Wikipedio iowiki https://io.wikipedia.org/wiki/Frontispico MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Specala Debato Uzanto Uzanto Debato Wikipedio Wikipedio Debato Arkivo Arkivo Debato MediaWiki MediaWiki Debato Shablono Shablono Debato Helpo Helpo Debato Kategorio Kategorio Debato TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk 0 977 1124436 1096932 2026-06-19T22:44:13Z Idisto 28999 1124436 wikitext text/x-wiki {{Landi | Nomo = Chipro | Lokala_nomo = Κυπριακή Δημοκρατία<br /><small>(Kypriakí Dimokratía)</small><br />Kıbrıs Cumhuriyeti | Flago = Flag of Cyprus.svg | Blazono = Coat_of_arms_of_Cyprus_(old).svg | Imajo_mapo = EU location CYP magnified.png | Chefurbo = [[Nikosia]] | Habitanti_chefurbo = 313.400 (sudo) e 84.894 (nordo)<ref>[http://nufussayimi.devplan.org/population%20%20and%20housing%20%20census.pdf The press statement of Prime Minister Ferdi Sabit Soyer on the tentative results of 2006 population and housing census (5ma di mayo 2006)]</ref> (2009) | Precipua_urbo = [[Nikosia]] | Oficala_lingui = [[Greka linguo|Greka]] e [[Turka linguo|Turka]] | Guvernerio = [[Republiko]] | Nomo_listo_chefo_stato= Listo pri prezidanti di Chipro | Titulo_chefo_stato = Prezidanto | Chefo_di_stato = [[Nikos Anastasiades]] | Surfaco = {{formatnum:9248}} (¹) | Rango_surfaco = 167 | Surfaco_aquo = neglijebla | Habitanti = {{formatnum:1308120}}<ref name=CIA/> | Rango_habitanti = 159 | Yaro = 2023 | Denseso di habitantaro= 141,45 | Reto_kodexo = .cy | Nomo_himno = ''Imnos is tin Eleftherian'' (²) | Pekunio = [[Euro]] (³) }} '''Chipro''', en longa formo '''Republiko Chipro''' (Greke ''Kýpros'', ''Κύπρος'' e ''Kipriakí Dimokratía'', ''Κυπριακή Δημοκρατία'', literale « Republiko Chiprana »; Turke ''Kıbrıs'' e ''Kıbrıs Cumhuriyeti''), esas insulala lando jacanta este de [[Mediteraneo]]. La lando esas geografiale plu proxima de [[Proxim Oriento]], tamen ol ligesas kulturale e politikale ad [[Europa]], ed esas membro dil [[Europana Uniono]]. Depos 1974, la nordala parto dil insulo, situata norde de tale nomizita "verda lineo" kontrolata da la trupi di [[UN]], jacas sub okupo da Turka armeo. En 1983, ca teritorio su-proklamis [[nedependo|nedependanta]], sub la nomo [[Turka republiko di Norda Chipro]]. La nedependo ne agnoskesas internacione, ecepte da [[Turkia]]. Republiko Chipro esas membro di [[Unionita Nacioni]] pos la 20ma di septembro 1960, di Commonwealth, dil [[Europana Uniono]] depos 2004, di [[Mondal organizuro pri komerco|MOK]], di OSCE, di la movado di ne-rektigita e di [[internaciona organizuro pri frankofonio]]. Chipro divenis membro dil [[Eurozono]] ye la 1ma di januaro 2008. == Etimologio == L'[[etimologio]] dil nomo di la lando esas nekonocata. Kelka posibla origini esas: # Greka vorto por la "[[cipreso]] de Mediteraneo" (''Cupressus sempervirens''), κυπάρισσος (''kypárissos'') # Greka nomo por la planto ''henna'', (''Lawsonia alba''), κύπρος (''kýpros'') # Vorto en [[Sumeriana linguo]], od en lokala linguo nun extingita, por [[kupro]] (''zubar''), o por [[bronzo]] (''kubar''), pro la granda quanto di kuproerci trovebla che l'insulo. == Historio == [[Arkivo:Chirokitia 1.JPG|thumb|320px|left|''Kirokitia'', loko habitita dum [[Paleolitiko]].]] {{PA|Historio di Chipro}} Chipro okupesis dal homo dum [[Paleolitiko]]. L'isulo esis parto dil [[imperio Hitita]] dum la [[Bronz-epoko]] ante l'arivo di du ondi di Greki<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/031332526X Thomas, Carol G. & Conant, C.: The Trojan War, pages 121-122. Greenwood Publishing Group, 2005.]</ref>. La minado di [[kupro]] komencis dum ta epoko. Chipro okupas importanta rolo en la [[mitologio]] Greka, esante la loko ube naskis [[Afrodite]] ed [[Adonis]]. [[Asiria|Asiri]] guvernis Chipro de [[708 aK]] til kurta periodo di guvernerio da Egipti e pose [[Persa imperio|Persiani]] en [[545 aK]]. [[Alexandros la Granda]] konquestis l'insulo por Greki, e Chipro divenis sub Greka influo til [[Romana imperio|romana]] konquesto en [[58 aK]]. Kande Romana imperio dividesis en du parti en [[395]], Chipro divenis parto de [[Bizancana imperio]]. [[Richard la 1ma di Anglia]] kaptis l'insulo en [[1191]] dum la Triesma [[krucomilito]]. [[Arkivo:Nicosia_by_Giacomo_Franco.jpg|thumb|left|280px|Nikosia en 1597.]] En [[1473]], [[Republiko Venezia]] asumis la kontrolo dil insulo, ma en [[1539]] [[Otoman imperio|Otomani]] atakis [[Limasol]]. En [[1570]] tota insulo okupesis dal Otomani. Otomana guberniestri esis kelkafoye indiferenta, kelkafoye opresiva segun la temperamenti dil sultani. Cirkume [[1844]], la habitantaro dil insulo esis {{formatnum:144000}} personi, di qui 44 mil [[islamo|Mohamedani]] e 100 mil [[kristanismo|kristani]]<ref>Osmanli Nufusu 1830-1914 by Kemal Karpat</ref>. La kresko di [[Grekia|Greka]] [[nacionalismo]] dum la [[19ma yarcento]] stimulis l'ideo pri ''enosis'' (uniono) kun Grekia. Konseque del [[Unesma mondomilito]], [[Unionita Rejio|Britaniani]] okupis Chipro en [[1914]], ed ofris l'insulo a [[Konstantinos la 1ma di Grekia]] kondicione ke Grekia militis kontre l'Otomani. Konstantinos la 1ma refuzis ta propozajo ed, sub la [[kontrato di Lausanne]] en [[1923]], [[Turkia]] agnoskis Chipro kom Britaniana kolonio. Chipro nedependanteskis de [[Unionita Rejio]] ye la [[16ma di agosto]] [[1960]]. Pos [[1974]], l'insulo dividesis: cirkume 3 355 km² de lua teritorio formacas la nuna [[Turka republiko di Norda Chipro]], di qua la nedependo ne agnoskesas. Greka sektoro di Chipro membreskis l'[[Europana Uniono]] ye la [[1ma di mayo]] [[2004]]. == Politiko == [[Arkivo:Cyprus districts named.png|thumb|280px|Politikala mapo di Chipro.]] [[Arkivo:Parlanet_cyprus.jpg|thumb|left|280px|Prezidantala palaco en [[Nikosia]].]] Segun la [[konstituco]] adoptita en 1960, Chipro esas demokratiala e prezidantala [[republiko]], kun [[judiciala povo]] nedependanta. La prezidanto en Greka sektoro elektesas dal populo por 5-yara periodo. Ne existas chefministro. nun la prezidanto di Greka sektoro (konsiderata l'oficala prezidanto dil insulo, ecepte por Turkia) esas [[Nikos Anastasiades]]. La parlamento ''(Vouli Antiprosópon/Temsilciler Meclisi)'' havas unika chambro kun 59 membri, di qui 56 elektesas direte dal populo por 5 yari, e la tri altri esas reprezenteri de la religiala minoritati Armeniana, Katolika e Maronidala. L'[[Unionita Rejio]] havas du armeala bazi en Chiproana sulo, [[Akrotiri]] (adsude) e [[Dhekelia]], adeste. Por preventar milito, l'[[Unionita Nacioni]] establisis la nearmizita 'verda zono' inter la sektori Greka e Turka. Parto ek la 'verda zono' trairas la bazo Dhekelia. {{PA|Turka republiko di Norda Chipro#Politiko}} == Geografio == [[Arkivo:Cyprus topo.png|thumb|280px|Topografiala mapo di Chipro.]] [[Arkivo:Farmakas Mountains, Cyprus.jpg|thumb|280px|left|Monti ''Farmakas''.]] Chipro esas la 3ma maxim granda [[insulo]] che [[Mediteraneo]], dop [[Sicilia]] e [[Sardinia]]. Ol esas longa de 240 km este til weste, e larja de 100 km norde til sude. [[Turkia]] distas 75 km, norde. Du mikra montari - ''Troodos'' sud-weste, e Kyrenia norde - dominacas la teritorio, e la plana regiono Mesaoria jacas centre. La fluvio ''Pedieos'', longa de 100 km, esas la precipua del insulo. La Republiko Chipro kovras 59,74% del insulo, kontre ke la Turka republiko di Norda Chipro okupas 34,74%. La "Lineo Verda", kontrolata dal Unionita Nacioni, okupas 2,67% del insulo, e du [[Unionita Rejio|Britaniana]] militara bazi, [[Akrotiri]] e [[Dhekelia]], okupas la cetera 2,74%. Chipro havas [[subtropikala klimato|subtropikala]] e [[mi-arida klimato|mi-arida]] klimati, kun moderema vintri weste, e varma someri. Che la litoro, la mezavalora temperaturo yarala esas 24°C. Dum [[vintro]] povas eventar nivosturmi en la montaro Troodos. Chipro havas poka [[aquo]] e dependas multa de [[pluvo|pluvi]] por provizar aquo por la domi. == Ekonomio == {{PA|Ekonomio di Chipro}} Chipro adoptis [[Euro]] kom [[monetaro]] depos l'[[1ma di januaro]] [[2008]]. == Demografio == [[Arkivo:Cyprus-demography.png|280px|thumb|Demografio di Chipro, 1961 til 2003.]] [[Arkivo:Kloster Kykkos BW 2023-09-20 10-56-59.jpg|maldekstra|eta|280x280ra|Monakeyo Kykkos.]] Segun statistiki de ''The World Factbook'' por 2023, Chipro havis {{formatnum:1308120}} habitanti. Segun etnio, 98,8% esis Greka-Chiprani. Altri (inkluzite [[Maronidi]], Armeniani e Turka-Chiprani) esas 1%, e 0,2% esas nekonocata.<ref name=CIA>{{extera ligilo |titulo=Cyprus - The World Factbook |editero=CIA|vidita ye=9ma di novembro 2023|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cyprus/#people-and-society}}</ref> La lingui oficala esas la [[Greka linguo|Greka]], parolata da 80,9% de la habitantaro, e la [[Turka linguo|Turka]], parolata da 0,2%. Altra lingui parolata esas Angla parolesas da 4,1% de la habitantaro, Rumaniana da 2,9%, Rusa da 2,5%, Bulgara da 2,2%, Araba da 1,2%, Filipinana da 1,1%, 0,6% esas nekonocata, e 4,3% parolas altra lingui, nur en la regiono kontrolata da centrala guvernerio.<ref name=CIA/> La maxim praktikata [[religio]] esas [[Ortodoxa kristanismo]], da 89,1% de la habitantaro. Katoliki esas 2,9%, protestanti (nome Anglikani) esas 2%, Mohamedani esas 1,8%, Budisti esas 1%, altri (inkluzite Maronidi, Armeniana kristani e Hindui) esas 1,4%, atei esas 0,6%, e 1,1% ne informis pri religio.<ref name=CIA/> La maxim granda urbo esas [[Nikosia]] ([[Turka linguo|Turke]]: ''Lefkoşa''), la chef-urbo. Altra importanta urbi esas [[Lemesos]] ([[Limasol]]), e Larnaka. == Kulturo == [[Arkivo:Kyrenia castle 01.jpg|thumb|280px|Kastelo di Kirenia, Chipro.]] [[Arkivo:Lefkaritiko.jpg|thumb|left|280px|Tradicionala [[dentelo]] ''lefkara''.]] Greka Chiprani e Turka Chiprani havas multa komuna elementi kulturala, exemple la dishi ''souvla'' (karno koquata sur barbekuo) e ''halloumi'' (lokala fromajo), e la kustumo pri bone recevar viziteri e servar li nutrivi e drinkaji. La muziko, danso ed arto esas simila, ed integra parti de amba komunitati. Tamen, la religio di Greka Chipriani esas kristanismo Greka Ortodoxa, kontre ke la religio di Turka Chiprani esas Islamo Sunni. La maxim konocata exemplo pri tradicionala [[mestiero]] Chiprana esas [[dentelo]] nomata ''lefkara''. Ol developesis en l'insulo dum la 14ma yarcento, e nun judikesas da [[UNESKO]] kom "netushebla patrimonio di la homaro". On povas bezonar centi di hori por krear ula granda exemplero pri "lefkara". Altra tradicionala mestiero esas filigrano nomata ''Trifourenio'', facita en arjenta juveli. La tradicionala [[muziko]] di Chipro havas influi Greka, Turka, ed Araba, omna ek ni decendinte de Bizancana muziko. Un ek la tradicionala instrumenti esas ''laouto'', lokala modelo di [[liuto]]. La nuntempala populara muziko influesas da Greka ''Laïka'', ed [[Anna Vissi]] esas la maxim konocata kantistino Chiprana de ca jenro. [[Hip hop]], [[R&B]] e [[reggae]] anke divenis populara. [[Arkivo:APOEL-Ultras.jpg|thumb|320px|Admiranti di futbalo-klubo ''APOEL FC''.]] [[Futbalo]] e [[rugbio]]* esas populara sporti en la lando. Yen exempli pri populara futbalo-klubi: ''APOEL FC'', ''Anorthosis Famagusta FC'', ''AC Omonia'', ''AEL Limassol FC'', ''Apollon Limassol FC'', ''Nea Salamis Famagusta FC'' ed ''Olympiakos Nicosia''. == Noti == (¹) <small>[[Turka republiko di Norda Chipro]]: 3 355 km²<br />(²) Sama himno kam [[Grekia]]<br />(³) <small>ante l'[[1ma di januaro]] [[2008]]: Pundo di Chipro</small> == Referi == {{reflist}} {{Template:EU-stati}} [[Kategorio:Chipro|*]] [[Kategorio:Proxim Oriento]] [[Kategorio:Mez-Oriento]] c1gi3ck5tqtroor9vef2vna0e5qrtp2 0 1280 1124429 1106997 2026-06-19T22:23:35Z Joao Xavier 110 +imaji 1124429 wikitext text/x-wiki {{21ma yarcento}} La [[yaro]] '''2001''' (MMI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[lundio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis l'unesma yaro di la triesma yarmilo, la 1ma yaro di la [[21ma yarcento]], e la 2ma yaro di la [[yari 2000a]]. Ol esis la "Yaro di la [[Serpento]]", segun Chiniala [[horoskopo]]. ==Eventi == ===[[Kosmo]] === * [[12ma di februaro]] - ''NEAR Shoemaker'' -probilo decensas adsur l'[[asteroido]] ''433 Eros''. * [[7ma di aprilo]] - [[Kosmoprobilo]] ''[[2001 Mars Odyssey]]'' sendesas aden kosmo.<ref>{{Extera ligilo|titulo=Odyssey probe blasts off for Mars|editero=CNN.com |url=http://edition.cnn.com/2001/TECH/space/04/07/mars.odyssey/index.html|vidita ye=23ma di septembro 2017}}</ref> * [[22ma di mayo]] - Objekto, qua nomizesas ''28978 Ixion'', deskovresas dop [[Neptuno]]. * [[21ma di junio]] - Sunal eklipso totala. * [[15ma di oktobro]] - Probilo [[Galileo (kosmonavo)|Galileo]] di [[NASA]] preterflugas [[Io (satelito)|Io]], satelito di [[Jupitero]]. ===[[Mondo]] === * [[15ma di januaro]] - [[Wikipedio]] en [[Angla linguo]] komencas.<ref name="KockJungSyn2016">{{Extera ligilo|autoro=Kock, N., Jung, Y., & Syn, T. (2016) |url=http://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |titulo=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges|vidita ye=17ma di agosto 2019|idiomo={{en}}}}</ref> * [[3ma di februaro]] - Boxisto [[Konstantin Borisovich Czyu|Konstantin Czyu]] divenis championo dil [[World Boxing Association]] (WBA Super) en kategorio ad 63,5 kg. * [[2ma di julio]] - Unesma [[artificala kordio]] insertesas a Robert Tools. * [[3ma di novembro]] - Boxisto [[Konstantin Borisovich Czyu|Konstantin Czyu]] divenis itere championo dil [[International Boxing Federation]] (IBF) en kategorio ad 63,5 kg. * [[7ma di novembro]] - ''[[Concorde]]'' flugas unesmafoye pos acidento en [[2000]]. * [[16ma di novembro]] - Unesma cinematografuro ''[[Harry Potter]]'' lansesas en prima vespero. * [[27ma di decembro]] - Normala relato komercala atingesas inter [[Usa]] e [[Popul-Republiko Chinia]]. ===[[Europa]] === * [[19ma di januaro]] - En [[Belgia]] legaro modifikesas, ed individui darfas posedar mikra quanti de [[marihuano]]. * [[31ma di januaro]] - En [[Nederlando]], Zeits, Skota tribunalo judicias [[Libia]]na Al Ali Mohmed al Megrah por karcero dumviva pro la bombo-shoko super [[Lockerbie]] en [[1988]]. * [[1ma di aprilo]] - [[Slobodan Milosevic]], ex-prezidanto di [[Yugoslavia]], kapitulacas, arestesas ed akuzesas pri [[gentocido]]. * de la [[17ma di junio]] til la [[21ma di junio]] - Eventas Ido-renkontro 2001, en [[Nürnberg]], [[Germania]].<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.nefkom.net/frank.kasper/konf2001.htm |titulo=raporto Ido-renkontro 2001}}</ref> * [[7ma di julio]] - En Bradford, [[West Yorkshire]], [[Anglia]], du personi poniardagesas dum rasala konflikti.<ref>{{Extera ligilo|titulo=2001: Two stabbed in Bradford race riots|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/7/newsid_2496000/2496003.stm |editero=BBC |vidita ye=19ma di julio 2016}}</ref> * [[24ma di julio]] - [[Simeon Saxe-Coburg-Gotha]], ex-[[caro]] di [[Bulgaria]], divenas [[chefministro]] di lua lando. * [[28ma di septembro]] - En [[Finlando]] mariajo inter samasexua homi permisesas. * [[4ma di oktobro]] - [[Ukraina]]n armeo pafas ed abatas acidentale Rusa aeroplano super [[Nigra maro]], fluganta de [[Tel Aviv]] a [[Siberia]]; 77 homi mortas. ===[[Azia]] === * [[20ma di januaro]] - En [[Filipini]], [[Gloria Arroyo]] divenas prezidanto, pos renunco di [[Joseph Estrada]]. * [[26ma di januaro]] - [[Ter-tremo]] en [[Gujarat]], [[India]], produktas cirkume {{formatnum:25000}} morti.<ref>{{Extera ligilo|titulo=2001: Thousands die in Gujarat quake|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/26/newsid_4666000/4666568.stm|editero=BBC|vidita ye=4ma di novembro 2016}}</ref> * [[29ma di januaro]] - En [[Indonezia]] mili de studenti okupas parlamento e demandas la renunco dil prezidanto [[Abdurrahman Wahid]], akuzita pri korupto. * [[Februaro]] - Aer-armei de [[Usa]] ed [[Unionita Rejio]] atakas [[Irak]] multafoye. * [[6ma di februaro]] - En [[Israel]], [[Ariel Sharon]] divenas chefministro. * [[4ma di junio]] - En [[Nepal]], [[Gyanendra Bir Bikram Shah Dev]] divenas rejulo pos [[suocido]] di [[Dipendra di Nepal|Dipendra]]. * [[20ma di junio]] - En [[Pakistan]] [[Pervez Musharraf]] prenas prezidantala stando. * [[9ma di septembro]] - En [[Afganistan]], [[Ahmed Shah Massoud]], chefo di Nordal Uniono, atakesas ed ilu mortos ye la [[13ma di septembro]]. * [[19ma di septembro]] - [[Usa]] sendas a la [[Persiana gulfo]] 100 [[aviono|aeroplani]] e tri navi militala pos teroragi en Usa. * [[20ma di septembro]] - En [[Afganistan]] kunveno di sacerdoti rekomendas [[Osama bin Laden]] forirar la lando. * [[21ma di septembro]] - En [[Afganistan]] la Talibani anuncas ke li konsignos [[Osama bin Laden]] ad Usa, se Usa havas suficanta pruvo kontre lu. * [[22ma di septembro]] - [[Usa]] anuncas ke esas pronta finigar komercala punisi kontre [[Pakistan]] ed [[India]] (pro nukleara probi), se li suportus Usa en milito kontre terorismo. * [[23ma di septembro]] - La Talibani asertas ke li ne savas ube [[Osama bin Laden]] esas. * [[24ma di septembro]] - Usa informas, ke lua korpi specala funcionas en [[Afganistan]]. [[Rusia]] promisas sustenar la Nordal Uniono. * [[7ma di oktobro]] - Milito en [[Afganistan]] komencas kande [[Usa]] atakas kun lua federito [[Unionita Rejio]] la posteni di [[Talibano]], por ke Talibani ne federez su kun teroristo [[Osama bin Laden]]. En [[New-York]], {{formatnum:10000}} homi demonstras kontre la milito ma oficale Usa esforcas obliviigor ol. * [[8ma di oktobro]] - Demonstri en [[Palestinana stato]] e [[Pakistan]] kontre milito da Usa en Afganistan. * [[9ma di oktobro]] - Fuzeal atakilo mortigas quar laboristi di [[UN]] proxim [[Kabul]] en [[Afganistan]]. * [[12ma di novembro]] - La trupi dil [[Talibano|Talibanisti]] retretas ek [[Kabul]] en [[Afganistan]]. * [[17ma di decembro]] - La lasta kombati dum la [[Milito en Afganistan]] finas an la montaro Tora Bora. ===[[Afrika]] === * [[10ma di mayo]] - En [[Ghana]] 120 homi mortas en turbo che [[futbalo]]-ludo. * [[8ma di oktobro]] - On demonstras en [[Egiptia]] kontre la milito da [[Usa]] en [[Afganistan]]. ===[[Nord-Amerika]] === * [[6ma di januaro]] - [[Usa]]na parlamento aprobas la vinko prezidantala da [[George W. Bush]]. * [[20ma di januaro]] - [[George W. Bush]] divenas prezidanto di Usa. * [[28ma di februaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 6.8 che [[skalo di Richter]] frapas [[Seattle]], [[Usa]]. Nur 1 persono mortas. * [[5ma di junio]] - En [[Houston]], [[Texas]], komencas tropikala burasko. Pluvos 50 cm de aquo e 22 homi mortos. * [[11ma di septembro]] - En Usa [[Atenti ye la 11ma di septembro 2001|teroristi]] kolizionas du aeroplani kontre la du maxim granda [[turmo|turmi]] de ''World Trade Center'' en [[New-York]] por destruktar li. Altru facas la sama kontre ''[[Pentagon]]'', en [[Washington DC]]. Altra aeroplano falas en [[Pensilvania]], probable pos revolto dal pasajeri. Entote cirkume 3.000 homi mortas. * [[14ma di septembro]] - [[Usa]] publikigas la nomi di teroristi suspektita pro l'atako ye la [[11ma di septembro]]. * [[20ma di septembro]] - Prezidanto di Usa [[George W. Bush]] proklamas ke [[Usa]] militeskos kontre teroristi. * [[5ma di oktobro]] - En [[Florida]], Roberts Stevens, la redaktero di ''The Sun'', mortas. Ilu recevabis spori di antraxo per letro de teroristi. En Usa on recevas letri til la 23ma di oktobro. 