/~modean52/oeme_dictionaries.htm diccionario inglés antiguo-inglés moderno] * [https://web.archive.org/web/20070217230712/http://uk.geocities.com/hashanayobel/o/oldeng.htm Glosario de inglés antiguo] * [https://web.archive.org/web/20110810123144/http://www.nosweatshakespeare.com/resources/shakespeare-old-english.htm El inglés de Shakespeare frente al inglés antiguo] * [https://web.archive.org/web/20100615154106/http://tlt.its.psu.edu/suggestions/international/bylanguage/oegermanic.html Guía para usar caracteres anglosajones en el ordenador] (Unicode, HTML, etc.) * [http://www.ling.upenn.edu/~kurisuto/germanic/language_resources.html The Germanic Lexicon Project - recursos sobre lenguas germánicas] * [http://www.ucalgary.ca/UofC/eduweb/engl401/grammar/index.htm Gramática del inglés antiguo] [[Kategorio:Angla linguo| ]] i89akp8q8w3wt6khe305rj502fxj0q3 0 37253 1124352 1057076 2026-06-18T02:23:02Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124352 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:1632_Cardona_Descripcion_Indias_(11).jpg|thumb|320px|Hispana mapo pri ''isla del Barbado''.]] L'unesma habitanti di [[Barbados]] esis [[aborijeno|aborijeni]] [[populo Arawak|Arawak]] e [[populo Karib|Karib]], qui arivis al insulo veninta de [[Sud-Amerika]] cirkume 350 til 400 aK. [[Portugal]]ani vizitis l'insulo en [[1536]] ma ne koloniigis ol. [[Hispania|Hispani]] anke vizitis l'insulo ma ne okupis ol. Kelk indijeni ''Arawak'' de Britaniana Guyana enmigris al insulo dum la yari 1800a, e duras vivar ibe.<ref>[https://web.archive.org/web/20120315163813/http://www.pantribalconfederacy.com/confederacy/history.php "Origin of the Eagle Clan"], Pan-Tribal Confederacy of Indigenous Tribal Nations.</ref> [[Arkivo:James Hay, 1st Earl of Carlisle from NPG.jpg|thumb|left|280px|James Hay, 1ma komto Carlisle, ''Lord Proprietor'' ("Lordo* proprietanto") de Barbados.]] Unesma [[Anglia|Angli]] arivis en la navo ''Olive Blossom'', e desembarkis en la regiono di la nuna Holetown en [[1625]]. Li okupis l'insulo en nomo dil rejulo [[James la 1ma di Anglia|James la 1ma]]. Kultivo di [[tabako]] esis la precipua ekonomial agado dil insulo til la yari 1630a, kande la produktado en Chesapeake kreskis. Dum la yari 1640a, komencis kultivo di [[sukrokano]]<ref>''Barbados: Just Beyond Your Imagination''. Hansib Publishing (Caribbean) Ltd. 1997. p. 46, 48. ISBN 1-870518-54-3</ref>, qua divenis la precipua ekonomial agado dil insulo til 1720. Afrikana [[sklaveso|sklavi]] importacesis por kultivar granda plantacerii, qui remplasis la mikra proprieti dil unesma koloniigisti. On kalkulis ke en 1655 Barbados havis cirkume 43 mil habitanti, de qui cirkume 20 mil esis decendanti di Afrikani, e la cetera decendis de Angli. Cirkume 1696 existis cirkume 42 mil negra sklavi, kontre ke blanka habitantaro diminutis til {{formatnum:16888}} personi en 1715. En [[1780]], [[Granda Uragano di 1780|forta uragano]] mortigis 4.000 personi. En [[1854]], epidemio di [[kolero]] mortigis plu kam 20.000 personi.<ref>"[http://countrystudies.us/caribbean-islands/83.htm Barbados]". Library of Congress Country Studies.</ref> Barbados sempre havis granda autonomeso: l'unesma lokala asemblo instalesis en [[1639]]. En [[1807]], Britaniani revokis komerco di sklavi, ma ne [[sklavigo]]. En [[1816]], eventis granda revolto kun partopreno di 20 mil sklavi. La revolto faliis, e 120 sklavi mortigesis en kombati o mortigesis nemediate. Plusa 144 sklavi judiciesis ed mortigesis pose. Sklavigo abolisesis erste en [[1833]], kande Barbados ankore havis {{formatnum:83000}} sklavi. En [[1884]], membri de la societo di agrokultivisti di Barbados skribis letro a [[Francis Hincks]], [[Kanada]]na politikistulo, e demandis l'admiso di Barbados en Kanadana Kunfederuro. Tamen, proprietanti di plantaceri e Britanian-decendanta komercisti formacis la majoritato di la personi kun yuro por votar, e ne aceptis ta ideo. Plu kam 70% de la habitantaro, nome mulieri, ne darfis votar. [[Arkivo:Barbados YORYM-TA0183.jpg|thumb|320px|Portuo di [[Bridgetown]] en 1902.]] La decendanti di sklavi komencis revendikar politikal yuri erste dum la [[yari 1930a]]. En 1938, un ek la chefi de ta movado, [[Grantley Adams]], fondis politikala partiso ''Barbados Labour Party''. En [[1952]], jurnalo ''Barbados Advocate'' konsultis diversa Barbadana politikisti, advokati ed entraprezisti e deskovris ke li favoris federuro kun altra [[Karibiana Maro|Karibian]] insuli. De [[1958]] til [[1962]], Barbados esis membro di la [[Federuro di Westal Indii]]. [[Arkivo:Flag of Barbados.svg|thumb|left|320px|Standardo di Barbados, adoptita pos nedependo.]] Fine, la lando divenis nedependanta de [[Unionita Rejio]] ye la [[30ma di novembro]] [[1966]] kom [[monarkio]], kun [[Elizabeth la 2ma di Unionita Rejio]] kom rejino e [[John Michael Geoffrey Manningham Adams|J.M.G.M. Adams]], filiulo di [[Grantley Adams]], kom chefministro. De [[1946]] til [[1980]] la procento-kresko dil habitantaro diminutis 1/3 pro enmigro vers [[Unionita Rejio]].