Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 616 1952552 1922944 2026-03-29T03:34:05Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952552 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Lofsöngur (first recording).ogg|thumb|Lofsöngur]] [[Mynd:Plaque outside 15 London Street, Edinburgh, Scotland 2005-02-18.jpg|thumb|Árið 1974 lét [[Menntamálaráðuneytið]] koma fyrir minningartöflum að London Street 15 í [[Edinborg]], sú fyrri er á íslensku og á henni stendur: „Íslenski þjóðsöngurinn, “Ó, Guð vors lands“ lagið og hluti ljóðsins var saminn í þessu húsi árið 1874 af [[Sveinbjörn Sveinbjörnsson|Sveinbirni Sveinbjörnssyni]] og [[Matthías Jochumsson|Matthíasi Jochumssyni]]“ og á töflunni fyrir neðan hana er ritað á ensku.]] [[Mynd:15 London Street, Edinburgh, Scotland 2005-02-18.jpg|thumb|Víðmynd af minningartöflunum tveim við London Street 15.]] <onlyinclude>'''Lofsöngur''' er [[sálmur]] eftir [[Matthías Jochumsson]] við lag [[Sveinbjörn Sveinbjörnsson|Sveinbjörns Sveinbjörnssonar]] samið fyrir [[þjóðhátíð]] í tilefni af [[þúsund ára afmæli Íslandsbyggðar]] árið 1874. Lag og ljóð voru frumflutt af blönduðum kór við hátíðarguðsþjónustu sem hófst klukkan 10:30 í [[Dómkirkjan í Reykjavík|Dómkirkjunni í Reykjavík]] sunnudaginn 2. ágúst 1874 sem '''Lofsöngur í minningu Íslands þúsund ára''' og var konungur Danmerkur (og þar með konungur Íslands), [[Kristján IX]], viðstaddur þá athöfn. Ljóðið öðlaðist í kjölfar þess vinsældir meðal almennings sem þjóðsöngur og var flutt sem slíkt við [[fullveldistakan|fullveldistökuna]] 1918, sú staða ljóðs og lags var svo fest í „lög um þjóðsöng Íslendinga“,<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1983007.html|title=7/1983: Lög um þjóðsöng Íslendinga|last=|first=|date=|website=Alþingi|language=is|archive-url=|archive-date=}}</ref> sem voru samþykkt á Alþingi 8. mars 1983 og tóku gildi 25. mars sama ár. Áður var vísan [[Eldgamla Ísafold]] eftir [[Bjarni Thorarensen|Bjarna Thorarensen]] við lagið [[God Save the Queen]] oft sungin sem einhvers konar þjóðsöngur, en það þótti ekki hæfa að notast við sama lag og aðrar þjóðir nota við þjóðsöng sinn. Lofsöngurinn gengur oftast undir heitinu '''Ó, Guð vors lands''', sem er fyrsta ljóðlína hans og er það meðal annars notað sem heiti ljóðsins í lögum um þjóðsönginn, en er þó skrifað þar án [[komma|kommu]] á eftir [[ó|ó-inu]].</onlyinclude> == Saga == Gefinn var út [[konungsúrskurður]] þann 8. september 1873 þess efnis að opinber guðsþjónusta skyldi haldin í öllum kirkjum landsins í tilefni [[1000 ára afmæli Íslandsbyggðar]] sumarið 1874, og átti [[biskup Íslands]] samkvæmt honum að ákveða messudag og ræðutexta, [[Pétur Pétursson]] sem þá þjónaði sem biskup ákvað að [[messa|messudagurinn]] skyldi vera 2. ágúst 1874 og að [[sálmur]]inn sem flytja skyldi væri [[90. Davíðssálmur]], 1.-4. og 12.-17. [[vers]], og urðu þau vers innblástur Matthíasar Jochumssonar að Lofsöngnum:{{heimild vantar|urðu þau vers innblástur Matthíasar Jochumssonar að lofsöngum}} :Drottinn, þú hefir verið oss athvarf :frá kyni til kyns. :Áður en fjöllin fæddust :og jörðin og heimurinn urðu til, :frá eilífð til eilífðar ert þú, ó Guð. :Þú lætur manninn hverfa aftur til duftsins :og segir: "Hverfið aftur, þér mannanna börn!" :Því að þúsund ár eru í þínum augum :sem dagurinn í gær, þegar hann er liðinn, :já, eins og næturvaka. :Kenn oss að telja daga vora, :að vér megum öðlast viturt hjarta. :Snú þú aftur, Drottinn. Hversu lengi er þess að bíða, :að þú aumkist yfir þjóna þína? :Metta oss að morgni með miskunn þinni, :að vér megum fagna og gleðjast alla daga vora. :Veit oss gleði í stað daga þeirra, er þú hefir lægt oss, :ára þeirra, er vér höfum illt reynt. :Lát dáðir þínar birtast þjónum þínum :og dýrð þína börnum þeirra. :Hylli Drottins, Guðs vors, sé yfir oss, :styrk þú verk handa vorra. Ljóðið var ort á [[Bretland]]seyjum veturinn 1873-1874, fyrsta erindið á heimili Sveinbjörns Sveinbjörnssonar að London Street 15 í [[Edinborg]] árið 1873, þar sem Matthías dvaldi um hríð en annað og þriðja erindið í [[Lundúnir|Lundúnum]] og segir Matthías svo frá yrkingu þess í [[sjálfsævisaga|sjálfsævisögu]] sinni, [[Sögukaflar af sjálfum mér]], í kaflanum „Þriðja útförin mín“, undirkaflanum „Hjá kunningjum á Bretlandi“: {{tilvitnun2|Ég bjó hjá Svb. Sveinbjörnsson tónskáldi, og vorum við skólabræður. Þá orti ég nokkur smákvæði, þar á meðal „[[Lýsti sól]]“, „[[Minni Ingólfs]]“ og þar bjó ég til byrjun lofsöngsins, „Ó, guð vors lands“. Sveinbjörn athugaði vandlega textann, en kvaðst ekki treysta sér til að búa til lag við; fór svo, að ég um veturinn sendi honum aftur og aftur eggjan og áskorun að reyna sig á sálminum. Og loks kom lagið um vorið og náði nauðlega heim um Þjóðhátíðina. Síðari versin tvö orti ég í Lundúnum, og hefur mér aldrei þótt mikið til þeirra koma.}} [[Brynjólfur Tóbíasson]] segir í bók sinni, ''Þjóðhátíðin 1874'', þannig frá fyrsta flutningi Lofsöngsins: {{tilvitnun2|''Söngurinn í kirkjunni undir stjórn Péturs Guðjohnsen organleikara þótti áhrifamikill. Sálmar sem Helgi Hálfdánarson, síðar lektor, hafði ort við þetta tækifæri, voru sungnir. Og nú var í fyrsta sinn sunginn sálmur sr. Matthíasar Jochumssonar, er síðar var þjóðsöngur vor: Ó guð vors lands, undir hinu fagra lagi Sveinbjarnar Sveinbjörnssonar, tónskálds. Hafði lofsöngur þessi djúp áhrif á marga þá, er hlýddu''.<ref>[http://www.timarit.is/?issueID=421957&pageSelected=24&lang=0 Morgunblaðið 1974]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>}} === Minningartafla === Árið 1974 lét [[Menntamálaráðuneytið]] koma fyrir minningartöflum að London Street 15 í [[Edinborg]], sú fyrri er á íslensku og á henni stendur: „Íslenski þjóðsöngurinn, “Ó, Guð vors lands“ lagið og hluti ljóðsins var saminn í þessu húsi árið 1874 af [[Sveinbjörn Sveinbjörnsson|Sveinbirni Sveinbjörnssyni]] og [[Matthías Jochumsson|Matthíasi Jochumssyni]]“ og á töflunni fyrir neðan hana er ritað á ensku: „The Icelandic national anthem “Ó, Guð vors lands“ by the composer Sveinbjörn Sveinbjörnsson and the poet Matthías Jochumsson was written and composed in this house in 1874.“ Frumkvæðið að því að koma fyrir töflunum átti [[doktor|dr.]] [[Símon Jóhannes Ágústsson]], sem ritaði ráðuneytinu um málið, en sendiráð Íslands í Lundúnum og [[aðalræðismaðurinn í Edinborg]] aðstoðuðu við framkvæmd þess. Tvennt er athugavert við textann á töflunum, í fyrsta lagi er á þeim báðum staðhæft að lag og ljóð hafi verið samið 1874 en í æviminningum Matthíasar kemur fram að það hafi verið veturinn 1873-1874, í öðru lagi er misræmi á milli þeirra eftir tungumálum, á íslensku útgáfunni er staðhæft að ljóðið hafi að hluta til verið samið í húsinu sem er rétt en á þeirri ensku er staðhæft að það hafi verið samið þar sem er rangt, en síðari versin voru samin í Lundúnum. == Umræður um að skipta um þjóðsöng == Reglulega hefur sú hugmynd komið upp í þjóðfélagsumræðunni að skipta um þjóðsöng og hafa þá oft verið nefnd lögin [[Ísland er land þitt]] eftir [[Magnús Þór Sigmundsson]] við texta [[Margrét Jónsdóttir (skáld)|Margrétar Jónsdóttur]] og ljóð [[Eggert Ólafsson|Eggerts Ólafssonar]] [[Ísland ögrum skorið]] við lag [[Sigvaldi Kaldalóns|Sigvalda Kaldalóns]] og [[Öxar við ána]], lag [[Helgi Helgason|Helga Helgasonar]] við ljóð [[Steingrímur Thorsteinsson|Steingríms Thorsteinssonar]]. Þjóðsöngurinn hefur einkum verið gagnrýndur fyrir að þykja torsunginn; að vera of langur, en iðulega þarf að auka spilunarhraða lagsins eða stytta það, oftast niður í fyrsta erindið, við alþjóðlega kappleiki og aðrar þjóðlegar samkomur; fyrir að vera torskilinn og að lokum fyrir að fjalla aðallega um Guð kristinna manna. Árið 1996 (121. löggjafarþing, 35. mál) var lögð fram þingsályktunartillaga um „endurskoðun á lögum um þjóðsöng Íslendinga“ og m.a. lagt til að taka upp annan þjóðsöng ásamt lofsöngnum og hafa þá tvo þjóðsöngva (líkt og t.d. [[Nýja Sjáland]] hefur gert), tillagan var felld. Þann 8. nóvember 2004 (131. löggjafarþing, 279. mál) lögðu tveir [[þingmaður|þingmenn]] [[sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] úr [[Norðausturkjördæmi]], [[Sigríður Ingvarsdóttir]] og [[Hilmar Gunnlaugsson]] fram [[þingsályktunartillaga|þingsályktunartillögu]] þess efnis að kannað yrði hvort rétt væri að skipta um þjóðsöng, „með það fyrir augum að taka upp nýjan þjóðsöng sem væri auðveldari í flutningi og hentaði betur til almennrar notkunar, svo sem í skólum, á íþróttakappleikjum og við önnur svipuð tækifæri.“<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/131/s/0301.html|title=301/131 þáltill.: nýr þjóðsöngur|website=Alþingi|language=is|access-date=2019-08-30}}</ref> Þau mæltu einkum með tveimur staðgenglum: ljóðinu [[Ísland ögrum skorið]] og laginu [[Ísland er land þitt]]. Fyrri umræða var haldin 16. nóvember 2004 og var ákveðið skv. atkvæðagreiðslu að halda henni áfram í síðari umræðu.<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/thingstorf/thingmalin/atkvaedagreidsla/?nnafnak=32109|title=Atkvæðagreiðsla|website=Alþingi|language=is|access-date=2019-08-30}}</ref> Í könnun [[Gallup]] í mars 1994 var spurt tveggja spurninga: „Hvað heitir þjóðsöngurinn?“ og „Á að skipta um þjóðsöng?“ Við fyrri spurningunni svöruðu 60% „Ó guð vors lands“, 1,8% „Lofsöngur“, 6% nefndu aðra söngva, 32% aðspurðra kváðust ekki vita nafn þjóðsöngsins. Mikill munur var eftir aldri á því hvort aðspurðir vissu hver þjóðsöngurinn væri, eða um 30% 15-24 ára fólks og 90% 55-69 ára. Við seinni spurningunni svöruðu 65% því að þeir vildu halda sig við núverandi þjóðsöng, tæplega 5% kusu Öxar við ána.<ref>{{cite web |url=http://gallup.is/main/view.jsp?branch=683612&e342RecordID=385&e342DataStoreID=514738 |title=Geymd eintak |access-date=2007-09-29 |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929112018/http://gallup.is/main/view.jsp?branch=683612&e342RecordID=385&e342DataStoreID=514738 |url-status=dead }}</ref> Í annarri Gallupkönnun sem gerð var í nóvember 1996 í kjölfar umræðna á Alþingi um hvort skipta ætti um þjóðsöng, vildu 68% halda núverandi þjóðsöng og tæplega 32% vildu nýjan.<ref>{{cite web |url=http://gallup.is/main/view.jsp?branch=683612&e342RecordID=230&e342DataStoreID=514738 |title=Geymd eintak |access-date=2007-09-29 |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929112012/http://gallup.is/main/view.jsp?branch=683612&e342RecordID=230&e342DataStoreID=514738 |url-status=dead }}</ref> Stuðningur við þjóðsönginn jókst með hækkandi aldri en fór þó aldrei niður fyrir 50%. Athuga skal, að í hvorugri könnuninni gaf Gallup upp stærð úrtaks eða svarhlutfall. == Lagaleg staða == „Lög um þjóðsöng Íslendinga“, þar sem söngurinn er nefndur „Ó Guð vors lands“, voru samþykkt á Alþingi 8. mars 1983 og tóku gildi 25. mars sama ár. Þar er m.a. staðhæft að hann sé eign íslensku þjóðarinnar, að hann skuli ekki flytja eða birta í annarri mynd en hinni upprunalegu, að eigi sé heimilt að nota hann í viðskipta- eða auglýsingaskyni, að forsætisráðherra skuli skera úr um allan ágreining um rétta notkun hans og að [[Forsætisráðuneyti Íslands|forsætisráðuneytið]] fari með umráð yfir útgáfurétti hans. Forsetinn hefur svo vald til að setja nánari ákvæði um notkun hans með [[forsetaúrskurður|forsetaúrskurði]] ef þörf þykir. Brot á lögunum vörðuðu upprunalega varðhaldi allt að 2 árum, en því var breytt með lögum nr. 82, 16. júní 1998. Eftir að þau tóku gildi varðaði brot á lögum um þjóðsöng Íslendinga fangelsisvist allt að 2 árum. ==Ljóðið== Lofsöngurinn samanstendur af þremur erindum og er yfirleitt látið nægja að syngja það fyrsta við opinberar samkomur nema við innsetningarathöfn forseta Íslands. === 1. erindi === :Ó, guð vors lands! Ó, lands vors guð! :Vér lofum þitt heilaga, heilaga nafn! :Úr sólkerfum himnanna hnýta þér krans :þínir herskarar, tímanna safn. :Fyrir þér er einn dagur sem þúsund ár :og þúsund ár dagur, ei meir: :eitt eilífðar smáblóm með titrandi tár, :sem tilbiður guð sinn og deyr. ::Íslands þúsund ár, ::Íslands þúsund ár, :eitt eilífðar smáblóm með titrandi tár, :sem tilbiður guð sinn og deyr. === 2. erindi === :Ó, guð, ó, guð! Vér föllum fram :og fórnum þér brennandi, brennandi sál, :guð faðir, vor drottinn frá kyni til kyns, :og vér kvökum vort helgasta mál. :Vér kvökum og þökkum í þúsund ár, :því þú ert vort einasta skjól. :Vér kvökum og þökkum með titrandi tár, :því þú tilbjóst vort forlagahjól. ::Íslands þúsund ár ::Íslands þúsund ár :voru morgunsins húmköldu, hrynjandi tár, :sem hitna við skínandi sól. === 3. erindi === :Ó, guð vors lands! Ó, lands vors guð! :Vér lifum sem blaktandi, blaktandi strá. :Vér deyjum, ef þú ert ei ljós það og líf, :sem að lyftir oss duftinu frá. :Ó, vert þú hvern morgun vort ljúfasta líf, :vor leiðtogi í daganna þraut :og á kvöldin vor himneska hvíld og vor hlíf :og vor hertogi á þjóðlífsins braut. ::Íslands þúsund ár ::Íslands þúsund ár :verði gróandi þjóðlíf með þverrandi tár, :sem þroskast á guðsríkis braut. == Sjá einnig == *[[Íslenski fáninn]] *[[Skjaldarmerki Íslands]] == Tilvísanir == <references /> == Heimild == * ''Sögukaflar af sjálfum mér'' eftir Matthías Jochumsson. 1959. == Tenglar == {{commons|Lofsöngur|lofsöngnum}} * [http://handrit.is/is/manuscript/view/Lbs02-0627 Upprunalegt nótnahandrit Lofsöngsins] * [http://www.althingi.is/lagas/nuna/1983007.html Lög um þjóðsöng Íslendinga] {{lög|24|8. mars|1983}}. og [http://www.althingi.is/altext/stjt/1998.082.html lög um breytingu á þeim (ásamt öðrum lögum)] ({{lög|82|16. júní|1998}}). * [http://althingi.is/dba-bin/ferill.pl?ltg=131&mnr=279 Tillaga til þingsályktunar um nýjan þjóðsöng,] útbýtt 8. nóvember 2004. * [http://forsaetisraduneyti.is/upplysingar/thjodsongurinn/Sagan/ Vefsíða Forsætisráðuneytisins um þjóðsönginn] þar sem farið er í sögu hans, sýndar eru [[nóta|nótur]] fyrir blandaðan kór, [[píanó]] og karlakór, auk þess sem hýstar eru þýðingar á fyrsta erindi ljóðsins yfir á fjölmörg [[tungumál]]. * [http://forsaetisraduneyti.is/upplysingar/thjodsongurinn/Sagan/nr/1631 Þjóðsöngur Íslendinga - formáli eftir Steingrím J. Þorsteinsson - 1957] * [http://forsaetisraduneyti.is/upplysingar/thjodsongurinn/Sagan/nr/505 Ágrip af sögu þjóðsöngsins eftir Birgi Thorlacius - 1991] * [http://www.musik.is/Lof/lof-isl.html „Ó, Guð vors lands“ - Þjóðsöngur Íslendinga“] inniheldur m.a. sönginn [http://www.musik.is/Lof/Hljod/thodvocal.mp3 í flutningi blandaðs kórs] og [http://www.musik.is/Lof/Hljod/thjodvocal2.mp3 blandaðs kórs ásamt hljómsveit]. ;Greinar um lofsöngin * [http://www.vantru.net/2004/10/31/00.00/ ''Land vors guðs? - Saga lofsöngsins''; af Vantru.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050512100256/http://www.vantru.net/2004/10/31/00.00/ |date=2005-05-12 }}. * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2741082 ''Nú vantar þjóðsönginn''; grein eftir Halldór Laxness, birtist í Þjóðviljanum 1944] * [https://timarit.is/files/16568651 „Ætti medalíu skilið“; grein í Morgunblaðinu 1972] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407223414/https://timarit.is/files/16568651 |date=2022-04-07 }} {{Gæðagrein}} [[Flokkur:Íslensk tónlist]] [[Flokkur:Sálmar]] [[Flokkur:Þjóðartákn Íslands]] [[Flokkur:Þjóðsöngvar]] 6xi666sn7huri7z37pdwb9gsb3zt5xr 0 620 1952586 1906742 2026-03-29T07:50:28Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952586 wikitext text/x-wiki [[Mynd:MartinLuther-workshopCranachElder.jpg|thumb|Lúther 46 ára gamall, [[málverk|málað]] af [[Lucas Cranach eldri]] [[ár]]ið [[1529]].]] '''Marteinn Lúther''' (stundum líka '''Marteinn Lúter''' á íslensku) ([[10. nóvember]] [[1483]] – [[18. febrúar]] [[1546]]) ([[þýska]] '''Martin Luther''') var [[Þýskaland|þýskur]] [[munkur]] af [[Ágústínusarreglan|Ágústínusarreglunni]] og [[prófessor]] í [[biblíufræði|biblíufræðum]] við Háskólinn í [[Wittenberg]]. Hann er þekktastur fyrir að vera einn af siðbótarmönnum kirkjunnar á [[16. öldin|16. öld]]. Við hann er kennd [[evangelísk-lútherska kirkjan|evangelísk-lúthersk kirkja]]. Lúther var fjölhæfur [[guðfræðingur]] og iðinn [[rithöfundur]]. Eftir hann liggur mikið safn rita af ýmsum toga. Hann stóð einnig fyrir [[þýðing]]u [[Biblían|Biblíunnar]] yfir á þýsku. [[Mynd:Wittenberg Universität 18xx.jpg|thumb|left|Universität Wittenberg]] Marteinn Lúther negldi táknrænt skjal á dyr kirkjunnar í [[Wittenberg]], þar sem hann setti fram í [[95 greinar Lúthers|95 greinum]] kenningar sínar um kristna trú og leiðir til þess að endurbæta hana, þá sér í lagi með tilliti til sölu á [[syndaaflausn]]. Með þessum gjörningi kom hann af stað [[Mótmælendur (trú)|Mótmælendahreyfingunni]] innan [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Rómversk-kaþólsku kirkjunnar]] sem þróaðist loks í [[evangelísk-lútherska kirkjan|evangelísku-lúthersku kirkjuna]]. == Tengt efni == * [[Hinar 95 greinar]] == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=419221&pageSelected=0&lang=0 ''Marteinn Lúther. Stuttorð fræðsla - um það sem leita bera að og vænta skal í fagnaðarboðskapinum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1967]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=435409&pageSelected=3&lang=0 ''Hann birti frelsi og náð''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1983]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=435205&pageSelected=2&lang=0 ''Á slóðum Lúthers''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1981] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014201602/http://timarit.is/?issueID=435205&pageSelected=2&lang=0 |date=2019-10-14 }} ;Erlendir * [http://www.archiv-vegelahn.de/nachschlagwerke_luther.html Martin Luther – Eine Bibliographie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051124103204/http://www.archiv-vegelahn.de/nachschlagwerke_luther.html |date=2005-11-24 }} {{Wikivitnun}} {{commons|Martin Luther|Marteini Lúther}} {{DEFAULTSORT:Lúther, Marteinn}} {{fd|1483|1546}} [[Flokkur:Dýrlingar ensku biskupakirkjunnar]] [[Flokkur:Lútherstrú]] [[Flokkur:Siðaskiptamenn]] [[Flokkur:Þýskir prestar]] 5442luyia2z6xr0u1nrg6lxlzx47q96 0 728 1952456 1866838 2026-03-28T22:54:22Z Arnastjarna 114982 bætti við að líffæri eru mynduð úr vefjum 1952456 wikitext text/x-wiki {{aðgreiningartengill1|Vefur|[[Veraldarvefurinn|veraldarvefinn]]}} '''Vefur''' er hópur af nátengdum [[fruma|frumum]] sem sérhæfa sig til að gegna ákveðnum hlutverkum. Vefjum er skipt í nokkra flokka, þeir eru helstir: * [[Bandvefur|Bandvefi]] * [[Taugavefur|Taugavefi]] * [[Vöðvavefur|Vöðvavefi]] * [[Þekjuvefur|Þekjuvefi]] [[Líffæri]] eru mynduð úr ýmsum hlutföllum af þessum vefjum og hafa frumur með sérhæfða virkni.