5 homi mortos e 19 esas infektita. * [[12ma di novembro]] - Falo di aviono [[Airbus A300]] en [[New York]] produktas 260 morti. * [[19ma di decembro]] - La fairo che la destrukturo di ''World Trade Center'' en [[New York]] fine extingesas. ===[[Central Amerika]] === * [[13ma di januaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.6 che la [[skalo di Richter]] frapas [[Salvador]] e produktas adminime 800 morti. * [[13ma di februaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 6.6 che la [[skalo di Richter]] frapas [[Salvador]] e produktas 400 morti. * [[4ma di novembro]] - [[Uragano]] ''Michelle'' frapas [[Kuba]] perisigante domi e kultivata agri. ===[[Sud-Amerika]] === * [[26ma di januaro]] - En [[Venezuela]], 50-yar evanta [[Douglas DC-3]] falas, e 24 homi mortas. * [[15ma di marto]] - En [[Brazilia]], du explozi sur [[petrolo]]-platformo ''P-36'' apartenanta a [[Petrobras]] produktas 11 morti. La platformo dronos pos 5 dii.<ref>{{Extera ligilo|url=https://acervo.oglobo.globo.com/fatos-historicos/em-2001-explosao-da-plataforma-36-deixou-11-mortos-na-bacia-de-campos-9483525 |titulo=Em 2001, explosão da plataforma P-36 deixou 11 mortos na Bacia de Campos|editero=O Globo|vidita ye=17ma di agosto 2019|idiomo={{pt}}}}</ref> * [[29ma di mayo]] - En [[Peru]], [[Alejandro Toledo]] elektesas prezidanto. * [[24ma di junio]] - Vladimiro Montesinos, chefo dil inform-kontoro di [[Peru]] dum la rejimo di [[Alberto Fujimori]] kaptesas en [[Caracas]], [[Venezuela]], ed extradesas a Lima por judiciesar.<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.lanacion.com.ar/315253-capturaron-a-montesinos-en-venezuela|titulo=Capturaron a Montesinos en Venezuela|editero=La Nación|vidita ye=29ma di julio 2017|publikigita ye=25ma di junio 2001|idiomo={{es}}}}</ref> * [[27ma di agosto]] - Kongreso di Peru supresas politikal imuneso de ex-prezidanto [[Alberto Fujimori]]. * [[20ma di decembro]] - La prezidanto di [[Arjentinia]] [[Fernando de la Rúa]] koaktesas renuncar, pro la protesti populala en diversa urbi di la lando, dum qui 23 homi mortas. * [[23ma di decembro]] - [[Adolfo Rodríguez Saá]] asumas la povo en Arjentinia kom prezidanto. * [[30ma di decembro]] - Rodríguez Saá renuncas la prezidanteso di Arjentinia. ===[[Oceania]] === * [[16ma di aprilo]] - En [[Canberra]], [[Australia]] 800 membri di Verda Partisi de 72 landi signatas la Karto di Mondala Verdi, pri la komuna defenso di [[demokratio]], la protekto di biodiverseso, ed altra temi. * [[19ma di oktobro]] - [[Indonezia]]na fishobatelo qua navigis vers [[insulo Christmas]] kun 400 refujanta pasajeri sinkas en internaciona aqui, e 353 personi dronesas. ==Naski == * [[20ma di januaro]] - [[Manon Léonard]], Franca tenisistino * [[21ma di januaro]] - [[Anastasia Sergeyevna Tihonova|Anastasia Tihonova]], Rusa tenisistino * [[23ma di januaro]] - [[Olga Danilović]], Serbiana tenisistino [[Arkivo:Ismael_Saibari_Morocco_v_Norway_7_June_2026-162_(cropped).jpg|thumb|130px|[[Ismael Saibari]]]] * [[28ma di januaro]] - [[Ismael Saibari]], Marokana futbalisto * [[30ma di januaro]] - [[Alice Tubello]], Franca tenisistino * [[6ma di februaro]] - [[Hanna Kubarava]], Bielorusa tenisistino * [[2ma di marto]] - [[Hurricane Tyra Black|Hurricane Black]], Usana tenisistino * [[3ma di marto]] - [[Ivana Šebestová]], Cheka tenisistino * [[12ma di marto]] - [[Polina Sergeyevna Shuvalova|Polina Shuvalova]], Rusa shakoludistino * [[22ma di marto]] - [[Margaux Rouvroy]], Franca tenisistino * [[24ma di marto]] - [[Clara Burel]], Franca tenisistino * [[30ma di marto]] - [[Anastasia Sergeyevna Potapova|Anastasia Potapova]], Rusa tenisistino * [[7ma di aprilo]] - [[Yekaterina Albertovna Reingold|Yekaterina Reingold]], Rusa tenisistino * [[15ma di mayo]] - [[Yasmine Mansouri]], Franca tenisistino * [[18ma di mayo]] - [[Emma Navarro]], Usana tenisistino * [[19ma di mayo]] - [[Elizabeth Mandlik]], Usana tenisistino * [[26ma di mayo]] - [[Anastasia Andreyevna Ilyankova|Anastasia Ilyankova]], Rusa gimnastikistino * [[28ma di mayo]] - [[Karolína Kubáňová]], Cheka tenisistino * [[31ma di mayo]] - [[Iga Świątek]], Polona tenisistino * [[23ma di junio]] - [[Antonia Schmidt]], Germana tenisistino * [[1ma di julio]] - [[Anna Sisková]], Cheka tenisistino * [[10ma di julio]] - [[Aliaxandr Aliaxandravich Zhirowski|Aliaxandr Zhirowski]], Bielorusa tenisistulo * [[14ma di julio]] - [[Nikola Břečková]], Cheka tenisistino * [[18ma di julio]] - [[Ella Ballentine]], Kanadan aktorino * [[29ma di julio]] - [[Yelena Vyacheslavovna Yeryomina|Yelena Yeryomina]], Rusa gimnastikistino * [[15ma di agosto]] - [[Igor Andreyevich Andreyev|Igor Andreyev]], Rusa futbalistulo * 15ma di agosto - [[Erbol Atabayev]], Kirgiziana futbalistulo * [[28ma di agosto]] - [[Kamilla Stanislavovna Rahimova|Kamilla Rahimova]], Rusa tenisistino * [[29ma di agosto]] - [[Jannat Zubair Rahmani]], Indian aktorino * [[31ma di agosto]] - [[Amanda Anisimova]], Usana tenisistino * [[24ma di oktobro]] - [[Sina Herrmann]], Germana tenisistino * [[27ma di oktobro]] - [[Christopher Cheng]], Norvega futbalisto * [[3ma di novembro]] - [[Hailey Baptiste]], Usana tenisistino * [[20ma di novembro]] - [[Caty McNally]], Usana tenisistino * [[28ma di novembro]] - [[Selina Dal]], Germana tenisistino * [[1ma di decembro]] - [[Carole Monnet]], Franca tenisistino * [[17ma di decembro]] - [[Maria Sergeyevna Tkachyova|Maria Tkachyova]], Rusa tenisistino * [[18ma di decembro]] - [[Billie Eilish]], Usana kantisto * [[31ma di decembro]] - [[Katie Volynets]], Usana tenisistino ==Morti == * [[2ma di januaro]] - [[Jimmy Zámbó]], Hungariana kantisto (n. 1958) [[Arkivo:Minister Belgische Kabinet J. van Offelen (PVV), eerste Minister P. van den Boey, Bestanddeelnr 918-9459.jpg|thumb|130px|[[Paul Vanden Boeynants]]]] * [[9ma di januaro]] - [[Paul Vanden Boeynants|Paul Boeynants]], chefministro di Belgia (n. 1919) * [[12ma di januaro]] - [[Adhemar Ferreira da Silva]], Brazilian atleto (n. 1927) * [[16ma di januaro]] - [[Laurent-Désiré Kabila]], prezidanto di Demokratial Republiko Kongo (n. 1939) * [[17ma di januaro]] - [[Gregory Corso]], Usana poeto (n. 1930) * [[1ma di februaro]] - [[Roy Dalgarno]], Australiana piktisto (n. 1910) * [[4ma di februaro]] - [[Iannis Xenakis]], Greka-Franca kompozisto (n. 1922) * [[9ma di februaro]] - [[Herbert Simon]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1916) * [[18ma di februaro]] - [[Balthus]], Polona-Franciana piktisto (n. 1908) * [[12ma di marto]] - [[Robert Ludlum]], Usana skriptisto (n. 1927) * [[22ma di marto]] - [[William Hanna]], Usan animisto, muzikisto e voc-aktoro (n. 1910) * [[18ma di marto]] - [[John Edmund Phillips]], kantisto, kompozisto e muzikisto de la bando ''[[The Mamas and the Papas]]'' (n. 1935) * [[31ma di marto]] - [[Clifford Shull]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1915) * [[4ma di aprilo]] - [[Liisi Oterma]], Fin astronomino ed Esperantistino (n. 1915) [[Arkivo:Joey_Ramone.jpg|thumb|130px|[[Joey Ramone]]]] * [[15ma di aprilo]] - [[Joey Ramone]], Usana muzikisto ([[The Ramones]]) (n. 1951) * [[25ma di aprilo]] - [[Michele Alboreto]], Italian automobilisto (n. 1956) * [[29ma di aprilo]] - [[Barend Biesheuvel]], chefministro di Nederlando (n. 1920) * [[7ma di mayo]] - [[Joseph Greenberg]], Usana linguisto (n. 1915) * [[11ma di mayo]] - [[Douglas Adams]], Britaniana skriptisto (n. 1952) * [[12ma di mayo]] - [[Perry Como]], Usana kantisto (n. 1912) * [[25ma di mayo]] - [[Alberto Korda]], fotografisto qua facis la konocata fotografuro pri [[Ernesto Guevara|Ernesto ''Che'' Guevara]] (n. 1928) * [[1ma di junio]] - [[Hank Ketcham]], desegnisto (''Dennis the Menace'') (n. 1920) * [[1ma di junio]] - [[Nkosi Johnson]], Sudafrikana SIDA-aktivisto (n. 1989) * 1ma di junio - Rejulo [[Birendra di Nepal]] (n. 1945) [[Arkivo:Anthony_Quinn_signed.JPG|thumb|130px|[[Anthony Quinn]]]] * [[3ma di junio]] - [[Anthony Quinn]], Mexikian aktoro (n. 1915) * [[7ma di junio]] - [[Víctor Paz Estenssoro]], prezidanto di Bolivia (n. 1907) * [[10ma di junio]] - [[Leila Pahlavi]], princino di Iran (n. 1970) * [[11ma di junio]] - [[Timothy McVeigh]], Usana teroristo, mortigita (n. 1968) * [[17ma di junio]] - [[Donald J. Cram]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1919) * [[21ma di junio]] - [[John Lee Hooker]], Usana ''blues''-muzikisto (n. 1917) * 21ma di junio - [[Carroll O'Connor]], Usan aktoro (n. 1924) * [[27ma di junio]] - [[Tove Jansson]], Finlandana skriptisto (n. 1914) [[Arkivo:Jack_Lemmon_-_1968.jpg|thumb|130px|[[Jack Lemmon]]]] * 27ma di junio - [[Jack Lemmon]], Usan aktoro e filmifisto (n. 1925) * [[30ma di junio]] - [[Chet Atkins]], Usana gitaristo (n. 1924) * [[1ma di julio]] - [[Nikolai Gennadiyevich Basov|Nikolai Basov]], Rusa fizikisto, Nobel-laureato (n. 1922) * [[11ma di julio]] - [[Herman Brood]], Nederlandana rok-muzikisto (n. 1946) * [[12ma di julio]] - [[Paul Eugène Magloire]], prezidanto di Haiti (n. 1907) * [[31ma di julio]] - [[Francisco da Costa Gomes]], prezidanto di Portugal (n. 1914) * 31ma di julio - [[Poul Anderson]], Usana skriptisto pri ciencala fiktivajo (n. 1926) * [[6ma di agosto]] - [[Jorge Amado]], Braziliana skriptisto (n. 1912) * [[16ma di agosto]] - [[Maiya Zaharovna Dukarevich|Maiya Dukarevich]], Rusa psikologino e HBTI-aktivistino (n. 1925) * 16ma di agosto - [[Harri Sirola]], Finlandana skriptisto (n. 1958) * [[29ma di agosto]] - [[Francisco Rabal]], Hispan aktoro e filmifisto (n. 1926) * [[2ma di septembro]] - [[Christiaan Barnard]], Sudafrikana mediko, pioniro en kordio-transplantado (n. 1922) * [[11ma di septembro]] - [[Mohammad Atta]], Egiptiana teroristo (n. 1968) * [[13ma di septembro]] - [[Ahmed Shah Massoud]], chefo di Nordal Uniono en Afganistan (n. 1953) [[Arkivo:Jimenez 1955.jpg|130px|thumb|[[Marcos Pérez Jiménez|Marcos P. Jiménez]]]] * [[20ma di septembro]] - [[Marcos Pérez Jiménez]], prezidanto di Venezuela (n. 1914) * [[22ma di septembro]] - [[Isaac Stern]], Ukrainana violinisto (n. 1922) * [[29ma di septembro]] - [[Nguyen Van Thieu]], prezidanto di Sud-Vietnam (n. 1923) * [[1ma di novembro]] - [[Juan Bosch]], prezidanto di Dominikana Republiko (n. 1909) * [[5ma di novembro]] - [[Gholam Reza Azhari]], chefministro di Iran (n. 1919) * [[9ma di novembro]] - [[Giovanni Leone]], prezidanto di Italia (n. 1908) * [[26ma di novembro]] - [[Nils-Aslak Valkeapää]], Finlandana skriptisto e muzikisto (n. 1943) [[Arkivo:George Harrison 1974 (cropped).jpg|thumb|130px|[[George Harrison]]]] * [[29ma di novembro]] - [[George Harrison]], membro dil bando ''[[The Beatles]]'' (n. 1943) * [[30ma di novembro]] - [[Robert Tools]], viro qua recevis la unesma kordio artificala (n. 1942) * novembro - [[Justin Rakotoniaina]], Chefministro di Madagaskar (n. 1933) * [[8ma di decembro]] - [[Mirza Delibašić]], Bosniana [[basketbalo|basketbalisto]] (n. 1954) * [[11ma di decembro]] - [[Mainza Chona]], chefa ministro di Zambia (n. 1930) * [[15ma di decembro]] - [[Rufus Thomas]], Usana kantisto (n. 1917) * [[16ma di decembro]] - [[Villy Sørensen]], Dana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1929) * [[19ma di decembro]] - [[Donald J. Cram]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1919) * [[20ma di decembro]] - [[Leopold Senghor]], prezidanto di Senegal de 1960 til 1980 (n. 1906) * [[23ma di decembro]] - [[Jelle Zijlstra]], chefministro di Nederlando (n. 1918) ==Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Eric Allin Cornell]], [[Wolfgang Ketterle]], [[Carl Edwin Wieman]] * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[William S. Knowles]], [[Ryoji Noyori]], [[Karl Barry Sharpless]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Leland H. Hartwell]], [[Richard Timothy Hunt]], [[Paul Nurse]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Vidiadhar Surajprasad Naipaul]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Unionita Nacioni]], [[Kofi Annan]] * [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[George A. Akerlof]], [[Michael Spence]], [[Joseph E. Stiglitz]] ==Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Yari 2000a]] t6anfvqgatjq1w238d7hy257eh6fb3k 1124432 1124429 2026-06-19T22:32:04Z Joao Xavier 110 +2001 en sporto 1124432 wikitext text/x-wiki {{21ma yarcento}} La [[yaro]] '''2001''' (MMI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[lundio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis l'unesma yaro di la triesma yarmilo, la 1ma yaro di la [[21ma yarcento]], e la 2ma yaro di la [[yari 2000a]]. Ol esis la "Yaro di la [[Serpento]]", segun Chiniala [[horoskopo]]. ==Eventi == ===[[Kosmo]] === * [[12ma di februaro]] - ''NEAR Shoemaker'' -probilo decensas adsur l'[[asteroido]] ''433 Eros''. * [[7ma di aprilo]] - [[Kosmoprobilo]] ''[[2001 Mars Odyssey]]'' sendesas aden kosmo.<ref>{{Extera ligilo|titulo=Odyssey probe blasts off for Mars|editero=CNN.com |url=http://edition.cnn.com/2001/TECH/space/04/07/mars.odyssey/index.html|vidita ye=23ma di septembro 2017}}</ref> * [[22ma di mayo]] - Objekto, qua nomizesas ''28978 Ixion'', deskovresas dop [[Neptuno]]. * [[21ma di junio]] - Sunal eklipso totala. * [[15ma di oktobro]] - Probilo [[Galileo (kosmonavo)|Galileo]] di [[NASA]] preterflugas [[Io (satelito)|Io]], satelito di [[Jupitero]]. ===[[Mondo]] === * [[15ma di januaro]] - [[Wikipedio]] en [[Angla linguo]] komencas.<ref name="KockJungSyn2016">{{Extera ligilo|autoro=Kock, N., Jung, Y., & Syn, T. (2016) |url=http://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |titulo=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges|vidita ye=17ma di agosto 2019|idiomo={{en}}}}</ref> * [[2ma di julio]] - Unesma [[artificala kordio]] insertesas a Robert Tools. * [[7ma di novembro]] - ''[[Concorde]]'' flugas unesmafoye pos acidento en [[2000]]. * [[16ma di novembro]] - Unesma cinematografuro ''[[Harry Potter]]'' lansesas en prima vespero. * [[27ma di decembro]] - Normala relato komercala atingesas inter [[Usa]] e [[Popul-Republiko Chinia]]. ===[[Europa]] === * [[19ma di januaro]] - En [[Belgia]] legaro modifikesas, ed individui darfas posedar mikra quanti de [[marihuano]]. * [[31ma di januaro]] - En [[Nederlando]], Zeits, Skota tribunalo judicias [[Libia]]na Al Ali Mohmed al Megrah por karcero dumviva pro la bombo-shoko super [[Lockerbie]] en [[1988]]. * [[1ma di aprilo]] - [[Slobodan Milosevic]], ex-prezidanto di [[Yugoslavia]], kapitulacas, arestesas ed akuzesas pri [[gentocido]]. * de la [[17ma di junio]] til la [[21ma di junio]] - Eventas Ido-renkontro 2001, en [[Nürnberg]], [[Germania]].<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.nefkom.net/frank.kasper/konf2001.htm |titulo=raporto Ido-renkontro 2001}}</ref> * [[7ma di julio]] - En Bradford, [[West Yorkshire]], [[Anglia]], du personi poniardagesas dum rasala konflikti.<ref>{{Extera ligilo|titulo=2001: Two stabbed in Bradford race riots|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/7/newsid_2496000/2496003.stm |editero=BBC |vidita ye=19ma di julio 2016}}</ref> * [[24ma di julio]] - [[Simeon Saxe-Coburg-Gotha]], ex-[[caro]] di [[Bulgaria]], divenas [[chefministro]] di lua lando. * [[28ma di septembro]] - En [[Finlando]] mariajo inter samasexua homi permisesas. * [[4ma di oktobro]] - [[Ukraina]]n armeo pafas ed abatas acidentale Rusa aeroplano super [[Nigra maro]], fluganta de [[Tel Aviv]] a [[Siberia]]; 77 homi mortas. ===[[Azia]] === * [[20ma di januaro]] - En [[Filipini]], [[Gloria Arroyo]] divenas prezidanto, pos renunco di [[Joseph Estrada]]. * [[26ma di januaro]] - [[Ter-tremo]] en [[Gujarat]], [[India]], produktas cirkume {{formatnum:25000}} morti.