<ref>{{extera ligilo|url=http://countrystudies.us/caribbean-islands/85.htm |titulo="Barbados - population"|editero= Library of Congress Country Studies|idiomo={{en}}}}</ref> En [[1983]], Barbados ed altra Karibiana landi federis kun Usa por invadar [[Grenada]] ed ekpulsar [[marxismo|marxista rejimo]].<ref name=Delta>''Enciclopédia Delta Universal - vol. 1'' - Editora Delta, Rio de Janeiro, Brazilia. Pag. 1149-1150</ref> En [[1985]], [[John Michael Geoffrey Manningham Adams|J.M.G.M. Adams]] mortis, e [[Bernard Saint John]] divenis chefministro. [[Arkivo:Sandra of Barbados (cropped).jpg|thumb|320px|[[Sandra Mason]], unesma prezidanto di Barbados.]] Ye la 15ma di septembro 2020, la guvernerio anuncis ke la lando divenus [[republiko]] ye la [[30ma di novembro]] [[2021]], la 55ma aniversario di la nedependo di la lando, cesanta esar [[monarkio]] de la [[Commonwealth]]. Ye la 20ma di septembro 2021 prizentesis la 2ma emendo en Barbadosana konstituco, qua aprobesis ye la 6ma di oktobro sam yaro, kreinta l'ofico di prezidanto di la lando, por remplasar la generala guvernisto. Segun inquesto facita ye la 30ma di oktobro 2021, 34% suportis l'ideo pri divenar republiko, 30% esis indiferenta, 24% ne mencionis prefero, e nur 12% deziris restar monarkio. Ye la 30ma di novembro 2021, lora generala guvernisto [[Sandra Mason]] divenis l'unesma prezidanto di Barbados. En januaro 2022, la partiso di lora chefministrino [[Mia Mottley]] obtenis tota la 30 sidili dum parlamental elekto. Ye la 20ma di junio 2022, formacesis komisitaro por revizar la tota konstituco di la lando. == Referi == {{reflist}} {{Historio di Amerika}} [[Kategorio:Historio di Barbados| ]] pxv1dnr49f36cb4912shl0k49fznbe4 0 37265 1124353 1017921 2026-06-18T02:27:38Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124353 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Cristobal Colón, 1893 "La gran batalla que tuvo el almirante con el Rey Guarionex y cien mil indios en la Vega Real". (4383849255).jpg|thumb|320px|Hispani luktas kontre le Taíno proxim Vega Real.]] Indijeni de raso ''Arawak'' e ''Taino'' habitis [[Jamaika]] kande [[Cristoforo Colombo]] deskovris l'insulo en [[1494]]. Li probable arivis ibe veninta de [[Sud-Amerika]], inter 4000 aK e 1000 aK. La maxim multa habitanti vivis en la sudo dil insulo. Indijeni ''Taino'' ankore habitis l'insulo kande [[Unionita Rejio|Britaniani]] konquestis ol<ref>{{extera ligilo|url= http://www.jamaicans.com/articles/primearticles/taino.shtml |titulo="The Taino of Jamaica (Jamaica)"|autoro=jamaicans.com}}</ref>. Colombo revendikis l'insulo por Hispania en 1494, e posible ilu desembarkis en la regiono nun nomizita Discovery Bay. En [[1534]], [[Hispania|Hispani]] fondis urbo "Villa de la Vega" - la nuna [[Spanish Town]] - qua divenis chef-urbo di la kolonii Hispana e pose di Britaniana til la [[19ma yarcento]]. [[Arkivo:Morgan,Henry.jpg|thumb|left|250px|[[Henry Morgan]]]] Dum 100 yari, de [[1555]] til [[1655]] l'insulo subisis ataki di [[pirato|pirati]], exemple [[Henry Morgan]]. En [[1654]], [[Oliver Cromwell]] sendis expediciono a [[Karibia]] komandita dal [[Anglia|Angla]] admiralo [[William Penn (admiralo)|William Penn]] e dal generalo Robert Venables. En [[1655]] li fine sizis Jamaika e konquestis la lasta Hispana fuorto<ref name=English>{{extera ligilo| url=http://www.jnht.com/jamaica/hist_english.php |titulo="Jamaica's English History"| autoro=Jamaica National Heritage Trust}}</ref>. Pos 1670, pirateso suportita da [[Anglia]] komencis desaparigar, pos ke [[Hispana imperio]] renuncis kontrolar teritorii ja konquestita dal Angli. En [[1660]], vivis en Jamaikana {{formatnum:4500}} blanki e {{formatnum:1500}} negri, e maxim frue dum la yari 1670a, negra habitantaro superiris blanka en quanto di individui.