{{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Líffærafræði]] f176tsria8vyvzvi7tyqaf8kbl6j8of 0 1147 1952660 1948688 2026-03-29T11:51:46Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952660 wikitext text/x-wiki {{Infobox tímarit |merki=Morgunblaðið Logo.svg |merki_stærð=300px |ritstjóri = [[Haraldur Johannessen (ritstjóri)|Haraldur Johannessen]] |stofnandi = [[Vilhjálmur Finsen]] |tíðni = daglega |höfuðstöðvar = [[Reykjavík]] |fyrirtæki = [[Árvakur]] hf. |stofnár = 1913 |issn = 1021-7266 |vefur = http://mbl.is |stafræn_endurgerð = http://timarit.is/view_page_init.jsp?pubId=58 }} [[Mynd:Dukskot17nov1913.jpg|thumb|300px|Fyrsta fréttamyndin sem birtist í íslensku dagblaði var þessi mynd af Dúkskoti sem birtist í Morgunblaðinu 17. nóvember 1913 í tengslum við morðmál.]] '''''Morgunblaðið''''' er íslenskt [[dagblað]] sem kemur út alla daga vikunnar á Íslandi, nema á sunnudögum. Það kom fyrst út 2. nóvember 1913 og hefur verið gefið út af [[Árvakur|Árvakri]] síðan 1924. Stofnendur Morgunblaðsins voru þeir [[Vilhjálmur Finsen]] og Ólafur Björnsson, yngri bróðir [[Sveinn Björnsson|Sveins Björnssonar]] forseta.<ref>{{Tímarit.is |1319422 | Bók Vilhjálms Finsens |útgáfudagsetning=11. desember 1958 |blað=Morgunblaðið |blaðsíða=8 |höfundur=Kristmann Guðmundsson |skoðað=1. desember 2025 }}</ref> Árið 1997 hóf svo Morgunblaðið útgáfu fréttavefs á [[Netið|netinu]] fyrst fjölmiðla á Íslandi. Morgunblaðið hefur alla tíð fylgt borgaralegri ritstjórnarstefnu, til hægri við miðju, og jafnan fylgt [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokknum]] að málum, þó á því hafi mátt finna ýmsar veigamiklar undantekningar. Það kom einkum fram í aðdraganda kosninga, blaðið dró hvergi af sér í baráttu fyrir [[lýðveldisstofnunin|lýðveldisstofnun]] 1944, tók eindregna afstöðu með samstarfi vestrænna lýðræðisríkja í [[Kalda stríðið|Kalda stríðinu]] og barðist fyrir útærslu fiskveiðilögsögunnar. Morgunblaðið hefur haldið á lofti málstað einstaklingsfrelsis og einkaframtaks en varað við útþenslu hins opinbera og aukinni skattheimtu, þó þar hafi einnig gætt áherslu á þjóðleg gildi, menningu og félagslega hjálp. Þar átti blaðið samleið með Sjálfstæðisflokknum í flestu og var lengi vel var litið á blaðið sem óopinbert flokksmálgagn, þó það hafi alla tíð haldið sjálfstæði sínu. Þar á milli voru margvísleg tengsl ritstjórnar og flokksforystu, sem m.a. birtust í því að ritstjórar blaðsins og þingfréttaritarar sátu iðulega á þingflokksfundum, en tekið var fyrir það árið 1983. Ekki var þó þá um eiginlega breytingu á ritstjórnarstefnu að ræða, þó blaðið fikraði sig nær miðju og kappkostaði að aðskilja fréttaflutning og skoðanaskrif. Helsta birtingarmynd formlegra slita við Sjálfstæðisflokkinn var andstaða blaðsins við [[kvótakerfið]] á upphafsárum þess. Eftir að [[Ólafur Þ. Stephensen]] var ráðinn ritstjóri árið 2008 varð sú veigamikla breyting á ritstjórnarstefnunni að blaðið tók upp stuðning við [[Aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|Evrópusambandsaðild Íslands]]. Eftir að honum var sagt upp störfum 2009 tók blaðið upp fyrri stefnu. Eftir [[Bankahrunið á Íslandi|hrun íslensks fjármálakerfis 2008]] komu nýir eigendur að blaðinu árið 2009 og réðu [[Davíð Oddsson]], fv. forsætisráðherra og fv. seðlabankastjóra, annan ritstjóra blaðsins, sem sætti nokkurri gagnrýni af vinstri væng. Ritstjórnarstefnan þykir hafa færst til hægri síðan án þess þó að blaðið hafi endilega færst nær Sjálfstæðisflokknum. Davíð sat á ritstjórastóli í 17 ár, til dánardags 1. mars 2026. Vefmiðill Morgunblaðsins er [[mbl.is]]. == Ritstjórar Morgunblaðsins == * [[Vilhjálmur Finsen]] (1913–1921) * [[Þorsteinn Gíslason]] (1921–1924) * [[Jón Kjartansson]] (1924–1947) * [[Valtýr Stefánsson]] (1924–1963) * [[Sigurður Bjarnason]] (1956–1970) * [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] (1956–1959) * [[Einar Ásmundsson]] (1956–1959) * [[Matthías Johannessen]] (1959–2000) * [[Eyjólfur Konráð Jónsson]] (1960–1974) * [[Styrmir Gunnarsson]] (1972–2008) * [[Ólafur Þ. Stephensen]] (2008–2009) * [[Davíð Oddsson]] (2009–2026) * [[Haraldur Johannessen (ritstjóri)|Haraldur Johannessen]] (2009–) == Gagnrýni á Morgunblaðið == Í viðauka við [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis]] frá 2010, sem skrifaður var af þriggja manna vinnuhópi undir formennsku [[Vilhjálmur Árnason (heimspekingur)|Vilhjálms Árnasonar]], var þeirri skoðun lýst að markmið eigenda með ráðningu Davíðs Oddssonar virtist vera að „ástunda skoðanafjölmiðlun og verja sérhagsmuni fremur en að tryggja faglega og sanngjarna umfjöllun“<ref>[https://web.archive.org/web/20110121112907/http://rna.althingi.is/html/vidauki1.html Viðauki 1 við skýrslu Rannsóknarnefndar Alþings; á vef Rannsóknarnefndar.]</ref>, án þess þó að nefnd væru rök eða dæmi um það. == Tilvísanir == <references /> == Tenglar == * [http://www.mbl.is/ Vefmiðillinn mbl.is] * [http://www.timarit.is/mbl Morgunblaðið] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060209142059/http://timarit.is/mbl/ |date=2006-02-09 }} á [[timarit.is]] frá upphafi og þar til fyrir 3 árum. {{s|1913}} [[Flokkur:Íslensk dagblöð]] [[Flokkur:Morgunblaðið]] [[Flokkur:Íslenskar vefsíður]] t7frfmto0h0jhd1rzgewkqbqs4w33qo 0 1150 1952483 1887506 2026-03-28T23:22:27Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1952483 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Ear.jpg|hægri|thumb|Mannseyra]] '''Eyra''' heyrir til [[Skynfæri|skynfæra]]. Í daglegu máli vísar eyra til ytri hluta eyrans, útvöxturinn frá höfði, úteyra. En í fræðilegu tilliti er eyra meira, það er líka það sem við ekki sjáum, innra eyrað. == Mannseyra == === Uppbygging === [[Mynd:Anatomy of the Human Ear.svg|thumb]] Mannseyrað er skipt í þrjá hluta: * [[Úteyra|Úteyrað]] geymir eyrnablöðkunna og hlustina. Eyrnablaðkan virkar sem trekt sem leiðir [[Hljóð|hljóðbylgjur]] í hlustina sem flytur hljóðbylgjurnar til hljóðhimnunnar. Í hlustinni eru kirtlar sem framleiða eyrnamerg til þess að vernda eyrað frá aðskotahlutum og sýkingum. Úteyrað endar við [[Hljóðhimna|hljóðhimnuna]] sem titrar vegna hljóðbylgnanna sem skella á henni.<ref name=":02">{{Bókaheimild|titill=Lehrbuch und Atlas des menschlichen Körpers|útgefandi=Komet|ár=2002|bls=215-220|ISBN=3898362256|höfundur=Arne Schäffler|höfundur2=Sabine Schmidt}}</ref> * [[Miðeyra|Miðeyrað]], geymir þrjú lítil heyrnarbein í miðeyranu, [[Hamar (líffærafræði)|hamar]], [[Steðji (líffærafræði)|steðja]] og [[Ístað (líffærafræði)|ístað]], sem magna hljóðbylgjurnar. Miðeyrað er staðsett í lítilli beinholu í klettbeininu sem er nefnd hljóðhol. Frá miðeyra liggja göng, [[Kokhlust|kokhlustin]], niður og er hlutverk hennar að jafna [[Þrýstingur|þrýsting]] í innri hluta eyrans og losna við [[Vökvi|vökva]] sem hefur safnast þar fyrir.<ref name=":02" /> * [[Inneyrað]] samanstendur af bogagöngunum, eyrnaöndinni og kuðungnum. Kuðungurinn er skrúflínulaga og undin líkt og kuðungaskel. Kuðungurinn er fylltur með vökva sem fer á hreyfingu við hljóðbylgjum. Í bogagöngum er mikilvægur hlutur jafnvægisskynsins.<ref name=":02" /> === Heyrn === Hljóðbylgjur sem lenda á eyranu verða leiddar inn í hlustina af eyrnablöðkunni sem virkar eins og trekt. Hlustin leiðir hljóðbylgjunnar í átt að miðeyranu á hljóðhimnuna. Hljóðbylgjunnar hreyfa hljóðhimnuna sem ýtir á heyrnarbeinin hamar, steðji og ístað í miðeyranu að egglaga gluggann. [[Hreyfing]] heyrnarbeinanna gefa utanvessi andarstigans titring sem fer alla leið til vindingsgatsins. Þaðan fer utanvessinn í gegnum allan kuðunginn í átt að kringlótta glugganum þar sem aldan stöðvast. Við það hreyfir bylgjan hreyfir hár í göngum kuðungsins. Hljóð með mismunandi tíðni hreyfa hár öðruvísi á mismunandi stöðum. Því meiri lætin eru, því sterkari er hreyfingin á hárunum. Þess vegna getum við heyrt mismunandi tíðni og greint hávaða. Upplýsingar um hreyfingu háranna er send í gegnum jafnvægis- og heyrnartaugarnar til heilans.<ref name=":02" /> === Jafnvægisskyn === Jafnvægisskynið er nýtist við stefnumörkun og fyrir viðhald höfuðs- og líkamsstöðu í hvíld og hreyfingu. Eyrnaöndin og bogagöngin þrjú eru mikilvægir hlutir jafnvægisfæranna. Bogagöngin eru vökvafyllt göng sem eru þrjú (í allar áttir) í hverju eyra. Þau eru fyllt með vökva sem fer á hreyfingu þegar við hreyfum okkur. Skynfrumur sem eru við himnu boganna bregðast við hreyfinga vökvans og senda upplýsingar í gegnum jafnvægis- og taugin til heilans. Í posa og skjóðu eru aðsetur stöðuskyns. Posa og skjóða eru tvö holrúm undir bogagöngunum. Það eru skynfrumur og kristallar úr kalki í posa og skjóðu. Kristallarnir hreyfast þegar staða höfuðs breytist. Þegar það gerist vekja kristallarnir boð í skynfrumum sem þá senda taugaboð til heilans í gegnum jafnvægis- og heyrnartaugin. Eftir því les heilinn úr upplýsingum um hvort höfuðið hallar.<ref name=":02" /> [[Mynd:Curious_peer.JPG|hægri|thumb|Eyru margra dýra sitja hátt á höfðinu og nema þannig hljóð úr mikill fjarlægð. Þá er hægt að snúa þeim í átt að hljóðgjafa til að nema betur hvað er á seyði. Þessi hestur skynjar eitthvað fyrir framan sig og toppar því eyrun.]] lsm7mgz5gka2l8rorzcnpg177dmk5l0 0 1156 1952627 1930015 2026-03-29T09:58:48Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952627 wikitext text/x-wiki {{Upplýsingar Menntaskóli |nafn = Menntaskólinn í Reykjavík |mynd = [[Mynd:Menntaskólinn í Reykjavík (main building, 2004).jpg|300px]] |skólastjóri = Sólveig Guðrún Hannesdóttir |stofnaður = Árið 1846 (1056) |nemendafélög = [[Framtíðin (nemendafélag)|Framtíðin]] og Skólafélagið |staðsetning = Lækjargötu 7, 101&nbsp;Reykjavík |önnur nöfn = MR |gælunöfn nemenda = MR-ingar |heimasíða= [http://www.mr.is/ www.mr.is] }} '''Menntaskólinn í Reykjavík''', [[skammstöfun|skammstafað]] ''MR'', er [[framhaldsskóli]] í [[Miðborg Reykjavíkur|miðbæ]] [[Reykjavík]]ur. Hann var áður kallaður '''Lærði skólinn''', '''Reykjavíkurskóli''', '''Latínuskólinn''', eða upp á [[latína|latínu]] ''Schola Reykjavicensis'' eða ''Schola Reykjavicana.''<ref>Edda Snorra Sturlusonar pagina XVI<br />"[[Sveinbjörn Egilsson|Sveinbjörnum Egilsson]], Dr. Theol., nunc scholæ Reykjavicanæ in Islandia rectorem, transmissus est, qui operam latinæ..."<br />''"Sveinbjörn Egilsson, doktor í guðfræði, hefur nú verið settur rektor Menntaskólans í Reykjavík á Íslandi, sem latnesk verk ..."''</ref> Hann á sér langa sögu og hafa margir þekktir Íslendingar haft þar viðkomu í gegnum tíðina. Skólinn er bóknámsskóli með bekkjakerfi og býður upp á þriggja ára nám til [[stúdentspróf]]s. Við hann eru tvær meginbrautir, náttúrufræðibraut og málabraut, sem greinast í samtals átta deildir. [[Sólveig Guðrún Hannesdóttir]] hefur gegnt stöðu [[rektor]]s síðan [[2022]]. == Saga == Menntaskólinn í Reykjavík hefur verið staðsettur í Reykjavík síðan 1846 en á rætur sínar að rekja til ársins 1056. ===[[Skálholtsskóli]] (~1056–1784)=== {{Aðalgrein|Skálholtsskóli}} [[Ísleifur Gissurarson]] var fyrsti [[Listi yfir Skálholtsbiskupa|biskup]] á Íslandi í kjölfar [[Kristnitakan|kristnitökunnar]] og sat í Skálholti. Hann var vígður 1056 og sendu höfðingjar landsins syni sína til hans í Skálholt svo þeir gætu lært til prests. Hefð skapaðist við að miða upphaf [[Skálholtsskóli|Skálholtsskóla]] við það ár sem Ísleifur var vígður, en nákvæmt ártal er ekki vitað. Skálholtsskóli var, ásamt [[Hólaskóli (1106–1802)|Hólaskóla]] og klausturskólum helsta menntastofnun landsins til [[siðaskiptin|siðaskipta]], en með konungsboði 1552 var biskupsstólunum íslensku gert skylt að reka skóla, fyrst og fremst í því skyni að mennta [[Evangelísk-lúthersk kirkja|lúthersk]] prestsefni. Í [[Suðurlandskjálfti|Suðurlandsskjálftanum]] um sumarið 1784 hrundu öll hús í [[Skálholt]]i nema dómkirkjan. Á sama tíma voru [[móðuharðindin]] og búfé staðarins var þá næstum allt fallið úr hor og nærri má geta að landsetar af jörðum biskupsstólsins hafa ekki getað staðið í skilum með afgjöld af jörðum og leigubúfé. Biskupinn, [[Finnur Jónsson (biskup)|Finnur Jónsson]], hélt þó til í Skálholti um veturinn með þjónustufólki sínu, en skólahald féll niður. Með því var skólinn fluttur til [[Reykjavík]]ur. ===[[Hólavallaskóli]] (1786–1805)=== {{Aðalgrein|Hólavallaskóli}} Árið 1785 var ákveðið að leggja niður [[Skálholtsbiskupsdæmi|Skálholtsstól]], flytja [[biskup]]sembættið og skólann til Reykjavíkur og setja kennara skólans á föst laun úr [[ríkissjóður|ríkissjóði]]. Á næsta ári var hróflað upp skólahúsi á Hólavelli við Reykjavík, þar sem nú má finna Hólavallagötu. Árið 1801 var ákveðið að leggja Hólastól niður og sameina skólann sem þar var [[Hólavallaskóli|Hólavallaskóla]], sem þá varð eini skólinn á landinu. Skólinn var í timburhúsi sem hélt hvorki vindi né vatni. Því var ákveðið árið 1805 að flytja skólann að [[Bessastaðir|Bessastöðum]].[[Mynd:Bessastaðir 1834.jpg|thumb|Bessastaðir 1834. Þá var í Bessastaðastofu eini eiginlegi skóli landsins.|alt=|300x300dp]] ===[[Bessastaðaskóli]] (1805–1846)=== {{Aðalgrein|Bessastaðaskóli}} Árið 1805 var það ráð tekið að flytja skólann að [[Bessastaðir|Bessastöðum]], í [[Bessastaðaskóli|Bessastaðastofu]], steinhús sem hafði verið reist til að hýsa [[amtmaður|amtmann]] og síðar [[stiftamtmaður|stiftamtmann]] um 1760. Þáverandi stiftamtmaður, [[Ólafur Stephensen]], bjó ekki á Bessastöðum og nýr amtmaður, [[F.C. Trampe|F. C. Trampe]], gaf Bessastaði eftir til skólahalds. Skólinn starfaði til ársins 1846 en var þá fluttur aftur til Reykjavíkur, í nýtt hús, vígt haustið 1846.[[Mynd:MAÓ 110.jpg|thumb|1918–1919 Kennslustund í Latínuskólanum/Lærða skólanum síðar Menntaskólanum í Reykjavík við Lækjargötu, MR.|alt=|300x300dp]] === Við Lækjargötu 7 í Reykjavík (1846–) === Eftir að skólinn var fluttur frá Bessastöðum og fram til 1904 nefndist hann ''Reykjavíkur lærði skóli'' en var í daglegu tali kallaður ''Reykjavíkurskóli'', ''Lærði skólinn'', ''Gamli skólinn'', eða ''Latínuskólinn''. Árið 1904 var áherslum í námsefni skólans breytt verulega. Latínukennsla var minnkuð til muna og grískukennslu hætt í því formi sem verið hafði. Í samræmi við það var nafni skólans breytt og nefndist hann þá ''Hinn almenni Menntaskóli í Reykjavík''. Frá 1937 hefur skólinn borið heitið ''Menntaskólinn í Reykjavík''. ==== Breytingar á skólanum ==== Frá og með árinu 1949 var gagnfræðadeild skólans lögð niður, og eftir það skiptist skólinn aðeins í fjóra árganga í stað sex, eins og hafði verið frá 1904. Þó hélst sú hefð að kalla síðasta bekk skólans „6. bekk“ og byrjuðu nýnemar því í „3. bekk“ allt til 2016 þegar námsfyrirkomulaginu var breytt yfir í þriggja ára nám samkvæmt nýrri stefnu [[Mennta- og menningarmálaráðuneyti Íslands|mennta- og menningarmálaráðuneytisins]]. Nú byrja nemendur skólans í „4. bekk“. ==== Konur í skólanum ==== Stúlkur höfðu ekki aðgang að skólanum fyrr en 1904 en máttu taka próf frá árinu 1886. [[Ólafía Jóhannsdóttir]] lauk 4. bekkjar prófi utanskóla árið 1890. [[Laufey Valdimarsdóttir]], dóttir [[Bríet Bjarnhéðinsdóttir|Bríetar Bjarnhéðinsdóttur]], settist á skólabekk í skólanum fyrst kvenna haustið 1904. Átti hún þar heldur dapra ævi og varð fyrir miklu einelti af hálfu skólabræðra sinna. Lauk hún þó stúdentsprófi 1910. Áður hafði ein stúlka tekið stúdentspróf utanskóla, [[Elínborg Jacobsen]]. [[Camilla Torfason]] lauk stúdentsprófi í Kaupmannahöfn 1889 og [[Björg Karítas Þorláksdóttir]] 1901, en í Danmörku fengu stúlkur aðgang að æðri menntastofnunum þegar árið 1875. Stúlkur voru í minnihluta stúdenta fram til 1970 en eftir 1979 hafa þær verið í meirihluta. [[Vigdís Finnbogadóttir]], [[forseti]] [[Ísland]]s 1980–1996, var nemandi og síðar kennari við skólann. Fyrsta konan til að gegna embætti [[rektor]]s MR var [[Ragnheiður Torfadóttir]], 1996–2001. == Námsframboð == Menntaskólinn í Reykjavík er hefðbundinn bóknámsskóli sem býður þriggja ára nám til stúdentsprófs. Skólinn er bekkjaskóli með bekkjakerfi og hefur fylgt þeirri skipan frá stofnun. Nemendum 5. bekkjar gefst nokkur kostur á valfögum innan vissra námsdeilda. Námsbrautirnar eru: *'''Málabraut''' sem skiptist niður í fornmáladeildir I & II, og nýmáladeildir I & II *'''Náttúrufræðibraut''' sem skiptist niður í eðlisfræðideildir I & II, og náttúrufræðideildir I & II. == Félagslíf == Við skólann starfa tvö nemendafélög, ''[[Framtíðin]]'' og ''Skólafélagið''. Félögin leggja áherslu á mælskulist, leiklist, skák, og fleira. Leikfélögin ''[[Herranótt]]'' og ''[[Frúardagur]]'' setja upp reglulegar sýningar. Skólinn leggur mikið upp úr keppnum við aðra menntaskóla og hefur unnið spurningakeppnina [[Gettu betur]] 23 sinnum og ræðukeppnina [[Morfís]] 10 sinnum. == Byggingar == [[Mynd:Menntaskólinn og Íþaka.jpg|thumb|alt=|310x310dp|Skólahúsið sést hér til vinstri, Íþaka hér til hægri.]]Kennsla og rekstur Menntaskólans fara fram í nokkrum húsum. Húsin eru þessi: *'''Skólahúsið''' ''(Gamli skóli)'' '''–''' Skólahúsið að Lækjargötu 7 er elsta hús skólans. Húsið er smíðað eftir teikningu [[J. H. Koch]]s, ríkishúsameistara [[Danmörk|Danmerkur]]. Hátíðarsalur var innréttaður svo að [[Alþingi#Endurreisn Alþingis|nýendurreist Alþingi]] gæti þar haldið sinn fyrsta fund sumarið 1845. Smíði hússin lauk vorið 1846 og var vígslan haldin 1. október sama ár. Það var á þeim tíma stærsta hús landsins. Húsið hýsir nú skrifstofu skólans, hátíðarsal, kennarastofu, og kennslustofur. Húsið er 1.524 [[fermetri|fermetrar]]. * '''Íþaka''' hýsir bókasafn skólans. Enski kaupmaðurinn [[Charles Kelsall]] ánafnaði Latínuskólanum í Reykjavík þúsund [[sterlingspund]] í erfðaskrá sinni árið 1853 þar sem hann hreifst af getu Íslendinga til að halda uppi sjálfstæðu menningarlífi þrátt fyrir fámenni og fátækt. Peninginn átti að nota til að reisa bókasafn fyrir skólann. Danskur timburmeistari