<ref>{{Extera ligilo|titulo=2001: Thousands die in Gujarat quake|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/26/newsid_4666000/4666568.stm|editero=BBC|vidita ye=4ma di novembro 2016}}</ref> * [[29ma di januaro]] - En [[Indonezia]] mili de studenti okupas parlamento e demandas la renunco dil prezidanto [[Abdurrahman Wahid]], akuzita pri korupto. * [[Februaro]] - Aer-armei de [[Usa]] ed [[Unionita Rejio]] atakas [[Irak]] multafoye. * [[6ma di februaro]] - En [[Israel]], [[Ariel Sharon]] divenas chefministro. * [[4ma di junio]] - En [[Nepal]], [[Gyanendra Bir Bikram Shah Dev]] divenas rejulo pos [[suocido]] di [[Dipendra di Nepal|Dipendra]]. * [[20ma di junio]] - En [[Pakistan]] [[Pervez Musharraf]] prenas prezidantala stando. * [[9ma di septembro]] - En [[Afganistan]], [[Ahmed Shah Massoud]], chefo di Nordal Uniono, atakesas ed ilu mortos ye la [[13ma di septembro]]. * [[19ma di septembro]] - [[Usa]] sendas a la [[Persiana gulfo]] 100 [[aviono|aeroplani]] e tri navi militala pos teroragi en Usa. * [[20ma di septembro]] - En [[Afganistan]] kunveno di sacerdoti rekomendas [[Osama bin Laden]] forirar la lando. * [[21ma di septembro]] - En [[Afganistan]] la Talibani anuncas ke li konsignos [[Osama bin Laden]] ad Usa, se Usa havas suficanta pruvo kontre lu. * [[22ma di septembro]] - [[Usa]] anuncas ke esas pronta finigar komercala punisi kontre [[Pakistan]] ed [[India]] (pro nukleara probi), se li suportus Usa en milito kontre terorismo. * [[23ma di septembro]] - La Talibani asertas ke li ne savas ube [[Osama bin Laden]] esas. * [[24ma di septembro]] - Usa informas, ke lua korpi specala funcionas en [[Afganistan]]. [[Rusia]] promisas sustenar la Nordal Uniono. * [[7ma di oktobro]] - Milito en [[Afganistan]] komencas kande [[Usa]] atakas kun lua federito [[Unionita Rejio]] la posteni di [[Talibano]], por ke Talibani ne federez su kun teroristo [[Osama bin Laden]]. En [[New-York]], {{formatnum:10000}} homi demonstras kontre la milito ma oficale Usa esforcas obliviigor ol. * [[8ma di oktobro]] - Demonstri en [[Palestinana stato]] e [[Pakistan]] kontre milito da Usa en Afganistan. * [[9ma di oktobro]] - Fuzeal atakilo mortigas quar laboristi di [[UN]] proxim [[Kabul]] en [[Afganistan]]. * [[12ma di novembro]] - La trupi dil [[Talibano|Talibanisti]] retretas ek [[Kabul]] en [[Afganistan]]. * [[17ma di decembro]] - La lasta kombati dum la [[Milito en Afganistan]] finas an la montaro Tora Bora. ===[[Afrika]] === * [[10ma di mayo]] - En [[Ghana]] 120 homi mortas en turbo che [[futbalo]]-ludo. * [[8ma di oktobro]] - On demonstras en [[Egiptia]] kontre la milito da [[Usa]] en [[Afganistan]]. ===[[Nord-Amerika]] === * [[6ma di januaro]] - [[Usa]]na parlamento aprobas la vinko prezidantala da [[George W. Bush]]. * [[20ma di januaro]] - [[George W. Bush]] divenas prezidanto di Usa. * [[28ma di februaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 6.8 che [[skalo di Richter]] frapas [[Seattle]], [[Usa]]. Nur 1 persono mortas. * [[5ma di junio]] - En [[Houston]], [[Texas]], komencas tropikala burasko. Pluvos 50 cm de aquo e 22 homi mortos. * [[11ma di septembro]] - En Usa [[Atenti ye la 11ma di septembro 2001|teroristi]] kolizionas du aeroplani kontre la du maxim granda [[turmo|turmi]] de ''World Trade Center'' en [[New-York]] por destruktar li. Altru facas la sama kontre ''[[Pentagon]]'', en [[Washington DC]]. Altra aeroplano falas en [[Pensilvania]], probable pos revolto dal pasajeri. Entote cirkume 3.000 homi mortas. * [[14ma di septembro]] - [[Usa]] publikigas la nomi di teroristi suspektita pro l'atako ye la [[11ma di septembro]]. * [[20ma di septembro]] - Prezidanto di Usa [[George W. Bush]] proklamas ke [[Usa]] militeskos kontre teroristi. * [[5ma di oktobro]] - En [[Florida]], Roberts Stevens, la redaktero di ''The Sun'', mortas. Ilu recevabis spori di antraxo per letro de teroristi. En Usa on recevas letri til la 23ma di oktobro. 5 homi mortos e 19 esas infektita. * [[12ma di novembro]] - Falo di aviono [[Airbus A300]] en [[New York]] produktas 260 morti. * [[19ma di decembro]] - La fairo che la destrukturo di ''World Trade Center'' en [[New York]] fine extingesas. ===[[Central Amerika]] === * [[13ma di januaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.6 che la [[skalo di Richter]] frapas [[Salvador]] e produktas adminime 800 morti. * [[13ma di februaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 6.6 che la [[skalo di Richter]] frapas [[Salvador]] e produktas 400 morti. * [[4ma di novembro]] - [[Uragano]] ''Michelle'' frapas [[Kuba]] perisigante domi e kultivata agri. ===[[Sud-Amerika]] === * [[26ma di januaro]] - En [[Venezuela]], 50-yar evanta [[Douglas DC-3]] falas, e 24 homi mortas. * [[15ma di marto]] - En [[Brazilia]], du explozi sur [[petrolo]]-platformo ''P-36'' apartenanta a [[Petrobras]] produktas 11 morti. La platformo dronos pos 5 dii.<ref>{{Extera ligilo|url=https://acervo.oglobo.globo.com/fatos-historicos/em-2001-explosao-da-plataforma-36-deixou-11-mortos-na-bacia-de-campos-9483525 |titulo=Em 2001, explosão da plataforma P-36 deixou 11 mortos na Bacia de Campos|editero=O Globo|vidita ye=17ma di agosto 2019|idiomo={{pt}}}}</ref> * [[29ma di mayo]] - En [[Peru]], [[Alejandro Toledo]] elektesas prezidanto. * [[24ma di junio]] - Vladimiro Montesinos, chefo dil inform-kontoro di [[Peru]] dum la rejimo di [[Alberto Fujimori]] kaptesas en [[Caracas]], [[Venezuela]], ed extradesas a Lima por judiciesar.<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.lanacion.com.ar/315253-capturaron-a-montesinos-en-venezuela|titulo=Capturaron a Montesinos en Venezuela|editero=La Nación|vidita ye=29ma di julio 2017|publikigita ye=25ma di junio 2001|idiomo={{es}}}}</ref> * [[27ma di agosto]] - Kongreso di Peru supresas politikal imuneso de ex-prezidanto [[Alberto Fujimori]]. * [[20ma di decembro]] - La prezidanto di [[Arjentinia]] [[Fernando de la Rúa]] koaktesas renuncar, pro la protesti populala en diversa urbi di la lando, dum qui 23 homi mortas. * [[23ma di decembro]] - [[Adolfo Rodríguez Saá]] asumas la povo en Arjentinia kom prezidanto. * [[30ma di decembro]] - Rodríguez Saá renuncas la prezidanteso di Arjentinia. ===[[Oceania]] === * [[16ma di aprilo]] - En [[Canberra]], [[Australia]] 800 membri di Verda Partisi de 72 landi signatas la Karto di Mondala Verdi, pri la komuna defenso di [[demokratio]], la protekto di biodiverseso, ed altra temi. * [[19ma di oktobro]] - [[Indonezia]]na fishobatelo qua navigis vers [[insulo Christmas]] kun 400 refujanta pasajeri sinkas en internaciona aqui, e 353 personi dronesas. ===[[Sporto]]=== * [[30ma di mayo]] til la [[10ma di junio]] - Eventas la Kupo di Kunfederuri di [[FIFA]], kun la partopreno di 8 nacioni de la 8 [[futbalo|futbala]] kunfederuri. [[Francia]] vinkas la kupo. * [[3ma di februaro]] - Boxisto [[Konstantin Borisovich Czyu|Konstantin Czyu]] divenas championo dil [[World Boxing Association]] (WBA Super) en kategorio ad 63,5 kg. * [[3ma di novembro]] - Boxisto [[Konstantin Borisovich Czyu|Konstantin Czyu]] divenas itere championo dil [[International Boxing Federation]] (IBF) en kategorio ad 63,5 kg. ==Naski == * [[20ma di januaro]] - [[Manon Léonard]], Franca tenisistino * [[21ma di januaro]] - [[Anastasia Sergeyevna Tihonova|Anastasia Tihonova]], Rusa tenisistino * [[23ma di januaro]] - [[Olga Danilović]], Serbiana tenisistino [[Arkivo:Ismael_Saibari_Morocco_v_Norway_7_June_2026-162_(cropped).jpg|thumb|130px|[[Ismael Saibari]]]] * [[28ma di januaro]] - [[Ismael Saibari]], Marokana futbalisto * [[30ma di januaro]] - [[Alice Tubello]], Franca tenisistino * [[6ma di februaro]] - [[Hanna Kubarava]], Bielorusa tenisistino * [[2ma di marto]] - [[Hurricane Tyra Black|Hurricane Black]], Usana tenisistino * [[3ma di marto]] - [[Ivana Šebestová]], Cheka tenisistino * [[12ma di marto]] - [[Polina Sergeyevna Shuvalova|Polina Shuvalova]], Rusa shakoludistino * [[22ma di marto]] - [[Margaux Rouvroy]], Franca tenisistino * [[24ma di marto]] - [[Clara Burel]], Franca tenisistino * [[30ma di marto]] - [[Anastasia Sergeyevna Potapova|Anastasia Potapova]], Rusa tenisistino * [[7ma di aprilo]] - [[Yekaterina Albertovna Reingold|Yekaterina Reingold]], Rusa tenisistino * [[15ma di mayo]] - [[Yasmine Mansouri]], Franca tenisistino * [[18ma di mayo]] - [[Emma Navarro]], Usana tenisistino * [[19ma di mayo]] - [[Elizabeth Mandlik]], Usana tenisistino * [[26ma di mayo]] - [[Anastasia Andreyevna Ilyankova|Anastasia Ilyankova]], Rusa gimnastikistino * [[28ma di mayo]] - [[Karolína Kubáňová]], Cheka tenisistino * [[31ma di mayo]] - [[Iga Świątek]], Polona tenisistino * [[23ma di junio]] - [[Antonia Schmidt]], Germana tenisistino * [[1ma di julio]] - [[Anna Sisková]], Cheka tenisistino * [[10ma di julio]] - [[Aliaxandr Aliaxandravich Zhirowski|Aliaxandr Zhirowski]], Bielorusa tenisistulo * [[14ma di julio]] - [[Nikola Břečková]], Cheka tenisistino * [[18ma di julio]] - [[Ella Ballentine]], Kanadan aktorino * [[29ma di julio]] - [[Yelena Vyacheslavovna Yeryomina|Yelena Yeryomina]], Rusa gimnastikistino * [[15ma di agosto]] - [[Igor Andreyevich Andreyev|Igor Andreyev]], Rusa futbalistulo * 15ma di agosto - [[Erbol Atabayev]], Kirgiziana futbalistulo * [[28ma di agosto]] - [[Kamilla Stanislavovna Rahimova|Kamilla Rahimova]], Rusa tenisistino * [[29ma di agosto]] - [[Jannat Zubair Rahmani]], Indian aktorino * [[31ma di agosto]] - [[Amanda Anisimova]], Usana tenisistino * [[24ma di oktobro]] - [[Sina Herrmann]], Germana tenisistino * [[27ma di oktobro]] - [[Christopher Cheng]], Norvega futbalisto * [[3ma di novembro]] - [[Hailey Baptiste]], Usana tenisistino * [[20ma di novembro]] - [[Caty McNally]], Usana tenisistino * [[28ma di novembro]] - [[Selina Dal]], Germana tenisistino * [[1ma di decembro]] - [[Carole Monnet]], Franca tenisistino * [[17ma di decembro]] - [[Maria Sergeyevna Tkachyova|Maria Tkachyova]], Rusa tenisistino * [[18ma di decembro]] - [[Billie Eilish]], Usana kantisto * [[31ma di decembro]] - [[Katie Volynets]], Usana tenisistino ==Morti == * [[2ma di januaro]] - [[Jimmy Zámbó]], Hungariana kantisto (n. 1958) [[Arkivo:Minister Belgische Kabinet J. van Offelen (PVV), eerste Minister P. van den Boey, Bestanddeelnr 918-9459.jpg|thumb|130px|[[Paul Vanden Boeynants]]]] * [[9ma di januaro]] - [[Paul Vanden Boeynants|Paul Boeynants]], chefministro di Belgia (n. 1919) * [[12ma di januaro]] - [[Adhemar Ferreira da Silva]], Brazilian atleto (n. 1927) * [[16ma di januaro]] - [[Laurent-Désiré Kabila]], prezidanto di Demokratial Republiko Kongo (n. 1939) * [[17ma di januaro]] - [[Gregory Corso]], Usana poeto (n. 1930) * [[1ma di februaro]] - [[Roy Dalgarno]], Australiana piktisto (n. 1910) * [[4ma di februaro]] - [[Iannis Xenakis]], Greka-Franca kompozisto (n. 1922) * [[9ma di februaro]] - [[Herbert Simon]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1916) * [[18ma di februaro]] - [[Balthus]], Polona-Franciana piktisto (n. 1908) * [[12ma di marto]] - [[Robert Ludlum]], Usana skriptisto (n. 1927) * [[22ma di marto]] - [[William Hanna]], Usan animisto, muzikisto e voc-aktoro (n. 1910) * [[18ma di marto]] - [[John Edmund Phillips]], kantisto, kompozisto e muzikisto de la bando ''[[The Mamas and the Papas]]'' (n. 1935) * [[31ma di marto]] - [[Clifford Shull]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1915) * [[4ma di aprilo]] - [[Liisi Oterma]], Fin astronomino ed Esperantistino (n. 1915) [[Arkivo:Joey_Ramone.jpg|thumb|130px|[[Joey Ramone]]]] * [[15ma di aprilo]] - [[Joey Ramone]], Usana muzikisto ([[The Ramones]]) (n. 1951) * [[25ma di aprilo]] - [[Michele Alboreto]], Italian automobilisto (n. 1956) * [[29ma di aprilo]] - [[Barend Biesheuvel]], chefministro di Nederlando (n. 1920) * [[7ma di mayo]] - [[Joseph Greenberg]], Usana linguisto (n. 1915) * [[11ma di mayo]] - [[Douglas Adams]], Britaniana skriptisto (n. 1952) * [[12ma di mayo]] - [[Perry Como]], Usana kantisto (n. 1912) * [[25ma di mayo]] - [[Alberto Korda]], fotografisto qua facis la konocata fotografuro pri [[Ernesto Guevara|Ernesto ''Che'' Guevara]] (n. 1928) * [[1ma di junio]] - [[Hank Ketcham]], desegnisto (''Dennis the Menace'') (n. 1920) * [[1ma di junio]] - [[Nkosi Johnson]], Sudafrikana SIDA-aktivisto (n. 1989) * 1ma di junio - Rejulo [[Birendra di Nepal]] (n. 1945) [[Arkivo:Anthony_Quinn_signed.JPG|thumb|130px|[[Anthony Quinn]]]] * [[3ma di junio]] - [[Anthony Quinn]], Mexikian aktoro (n. 1915) * [[7ma di junio]] - [[Víctor Paz Estenssoro]], prezidanto di Bolivia (n. 1907) * [[10ma di junio]] - [[Leila Pahlavi]], princino di Iran (n. 1970) * [[11ma di junio]] - [[Timothy McVeigh]], Usana teroristo, mortigita (n. 1968) * [[17ma di junio]] - [[Donald J. Cram]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1919) * [[21ma di junio]] - [[John Lee Hooker]], Usana ''blues''-muzikisto (n. 1917) * 21ma di junio - [[Carroll O'Connor]], Usan aktoro (n. 1924) * [[27ma di junio]] - [[Tove Jansson]], Finlandana skriptisto (n. 1914) [[Arkivo:Jack_Lemmon_-_1968.jpg|thumb|130px|[[Jack Lemmon]]]] * 27ma di junio - [[Jack Lemmon]], Usan aktoro e filmifisto (n. 1925) * [[30ma di junio]] - [[Chet Atkins]], Usana gitaristo (n. 1924) * [[1ma di julio]] - [[Nikolai Gennadiyevich Basov|Nikolai Basov]], Rusa fizikisto, Nobel-laureato (n. 1922) * [[11ma di julio]] - [[Herman Brood]], Nederlandana rok-muzikisto (n. 1946) * [[12ma di julio]] - [[Paul Eugène Magloire]], prezidanto di Haiti (n. 1907) * [[31ma di julio]] - [[Francisco da Costa Gomes]], prezidanto di Portugal (n. 1914) * 31ma di julio - [[Poul Anderson]], Usana skriptisto pri ciencala fiktivajo (n. 1926) * [[6ma di agosto]] - [[Jorge Amado]], Braziliana skriptisto (n. 1912) * [[16ma di agosto]] - [[Maiya Zaharovna Dukarevich|Maiya Dukarevich]], Rusa psikologino e HBTI-aktivistino (n. 1925) * 16ma di agosto - [[Harri Sirola]], Finlandana skriptisto (n. 1958) * [[29ma di agosto]] - [[Francisco Rabal]], Hispan aktoro e filmifisto (n. 1926) * [[2ma di septembro]] - [[Christiaan Barnard]], Sudafrikana mediko, pioniro en kordio-transplantado (n. 1922) * [[11ma di septembro]] - [[Mohammad Atta]], Egiptiana teroristo (n. 1968) * [[13ma di septembro]] - [[Ahmed Shah Massoud]], chefo di Nordal Uniono en Afganistan (n. 1953) [[Arkivo:Jimenez 1955.jpg|130px|thumb|[[Marcos Pérez Jiménez|Marcos P. Jiménez]]]] * [[20ma di septembro]] - [[Marcos Pérez Jiménez]], prezidanto di Venezuela (n. 1914) * [[22ma di septembro]] - [[Isaac Stern]], Ukrainana violinisto (n. 1922) * [[29ma di septembro]] - [[Nguyen Van Thieu]], prezidanto di Sud-Vietnam (n. 1923) * [[1ma di novembro]] - [[Juan Bosch]], prezidanto di Dominikana Republiko (n. 1909) * [[5ma di novembro]] - [[Gholam Reza Azhari]], chefministro di Iran (n. 1919) * [[9ma di novembro]] - [[Giovanni Leone]], prezidanto di Italia (n. 1908) * [[26ma di novembro]] - [[Nils-Aslak Valkeapää]], Finlandana skriptisto e muzikisto (n. 1943) [[Arkivo:George Harrison 1974 (cropped).jpg|thumb|130px|[[George Harrison]]]] * [[29ma di novembro]] - [[George Harrison]], membro dil bando ''[[The Beatles]]'' (n. 1943) * [[30ma di novembro]] - [[Robert Tools]], viro qua recevis la unesma kordio artificala (n. 1942) * novembro - [[Justin Rakotoniaina]], Chefministro di Madagaskar (n. 1933) * [[8ma di decembro]] - [[Mirza Delibašić]], Bosniana [[basketbalo|basketbalisto]] (n. 1954) * [[11ma di decembro]] - [[Mainza Chona]], chefa ministro di Zambia (n. 1930) * [[15ma di decembro]] - [[Rufus Thomas]], Usana kantisto (n. 1917) * [[16ma di decembro]] - [[Villy Sørensen]], Dana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1929) * [[19ma di decembro]] - [[Donald J. Cram]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1919) * [[20ma di decembro]] - [[Leopold Senghor]], prezidanto di Senegal de 1960 til 1980 (n. 1906) * [[23ma di decembro]] - [[Jelle Zijlstra]], chefministro di Nederlando (n. 1918) ==Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Eric Allin Cornell]], [[Wolfgang Ketterle]], [[Carl Edwin Wieman]] * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[William S. Knowles]], [[Ryoji Noyori]], [[Karl Barry Sharpless]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Leland H. Hartwell]], [[Richard Timothy Hunt]], [[Paul Nurse]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Vidiadhar Surajprasad Naipaul]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Unionita Nacioni]], [[Kofi Annan]] * [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[George A. Akerlof]], [[Michael Spence]], [[Joseph E. Stiglitz]] ==Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Yari 2000a]] he0lcwrnry1cxhkq57q0v9tutpgzhl2 0 1328 1124384 1101360 2026-06-19T19:02:19Z CommonsDelinker 352 Removing [[:c:File:LuisBuñuel1929.jpg|LuisBuñuel1929.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Yann|Yann]] because: per [[:c:COM:NETCOPYVIO|]]. 