<ref>[https://web.archive.org/web/20120307165550/http://findarticles.com/p/articles/mi_m2005/is_n1_v28/ai_16106981/pg_2/ "A failed settler society: marriage and demographic failure in Jamaica"] ''Journal of Social History'', Fall, 1994</ref> Dum la 17ma yarcento, eventis konflikti inter Angla milicani e le ''Maroon'', decendinti di sklavi qui fugis de plantacerii. De 1728 til 1740 eventis tale nomizita "unesma milito Maroon", qua finis per pakto en qua le Maroon agnoskis sklaveso, e kambie restis libera. De 1795 til 1796 eventis la "duesma milito Maroon", qua rezultis lia vinkeso. Kelka kaptiti Maroon sendesis a [[Sierra Leone]] por formacar kolonieto dum la komenco dil 19ma yarcento. De la 17ma til la 19ma yarcenti, Jamaika divenis un ek la precipua produkteri di [[sukro]] de [[sukrokano]] de la mondo. Omnayare, de [[1820]] til [[1844]], ol produktis {{formatnum:77000}} tuni di sukro. Pos finir la [[sklaveso]] en [[1807]], [[Unionita Rejio]] komencis importacar [[Chinia]]ni ed [[India]]ni kom aprentisi por laborar en la plantacerii. [[Arkivo:Marcus_Garvey_1924-08-05.jpg|thumb|250px|left|[[Marcus Garvey]]]] Dum la komenco dil [[20ma yarcento]], Jamaikano [[Marcus Garvey]], jurnalisto ed imprimisto qua enmigris ad [[Usa]], fondis asociuro nomizita ''Universal Negro Improvement Association and African Communities League'' - UNIA-ACL - kun skopo posibligar la retroiro di ex-sklavi ad [[Afrika]]. L'asociuro divenis un ek l'unesma politikala partisi di Jamaika en 1929, ed asociuro di laboristi dum la yari 1930a. Anke dum la yari 1930a, aparis religio nomizita [[Rastafarismo]], qua kreskis en povra regioni di la lando e recevis influi de la movado kreita da Garvey. L'[[ekonomiala krizego di 1929]] efektigis augmento di [[chomeso]] e [[povreso]], e stimulis sociala revolti e kresko di [[nacionalismo]] dum la yari 1930a. [[Alexander Bustamante|William Alexander Bustamante]], fondinto dil [[sindikato]] ''Jamaica Trade Workers and Tradesmen Union'', komencis sindikatala movado en la insulo. En 1938, ilua kuzulo [[Norman Manley]] fondis partiso ''People's National Party'', suportita da mestici aparteninta a [[mez-klaso]] e da membri de supra-meza-klaso kun bona eduko. En 1940, ca partiso adoptis [[socialismo|socialista]] ideologio, tamen fakte lua ideologio esis maxim simila ad olta dil Laborista Partiso Britaniana. [[Arkivo:Flag of Jamaica.svg|320px|thumb|right|Standardo di Jamaika.]] Jamaika nedependanteskis de [[Unionita Rejio]] ye la [[6ma di agosto]] [[1962]]. Lua unesma chefministro esis [[Alexander Bustamante]], konservema. Dum la sequanta 10 yari pos la nedependo, l'ekonomio di Jamaika kreskis cirkume 6% omnayare, danko a [[bauxito]], [[turismo]] ed [[industrio]], dum tri konservema administradi: Bustamante, [[Donald Sangster]] e [[Hugh Shearer]]. Quankam la granda kresko, la koncentrado di la revenuo augmentis, e la povri del urbi ne recevis benefici de la kresko. Dum la sequanta yardeko l'ekonomio deskreskis pro extera kauzi e, kune la koncentro di la revenuo, to modifikis la preferajo dil elektinti, qui votis unesmafoye en la partiso ''People's National Party'' - PNP en [[1972]], e lua chefo [[Michael Manley]] divenis chefministro. Manley propozis skoli gratuita de la primara til l'universitato, agrala reformo ed expanso di la sistemo di saneso publika, ma en [[1980]] ilu perdis l'elekto por lua opozinto, [[Edward Seaga]]. == Referi == {{reflist}} {{Historio di Amerika}} [[Kategorio:Historio di Jamaika| ]] 3kpi0a1ihayoluzxnaqswkuxbh822wv 0 37563 1124359 874916 2026-06-18T04:19:45Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124359 wikitext text/x-wiki '''La patrio en danjero''' ([[Franciana linguo|Franciane]]: ''La patrie en danger'') esas la nomo qua recevas la deklaro di [[Nacional asemblo (Franca revoluciono)|Franca nacional asemblo]] ye 11 di julio 1792 e qua respondis a l'intenco di finar kun la [[Franca revoluciono]] da l'Europan absolutista monarkii, specale la rejio di Prusia e l'arkidukado di Austria, en la kontexto dil komenco dil [[Franciana revolucionala militi]]. {{Frazo|Civitani, la Patrio esas en danjero.<br />Qui volas obtner la honoro di marchar l'unesmi por defensar to quo li havas di maxim kara memoras omnatempe ke li esas Franciana e libera; ke lia samcivitani mantenas en lia hemo la sekureso di personi e di proprietaji; ke la judiisti dil populo vigilez atentive ke omni, en kalma kurajo, atributo di vera forco, atendez por agar la signalo di lejo, e la patiro esos salvata.