að nafni Klentz teiknaði húsið og danskir iðnaðarmenn byggðu það árin 1866–1867. Húsið er nefnt eftir bænum [[Ithaca (New York)|Íþöku]] í [[New York-fylki]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], en það var heimabær [[Willard Fiske|Willards Fiske]], [[prófessor]]s við [[Cornell-háskóli|Cornell-háskóla]]. Fiske, sem kom til Íslands árið 1879, hafði beitt sér fyrir stofnun nýs lestrarfélags nemenda og kennara. Lestrarfélagið Íþaka var síðar nefnt bókasafnið Íþaka. Á efri hæð hússins er lestrarsalur nemenda en á þeirri neðri er bókasafn skólans. Húsið er 259 fermetrar. * '''Fjósið''' var upprunalega fjós reist árið 1850. Húsið er 123 fermetra timburhús. Byggt var við húsið 1945 og nú hýsir Fjósið kennslustofur. Upphaflega þjónaði fjósið eldvarnatilgangi, en í því voru geymd tól til slökkvistarfs. Síðar voru kýr hýstar þar og festi nafnið Fjósið sig því í sessi. * '''Íþróttahús''' skólans var byggt árið 1898. Árin 1901 og 1944 var byggt við það. Í kjallara Íþróttahússins er kraftlyftingasalurinn ''þrælakistan''. Íþróttahúsið er 123 fermetrar og þrælakistan 41. * '''Kristshús''' ''([[latína]]: Casa Christi)'' var vígt á skírdag 1907 og hýsti það höfuðstöðvar [[KFUM og KFUK|Kristilegs félags ungra manna og kvenna (KFUM og KFUK)]]. Félagið flutti þangað úr [[Melsteðshús]]i við [[Lækjartorg]]. Nú eru höfuðstöðvar þess við Holtaveg. Menntaskólinn á nú allt húsið sem hýsir tíu kennslustofur auk kennarastofu. Húsið er 856 fermetrar. * '''Nýja hús''' ''([[latína]]: Casa nova)'' var tilbúið 1. október 1964. Nú hýsir það kennslustofur og margmiðlunarver. Félagsaðstaða nemenda er í kjallaranum og kallast Cösukjallari eða Casa. Þar er veitingasalan ''Kakóland''. * '''Nýja setur''' ''([[latína]]: Villa nova)'' var byggt árið 1901 og endurbætt árið 1963. Þar er aðstaða húsvarðar og náms- og starfsráðgjafa og hýsti það skrifstofur nemendafélaganna þangað til haustið 2004. Húsið er 170 fermetrar. * '''Elísabetarhús''' – Húsið er byggt árið 1968. Árið 1996 tilkynnti Davíð S. Jónsson, að hann hefði ákveðið að gefa skólanum húsið að [[Þingholtsstræti]] 18 til minningar um konu sína Elísabetu Sveinsdóttur. Var húsið tekið í notkun í ársbyrjun 1999. [[Ragnheiður Torfadóttir]] fyrrverandi rektor menntaskólans ákvað að húsið skyldi heita ''Minni Elísabetar'', en það nafn náði ekki fótfestu og er opinbert nafn þess nú ''Elísabetarhús''. Margir nemendur líta þó ekki á húsið sem sérstakt hús en það er tengt ''Casa Nova'' með tengibyggingu sem var byggð í tengslum við að húsið var tekið í notkun. Það hýsir verklegar kennslustofur, tölvuver nemenda og skrifstofur kennara. Húsið er 1.147 fermetrar. * '''Amtmannsstígur 2''' er timburhús byggt árið 1906. Á efri hæðum eru skrifstofur kennara, en kjallarinn hýsir skrifstofur [[Skólafélag Menntaskólans í Reykjavík|Skólafélagsins]] og [[Framtíðin (nemendafélag)|Framtíðarinnar]]. Húsið er 434 fermetrar. == Þekktir nemendur == {{aðalgrein|Þekktir nemendur Menntaskólans í Reykjavík}} Tveir menn sem síðar hlutu [[Nóbelsverðlaun]] hafa gengið í Menntaskólann í Reykjavík, [[Halldór Laxness]] og [[Niels Ryberg Finsen]]. [[Davíð Oddsson]] og [[Geir H. Haarde]] gegndu á sínum tíma stöðu formanns nemendafélagsins Skólafélagsins. Þá voru [[Ásgeir Ásgeirsson]] og [[Ólafur Ragnar Grímsson]] formenn nemendafélagsins [[Framtíðin (nemendafélag)|Framtíðarinnar]]. Annar þekktur nemandi er Einar Guðfinnsson ''(Einar Pí)'' sem starfar nú sem stærðfræðikennari. == Rektorar frá 1846 == * 1846–1851: [[Sveinbjörn Egilsson]] * 1851–1869: [[Bjarni Jónsson (rektor)|Bjarni Jónsson]] * 1869–1872: Jens Sigurðsson * 1872–1895: [[Jón Þorkelsson (f. 1822)|Jón Þorkelsson]] * 1895–1904: [[Björn M. Ólsen]] * 1904–1913: [[Steingrímur Thorsteinsson]] * 1913–1928: Geir Zoëga * 1928–1929: [[Þorleifur H. Bjarnason]] * 1929–1956: Pálmi Hannesson * 1956–1965: Kristinn Ármannsson * 1965–1970: [[Einar Magnússon]] * 1970–1995: Guðni Guðmundsson * 1995–2001: [[Ragnheiður Torfadóttir]] * 2001–2012: [[Yngvi Pétursson]] * 2012–2013: Linda Rós Michaelsdóttir * 2013–2017: [[Yngvi Pétursson]] * 2017–2022: [[Elísabet Siemsen]] * 2022–: [[Sólveig Guðrún Hannesdóttir]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://bjorn.is/greinar/2003/01/25/nr/914|titill=Framtaksleysi R-listans vegna framhaldsskóla|mánuðurskoðað=19. apríl|árskoðað=2006}} * {{bókaheimild|höfundur=Heimir Þorleifsson (ritstj.)|titill=Saga Reykjavíkurskóla I-IV|mánuðurskoðað=útgefandi=Sögusjóður Menntaskólans í Reykjavík|árskoðað=ár=1975-1984}} * {{vefheimild|url=http://www.skipbygg.is/upload/files/MR-deilisk.pdf|titill=Tillaga að deiliskipulagi fyrir Menntaskólann í Reykjavík.|mánuðurskoðað=10. maí|árskoðað=2006}} * http://www.althingi.is/altext/thingm/0607130008.html (segir að Jens Sigurðsson var rektor frá 1869) == Tenglar == * [http://www.mr.is/ Vefsíða Menntaskólans í Reykjavík] * [https://is-is.facebook.com/framtidin Nemendafélagið Framtíðin] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=242468&pageId=3308474&lang=is&q=%ED%20Reykjav%EDk%20l%E6r%F0i%20sk%F3linn ''Lærði skólinn í Reykjavík''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1990] * [http://www.timarit.is/?issueID=418213&pageSelected=0&lang=0 ''Kelsallsgjöf''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1952]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3274465&lang=0 ''Nemendur Latínuskólans vorið 1895''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1941] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=106938&pageId=1259664&lang=0&q=Hundra%F0%20%E1ra%20h%E1t%ED%F0%20%ED%20dag%20DAG ''Hundrað ára hátíð Menntaskólans í dag''; grein í Morgunblaðinu 1946] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1884859 ''Frumteikningin að húsi MR fundin í Kaupmannahöfn''; grein í Morgunblaðinu 1997] * [http://www.skolafelagid.mr.is/ Skólafélag Menntaskólans í Reykjavík] {{töflubyrjun}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Kvennaskólinn í Reykjavík]] | titill=[[Sigurvegarar Gettu betur|Sigurvegari Gettu betur]] | ár=2012-2016 | eftir=[[Kvennaskólinn í Reykjavík]]}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Menntaskólinn á Akureyri]] | titill=[[Sigurvegarar Gettu betur|Sigurvegari Gettu betur]] | ár=2007-2010 | eftir=[[Kvennaskólinn í Reykjavík]]}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Menntaskólinn á Akureyri]] | titill=[[Sigurvegarar Gettu betur|Sigurvegari Gettu betur]] | ár=1993-2003 | eftir=[[Verzlunarskóli Íslands]]}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Fjölbrautaskólinn í Breiðholti]] | titill=[[Sigurvegarar Gettu betur|Sigurvegari Gettu betur]] | ár=1988 | eftir=[[Menntaskólinn í Kópavogi]]}} {{töfluendir}} {{Gæðagrein}} {{framhaldsskólar}} {{S|1846}} [[Flokkur:Menntaskólinn í Reykjavík| ]] [[Flokkur:Miðborg Reykjavíkur]] {{coord|64|08|45.80|N|21|56|13|W|region:IS_type:edu|display=title}} 34b6ixy0dz1q2eukl8nfrz47vqpq07k 0 1185 1952441 1950398 2026-03-28T21:04:58Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952441 wikitext text/x-wiki {{Sveitarfélagstafla | nafn = Kópavogsbær | nafn_í_eignarfalli = Kópavogsbæjar | mynd = Kópavogur Smárinn.JPG | mynd_texti = [[Smárinn (hverfi)|Smárahverfi]] | skjaldarmerki = Kvogur.jpg | kort = Kópavogsbær frá 2017 kort.png | hnit = {{hnit|64|06|41|N|21|54|17|W|display=inline|region:IS}} | kjördæmi = [[Suðvesturkjördæmi]] | þéttbýli = Kópavogur | sveitarstjóri_titill = [[Bæjarstjóri]] | sveitarstjóri = [[Ásdís Kristjánsdóttir]] {{LB|D}} | póstnúmer = 200, 201, 202, 203 | sveitarfélagsnúmer = 1000 | vefsíða = {{URL|kopavogur.is}} }} <onlyinclude>'''Kópavogsbær''' ({{abbr|fmb.|framburður}} {{IPA-is|kʰ|ou|ː|p|a|v|ɔ|x|s|p|ai|r}}) er [[Sveitarfélög Íslands|sveitarfélag]] á [[höfuðborgarsvæðið|höfuðborgarsvæðinu]] sem liggur sunnan við [[Reykjavík]] og norðan við [[Garðabær|Garðabæ]] og á jafnframt landsvæði á Sandskeiðum og Húsfellsbruna. Bærinn dregur nafn sitt af voginum sunnan við [[Kársnes]]. Kópavogur er fjölmennastur þeirra bæja sem liggja í kringum Reykjavík og er jafnframt [[Íslensk sveitarfélög eftir mannfjölda|næstfjölmennasta]] sveitarfélag á Íslandi, með 41.457 íbúa í mars 2025.<ref>[ https://skra.is/um-okkur/frettir/frett/2025/03/05/Fjoldi-ibua-eftir-sveitarfelogum-1.-mars-2025/] Skrá.is, sótt 20. mars 2025</ref> <mapframe text="Kópavogsbær" width=300 height=300 zoom=10 latitude=64.10 longitude=-21.86> { "type": "ExternalData", "service": "geoshape", "ids": "Q163852" } </mapframe> Þar var [[Kópavogsfundurinn]] haldinn árið 1662, en allt fram á 20. öld voru einungis nokkrir bústaðir og býli í Kópavogi. Á 4. áratug 20. aldar var byrjað að úthluta lóðum í landi Kópavogs og ollu þjóðfélagsaðstæður því að fólksfjölgun var mikil og hröð. Kópavogshreppur klofnaði frá [[Seltjarnarnes]]hreppi árið 1948 og fékk svo kaupstaðarréttindi 1955. Undir lok 20. aldarinnar og í byrjun 21. aldar var mikil uppbygging í Kópavogi. Framan af var aðallega íbúðasvæði í Kópavogi, en vegna staðsetningar sinnar í miðju [[Höfuðborgarsvæðið|höfuðborgarsvæðisins]] er einnig mikið af atvinnustarfsemi og þjónustu í bænum. Þar er stærsta [[verslunarmiðstöð]] landsins, [[Smáralind]], hæsta bygging landsins [[Smáratorg 3]] og mikil viðskiptastarfsemi. Landsvæði Kópavogsbæjar er fjölbreytt. Í botni [[Kópavogur (vogurinn)|Kópavogs]] og [[Fossvogur|Fossvogs]] eru leirur með fjölbreyttu fuglalífi og á svæðinu sem bærinn stendur á eru mikil ummerki um forna sjávarstöðu og ísaldarjökla. Við [[Elliðavatn]] er fallegt umhverfi og er vatnið sjálft á náttúruminjaskrá. Eystri landskikar sveitarfélagsins eru að miklu leyti innan Bláfjallafólkvangs, þar er [[Þríhnúkagígur]] og [[Listi yfir skíðasvæði á Íslandi|skíðasvæðið í Bláfjöllum]]. == Saga == {{aðalgrein|Saga Kópavogs}} Elstu merki um búsetu í landi Kópavogs eru í botni Kópavogs, norðan við ósa [[Kópavogslækur|Kópavogslækjar]], en þar fannst jarðhýsi sem talið er að geti verið frá [[9. öldin|9. öld]].<ref name="jardhysi">Guðrún Sveinbjarnardóttir. ''Rannsókn á Kópavogsþingstað''. Kópavogskaupstaður, 1986, bls. 77.</ref> Önnur forn bæjarstæði í landi Kópavogs eru Digranes, Hvammur (síðar Hvammskot og Fífuhvammur) og Vatnsendi. Fyrsta ritaða heimild um búsetu á Vatnsenda er frá [[1234]] og nafnið Kópavogur kemur fyrst fram í heimildum árið 1523. Á Þingsnesi við Elliðavatn er stórt rústasvæði, 6.000-7.000 m² að stærð, sem hefur vakið mikla athygli fornleifafræðinga. Jafnvel er talið að um sé að ræða hið forna [[Kjalarnesþing]], en elstu rústir á svæðinu eru frá [[10. öldin|10. öld]]. [[Kópavogsþing]] var staðsett á Þinghól í botni vogsins, en [[Bessastaðir]] voru mikilvægur staður á [[17. öldin|17. öld]] og því þörf fyrir þingstað í nágrenninu. Íslendingar vildu þingstað utan lands Bessastaða og því varð Kópavogur fyrir valinu.<ref name="saga"/> Af heimildum virðist það hafa verið frekar stórt þing og á [[16. öldin|16. öld]] voru uppi hugmyndir um að flytja [[Alþingi]] þangað, þó að til þess hafi aldrei komið. [[Erfðahyllingin]] árið 1662, oft kölluð Kópavogsfundurinn, fór fram á Kópavogsþingi. Fundurinn var haldinn til þess að fá Íslendinga til að samþykkja erfða[[einveldi]] [[Konungur Danmerkur|Danakonungs]]. Þetta hafði það í för með sér að allt ríkisvald komst í hans hendur. Í [[Sjálfstæðisbarátta Íslendinga|sjálfstæðisbaráttu Íslendinga]] var erfðahyllingin notuð sem dæmi um yfirgang Dana á Íslendingum í gegnum tíðina.<ref name="konungsbref">{{vefheimild|url=http://www.archives.is/skolavefur/meira/kop_01_um.html|titill=Konungsbréf}}</ref><ref name="thingholl">{{vefheimild|url=http://www.kopavogur.is/index.php?option=com_content&task=view&id=177&Itemid=177|titill=Kópavogsbærinn og Þinghóll}}</ref> [[Mynd:Digraneshals ca1960.jpg|thumb|right|Digranesháls í kringum 1960.]] {{tilvitnun2|Bærinn er áleiðum og ömurlegum stað; umhverfis hann eru lág grýtt hæðardrög eða dökkleitar þýfðar mýrar.|Danski fræðimaðurinn Kristian P.E. Kålund segir svo frá jörðinni Kópavogi í ferðalýsingu sem var gefin út árin 1877–1882.}} Árið 1870 bjuggu 46 í Kópavogi. Ekki eru til miklar heimildir um mannlíf í landi Kópavogsbæjar á síðustu öldum en þar var búið á nokkrum bæjum fram á 20. öld. Jarðirnar í Kópavogi voru leigujarðir og því voru ör skipti ábúenda. Því hefur verið haldið fram að þetta sé ástæðan fyrir að ekki er rótgróin saga í Kópavogi eða stórar ættir þaðan.<ref name="nafn">{{vefheimild|url=http://ferlir.is/?id=3516|titill=Ferlir - Kópavogur - fornleifar}}</ref><ref name="saga">Árni Waag (ritstj.), ''Saga Kópavogs - Saga lands og lýðs á liðnum öldum'' (Lionsklúbbur Kópavogs, 1990).</ref> === Upphaf byggðar (1936–1955) === Í [[Kreppan mikla|kreppunni miklu]] á [[1931-1940|4. áratugnum]] var skortur á húsnæði á viðráðanlegu verði fyrir þann fjölda fólks sem flutti til [[Reykjavík]]ur úr sveitum Íslands. Upp úr 1930 tók ríkisstjórnin Kópavogs- og Digranesjarðirnar úr leigu og skipti niður í nýbýli og leigulönd. Fyrsti vegurinn í Kópavogi var lagður árið 1935 af mönnum í [[Atvinnubótavinna|atvinnubótavinnu]]. Fyrir neðan þennan veg voru byggð nokkur nýbýli og var vegurinn kenndur við þau og kallaður Nýbýlavegur. Nýbýli þessi voru um 15-18 ha. að stærð.<ref name="bekkjarsystkin">Helga Sigurjónsdóttir. ''Sveitin mín - Kópavogur. Frásagnir bekkjarsystkina.'' Skóli Helgu Sigurjónsdóttur, Kópavogi, 2002.</ref> Kársnesbraut var lögð árið 1937 og síðan Urðarbraut, Álfhólsvegur, Hlíðarvegur og Digranesvegur. Kópavogur var upphaflega skipulagður sem nýbýla-, ræktunar- og sumarbústaðahverfi, og þjónusta þar var svipuð og í sveitum. Eftir [[seinni heimsstyrjöldin]]a flutti mikið af fólki til Reykjavíkur og var borgin ekki viðbúin þeim aðstraumi. Því var mikil aðsókn í lóðir í Kópavogi. Upp úr 1940 var komin allnokkur byggð á Kársnesi og norðanverðum Digraneshálsi og árið 1945 bjuggu 521 í bænum, sem var á þeim tíma hluti Seltjarnarneshrepps. Engin verslun eða skóli var í Kópavogi fyrstu ár þéttbýlisins og alla þjónustu þurfti að sækja annað. Börn gengu í skóla á Seltjarnarnesi og [[sýslumaður]]inn var í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]. [[Svifflugfélag Íslands]] fékk aðstöðu fyrir flugvöll á [[Sandskeið]]i í austurhluta sveitarfélagsins árið 1939 og stendur hann enn. [[Mynd:Turninn í byggingu.jpg|thumb|right|Frá aldamótum hefur verið mikil uppbygging í sunnan- og austanverðum Kópavogi.]] Sökum mikillar fólksfjölgunar í Kópavogi og þess að Seltjarnarneshreppur var nú í tveimur aðskildum hlutum eftir að [[Skerjafjörður]] var færður undir Reykjavíkurbæ, óskuðu Seltirningar eftir því að aðskilja Seltjarnarneshrepp þannig að Kópavogsbúar mynduðu eigin hrepp. Sú skipting var samþykkt og 1. janúar 1948, tók hún gildi þegar Kópavogur og þau landsvæði sem féllu í hans hlut mynduðu Kópavogshrepp. Á árunum eftir stofnun hreppsins var mikil þétting byggðar í bænum, og 1949–1954 var unnið að [[Aðalskipulag|heildarskipulagi]] svæðisins. [[Framfarafélagið Kópavogur]] var stofnað árið 1945 og hafði á stefnuskrá sinni endurbætur í ýmsum málum, svo sem menningu, menntun, samgöngum, síma- og póstsamskiptum, vatnsveitu og jarðrækt.<ref name="bekkjarsystkin"/> Kennsla hófst síðan í [[Kópavogsskóli|Kópavogsskóla]] árið 1949; í skólanum voru 232 nemendur árið 1951 en árið 1957 voru þeir orðnir 580. [[Breiðablik UBK|Ungmennafélagið Breiðablik]] var stofnað árið 1950. Tvær litlar matvöruverslanir opnuðu í Kópavogi árið 1945 en [[Kaupfélag Kópavogs]] hóf rekstur árið 1952.<ref name="frumbyggd og hreppsar">Adolf J. E. Petersen (ritstj.), ''Saga Kópavogs - Frumbyggð og hreppsár'' (Lionsklúbbur Kópavogs, 1983).</ref><ref name="bekkjarsystkin"/> === Kaupstaður (1955–) === {| class="wikitable" style="clear: right; float: right;" |- ! colspan="4" | Íbúafjöldi í Kópavogi |- ! Ár ! Íbúar ! Hlutfall landsmanna |- | style="text-align: center;" | 1940 | style="text-align: center;" | 200 | style="text-align: center;" | 0,2% |- | style="text-align: center;" | 1950 | style="text-align: center;" | 1.652 | style="text-align: center;" | 1,1% |- | style="text-align: center;" | 1960 | style="text-align: center;" | 6.213 | style="text-align: center;" | 3,5% |- | style="text-align: center;" | 1970 | style="text-align: center;" | 11.165 | style="text-align: center;" | 5,4% |- | style="text-align: center;" | 1980 | style="text-align: center;" | 13.814 | style="text-align: center;" | 6,0% |- | style="text-align: center;" | 1990 | style="text-align: center;" | 16.186 | style="text-align: center;" | 6,3% |- | style="text-align: center;" | 2000 | style="text-align: center;" | 22.693 | style="text-align: center;" | 8,1% |- | style="text-align: center;" | 2010 | style="text-align: center;" | 30.357 | style="text-align: center;" | 9,6% |- | style="text-align: center;" | 2011 | style="text-align: center;" | 30.779 | style="text-align: center;" | 9,7% |- ! colspan="4" | <small>''Heimild: [[Hagstofa Íslands]]''<ref>Tölur fengnar af vefsíðu Hagstofu Íslands</ref></small> |- |} Fyrst var kosið í bæjarstjórn í október 1955 eftir að kaupstaðarréttindi tóku gildi í maí það ár. Líkt og í öllum þremur hreppsnefndarkosningunum hélt meirihluti Framfarafélagsins við stjórnvölinn eftir það undir forystu [[Finnbogi Rútur Valdimarsson|Finnboga Rúts Valdimarssonar]] og það var ekki fyrr en 1962 að breyting varð á þegar [[Framsóknarflokkurinn]] gekk í lið með þeim til að mynda meirihluta og svo síðar [[Sjálfstæðisflokkurinn]]. Til að byrja með fundaði bæjarstjórn í Kópavogsskóla en síðar í [[Félagsheimili Kópavogs]]. Fyrsta stóra ágreiningsmál bæjarstjórnar var tillaga um að sameina Reykjavík og Kópavog en sú tillaga hlaut ekki hljómgrunn. Á næstu áratugum var hröð uppbygging í innviðum svo sem menntun og heilbrigðis- og félagsþjónustu. Árið 1958 var lokið við fyrsta skipulagsuppdrátt Kópavogs en framkvæmdum við [[Hamraborg (gata)|Hamraborg]] var að mestu lokið árið 1984. [[Kópavogskirkja]] var teiknuð árið 1957 af [[Hörður Bjarnason|Herði Bjarnasyni]], þáverandi húsameistara ríkisins, og vígð árið 1962.<ref name="kaupstadur">Ándrés Kristjánsson og Björn Þorsteinsson (ritstj.), ''Saga Kópavogs - Þættir í kaupstaðarsögunni 1955-1985'' (Lionsklúbbur Kópavogs, 1990).