1124384 wikitext text/x-wiki {{19ma yarcento}} La yaro '''1900''' (MCM per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye [[lundio]] segun [[Gregoriala kalendario]], e [[bisextila yaro]] komencinta ye [[saturdio]] segun [[Juliala kalendario]]. Ol esis la 900ma [[yaro]] di la [[duesma yarmilo]], la 100ma yaro di la [[19ma yarcento]], e la 1ma yaro di la [[yari 1900a]]. Kande 1900 komencis, Gregoriala kalendario esis 12 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923. == Eventi == === [[Europa]] === * [[14ma di mayo]] til la [[28ma di oktobro]] - Unesmafoye l'[[Olimpiala Ludi en Paris, 1900|Olimpiala Ludi]] eventas en [[Paris]], [[Francia]]. * [[19ma di julio]] - [[Paris]] inauguras lua unesma lineo di [[urbala ferovoyo]]. * [[Wien]]ana mediko [[Sigmund Freud]] publikigas sua verko "L'interpreto di sonji" e kreas [[psikoanalizo]] e [[psikoterapio]]. * [[Germana imperio]] komencas sua 20-yara projeto pri vinkar hegemonio di [[Unionita Rejio]] sur mondala mari. * Norvegiana [[Johann Waaler]] ganas patento por metala papero-konektilo. === [[Azia]] === * [[14ma di agosto|14ma]] til la [[15ma di agosto]] - [[Revolto dil Boxeri]] de sudala [[Chinia]] konquestas [[Beijing]] e portuala urbo Tiencin. La rejimo ne povas proktektar exterlandani, qui fugas aden legateyo dil [[Unionita Rejio]]. Boxeri siejas la legateyo, e stranjera stati sendas 10.000 soldati por liberigar inkluzite la propra habitanti. * [[Rusia]] konquestas [[Mandjuria]]. === [[Afrika]] === * [[22ma di aprilo]] - Eventas la [[batalio di Kousséri]], decidigiva por Franca okupo en la nuna [[Chad]]. * [[29ma di mayo]] - [[N'Djamena]], la nuna chef-urbo di [[Chad]], fondesas sub nomo Fort Lamy. * [[Equatorala Guinea]] divenas Hispana kolonio. * ''Kabaka'' (rejo) guvernas [[Buganda]] en estal Afrika, suportita dal [[Unionita Rejio]]. === [[Nord-Amerika]] === * [[9ma di septembro]] - [[Galveston Uragano (1900)|Uragano ''Galveston'']] frapas urbo Galveston, [[Texas]], per venti di 237 km/h. To produktas 8.000 morti. * L'unesma buxo-[[fotografilo]], ''Brownic'' da [[George Eastman]], esas komprebla. === [[Sud-Amerika]] === * [[1ma di decembro]] - Pos signatar kontrato kun [[Brazilia]], [[Francia]] agnoskas [[Amapá]] kom Braziliana teritorio. === [[Oceania]] === * [[18ma di mayo]] - [[Tonga]] divenas Britaniana [[protektorato]]. * [[Nova-Zelando]] konquestas [[Insuli Cook]]. == Naski == [[Arkivo:Xavier_Cugat_(Gottlieb_10661).jpg|thumb|130px|[[Xavier Cugat]]]] * [[1ma di januaro]] - [[Xavier Cugat]], Kubana muzikistulo (m. 1990)<ref>{{Extera ligilo|titulo=Biografía de Xavier Cugat|vidita ye=2ma di novembro di 2018|editero=BuscaBiografias |url=https://www.buscabiografias.com/biografia/verDetalle/5302/Xavier%20Cugat}}</ref> * [[8ma di januaro]] - [[Serge Poliakoff]], Rusa-Franciana piktisto (m. 1969) * [[10ma di januaro]] - [[Teodoro Picado Michalski]], prezidanto di Kosta Rika (m. 1960) * [[15ma di januaro]] - [[William Heinesen]], Faerana skriptisto (m. 1991) * [[28ma di januaro]] - [[Alice Neel]], Usana piktistino (m. 1984) * [[4ma di februaro]] - [[Jacques Prévert]], Franca skriptisto (m. 1967) * [[6ma di februaro]] - [[Josep Rovira Soler]], Kataluniana piktisto (m. 1998) * [[11ma di februaro]] - [[Hans-Georg Gadamer]], Germana filozofo (m. 2002) * [[22ma di februaro]] - [[Luis Buñuel]], Hispana filmifisto (m. 1983) * [[2ma di marto]] - [[Kurt Weill]], Germana kompozisto (m. 1950) * [[6ma di marto]] - [[Henri Jeanson]], Franca jurnalisto (m. 1970) * [[10ma di marto]] - [[Rafael Ángel Calderón Guardia]], prezidanto di Kosta Rika (m. 1970)<ref>{{Extera ligilo|titulo=Biografía - “Dr. Rafael Angel Calderón Guardia: el médico”|url=https://www.scielo.sa.cr/pdf/amc/v52n4/a03v52n4.pdf |vidita ye=8ma di agosto 2020|idiomo={{es}}}}</ref> * [[12ma di marto]] - [[Sylvi Kekkonen]], Finlandana skriptistino, spozino di [[Urho Kekkonen]], prezidanto di Finlando (m. 1974) * 12ma di marto - [[Gustavo Rojas Pinilla]], prezidanto di Kolumbia (m. 1975)<ref>{{Extera ligilo|titulo=Gustavo Rojas Pinilla {{!}}dictator of Colombia|url=https://www.britannica.com/biography/Gustavo-Rojas-Pinilla|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}}}</ref> * [[13ma di marto]] - [[Ted Sears]], Usan artisto, animisto e cenaristo pri animi (m. 1958) * 13ma di marto - [[Giorgos Seferis]], Greka skriptisto e diplomacisto, Nobel-laureato pri Literaturo (m. 1971) * [[15ma di marto]] - [[Gilberto Freyre]], Braziliana sociologo e skriptisto (m. 1987)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.ebiografia.com/gilberto_freyre/|titulo=Biografia de Gilberto Freyre|editero=eBiografia|vidita ye=18ma di marto 2023|idiomo={{pt}}}}</ref> [[Arkivo:Joliot-fred.jpg|thumb|130px|<small>[[Frédéric Joliot-Curie]]</small>]] * [[19ma di marto]] - [[Frédéric Joliot-Curie]], Franca fizikisto, Nobel-laureato (m. 1958) * [[23ma di marto]] - [[Erich Fromm]], Germana psikologo, sociologo e filozofo (m. 1980)<ref>{{Extera ligilo|titulo=Erich Fromm{{!}}American psychoanalyst and philosopher|url=https://www.britannica.com/biography/Erich-Fromm|editero=Encyclopaedia Britannica|vidita ye=26ma di agosto 2021|idiomo={{en}}}}</ref> * [[29ma di marto]] - [[John McEwen]], chefministro di Australia (m. 1980) * [[3ma di aprilo]] - [[Camille Chamoun]], prezidanto di Libano (m. 1987) * [[5ma di aprilo]] - [[Spencer Tracy]], Usan aktoro (m. 1967) * [[10ma di aprilo]] - [[Jean Duvieusart]], chefministro di Belgia (m. 1977) * [[11ma di aprilo]] - [[Sándor Márai]], Hungara skriptisto (m. 1989) * [[21ma di aprilo]] - [[Hans Fritzsche]], Naziista jurnalisto (m. 1953) * 21ma di aprilo - [[Dumarsais Estimé]], prezidanto di Haiti (m. 1953) * [[25ma di aprilo]] - [[Wolfgang Pauli]], Germana fizikisto, Nobel-laureato (m. 1958)<ref>{{Extera ligilo|titulo=Wolfgang Pauli - Biographical|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1945/pauli/biographical/|editero=The Nobel Prize|vidita ye=26ma di agosto 2021|idiomo={{en}}}}</ref> * [[28ma di aprilo]] - [[Jan Oort]], Nederlandan astronomo (m. 1992) * [[11ma di mayo]] - [[Pridi Banomyong]], chefministro di Tailando (m. 1983) * [[23ma di mayo]] - [[Hans Frank]], Germana naziisto (m. 1946) * [[27ma di mayo]] - [[Ruhollah Khomeini]], Mohamedana kleriko de Iran (m. 1989) * [[5ma di junio]] - [[Dennis Gabor]], Hungara fizikisto, Nobel-laureato (m. 1979) * [[11ma di junio]] - [[Leopoldo Marechal]], Arjentiniana poeto e novelisto (m. 1970) * [[17ma di junio]] - [[Martin Bormann]], naziista militestro (m. 1945) [[Arkivo:11exupery-inline1-500.jpg|thumb|130px|<small>[[Antoine de Saint-Exupéry|Saint-Exupéry]]</small>]] * [[29ma di junio]] - [[Antoine de Saint-Exupéry]], Franca skriptisto (m. 1944) * [[13ma di julio]] - Santa [[Teresa de Los Andes]], santino di katolik-eklezio (m. 1920) * [[18ma di julio]] - [[Nathalie Sarraute]], Rusa-Franciana skriptistino (m. 1999) * [[24ma di julio]] - [[Maurice Dobb]], Britanian ekonomikisto (m. 1976) * [[29ma di julio]] - [[Eyvind Johnson]], Sueda skriptisto, Nobel-laureato (m. 1976)<ref>{{Extera ligilo|titulo=Eyvind Johnson{{!}} Swedish author|url=https://www.britannica.com/biography/Eyvind-Johnson|editero=Britannica.com|vidita ye=2ma di novembro 2018}}</ref> * [[4ma di agosto]] - [[Arturo Umberto Illia]], prezidanto di Arjentinia (m. 1983) * 4ma di agosto - [[Elizabeth Bowes-Lyon|Rejino-matro Elizabeth]], spozino di [[George la 6ma di Unionita Rejio]] (m. 2002) * [[6ma di agosto]] - [[Cecil Howard Green]], Usana geofizikisto, fondinto di [[Texas Instruments]] (m. 2002) * [[23ma di agosto]] - [[Tone Kralj]], Sloveniana skultisto e piktisto (m. 1975) * [[25ma di agosto]] - [[Hans Adolf Krebs]], Germana ciencisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (m. 1981) * [[3ma di septembro]] - [[Urho Kekkonen|Urho Kaleva Kekkonen]], prezidanto di Finlando de 1956 til 1982 (m. 1986) * 3ma di septembro - [[Maurice Dobb]], Britanian ekonomikisto (m. 1976) * [[18ma di septembro]] - [[Seewoosagur Ramgoolam]], prezidanto di Maurico (m. 1985)<ref>{{Extera ligilo|url=https://prabook.com/web/seewoosagur.ramgoolam/1344217|titulo=Seewoosagur Ramgoolam |editero=Prabook|vidita ye=2ma di novembro 2018}}</ref> * [[20ma di septembro]] - [[Sergei Nikolayevich Arhipov (militisto)|Sergei Arhipov]], Sovietiana mar-militisto (m. 1958) * 20ma di septembro - [[Humberto de Alencar Castello Branco]], prezidanto di Brazilia (m. 1967) [[Arkivo:Miguel Aleman.jpg|thumb|130px|<small>[[Miguel Alemán Valdés]]</small>]] * [[29ma di septembro]] - [[Miguel Alemán Valdés]], prezidanto di Mexikia (m. 1983) * [[7ma di oktobro]] - [[Heinrich Himmler]], Germana militestro (m. 1945) * [[9ma di oktobro]] - [[Ismael Nery]], Braziliana piktistulo (m. 1934) * [[24ma di oktobro]] - [[Joseph Nemours Pierre-Louis]], prezidanto di Haiti (m. 1966) * [[30ma di oktobro]] - [[Ragnar Granit]], Fina-Suediana neurociencisto, Nobel-laureato (m. 1991) * [[8ma di novembro]] - [[Margaret Mitchell]], Usana skriptisto (m. 1949) * [[14ma di novembro]] - [[Aaron Copland]], Usana kompozisto (m. 1990) * [[3ma di decembro]] - [[Richard Kuhn]], Austriana-Germana kemiisto, Nobel-laureato (m. 1967) * [[25ma di decembro]] - [[Ioannis Paraskevopoulos]], chefministro di Grekia (m. 1984) == Morti == * [[5ma di marto]] - [[Władysław Malecki]], Polona piktisto (n. 1836) [[Arkivo:Gottlieb_Daimler_1890s2.jpg|thumb|130px|[[Gottlieb Daimler]]]] * [[6ma di marto]] - [[Gottlieb Daimler]], Germana automobilo-konstruktisto (n. 1834)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Gottlieb-Daimler|titulo=Gottlieb Daimler {{!}} Automotive pioneer|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}}}</ref> * [[7ma di aprilo]] - [[Frederic Edwin Church]], Usana piktisto (n. 1826) * [[12ma di aprilo]] - [[Tomás Gomensoro]], prezidanto di Uruguay (n. 1810) * [[20ma di aprilo]] - [[Alexandre Falguière]], Franca piktisto e skultisto (n. 1831) * [[2ma di mayo]] - [[Ivan Konstantinovich Aivazovski|Ivan Aivazovski]], Rusa piktisto (n. 1817) * [[5ma di junio]] - [[Stephen Crane]], Usana skriptisto (n. 1871) * [[26ma di julio]] - [[Nicolae Crețulescu]], chefministro di Rumania (n. 1812) * [[29ma di julio]] - Rejulo [[Umberto la 1ma di Italia]] (n. 1844) * [[4ma di agosto]] - [[Isaac Levitan]], Rusa piktisto (n. 1860) * [[5ma di agosto]] - [[Santiago Pérez de Manosalbas]], prezidanto di Kolumbia (n. 1830) [[Arkivo:Szlavy_Jozsef.jpg|130px|thumb|[[József Szlávy]]]] * [[8ma di agosto]] - [[József Szlávy]], chefministro di Hungaria (n. 1818) * [[12ma di agosto]] - [[Wilhelm Steinitz]], unesma oficala shakoludo-championo (n. 1836) * [[16ma di agosto]] - [[Eça de Queiroz]], Portugalana skriptisto (n. 1845) * [[23ma di agosto]] - [[Kuroda Kiyotaka]], chefministro di Japonia (n. 1840) * [[25ma di agosto]] - [[Friedrich Nietzsche]], Germana filozofo (n. 1844) * [[30ma di novembro]] - [[Oscar Wilde]], Angla skriptisto (n. 1854) * [[4ma di decembro]] - [[Aquileo Parra]], prezidanto di Kolumbia (n. 1825) == Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Yari 1900a]] [[Kategorio:19ma yarcento]] qeumt6iah4g6i2hs4s72wr03qn59meh 0 3664 1124434 1074771 2026-06-19T22:40:28Z Idisto 28999 1124434 wikitext text/x-wiki {{Landi | Nomo = Libano | Lokala_nomo = الجمهوريّة البنانيّة<br />(Al Jumhuriah al Lubnaniah) | Flago = Flag of Lebanon.svg | Blazono = Coat of Arms of Lebanon.svg | Imajo_mapo = LocationLebanon.svg | Chefurbo = [[Beirut]] | Habitanti_chefurbo = {{formatnum:1300000}} (2009) | Precipua_urbo = [[Beirut]] | Oficala_lingui = [[Araba linguo|Araba]] | Guvernerio = [[Republiko]] | Nomo_listo_chefo_stato = Listo pri prezidanti di Libano | Titulo_chefo_stato = Prezidanto | Chefo_di_stato = [[Michel Aoun]] | Nomo_listo_chefo_guverno= Listo pri chefministri di Libano | Titulo_chefo_guverno = Chefministro | chefo_guverno = [[Najib Mikati]] | Surfaco = {{formatnum:10452}} | Rango_surfaco = 166 | Surfaco_aquo = 1,6 | Habitanti = {{formatnum:5331203}}<ref name=CIA/> | Rango_habitanti = 122 | Yaro = 2023 | Denseso di habitantaro = | Reto_kodexo = .lb | Nomo_himno = ''Koullouna Lilouataan'' [[Arkivo:Lebanese national anthem.ogg]] | Pekunio = [[pundo di Libano]] }} '''Libano''' esas lando jacanta che [[Proxim Oriento]], an l'estala rivo di [[Mediteraneo]]. Ol havas kom vicini [[Siria]] norde ed este, ed [[Israel]] sude. '''Bazala fakti pri Libano.''' == Historio == [[Arkivo:Phoenicia_map-en.svg|thumb|320px|left|Mapo pri [[Fenicia]].]] {{PA|Historio di Libano}} [[Biblos]], urbo qua habitesas de 5.000 yari aK til nun, esanta la maxim anciena urbo kontinue habitata de la mondo, jacas en Libano. [[Feniciani]] originis de la regiono ed establisis su en multa regioni di [[Mediteraneo]]. Dum la 6ma yarcento aK, [[Cirus la Granda]] de [[Persia]] konquestis la regiono. Pos du yarcenti, [[Alexandros la Magna]] atakis e destruktis urbo Tiro. Dum la sequanta yari, la regiono divenis parto dil imperii Egiptiana, [[Persia]]na, [[Asiria]]na, [[Romana imperio|Romana]], [[Arabia|Araba]], ed [[Otoman imperio|Otomana]]. En [[1516]], sultano [[Selim la 1ma di Otoman imperio]] okupis la regiono di Monto Libano, e montoza regioni di [[Siria]] e [[Palestina]]. La regiono divenis parto del [[Otoman imperio]] til [[1918]], kande [[Francia]] okupis ol. Til la fino dil [[unesma mondomilito]], [[famino]] produktis cirkume {{formatnum:100000}} morti en [[Beirut]] e Monto Libano, lor 1/3 de la habitantaro di la regiono.<ref>[http://english.aljazeera.net/focus/arabunity/2008/02/2008525183842614205.html Dreaming of Greater Syria] Abdul-Ilah Saadi. ''Al Jazeera English''.</ref> La maxim multa habitanti di Libano esis [[kristanismo|kristani]], nome Maronidi ed [[Ortodoxa kristanismo|ortodoxi]]. Ye la [[1ma di septembro]] [[1926]] Francia kreis Libanana republiko. [[Arkivo:French_Mandate_for_Syria_and_the_Lebanon_map_en.svg|thumb|320px|left|"Granda Libano" (verde), sub administro Franca.]] Libano nedependanteskis de [[Francia]], lor sub administro dal [[rejimo di Vichy]], ye la [[26ma di novembro]] [[1941]]. Tamen, lua nedependantesko agnoskesis erste ye la [[22ma di novembro]] [[1943]], kande Francia jacis okupita da [[nacional-socialista Germania]] dum la [[Duesma Mondomilito]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110516041331/http://www.pbs.org/behindcloseddoors/glossary.html "Glossary - Cross-Channel invasion"] Public Broadcasting System</ref> La lasta Franca soldati nur livis la regiono en [[1946]]. Pos la nedependo, Libano alternis epoki di politikala stabileso kun epoki di interna od extera konflikti. En mayo [[1948]] Libano suportis vicina Araba landi kontre [[Israel]]. Malgre kelka soldati trairis la frontiero kun Israel, oficale ne eventis invado. Konseque de la milito, cirkume {{formatnum:100000}} [[Palestina]]ni trairis Libanana frontiero, kom refujinti. Israel ne permisis li retroirar a lia antea teritorio pos la milito. En [[1975]], komencis l'[[interna milito di Libano]], qua duris dum 15 yari e devastis lua [[ekonomio]]. Cirkume 150.000 personi mortis e plusa 200.000 homi vundesis.<ref>"After the war, the mop-up" ''Time'', 1991.</ref> La milito finis en 1989, pos ke tale-nomizita "pakto di Taif" signatesis. La milici depozis lia armi, e Siriana trupi foriris la [[valo Bekaa]]. == Politiko == [[Arkivo:180709 Kaag bezoekt Libanon - 42417629085.jpg|thumb|280px|Prezidanto [[Michel Aoun]] e lua ministraro, 2018.]] [[Arkivo:Parliament Beirut.jpg|thumb|left|280px|Parlamento di Libano]] Libano esas specala [[parlamento|parlamentala]] [[republiko]]: la prezidanto mustas esar [[kristanismo|kristano]], e la [[chefministro]] mustas esar [[islamo|Mohamedano Sunni]]. Ca sistemo kreesis por preventar religiala konflikti. La prezidanto elektesas dal parlamento por 6-yara periodo, e ne povas rielektesar por la sequanta 6-yara periodo. L'unika povo di la prezidanto esas nominar la chefministro. To impedas la prezidanto kunvivar kun ula chefministro quan lu ne prizez. Pos reformi establisita en la "pakto di Taif" de la yaro 1989, qui efikeskis pos l'elekti di 1992, la parlamento havas unika chambro kun 128 membri, di qui 64 esas kristani e 64 esas Mohamedani. De 1992 til nun, parlamentani elektesas dal populo por 5-yara periodo. La bazo di la legaro Libanana esas Franca legaro, ecepte por kelka civila temi, exemple mariajo, divorco, adopto, sucedo e testamenti. Cakaze aplikesas por la Mohamedani la legaro ''Sharia''. La [[judiciala povo]] konsistas ek ordinara korti e specala korti, exemple la konstitucala korto. == Geografio == [[Arkivo:Beirutcity.jpg|thumb|left|320px|[[Beirut]], chef-urbo di Libano]] [[Arkivo:Lebanon 2002 CIA map.jpg|thumb|250px|Mapo di Libano kun lua precipua urbi e chosei.]] Libano esas mikra stato en esta rivo di [[Mediteraneo]], jacanta inter la [[latitudo|latitudi]] 33° e 35°N, e la [[longitudo|longitudi]] 35° e 37°W. Lua tota surfaco esas {{formatnum:10452}} km², di qui {{formatnum:10230}} km² esas lando. Ol partigas 375 kilometri di frontieri kun [[Siria]] norde ed este, e 79-kilometra frontiero kun [[Israel]]. La lando havas 225 kilometri di [[litoro]] che [[Mediteraneo]]. Granda parto de lua teritorio kovresas da monti. Libano subdividesas en 4 geografiala regioni, omna ek li paralela a la litoro: la rivala planajo, la montaro Libano, la [[valo Bekaa]], e la montaro Anti-Libano. La plana regiono an la litoro konsistas ek fertila tereni. La larjeso di la montaro Libano varias de 10 til 56 kilometri, kun streta ravini La maxim alta monto di la lando jacas ibe: [[Qurnat as Sawda']], kun {{formatnum:3088}} metri di [[altitudo]]. Libano havas 16 fluvieti, di qui nula esas navigebla, e 13 ek li naskas che montaro Libano. == Ekonomio == {{PA|Ekonomio di Libano}} == Demografio == [[Arkivo:Dancing and singing to forget the pain of Syrias conflict (11235994366).jpg|thumb|left|320px|Refujinta pueri de Siria qui habitas Libano.]] [[Arkivo:Lebanon_religious_groups.jpg|thumb|280px|Dominacanta religio en la regioni di Libano.]] Segun statistiki de ''The World Factbook'' pri 2023, Libano havas {{formatnum:5331203}} habitanti.<ref name=CIA>{{extera ligilo|titulo=Lebanon - The World Factbook|editero=CIA|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lebanon/#people-and-society|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di oktobro 2023}}</ref> La maxim multa (95%) esas etniale Arabi, o rezulto di la mixo di diversa populi [[Feniciani]], Romani, Asiriani, Arabi, edc.) qui habitis la regiono dum yarcenti. Cirkume 4% esas Armeniani, e 1% apartenas ad altra etnii. Multa kristani Libanana ne identifikas su kom "Arabi", ma kom "decendanti de Feniciani". De 1975 til 2011 cirkume 1,8 milion personi ekmigris de Libano. Milioni di decendanti di Libanani vivas exterlande, nome en [[Latin-Amerika]]. [[Brazilia]] havas la maxim granda komunitato di Libanani e decendanti exter Libano.