}} == Bibliografio == * [https://web.archive.org/web/20120224160857/http://bibliopsy.com/Revolution/images/0310.jpg Deklaro] [[Kategorio:Franca revoluciono|patrio en danjero]] by71fz0im9hitkz2q4v99mefx04uffe 14 38015 1124330 979853 2026-06-17T19:14:29Z Idisto 28999 1124330 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Rusiani|exploreri]] [[Kategorio:Deskovristi]] 7sq4okfnahr872goap7crunbkeurddf 14 46621 1124339 1099135 2026-06-17T19:19:05Z Idisto 28999 1124339 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Rusiani|filmifisti]] [[Kategorio:Cinematografisti]] qz742zdk92miwiiwjo3bkakzo0nskss 0 46844 1124349 923066 2026-06-18T01:23:39Z Jmabel 46832 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:La Jolla, San Diego California photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:La Jolla, San Diego California photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232765674#Mass_rename_requested]] 1124349 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:La Jolla, San Diego California photo Don Ramey Logan.jpg|thumb|320px|Aeral imajo pri La Jolla.]] '''La Jolla''' (pr. c. ''la hoia'') esas kolinoza marbordala komuneso che l'urbo [[San Diego]], [[Kalifornia]], [[Usa]], qua kovras 11 km de kurva litoro alonge la [[Oceano Pacifiko|Pacifika Oceano]] en nordal San Diego. La habitantaro reportita en 2010 esis 46.781. La habitantaro evaluita en 2004 esis 42.808. La Jolla cirkondesas ye tri lateri da oceano-promontorii e plaji, e situesas 19 km norde de centrala San Diego, e 64 km sude de [[Komtio Orange]], La klimato esas milda, kun mezvalora jornala temperaturo 21,4 °C. La Jolla esas hemo di diversa komerci en la faki lojeyi, restorerii, butiki, molvaro, financo, imoblo, bioinjeniorarto, medicinala praktiko e ciencala resercho. L'Universitato di Kalifornia San Diego (UCSD) situesas en La Jolla, plus la [[Salk-Instituto]], l'Instituto pri Oceanografio ''Scripps'' (parto di UCSD), ''Scripps Research Institute'', e la chefkontoro dil Nacionala Universitato (qua havas akademiala tereni altraloke). === Nomo === Lokala indijena usani, le [[Kumeyaay]], nomizis ica loko ''mat kulaaxuuy'', lit. "tero de trui" (''mat'' = "tero"). La topografiala traito qua sugestis la nomo "trui" esas necerta; ol probable referas maro-nivela [[Kaverno|kaverni]] situita an la norde-regardanta promontorii, videbla de [[La Jolla Shores]]. On sugestas ke la Kumeyaay-nomo dil areo transskribesis dal [[Hispania|Hispana]] koloniani kom ''La Jolla''. Alternativa, pseudo-etimologiala sugesto por l'origino dil nomo esas ke ol esas alternativa espelo dil [[hispana]] vorto ''la joya'', "la juvelo". Malgre disputata da experti, ta deveno dil nomo esas freque citata en populara kulturo. Ta supozata origino genitis la nomo "Juvelo-Urbo". === Historio === [[Arkivo:Red Roost, Red Rest, La Jolla.JPG|eta|La dometi "Red Roost" e "Red Rest"]] Dum la Mexikiana periodo dil historio di San Diego, La Jolla relevesis kom ''pueblo''-tero e kontenis c. 60 tereni. Kande Kalifornia divenis stato en 1850, la aero La Jolla inkluzesis en la urbo San Diego. En 1870 [[Charles Dean]] aquiris plura ''pueblo''-tereni e subdividis oli aden areo qua konocesis kom La Jolla Park. Dean ne povis developar la tero e livis San Diego en 1881. Dum imoblo-prospero en la yari 1880ma, spekuleri [[Frank T. Botsford]] e [[George W. Heald]] pluse developis la skarse habitita areo. Dum la yari 1890ma la ferovoyo ''San Diego, Pacific Beach, and La Jolla Railway'' konstruktesis, qua konektis La Jolla a cetera San Diego. La Jolla konocesis kom vakanceyo. Por atraktar vizitanti a la plajo, la fervoyo konstruktis balneyo e danso-paviliono. Vizitanti lojis en mikra dometi e "bungalow" super La Jolla Cove, ultre provizora [[tendo]]-urbo, erektita omnasomere. Du ek la dometi konstruktita en 1894 ankore existas: la "Red Roost" e "Red Rest", anke konocata kom la "Neptune and Cove Tea Room"; la du dometi esas vakanta depos la yari 1980ma, e kovresas per gudroteli. ''La Jolla Park-''Hotelo apertesis en 1893. Hotelo Cabrillo konstruktesis en 1908 da [["Squire" James A. Wilson]] e pose inkluzesis aden ''La Valencia''-Hotelo. [[Arkivo:La Jolla, San Diego, California (1908).jpg|maldekstra|eta|La Jolla en 1908]] En 1900, La Jolla kontenis 100 edifici e 350 rezidanti. L'unesma "lekto-libro" (biblioteko) konstruktesis en 1898. Voluntanta fairo-servp organizesis en 1907; la urbo San Diego establisis fairo-staciono en 