</ref> Á sama tíma varð mikill vöxtur í ýmiss konar iðnaði og þjónustu í bænum. Í lok [[1981-1990|9. áratugarins]] voru aðalatvinnugreinar í Kópavogi húsgagnaiðnaður, matvælaiðnaður, bifreiðaumboð og almenn verslun.<ref name="kaupstadur"/> Frá því á síðasta áratug [[20. öldin|20. aldar]] hefur íbúafjöldi Kópavogs tvöfaldast og stórt verslunar- og þjónustuhverfi risið í Kópavogsdal. Austan [[Reykjanesbraut]]ar hefur verið mikil uppbygging og þar hafa risið íbúðahverfi kennd við Lindir, Sali, Kóra, Þing og Hvörf. Smáratorg var opnað árið 1997, Smáralind árið 2001 og hinn 20 hæða turn á Smáratorgi 3 árið 2008.<ref>{{vefheimild|url=http://www.smi.is/projects/iceland/smaratorg1/|titill=Smáratorg 1}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.smi.is/projects/iceland/smaratorg3/|titill=Smáratorg 3}}</ref> Í [[Bæjarstjórnarkosningar í Kópavogi#2006|kosningunum 2006]] hrapaði fylgi Framsóknar en þó náðu flokkarnir tveir að halda meirihluta. [[Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2010]] hafði haft talsverð áhrif á uppbyggingu í Kópavogi. Í kosningunum 2010 féll meirihluti Sjálfstæðisflokks og Framsóknar og meirihluti [[Samfylking]]ar, [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri Grænna]], Næstbesta flokksins og Y-lista Kópavogsbúa var myndaður. Þessi meirihluti féll í kosningunum 2014 og [[Björt framtíð]] og Sjálfstæðisflokkurinn mynduðu nýjan meirihluta. == Staðhættir == :''Sjá einnig: [[Höfuðborgarsvæðið]] og [[Reykjanesskagi]]'' Kópavogsbær er samtals 110 km² að stærð og er í 55. sæti af 76 sveitarfélögum á Íslandi eftir stærð. Sveitarfélagið er á þremur aðskildum landspildum á milli [[Reykjavík]]ur, [[Garðabær|Garðabæjar]] og [[Mosfellsbær|Mosfellsbæjar]] innst á [[Reykjanesskagi|Reykjanesskaga]]. Öll byggð í Kópavogi er á því landi sem afmarkast af [[Fossvogsdalur|Fossvogsdal]] í norðri, [[Breiðholt]]i og [[Elliðavatn]]i í austri og Garðabæ í suðri. Vestast í bænum er [[Kársnes]] sem liggur á milli Kópavogs og Fossvogs. Í miðjum bænum er Kópavogsdalur og eftir honum rennur Kópavogslækur, sem er í daglegu tali oft kallaður Skítalækurinn þar sem skólpi var veitt í hann fyrr á árum. Milli Kópavogsdals og Elliðavatns eru ávöl holt og hæðir áberandi. Þar má nefna örnefni eins og Leirdal, Hnoðraholt og Rjúpnahæð. Fyrsta þéttbýli í Kópavogi þróaðist á Kársnesi og á Kópavogshálsi sem liggur inn af Kársnesi og skilur að Fossvogsdal og Kópavogsdal. Á undanförnum tveimur áratugum hefur Kópavogur byggst upp frá norðvestri til suðausturs í átt að Elliðavatni. Í botni Kópavogsdals eru útivistarsvæði og íþróttamannvirki, en sitt hvoru megin eru þéttbýl íbúða- og verslunarhverfi. Það landsvæði Kópavogs sem er ekki uppbyggt liggur annars vegar á Sandskeiðum, vestan [[Vífilsfell]]s]], og hins vegar á Húsfellsbruna á milli Húsfells og [[Bláfjöll|Bláfjalla]]. Skíðasvæðið í Bláfjöllum er í landi Kópavogs. === Náttúra === [[Mynd:Kópavogur Panorama 1 crop.JPG|thumb|center|1000px|Víðmynd af Kópavogsbæ tekin á Arnarnesi. Vinstra megin á myndinni eru [[Kársnes]], [[Kópavogskirkja]] og [[Hamraborg (gata)|Hamraborg]]. Fyrir miðri mynd eru Suðurhlíðar Kópavogs. Hægra megin á myndinni eru blokkir í Engihjalla, Kópavogsdalur, íþróttahúsið Fífan og [[Smáratorg 3]]. Í forgrunni er Kópavogur.]] Vesturhluti Kópavogs liggur á því [[grágrýti]]ssvæði sem meginhluti höfuðborgarsvæðisins stendur á. Þetta grágrýti er að minnsta kosti 100.000 ára gamalt. Austari hlutar sveitarfélagsins eru á hraunum sem hafa runnið eftir [[ísöld]] og sum eftir [[Landnám Íslands|landnám]]. Þá er [[Móberg (jarðfræði)|móberg]] frá því um miðbik ísaldar neðst í Kópavogsdal. Land Kópavogs ber þess ýmis merki að hafa verið mótað af ísaldarjöklum. Þinghóll er í raun hluti af 10.000 ára gömlum jökulgarði og stór jökulgarður liggur frá [[Álftanes]]i og neðansjávar upp að norðurströnd Kársness. Í landi Kópavogs eru ýmis [[náttúruvætti]]. Í botni Kópavogs og Fossvogs eru [[Leira|leirur]] með fjölbreyttu fuglalífi, og má þar nefna tegundir eins og [[Tjaldur|tjald]], [[stokkönd]], [[skúfönd]], [[Rauðbrystingur|rauðbrysting]], [[Tildra|tildru]] og [[Lóuþræll|lóuþræl]]. Kópavogsleira er um 21 hektari að stærð og er dvalarstaður fyrir alls 30 staðbundnar fuglategundir og um 10 [[farfugl]]ategundir. [[Borgarholt]] á Kársnesi er friðlýst náttúruvætti þar sem eru greinileg ummerki um hærri sjávarstöðu á [[Höfuðborgarsvæðið|höfuðborgarsvæðinu]]. Brimsorfnir grágrýtishnullungar einkenna holtið og neðri mörk þeirra marka hina fornu sjávarstöðu en hún er í um 40 m hæð yfir núverandi sjávarmáli. Einnig er áhugavert samfélag villtra gróðurtegunda á Borgarholti sem hefur þrifist í návist við erlendan garðagróður í nágrenninu.<ref name="borgarholt">{{vefheimild|url=http://www.kopavogur.is/index.php?option=com_content&task=view&id=176&Itemid=177|titill=Borgarholt og Leirur}}</ref> Víghólar eru einnig friðlýstir en þeir eru jökulsorfnar grágrýtisklappir á hæsta punkti Kópavogsháls í um 70 metra hæð yfir sjávarmáli. Elliðavatn er á náttúruminjaskrá, en það er grunnt sigdældarvatn sem í er þykkt [[kísilgúr]]lag og mikið lífríki. Botnplöntur eru mjög áberandi og dýralíf við fjöruna mjög mikið. Í Elliðavatni er góð [[Silungur|silungsveiði]], en í vatnakerfinu lifa allar tegundir villtra ferskvatnsfiska á Íslandi; [[bleikja]], [[atlantshafslax|lax]], [[urriði]], [[áll]] og [[hornsíli]]. Vatnið í Elliðavatni er að uppruna lindarvatn sem streymir upp víðs vegar umhverfis vatnið. Vatnið stækkaði verulega til suðurs eftir að það var stíflað á árunum [[1924]]-[[1925]]<ref name="vigholl">{{vefheimild|url=http://ferlir.is/?id=3401|titill=Ferlir - Kópavogur - minjar og þjóðsögur I}}</ref><ref name="ellidavatn">{{vefheimild|url=http://www.kopavogur.is/index.php?option=com_content&task=view&id=179&Itemid=177|titill=Elliðavatn og nágrenni}}</ref><ref name="saga"/> Næstum því helmingur af landi Kópavogs, eða 37 km², er innan Bláfjallafólkvangs. Svæðið er á Reykjanesgosbeltinu og á því eru margs konar ummerki um eldvirkni, svo sem hraun, [[Eldgígur|eldgígar]] og móbergsmyndanir. Hraun frá að minnsta kosti 15 eldstöðvum innan fólkvangsins eru að hluta innan marka Kópavogs. Í [[Þríhnúkagígur|Þríhnúkagíg]], syðst í landi Kópavogs, er 120 metra djúpur gígketill sem er sá stærsti sinnar tegundar á Íslandi og er af mörgum talin ein merkasta náttúrumyndun landsins. Inn af botni ketilsins er 115 metra langur hellir. <ref name="blafjoll">{{vefheimild|url=http://www.kopavogur.is/index.php?option=com_content&task=view&id=180&Itemid=177|titill=Bláfjallafólkvangur og fleira}}</ref> Þríhnúkagígur hefur verið gerður aðgengilegan fyrir almenning með göngum inn í hann og er þar útsýnispallur. Auk þess er hægt að fá að síga ofan í hann. <ref name="thrihnjukar">{{vefheimild|url=http://ferlir.is/?id=7614|titill=Ferlir - Þríhnjúkagígur - fyrirhugað aðgengi}}</ref> === Hverfi === {| class="wikitable" | ! colspan=5| Hverfi í Kópavogi |- |[[File:Kópavogur Vesturbær.JPG|145px]]<br />[[Kársnes]] |[[File:Kópavogur fossvogur.JPG|140px]]<br />[[Digranes]] |[[File:Kópavogur Smárinn.JPG|140px]]<br />[[Smárinn (hverfi)|Smárinn]] |[[File:Kópavogur efri byggðir.JPG|140px]]<br />[[Fífuhvammur]] |[[File:Kópavogur efri byggðir.JPG|140px]]<br />[[Vatnsendi]] |} ==Stjórnsýsla== {| class="wikitable" align=right ! Listi ! ! Kjörnir bæjarfulltrúar |- | align="center" | '''B''' | bgcolor=#009900 | | Orri Vignir Hlöðversson |- | align="center" | '''B''' | bgcolor=#009900 | | Sigrún Hulda Jónsdóttir |- | align="center" | C | bgcolor=#00AEF4 | | Theódóra S. Þorsteinsdóttir |- | align="center" | '''D''' | bgcolor=#0000FF | | Andri Steinn Hilmarsson |- | align="center" | '''D''' | bgcolor=#0000FF | | Ásdís Kristjánsdóttir |- | align="center" | '''D''' | bgcolor=#0000FF | | Hannes Steindórsson |- | align="center" | '''D''' | bgcolor=#0000FF | | Hjördís Ýr Johnson |- | align="center" | P | bgcolor=#54306c | | Sigurbjörg Erla Egilsdóttir |- | align="center" | S | bgcolor=#FF8C00 | | Bergljót Kristinsdóttir |- | align="center" | Y | bgcolor=#F4EC00 | | Helga Jónsdóttir |- | align="center" | Y | bgcolor=#F4EC00 | | Kolbeinn Reginsson |- |} Eins og í öðrum sveitarfélögum á Íslandi er kosið til bæjarstjórnar Kópavogs á fjögurra ára fresti. Bæjarstjórn kýs síðan [[Bæjarstjóri Kópavogs|bæjarstjóra]] og skipar í ýmis ráð og nefndir bæjarins. Bæjarstjórn Kópavogs er skipuð 11 fulltrúum úr 6 framboðum, en meirihlutasamstarf er með [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokknum]] og [[Framsóknarflokkur|Framsóknarflokki]]. Þessi meirihluti hefur verið starfandi frá árinu 2018. Bæjarstjóri Kópavogs er [[Ásdís Kristjánsdóttir]], Sjálfstæðisflokki, forseti bæjarstjórnar er Sigrún Hulda Jónsdóttir og formaður bæjarráðs er Orri Vignir Hlöðversson, bæði úr Framsóknarflokki. <ref name="stjornsysla">{{vefheimild|url=https://www.kopavogur.is/is/stjornsysla/baejarstjorn/baejarstjorn-kopavogs|titill=www.kopavogur.is - Bæjarstjórn Kópavogs}}</ref> Kópavogur er í [[Suðvesturkjördæmi]] og er fjölmennasta sveitarfélagið í kjördæminu. Fyrir breytingar á lögum um framkvæmdavald ríkisins árið 1989 var Kópavogur hluti Gullbringu- og Kjósarsýslu. Kópavogsbær er sérstakt sýslumannsumdæmi, en frá árinu 2007 hefur [[Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu|lögreglan á höfuðborgarsvæðinu]] séð um löggæslu í bænum. Kópavogur er í umdæmi [[Héraðsdómar Íslands|Héraðsdóms Reykjaness]]. Sjá nánar um kosningaúrslit, bæjarfulltrúa og bæjarstjóra í: * [[Hreppsnefndarkosningar í Kópavogi]] (1948–1954); * [[Bæjarstjórnarkosningar í Kópavogi]] (1955–). === Merki === [[Mynd:Kvogur.jpg|right|thumb|Merki Kópavogs]] Merki Kópavogsbæjar var valið í samkeppni árið [[1965]] og var tekið í notkun það sama ár í tilefni 10 ára afmæli bæjarins. Allmargar tillögur bárust og greiddi bæjarstjórn atkvæði um tillögurnar 26. mars 1965 á bæjarstjórnarfundi. Sigurtillagan er núverandi merki sem hlaut 9 atkvæði.Höfundar þess eru Sigurveig Magnúsdóttir arkitekt og Ingvi Magnússon auglýsingateiknari. Merkið sýnir boga [[Kópavogskirkja|Kópavogskirkju]] með selkópi fyrir neðan. Græni liturinn er Pantone 356.<ref>{{vefheimild|url=http://www.skjaladagur.is/2005/101_02.html|titill=Héraðsskjalasafn Kópavogs - Við merkjum bæinn okkar}}</ref> == Samfélag og menning == [[Mynd:Gerðarsafn og menningarhús.JPG|thumb|right|[[Gerðarsafn]] og Safnahús Kópavogs.]] [[Mynd:Rútstún-17júní2007.jpg|thumb|right|Hátíðahöld á [[Rútstún]]i [[17. júní]] [[2007]]]] Samfélagið í Kópavogi einkennist af ungum aldri bæjarins, staðsetningu hans og náttúru svæðisins. Kópavogur er því sem næst í miðju [[Höfuðborgarsvæðið|höfuðborgarsvæðisins]] og í gegnum bæinn liggja tvær stofnbrautir, [[Hafnarfjarðarvegur]] og [[Reykjanesbraut]]. Því eru margir Kópavogsbúar sem sækja vinnu eða stunda nám í nágrannasveitarfélögunum og öfugt. Í Kópavogi er mikið um verslun og þjónustu, sérstaklega í [[Smárinn (hverfi)|Smáranum]] og við Smiðjuveg. Nálægð bæjarins við höfuðborgina og ungur aldur byggðarinnar hefur áhrif á menningarstarfsemi í Kópavogi. [[Mynd:Emiliana Torrini 02.jpg|thumb|right|[[Emilíana Torrini]] er úr Kópavogi.]] Flestar menningarstofnanir Kópavogs eru til húsa á [[Borgarholt]]i. Lestrarfélag Kópavogs var stofnað 1953 að undirlagi [[Jón úr Vör|Jóns úr Vör]]. [[Bókasafn Kópavogs]] er nú til húsa í Safnahúsi Kópavogs með útibú í Lindaskóla. Árið 2007 voru 212.060 útlán frá safninu.<ref name="bokasafn">{{vefheimild|url=http://www.bokasafnkopavogs.is/is/page/sagan|titill=Sagan (í vinnslu) | Bókasafn Kópavogs}}</ref> [[Náttúrufræðistofa Kópavogs]], [[Tónlistarskóli Kópavogs]] og [[Salurinn]] eru einnig til húsa í Safnahúsinu. Salurinn er var einn stærsti tónleikasalur á Íslandi áður en [[Harpa (tónlistarhús)|tónlistarhúsið Harpa]] var byggð og tekur hann um 300 manns í sæti .<ref name="salurinn">{{vefheimild|url=http://salurinn.is/default.asp?page_id=7507|titill=Salurinn - Um húsið}}</ref> Gerðarsafn er listasafn sem er til húsa í [[Hamraborg (gata)|Hamraborg]], í næsta nágrenni við Safnahúsið. Það var opnað í apríl 1994 og heitir eftir [[Gerður Helgadóttir|Gerði Helgadóttur]] myndhöggvara.<ref name="gerdarsafn">{{vefheimild|url=http://www.gerdarsafn.is/?i=14&expand=14|titill=Gerðarsafn.is}}</ref> [[Héraðsskjalasafn Kópavogs]] var opnað árið 2001 og er til húsa í Hamraborg. Það fer með umboð [[Þjóðskjalasafn Íslands|Þjóðskjalasafns]] í Kópavogi.<ref name="skjalasafn">{{vefheimild|url=http://www.kopavogur.is/index.php?option=com_content&task=view&id=72&Itemid=88|titill=www.kopavogur.is - Héraðsskjalasafn Kópavogs}}</ref> Í samstarfi við Héraðsskjalasafnið starfar [http://www.vogur.is/ Sögufélag Kópavogs], stofnað 2011. [[Leikfélag Kópavogs]] var stofnað árið 1957 og var lengi vel til húsa í Félagsheimili Kópavogs.<ref name="leikfelag">{{vefheimild|url=http://www.kopleik.is/index.php?option=com_content&view=article&id=13&Itemid=41|titill=Stiklað á stóru í sögu LK}}</ref> [[Skólahljómsveit Kópavogs]] var stofnuð 1966. Henni er skipt í þrjár sveitir eftir aldri og getu sem koma að meðaltali fram 90 sinnum á ári.<ref name="hljomsveit">{{vefheimild|url=http://skolahljomsveit.kopavogur.is/um%20hljsvt.htm|titill=Um hljómsveitina}}</ref> Í Kópavogi eru fjórar kirkjur. [[Kópavogskirkja]], sem var vígð árið 1962, er eitt helsta kennileiti Kópavogs og einfölduð mynd af kirkjunni kemur fyrir í merki bæjarins. Í bænum eru tvær sundlaugar og fjölmargir almenningsgarðar og útivistarsvæði, svo sem í Kópavogsdal, Fossvogsdal og við Elliðavatn. Tvö bæjarblöð eru gefin út í Kópavogi, [[Kópavogspósturinn]] og [[Kópavogsblaðið]]. === Skólar === Í Kópavogi eru 21 leikskóli, en árið 2009 voru 83% barna á leikskólaaldri í Kópavogi í leikskóla á vegum bæjarins.<ref name="leikskolar">{{vefheimild|url=http://www.kopavogur.is/files/leikskolar/Tolulegar%20upplysingar/tolulegar_upplysingar2009.pdf |titill=Leikskólar Kópavogs - Tölulegar upplýsingar |mánuður=Nóvember |ár=2009 |útgefandi=Fræðsluskrifstofa Kópavogs |snið=PDF |mánuðurskoðað=16. janúar |árskoðað=2011}}</ref> Kópavogsbær rekur 9 [[Grunnskóli|grunnskóla]]. [[Menntaskólinn í Kópavogi]] er eini [[framhaldsskóli]]nn í Kópavogi. Auk hefðbundins bóknáms er þar boðið upp á ferðamálanám og nám á matvælasviði.<ref name="mk">{{vefheimild|url=http://mk.is/index.php?option=com_content&view=article&id=12&Itemid=88|titill=Ágrip af sögu skólans}}</ref> Á sínum tíma voru uppi hugmyndir um að Knattspyrnuakademía Íslands myndi koma að starfsemi framhaldsskóla í Kórahverfinu, en frá því var horfið.<ref name="akademia">{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/04/08/eignir_knattspyrnuakademiu_seldar/|titill=Eignir Knattspyrnuakademíu seldar - mbl.is}}</ref> Um 550 nemendur stunda nám við Tónlistarskóla Kópavogs. Þá er Kvöldskóli Kópavogs með starfsemi í Snælandsskóla og býður upp á ýmis námskeið, þar á meðal íslenskunámskeið fyrir útlendinga.<ref name="tono">{{vefheimild|url=http://www.tonlistarskoli.is/alm.htm|titill=Tónlistarskóli Kópavogs - Um skólann}}</ref><ref name="kvoldskoli">{{vefheimild|url=http://kvoldskoli.kopavogur.is/|titill=Kvöldskóli Kópavogs}}</ref> === Samgöngur === Kópavogsbær er aðili að [[Strætó bs.]] sem sér um [[almenningssamgöngur]] í bænum. Aðal strætisvagnaskiptistöð bæjarins er í Hamraborg. Þar stoppa bæði þeir vagnar sem ganga um bæin auk vagna sem tengja bæin við önnur sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu. Í Kópavogi er göngu- og hjólastígakerfi sem er hluti af stígakerfi höfuðborgarsvæðisins. Meðal annars liggja stígar fyrir Kársnes, fyrir botn Kópavogs til Garðabæjar, um Kópavogsdal og meðfram mörkum Reykjavíkur og Kópavogs úr Kópavogsdal upp í Kórahverfi. === Íþróttir === Fjöldi íþróttafélaga starfa í bænum en fjölmennust þeirra eru [[Breiðablik UBK|Breiðablik]] og [[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]] og á vegum þeirra stundaðar fjölmargar íþróttagreinar. Breiðablik var stofnað árið 1950 og HK var árið 1970. HK er með aðstöðu í [[Íþróttahúsið Digranes|íþróttahúsinu Digranesi]] og Kórnum, þar sem HK spilar knattspyrnuleiki sína í Knatthúsinu. Íþróttafélagið [[Íþróttafélagið Gerpla|Gerpla]] hefur aðstöðu í Versölum en kvennalið félagsins í [[Fimleikar|hópfimleikum]], sem jafnframt var landslið Íslands, sigraði Evrópumótið í hópfimleikum árið 2010.<ref name="gerpla">[http://www.gerpla.is/index.php?option=com_k2&view=item&id=12:gerpla-evropumeistari-i-hopfimleikum Íþróttafélagið Gerpla: Gerpla Evrópumeistari í hópfimleikum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Í Leirdal er 9 holu golfvöllur, en [[Golfklúbbur Kópavogs og Garðabæjar]] hefur einnig aðstöðu á 18 holu golfvelli innan lands Garðabæjar. Tvær knattspyrnuhallir eru í Kópavogi, Fífan sem var opnuð 2002 og Kórinn sem var opnaður 2007. [[Siglingafélagið Ýmir]] er með aðstöðu á Kársnesi og [[Tennisfélag Kópavogs]] í Tennishöllinni í Kópavogsdal. [[Hestamannafélagið Gustur]] er með aðstöðu á Kjóavöllum. Þá eru í bænum tvö dansfélög, taflfélag og skotfélag.<ref name="ithrottir">{{vefheimild|url=http://www.kopavogur.is/files/Itrottabaklingur.pdf |titill=Íþróttir í Kópavogi |útgefandi=Kópavogsbær |snið=PDF |mánuðurskoðað=16. janúar |árskoðað=2011}}</ref> === Vinabæir === * {{GRL}} [[Ammassalik]], [[Grænland]] * {{BGR}} [[Dobrich]], [[Búlgaría]] * {{DNK}} [[Óðinsvé]], [[Danmörk]] * {{FIN}} [[Tampere]], [[Finnland]] * {{NOR}} [[Þrándheimur]], [[Noregur]] * {{FRO}} [[Klakksvík]], [[Færeyjar]] * {{ALA}} [[Maríuhöfn]], [[Álandseyjar]] * {{SWE}} [[Norrköping]], [[Svíþjóð]] * {{CHN}} [[Wuhan]], [[Alþýðulýðveldið Kína]] Heimild: [https://www.kopavogur.is/is/mannlif/utivist/ahugaverdir-stadir-1/vinabaeir Kópavogur.is - Vinabæir] <!--== Ýmis fróðleikur == * Frasinn „það er gott að búa í Kópavogi“ er hafður eftir [[Gunnar Ingi Birgisson|Gunnari Inga Birgissyni]], og hefur frasinn orðið frægur á meðal Íslendinga.--> == Tilvísanir == <div class="references-small">{{reflist|2}}</div> == Heimildir == * {{bókaheimild|höfundur=Dóra Hafsteinsdóttir og Sigríður Harðardóttir (ritstj.)|titill=Íslenska Alfræðiorðabókin, 2. bindi|útgefandi=Bókaútgáfan Örn og Örlygur|ár=1990}} * {{bókaheimild|höfundur=Árni Waag (ritstj.)