<ref>{{extera ligilo|titulo=Brazil Has More Lebanese than Lebanon|autoro=Marina Sarruf|url=https://web.archive.org/web/20061013002652/http://melbourne.indymedia.org/news/2006/07/117345.php |publikigita ye=21ma di julio 2006|vidita ye=24ma di mayo 2018}}</ref> Altri ekmigris vers [[Afrika]], nome [[Ivora Rivo]] (cirkume 100.000 personi) e [[Senegal]] (cirkume 30.000). Altralatere, existas granda nombro di enmigranti de altra Araba landi (nome [[Palestinana stato|Palestinani]], [[Siria]]ni, [[Irak]]ani ed [[Egiptia]]ni), e de altra Mohamedana landi ne-Araba. Cirkume 400 mil o 450 mil Palestinani vivas en Libano kom refujanti, segun statistiki del Unionita Nacioni por 2014, ma lua exakta nombro nekonocesas. Ultre Palestinani, existas cirkume 180 mil plusa personi sennaciona, multakaze pro ke [[muliero|mulieri]] ne transmisas sua nacionaneso. L'oficala linguo di la lando esas [[Araba linguo|Araba]]. Legaro determinas kazi en ke [[Franca linguo]] esas uzebla. La [[religio]] kun maxim granda nombro di adepti esas [[Islamo]]: 54% ek la habitantaro, di qui la duimo esas ''Shia''. Kristani esas 40,5%, Druzi esas 5,6%, ed existas mikra grupi di Judi, Bahaa-i, Budisti, Hindui e Mormoni. La [[konstituco]] di Libano agnoskas 18 religii en la lando. La maxim populoza urbo esas [[Beirut]]. Altra importana urbi esas Tripoly e Saida (Sidon). == Kulturo == [[Arkivo:Yoghurt_and_Hummus_at_Moroccan_Soup_Bar.jpg|thumb|320px|Diversa dishi Libanana.]] La [[kulturo]] di Libano mixas influi Kanaanana-Feniciana, Asiriana, Persiana, Greka, Romana, Araba, Fatimida, de la Krucomiliteri, del Otomani e, plu recente, [[Francia|Franca]]. Ca influi esas videbla en festivali, muzikala stili, [[koquoarto]] e literaturo. Libanana dialekto de Araba linguo esas larje parolata. La [[koquoarto]] libanana esas simila ad olta di Turkia, Grekia e Chipro. Exemple pri nacionala disho esas ''kibe'', konsistanta ek mutonokarno triturita kun ''burghul'' (krevita [[frumento]]), e ''tabule'', [[salado]] ek [[petroselo]], [[tomato]] e ''burghul''. La nacionala drinkajo nomizesas ''arak'', qua rezultas de destilo di fermentacita [[anizo]], kelkafoye mixita kun vitbero ed altra frukti. ''Arak'' esas simila a Greka drinkajo ''ouzo'' e Turka drinkajo ''raki''. [[Arkivo:Kahlil_Gibran_1913.jpg|thumb|left|220px|[[Kahlil Gibran]]]] Pri [[literaturo]], poemi da [[Kahlil Gibran]] esas la 3ma maxim bone vendanta de la historio, dop poemi da [[William Shakespeare]] e [[Laozi]]. Ilua libro ''La Profeto'', publikigita unesmafoye en 1923, tradukesis a plu kam 20 idiomi. Yen exempli pri nuntempala skriptisti Libanana: [[Elias Khoury]], [[Amin Maalouf]], [[Hanan al-Shaykh]], e [[Georges Schehadé]]. Un en la maxim famoza piktisti de la lando dum la 20ma yarcento esis [[Moustafa Farroukh]], qua studiis en [[Roma]] e [[Paris]] e montris lua pikturi en Paris, New York e Beirut. Existas diversa nuntempal artisti kun granda produktado, exemple [[Walid Raad]], qua rezidas en New York e laboras kun cinemo, fotografo e publika spektakli. {{Commons|Lebanon|Libano}} == Referi == {{Reflist}} {{Landi en Azia}} [[Kategorio:Libano| ]] [[Kategorio:Proxim Oriento]] [[Kategorio:Levanto]] [[Kategorio:Mez-Oriento]] 9yjrg7a602msin2gnqhevxlseffrac1 1124435 1124434 2026-06-19T22:42:54Z Idisto 28999 1124435 wikitext text/x-wiki {{Landi | Nomo = Libano | Lokala_nomo = الجمهوريّة البنانيّة<br />(Al Jumhuriah al Lubnaniah) | Flago = Flag of Lebanon.svg | Blazono = Coat of Arms of Lebanon.svg | Imajo_mapo = LocationLebanon.svg | Chefurbo = [[Beirut]] | Habitanti_chefurbo = {{formatnum:1300000}} (2009) | Precipua_urbo = [[Beirut]] | Oficala_lingui = [[Araba linguo|Araba]] | Guvernerio = [[Republiko]] | Nomo_listo_chefo_stato = Listo pri prezidanti di Libano | Titulo_chefo_stato = Prezidanto | Chefo_di_stato = [[Michel Aoun]] | Nomo_listo_chefo_guverno= Listo pri chefministri di Libano | Titulo_chefo_guverno = Chefministro | chefo_guverno = [[Najib Mikati]] | Surfaco = {{formatnum:10452}} | Rango_surfaco = 166 | Surfaco_aquo = 1,6 | Habitanti = {{formatnum:5331203}}<ref name=CIA/> | Rango_habitanti = 122 | Yaro = 2023 | Denseso di habitantaro = | Reto_kodexo = .lb | Nomo_himno = ''Koullouna Lilouataan'' [[Arkivo:Lebanese national anthem.ogg]] | Pekunio = [[pundo di Libano]] }} '''Libano''' esas lando jacanta che [[Proxim Oriento]], an l'estala rivo di [[Mediteraneo]]. Ol havas kom vicini [[Siria]] norde ed este, ed [[Israel]] sude. '''Bazala fakti pri Libano.''' == Historio == [[Arkivo:Phoenicia_map-en.svg|thumb|320px|left|Mapo pri [[Fenicia]].]] {{PA|Historio di Libano}} [[Biblos]], urbo qua habitesas de 5.000 yari aK til nun, esanta la maxim anciena urbo kontinue habitata de la mondo, jacas en Libano. [[Feniciani]] originis de la regiono ed establisis su en multa regioni di [[Mediteraneo]]. Dum la 6ma yarcento aK, [[Cirus la Granda]] de [[Persia]] konquestis la regiono. Pos du yarcenti, [[Alexandros la Magna]] atakis e destruktis urbo Tiro. Dum la sequanta yari, la regiono divenis parto dil imperii Egiptiana, [[Persia]]na, [[Asiria]]na, [[Romana imperio|Romana]], [[Arabia|Araba]], ed [[Otoman imperio|Otomana]]. En [[1516]], sultano [[Selim la 1ma di Otoman imperio]] okupis la regiono di Monto Libano, e montoza regioni di [[Siria]] e [[Palestina]]. La regiono divenis parto del [[Otoman imperio]] til [[1918]], kande [[Francia]] okupis ol. Til la fino dil [[unesma mondomilito]], [[famino]] produktis cirkume {{formatnum:100000}} morti en [[Beirut]] e Monto Libano, lor 1/3 de la habitantaro di la regiono.<ref>[http://english.aljazeera.net/focus/arabunity/2008/02/2008525183842614205.html Dreaming of Greater Syria] Abdul-Ilah Saadi. ''Al Jazeera English''.</ref> La maxim multa habitanti di Libano esis [[kristanismo|kristani]], nome [[Maronidi ed [[Ortodoxa kristanismo|ortodoxi]]. Ye la [[1ma di septembro]] [[1926]] Francia kreis Libanana republiko. [[Arkivo:French_Mandate_for_Syria_and_the_Lebanon_map_en.svg|thumb|320px|left|"Granda Libano" (verde), sub administro Franca.]] Libano nedependanteskis de [[Francia]], lor sub administro dal [[rejimo di Vichy]], ye la [[26ma di novembro]] [[1941]]. Tamen, lua nedependantesko agnoskesis erste ye la [[22ma di novembro]] [[1943]], kande Francia jacis okupita da [[nacional-socialista Germania]] dum la [[Duesma Mondomilito]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110516041331/http://www.pbs.org/behindcloseddoors/glossary.html "Glossary - Cross-Channel invasion"] Public Broadcasting System</ref> La lasta Franca soldati nur livis la regiono en [[1946]]. Pos la nedependo, Libano alternis epoki di politikala stabileso kun epoki di interna od extera konflikti. En mayo [[1948]] Libano suportis vicina Araba landi kontre [[Israel]]. Malgre kelka soldati trairis la frontiero kun Israel, oficale ne eventis invado. Konseque de la milito, cirkume {{formatnum:100000}} [[Palestina]]ni trairis Libanana frontiero, kom refujinti. Israel ne permisis li retroirar a lia antea teritorio pos la milito. En [[1975]], komencis l'[[interna milito di Libano]], qua duris dum 15 yari e devastis lua [[ekonomio]]. Cirkume 150.000 personi mortis e plusa 200.000 homi vundesis.<ref>"After the war, the mop-up" ''Time'', 1991.</ref> La milito finis en 1989, pos ke tale-nomizita "pakto di Taif" signatesis. La milici depozis lia armi, e Siriana trupi foriris la [[valo Bekaa]]. == Politiko == [[Arkivo:180709 Kaag bezoekt Libanon - 42417629085.jpg|thumb|280px|Prezidanto [[Michel Aoun]] e lua ministraro, 2018.]] [[Arkivo:Parliament Beirut.jpg|thumb|left|280px|Parlamento di Libano]] Libano esas specala [[parlamento|parlamentala]] [[republiko]]: la prezidanto mustas esar [[kristanismo|kristano]], e la [[chefministro]] mustas esar [[islamo|Mohamedano Sunni]]. Ca sistemo kreesis por preventar religiala konflikti. La prezidanto elektesas dal parlamento por 6-yara periodo, e ne povas rielektesar por la sequanta 6-yara periodo. L'unika povo di la prezidanto esas nominar la chefministro. To impedas la prezidanto kunvivar kun ula chefministro quan lu ne prizez. Pos reformi establisita en la "pakto di Taif" de la yaro 1989, qui efikeskis pos l'elekti di 1992, la parlamento havas unika chambro kun 128 membri, di qui 64 esas kristani e 64 esas Mohamedani. De 1992 til nun, parlamentani elektesas dal populo por 5-yara periodo. La bazo di la legaro Libanana esas Franca legaro, ecepte por kelka civila temi, exemple mariajo, divorco, adopto, sucedo e testamenti. Cakaze aplikesas por la Mohamedani la legaro ''Sharia''. La [[judiciala povo]] konsistas ek ordinara korti e specala korti, exemple la konstitucala korto. == Geografio == [[Arkivo:Beirutcity.jpg|thumb|left|320px|[[Beirut]], chef-urbo di Libano]] [[Arkivo:Lebanon 2002 CIA map.jpg|thumb|250px|Mapo di Libano kun lua precipua urbi e chosei.]] Libano esas mikra stato en esta rivo di [[Mediteraneo]], jacanta inter la [[latitudo|latitudi]] 33° e 35°N, e la [[longitudo|longitudi]] 35° e 37°W. Lua tota surfaco esas {{formatnum:10452}} km², di qui {{formatnum:10230}} km² esas lando. Ol partigas 375 kilometri di frontieri kun [[Siria]] norde ed este, e 79-kilometra frontiero kun [[Israel]]. La lando havas 225 kilometri di [[litoro]] che [[Mediteraneo]]. Granda parto de lua teritorio kovresas da monti. Libano subdividesas en 4 geografiala regioni, omna ek li paralela a la litoro: la rivala planajo, la montaro Libano, la [[valo Bekaa]], e la montaro Anti-Libano. La plana regiono an la litoro konsistas ek fertila tereni. La larjeso di la montaro Libano varias de 10 til 56 kilometri, kun streta ravini La maxim alta monto di la lando jacas ibe: [[Qurnat as Sawda']], kun {{formatnum:3088}} metri di [[altitudo]]. Libano havas 16 fluvieti, di qui nula esas navigebla, e 13 ek li naskas che montaro Libano. == Ekonomio == {{PA|Ekonomio di Libano}} == Demografio == [[Arkivo:Dancing and singing to forget the pain of Syrias conflict (11235994366).jpg|thumb|left|320px|Refujinta pueri de Siria qui habitas Libano.]] [[Arkivo:Lebanon_religious_groups.jpg|thumb|280px|Dominacanta religio en la regioni di Libano.]] Segun statistiki de ''The World Factbook'' pri 2023, Libano havas {{formatnum:5331203}} habitanti.<ref name=CIA>{{extera ligilo|titulo=Lebanon - The World Factbook|editero=CIA|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lebanon/#people-and-society|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di oktobro 2023}}</ref> La maxim multa (95%) esas etniale Arabi, o rezulto di la mixo di diversa populi [[Feniciani]], Romani, Asiriani, Arabi, edc.) qui habitis la regiono dum yarcenti. Cirkume 4% esas Armeniani, e 1% apartenas ad altra etnii. Multa kristani Libanana ne identifikas su kom "Arabi", ma kom "decendanti de Feniciani". De 1975 til 2011 cirkume 1,8 milion personi ekmigris de Libano. Milioni di decendanti di Libanani vivas exterlande, nome en [[Latin-Amerika]]. [[Brazilia]] havas la maxim granda komunitato di Libanani e decendanti exter Libano.<ref>{{extera ligilo|titulo=Brazil Has More Lebanese than Lebanon|autoro=Marina Sarruf|url=https://web.archive.org/web/20061013002652/http://melbourne.indymedia.org/news/2006/07/117345.php |publikigita ye=21ma di julio 2006|vidita ye=24ma di mayo 2018}}</ref> Altri ekmigris vers [[Afrika]], nome [[Ivora Rivo]] (cirkume 100.000 personi) e [[Senegal]] (cirkume 30.000). Altralatere, existas granda nombro di enmigranti de altra Araba landi (nome [[Palestinana stato|Palestinani]], [[Siria]]ni, [[Irak]]ani ed [[Egiptia]]ni), e de altra Mohamedana landi ne-Araba. Cirkume 400 mil o 450 mil Palestinani vivas en Libano kom refujanti, segun statistiki del Unionita Nacioni por 2014, ma lua exakta nombro nekonocesas. Ultre Palestinani, existas cirkume 180 mil plusa personi sennaciona, multakaze pro ke [[muliero|mulieri]] ne transmisas sua nacionaneso. L'oficala linguo di la lando esas [[Araba linguo|Araba]]. Legaro determinas kazi en ke [[Franca linguo]] esas uzebla. La [[religio]] kun maxim granda nombro di adepti esas [[Islamo]]: 54% ek la habitantaro, di qui la duimo esas ''Shia''. Kristani esas 40,5%, Druzi esas 5,6%, ed existas mikra grupi di Judi, Bahaa-i, Budisti, Hindui e Mormoni. La [[konstituco]] di Libano agnoskas 18 religii en la lando. La maxim populoza urbo esas [[Beirut]]. Altra importana urbi esas Tripoly e Saida (Sidon). == Kulturo == [[Arkivo:Yoghurt_and_Hummus_at_Moroccan_Soup_Bar.jpg|thumb|320px|Diversa dishi Libanana.]] La [[kulturo]] di Libano mixas influi Kanaanana-Feniciana, Asiriana, Persiana, Greka, Romana, Araba, Fatimida, de la Krucomiliteri, del Otomani e, plu recente, [[Francia|Franca]]. Ca influi esas videbla en festivali, muzikala stili, [[koquoarto]] e literaturo. Libanana dialekto de Araba linguo esas larje parolata. La [[koquoarto]] libanana esas simila ad olta di Turkia, Grekia e Chipro. Exemple pri nacionala disho esas ''kibe'', konsistanta ek mutonokarno triturita kun ''burghul'' (krevita [[frumento]]), e ''tabule'', [[salado]] ek [[petroselo]], [[tomato]] e ''burghul''. La nacionala drinkajo nomizesas ''arak'', qua rezultas de destilo di fermentacita [[anizo]], kelkafoye mixita kun vitbero ed altra frukti. ''Arak'' esas simila a Greka drinkajo ''ouzo'' e Turka drinkajo ''raki''. [[Arkivo:Kahlil_Gibran_1913.jpg|thumb|left|220px|[[Kahlil Gibran]]]] Pri [[literaturo]], poemi da [[Kahlil Gibran]] esas la 3ma maxim bone vendanta de la historio, dop poemi da [[William Shakespeare]] e [[Laozi]]. Ilua libro ''La Profeto'', publikigita unesmafoye en 1923, tradukesis a plu kam 20 idiomi. Yen exempli pri nuntempala skriptisti Libanana: [[Elias Khoury]], [[Amin Maalouf]], [[Hanan al-Shaykh]], e [[Georges Schehadé]]. Un en la maxim famoza piktisti de la lando dum la 20ma yarcento esis [[Moustafa Farroukh]], qua studiis en [[Roma]] e [[Paris]] e montris lua pikturi en Paris, New York e Beirut. Existas diversa nuntempal artisti kun granda produktado, exemple [[Walid Raad]], qua rezidas en New York e laboras kun cinemo, fotografo e publika spektakli. {{Commons|Lebanon|Libano}} == Referi == {{Reflist}} {{Landi en Azia}} [[Kategorio:Libano| ]] [[Kategorio:Proxim Oriento]] [[Kategorio:Levanto]] [[Kategorio:Mez-Oriento]] f5w3pdq97pk7bqqtontaeu6neu1t2el 1124437 1124435 2026-06-19T22:44:53Z Idisto 28999 1124437 wikitext text/x-wiki {{Landi | Nomo = Libano | Lokala_nomo = الجمهوريّة البنانيّة<br />(Al Jumhuriah al Lubnaniah) | Flago = Flag of Lebanon.svg | Blazono = Coat of Arms of Lebanon.svg | Imajo_mapo = LocationLebanon.svg | Chefurbo = [[Beirut]] | Habitanti_chefurbo = {{formatnum:1300000}} (2009) | Precipua_urbo = [[Beirut]] | Oficala_lingui = [[Araba linguo|Araba]] | Guvernerio = [[Republiko]] | Nomo_listo_chefo_stato = Listo pri prezidanti di Libano | Titulo_chefo_stato = Prezidanto | Chefo_di_stato = [[Michel Aoun]] | Nomo_listo_chefo_guverno= Listo pri chefministri di Libano | Titulo_chefo_guverno = Chefministro | chefo_guverno = [[Najib Mikati]] | Surfaco = {{formatnum:10452}} | Rango_surfaco = 166 | Surfaco_aquo = 1,6 | Habitanti = {{formatnum:5331203}}<ref name=CIA/> | Rango_habitanti = 122 | Yaro = 2023 | Denseso di habitantaro = | Reto_kodexo = .lb | Nomo_himno = ''Koullouna Lilouataan'' [[Arkivo:Lebanese national anthem.ogg]] | Pekunio = [[pundo di Libano]] }} '''Libano''' esas lando jacanta che [[Proxim Oriento]], an l'estala rivo di [[Mediteraneo]]. Ol havas kom vicini [[Siria]] norde ed este, ed [[Israel]] sude. '''Bazala fakti pri Libano.''' == Historio == [[Arkivo:Phoenicia_map-en.svg|thumb|320px|left|Mapo pri [[Fenicia]].]] {{PA|Historio di Libano}} [[Biblos]], urbo qua habitesas de 5.000 yari aK til nun, esanta la maxim anciena urbo kontinue habitata de la mondo, jacas en Libano. [[Feniciani]] originis de la regiono ed establisis su en multa regioni di [[Mediteraneo]]. Dum la 6ma yarcento aK, [[Cirus la Granda]] de [[Persia]] konquestis la regiono. Pos du yarcenti, [[Alexandros la Magna]] atakis e destruktis urbo Tiro. Dum la sequanta yari, la regiono divenis parto dil imperii Egiptiana, [[Persia]]na, [[Asiria]]na, [[Romana imperio|Romana]], [[Arabia|Araba]], ed [[Otoman imperio|Otomana]]. En [[1516]], sultano [[Selim la 1ma di Otoman imperio]] okupis la regiono di Monto Libano, e montoza regioni di [[Siria]] e [[Palestina]]. La regiono divenis parto del [[Otoman imperio]] til [[1918]], kande [[Francia]] okupis ol. Til la fino dil [[unesma mondomilito]], [[famino]] produktis cirkume {{formatnum:100000}} morti en [[Beirut]] e Monto Libano, lor 1/3 de la habitantaro di la regiono.<ref>[http://english.aljazeera.net/focus/arabunity/2008/02/2008525183842614205.html Dreaming of Greater Syria] Abdul-Ilah Saadi. ''Al Jazeera English''.</ref> La maxim multa habitanti di Libano esis [[kristanismo|kristani]], nome [[Maronidi]] ed [[Ortodoxa kristanismo|ortodoxi]]. Ye la [[1ma di septembro]] [[1926]] Francia kreis Libanana republiko. [[Arkivo:French_Mandate_for_Syria_and_the_Lebanon_map_en.svg|thumb|320px|left|"Granda Libano" (verde), sub administro Franca.]] Libano nedependanteskis de [[Francia]], lor sub administro dal [[rejimo di Vichy]], ye la [[26ma di novembro]] [[1941]]. Tamen, lua nedependantesko agnoskesis erste ye la [[22ma di novembro]] [[1943]], kande Francia jacis okupita da [[nacional-socialista Germania]] dum la [[Duesma Mondomilito]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110516041331/http://www.pbs.org/behindcloseddoors/glossary.html "Glossary - Cross-Channel invasion"] Public Broadcasting System</ref> La lasta Franca soldati nur livis la regiono en [[1946]]. Pos la nedependo, Libano alternis epoki di politikala stabileso kun epoki di interna od extera konflikti. En mayo [[1948]] Libano suportis vicina Araba landi kontre [[Israel]]. Malgre kelka soldati trairis la frontiero kun Israel, oficale ne eventis invado. Konseque de la milito, cirkume {{formatnum:100000}} [[Palestina]]ni trairis Libanana frontiero, kom refujinti. Israel ne permisis li retroirar a lia antea teritorio pos la milito. En [[1975]], komencis l'[[interna milito di Libano]], qua duris dum 15 yari e devastis lua [[ekonomio]]. Cirkume 150.000 personi mortis e plusa 200.000 homi vundesis.<ref>"After the war, the mop-up" ''Time'', 1991.