1914. Stablo-proprietanto [[Nathan Rannells]] servis sucede kom voluntanta fairo-kapitano, unesma policano, ed unesma postestro. La skolo ''The Bishop's School'' apertesis en 1909. ''La Jolla High School'' establisesis en 1922. ''La Jolla Beach and Yacht Club'' (pose ''La Jolla Beach and Tennis Club'') konstruktesis en 1927. En 1896 jurnalisto ed editero Ellen Browning Scripps habiteskis La Jolla, ube el habitis dum la lasta 35 yari di sua vivo. El esis richa per sua koloki e skriburi, ed el heredis granda sumo de sua fratulo George H. Scripps en 1900. Nemariajita e senfilia, el esis devota a filantropala entraprezi, aparte favore elua adoptita hemo La Jolla. El komisis multa del maxim notinda edifici di La Jolla, desegnita da [[Irving Gill]] o lua nevo e partenero Louis John Gill. Multa ta edifici esas nun en la [[Nacionala Registro di Historiala Loki]], od esas listizita kom historiala dal urbo San Diego; ti inkluzas ''La Jolla Woman's Club'' (1914), ''La Jolla Recreational Center'' (1915), la frua edifici di ''The Bishop's School'', e la ''Old Scripps Building'' che la Scripps-Instituto di Oceanografio, ultre elua propra rezideyo, konstruktita en 1915 e nun hemo dil ''Museum of Contemporary Art San Diego''. La Scripps-Instituto di Oceanografio, un ek la max anciena oceanografio-instituti en Usa, fondesis en 1903 da [[William Emerson Ritter]], chefo dil [[zoologio]]-fako che la [[Universitato di Kalifornia]] [[Berkeley, Kalifornia|Berkeley]], per financala suporto da Scripps ed elua fratulo E. W. Scripps. Unesme la instituto operacis de batelohangaro en [[Coronado]]. En 1905 li kompris tereno de 69 hektari en La Jolla ube la Instituto ankore situesas hodie. La unesma laboratorio-edifici ibe apertesis en 1907. La instituto divenis parto dil Universitato di Kalifornia en 1912. Fine ol divenis la nukleo por establiso dil Universitato di Kalifornia San Diego. En 1995 la ciencisto [[Jonas Salk]] mortis en La Jolla. === Geografio === [[Arkivo:Lajollahighsmith104670u.jpg|eta|La litoro di La Jolla]] La frontiero di La Jolla komencas en [[Pacific Beach]] sude, ed extensesas alonge la litoro dil Pacifika Oceano norde inkluzite ''Torrey Pines State Natural Reserve'' til [[Del Mar]], Kalifornia. La Jolla inkluzas la vicineyi Bird Rock, Windansea Beach, la komercala centro Village of La Jolla, La Jolla Shores, La Jolla Farms, Muirlands, Torrey Pines, e Monto Soledad, inter altri. La urbo San Diego definas la estala frontiero di La Jolla kom Gilman Drive e la autovoyo [[Interstate 5]], e la nordala frontiero kom UCSD. === Kulturo === La Jolla divenis arto-kolonio en 1894 kande [[Anna Held]] (akk. Anna Held Heinrich) establisis la ''Green Dragon Colony''. To esis grupo de dekedu dometi desegnita da Irving Gill, qua translojis a San Diego nur un yaro antee e pose divenis la maxim bone konocata arkitekto en San Diego. ''La Jolla Playhouse'' fondesis en 1947 da [[Gregory Peck]], [[Dorothy McGuire]], e [[Mel Ferrer]]. Ol divenis neaktiva en 1959, ma rivivigesis en 1983 che la Universitato di Kalifornia sub duktereso di Des McAnuff. Ol nun inkluzas tri teatri: ''Mandell Weiss Theatre'' (1983), ''Mandell Weiss Forum'' (1991) e ''Potiker Theater'' (2005). [[Arkivo:La Valencia Hotel, La Jolla.jpg|maldekstra|eta|Hotelo en La Jolla]] La Muzeo pri Nuntempal Arto di San Diego (''Museum of Contemporary Art San Diego'') fondesis en 1941 en La Jolla, che la olima hemo di Ellen Browning Scripps (desegnita da Irving J. Gill). La muzeo subisis plura rinovigi ed expansi, e projetas triopligor sua grandeso. La Jolla esas la loko di Torrey Pines-Golfeyo. En 2008, Torrey Pines anke gastigis la konkurso ''[[U.S. Open]]''. Proxime esas la ''de facto'' nuda plajo, Black's Beach, e Torrey Pines Gliderport. Centrala La Jolla esas notinda pro juvelerii, butiki, chera restorerii e hoteli. Prospect Street e Girard Avenue esas anke butiko- e dineo-distrikti. La ''Museum of Contemporary Art'', fondita en 1941, situesas super la marbordo en la olima la rezideyo en 1915 di Ellen Browning Scripps. La muzeo havas permananta kolekturo de plu kam 3500 pos-1950a usana ed europana verki, inkluzite pikturi, verki surpapera, skulturi, fotografial arto, desegno-objekti e video-verki. La muzeo rinomizesis ''Museum of Contemporary Art San Diego'' en 1990 por agnoskar olua regionala importo. Plaji ed ocean-aceso inkluzas Windansea Beach, La Jolla Shores, La Jolla Cove e Children's Pool Beach. Dum multa