|titill=Saga Kópavogs - Saga lands og lýðs á liðnum öldum|útgefandi=Lionsklúbbur Kópavogs|ár=1990}} * {{bókaheimild|höfundur=Adolf J. E. Petersen (ritstj.)|titill=Saga Kópavogs - Frumbyggð og hreppsár 1935-1955|útgefandi=Lionsklúbbur Kópavogs|ár=1983}} * {{bókaheimild|höfundur=Andrés Kristjánsson og Björn Þorsteinsson (ritstj.)|titill=Saga Kópavogs - Þættir úr kaupstaðarsögunni 1955-1985|útgefandi=Lionsklúbbur Kópavogs|ár=1990}} == Tengt efni == * [[Listi yfir íþróttafélög í Kópavogi]] * [[Listi yfir íþróttamannvirki í Kópavogi]] * [[Listi yfir menntastofnanir í Kópavogi]] == Tenglar == {{wikiorðabók|Kópavogur}} {{commonscat}} * [https://www.kopavogur.is/ Vefur Kópavogs] * [http://www.timarit.is/?issueID=341642&pageSelected=0&lang=0 ''Nokkrar Kópavogs-minjar''; grein í Árbók Hins íslenska fornleifafélags 1929]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Sveitarfélög Íslands}} {{SSH}} {{Gæðagrein}} {{Borgir og bæir á Íslandi}} [[Flokkur:Kópavogur| ]] [[Flokkur:Þéttbýlisstaðir Íslands]] pduzvbppe8a8et2c4766qvftvl7vtyk 0 1557 1952435 1930001 2026-03-28T20:12:07Z Numberguy6 52085 1952435 wikitext text/x-wiki {{Sveitarfélagstafla | nafn = Kaldrananeshreppur | nafn_í_eignarfalli = Kaldrananeshrepps | mynd = File:Potturinn.jpeg | mynd_texti = [[Gvendarlaug í Bjarnarfirði]] | skjaldarmerki = Kaldrananeshreppur1.png | kort = Kaldrananeshreppur kort.png | hnit = {{hnit|65|41|25|N|21|26|30|W|display=inline}} | kjördæmi = [[Norðvesturkjördæmi]] | þéttbýli = [[Drangsnes]] | sveitarstjóri_titill = [[Oddviti]] | sveitarstjóri = Finnur Ólafsson | póstnúmer = 510, 520 | sveitarfélagsnúmer = 4902 | vefsíða = {{Url|drangsnes.is}} }} {{CommonsCat}} '''Kaldrananeshreppur''' í [[Strandasýsla|Strandasýslu]] nær frá [[Selá í Steingrímsfirði]] að sunnan að [[Speni (Ströndum)|Spena]] norðan við [[Kaldbaksvík]]. Í hreppnum er þorpið [[Drangsnes]] á [[Selströnd]] norðan við [[Steingrímsfjörður|Steingrímsfjörð]]. Nokkur byggð er einnig í [[Bjarnarfjörður|Bjarnarfirði]] milli Steingrímsfjarðar og Kaldbaksvíkur. Þann 28. mars 2026 ákváðu íbúar að sameinast [[Árneshreppur|Árneshreppi]].<ref>{{cite news|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-28-arneshreppur-og-kaldrananeshreppur-sameinast-471272|publisher=RÚV|date=2025-03-28|access-date=2025-03-28|title=Árneshreppur og Kaldrananeshreppur sameinast|author=Guðmundur Atli Hlynsson}}</ref> Jarðir í Kaldrananeshreppi 1858: * [[Bólstaður]] * [[Bassastaðir]] * [[Sandnes]] * [[Hella í Kaldrananeshreppi|Hella]] * [[Kleifar]] * [[Hafnarhólmi]] * [[Gautshamar]] * [[Drangsnes]] * [[Bær]] * [[Bjarnarnes]] * [[Kaldrananes]] * [[Bakki]] * [[Skarð]] * [[Sunddalur]] * [[Goðdalir]] * Svanshóll * [[Klúka]] * [[Ásmundarnes]] * [[Reykjarvík]] * [[Brúará]] * [[Asparvík]] * [[Eyjar]] * [[Kleifar í Kaldbaksvík]] * [[Kaldbakur]] == Heimild == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4823101 Skýrslur um landshagi á Íslandi, 1. Bindi (01.01.1858), Blaðsíða 715] {{Sveitarfélög Íslands}} {{FV}} {{Stubbur|ísland|landafræði}} [[Flokkur:Kaldrananeshreppur| ]] 63owvz4lvotlsu52lism8rfzsfoxtr5 0 1610 1952369 1946454 2026-03-28T13:47:20Z Berserkur 10188 /* Erlendis */ 1952369 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1944]]|[[1945]]|[[1946]]|[[1947]]|[[1948]]|[[1949]]|[[1950]]| [[1931–1940]]|[[1941–1950]]|[[1951–1960]]| [[19. öldin]]|[[20. öldin]]|[[21. öldin]]| }} Árið '''1947''' ('''MCMXLVII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[1. janúar]] - [[Rafmagnsveitur ríkisins]] voru stofnaðar. * [[febrúar]] - Fyrri hluti heimildamyndarinnar [[Reykjavík vorra daga]] var frumsýndur. * [[17. febrúar]] - [[Bæjarútgerð Reykjavíkur]], fiskvinnslu og útgerðarfyrirtæki, var stofnað. Fyrsti [[nýsköpunartogari]]nn, ''[[Ingólfur Arnarson (togari)|Ingólfur Arnarson]]'', kom til landsins. * [[Mars]] - [[Tímaritið Jazz]] kom fyrst út. * [[13. mars]] - Fjórir létust í [[Flugslysið á Hvammsfirði|flugslysi á Hvammsfirði]] þegar Grumman-flugbátur hrapaði þegar hann var að hefja sig til flugs. * [[26. mars]] - [[Knattspyrnusamband Íslands]] var stofnað. * [[29. mars]] - [[Heklugos árið 1947|Heklugos]] hófst en þá hafði fjallið ekki gosið í 102 ár. Gosið stóð í 13 mánuði. * [[12. apríl]] - Útgáfufyrirtækið [[Íslenzkir tónar]] var stofnað. * [[29. maí]] - [[Flugslysið í Héðinsfirði]]: Farþegaflugvél frá Flugfélagi Íslands rakst á [[Hestfjall (Héðinsfirði)|Hestfjall]] í [[Héðinsfjörður|Héðinsfirði]] og fórust allir sem um borð voru, 25 manns. Það er mannskæðasta flugslys sem orðið hefur á Íslandi. * [[1. júní]] - [[Mennta- og menningarmálaráðuneyti Íslands]] var stofnað. * [[20. júlí]] - [[Ólafur 5.|Ólafur krónprins Noregs]] (síðar konungur) afhjúpaði styttu af [[Snorri Sturluson|Snorra Sturlusyni]] á Snorrahátíð í [[Reykholt (Borgarfirði)|Reykholti]] í Borgarfirði. * [[9. september]] - [[Haukur Clausen]] varð Norðurlandameistari í 200 metra hlaupi á nýju Íslandsmeti. * [[25. október]] - [[Austurbæjarbíó]] hóf starfsemi. * [[12. desember]] - Breski togarinn ''Dhoon'' strandaði við [[Látrabjarg]] en björgunarmenn unnu þar frækilegt [[Björgunarafrekið við Látrabjarg (kvikmynd)|afrek]]. ===Ódagsett=== * Sumarhótelið [[Bjarkalundur]] var stofnað. * [[Trípólíbíó]] hóf sýningar í Reykjavík. * [[Rímnafélagið]] var stofnað. * Skipafélagið [[Jöklar h.f.]] var stofnað. * Kennsla hófst í [[Myndlistaskólinn í Reykjavík|Myndlistaskólanum í Reykjavík]]. === Fædd === * [[20. janúar]] - [[Þórhallur Sigurðsson]] (Laddi), skemmtikraftur. * [[5. febrúar]] - [[Karl Sigurbjörnsson]], biskup Íslands. (d. [[2024]]) * [[10. maí]] - [[Sveinn Rúnar Hauksson]], íslenskur læknir og aðgerðasinni. * [[15. júní]] - [[Pétur Gunnarsson]], rithöfundur. * [[29. júní]] - [[Ágúst Guðmundsson |Ágúst Guðmundsson]], kvikmyndaleikstjóri. * [[6. júlí]] - [[Guðmundur Magnússon (leikari)|Guðmundur Magnússon]], leikari. * [[5. ágúst]] - [[Rósa Ingólfsdóttir]], leikkona (d. [[2020]]) * [[8. september]] - [[Halldór Ásgrímsson]], stjórnmálamaður (d. [[2015]]) * [[25. september]] - [[Guðmundur Sigurjónsson]], lögfræðingur og stórmeistari í skák. * [[30. september]] - [[Gunnar Ingi Birgisson]], stjórnmálamaður og bæjarstjóri (d. [[2021]]) * [[29. október]] - [[Þorsteinn Pálsson]], stjórnmálamaður. * [[11. desember]] - [[Auður Haralds]], rithöfundur (d. [[2024]]). === Dáin === * [[13. ágúst]] - [[Pétur G. Guðmundsson]], bókbindari og bæjarfulltrúi í Reykjavík (f. [[1879]]). * [[12. september]] - [[Thor Jensen]], dansk-íslenskur athafnamaður (f. [[1863]]). * [[2. nóvember]] - [[Steinþór Sigurðsson]], náttúrufræðingur (f. [[1904]]). == Erlendis == * [[1. janúar]] - ** Breskar kolanámur voru [[þjóðnýting|þjóðnýttar]]. ** [[1. janúar]]: [[Nígería]] hlut sjálfræði. * [[15. janúar]] - Elizabeth Short, leikkona sem kölluð var ''[[svarta dalían]]'', fannst myrt í [[Los Angeles]]. Morðið er enn óupplýst. * [[26. janúar]] - [[Gústaf Adólf erfðaprins]] Svíþjóðar lést í flugslysi á Kastrup-flugvelli ásamt 21 öðrum. * [[10. febrúar]] - Friðarsamningar voru gerðir milli bandamanna seinni heimstyrjaldar og Ítalíu, Ungverjalands, Búlgaríu og Rúmeníu. Ítalía lét af hendi [[Istría|Istríu]] til Júgóslavíu. * [[25. febrúar]] - Þýska héraðið [[Prússland]] var leyst upp af ráði bandamanna. * [[Mars]] - [[apríl]] - [[Ráðstefna um samband Asíuríkja]] fór fram. * [[1. mars]] - [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]] hóf starfsemi. * [[12. mars]] - [[Kalda stríðið]] hófst. [[Truman-kenningin]] var sett fram af [[Harry S. Truman]] bandaríkjaforseta sem vildi stemma stigu við áhrif Sovétríkjanna og kommúnismans. * [[7. apríl]] - [[Ba'ath-flokkurinn]] sem gekk út á sameiningu Arabaríkja var stofnaður í Sýrlandi. * [[4. apríl]] - [[Alþjóðaflugmálastofnunin]] var stofnuð. * [[16. apríl]] - Geysileg sprenging varð í ammoníumnítratfarmi skips sem lá við bryggju í [[Texas City]] í [[Texas]]. 552 fórust og um 3000 manns slösuðust. * [[5. júní]] - Utanríkisráðherra Bandaríkjanna [[George Marshall]] gaf út [[Marshalláætlunin]]ina, sem miðaði að því að endurbyggja Evrópu eftir stríð. * [[10. júní]] - [[Saab]] framleiddi fyrsta bíl sinn. * [[17. júlí]] - Sænski erindrekinn [[Raoul Wallenberg ]] lést í sovésku fangelsi. * [[7. ágúst]] - Norðmaðurinn [[Thor Heyerdahl]] lauk siglingu sinni yfir Kyrrahaf á flekanum Kon-Tiki. * [[14. ágúst]] - [[Pakistan]] fékk sjálfstæði frá [[Bretland]]i. * [[15. ágúst]] - [[Indland]] fékk sjálfstæði frá [[Bretland]]i. * [[9. september]] - Konur hlutu kosningarétt í [[Argentína|Argentínu]]. * [[14. október]] - Óeirðir urðu í [[Jammú og Kasmír]], 20.000-100.000 létust. * [[18. september]] - [[CIA]]-leyniþjónustan var stofnuð í Bandaríkjunum. * [[13. nóvember]] - [[AK-47]]-riffillinn var framleiddur fyrst í Sovétríkjunum. * [[24. nóvember]] - [[McCarthyismi]]: Tíu leikstjórnar og handritshöfundar fóru á svartan lista í Bandaríkjunum vegna meints kommúnismaáróðurs. * [[20. nóvember]] - [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabet Bretaprinsessa]], síðar drottning, giftist [[Filippus hertogi af Edinborg|Filippusi]] Mountbatten, hertoga af Edinborg, í [[Westminster Abbey]] í London. * [[29. nóvember]] - [[Sameinuðu þjóðirnar]] settu fram áætlun um skiptingu svæðis [[Umboðsstjórn Breta í Palestínu]] milli Araba og Gyðinga. Það leiddi til stofnun [[Ísrael]]s næsta ár. * [[30. nóvember]] - [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1947|Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu]] hófst. * [[14. desember]] - Fyrsti leikurinn fór fram á [[Santiago Bernabeu]] í Madríd. * [[30. desember]] - [[Mikael Rúmeníukonungur]] sagði af sér. * [[Skipting Indlands]]: 400.000 létust þegar fólksflutningar fóru fram meðal hindúa og múslima til nýstofnuðu ríkjanna Indands og Pakistans. * Fyrsti [[örbylgjuofn]]inn var framleiddur. * [[Edinborgarhátíðin]] fór fyrst fram. * [[GATT]]-samningurinn um tollaviðskipti var gerður. === Fædd === * [[8. janúar]] - [[David Bowie]], breskur tónlistarmaður (d. [[2016]]) * [[22. janúar]] - [[Vladimir Oravsky]], sænskur rithöfundur. * [[1. febrúar]] - [[Clark Olofsson]], sænskur glæpamaður (d. [[2025]]) * [[3. febrúar]] - [[Maurizio Micheli]], ítalskur leikari. * [[4. febrúar]] - [[Dan Quayle]], varaforseti Bandaríkjanna 1989-1993. * [[6. mars]] - [[Rob Reiner]], bandarískur leikstjóri og leikari (d. [[2025]]) * [[12. mars]] - [[Mitt Romney]], bandarískur stjórnmálamaður. * [[25. mars]] - [[Elton John]], breskur tónlistarmaður. * [[12. apríl]] - [[Tom Clancy]], bandarískur rithöfundur. * [[12. apríl]] - [[David Letterman]], bandarískur sjónvarpsmaður. * [[16. apríl]] - [[Kareem Abdul-Jabbar]], bandarískur körfuboltamaður. * [[19. júní]] - [[Salman Rushdie]], indverskur rithöfundur. * [[9. júlí]] - [[O. J. Simpson]], bandarískur ruðningsleikmaður og kvikmyndaleikari. (d. [[2024]]) * [[10. júlí]] - [[Arlo Guthrie]], bandarískur þjóðlagasöngvari. * [[17. júlí]] - [[Kamilla Bretadrottning]]. * [[19. júlí]] - [[Brian May]], breskur tónlistarmaður. * [[30. júlí]] - [[Arnold Schwarzenegger]], austurrísk-bandarískur vaxtarræktarmaður, leikari og stjórnmálamaður. * [[10. ágúst]] - [[Ian Anderson]], skoskur tónlistarmaður ([[Jethro Tull]]). * [[3. september]] - [[Kjell Magne Bondevik]], norskur stjórnmálamaður. * [[21. september]] - [[Stephen King]], bandarískur rithöfundur. * [[27. september]] - [[Meat Loaf]] (Marvin Lee Aday), bandarískur tónlistarmaður og leikari. (d. [[2022]]) * [[26. október]] - [[Hillary Rodham Clinton]], forsetafrú Bandaríkjanna og stjórnmálamaður. * [[31. desember]] - [[Tim Matheson]], bandarískur leikari , leikstjóri og framleiðandi. === Dáin === * [[25. janúar]] - [[Al Capone]], bandarískur glæpaforingi (f. [[1899]]). * [[7. apríl]] - [[Henry Ford]], bílaframleiðandi (f. [[1863]]). * [[20. apríl]] - [[Kristján 10.]] Danakonungur (f. [[1870]]). * [[4. október]] - [[Max Planck]], þýskur vísindamaður og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1858]]). * [[1. desember]] - [[Godfrey Harold Hardy]], breskur stærðfræðingur (f. [[1877]]). * [[14. desember]] - [[Stanley Baldwin]], breskur stjórmálamaður (f. [[1867]]). * [[28. desember]] - [[Viktor Emmanúel 3.]], konungur Ítalíu (f. [[1869]]). == [[Nóbelsverðlaunin]] == * [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - Sir [[Edward Victor Appleton]] * [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - Sir [[Robert Robinson]] * [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Carl Ferdinand Cori]], [[Gerty Theresa Cori]], [[Bernardo Alberto Houssay]] * [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[André Gide|André Paul Guillaume Gide]] * [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Kvekari|Kvekarahreyfingin]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og [[Bretland]]i fyrir hönd allra kvekara. [[Flokkur:1947]] lngcyxo8ui9qygjgf2kie11px646p6v 0 1870 1952657 1948558 2026-03-29T11:42:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 3 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952657 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Mongólía | nafn_á_frummáli = [[File:Monggul-Ulus.png|75px|Mongolia name in Mongolian Script]]<br/>Монгол Улс | nafn_í_eignarfalli = Mongólíu | fáni = Flag of Mongolia.svg | skjaldarmerki = State_emblem_of_Mongolia.svg | staðsetningarkort = Mongolia_(orthographic_projection).svg | tungumál = [[Mongólska]] | höfuðborg = [[Úlan Bator]] | stjórnarfar = [[Lýðveldi]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Mongólíu|Forseti]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Mongólíu|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1 = [[Ukhnaagiin Khürelsükh]] | nafn_leiðtoga2 = [[Gombojavyn Zandanshatar]] | stærðarsæti = 18 | flatarmál = 1.564.116 | hlutfall_vatns = 0,67 | mannfjöldaár = 2020 | mannfjöldasæti = 134 | fólksfjöldi = 3.353.470 | íbúar_á_ferkílómetra = 2,07 | VLF_ár = 2019 | VLF = 47 | VLF_sæti = 115 | VLF_á_mann = 14.270 | VLF_á_mann_sæti = 93 | VÞL = {{hækkun}} 0.737 | VÞL_ár = 2019 | VÞL_sæti = 99 | staða = Stofnun | atburður1 = [[Xiongnu-veldið]] | dagsetning1 = 209 f.o.t. | atburður2 = [[Mongólaveldið]] | dagsetning2 = 1206 | atburður3 = Sjálfstæði frá Tjingveldinu | dagsetning3 = 29. desember 1911 | atburður4 = [[Alþýðulýðveldið Mongólía]] | dagsetning4 = 11. júlí 1924 | gjaldmiðill = [[Tögrög]] | tímabelti = [[UTC]]+7/+8 | þjóðsöngur = [[Mongol Ulsiin töriin duulal]] | tld = mn | símakóði = 976 }} '''Mongólía''' er [[landlukt]] land í [[Austur-Asía|Austur-Asíu]] sem á landamæri að [[Rússland]]i í norðri og [[Kína]] í suðri. Landið er rúmlega 1,5 milljón ferkílómetrar að stærð, en íbúar eru aðeins 3,3 milljónir sem gerir það að dreifbýlasta sjálfstæða ríki heims. Mongólía er stærsta landlukta land heims sem ekki á strönd að [[innhaf]]i. Stór hluti landsins er þakinn [[gresja|gresju]], með fjöll í norðri og [[Góbíeyðimörkin]]a í suðri. Um helmingur íbúa landsins býr í höfuðborginni, [[Úlan Bator]]. Mörg [[hirðingjaveldi]] hafa orðið til þar sem Mongólía er nú, meðal annars [[Xiongnu-veldið]], [[Xianbei-veldið]], [[Rouran-veldið]], [[Göktürk-veldið]] og fleiri. Árið 1206 stofnaði [[Djengis Khan]] [[Mongólaveldið]], sem var stærsta samfellda heimsveldi sögunnar. Barnabarn hans, [[Kúblaí Kan]], lagði [[Kína]] undir sig og stofnaði [[Júanveldið]]. Eftir að það hrundi hörfuðu [[Mongólar]] til Mongólíu og tóku aftur upp fyrri hætti sem einkenndust af átökum milli ættbálka, fyrir utan valdatíð [[ Dayan Khan]] og [[Tumen Zasagt Khan]]. Á 16. öld breiddist [[tíbeskur búddismi]] út í Mongólíu og styrktist enn frekar þegar [[Tjingveldið]] lagði landsvæðið undir sig á 17. öld. Snemma á 20. öld var nær þriðjungur karlmanna í Mongólíu búddamunkar.<ref>Michael Jerryson, ''Mongolian Buddhism: The Rise and Fall of the Sangha,'' (Chiang Mai: Silkworm Books, 2007), 89.</ref><ref>{{Cite web |title=Mongolia – Religion |url=http://asia.isp.msu.edu/wbwoa/east_asia/mongolia/religion.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315082839/http://asia.isp.msu.edu/wbwoa/east_asia/mongolia/religion.htm |archive-date=March 15, 2015 |access-date=January 24, 2015 |website=Michigan State University |df=mdy-all}}</ref> Þegar Tjingveldið hrundi árið 1911 [[byltingin í Mongólíu 1911|lýstu Mongólar yfir sjálfstæði]] og fengu það formlega árið 1921. Skömmu síðar lenti Mongólía á áhrifasvæði [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]]. Árið 1924 var [[Alþýðulýðveldið Mongólía]] stofnað sem [[sósíalistaríki]].<ref name="Sik">{{Cite book |last=Sik |first=Ko Swan |url=https://books.google.com/books?id=H1ecjepq80QC&pg=PA39 |title=Nationality and International Law in Asian Perspective |year=1990 |isbn=9780792308768 |page=39 |access-date=2013-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904002110/https://books.google.com/books?id=H1ecjepq80QC&pg=PA39 |archive-date=September 4, 2015 |url-status=live |df=mdy-all}}</ref> Eftir [[byltingarnar 1989]] varð friðsöm lýðræðisbylting í Mongólíu árið 1990 sem leiddi til [[fjölflokkalýðræði]]s með nýrri [[stjórnarskrá Mongólíu|stjórnarskrá]] 1992 og þróun í átt til [[markaðsbúskapur|markaðsbúskapar]]. Um 30% íbúa Mongólíu eru [[hirðingi|hirðingjar]] eða hálfhirðingjar og [[hrossarækt]] er stór hluti af mongólskri menningu. [[Búddismi]] er ríkjandi trúarbrögð en [[trúleysi|trúlausir]] eru annar stærsti hópurinn. [[Íslam]] eru önnur stærstu trúarbrögðin í Mongólíu, einkum meðal [[Kasakar|Kasaka]]. Flestir íbúar eru Mongólar að uppruna, en um 5% eru Kasakar, [[Túvanar]] og aðrir minnihlutahópar, sem búa aðallega í vesturhluta landsins. Mongólía á aðild að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]], [[Samstarfsráð Asíu|Samstarfsráði Asíu]], [[G77]], [[Innviðafjárfestingabanki Asíu|Innviðafjárfestingabanka Asíu]], [[Samtök óháðra ríkja|Samtökum óháðra ríkja]], og á í samstarfi við [[NATO]]. Mongólía gerðist aðili að [[Alþjóðaviðskiptastofnun]]inni árið 1997.