</ref> La milito finis en 1989, pos ke tale-nomizita "pakto di Taif" signatesis. La milici depozis lia armi, e Siriana trupi foriris la [[valo Bekaa]]. == Politiko == [[Arkivo:180709 Kaag bezoekt Libanon - 42417629085.jpg|thumb|280px|Prezidanto [[Michel Aoun]] e lua ministraro, 2018.]] [[Arkivo:Parliament Beirut.jpg|thumb|left|280px|Parlamento di Libano]] Libano esas specala [[parlamento|parlamentala]] [[republiko]]: la prezidanto mustas esar [[kristanismo|kristano]], e la [[chefministro]] mustas esar [[islamo|Mohamedano Sunni]]. Ca sistemo kreesis por preventar religiala konflikti. La prezidanto elektesas dal parlamento por 6-yara periodo, e ne povas rielektesar por la sequanta 6-yara periodo. L'unika povo di la prezidanto esas nominar la chefministro. To impedas la prezidanto kunvivar kun ula chefministro quan lu ne prizez. Pos reformi establisita en la "pakto di Taif" de la yaro 1989, qui efikeskis pos l'elekti di 1992, la parlamento havas unika chambro kun 128 membri, di qui 64 esas kristani e 64 esas Mohamedani. De 1992 til nun, parlamentani elektesas dal populo por 5-yara periodo. La bazo di la legaro Libanana esas Franca legaro, ecepte por kelka civila temi, exemple mariajo, divorco, adopto, sucedo e testamenti. Cakaze aplikesas por la Mohamedani la legaro ''Sharia''. La [[judiciala povo]] konsistas ek ordinara korti e specala korti, exemple la konstitucala korto. == Geografio == [[Arkivo:Beirutcity.jpg|thumb|left|320px|[[Beirut]], chef-urbo di Libano]] [[Arkivo:Lebanon 2002 CIA map.jpg|thumb|250px|Mapo di Libano kun lua precipua urbi e chosei.]] Libano esas mikra stato en esta rivo di [[Mediteraneo]], jacanta inter la [[latitudo|latitudi]] 33° e 35°N, e la [[longitudo|longitudi]] 35° e 37°W. Lua tota surfaco esas {{formatnum:10452}} km², di qui {{formatnum:10230}} km² esas lando. Ol partigas 375 kilometri di frontieri kun [[Siria]] norde ed este, e 79-kilometra frontiero kun [[Israel]]. La lando havas 225 kilometri di [[litoro]] che [[Mediteraneo]]. Granda parto de lua teritorio kovresas da monti. Libano subdividesas en 4 geografiala regioni, omna ek li paralela a la litoro: la rivala planajo, la montaro Libano, la [[valo Bekaa]], e la montaro Anti-Libano. La plana regiono an la litoro konsistas ek fertila tereni. La larjeso di la montaro Libano varias de 10 til 56 kilometri, kun streta ravini La maxim alta monto di la lando jacas ibe: [[Qurnat as Sawda']], kun {{formatnum:3088}} metri di [[altitudo]]. Libano havas 16 fluvieti, di qui nula esas navigebla, e 13 ek li naskas che montaro Libano. == Ekonomio == {{PA|Ekonomio di Libano}} == Demografio == [[Arkivo:Dancing and singing to forget the pain of Syrias conflict (11235994366).jpg|thumb|left|320px|Refujinta pueri de Siria qui habitas Libano.]] [[Arkivo:Lebanon_religious_groups.jpg|thumb|280px|Dominacanta religio en la regioni di Libano.]] Segun statistiki de ''The World Factbook'' pri 2023, Libano havas {{formatnum:5331203}} habitanti.<ref name=CIA>{{extera ligilo|titulo=Lebanon - The World Factbook|editero=CIA|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lebanon/#people-and-society|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di oktobro 2023}}</ref> La maxim multa (95%) esas etniale Arabi, o rezulto di la mixo di diversa populi [[Feniciani]], Romani, Asiriani, Arabi, edc.) qui habitis la regiono dum yarcenti. Cirkume 4% esas Armeniani, e 1% apartenas ad altra etnii. Multa kristani Libanana ne identifikas su kom "Arabi", ma kom "decendanti de Feniciani". De 1975 til 2011 cirkume 1,8 milion personi ekmigris de Libano. Milioni di decendanti di Libanani vivas exterlande, nome en [[Latin-Amerika]]. [[Brazilia]] havas la maxim granda komunitato di Libanani e decendanti exter Libano.<ref>{{extera ligilo|titulo=Brazil Has More Lebanese than Lebanon|autoro=Marina Sarruf|url=https://web.archive.org/web/20061013002652/http://melbourne.indymedia.org/news/2006/07/117345.php |publikigita ye=21ma di julio 2006|vidita ye=24ma di mayo 2018}}</ref> Altri ekmigris vers [[Afrika]], nome [[Ivora Rivo]] (cirkume 100.000 personi) e [[Senegal]] (cirkume 30.000). Altralatere, existas granda nombro di enmigranti de altra Araba landi (nome [[Palestinana stato|Palestinani]], [[Siria]]ni, [[Irak]]ani ed [[Egiptia]]ni), e de altra Mohamedana landi ne-Araba. Cirkume 400 mil o 450 mil Palestinani vivas en Libano kom refujanti, segun statistiki del Unionita Nacioni por 2014, ma lua exakta nombro nekonocesas. Ultre Palestinani, existas cirkume 180 mil plusa personi sennaciona, multakaze pro ke [[muliero|mulieri]] ne transmisas sua nacionaneso. L'oficala linguo di la lando esas [[Araba linguo|Araba]]. Legaro determinas kazi en ke [[Franca linguo]] esas uzebla. La [[religio]] kun maxim granda nombro di adepti esas [[Islamo]]: 54% ek la habitantaro, di qui la duimo esas ''Shia''. Kristani esas 40,5%, Druzi esas 5,6%, ed existas mikra grupi di Judi, Bahaa-i, Budisti, Hindui e Mormoni. La [[konstituco]] di Libano agnoskas 18 religii en la lando. La maxim populoza urbo esas [[Beirut]]. Altra importana urbi esas Tripoly e Saida (Sidon). == Kulturo == [[Arkivo:Yoghurt_and_Hummus_at_Moroccan_Soup_Bar.jpg|thumb|320px|Diversa dishi Libanana.]] La [[kulturo]] di Libano mixas influi Kanaanana-Feniciana, Asiriana, Persiana, Greka, Romana, Araba, Fatimida, de la Krucomiliteri, del Otomani e, plu recente, [[Francia|Franca]]. Ca influi esas videbla en festivali, muzikala stili, [[koquoarto]] e literaturo. Libanana dialekto de Araba linguo esas larje parolata. La [[koquoarto]] libanana esas simila ad olta di Turkia, Grekia e Chipro. Exemple pri nacionala disho esas ''kibe'', konsistanta ek mutonokarno triturita kun ''burghul'' (krevita [[frumento]]), e ''tabule'', [[salado]] ek [[petroselo]], [[tomato]] e ''burghul''. La nacionala drinkajo nomizesas ''arak'', qua rezultas de destilo di fermentacita [[anizo]], kelkafoye mixita kun vitbero ed altra frukti. ''Arak'' esas simila a Greka drinkajo ''ouzo'' e Turka drinkajo ''raki''. [[Arkivo:Kahlil_Gibran_1913.jpg|thumb|left|220px|[[Kahlil Gibran]]]] Pri [[literaturo]], poemi da [[Kahlil Gibran]] esas la 3ma maxim bone vendanta de la historio, dop poemi da [[William Shakespeare]] e [[Laozi]]. Ilua libro ''La Profeto'', publikigita unesmafoye en 1923, tradukesis a plu kam 20 idiomi. Yen exempli pri nuntempala skriptisti Libanana: [[Elias Khoury]], [[Amin Maalouf]], [[Hanan al-Shaykh]], e [[Georges Schehadé]]. Un en la maxim famoza piktisti de la lando dum la 20ma yarcento esis [[Moustafa Farroukh]], qua studiis en [[Roma]] e [[Paris]] e montris lua pikturi en Paris, New York e Beirut. Existas diversa nuntempal artisti kun granda produktado, exemple [[Walid Raad]], qua rezidas en New York e laboras kun cinemo, fotografo e publika spektakli. {{Commons|Lebanon|Libano}} == Referi == {{Reflist}} {{Landi en Azia}} [[Kategorio:Libano| ]] [[Kategorio:Proxim Oriento]] [[Kategorio:Levanto]] [[Kategorio:Mez-Oriento]] a6znajqx74h4gctxfokcy59vmpff6nf 0 19640 1124386 1072625 2026-06-19T20:05:53Z Idisto 28999 1124386 wikitext text/x-wiki {{Biografio |Nomo = Mata Hari |Imajo = [[Arkivo:Mata Hari 6.jpg|180px]] |Profesiono = [[danso|dansisto]] (akuzita pri spionado) |Shablono_lando = {{NLD}} |Naskodio = [[7 di agosto]] [[1876]] |Nask-urbo = [[Leeuwarden]], [[Nederlando]] |Mort-dio = [[15 di oktobro]] [[1917]] |Mort-urbo = [[Vincennes]], [[Francia]] }} '''Mata Hari''' (n. '''Margaretha Geertruida (Grietje) Zelle''' en [[1876]] til [[1917]]) esis [[Nederlando|Nederlandana]] exotika [[danso|dansisto]]. Lua stilo di danso esis orientala, e lua nomo en [[sanskrita linguo|sanskrita]] signifikas "Matro di Deo". En la [[malaya linguo|malaya]] signifikas "Okulo dil auroro". Dum l'[[unesma mondomilito]], Nederlando esis neutra ed el darfis facile transirar nacionala frontieri, quo efektigis suspektado. Ye la 13ma di februaro 1917 en Paris, el arestesis, akuzita pri spionado por Germania. Pos proceso dum qua el insistis pri sua senkulpeso, deklarante sua amo di Francia, el mortigesis per pafado-esquadro ye la 15ma di oktobro 1917. [[Kategorio:Unesma mondomilito]] [[Kategorio:Nederlandan artisti]] [[Kategorio:Spionisti]] oyaj5e9wbe0fo6us1fxvih534vsodpb 0 24165 1124394 1123683 2026-06-19T20:36:01Z Forstbirdo 3024 1124394 wikitext text/x-wiki {{Wikivortaro}} '''Abieto''' ([[Latina]] : ''Abies''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). ''Abieti'' esas konifera [[arboro|arbori]] [[rezino|rezinifera]], di qua la [[folio|folii]] nula-sezone divenas flavatra e sika. [[Kategorio:Abieto]] [[Kategorio:Generi]] h6bzkft03mwxbn2qo3d85anpzwm4lqj 0 24932 1124397 1123744 2026-06-19T20:40:52Z Forstbirdo 3024 1124397 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} [[File:Cedrus map.png|thumb|upright=2|Naturala arealo di omna cedri]] '''Cedro''' ([[Latina]] : ''Cedrus''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). ''Cedri'' esas granda koniferi di qua la [[ligno]] odoras ed esas poke putriva. [[Kategorio:Cedro]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Generi]] 7jc5bqvqhtn5uv347kvkqvqbpzprn6h 1124405 1124397 2026-06-19T21:02:08Z Forstbirdo 3024 1124405 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} [[File:Cedrus map.png|thumb|upright=2|Naturala arealo di omna cedri]] '''Cedro''' ([[Latina]] : ''Cedrus''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). ''Cedri'' esas granda koniferi di qua la [[ligno]] odoras ed esas poke putriva. Esas tri [[Speco|speci]] di cedri : ''Cedrus atlantica'', ''Cedrus libani'' e ''Cedrus deodara''. [[Kategorio:Cedro]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Generi]] 5u67knsav68r3uvw4fkclg5tt5qj81x 0 26994 1124393 1123798 2026-06-19T20:33:58Z Forstbirdo 3024 1124393 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} '''Tuyo''' ([[Latina]] : ''Thuya''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Cipresinei]] (Latina: ''Cupressaceae''). ''Tuyi'' esas [[arboro|arbori]], di qua la [[ligno]], veinoza, uzesas da la [[moblifisto|moblifisti]]. [[Kategorio:Tuyo]] [[Kategorio:Generi]] b8ra9zh77rakkituwpseo4eyizmpz8a 0 27773 1124398 1123793 2026-06-19T20:42:07Z Forstbirdo 3024 1124398 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} [[Arkivo:השומריה - עמק יזרעאל והגלבוע (94).JPG|eta|Cipreso]] '''Cipreso''' ([[Latina]] : ''Cupressus''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Cipresinei]] (Latina: ''Cupressaceae''). Cipresi esas arbori [[rezino|rezinala]], di qua la [[folio|foliaro]] obskura selektesas por [[plantaco|plantacar]] en [[tombeyo|tombeyi]], apud [[tombo|tombi]]. [[Kategorio:Cipreso]] [[Kategorio:Generi]] 8r7cy62o3i1mchlb6lvcfbn8zecnj4w 0 28529 1124409 1123791 2026-06-19T21:30:25Z Forstbirdo 3024 1124409 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} '''Junipero''' ([[Latina]] : ''Juniperus''), esas [[genero]] di [[arbusto|arbusti]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Cipresinei]] (Latina: ''Cupressaceae''). La juniperi havas [[bero|beri]] qua esas [[aromato]]za. [[File:JuniperRockCreek.JPG|thumb]] [[Kategorio:Junipero]] [[Kategorio:Generi]] i54erxle5kxxf8ba56cpeu3r19n5pno 0 29216 1124400 1123742 2026-06-19T20:45:02Z Forstbirdo 3024 1124400 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Arancione.jpg|thumb|320px|Europana larici.]] '''Larico''' ([[Latina]] : ''Larix''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). La larici esas dominacanta arbori en [[foresto|foresti]] di [[Siberia]] e [[Kanada]], ma ili ank existas en [[Popul-Republiko Chinia]] e [[Japonia]]. Larici ordinare atingas altajo di 20 til 45 metri, e mem 65 metri en rara exempleri di ''Larix occidentalis''. De ilua [[trunko]] extraktesas ambratra [[rezino]] qua povas uzesar kom [[medikamento]] por kombatar [[fungo|fungi]] e [[bakterio|bakterii]]. Ilua [[folio|folii]] sekrecas substanco viskoza. {{wikivortaro}} [[Kategorio:Larico]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Generi]] a72j7lr7elufqsr4pb9sf2b2jv8ja0m 1124401 1124400 2026-06-19T20:52:34Z Forstbirdo 3024 1124401 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Larch distribution.svg|thumb|320px|Arealo di la larici.]] '''Larico''' ([[Latina]] : ''Larix''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). La larici esas dominacanta arbori en [[foresto|foresti]] di [[Siberia]] e [[Kanada]], ma ili ank existas en [[Popul-Republiko Chinia]] e [[Japonia]]. Larici ordinare atingas altajo di 20 til 45 metri, e mem 65 metri en rara exempleri di ''Larix occidentalis''. De ilua [[trunko]] extraktesas ambratra [[rezino]] qua povas uzesar kom [[medikamento]] por kombatar [[fungo|fungi]] e [[bakterio|bakterii]]. Ilua [[folio|folii]] sekrecas substanco viskoza. {{wikivortaro}} [[Kategorio:Larico]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Generi]] 56nhl4qz2icxrxsx4dgigjwytnbihzx 1124407 1124401 2026-06-19T21:21:46Z Forstbirdo 3024 1124407 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Larch distribution.svg|thumb|320px|Arealo di la larici.]] '''Larico''' ([[Latina]] : ''Larix''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). La larici esas dominacanta arbori en [[foresto|foresti]] di [[Siberia]] e [[Kanada]], ma ili ank existas en [[Popul-Republiko Chinia]] e [[Japonia]]. Larici ordinare atingas altajo di 20 til 45 metri, e mem 65 metri en rara exempleri di ''Larix occidentalis''. De ilua [[trunko]] extraktesas ambratra [[rezino]] qua povas uzesar kom [[medikamento]] por kombatar [[fungo|fungi]] e [[bakterio|bakterii]]. Ilua [[folio|folii]] sekrecas substanco viskoza. Esas 9 speci di larici : ''Larix occidentalis'', ''L. laricina'', ''L. lyallii'', ''L. decidua'', ''L. sibirica'', ''L. kaempferi'', ''L. gmelinii'', ''L. griffithii'' e ''L. potaninii''. {{wikivortaro}} [[Kategorio:Larico]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Generi]] rw23fj2eevw4xnpykvm5yjwimt52z90 0 30627 1124449 1123740 2026-06-20T11:33:53Z Forstbirdo 3024 1124449 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} [[Arkivo:Kuusk Keila-Paldiski rdt ääres.jpg|thumb|''Picea abies'']] '''Piceo''' ([[Latina]] : ''Picea''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''), kelke simila ad [[abieto]]. La genero konsistas ek 37 speci : ''Picea abies'', ''P. alcoquiana'', ''P. asperata'', ''P. aurantiaca'', ''P. austropanlanica'', ''P. brachytyla'', ''P. breweriana'', ''P. chihuana'', ''P. crassifolia'', ''P. engelmannii'', ''P. farreri'', ''P. glauca'', ''P. glehnii'', ''P. jezoensis'', ''P. koraiensis'', ''P. koyamae'', ''P. likiangensis''. [[Kategorio:Piceo]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] smymm8da0lriosxnh6s1jn64ref3c84 1124450 1124449 2026-06-20T11:35:39Z Forstbirdo 3024 1124450 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} [[Arkivo:Kuusk Keila-Paldiski rdt ääres.jpg|thumb|''Picea abies'']] '''Piceo''' ([[Latina]] : ''Picea''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''), kelke simila ad [[abieto]]. La genero konsistas ek 37 speci : ''Picea abies'', ''P. alcoquiana'', ''P. asperata'', ''P. aurantiaca'', ''P. austropanlanica'', ''P. brachytyla'', ''P. breweriana'', ''P. chihuahuana'', ''P. crassifolia'', ''P. engelmannii'', ''P. farreri'', ''P. glauca'', ''P. glehnii'', ''P. jezoensis'', ''P. koraiensis'', ''P. koyamae'', ''P. likiangensis''. [[Kategorio:Piceo]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] eezmjqki1ce4v20ayjn16m8gas6h5rb 1124451 1124450 2026-06-20T11:42:58Z Forstbirdo 3024 1124451 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} [[Arkivo:Kuusk Keila-Paldiski rdt ääres.jpg|thumb|''Picea abies'']] '''Piceo''' ([[Latina]] : ''Picea''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''), kelke simila ad [[abieto]]. La genero konsistas ek 37 speci : ''Picea abies'', ''P. alcoquiana'', ''P. asperata'', ''P. aurantiaca'', ''P. austropanlanica'', ''P. brachytyla'', ''P. breweriana'', ''P. chihuahuana'', ''P. crassifolia'', ''P. engelmannii'', ''P. farreri'', ''P. glauca'', ''P. glehnii'', ''P. jezoensis'', ''P. koraiensis'', ''P. koyamae'', ''P. likiangensis'', ''P. linzhiensis'', ''P. mariana'', ''P. martinezii'', ''P. maximowiczii'', ''P. meyeri'', ''P. morrisonicola'', [[Kategorio:Piceo]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] 2k94bboolwft1jgm310wh02q0q6io4d 0 30662 1124395 1123749 2026-06-19T20:36:39Z Forstbirdo 3024 1124395 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} [[File:Pinus range.png|thumb|upright=2|Naturala arealo di omna pini]] '''Pino''' ([[Latina]] : ''Pinus''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). Pini esas granda [[arboro|arbori]] [[rezino]]za, sempre verda. [[Kategorio:Pino]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Generi]] onvhpzoulkje74qrhr9bum8hpg7m85a 1124447 1124395 2026-06-20T10:37:01Z Forstbirdo 3024 1124447 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} [[File:Pinus range.png|thumb|upright=2|Naturala arealo di omna pini]] '''Pino''' ([[Latina]] : ''Pinus''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). Pini esas granda [[arboro|arbori]] [[rezino]]za, sempre verda. La genero konsistas ek 37 speci : ''Picea abies'', ''P. alcoquiana'', ''P. asperata'', ''P. aurantiaca'', ''P. austropanlanica''. [[Kategorio:Pino]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Generi]] 7g57k395aq719oxprbyinnwlvm3hrqq 1124448 1124447 2026-06-20T11:32:51Z Forstbirdo 3024 1124448 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} [[File:Pinus range.png|thumb|upright=2|Naturala arealo di omna pini]] '''Pino''' ([[Latina]] : ''Pinus''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). Pini esas granda [[arboro|arbori]] [[rezino]]za, sempre verda. [[Kategorio:Pino]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Generi]] onvhpzoulkje74qrhr9bum8hpg7m85a 0 34358 1124387 1067481 2026-06-19T20:14:33Z Idisto 28999 1124387 wikitext text/x-wiki '''Spionado''' enduktas guvernerio od individuo obtenita informo qua judikesas kom [[sekreto|sekreta]] o konfidencala sen la permiso di tituliero dil informo. Spionado esas [[sekreta operaco]] ordinare nedezirinda e, maxim-multa-kaze, nelegala e punisebla per [[lego]]. Ol esas subdivido di ''inform-kolekto'' - qua, altralatere, povus obtenesar de publika fonti, uzanta perfekte legala ed etikala moyeni. [[Kategorio:Spionado|*]] m7b3py6hjdn6mq206jlvfe2lsvm9g1h 1124389 1124387 2026-06-19T20:25:54Z Idisto 28999 1124389 wikitext text/x-wiki [[File:Knopflochkamera.jpg|eta|Mikra kamero por fotografar tra buton-truo, uzita dal Est-Germaniana Stasi (Stasi--muzeo, Berlin, Germania)]] '''Spionado''' enduktas guvernerio od individuo obtenita inMikra kamero por fotografar tra buton-truo, uzita dal Est-Germaniana Stasi (Stasi-muzeo, Berlin, Germania)formo qua judikesas kom [[sekreto|sekreta]] o konfidencala sen la permiso di tituliero dil informo. Spionado esas [[sekreta operaco]] ordinare nedezirinda e, maxim-multa-kaze, nelegala e punisebla per [[lego]]. Ol esas subdivido di ''inform-kolekto'' - qua, altralatere, povus obtenesar de publika fonti, uzanta perfekte legala ed etikala moyeni. [[Kategorio:Spionado|*]] r26h3o9obph5fkxouvxuczslal6g9vg 0 35819 1124442 1051144 2026-06-20T01:34:33Z CommonsDelinker 352 Replacing Uefa_2013.png with [[File:UEFA_logo.