yari, La Jolla esas hosto di nat-evento ye La Jolla Cove. [[Kategorio:Urbi en Kalifornia]] [[Kategorio:Kalifornia]] rk7pf7s2gltchksqrnk52zdw6zo2vus 0 53713 1124363 1015425 2026-06-18T05:41:39Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124363 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Bosnian_war_header.no.png|thumb|320px|Imaji de la Milito di Bosnia:Generalo Ratko Mladić (supra dextre), soldato del [[Unionita Nacioni]] che aeroportuo di [[Sarajevo]], e la sideyo dil Exekutiva Konsilistaro (''Zgrada Izvršnog Vijeća'') pos bombardo da Serba tanko.]] La '''milito di Bosnia''' esis internaciona konflikto eventinta ye la nuna [[Bosnia e Herzegovina]] de la [[6ma di aprilo]] [[1992]] til la [[14ma di decembro]] [[1995]]. Ol eventis pro komplexa kombinuro di religiala e politikala motivi: exalteso nacionalista, politikala, sociala e sekuresala krizi qui eventis pos la [[Kolda Milito]] e la fino di [[komunismo]] en l'anciena [[Republiko Socialista Federala Yugoslavia|Yugoslavia]]. Kande [[Yugoslavia]] krulis, kun la nedependo di [[Kroatia]] e [[Slovenia]] en 1991, nacionalista chefi Serbi-Bosniana, exemple [[Radovan Karadžić]], e [[Serbia|Serbiani]], exemple [[Slobodan Milošević]] federis, kun skopo unionar omna Serbi — dissemita en tota republiki qui apartenis ad Yugoslavia— pro ke li habitus la sama lando. Per plebicito eventinta en februaro 1992 e boikotita da Serbi-Bosniani, habitanti de [[Bosnia e Herzegovina]] decidis nedependanteskar de [[Republiko Socialista Federala Yugoslavia]].<ref> [http://www.elmundo.es/elmundo/2006/05/22/internacional/1148265955.html Cronología de la desintegración]</ref> La seciono de Yugoslavian armeo situita en Bosnia e Herzegovina mantenis fideleso a la nova stato, e divenis l'Armeo di Bosnia e Herzegovina (ARBiH), kontre ke Serbi formacis tale nomizita Armeo di la [[Republiko Srpska]] (VRS). Komence, Serbi okupis 70% de la teritorio di Bosnia e Herzegovina, tamen, kande la Konsilistaro Kroata pri Defenso e l'ARBiH federis, la situaciono di la milito modifikesis, e Serbi vinkesis en la batalio di Westala Bosnia. En 1995, trupi de [[NATO]] ank eniris la milito kontre VRS. La federo Bosna-Kroata okupis 51% de la teritorio di Bosnia e Herzegovina, e siejis [[Banja Luka]], fakte la chef-urbo di la [[Republiko Srpska]]. Savanta ke lia chef-urbo povus esar kaptita, Serbi-Bosniani signatis armistico, e la milito finis oficale kande signatesis en [[Paris]] tale nomizita "[[Interkonsento di Dayton]]", ye la [[14ma di decembro]] [[1995]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110110220149/http://www.state.gov/www/regions/eur/bosnia/bosagree.html Acuerdos de paz de Dayton]</ref> La milito duris dum poke plu kam 3 yari e produktis cirkume {{formatnum:100000}} viktimi, inter civili e militisti, e 1,8 milioni di diplasita, segun recenta informi.<ref> [https://web.archive.org/web/20070627040825/http://www.iht.com/articles/ap/2007/06/21/europe/EU-GEN-Bosnia-War-Victims.php Herald Tribune. Estimaciones de las Comisiones]</ref> De la {{formatnum:97207}} oficala viktimi, 65 % esis Bosniani Mohamedana, e 25% esis Serbiani. Inter la civila viktimi, 83% esis Bosniani. == Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Militi|Bosnia]] [[Kategorio:Yugoslavia]] [[Kategorio:Yari 1990a]] [[Kategorio:20ma yarcento]] 3mewvwex36vt9zlnlclmmoq5r4j3amh 0 64469 1124354 1062868 2026-06-18T02:52:28Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124354 wikitext text/x-wiki {{Revizo}} La internaciona linguo [[Ido]] naskis dum la yaro 1907 en [[Paris]], [[Francia]]. Ol divenis parolata en multa landi en la mondo, inter li, Hispania. == Historio == [[Pedro Marcilla Ferrús]] ed [[Alberto Galant]] esis unu de l'unesma pioniri di Ido en Hispania. Ambi publisis l'unesma revuo en Ido en Hispania, nomizita ''[[Laboro (revuo)|Laboro]]''. En 1927 fondesis la Hispan Ido-Societo. Pedro Marcilla e [[Manuel Escudero]] publisis la vortaro Ido-Hispana ye 1931. En 1933 fondesis la Iberiana Ido-Federuro, qua divenis la Hispana Federuro dil Amiki dil Linguo Internacional. Post la civitanala milito, la propagado e docado de Ido esis interdiktata. Pedro Marcilla preparis hispan-Ido vortaro e kompedio di gramatiko, ma li perdesis en la imprimerio dum la milito. Ye 1951, Pedro Marcilla rikonstitucis la Hispan Ido-Federuro. La [[Ido Societo Hispana]] (ISH) fondesis ye 2004 di qua skopo esas propagar ed konocigar la internaciona