<ref name="cia">{{Cite web |title=Mongolia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mongolia/ |access-date=August 9, 2015 |website=The World Factbook |publisher=CIA |df=mdy-all |archive-date=janúar 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114155343/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mongolia/ |url-status=dead }}</ref> == Heiti == Heitið Mongólía merkir einfaldlega „land [[Mongólar|Mongóla]]“ á latínu. Uppruni [[mongólska]] orðsins монгол ''mongol'' er óviss og orðið hefur ýmist verið talið dregið af heiti fjalls eða fljóts, afbökun á mongólska orðinu ''mongkhe-tengri-gal'' („eilífur himnaeldur“)<ref>{{Cite book |last=[[National University of Mongolia]], School of Social Sciences, Department of History |title=Монгол улсын түүх |publisher=Admon |year=1999 |pages=67–69 |language=mn |trans-title=History of Mongolia |chapter=2. Хүний үүсэл, Монголчуудын үүсэл гарвал |trans-chapter=2. Origins of Humanity; Origins of the Mongols}}</ref> eða dregið af [[Yujiulü Mugulü|Mugulü]] sem stofnaði Rouran-veldið á 4. öld.<ref>{{Cite book |last=Г. Сүхбаатар |title=Монголын эртний түүх судлал, III боть |year=1992 |volume=3 |pages=330–550 |language=mn |trans-title=Historiography of Ancient Mongolia, Volume III |chapter=Монгол Нирун улс |trans-chapter=Mongol Nirun ([[Rouran]]) state}}</ref> Upphaflega kemur heitið ''Mungu''<ref name="Svanty">Svantesson, Jan-Olov & al. ''The Phonology of Mongolian'', pp. 103–105. Oxford Univ. Press (Oxford), 2005.</ref> ([[kínverska]]: 蒙兀, <small>[[pinyin]]</small> ''Měngwù'', <small>[[miðkínverska]]</small> ''Muwngu''<ref>Pulleyblank, Edwin George. ''[https://books.google.com/books?id=qBvsXylluO4C Lexicon of Reconstructed Pronunciation in Early Middle Chinese, Late Middle Chinese, and Early Mandarin]''. UBC Press, 1991. {{ISBN|0-7748-0366-5}}.</ref>) fyrir sem nafn á grein af [[Shiwei-þjóðin]]ni í lista yfir norræna ættbálka frá tímum [[Tangveldið|Tangveldisins]] á 8. öld, og tengjast líklega ''Mungku'' frá tímum [[Liaoveldið|Liaoveldisins]].<ref name="Svanty" /> ([[kínverska]]: 蒙古, <small>[[pinyin]]</small> ''Měnggǔ'', <small>[[miðkínverska]]</small> ''MuwngkuX''<ref name="BaxSag">Baxter, Wm. H. & Sagart, Laurent. ''{{Cite web |title=Baxter–Sagart Old Chinese Reconstruction |url=http://crlao.ehess.fr/docannexe.php?id=1207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425064509/http://crlao.ehess.fr/docannexe.php?id=1207 |archive-date=25 April 2012}}&nbsp;{{small|(1.93&nbsp;MB)}}''. 2011. Sótt 11. október 2011.</ref>). Eftir fall Liao-veldisins árið 1125 urðu [[Khamag-Mongólar]] leiðandi ættbálkur á [[mongólska sléttan|mongólsku sléttunni]]. Styrjaldir þeirra gegn [[Jurchenar|Jurchenum]] [[Jinveldið|Jinveldisins]] (1115-1234) og [[Tatarabandalagið|Tatarabandalaginu]] drógu úr þeim mátt. Síðasti foringi ættbálksins var [[Yesügei]], en sonur hans, [[Temüjin]], sameinaði loks alla Shiwei-ættbálkana í eitt [[Mongólaveldið|Mongólaveldi]] (''Yekhe Monggol Ulus''). Á 13. öld varð orðið „Mongólar“ að regnhlífarheiti yfir margar ólíkar [[mongólsk mál|mongólskumælandi]] þjóðir sem [[Djengis Khan]] ríkti yfir.<ref name="britannica">{{cite encyclopedia |title=Mongolia: Ethnography of Mongolia |work=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/eb/article-27420/Mongolia#394579.hook |access-date=2007-07-22}}</ref> Í stjórnarskrá Mongólíu frá 1992 er opinbert heiti landsins ''Mongol Uls'' („Mongólía“). == Saga == Þjóðin er komin af [[Hirðingjar|hirðingjaættflokkum]] sem um aldir hafa reikað um slétturnar. Djengis Khan gerði Mongólíu að [[Mongólaveldið|stórveldi á þrettándu öld]]. Hann náði að sameina allar hirðingjaþjóðirnar og byggði upp ósigrandi reiðmannaher. Hver hermaður hafði þrjá til reiðar í hverjum herleiðangri til að yfirferðin yrði sem hröðust. Með ótrúlegri hörku og grimmúð náði Mongólía að þenja sig yfir stóran hluta Asíu, þar með talið Kína. Þegar ríki Mongóla var hvað stærst náði það allt frá [[Víetnam]] í austri að [[Ungverjaland]]i í vestri. Sonarsonur Djengis, [[Kublai Khan]], var í ýmsum landvinningum og reyndi að halda ríkinu saman, en það tókst ekki og ríkið leystist fljótlega upp í minni einingar. Seinna náðu Kínverjar völdum í Mongólíu og skiptu henni í [[Innri Mongólía|Innri-]] og Ytri-Mongólíu sem voru héruð innan Kína. Ytri-Mongólía sagði skilið við Kína árið [[1921]] með stuðningi [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] og hefur kallað sig Alþýðulýðveldið Mongólíu frá árinu [[1924]]. [[Kommúnismi]] var tekinn upp í landinu og hélst þangað til Sovétríkin féllu. Sovétríkin vörðu landið fyrir [[Japan|Japönum]] í [[síðari heimsstyrjöld]] og þegar slettist upp á vinskap Sovétmanna og Kínverja árið [[1958]] tóku Mongólar afstöðu með Sovétríkjunum og leyfðu þeim að reka herstöðvar á landi sínu. Árið [[1990]] var bann við rekstri annarra stjórnmálaflokka en Kommúnistaflokksins afnumið en kommúnistar héldu þó áfram að vera með stærstu flokkum landsins. Árið [[1992]] var tekin upp ný [[stjórnarskrá]] í Mongólíu þar sem alþýðulýðveldið var afnumið og blöndu af [[Forsetaræði|forseta-]] og [[þingræði]] komið á. == Landfræði == Mongólía er hálf önnur milljón ferkílómetra að stærð, sem jafngildir ríflega fimmtánfaldri stærð [[Ísland]]s, og eins og Ísland er Mongólía afar fámennt land. Einungis tvær milljónir af 5 ½ milljón Mongóla, búa í Mongólíu, hinir búa í ýmsum héröðum nágrannalandanna. Þetta fámenni gerir landið allnokkru strjálbýlla, með 1,7 íbúa á ferkílómetra, en til dæmis Ísland, sem hefur 3,4 íbúa á ferkílómetra. Í höfuðborginni, Ulaanbataar, búa um 700.000 manns. Aðrar borgir eru öllu minni. Landið liggur beggja vegna við 46°N sem þýðir að hnattstaða þess er svipuð og [[Frakkland]]<nowiki/>s. Í Norður-, Mið- og Vestur-Mongólíu mikið fjalllendi sem nær upp í 3600 metra hæð. Á landamærunum við [[Rússland]] er nokkuð um eldfjöll. Flestar ár landsins aldrei komast til sjávar en hverfa í sölt stöðuvötn. Fjölbreytt dýralíf er í kringum stöðuvötn landsins, einkum norðantil. Loftslag Mongólíu er hefðbundið meginlandsloftslag en öfgakennt, vetur eru langir, kaldir og þurrir en sumrin heit. Úrkoma er allt frá 50 mm á ári í [[Góbíeyðimörkin]]ni upp í 500 mm í fjöllunum, en meirihluti landsins er allþurr. Dýra- og plöntulíf er fjölbreytt, skógar, gresjur og steppur skiptast á með sínum plöntu- og dýrategundum. Veðurfar og hæð yfir sjó setja vistkerfinu þó þröngar skorður. == Stjórnmál == Þar til [[27. júní]] [[2004]] var [[Byltingarflokkur alþýðunnar]] stærsti flokkur Mongólíu, en hann var stofnaður af fyrrverandi kommúnistaleiðtogum landsins þegar [[Kalda stríðið|kalda stríðinu]] lauk. Stærsti andstöðuflokkurinn hefur verið Lýðræðisflokkurinn sem leiddi samsteypustjórn á árunum [[1996]]-[[2000]]. Í kosningunum 2004 beið Byltingarflokkurinn mikinn ósigur og lenti í [[Stjórnarandstaða|stjórnarandstöðu]] en kosningaþátttaka hafði aldrei verið meiri í landinu. Byltingarflokkurinn, endurnefndur Alþýðuflokkurinn, komst aftur til valda í kosningum árið 2016. Í ríkinu er við lýði tvöfalt [[framkvæmdavald]] þar sem kjörinn [[forseti]] gegnir hlutverki [[Þjóðhöfðingi|þjóðhöfðingja]] og [[Forsætisráðherra Mongólíu|forsætisráðherra]] er æðsti maður [[ríkisstjórn]]ar. [[Löggjafarþing]]ið kallast ''Hural'', í því eru 76 sæti í einni deild. === Skipting í stjórnsýsluumdæmi === {{aðalgrein|Listi yfir mongólsk Aimag}} Mongólía skiptist í 21 hérað (''aimag'') sem aftur skiptast í 331 [[umdæmi Mongólíu|umdæmi]] (''sum'').<ref>{{Cite book |last=Givaandondogiin Purevsambuu |title=Mongolia |publisher=Montsame News Agency |year=2006 |isbn=978-99929-0-627-9 |page=46}}</ref> Höfuðborgin er undir sérstakri stjórn og hefur sömu stöðu og hérað. Héruðin eru: {{div col|colwidth=10em}} * [[Arkhangai-hérað|Arkhangai]] * [[Bayan-Ölgii-hérað|Bayan-Ölgii]] * [[Bayankhongor-hérað|Bayankhongor]] * [[Bulgan-hérað|Bulgan]] * [[Darkhan-Uul-hérað|Darkhan-Uul]] * [[Dornod-hérað|Dornod]] * [[Dornogovi-hérað|Dornogovi]] * [[Dundgovi-hérað|Dundgovi]] * [[Govi-Altai-hérað|Govi-Altai]] * [[Govisümber-hérað|Govisümber]] * [[Khentii-hérað|Khentii]] * [[Khovd-hérað|Khovd]] * [[Khövsgöl-hérað|Khövsgöl]] * [[Ömnögovi-hérað|Ömnögovi]] * [[Orkhon-hérað|Orkhon]] * [[Övörkhangai-hérað|Övörkhangai]] * [[Selenge-hérað|Selenge]] * [[Sükhbaatar-hérað|Sükhbaatar]] * [[Töv-hérað|Töv]] * [[Uvs-hérað|Uvs]] * [[Zavkhan-hérað|Zavkhan]] {{div col end}} == Efnahagur == Kaupmáttur er rúmlega fimmtán sinnum minni en á Íslandi, sem jafnast ögn út vegna lægra verðlags þar. Þó er ljóst að fátækt er mjög mikil og í því sambandi má nefna að 36% íbúa lifa undir fátæktarmörkum. Landið er ríkt af málmum og kolum og kemur megnið af útflutningstekjum landsins af sölu þessa, einkum kopars. Mest viðskipti eiga Mongólar við Rússland, Kína og Japan. Kommúnismi, sem var tekinn upp 1921, olli straumhvörfum í lifnaðarháttum Mongóla. Heilsugæsla stórefldist og komið varð böndum á marga helstu sjúkdóma þess tíma. Iðnaður, sem áður var enginn, var rifinn upp og skóp landinu velsæld. Enn í dag er þó hráefnaútflutningur mikilvægastur í útflutningi, og róa nú stjórnvöld öllum árum að því að skapa meiri verðmæti úr þessum auðlindum með fullvinnslu og að koma styrkari og fjölbreyttari stoðum undir atvinnulífið. Einkavæðing hefur verið nokkur undanfarin ár en slæmir vetur hafa verið nokkuð tíðir og ýtt undir verðbólgu og hægt á hagvexti. == Íbúar == [[File:Chinggis Square.jpg|thumb|[[Úlan Bator]] er höfuðborg og stærsta borg Mongólíu.]] [[File:Yurt in Ulan Bator.JPG|thumb|Margar fjölskyldur búa í svokölluðum [[ger-hverfi|ger-hverfum]].]] Íbúar Mongólíu voru áætlaðir vera um 3,3 milljónir árið 2020.<ref name="population projection">{{Cite web |date=1 January 2017 |title=Renewed 2015–2045 population projection |url=http://1212.mn/BookLibraryDownload.ashx?url=Renewed_2015-2045_Population_projection_english.pdf&ln=En |access-date=28 May 2020 |website=www.1212.mn |publisher=[[Mongolian Statistical Information Service]]}}</ref> Um 59% þjóðarinnar eru undir þrítugu og 27% eru undir 14 ára aldri. Mongólar eru því ung þjóð í hröðum vexti sem hefur valdið álagi á efnahagslíf landsins.{{heimild vantar}} Fyrsta manntal 20. aldar var tekið árið 1918, en þá voru íbúar 647.500.<ref>{{Cite web |title=Mongolia |url=http://www.unescap.org/stat/pop-it/pop-wdt/wdt-mongolia.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511040529/http://www.unescap.org/stat/pop-it/pop-wdt/wdt-mongolia.pdf |archive-date=May 11, 2013 |access-date=2013-06-28 |publisher=United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific |df=mdy-all}}</ref> Síðan sósíalistastjórnin hvarf frá völdum hefur [[frjósemishlutfall]] minnkað hraðar en í nokkru öðru landi heims. Samkvæmt áætlun Sameinuðu þjóðanna var frjósemi talin vera 7,33 börn á konu milli 1970 og 1975, en var orðin 2,1 barn á konu milli 2000 og 2005.<ref>{{Cite journal |last=Spoorenberg |first=Thomas |year=2009 |title=The impact of the political and economic transition on fertility and family formation in Mongolia. A synthetic parity progression ratio analysis |journal=Asian Population Studies |volume=5 |issue=2 |pages=127–151 |doi=10.1080/17441730902992067 |s2cid=153650562}}</ref> Hlutfallið hefur síðan orðið stöðugt í kringum 2,2-2,3 börn á konu.{{heimild vantar}} Um 95% þjóðarinnar eru [[Mongólar]], aðallega [[Kalkamongólar]] og aðrir hópar sem tala ýmsar mállýskur [[mongólska|mongólsku]]. Kalkamongólar eru 86% Mongóla í Mongólíu, en 14% eru [[Oiratar]], [[Burjatar]] og önnur þjóðarbrot. [[Tyrkísk þjóð|Tyrkísku þjóðirnar]] [[Kasakar]] og [[Túvanar]] eru um 4,5% af íbúum Mongólíu, en þar búa líka litlir hópar Rússa, Kínverja, Kóreumanna og Bandaríkjamanna.<ref>{{Cite news |date=August 13, 2007 |title=Second wave of Chinese invasion |work=Sydney Morning Herald |url=https://www.smh.com.au/news/business/second-wave-of-chinese-invasion/2007/08/12/1186857347594.html |url-status=live |access-date=2013-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021224406/http://www.smh.com.au/news/business/second-wave-of-chinese-invasion/2007/08/12/1186857347594.html |archive-date=October 21, 2013 |df=mdy-all}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Helstu heimildir == * Emblem, Hetland, Libæk, Stenersen, Sveen og Aastad. Heimsbyggðin. Mál og menning, Reykjavík. 1995. * Encyclopædia Britannica Online. Mongolia. Sótt þann 18. apríl 2003 af slóðinni [http://search.eb.com/ebi/article?eu=297911] * Bandaríska leyniþjónustan. The World Factbook 2002. Sótt þann 18. apríl 2003 af slóðinni [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/mg.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060705042603/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/mg.html |date=2006-07-05 }} * Sverrir Jakobsson. Umskipti í Mongólíu. Grein af vefritinu murinn.is. Sótt þann 21. apríl 2003 af slóðinni < [http://www.murinn.is/eldra_b.asp?nr=138&gerd=Frettir&arg=1]> == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1965459 ''Dzúd - horfellir á steppum Mongólíu''; grein í Morgunblaðinu 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818154948/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1965459 |date=2019-08-18 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3302872 ''Á ferð um Mongólíu''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1983] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305202724/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3302872 |date=2016-03-05 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1337044 ''Ytri-Mongólía''; grein í Morgunblaðinu 1961] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305194252/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1337044 |date=2016-03-05 }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3284601 ''Hvíti öldungurinn sem ræður á sléttum Mongólíu''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1958] {{Asía}} [[Flokkur:Mongólía| ]] [[Flokkur:Landlukt lönd]] 9bd9daon6t0ybqvphy0i6n9xrjtcyli 0 1933 1952625 1900045 2026-03-29T09:53:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 3 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952625 wikitext text/x-wiki {{Upplýsingar Menntaskóli | nafn = Menntaskólin á Akureyri | latneskt_nafn = Schola Akureyrensis | einkunnarorð = Virðing - Bjartsýni - Seigla - Árangur | stofnaður = 1880 (1106) | nemendur = 607 | staðsetning = Eyrarlandsvegi 28, 600 Akureyri | gælunöfn nemenda = MA-ingar | heimasíða = [https://www.ma.is/is/ www.ma.is] | mynd = [[File:MA í sólbaði.jpg|330px]] | back_color = #84AB7D | name_color = #ffffff | skólameistari = Karl Frímannsson | aðstoðarskólameistari = Sigurlaug Anna Gunnarsdóttir | border_color = #84AB7D | nemendafélag = Huginn | önnur nöfn = MA (skammstöfun) | skólablað = Muninn }} <onlyinclude> '''Menntaskólinn á Akureyri''' ([[latína]] ''Schola Akureyrensis''), [[skammstöfun|skammstafað]] ''MA'', er [[Ísland|íslenskur]] [[framhaldsskóli]] staðsettur á [[Brekkan (Akureyri)|Brekkunni]] á [[Akureyri]]. Núna er skólinn [[bóknámsskóli]], sem býður upp á þriggja ára nám til [[stúdentspróf]]s frá hausti 2016. Við hann eru þrjár meginbrautir, náttúrufræðibraut, félagsgreinabraut og mála- og menningarbraut, sem greinast í fleiri brautir. </onlyinclude> == Saga == Menntaskólinn á Akureyri er ein af elstu og helstu menntastofnunum landsins. Hann hefur verið starfræktur á Akureyri frá árinu 1904. Upphaf Menntaskólans á Akureyri er yfirleitt rakið til stofnunar [[Möðruvallaskóli|Möðruvallaskóla]] á [[Möðruvellir (Hörgárdal)|Möðruvöllum í Hörgárdal]] 1880. Þó má líta á skólann sem beint framhald af því skólahaldi sem fór fram á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum í Hjaltadal]] allt frá biskupstíð [[Jón Ögmundsson|Jóns Ögmundssonar]] um 1106 og stóð til 1802 þegar [[Hólaskóli (1106–1802)|Hólaskóli]] var lagður niður með [[konungsbréf]]i. [[Mynd:Jon Ogmundsson Icelandic bishop.jpg|thumb|Jón biskup helgi með bók og biskupsstaf. – Mynd úr íslensku handriti frá 19. öld.