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: png > svg). 1124442 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:UEFA member associations map.svg|thumb|280px|Futbalo-federuri asociata ad UEFA.]] [[Arkivo:UEFA logo.svg|eta|Emblemo dil UEFA.]] L''''Uniono dil Europana Futbalo-Asociuri''', abreviita '''UEFA''', esas l'oficala Europana [[futbalo]]-asociuro e regionala membro-asociuro di la mondala futbalo-asociuro [[FIFA]]. UEFA fondesis ye la [[15ma di junio]] [[1954]] en [[Basel]], [[Suisia]]. Lu guvernas [[futbalo]], [[futsalo]] e [[plajofutbalo|plajofutbalo]] en [[Europa]] e di transkontinentala landi: [[Rusia]], [[Turkia]], [[Azerbaijan]], [[Gruzia]] e [[Kazakstan]], ed anke di [[Azia]]na landi: [[Israel]], [[Chipro]] ed [[Armenia]]. ==Membri== Hodie la UEFA havas 55 membro-asociuri del Europana landi, ed anke inkluzas [[Israel]]. Ye la [[13ma di mayo]] [[2016]], UEFA aceptis la membreski di [[Gibraltar]] e [[Kosovo]].<ref>{{extera ligilo |titulo=Kosovo becomes 210th FIFA member after vote of #FIFACongress (YES: 141 NO: 23 of valid votes cast). |url=https://twitter.com/fifamedia/status/731193720209448960?lang=es |editero=FIFA Media |idiomo={{en}} |publikigita ye=13ma di mayo 2016}}</ref><ref>{{extera ligilo |titulo=Gibraltar becomes 211th FIFA member after vote of #FIFACongress (YES: 172 NO: 12 of valid votes cast). |url=https://twitter.com/fifamedia/status/731195282336030720?lang=es |editero=FIFA Media |idiomo={{en}} |publikigita ye=13ma di mayo 2016}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Lando ! Federuro ! Membresko |- | {{ALB}} || [[Albaniana Asociuro pri Futbalo|Federata Shqiptare e Futbollit]] (FSHF) || 1954 |- | {{AND}} || [[Andorana Federuro pri Futbalo|Federació Andorrana de Futbol]] (FAF) || 1996 |- | {{ENG}} || [[Angliana Asociuro pri Futbalo|The Football Association]] (FA) || 1954 |- | {{ARM}} || [[Futbalala Federuro di Armenia|Hayastani Futboli Federacya]] (HFF) || 1992 |- | {{AUT}} || [[Austriana Asociuro pri Futbalo|Österreichischer Fußballbund]] (ÖFB) || 1954 |- | {{AZE}} || [[Asociuro di Futbalala Federuri di Azerbaijan|Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası]] (AFFA) || 1994 |- | {{BEL}} || [[Rejala Belgiana Asociuro pri Futbalo|Koninklijke Belgische Voetbalbond (KBVB), Union Royale Belge des Sociétés de Football-Association (URBSFA)]] || 1954 |- | {{BLR}} || [[Bielorusiana Federuro pri Futbalo|Bielaruskaya Fiederaciya Futbola]] (BFF) || 1993 |- | {{BIH}} || [[Futbalala Asociuro di Bosnia e Herzegovina|Nogometni/Fudbalski savez Bosne i Hercegovine]] (NFSBiH) || 1998 |- | {{BGR}} || [[Bulgariana Uniono pri Futbalo|Bulgarski futbolen sajuz]] (BFS) || 1954 |- | {{CZE}} || [[Futbalala Asociuro di Cheka Republiko|Fotbalová asociace České republiky]] (FAČR) || 1954 |- | {{CYP}} || [[Chiprana Asociuro pri Futbalo|Kipriaki Omospondia Podosfairou]] (KOP) || 1962 |- | {{DNK}} || [[Daniana Asociuro pri Futbalo|Dansk Boldspil-Union]] (DBU) || 1954 |- | {{EST}} || [[Estoniana Asociuro pri Futbalo|Eesti Jalgpalli Liit]] (EJL) || 1992 |- | {{FRO}} || [[Faerana Asociuro pri Futbalo|Færøernes fodboldforbund (FSF), Fótbóltssamband Føroya]] || 1990 |- | {{FIN}} || [[Futbalala Asociuro di Finlando|Suomen Palloliitto]] (SPL) || 1954 |- | {{FRA}} || [[Franciana Federuro pri Futbalo|Fédération Française de Footbal]] (FFF) || 1954 |- | {{DEU}} || [[Germaniana Asociuro pri Futbalo|Deutscher Fußball-Bund]] (DFB) || 1954 |- | {{GIB}} || [[Gibraltarana Asociuro pri Futbalo|Gibraltar Football Association]] (GFA) || 2013 |- | {{GRC}} || [[Grekiana Federuro pri Futbalo|Elliniki Podosfairiki Omospondia]] (EPO) || 1954 |- | {{GEO}} || [[Gruziana Federuro pri Futbalo|Sakartvelos Pehburtis Pederacia]] (SPP) || 1992 |- | {{ESP}} || [[Rejala Hispaniana Federuro pri Futbalo|Real Federación Española de Fútbol]] (RFEF) || 1954 |- | {{HUN}} || [[Hungariana Federuro pri Futbalo|Magyar Labdarúgó Szövetség]] (MLSZ) || 1954 |- | {{IRL}} || [[Futbalala Asociuro di Irlando|Football Association of Ireland (FAI), Cumann Peile na hÉireann]] || 1954 |- | {{ISL}} || [[Futbalala Asociuro di Islando|Knattspyrnusambands Íslands]] (KSI) || 1954 |- | {{ISR}} || [[Israelana Asociuro pri Futbalo|HaHit'ahdut leKaduregel beIsrael / Israel Football Association]] (IFA) || 1994 |- | {{ITA}} || [[Italiana Federuro pri Futbalo|Federazione Italiana Giuoco Calcio]] (FIGC) || 1954 |- | {{KAZ}} || [[Kazakstanana Federuro pri Futbalo|Qazaqstan fwtbol federacïyası]] (QFF) || 2002 |- | {{XKS}} || [[Futbalala Federuro di Kosovo|Federata e Futbollit të Kosovës]] (FFK)|| 2016 |- | {{HRV}} || [[Kroatiana Federuro pri Futbalo|Hrvatski nogometni savez]] (HNS)|| 1993 |- | {{LVA}} || [[Latviana Federuro pri Futbalo|Latvijas Futbola federācija]] (LFF) || 1992 |- | {{LIE}} || [[Liechtensteinana Asociuro pri Futbalo|Liechtensteiner Fußballverband]] (LFV) || 1974 |- | {{LTU}} || [[Lituaniana Federuro pri Futbalo|Lietuvos Futbolo Federacija]] (LFF) || 1992 |- | {{LUX}} || [[Luxemburgiana Federuro pri Futbalo|Fédération Luxembourgeoise de Football (FLF), Lëtzebuerger Foussballfederatioun]] || 1954 |- | {{MLT}} || [[Maltana Asociuro pri Futbalo|Malta Football Association (MFA), Assoċjazzjoni tal-Futbol ta' Malta]] || 1960 |- | {{MDA}} || [[Moldovana Federuro pri Futbalo|Federaţia Moldovenească de Fotbal]] (FMF) || 1993 |- | {{MNE}} || [[Futbalala Asociuro di Montenegro|Fudbalski Savez Crne Gore]] (FSCG) || 2007 |- | {{NLD}} || [[Rejala Nederlandana Asociuro pri Futbalo|Koninklijke Nederlandse Voetbal Bond]] (KNVB) || 1954 |- | {{NIR}} || [[Nord-Irlandana Asociuro pri Futbalo|Irish Football Association]] (IFA) || 1954 |- | {{MKD}} || [[Fudbalska Federacija na Makedonija]] (FFM) || 1994 |- | {{NOR}} || [[Norvegiana Federuro pri Futbalo|Norges Fotballforbund]] (NFF) || 1954 |- | {{POL}} || [[Poloniana Asociuro pri Futbalo|Polski Związek Piłki Nożnej]] (PZPN) || 1955 |- | {{PRT}} || [[Portugalana Federuro pri Futbalo|Federação Portuguesa de Futebol]] (FPF) || 1954 |- | {{ROU}} || [[Rumaniana Federuro pri Futbalo|Federația Română de Fotbal]] (FRF) || 1954 |- | {{RUS}} || [[Rusiana Futbalala Uniono|Rossiyski Futbolni Soyuz]] (RFS) || 1954 |- | {{SMR}} || [[San-Marinana Federuro pri Futbalo|Federazione Sammarinese Giuoco Calcio]] (FSGC) || 1988 |- | {{SRB}} || [[Futbalala Asociuro di Serbia|Fudbalski savez Srbije]] (FSS) || 1954 |- | {{SCO}} || [[Skotiana Asociuro pri Futbalo|Scottish Football Association/Scots Fitba Association]] (SFA) || 1954 |- | {{SVK}} || [[Slovakiana Asociuro pri Futbalo|Slovenský futbalový zväz]] (SFZ) || 1993 |- | {{SVN}} || [[Futbalala Asociuro di Slovenia|Nogometna zveza Slovenije]] (NZS) || 1992 |- | {{SWE}} || [[Suediana Asociuro pri Futbalo|Svenska Fotbollförbundet]] (SFF) || 1954 |- | {{CHE}} || [[Suisiana Asociuro pri Futbalo|Schweizerischer Fussballverband (SFV), Association Suisse de Football (ASF), Associazione Svizzera di Football/Calcio (ASF), Associaziun Svizra da Ballape (ASB)]] || 1954 |- | {{TUR}} || [[Turkiana Federuro pri Futbalo|Türkiye Futbol Federasyonu]] (TFF) || 1962 |- | {{UKR}} || [[Ukrainana Asociuro pri Futbalo|Ukrayinska asociaciya futbolu]] (UAF) || 1992 |- | {{WAL}} || [[Futbalala Asociuro di Wals|Football Association of Wales (FAW), Cymdeithas Bêl-droed Cymru (CBC)]] || 1954 |} ==Direktantaro== * Prezidanto: [[Aleksander Čeferin]] ({{SVN}}) * Generala sekretario: [[Theodore Theodoridis]] ({{GRC}}) == Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Organizuri pri futbalo]] dukzz73kzrkbzlpaxqpljwofnkoz608 0 37190 1124438 1074769 2026-06-19T22:45:36Z Idisto 28999 1124438 wikitext text/x-wiki En nuna [[Libano]] existas la maxim ancien urbo dil mondo, [[Biblos]], habitita pos 5.000 yari aK. [[Feniciani]] originis de la regiono ed establisis su en multa regioni di [[Mediteraneo]]. Dum 6ma yarcento aK, Cirus la Granda de [[Persia]] konquestis la regiono. Pos du yarcenti, [[Alexandros la Magna]] atakis e destruktis l'urbo di Tiro. Dum sequanta yari, la regiono divenis parto di [[Egiptian imperio|Egiptiana]], [[Persia]]na, [[Asiria]]na, [[Roman imperio|Romana]], [[Arabia|Araba]] e fine [[Otoman imperio|Otomana]] imperii. En [[1516]] sultano [[Selim la 1ma]] okupis la regiono di Monto Libano e montala regioni di [[Siria]] e [[Palestina]]. La regiono divenis parto di [[Otoman imperio]] til [[1918]] kande [[Francia]] okupis ol. Til fino di [[unesma mondomilito]] [[famino]] mortis cirkum {{formatnum:100000}} personi en [[Beirut]] e Monto Libano, cirkum 1/3 di totala populo di la regiono.<ref>[http://english.aljazeera.net/focus/arabunity/2008/02/2008525183842614205.html Dreaming of Greater Syria] Abdul-Ilah Saadi. ''Al Jazeera English''.</ref> La majoritato di la populo di Libano esis [[kristanismo|kristani]], specale Maronidi ed [[Ortodoxa kristanismo|ortodoxi]]. En [[1 di septembro]] [[1926]] Francia formacis Libanana republiko. Libano deklaris nedependo de [[Francia]] ye la [[26ma di novembro]] [[1941]], agnoskita ye la [[22ma di novembro]] [[1943]] kande Francia okupesis da [[nacional-socialista Germania]] dum la [[Duesma mondomilito]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110516041331/http://www.pbs.org/behindcloseddoors/glossary.html "Glossary - Cross-Channel invasion"] Public Broadcasting System</ref>. Malgre ta, lasta Franca soldati nur livis la regiono ye [[1946]]. Pos nedependo, Libano alternis periodi di politikala stabileso kun altra di interna od extera konflikti. En mayo [[1948]] Libano suportis vicina Araba landi kontre [[Israel]]. Quankam kelka soldati krucumis la frontiero kun Israel, on ne havis oficala invado. Kom rezulto di la milito, cirkum 100,000 [[Palestina]]ni krucumis Libanana frontiero, kom refujinti. Israel ne permisis li retroirar a lua teritorio pos milito. En [[1975]] komencis [[interna milito]] en Libano, qua duris 15 yari e devastis lua [[ekonomio]]. Cirkume 150,000 personi mortis ed altra 200,000 vundesis.<ref>"After the war, the mop-up" ''Time'', 1991.</ref> == Referi == {{reflist}} {{Historio di Azia}} [[Kategorio:Historio di Libano| ]] odb8cmo0z1cmxiwoc8k0vr4gwoqcju5 0 41201 1124419 996202 2026-06-19T22:00:15Z Idisto 28999 1124419 wikitext text/x-wiki '''PODEMOS''' (signifikanta "Ni povas" en la Hispana) esas [[Hispania|Hispana]] [[politikala partiso]] kreita ye la 11ma di marto 2014 da Hispana sinistranti asociita kun 15-M movemento, qua aparis dum la protesti de 2011 e 2012 en Hispania. Lua chefo esas Pablo Iglesias Turrión (Madrid, Hispania, 17 di oktobro 1978) skriptisto, profesoro di politikala cienco che [[universitato]] Complutense en [[Madrid]] ed kelkafoye televiziono-prizentisto por regionala politikala diskutado-programo ''Fort Apache'', en [[Madrid]]. {{revizo}} PODEMOS amba kun kelka 26 altra mikra emersanta partisi kapitaligita de signifikanta nekontenta kun la bipartisaneso di du precipua politikala partisi PP e PSOE. Uzanta la substruktruturo* di ta nominita "indignados" e sociala mediala reti PODEMOS kreita signifikanta intereso tra Hispania. La partiso kolektita {{formatnum:50000}} suportanta signaturi dum lua unesma dio, kauzanta lua retosituo* saturar pro trafiko trocharjajo* kande la projekto facesis publika. Pablo Iglesias mentionas grekia federuro di radikala sinistro (SYRIZA) duktita da Alexis Tsipras kam inspiro. PODEMOS esas organizita tra Cirkli, qua povas esar grupi di amba teritoriala e sektoriala laboro. [[Kategorio:Politikala partisi di Hispania]] 3re8i63xsasx96a9axle38xrq8h7vgc 0 44756 1124390 1123916 2026-06-19T20:31:17Z Forstbirdo 3024 1124390 wikitext text/x-wiki En la [[biologio]], '''genero''' esas klasifikuro uzata por vivanta od extingita [[speco|speci]] di [[animalo|animali]] o [[planto|planti]]. La genero formacas l'unesma parto de la binomiala nomo di la speci, por singla speci de la genero, exemple: ''Felis catus'' e ''Felis silvestris'' esas du speci de la genero ''Felis''. ''Felis'' esas un ek la generi de la [[Familio (biologio)|familio]] ''Felidae''. La [[subgenero]] e [[supergenero]] esas la rangi direte sub e sur la genero-rango. [[Kategorio:Biologiala klasifiko]] [[Kategorio:Generi]] 8gxbopp11zhrvr7g35genni4shtuk4s 14 48261 1124418 949672 2026-06-19T21:59:31Z Idisto 28999 1124418 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Politikala partisi|Usa]] [[Kategorio:Usa|Politikala partisi di Usa]] kzd9wb782aadzsimx6dwydlu1lur68h 0 49623 1124421 947846 2026-06-19T22:02:18Z Idisto 28999 1124421 wikitext text/x-wiki '''Plaid Cymru''' (pr. c. plaid kumri; oficale Plaid Cymru – Partiso di Wals, ofte referata simple kom Plaid) esas sociala-demokrata politikala partiso en [[Wals]] qua avancigas walsana nedependo del [[Unionita Rejio]], interne dil [[Europana Uniono]]. Plaid formacesis en 1925 e ganis sua unesma sideyo en la britaniana parlamento en 1966. En 2018, la partiso havis un ek quar walsana sideyi en la [[Europana Parlamento]], quar ek 40 walsana sideyi en la britaniana parlamento, 10 ek 60 sideyi en la Nacionala Asemblo por Wals, e 202 ek 1264 lokala konsilisti. Plaid esas membro dil Europana Libera Alianco. La nuna duktero dil partiso esas [[Adam Price]]. La skopi di Plaid Cymru segun olua konstituco esas: 1. Avancigar Wals skope atingar nedependo interne dil Europana Uniono; 2. Certigar ekonomiala prospero, sociala yusteso, e saneso dil natural ambiento, surbaze descentralista socialismo; 3. Konstruktar nacionala komuneso surbaze egala civitaneso, respekto por diferanta tradicioni e kulturi, ed egala valoro di omna individui, senegarde lia raso, nacionaleso, sexuo, koloro, kredo, sexualeso, evo, habileso o sociala fundo; 4. Krear bilingua socio per avancigar rivivo di la [[Walsana linguo]]; 5. Avancigar la kontributo da Wals al globala komuneso ed atingar membreso dil [[Unionita Nacioni]]. [[Kategorio:Wals]] [[Kategorio:Politikala partisi di Wals]] 4bia6s8xtulqpa6kizzj5ndvy7pdkxd 14 51788 1124414 962773 2026-06-19T21:54:14Z Idisto 28999 1124414 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Politikala partisi di Germania]] 1sm8owka5p1q76zfuynanho14tbxump 0 54230 1124427 1052115 2026-06-19T22:19:06Z Joao Xavier 110 +imajo 1124427 wikitext text/x-wiki {{Politikisto |Nomo = Marcos Evangelista Pérez Jiménez |Imajo = [[Arkivo:Foto Ex Dictador Marcos Perez Jimenez (1957).jpg|180px]] |Politikala_titulo = Prezidanto |Shablono_lando= {{VEN}} |Guvernisteso= de la 2ma di decembro 1952 til la 23ma di januaro 1958 |Precedanto1= [[Germán Suárez Flamerich]] |Sucedanto1= [[Wolfgang Larrazábal]] |Naskodio = [[25ma di aprilo]] [[1914]] |Nask-urbo= [[Táchira]], [[Venezuela]] |Mort-dio = [[20ma di septembro]] [[2001]] |Mort-urbo = Alcobendas, [[Hispania]] |Spozo= Flor María Chalbaud |Profesiono= militisto e politikisto |Partiso= senpartisa }} '''Marcos Evangelista Pérez Jiménez''', militisto e politikisto n. ye la [[25ma di aprilo]] [[1914]] til la [[20ma di septembro]] [[2001]], esis [[prezidanto]] di [[Venezuela]] de 1952 til 1958. {{Tabelo di sucedo | Precedanto = [[Germán Suárez Flamerich]] | Nomo di listo = Listo pri prezidanti di Venezuela | Titulo di listo = Prezidanto di Venezuela | Komenco = 1952 | Fino = 1958 | Sucedanto = [[Wolfgang Larrazábal]]}} {{DEFAULTSORT:Perez Jimenez, Marcos Evangelista}} [[Kategorio:Prezidanti di Venezuela]] h2pa1xk49qcjdhnqkjzszd3vyuho7bs 14 55264 1124417 984409 2026-06-19T21:58:15Z Idisto 28999 1124417 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Political parties in Azerbaijan}} [[Kategorio:Azerbaijan|Politikala partisi di Azerbaijan]] [[Kategorio:Politikala partisi|Azerbaijan]] 3j4joxtmidsmmdnjnszccxtoyoos9z5 0 65542 1124383 1020340 2026-06-19T13:18:29Z Joao Xavier 110 +texto, imajo 1124383 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:An old man diagnosed as suffering from senile dementia. Colo Wellcome L0026689.jpg|thumb|250px|Graburo de la 19ma yarcento montranta viro kun dementeso.]] '''Dementeso''' esas kolektala nomo por morbi karakterizita da kombini de plur-foya degeneriva perturbi di mentala povo (interaltre la memoro), humori e konduto. Dementeso eventas maxim ofte che klinikala sindromi qui efektigesas da [[cerebro|cerebrala]] morbi. [[kategorio:psikiatrio]] [[kategorio:gerontologio]] 2e4v1j82bknmjs0xlpryhg296tsya26 0 68842 1124410 1123198 2026-06-19T21:37:36Z Idisto 28999 1124410 wikitext text/x-wiki La '''masakro di Sabra e Shatila''' eventis inter la 16ma e 18ma di septembro 1982 en la [[Palestina|Palestinana]] refujeyo Shatila e la quartero Sabra di [[Beirut|Beyrut]] en [[Libano]]. Milico di la [[Libanana Social-demokrata Partiso]] ocidis 700-3500 civitani. {{DEFAULTSORT:Sabra e Shatila}} [[kategorio:Historio di Libano]] [[Kategorio:Masakri en Libano]] ikjxue1hxoyze9fa51njuiqv24ri9k1 0 79783 1124439 1058622 2026-06-19T22:47:43Z Idisto 28999 /* Yardeki-longa konflikti inter Israel e LibanoDe Volkrant, la 28ma di septembro 2024 */ 1124439 wikitext text/x-wiki L''''Israelan-Libanana konflikto''' esas serio de militala konfronti inter [[Israel]], [[Libano]]-bazizita mi-militerala grupi e kelkafoye [[Siria]]. La konflikto atingis somito dum l'[[interna milito di Libano]]. Respondante la [[Palestina|Palestinan]] ataki de Libano, Israel invadis Libano en 1978 e 1982. Pos l'invadi Israel okupis sudala Libano til 2000, dum kombatar [[gerilyo]]-konflikto kontre [[Shiismo|shia]] mi-militeri. Pos retreto di Israel, ataki da [[Hizbollah|Hizbola]] incitis la milito di Libano en 2006. Nova yaro de konflikto komencis en 2023 sequanta l'atako di Israel da Hamas ye la 7ma di oktobro 2024. Pos bombardi di Israel da Hizbola, Israel explozigis [[Personserchilo|personserchili]] e ''walkitalki'' uzata da Hizbola, sequata da bombardi di Hizbola tereni e la chefa kontoro di Hizbola (en Beirut), dum qua mortis [[Hasan Nasrala]] la duktero di Hizbola. ==<small>Yardeki-longa konflikti inter Israel e Libano<ref>De Volkrant, la 28ma di septembro 2024</ref></small>== * la 24ma di oktobro 1943: Libano nedependanta de Francia * mayo 1958: Islamani revoltas * la 13ma di aprilo 1975: Konflikti inter religiala grupi duktas ad interna milito * somero 1982: Israelana diplomacisto ocidesis en London, Israel invadas Libano * la 22ma di oktobro 1989: Paco-pakto di Taif finigas interna milito di Libano * 1992: Hizbola, grandeskinta dum l'interna milito aktiveskas politikale * la 24ma di mayo 2000: Israel retretas de Libano * la 12ma di julio 2006: Hizbola [[Gajo-homo|gajo-homigas]] du Israelana soldati, Israel atakas Libano * 2019-2021: Politikala destranquileso en Libano, explozego en portuo di Beirut, krulo di la Libanan ekonomio * la 7ma di oktobro 2023: Hizbola suportas atako da Hamas, ne implikigas su * septembro 2024: explozanta [[Personserchilo|personserchili]] di Hizbola-membri, minaco di nova milito * 1ma di oktobro 2024: ter-atako di sudala Libano da Israel ==<small>Referi e noti</small>== [[kategorio:Israel]] [[kategorio:Libano]] [[kategorio:Konflikto]] 18fqrm8jfxfkppxgbxny9lngo6esigb 0 82746 1124441 1063368 2026-06-20T01:27:52Z CommonsDelinker 352 Replacing The_Love_Potion.jpg with [[File:Evelyn_De_Morgan_-_The_Love_Potion_(1903)_-_Google_Cultural_Institute.