linguo Ido en Hispania ed atingar olua maxima difuzo en la tota mondo, kun specala atenco a la Hispano-parolanta Amerika. Ye 2024 okazione dil [[Ido-konfero 2024|Ido-konfero]], kelka hispan idisti decidis ri-establisar ja legale l'asociuro [[Ido Societo Hispana|Hispan Ido-Societo]]. == Konferi == Ula Ido-konferi enventis en Hispania: * L'[[Ido-konfero 2016]] eventis inter [[18 di agosto|18ma]] e [[21 di agosto|21ma di agosto]] [[2016]] en [[Valencia (urbo)|Valencia]], [[Hispania]]. * La [[Ido-konfero 2024]] eventas inter li [[22 di agosto|22ma]] e [[25 di agosto|25ma di agosto]] [[2024]] en [[Madrid]]. == Idisti == * [[Andrés Bravo del Barrio]] * [[Pedro Marcilla Ferrús]] * Alberto Galant * Joaquín Ferreres * Elena Just Castillo o Palmira Luz * José Sánchez Rosa * Javier Casares Bescansa * Pablo de Ballester Convallier * Ricardo Mallén Insertis * [[Robert Castelló]] * [[José García]] * [[Antonio Padilla]] * [[Adrian Pastrana]] * [[Fernando Tejón]] * [[Antonio Martinez]] * [[José Maria Rodriguez]] * Alfonso Borrego Cuesta * [[Partaka]] * Pilar Gómez Movellan == Bibliografio == La maxim parto de la informo de ic artiklo prenesis ek Ad-Avane! Nº30<ref>[https://www.yumpu.com/es/document/read/63178946/ad-avane-30-aprilo-2020 Ad-Avane! Nº30]</ref> == Referi == <references/> == Extera ligili == * [https://web.archive.org/web/20080906233641/http://personales.ya.com/idohispania/frontispico.html Anciena retopagino di l'Ido Societo Hispana] * [https://www.idohispania.com/ Aktuala interreto-pagino dil Ido Societo Hispana] {{Ido}} [[Category:Historio di Ido|H]] [[Kategorio:Ido en Hispania]] a2epoqnjlo3hcfkk8uiz5dcytw4m06z 14 80957 1124333 1065682 2026-06-17T19:16:17Z Idisto 28999 1124333 wikitext text/x-wiki [[kategorio:Rusiani|balet-dansisti]] [[kategorio:Balet-dansisti]] 43e49nel0iojfll6a7pw90a8sly72az 14 83145 1124337 1064399 2026-06-17T19:18:11Z Idisto 28999 1124337 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Rusiani|Polona deveno]] 98laoec3huoj1chkzb3jac6rtc9cy9q 14 83146 1124336 1064401 2026-06-17T19:17:42Z Idisto 28999 1124336 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Rusiani|juda deveno]] bc6ia6nr83enece37dd8psqliqjm5iy 14 84946 1124331 1067847 2026-06-17T19:15:06Z Idisto 28999 1124331 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Rusia]] [[Kategorio:Kulturo segun etnio]] [[Kategorio:Slava kulturo]] [[Kategorio:Civilizuri]] 8eb62v70yywlvtliu495ngrqmy2r6u9 14 85949 1124332 1069864 2026-06-17T19:15:54Z Idisto 28999 1124332 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Aviacisti|Rusia]] [[Kategorio:Rusiani|aviacisti]] igtmlkg5enozn7s0yuy256c7ehcbqdg 14 95332 1124334 1088353 2026-06-17T19:16:43Z Idisto 28999 1124334 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Rusianinobelaro]] [[Kategorio:Socio di Rusian Imperio]] [[Kategorio:Feudismo en Rusia]] [[Kategorio:Nobelaro segun lando]] [[Kategorio:Estimanta tituli di Rusia]] tukt9wu5gfj2ts4yb4smket0e6kc5vs 1124335 1124334 2026-06-17T19:17:11Z Idisto 28999 1124335 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Rusiani|nobelaro]] [[Kategorio:Socio di Rusian Imperio]] [[Kategorio:Feudismo en Rusia]] [[Kategorio:Nobelaro segun lando]] [[Kategorio:Estimanta tituli di Rusia]] iopw2kqgzi3bmpfusmoihs7nzknq2q9 0 116747 1124325 2026-06-17T18:56:42Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[File:DmitryRybolovlev1.JPG|eta|Dmitri Ribolovlev (2012)]] '''Dmitri Ribolovlev''' (en la [[Rusa linguo|Rusiana]] : Дмитрий Евгеньевич Рыболовлев, ''Dmitri Yevgenivich Ribolovlev''), n. [[Perm]], la 22ma di novembro 1966, esas [[Rusia|rusian]]-[[Chipro|chipran]] aferisto. {{DEFAULTSORT:Ribolovlev, Dmitri}} [[Kategorio:Rusiani]]' 1124325 wikitext text/x-wiki [[File:DmitryRybolovlev1.JPG|eta|Dmitri Ribolovlev (2012)]] '''Dmitri Ribolovlev''' (en la [[Rusa linguo|Rusiana]] : Дмитрий Евгеньевич Рыболовлев, ''Dmitri Yevgenivich Ribolovlev''), n. [[Perm]], la 22ma di novembro 1966, esas [[Rusia|rusian]]-[[Chipro|chipran]] aferisto. {{DEFAULTSORT:Ribolovlev, Dmitri}} [[Kategorio:Rusiani]] sfmlh8xqhhojr6d5onph5q5m6hvugs6 1124326 1124325 2026-06-17T19:09:36Z Idisto 28999 1124326 wikitext text/x-wiki [[File:DmitryRybolovlev1.JPG|eta|Dmitri Ribolovlev (2012)]] '''Dmitri Ribolovlev''' (en la [[Rusa linguo|Rusiana]] : Дмитрий Евгеньевич Рыболовлев, ''Dmitri Yevgenivich Ribolovlev''), n. [[Perm]], la 22ma di novembro 1966, esas [[Rusia|rusian]]-[[Chipro|chipran]] oligarko ed