|309x309dp]] === [[Hólaskóli (1106–1802)|Stólsskólinn á Hólum í Hjaltadal (1106-1801)]] === Fyrsti Hólabiskupinn, [[Jón Ögmundsson]], var vel menntaður, hafði alist upp hjá [[Ísleifur Gissurarson|Ísleifi biskupi Gissurarsyni]] og lært hjá honum. Hann stofnaði fljótlega skóla á Hólum, líklega um 1108, þótt oftast sé skólinn talinn hafa verið stofnaður 1106 þegar Jón var vígður. Skólinn var reistur í vestur frá kirkjudyrum og var hin vandaðasta smíð. [[Mynd:Skólahúsið á Möðruvöllum.png|thumb|244x244dp|Möðruvellir í Hörgárdal. Skólahúsið er til vinstri.]] === [[Möðruvallaskóli|Möðruvallaskóli í Hörgárdal]] === Um leið og Hólaskóli hafði verið lagður niður hófst barátta [[Norðurland|Norðlendinga]] fyrir því að „norðlenski skólinn“ yrði endurreistur. Stofnun Gagnfræðaskólans á Möðruvöllum 1880 var sigur í þeirri baráttu. === Gagnfræðiskólinn á Akureyri === 1902 brann skólahúsið á Möðruvöllum og var skólinn þá fluttur um set til Akureyrar og var þá kallaður Gagnfræðaskólinn á Akureyri. Fyrstu tvö árin á Akureyri hafði hann aðsetur í [[Hafnarstræti (Akureyri)|Hafnarstræti]] 53 en fluttist svo inn í hið nýja Gagnfræðaskólahús við Eyrarlandsveg haustið 1904 þegar bygging þess var langt komin. Húsið er enn í notkun og kallast nú Gamli skóli. Árið1905 var skólinn tengdur [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] þannig að nemendur gátu tekið fyrstu þrjú ár hans á Akureyri og sest svo beint í fjórða bekk í Reykjavík. Á árunum 1924–1927 fór svo fram menntaskólakennsla í fyrsta sinn í skólanum þ.e. seinni þrjú árin til viðbótar við þau þrjú sem áður hafði verið boðið uppá. Þeir nemendur sem luku því námi fengu svo utanskóla stúdentspróf frá MR vorið 1927. Á árunum 1927–1930 var mikil togstreita um það á Alþingi og í ráðuneytum hvort leyfa ætti skólanum að brautskrá stúdenta. Þeirri baráttu lauk ekki fyrr en 1930 þegar skólinn var gerður alfarið að menntaskóla og tók sér núverandi nafn. Síðan 1930 hefur skólinn stækkað mjög við sig í nemendafjölda og húsakosti og nú stunda þar um 600 manns nám og skólinn útskrifar um 200 stúdenta á ári hverju. Árið 2008 voru samþykkt ný lög um framhaldsskóla á Íslandi. Haustið 2010 hóf MA kennslu eftir nýrri námskrá í 1. bekk og fyrstu stúdentar samkvæmt nýrri námskrá voru brautskráðir vorið 2014. Menntaskólinn á Akureyri bauð áfram upp á fjögurra ára nám til stúdentsprófs, eða 240 [[Framhaldsskólaeining|framhaldsskólaeiningar]] eftir að framhaldskólinn var styttur í þrjú ár. Námið skiptist í kjarna og val, en val hefur verið aukið í nýju kerfi og er nú um fjórðungur námsins. Nemendur geta ýmist valið sér kjörsviðsgreinar eða áfanga í frjálsu vali. Síðustu stúdentar eftir því kerfi brautskráðust 2019. == Námsframboð == Menntaskólinn á Akureyri er hefðbundinn bóknámsskóli sem býður upp á þriggja ára nám til stúdentsprófs. Skólinn er bekkjaskóli og hefur verið frá stofnun hans. Einnig gefst einstaklingum nokkur kostur á valáföngum innan hvers sviðs. MA hefur lengi haft leið fyrir nemendur til að ljúka stúdentsprófi 19 ára, með því að taka við öflugum nemendum beint úr 9. bekk í grunnskóla. Samkvæmt nýjustu námsskrá býður skólinn upp á þriggja ára nám til stúdentsprófs, eða 200 framhaldsskólaeiningar, með valmöguleikum nemenda að taka stúdentspróf á lengri tíma, 3½ eða 4 árum. Námið skiptist í sameiginlegan kjarna, bundið pakkaval og brautarkjarna. Allir nemendur í 1. bekk taka íslandsáfangann, sem er tvískiptur stór 20 [[Feiningar|feininga]] samsettur áfangi, um það bil helmingur námseininga á fyrsta ári. Annars vegar er um að ræða '''menningarlæsi''' með áherslu á íslensku, sögu og samfélagsgreinar, og hins vegar '''náttúrulæsi''', með áherslu á íslensku, jarðfræði og náttúrufræðigreinar. Námsbrautir eru: * '''Náttúrufræðibrautir''' sem skiptast niður í: ** Heilbrigðisbraut ** Raungreina- og tæknibraut ** Náttúrufræðibraut * '''Mála- og menningarbraut''' * '''Kjörnámsbrautir''' sem eru: ** Leiklistabraut ** Tónlistarbraut * '''Félagsgreinabraut''' == Félagslíf == Nokkuð er um gamlar hefðir í skólanum og má til dæmis nefna þegar nemendur safnast á ganga Gamla skóla til þess að reyna að syngja fyrir fríi eða söngsal. === Skólafélagið Huginn === Skólafélagið Huginn sér um skipulag félagslífsins, gefur út skólablaðið ''Muninn'' og stendur fyrir viðburðum á borð við ''Ratatosk'' sem eru opnir dagar þar sem brugðið er útaf hefðbundinni stundaskrá skólans og boðið upp á ýmiss konar fyrirlestra og námskeið. Undir skólafélaginu starfa svo fjölmörg félög eins og leikfélagið LMA, dansfélagið PríMA, tónlistarfélagið TóMA, íþróttafélagið ÍMA, kórinn SauMA, ljósmynda- og myndbandafélag, kaffivinafélagið KaffMA og svo framvegis. Algengt er að nöfn félaganna séu skammstöfuð og enda þau þá ávallt á MA, þar má nefna HíMA og VíMA sem eru stjórnmálafélög skólans (Hægri menn í MA og Vinstri menn í MA). Eitt af því sem einkennir mjög andrúmsloftið í skólanum er það að nemendur hans koma alls staðar af landinu en stór [[heimavist]] er við skólann. Um helmingur nemenda skólans kemur ekki frá Akureyri. === Leikfélag Menntaskólans á Akureyri === Leikfélag Menntaskólans á Akureyri (LMA) hefur sett upp fjölmörg leikverk. Nú síðustu ár hefur myndast hefð fyrir því að söngleikir séu settir upp þegar fer að vora. Sem dæmi var árið 2014 settur upp rokksöngleikurinn ''Vorið vaknar'' í leikstjórn Jóns Gunnars, árið 2015 söngleikurinn ''Rauða myllan'' í leikstjórn Garúnar og eins ''[[Konungur ljónanna]]'' í leikstjórn Völu Fannell. === Árshátíð MA === Árshátíð skólans hefur löngu fest sig í sessi og er haldin á ári hverju í kringum [[Fullveldisdagurinn|fullveldisdaginn]] 1. desember. Mikið er lagt í árshátíðina og er hún haldin hátíðlega með mat og skemmtiatriðum. Hefð er fyrir því að undirfélög Hugins sýni slík atriði. Sem dæmi má nefna dansatriði PríMA, tónlistaratriði TóMA og myndbönd frá myndbandafélögum. == Hús skólans == [[Mynd:Menntaskólinn á Akureyri.jpeg|thumb|Gamli skóli, elsta hús Menntaskólans á Akureyri.|325x325dp]] [[Mynd:Hús MA.jpg|thumb|329x329dp|Byggingar MA úr lofti.]] Skólinn á nú mest allt landið milli [[Eyralandsvegur|Eyrarlandsvegar]], [[Hrafnagilsstræti]]s, [[Þórunnarstræti]]s og [[Lystigarðurinn á Akureyri|Lystigarðs]] og hefur reist nokkur hús þar. Kennsla fer fram í fjórum húsum skólans. === Gamli skóli === Gamli skóli er elsta hús skólans. Hann var byggður sumarið 1904. Framkvæmdir hófust í maí og hófst kennsla í húsinu í október sama ár en þá var húsið að mestu tilbúið. Á efri hæð hússins er að finna sal sem var samkomusalur skólans allt fram til 1968. Í dag hýsir gamli skóli kennarastofu og skrifstofur stjórnenda skólans auk þess sem kennsla í [[Tungumál|erlendum tungumálum]] fer að mestu fram þar. === Íþróttahúsið === Íþróttahús skólans hefur á síðustu áratugum verið kallað Fjósið, en það hefur þó aldrei hýst nein húsdýr. Það var byggt sem íþróttasalur árið 1905 norðan við vegg hlöðu sem skólameistari hafði fyrir hey handa hestum sínum. Löngu síðar var opnað á milli salarins og hlöðunnar og henni breytt í búningsherbergi og böð. Enn síðar var byggt við íþróttahúsið rými sem var fyrst geymsla og verkstæði, síðar innréttað sem [[kraftlyftingar]]salur. === Möðruvellir === Möðruvellir voru teknir í notkun 1968 og er húsið nefnt eftir Möðruvöllum í Hörgárdal þar sem fyrirrennari Menntaskólans á Akureyri var eitt sinn. Húsið hefur frá upphafi verið notað að mestu til [[Raungreinar|raungreinakennslu]], í kjallara þess var aðalsamkomusalur skólans á árunum 1968–1996. Í kjallaranum eru nú tölvuver og aðstaða nemendafélagsins. === Hólar === [[Mynd:Kvosin.jpg|thumb|Troðfull Kvos á Hólum.|295x295dp]] Hólar voru teknir í notkun 1996 og eru nefndir eftir Hólum í Hjaltadal. Byggingin stendur á milli Gamla skóla og Möðruvalla og tengist þeim með göngum þannig að nú er innangengt milli allra kennsluhúsa skólans. Á Hólum er aðalinngangur skólans, bókasafnið og stór samkomusalur sem kallaður er '''Kvosin'''. Þar er einnig vinnuaðstaða fyrir kennara og nokkrar kennslustofur sem eru mest notaðar fyrir kennslu í [[Félagsvísindi|félagsvísindagreinum]], [[Íslenska|íslensku]] og [[Saga|sögu]]. === Heimavist === [[Mynd:Heimavistir Menntaskólans á Akureyri.jpeg|thumb|Sameiginleg [[#Heimavist|Heimavist]] og [[#Nemendagarðar|nemendagarðar]] Menntaskólans á Akureyri og Verkmenntaskólans á Akureyri.|221x221dp]]Framkvæmdir við núverandi heimavist MA hófust 1946 en verkið gekk hægt og lauk því ekki fyrr en um 1970. Fram að því hafði heimavist skólans verið í Gamla skóla. [[Bókasafn]] skólans var lengi hýst í húsi heimavistarinnar. Nýir nemendagarðar voru teknir í notkun 2003 austan við eldri heimavist. Í húsinu eru 118 smáíbúðir sem ætlaðar eru bæði nemendum við MA sem og [[Verkmenntaskólinn á Akureyri|VMA]]. Þann 16. október árið 2006 var nýbyggingin við heimavistina vígð og geta nú um 330 nemendur búið á vistinni. Oft er talað um gömlu og nýju vist. == Þekktir nemendur == :''Fyrir lista yfir þekkta nemendur skólans má sjá [[Þekktir nemendur Menntaskólans á Akureyri|þekkta nemendur Menntaskólans á Akureyri]].'' == Heimildir == * {{Vefheimild|url=https://www.ma.is/is/skolinn/skolinn-og-starfid/um-menntaskolann-a-akuryeyri|titill=Um Menntaskólann á Akureyri|höfundur=Sverrir Páll Erlendsson|útgefandi=MA|ár=2015}} * {{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2022/07/13/Karl-Frimannsson-er-nyr-skolameistari-Menntaskolans-a-Akureyri/|titill=Karl Frímannsson er nýr skólameistari Menntaskólans á Akureyri|útgefandi=Stjórnarráð Íslands}} * {{Bókaheimild|titill=Saga Menntaskólans á Akureyri|útgefandi=Menntaskólinn á Akureyri|ár=2008|höfundur=Jón Már Héðinsson, Sigríður Steinbjörnsdóttir, Úlfar Hauksson, Valdimar Gunnarsson, og Jón Hjaltason.}} == Myndasafn == <gallery mode="packed" widths="300" heights="200"> Mynd:MA í sólbaði.jpg|MA í Blíðu. Mynd:Akureyri Menntaskoli.jpg|MA að vetri til. Mynd:Iceland (4231928834).jpg|MA undir bleikum himni. </gallery> == Tenglar == * [http://www.ma.is/ Vefsíða Menntaskólans á Akureyri] *[[Skólasöngur Menntaskólans á Akureyri]] *[https://www.huginnma.is/ Vefsíða Skólafélagsins Hugins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221223154324/https://www.huginnma.is/ |date=2022-12-23 }} *[https://www.heimavist.is/ Vefsíða Heimavistar MA og VMA] * [http://www.muninn.is/ Vefútgáfa Munins, skólablaðs Menntaskólans á Akureyri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050304101914/http://www.muninn.is/ |date=2005-03-04 }} * [http://www.muninn.is/huginn/undirfelog/ Félög í Menntaskólanum á Akureyri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514080745/http://www.muninn.is/huginn/undirfelog/ |date=2011-05-14 }} * [https://baekur.is/bok/000339641/Saga_Menntaskolans_a_Akureyri Kristján Eldjárn, et al. Saga Menntaskólans á Akureyri 1880-1980. 1. bindi 1981]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://baekur.is/bok/000339641/2/Saga_Menntaskolans_a_Akureyri Kristján Eldjárn, et al. Saga Menntaskólans á Akureyri 1880-1980. 2. bindi 1981]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://baekur.is/bok/000339641/3/Saga_Menntaskolans_a_Akureyri Kristján Eldjárn, et al. Saga Menntaskólans á Akureyri 1880-1980. 3. bindi 1981]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{töflubyrjun}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Menntaskólinn við Sund]] | titill=Sigurvegari [[Gettu betur]] | ár=1991-1992 | eftir=[[Menntaskólinn í Reykjavík]]}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Borgarholtsskóli]] | titill=Sigurvegari [[Gettu betur]] | ár=2006 | eftir=[[Menntaskólinn í Reykjavík]]}} {{töfluendir}} {{framhaldsskólar}} [[Flokkur:Menntaskólinn á Akureyri]] {{Coord|65.6765|-18.0944|type:edu_region:IS|display=title}} {{S|1880}} [[Flokkur:Akureyri]] [[Flokkur:Íslenskir framhaldsskólar]] [[Flokkur:Byggingar á Akureyri]] 13scvgr4taza26f9kykbpdblf8jqnn1 0 2019 1952443 1915305 2026-03-28T21:23:02Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952443 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Köngulær | image = Wolf_spider.jpg | image_width = 250px | image_caption = Úlfakönguló | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Liðdýr]] (''Arthropoda'') | classis = [[Áttfætlur]] (''Arachnida'') | ordo = '''Köngulær''' (''Araneae'') | ordo_authority = [[Carl Alexander Clerck|Clerck]], 1757 | diversity_link = köngulóaættir | diversity = <small>111 [[ætt (flokkunarfræði)|ættir]], 40.000 [[Tegund (flokkunarfræði)|tegundir]]</small> | subdivision_ranks = [[Undirættbálkur (flokkunarfræði)|Undirættbálkar]] | subdivision = [[Mesothelae]]<br /> [[Mygalomorphae]]<br /> [[Eiginlegar köngulær]] (''[[Araneomorphae]]'')<br /> &nbsp;''Sjá [[köngulóaættir]]'' }} <onlyinclude> '''Köngulær''' ([[fræðiheiti]] ''Araneae'') eru ættbálkur [[áttfætlur|áttfættra]], hrygg- og vænglausra dýra sem búa til [[silki]]. Allar kóngulær framleiða eitur, nema ein ætt sem kallast [[netjukóngulær|netjuköngulær]]. Margar köngulóategundir veiða með því að búa til [[Kóngulóarvefur|vefi]] eða gildrur til höfuðs skordýrum. </onlyinclude> == Útlit og uppbygging == Ólíkt [[skordýr]]um, en líkt og aðrar áttfætlur, hafa köngulær tvískiptan búk. Höfuð og frambolur eru samvaxin í það sem kallast höfuðbolur, en ekki aðskilin með skoru eins og hjá skordýrum. Þar eru mikilvæg líffæri, svo sem heilinn. Í afturbolnum (latína: ''abdomen''; sem þýðir kviður) er að finna meltingarfærin, öndunarfæri og hjarta og utan á honum er einnig [[spunavarta]]n. Ytri stoðgrind kóngulóa kallast hamur. Hann er loðinn og er að mestu úr efni sem nefnist [[kítín]]. Köngulær hafa [[Hamskiptir|hamskipti]], sem þýðir að þær þurfa reglulega að leggja af sér stoðgrindina og mynda nýja því hún stækkar ekki með þeim. Stærð köngulóa er breytileg eftir tegundum, en í flestum tilvikum er kvendýrið stærra en karlinn. Fjöldi augna er oftast átta og eru augun [[einlinsa]] — en ekki eins og í mörgum skordýrum, sem eru með [[fjöllinsa]] (samsett) augu. Bifhár á fótum greina loftstrauma og önnur hár virka sem bragðskynhár eða annars konar nemar. Einnig hefur köngulóin svokallaða [[lýrunemi|lýrunema]], en það eru raufar á fótunum með taugaendum sem nema titring, til dæmis í vef köngulóarinnar. Köngulær hafa [[opið æðakerfi]], sem þýðir að blóð rennur á milli æða og um sérstök hólf í stað þess að fylgja föstu æðakerfi. == Silkið == Köngulær framleiða silki og nota það á margan hátt, meðal annars til að spinna vef sem þær veiða í. Slíkar köngulær kallast [[vefkönguló|vefköngulær]]. Aðrar köngulær, og vefköngulær margar hverjar reyndar líka, nota hann til að ferðast á milli staða og kallast [[förukönguló|föruköngulær]]. Köngulær nota líka silkið til að geyma bráð sína í. Þær vefja bráðina inn í sekk og sprauta svo [[ensím|meltingarensímum]] inn í hann. Síðan sjúga köngulærnar innan úr sekknum. Köngulóarsilki er með sterkustu efnum í heimi, og hefur tíu sinnum meira togþol en stál. Burðargeta eins fermetra væri um 240.000 tonn. Silkið gerir þeim líka kleift að skríða upp veggi. Vegna þess hversu sterkt silki köngulóa er (margfalt sterkara en silki [[silkiormum|silkiorma]]) hafa menn lengi reynt að herma eftir uppbyggingu þess. Með því að flytja gen úr köngulóm yfir í erfðaefni geita tókst [[Nexia Biotech Ltd.]] að fá geitunar til að framleiða próteinin sem þarf til að smíða vefinn. Þótt tekist hafi að vinna próteinin úr mjólkinni er enn eftir að finna út hvernig á að „púsla“ þessu saman. Takist það verður hægt að framleiða afar sterkt lín sem hægt væri að nota í föt í staðin fyrir [[nælon]] og [[kevlar]] (efnið sem notað er í [[skotheld vesti]]). == Tengt efni == * [[Kóngulóafælni]] * [[Krosskönguló]], algengasta könguló á Íslandi == Tenglar == {{Wikiorðabók|kónguló}} {{commons|Spider|köngulóm}} * [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=85849 Vísindavefurinn- Hversu lengi hafa köngulær verið á Íslandi og hvernig komust þær hingað?] * [http://www.visindavefur.is/svar.asp?id=3051 Orðútskýringar á vísindavefnum] * [http://www.timarit.is/?issueID=416333&pageSelected=3&lang=0 ''Köngulærnar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1931] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812213058/http://timarit.is/?issueID=416333&pageSelected=3&lang=0 |date=2011-08-12 }} ;Erlendir * [http://science.howstuffworks.com/spider.htm Grein um köngulær á HowStuffWorks.com] [[Flokkur:Köngulær| ]] clphptcmov9j32t79jszi53z8vlvjdh 0 3230 1952475 1706376 2026-03-28T23:14:04Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952475 wikitext text/x-wiki {{Tungumál |ættarlitur=Indóevrópskt |nafn=Latína |nafn2=Lingua Latina |ríki=[[Vatíkanið|Vatíkaninu]] |svæði=[[Ítalíuskaginn]] |talendur=útdautt |sæti=Á ekki við |stafróf=[[Latneskt stafróf|Latneska stafrófið]] |ætt=[[Indó-evrópsk tungumál|Indó-evrópskt]]<br /> &nbsp;&nbsp;[[Ítalísk tungumál|Ítalískt]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Latína''' |þjóð=Vatíkanið |stýrt af=engum |iso1=la |iso2=lat |sil=LTN }} '''Latína''' (''lingua latina'') er [[tungumál]] sem var upphaflega talað á því svæði í kringum [[Róm]] sem heitir [[Latium]] en varð mun mikilvægara þegar [[rómverska heimsveldið]] breiddist út um [[Miðjarðarhaf]]ið og [[Mið-Evrópa|Mið-Evrópu]]. Öll [[rómönsk tungumál]] eiga rætur sínar að rekja til latínu og mörg orð sem byggð eru á latínu finnast í öðrum tungumálum nútímans eins og til dæmis [[Enska|ensku]]. Latína var ''[[lingua franca]]'' [[stjórnmál]]a og [[vísindi|vísinda]] í um þúsund ár, en á [[18. öld]] fór [[franska]] einnig að ryðja sér til rúms sem og enskan á [[19. öld]] en við lok 18. aldar höfðu þjóðtungurnar vikið latínunni til hliðar. Latína er enn formlegt tungumál [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunnar]] og [[Vatíkanið|Vatíkansins]]. [[Sardínska]] er það núlifandi tungumál sem líkist mest latínu. [[Brjóstnál_Palestrínu|Elstu textar]] sem varðveist hafa eru frá um 600 f.kr. en bókmenntir hefjast ekki að ráði fyrr en á annarri til þriðju öld f.Kr. == Föll == Föll í latínu ([[eintala]]: ''casus'', „fall“; [[fleirtala]]: ''casus'', „föll“) eru sjö talsins. Eftirfarandi er listi yfir þau og margvíslega notkun þeirra; þar sem íslenska heitið kemur fyrst, og það latneska í sviga á eftir. * [[Nefnifall]] (''Nominativus'') * [[Ávarpsfall]] (''Vocativus'') * [[Þolfall]] (''Accusativus'') *: Grískt þolfall (''Accusativus Graecus'') *: Tímaþolfall (''Accusativus temporis'') *: Þolfall vegalengdarinnar (''Accusativus viae'') *: Þolfall upphrópunarinnar (''Accusativus exclamationis'') * [[Þágufall]] (''Dativus'') *: Þágufall þágu-/óþágunnar (''Dativus commodi / incommodi'') *: Þágufall eignarinnar (''Dativus possessivus'') *: Þágufall tilgangsins (''Dativus finalis'') *: Þágufall gerandans (''Dativus agentis'') *: Þágufall persónunnar (''Dativus ethicus'') *: Þágufall skiptingarinnar (''Dativus separativus'') * [[Eignarfall]] (''Genitivus'') *: Eignarfall gerandans (''Genitivus subiectivus'') *: Andlagseignarfall (''Genitivus obiectivus'') *: Eiginlegt eignarfall (''Genitivus possessivus'') *: Eignarfall heildarinnar (''Genitivus partitivus'') *: Eignarfall upprunans (''Genitivus originis'') *: Tegundareignarfall (''Genitivus generis'') *: Eignarfall lýsingarinnar (''Genitivus descriptivus'') *: Eignarfall einkennis (''Genitivus qualitatis'') *: Eignarfall skilgreiningarinnar (''Genitivus definitivus'') *: Eignarfall verðleikans (''Genitivus pretii'') * [[Sviptifall]] (''Ablativus'') *: Tækissviptifall (''Ablativus instrumentalis'' eða ''ablativus instrumenti'') *: Háttarsviptifall (''Ablativus modi'') *: Orsakarsviptifall (''Ablativus causae'') *: Tímasviptifall (''Ablativus temporis'') *: Staðarsviptifall (''Ablativus loci'') *: Sviptifall leiðarinnar (''Ablativus viae'') *: Sviptifall einkennis (''Ablativus qualitatis'') *: Tillitssviptifall (''Ablativus respectivus'' eða ''ablativus limitationis'') *: Samanburðarsviptifall (''Ablativus comparativus'') *: Sviptifall mismunarins (''Ablativus differentiae'' eða ''ablativus mensurae'') *: Sviptifall upprunans (''Ablativus originis'') *: Sviptifall samkvæmninnar (''Ablativus harmoniae'') *: Sviptifall mergðarinnar (''Ablativus copiae'') *: Sviptifall vöntunar (''Ablativus inopiae'') *: Sviptifall sviptingarinnar (''Ablativus privativus'') *: Óháð sviptifall (''Ablativus absolutus'') * [[Staðarfall]] (''Locativus'') (einungis nokkur orð halda staðarfalli sínu en annars er það dottið úr málinu) == Dæmi == Athugið að broddstafir eru ekki notaðir í latínu en broddurinn í dæmunum táknar áherslu. === Dæmisetningar === * '''sálve''' (et) / '''salvéte''' (ft) - halló * '''vále''' (et) / '''valéte''' (ft) - bless * '''grátias tíbi''', '''grátias tíbi ágo''' - takk * '''quáeso''', '''amábo te''' - vinsamlegast, ... takk * '''íta''', '''íta est''', '''étiam''' - já * '''non''' - nei * '''quómodo váles?''' - hvernig hefur þú það? * '''béne váleo''' - ég hef það gott * '''mále váleo''' - ég hef það vont * '''loquerísne latíne?''' - talar þú latínu? * '''te ámo''' - ég elska þig == Dæmiorð == * '''a''', '''ab''' - frá * '''ad''' - til * '''aedificáre''' - byggja * '''aedifícium''' ''n'' - bygging * '''amáre''' - elska * '''ámor''' ''m'' - ást * '''ánimal''' ''n'' - dýr * '''áqua''' ''f'' - vatn * '''ávis''' ''f'' - fugl * '''brévis''', -'''is''', -'''e''' - stutt * '''cáelum''' ''n'', '''coelum''' ''n'' - himinn * '''cúrrere''' - hlaupa * '''de''' - um * '''dómus''' ''f'' - hús * '''e''', '''ex''' - úr * '''habitáre''' - lifa (þ.e. býr) * '''hómo''' ''mf'' - maður * '''ígnis''' ''m'' - eldur * '''íre''' - fara * '''lápis''' ''m'' - steinn * '''lóngus''', -'''a''', -'''um''' - langur * '''natúra''' ''f'' - náttúra * '''párvus''', -'''a''', -'''um''' - lítill * '''púlch|er''', -'''ra''', -'''rum''' - fallegur * '''sáxum''' ''n'' - stór steinn * '''túrpis''' -'''is''', -'''e''' - ljótur * '''veníre''' - koma * '''véntus''' ''m'' - vindur * '''voláre''' - fljúga == Tengt efni == * [[Latneskar bókmenntir]] * [[Latnesk málfræði]] == Tenglar == * [http://books.google.com/books?id=oYACAAAAQAAJ&dq Gömul orðabók] Gömul [[Lexicon Latino-Danicum|'''íslensk''' - '''latínu''' - '''dönsku''' orðabók]] eftir [[Björn Halldórsson]] á [[Google]] books (hægt er að skoða hana á [http://books.google.com/books?id=oYACAAAAQAAJ&printsec=titlepage PDF formi] eða á [http://books.google.com/books?id=oYACAAAAQAAJ&printsec=titlepage texta formi]) * [http://www.thelatinlibrary.com The Latin Library] — Safn latneskra texta. * {{Vísindavefurinn|5402|Eru einhverjir á lífi sem hafa latínu að móðurmáli?