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambigu 1124441 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Evelyn De Morgan - The Love Potion (1903) - Google Cultural Institute.jpg|thumb|320px|''Amorodrinkajo'' da [[:en:Evelyn De Morgan|Evelyn De Morgan]] ^''en'' (1903).]] '''Amorodrinkajo''' esas magiala drinkajo kreita skope ekvokar [[sentimento]] di [[amo]] adpor persono, qua ol servis. [[Kategorio:Amo]] [[Kategorio:Magio]] [[Kategorio:Farmacologio]] mk09bqem7x9v4zp32zmp83iu1iv776s 0 89127 1124388 1077030 2026-06-19T20:16:38Z Forstbirdo 3024 1124388 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} [[Arkivo:Bacchus.jpg|eta|400px|''Bakhos'' da [[Peter Paul Rubens]] (1635-1640, muzeo en [[Sankt-Peterburg]]).]] '''Bako''' o '''Bakhos''' en [[Greka mitologio]] esis altra nomo di [[Dionisos]] – [[deo]] di [[vino]], dementeso ed extazo. [[Kategorio:Greka dei]] 6o1w2x29vh1aawi51z6f1piw70ktkj3 14 101875 1124416 1100338 2026-06-19T21:55:50Z Idisto 28999 1124416 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Nederlando|Politikala partisi di Nederlando]] [[Kategorio:Politikala partisi|Nederlando]] 81w9b74l60hhc4qxawxgp6k55vnr6x9 14 101965 1124415 1100449 2026-06-19T21:55:10Z Idisto 28999 1124415 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Germania|Politikala partisi di Germania]] [[Kategorio:Politikala partisi|Germania]] qmlufc2d4ea8ihn47vyd0hffvtmnvda 0 116398 1124396 1123686 2026-06-19T20:37:59Z Forstbirdo 3024 1124396 wikitext text/x-wiki '''Cugo''' ([[Latina]] : ''Tsuga''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). [[Kategorio:Cugo]] [[Kategorio:Generi]] mf1a0iwe47d0vo3ga8esnrurdavztml 14 116442 1124399 1123792 2026-06-19T20:43:38Z Forstbirdo 3024 1124399 wikitext text/x-wiki '''Junipero''' ([[Latina]] : ''Juniperus''), esas [[genero]] di [[arbusto|arbusti]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Cipresinei]] (Latina: ''Cupressaceae''). [[Kategorio:Cipresinei]] [[Kategorio:Generi]] g97uw9d65mkwgja5b4pf6m5v00ta1tp 1124408 1124399 2026-06-19T21:30:03Z Forstbirdo 3024 1124408 wikitext text/x-wiki '''Junipero''' ([[Latina]] : ''Juniperus''), esas [[genero]] di [[arbusto|arbusti]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Cipresinei]] (Latina: ''Cupressaceae''). [[Kategorio:Cipresinei]] tsk6wj32pu38zzl3f1z6ygk71pv3ojv 0 116601 1124392 1124045 2026-06-19T20:32:57Z Forstbirdo 3024 1124392 wikitext text/x-wiki '''Pseudocugo''' ([[Latina]] : ''Pseudotsuga''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). Pseudocugi esas granda [[arboro|arbori]] [[rezino]]za, sempre verda. [[Kategorio:Pseudocugo]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Generi]] j1fokfbp57eodjjej99xwmqhynumlwb 0 116607 1124391 1124065 2026-06-19T20:32:11Z Forstbirdo 3024 1124391 wikitext text/x-wiki '''Pseudolarico''' ([[Latina]] : ''Pseudolarix''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). Pseudolarici esas [[arboro|arbori]] [[rezino]]za, ne sempre verda. [[Kategorio:Pseudolarico]] [[Kategorio:Gardenokultivado]] [[Kategorio:Generi]] 17esessmho3snd9fvl2vt5wxltrfwgq 1124443 1124391 2026-06-20T05:56:41Z Forstbirdo 3024 1124443 wikitext text/x-wiki '''Pseudolarico''' ([[Latina]] : ''Pseudolarix''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). Pseudolarici esas [[arboro|arbori]] [[rezino]]za, ne sempre verda. La sola vivanta [[speco]] esas ''Pseudolarix amabilis''. [[Kategorio:Pseudolarico]] [[Kategorio:Gardenokultivado]] [[Kategorio:Generi]] nm2o5g3ylmf7r4hjgrvuvrwbf1bgb8m 1124444 1124443 2026-06-20T05:58:56Z Forstbirdo 3024 1124444 wikitext text/x-wiki '''Pseudolarico''' ([[Latina]] : ''Pseudolarix''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). Pseudolarici esas [[arboro|arbori]] [[rezino]]za, ne sempre verda. La sola nun existanta [[speco]] esas ''Pseudolarix amabilis''. [[Kategorio:Pseudolarico]] [[Kategorio:Gardenokultivado]] [[Kategorio:Generi]] l2lrq06vw7u56csxd592ghtnao9736n 1124445 1124444 2026-06-20T06:00:28Z Forstbirdo 3024 1124445 wikitext text/x-wiki '''Pseudolarico''' ([[Latina]] : ''Pseudolarix''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). Pseudolarici esas [[arboro|arbori]] [[rezino]]za, ne sempre verda. La nura nun existanta [[speco]] esas ''Pseudolarix amabilis''. [[Kategorio:Pseudolarico]] [[Kategorio:Gardenokultivado]] [[Kategorio:Generi]] tqqwruhsxjii3nfmhz2bev056fi5w9s 0 116753 1124385 1124344 2026-06-19T19:56:42Z Idisto 28999 1124385 wikitext text/x-wiki '''Inata metaboliala morbo''' ('''IME''') che homi esas (ofte) heredata morbo. Maxim ofte mankas specifik [[enzimo]] en la korpala celuli che la [[kuracato]]. Kelkafoye koncernas defekto di la [[proteino]] transportant o strukturala. To esas konsequo di mutaciono di un sola geno sur la [[DNA]], qua kodexifas por produkto di la koncernant enzimo (proteino). La funciono dil acesat enzimo o proteino en la biokemio di la [[celulo]] decidas la karaktero e severeso di la problemi. Enzimi importas por preske omna celulala procedi, inter qui energiifo, protein-sintezo e la procedo di superflua materiali di metabolio. [[Kategorio:Metaboliala maladeso]] n8v2yfspazas8lmgaxu6aspaxkh2zq5 0 116757 1124402 2026-06-19T20:55:51Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun 'La '''masakro di Kiryat Shmona''' exekutesis la [[11ma di aprilo]] [[1974]] da tri [[Palestinani]] di la [[Populala Fronto por la Liberigo di Palestina - Generala Komando]], qua ocidis 18 civitani en la nordala urbo [[Kiryat Shmona]]. La tri Palestinani transiris la frontiero de Libano. En apartamentaro en Kiryat Shmona li ocidis 18 civitani inkluzante non infanti. [[Kategorio:Masakri en Israel]] [[Kategorio:Historio di Israel]]' 1124402 wikitext text/x-wiki La '''masakro di Kiryat Shmona''' exekutesis la [[11ma di aprilo]] [[1974]] da tri [[Palestinani]] di la [[Populala Fronto por la Liberigo di Palestina - Generala Komando]], qua ocidis 18 civitani en la nordala urbo [[Kiryat Shmona]]. La tri Palestinani transiris la frontiero de Libano. En apartamentaro en Kiryat Shmona li ocidis 18 civitani inkluzante non infanti. [[Kategorio:Masakri en Israel]] [[Kategorio:Historio di Israel]] 323e1nj5p65efbeub4h0pt9atm1jyl5 1124404 1124402 2026-06-19T20:59:51Z Idisto 28999 1124404 wikitext text/x-wiki La '''masakro di Kiryat Shmona''' exekutesis la [[11ma di aprilo]] [[1974]] da tri [[Palestinani]] di la [[Populala Fronto por la Liberigo di Palestina - Generala Komando]], qua ocidis 18 civitani en la nordala urbo [[Kiryat Shmona]]. La tri Palestinani transiris la frontiero de Libano. En apartamentaro en Kiryat Shmona li ocidis 18 civitani inkluzante non infanti. [[Kategorio:Masakri en Israel]] [[Kategorio:Historio di Israel]] [[Kategorio:Arabian-Israelana konflikto]] q5w9odv9lwm1mrghndrk3xme0o7lv79 1124406 1124404 2026-06-19T21:19:15Z Idisto 28999 1124406 wikitext text/x-wiki La '''masakro di Kiryat Shmona''' exekutesis la [[11ma di aprilo]] [[1974]] da tri [[Palestinani]] di la [[Populala Fronto por la Liberigo di Palestina - Generala Komando]], qua ocidis 18 civitani en la nordala urbo [[Kiryat Shmona]]. La tri Palestinani transiris la frontiero de [[Libano]], komisita [[Gajo-homo|gaj-homigar]] habitanti. Vice to li eniris apartamentaro en Kiryat Shmona li ocidis 18 civitani inkluzante non infanti. Pos enklozar su en l'edifico, li esis ocidita dal Israelan armeo dum reciproko pafado<ref>https://web.archive.org/web/20070930015347/http://www.palestinefacts.org/pf_1967to1991_terrorism_1970s.php</ref>. ==<small>Referi</small>== [[Kategorio:Masakri en Israel]] [[Kategorio:Historio di Israel]] [[Kategorio:Arabian-Israelana konflikto]] i6g4rniohsqh4w9to3aozepvpsuw05t 14 116758 1124403 2026-06-19T20:57:35Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Historio di Israel]] [[Kategorio:Masakri|Israel]]' 1124403 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Historio di Israel]] [[Kategorio:Masakri|Israel]] jvma1p8l9pjt4hpi32t6w6665xinmq2 0 116759 1124411 2026-06-19T21:49:59Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun 'La '''Libanana Social-demokrata Partiso''' ekvenis la [[Maronidi|Maronidana]] nacionalista yunaro qua fondesis en 1936 da [[Pierre Gemayel]]. Pose ol divenis la Falanjistala partiso ''Hizb Al-Kata'eb Al-Lubnaniya'' (en l'Arabiana: حزب الكتائب اللبنانية), inspirita da la Hispaniana falanjismo di José Antonio Primo de Rivera. [[Kategorio:Politikala partisi en Libano]]' 1124411 wikitext text/x-wiki La '''Libanana Social-demokrata Partiso''' ekvenis la [[Maronidi|Maronidana]] nacionalista yunaro qua fondesis en 1936 da [[Pierre Gemayel]]. Pose ol divenis la Falanjistala partiso ''Hizb Al-Kata'eb Al-Lubnaniya'' (en l'Arabiana: حزب الكتائب اللبنانية), inspirita da la Hispaniana falanjismo di José Antonio Primo de Rivera. [[Kategorio:Politikala partisi en Libano]] s9ay27xlyxyaebpsankngmco7sduyld 1124412 1124411 2026-06-19T21:51:25Z Idisto 28999 1124412 wikitext text/x-wiki La '''Libanana Social-demokrata Partiso''' ekvenis la [[Maronidi|Maronidana]] nacionalista yunaro qua fondesis en 1936 da [[Pierre Gemayel]]. Pose ol divenis la Falanjistala partiso ''Hizb Al-Kata'eb Al-Lubnaniya'' (en l'Arabiana: حزب الكتائب اللبنانية), inspirita da la Hispaniana falanjismo di José Antonio Primo de Rivera. [[Kategorio:Politikala partisi di Libano]] astzsoptaitivxnffy0048ej0trcdpq 1124425 1124412 2026-06-19T22:10:06Z Idisto 28999 1124425 wikitext text/x-wiki La '''Libanana Social-demokrata Partiso''' ekvenis la [[Maronidi|Maronidana]] nacionalista yunaro qua fondesis en 1936 da [[Pierre Gemayel]]. Pose ol divenis la Falanjistala partiso ''Hizb Al-Kata'eb Al-Lubnaniya'' (en l'Arabiana: حزب الكتائب اللبنانية), inspirita da la Hispaniana [[Falanjismo|falanjismo]] di [[José Antonio Primo de Rivera]]. [[Kategorio:Politikala partisi di Libano]] 6w0vf0o67lal1yk45k0a4ov5f8hx13r 1124430 1124425 2026-06-19T22:27:35Z Idisto 28999 1124430 wikitext text/x-wiki [[File:Kataeb Party logo.svg|eta|Logo di la Kata'eb Partiso]] La '''Libanana Social-demokrata Partiso''' ekvenis la [[Maronidi|Maronidana]] nacionalista yunaro qua fondesis en 1936 da [[Pierre Gemayel]]. Pose ol divenis la Falanjistala partiso ''Hizb Al-Kata'eb Al-Lubnaniya'' (en l'Arabiana: حزب الكتائب اللبنانية), inspirita da la Hispaniana [[Falanjismo|falanjismo]] di [[José Antonio Primo de Rivera]]. [[Kategorio:Politikala partisi di Libano]] c585dbv83mf4d2yy8pwcdzwo9czpq2g 14 116760 1124413 2026-06-19T21:53:16Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Politikala partisi segun lando|Libano]] [[Kategorio:Libano]] [[Kategorio:Politikala partisi|Libano]]' 1124413 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Politikala partisi segun lando|Libano]] [[Kategorio:Libano]] [[Kategorio:Politikala partisi|Libano]] jkn2hwct0m2rbd76ugn2q4et97w1xs5 14 116761 1124420 2026-06-19T22:01:14Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Hispania|Politikala partisi di Hispania]] [[Kategorio:Politikala partisi|Hispania]]' 1124420 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Hispania|Politikala partisi di Hispania]] [[Kategorio:Politikala partisi|Hispania]] 087vzugqsuu5eykhhjbijn2sukw54p4 14 116762 1124422 2026-06-19T22:03:32Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Unionita Rejio|Wals]] [[Kategorio:Wals|Politikala partisi di Wals]]' 1124422 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Unionita Rejio|Wals]] [[Kategorio:Wals|Politikala partisi di Wals]] a1shfzis1kdnjukfsybq3669dv9v2wh 1124423 1124422 2026-06-19T22:05:25Z Idisto 28999 1124423 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Politikalal partisi di Unionita Rejio]] [[Kategorio:Wals|Politikala partisi di Wals]] 51pvzb5gpwyina95zsv7j2lqpakpg6s 14 116763 1124424 2026-06-19T22:06:31Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Unionita Rejio]] [[Kategorio:Politikala partisi|Unionita Rejio]]' 1124424 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Unionita Rejio]] [[Kategorio:Politikala partisi|Unionita Rejio]] m5xgw3fl75a4iwvu9yrqkj07iaxse07 0 116764 1124426 2026-06-19T22:19:03Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun ''''Falanjismo''' esas politikala movemento de la [[Hispania|Hispaniana]] intermilitala periodo. La movemento prenis idei [[José Antonio Primo de Rivera]], filio dil olima Hispaniana diktatoro [[Miguel Primo de Rivera]] e havas [[Fashismo|fashistatra]] karaktero. En 1933 la movmento reprezentesis da la ''Falange Española''. [[Kategorio:Historio di Hispania]]' 1124426 wikitext text/x-wiki '''Falanjismo''' esas politikala movemento de la [[Hispania|Hispaniana]] intermilitala periodo. La movemento prenis idei [[José Antonio Primo de Rivera]], filio dil olima Hispaniana diktatoro [[Miguel Primo de Rivera]] e havas [[Fashismo|fashistatra]] karaktero. En 1933 la movmento reprezentesis da la ''Falange Española''. [[Kategorio:Historio di Hispania]] f6tivznrak4rbs9bciijaolg82q07zj 1124431 1124426 2026-06-19T22:30:20Z Idisto 28999 1124431 wikitext text/x-wiki '''Falanjismo''' esas politikala movemento de la [[Hispania|Hispaniana]] intermilitala periodo. La movemento prenis idei [[José Antonio Primo de Rivera]], filio dil olima Hispaniana diktatoro [[Miguel Primo de Rivera]] e havas [[Fashismo|fashistatra]] karaktero. En 1933 la movemento reprezentesis da la ''Falange Española''. [[Kategorio:Historio di Hispania]] d6ju75blyubptdlpxg27sbfyef2wfs2 1124433 1124431 2026-06-19T22:34:34Z Idisto 28999 1124433 wikitext text/x-wiki '''Falanjismo''' esas politikala movemento de la [[Hispania|Hispaniana]] intermilitala periodo. La movemento prenis idei [[José Antonio Primo de Rivera]], filio dil olima Hispaniana diktatoro [[Miguel Primo de Rivera]] e havis [[Fashismo|fashistatra]] karaktero. En 1933 la movemento reprezentesis da la ''Falange Española''. [[Kategorio:Historio di Hispania]] 14dravblbqb6bwlavynwrr139f35is9 1124446 1124433 2026-06-20T07:55:19Z Idisto 28999 /* */ Gramatikala eroreto 1124446 wikitext text/x-wiki '''Falanjismo''' esas politikala movemento de la [[Hispania|Hispaniana]] intermilitala periodo. La movemento prenis idei di [[José Antonio Primo de Rivera]], filio dil olima Hispaniana diktatoro [[Miguel Primo de Rivera]] e havis [[Fashismo|fashistatra]] karaktero. En 1933 la movemento reprezentesis da la ''Falange Española''. [[Kategorio:Historio di Hispania]] e2t29crl0sls2917x9kynt71qfge711 0 116765 1124428 2026-06-19T22:21:22Z Idisto 28999 Ridirektas a [[Libanana Social-demokrata Partiso]] 1124428 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Libanana Social-demokrata Partiso]] 3m3key8vmgnfmh70pe163q9b3fb8bio 0 116766 1124440 2026-06-19T22:57:18Z Joao Xavier 110 Pagino kreesis kun '{{Biografio |Nomo = Frederick Leslie Roy Dalgarno |Imajo = [[Arkivo:Ne havas libera imajo.svg|180px]] |Profesiono =[[pikto|piktisto]] |Shablono_lando= {{AUS}} |Nask-urbo = [[Melbourne]], [[Australia]] |Mort-urbo = [[Auckland]], [[Nova-Zelando]] }} '''Frederick Leslie Roy Dalgarno''', n. ye la [[2ma di decembro]] [[1910]] til la [[1ma di februaro]] [[2001]], esis [[Australia]]na [[pikto|piktisto]]. Ilua piktala stilo esis "sociala realismo". {{DEFAULTSORT:D...' 1124440 wikitext text/x-wiki {{Biografio |Nomo = Frederick Leslie Roy Dalgarno |Imajo = [[Arkivo:Ne havas libera imajo.svg|180px]] |Profesiono =[[pikto|piktisto]] |Shablono_lando= {{AUS}} |Nask-urbo = [[Melbourne]], [[Australia]] |Mort-urbo = [[Auckland]], [[Nova-Zelando]] }} '''Frederick Leslie Roy Dalgarno''', n. ye la [[2ma di decembro]] [[1910]] til la [[1ma di februaro]] [[2001]], esis [[Australia]]na [[pikto|piktisto]]. Ilua piktala stilo esis "sociala realismo". {{DEFAULTSORT:Dalgarno, Frederick Leslie Roy}} [[Kategorio:Australiana piktisti]] 3d7cwkpa03vb56rcxpsefskli7lsjme