aferisto. {{DEFAULTSORT:Ribolovlev, Dmitri}} [[Kategorio:Rusian oligarki]] [[Kategorio:Rusiana miliardieri]] el4lxc76ex2u5ecvwvsbz38ywr7w2en 14 116748 1124327 2026-06-17T19:11:33Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Oligarki segun nacionaneso]] [[Kategorio:Oligarkio]] [[Kategorio:Rusiani|oligarki]]' 1124327 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Oligarki segun nacionaneso]] [[Kategorio:Oligarkio]] [[Kategorio:Rusiani|oligarki]] 4rbb33vcugcadxi7ge2adxm28ck9t8r 14 116749 1124328 2026-06-17T19:12:27Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Oligarkio]]' 1124328 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Oligarkio]] d5ahttfgeuzouk9nnzhwzfo4hr2snub 14 116750 1124329 2026-06-17T19:13:29Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Rusiani|miliardieri]]' 1124329 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Rusiani|miliardieri]] f6cxzg15y74pnb33z72hp41xh0i1qbi 0 116751 1124341 2026-06-17T19:36:12Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun ''''Placo di Nedependanteso''' en [[Kiyiv]] (en l'[[Ukrainana linguo|Ukrainana]]: Майдан Незалежності, ''Maydan Nezalezhnosti''), esas la centrala placo di Kiyiv, la chefurbo di Ukraina. Ol situas an la strado Kreshchatik. [[Kategorio:Kiyiv]]' 1124341 wikitext text/x-wiki '''Placo di Nedependanteso''' en [[Kiyiv]] (en l'[[Ukrainana linguo|Ukrainana]]: Майдан Незалежності, ''Maydan Nezalezhnosti''), esas la centrala placo di Kiyiv, la chefurbo di Ukraina. Ol situas an la strado Kreshchatik. [[Kategorio:Kiyiv]] 0mevsrgycnns705mj9tmzwtd1pv3unq 0 116752 1124342 2026-06-17T19:37:47Z Idisto 28999 Ridirektas a [[Placo di Nedependanteso (Kiyiv)]] 1124342 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Placo di Nedependanteso (Kiyiv)]] iiw1x1y4t15r3wzexppn9y8efoc9t31 0 116753 1124343 2026-06-17T20:11:45Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun ''''Inata metaboliala morbo''' (IME) che homi esas (ofte) heredata morbo. Maxim ofte mankas specifik enzimo en la korpala celuli che la kuracato. Kelkafoye koncernas defekto di la proteino transportant o strukturala. To esas konsequo di mutaciono di un sola geno sur la DNA, qua kodexifas por produkto di la koncernant enzimo (proteino). La funciono dil acesat enzimo o proteino en la biokemio di la celulo decidas la karaktero e severeso di la problemi. Enzimi importas por...' 1124343 wikitext text/x-wiki '''Inata metaboliala morbo''' (IME) che homi esas (ofte) heredata morbo. Maxim ofte mankas specifik enzimo en la korpala celuli che la kuracato. Kelkafoye koncernas defekto di la proteino transportant o strukturala. To esas konsequo di mutaciono di un sola geno sur la DNA, qua kodexifas por produkto di la koncernant enzimo (proteino). La funciono dil acesat enzimo o proteino en la biokemio di la celulo decidas la karaktero e severeso di la problemi. Enzimi importas por preske omna celulala procedi, inter qui energiifo, protein-sintezo e la procedo di superflua materiali di metabolio. [[Kategorio:Metabolio]] 400f8k9btk919enub667uvd7rmeoel2 1124344 1124343 2026-06-17T20:14:49Z Idisto 28999 1124344 wikitext text/x-wiki '''Inata metaboliala morbo''' (IME) che homi esas (ofte) heredata morbo. Maxim ofte mankas specifik enzimo en la korpala celuli che la kuracato. Kelkafoye koncernas defekto di la proteino transportant o strukturala. To esas konsequo di mutaciono di un sola geno sur la DNA, qua kodexifas por produkto di la koncernant enzimo (proteino). La funciono dil acesat enzimo o proteino en la biokemio di la celulo decidas la karaktero e severeso di la problemi. Enzimi importas por preske omna celulala procedi, inter qui energiifo, protein-sintezo e la procedo di superflua materiali di metabolio. [[Kategorio:Metaboliala maladeso]] g726isc7rz2nfg8fmp4hqhx1mhdwahj 0 116754 1124367 2026-06-18T11:58:23Z Krekodo 46841 Zoltán Ádok kantisto 1124367 wikitext text/x-wiki '''Zoltán Ádok''' (naskis la 22ma di marto 1976 en [[Szeged]]) esas hungara kantisto ed aktoro. En 2009 il reprezentis Hungaria en la [[Euroviziono-Konkurso di Kansono|Eurovision-Kanto-Konkurso]] per la kanto «Dance with Me». Lua unesma solo-albumo, <nowiki>''</nowiki>Tánclépés<nowiki>''</nowiki>, aparis en 2008. == Distingi e premii == 2010 – BRAVO OTTO: Hungariana muzik-video dil yaro, por «Sebesült szív» (nominita) == Extera ligili == [https://www.imdb.com/name/nm3197377 Zoltán Ádok che Internet Movie Database] dkv8i3075tplx9dr8h0rzymarqi14sm