}} * [http://www.timarit.is/?issueID=435973&pageSelected=3&lang=0 ''Er vit í að læra latínu?'' grein úr Lesbók Morgunblaðsins]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://ephemeris.alcuinus.net Ephemeris] Nuntii Latini univesrsi. <!--- is:Latína ---> [[Flokkur:Latína| ]] [[Flokkur:Rómönsk tungumál| ]] c8xg56qjjbimmhz3ktkuvl3ivfn9scu 0 4032 1952433 1930002 2026-03-28T20:11:33Z Numberguy6 52085 Sameining 1952433 wikitext text/x-wiki {{Sveitarfélagstafla | nafn = Árneshreppur | nafn_í_eignarfalli = Árneshrepps | mynd = Djúpavík 2019 Sep 3.jpg | mynd_texti = Djúpavík | skjaldarmerki = Arnes.jpg | kort = Árneshreppur kort.png | hnit = {{hnit|65.980|N|21.453|W|type:city_region:IS|display=inline}} | kjördæmi = [[Norðvesturkjördæmi]] | þéttbýli = Engir | sveitarstjóri_titill = [[Oddviti]] | sveitarstjóri = Eva Sigurbjörnsdóttir | póstnúmer = 524 | sveitarfélagsnúmer = 4901 | vefsíða = {{Url|arneshreppur.is}} }} {{CommonsCat}} '''Árneshreppur''' er nyrsta [[sveitarfélag]]ið í [[Strandasýsla|Strandasýslu]] og afskaplega landmikið. Í suðri nær [[hreppur]]inn frá [[Speni (Ströndum)|Spena]] undir [[Skreflufjall]]i á milli [[eyðibýli|eyðibýlanna]] [[Kaldbakur|Kaldbaks]] og [[Kolbeinsvík]]ur og að norðanverðu að [[Geirólfsgnúpur|Geirólfsgnúp]] fyrir norðan [[Skjaldabjarnarvík]]. Árneshreppur er þekktur fyrir mikla náttúrufegurð. Þar er forn megineldstöð og þykir svæðið afar áhugavert frá sjónarhóli jarðfræðinga. Þar er mikið af fallegum gönguleiðum. Árneshreppur er stundum nefndur '''Víkursveit''' eftir búsældarlegasta hluta [[sveitarfélag]]sins, [[Trékyllisvík]], og er það fornt nafn á hreppnum. Trékyllisvík var vettvangur hörmulegra atburða á tímum [[galdramál|galdraofsókna]] á [[17. öld]], en þar voru þrír [[galdramenn]] brenndir árið [[1654]] í klettagjá sem kallast [[Kista]]. Út af Trékyllisvík, á miðjum Húnaflóa, var háð eina sjóorrusta Íslandssögunnar, Flóabardagi, árið 1244. Á svæðinu urðu til vísar að [[þéttbýli]] á [[20. öldin|20. öld]] í [[Kúvíkur|Kúvíkum]], [[Gjögur|Gjögri]], [[Ingólfsfjörður|Ingólfsfirði]] og [[Djúpavík]], einkum í tengslum við [[hákarlaveiðar]] og [[síldveiðar]], og eru þar miklar menjar um atvinnulíf og mannlíf. Verslunarstaður er í [[Norðurfjörður|Norðurfirði]]. Þar er góð höfn og þaðan eru stundaðar strandveiðar á sumrin. Á Gjögri er flugvöllur, þaðan er reglulegt áætlunarflug til Reykjavíkur. Árneshreppur er næst fámennasta sveitarfélag Íslands með 60 íbúa þann 1. janúar 2025.<ref>{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxispxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__sveitarfelog/MAN02001.px/|title=Mannfjöldi eftir kyni, aldri og sveitarfélögum 1998-2025 - Sveitarfélagaskipan hvers árs|website=PxWeb|language=is|access-date=2025-05-26}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Þann 28. mars 2026 ákváðu íbúar að sameinast [[Kaldrananeshreppur|Kaldrananeshreppi]].<ref>{{cite news|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-28-arneshreppur-og-kaldrananeshreppur-sameinast-471272|publisher=RÚV|date=2025-03-28|access-date=2025-03-28|title=Árneshreppur og Kaldrananeshreppur sameinast|author=Guðmundur Atli Hlynsson}}</ref> Jarðir í Árneshreppi árið 1858: * Kolbeinsvík * Byrgisvík * [[Veiðileysa]] * Kambur * Kjós * Reykjarfjörður * Naustvíkur * Kjörsvogur * Gjögur * Reykjanes * Litla Ávík * Stóra Ávík * Finnbogastaðir * Bær * Árnes * Melar * Norðurfjörður * Krossnes * Fell * Munaðarnes * Eyri * Ingólfsfjörður * Seljanes * Ófeigsfjörður * [[Drangavík]] * [[Drangar]] * Skjaldabjarnarvík * Halldórstaðir, eyðijörð * Reykjarfjarðarverzlunarstaðarlóð == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimild == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4823100 Skýrslur um landshagi á Íslandi, 1. Bindi (01.01.1858), Blaðsíða 714] {{Sveitarfélög Íslands}} {{FV}} {{Stubbur|ísland|landafræði}} [[Flokkur:Árneshreppur| ]] aiifc7l8r4ptiglklxfrdcwdz3fxwjv 0 4154 1952596 1906772 2026-03-29T08:32:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952596 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Matthías Jochumsson2.jpg|thumb|Matthías Jochumsson, 1914.]] [[Mynd:Matthías Jochumsson af Peter Most.jpg|right|thumb|Matthías Jochumsson, 1874.]] '''Matthías Jochumsson''' ([[11. nóvember]] [[1835]] - [[18. nóvember]] [[1920]]) var íslenskt skáld. Hann fæddist á bænum [[Skógar (Þorskafirði)|Skógum]] sem stóð um 100 metra frá sjó í austurhlíðum [[Þorskafjörður|Þorskafjarðar]] undir [[Vaðalfjöll]]um. Átti hann heima í Skógum til 11 ára aldurs hjá foreldrum sínum. Matthías stundaði síðan ýmis störf, aðallega sjómennsku og sveitavinnu, en einnig verslunarstörf í [[Flatey (Breiðafirði)|Flatey]]. Matthías var nokkuð hverflyndur í trúarskoðunum sínum, en hann var greinilega hallur undir [[únítarismi|únítarisma]]. Í [[Menntaskólinn í Reykjavík|Latínuskólann]] fór hann 24 ára gamall. Eftir Matthías liggja mörg ritverk og kvæði, t.d. leikritið [[Skugga-Sveinn]] og hann samdi ljóðið [[Lofsöngur]] sem síðar var tekið upp sem [[þjóðsöngur]] [[Ísland]]s. Hann var ritstjóri [[Þjóðólfur (blað)|Þjóðólfs]] um tíma og síðari hluta ævi sinnar bjó hann í [[Sigurhæðir|Sigurhæðum]] á [[Akureyri]], en húsið lét hann reisa sjálfur. Áður var hann prestur í [[Oddi á Rangárvöllum|Odda á Rangárvöllum]] og um tíma bjó hann í [[Móar á Kjalarnesi|Móum á Kjalarnesi.]] Að Skógum er minnismerki um Matthías, lágmynd eftir [[Helgi Gíslason|Helga Gíslason]] og bautasteinn úr [[stuðlaberg]]i úr Vaðalfjöllum. Að Sigurhæðum á Akureyri er safn helgað minningu hans. Matthías þýddi [[Friðþjófssaga|Friðþjófssögu]] og [[Sögur herlæknisins]] á íslensku. Ævisaga hans, eftir [[Þórunn Valdimarsdóttir|Þórunni Valdimarsdóttur]], ''Upp á Sigurhæðir'' kom út haustið 2006. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1232463 ''Kynning mín við Matthías Jochumsson''; grein í Morgunblaðinu 1936]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/?issueID=431365&pageSelected=13&lang=0 ''Horsælu hérvistar slóðir''; grein í Morgunblaðinu 1993] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721232430/http://timarit.is/?issueID=431365&pageSelected=13&lang=0 |date=2011-07-21 }} * [http://tru.is/pistlar/2006/11/matthias-jochumsson/ ''Trúin og lífið: Grein um Matthías''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311010225/http://tru.is/pistlar/2006/11/matthias-jochumsson/ |date=2012-03-11 }} * ''[https://glatkistan.com/2019/08/16/matthias-jochumsson/ Glatkistan]'' ;Verk Matthíasar * [http://www.timarit.is/?issueID=315735&pageSelected=0&lang=0 ''Frá Noregi og Danmörku - ferðasöguágrip''; grein í Þjóðólfi 1899]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1325450 ''Sandfellishretið''; bréf sem birtist í Morgunblaðinu 1959] {{Wikiheimild|Höfundur:Matthías Jochumsson|Matthíasi Jochumssyni}} [[Flokkur:Íslensk skáld]] [[Flokkur:Íslenskir þýðendur]] {{fd|1835|1920}} ft81qukp961ctop44fnl2a53wtdcyt7 0 4254 1952458 1951241 2026-03-28T22:55:07Z TKSnaevarr 53243 /* Stjórnmál */ 1952458 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Lýðveldið Portúgal | nafn_á_frummáli = República Portuguesa | fáni = Flag of Portugal.svg | skjaldarmerki = Coat_of_arms_of_Portugal.svg | nafn_í_eignarfalli = Portúgals | kjörorð = Pelo bem da Nação | kjörorð_tungumál = portúgalska | kjörorð_þýðing = Þjóðinni til heilla | þjóðsöngur = [[A Portuguesa]] | staðsetningarkort = EU-Portugal_(orthographic_projection).svg | höfuðborg = [[Lissabon]] | tungumál = [[Portúgalska]] | stjórnarfar = [[Þingræði]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Portúgals|Forseti]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Portúgals|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1 = [[António José Seguro]] | nafn_leiðtoga2 = [[Luís Montenegro]] | staða = [[Sjálfstæði]] | atburður1 = Stofnun | atburður2 = Endurstofnun | atburður3 = Fullveldi | atburður4 = Konungsríki | atburður5 = Viðurkennt | atburður6 = Viðurkennt af páfa | atburður7 = Endurreist | atburður8 = Lýðveldi | atburður9 = Endurheimt lýðræðis | atburður10 = Núverandi stjórnarskrá | dagsetning1 = 868 | dagsetning2 = 1095 | dagsetning3 = 24. júní 1128 | dagsetning4 = 26. júlí 1139 | dagsetning5 = 5. október 1143 | dagsetning6 = 23. maí 1179 | dagsetning7 = 1. desember 1640 | dagsetning8 = 5. október 1910 | dagsetning9 = 25. apríl 1974 | dagsetning10 = 25. apríl 1976 | ESBaðild = 1. janúar 1986 | flatarmál = 92.212 | stærðarsæti = 109 | hlutfall_vatns = 1,2 | mannfjöldasæti = 89 | fólksfjöldi = 10.298.252 | íbúar_á_ferkílómetra = 114,5 | mannfjöldaár = 2020 | VLF_ár = 2021 | VLF_sæti = 52 | VLF = 370,5 | VLF_á_mann = 36.079 | VLF_á_mann_sæti = 38 | VÞL = {{hækkun}} 0.864 | VÞL_ár = 2019 | VÞL_sæti = 38 | gjaldmiðill = [[evra]] € | tímabelti = [[UTC]] (+1 [[Evrópskur sumartími|á sumrin]]) | tld = pt | símakóði = 351 }} '''Lýðveldið Portúgal''' ([[portúgalska]]: ''República Portuguesa''), er [[land]] í Suðvestur-[[Evrópa|Evrópu]] á vesturströnd [[Íberíuskaginn|Íberíuskagans]]. Portúgal á [[landamæri]] að [[Spánn|Spáni]] og [[strönd]] þess liggur að [[Atlantshaf]]i. Nokkrir [[eyjaklasi|eyjaklasar]] á Atlantshafi tilheyra einnig Portúgal, þeirra stærstir eru [[Azoreyjar]] og [[Madeira]]. Á [[15. öld|15.]] og [[16. öld]] var Portúgal efnahagslegt, stjórnmálalegt og menningarlegt [[stórveldi]] þegar yfirráðasvæði þess teygði sig um allan heiminn. Veldi þessu hnignaði hins vegar nokkuð hratt eftir að önnur [[nýlenduveldi]] komu til sögunnar. Portúgal dagsins í dag á rætur sínar að rekja til byltingar árið [[1974]], þegar [[einræðisstjórn]] landsins var steypt af stóli. Frá því landið gekk í [[Evrópubandalagið]] (nú [[Evrópusambandið]]) árið [[1986]] hafa framfarir í landinu verið miklar, þrátt fyrir að það sé enn annað tveggja fátækustu landa í [[Vestur-Evrópa|Vestur-Evrópu]]. == Heiti == Sumir telja nafn landsins koma úr [[Latína|latínu]], ''Portus Cale'', sem þýðir falleg [[Höfn (mannvirki)|höfn]]. == Saga == === Lúsitanía === Um þúsund árum fyrir [[Kristur|Krist]] gerðu [[Keltar]] innrás í Portúgal frá [[Mið-Evrópa|Mið-Evrópu]] og blönduðust þeim sem fyrir voru í landinu, Íberum. [[Grikkland|Grískir]] landkönnuðir nefndu landið „Ofiussa“ (gríska fyrir „land naðranna“), sennilega þar sem innfæddir tilbáðu nöðrur. Árið [[238 f.Kr.]] réðu [[Karþagó]]menn yfir [[Íberíuströnd]]inni. Eftir það réðu nokkrir ættbálkar yfir svæðinu, þeirra helstir Lúsitaníumenn, sem bjuggu á milli ánna [[Douro]] og [[Tagus]], og Kalaicianir, sem lifðu norður af ánni Douro ásamt öðrum ættbálkum. [[Fönikía|Fönikíumenn]] stofnuðu einnig nýlenduna [[Conii]] í suðurhluta landsins og síðar námu [[Keltar]] land í [[Alentejo]]-svæðinu í suðurhluta landsins. Árið [[219 f.Kr.]] réðust fyrstu [[Rómaveldi|rómversku]] hersveitirnar inn á Íberíuskagann og hröktu Karþagómenn burtu í [[Púnversku stríðin|púnversku stríðunum]]. Innan 200 ára höfðu Rómverjar svo náð yfirráðum yfir mestum hluta skagans. Rómverjar treystu vald sitt yfir landinu næstu áratugina með stuðningi manna í Conii. Árið [[194 f.Kr.]] hófst hins vegar uppreisn í norðurhluta landsins þar sem Lúsitaníumenn og aðrir ættbálkar héldu aftur af Rómverjum, náðu af þeim landi og réðust inn í höfuðborg Conii til að hefna fyrir stuðning þeirra við [[Róm]]. Viriathus, sem sagður er hafa fæðst í fjöllum Lorica (Loriga) í miðhluta landsins, hrakti svo Rómverja á brott úr landinu. Róm sendi margar herdeildir til að kljást við uppreisnaröflin og koma aftur á stjórn en tókst það ekki fyrr en þeir náðu að telja Lúsitaníumenn á að drepa sinn eigin leiðtoga. Lúsitaníu óx hins vegar ásmegin og margar af þeim borgum Portúgals sem stofnaðar voru á þessum tíma standa enn. Árið [[73 e.Kr]]. hlaut Lúsitanía stöðu rómversks héraðs. Á fimmtu öldinni gerðu germanskir þjóðflokkar, [[barbarar]], innrás á Íberíuskagann. Einn af þeim, Suevi þjóðflokkurinn, lagði hins vegar niður vopn og stofnaði konungsríki, með [[Bracara Augusta]] sem [[höfuðborg]], á svæði sem svarar nokkurn veginn til Portúgals í dag. Síðar náðu [[Vísigotar]] yfirráðum yfir þessu konungsríki og sameinuðu skagann. === Konungsdæmið === [[Mynd:Pt-gmr-castelo.jpg|thumb|left|170px|Kastalinn í Guimarães, gjarnan kallaður vagga sjálfstæðis landsins]] Árið [[711]] réðust [[márar]] inn á skagann og gerðu þar með út um konungsríki Vísigota. Margir fyrirmenn í röðum vísigota flúðu til hálendis [[Asturias]]-héraðs (þar sem nú er [[Spánn]]) þaðan sem þeir ráðgerðu að endurheimta landið úr höndum mára. Árið [[868]] náði [[Vímara Peres]] greifi yfirráðum á [[landsvæðinu milli Minho og Douro ánna]] (þar á meðal yfir þeirri borg sem varð fyrsta höfuðborg landsins, ''Portucale'' - þar sem í dag er borgin [[Porto]]). Landið varð þar með þekkt sem Portucale (þ.e. Portúgal). Portúgalar líta svo á að þeir hafi öðlast sjálfstæði þann [[24. júní]] [[1128]], í São Mamede bardaganum þar sem her Afonso I barðist við her móður sinnar og elskhuga hennar. Her Afonso vann bardagann og Afonso titlaði sig ‚Prinsinn af Portúgal‘. Þann [[5. október]] [[1143]] var Portúgal svo formlega viðurkennt sem land. Afonso hóf fljótlega sókn suður á bóginn með það að markmiði að vinna landið úr höndum mára. Það var þó ekki fyrr en árið [[1250]] sem her Portúgala kom loks að ströndinni í Algarve, sem merkti að márar höfðu að lokum verið hraktir burt úr landinu. Mörg næstu ár átti landið í langvinnum stríðum við Kastillíu og eftir [[orrustan við Aljubarrota|orrustuna]] við [[Aljubarrota]], sem hefur orðið þekktastur af sjálfstæðisstríðum landsmanna, voru Portúgalar loks lausir við árásir frá austri. Sá sem stjórnaði her Portúgala í þeim bardaga, [[Jóhann af Aviz]], var að honum loknum gerður að konungi landsins. === Upphaf og fall heimsveldis === [[Mynd:Lisboa - Torre de Belém.jpg|left|thumb|250px|[[Betlehemsturninn]] í Lissabon]] Í lok 14. aldar og í upphafi þeirrar 15. lögðu Portúgalar grunninn að landafundunum sem áttu eftir að gera landið að heimsveldi. Þann [[25. júlí]] [[1415]] lagði Jóhann konungur I af stað frá landinu og réttum tveimur mánuðum síðar, þann 25. júlí, náðu herir hans að yfirtaka Ceuta í Norður-Afríku, sem þá var auðug viðskiptamiðstöð múslima. Áratug síðar fundu Portúgalar svo [[Asóreyjar]] og [[Madeira]]. Henrique landkönnuður (e. Henry the Navigator) safnaði um sig áhugasömum einstaklingum sem, ásamt nýrri siglingatækni, gerðu yfirráð Portúgala á höfunum möguleg. Árið [[1431]] sigldi [[Gil Eanes]] umhverfis Bojador-höfða, suður af [[Marokkó]] og markaði sú ferð upphaf landvinninga portúgala í [[Afríka|Afríku]]. 56 árum síðar sigldi [[Bartolomeu Dias]] kringum [[Góðrarvonarhöfði|Góðrarvonarhöfða]] í þeirri von að komast í kryddvörur indverja. Upphaflega gaf Dias höfðanum nafnið Stormhöfði (p. Cabo da Tormentas) En Jóhann II endurnefndi höfðann (p. Cabo da Boa Esperança) í samræmi við þá bjartsýni sem ríkti eftir að sjóleiðin austur hafði loksins verið opnuð. Á síðasta áratug aldarinnar könnuðu [[Pêro de Barcelos]] og [[João Fernandes]] Lavrador [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]], [[Pêro da Covilhã]] sigldi til [[Eþíópía|Eþíópíu]] og [[Vasco da Gama]] sigldi til [[Indland]]s. Um aldamótin náði svo [[Álvares Cabral]] að ströndum [[Brasilía|Brasilíu]], sem átti eftir að verða gimsteinninn í kórónu landsins. [[1510]] náði [[Afonso de Albuquerque]] svo yfirráðum yfir [[Goa]], [[Damão]] og [[Diu]] á Indlandi, Adem í Persíuflóa og [[Melaka]] þar sem nú er [[Indónesía]]. Þar með var vöruflutningur frá Indlandi til Portúgals tryggður. Árið [[1581]] náði konungur Spánar völdum í Portúgal eftir að konungur landsins, sem ekki skildi eftir sig neinn erfingja að krúnunni, var drepinn í bardaga. Portúgal hélt sínum eigin lögum, nýlendum, stjórn og mynt í samræmi við sáttmála þjóðanna á milli. Eftir að Spánverjar reyndu að minnka völd aðalsins í landinu lýstu Portúgalar hertogann af Bragança réttmætan konung landsins og í kjölfarið áttu þjóðirnar tvær í stríði sem Portúgalar unnu á endanum. Þrátt fyrir að Portúgalar hefðu þegar misst mikið af heimsyfirráðum sínum þegar kom á miðja 18. öldina í hendur annarra þjóða (sérstaklega Englendinga og Hollendinga) var meginþunginn af falli landsins fólginn í jarðskjálftanum mikla sem reið yfir Lissabon árið [[1755]] og drap um þriðjung borgarbúa. Tæplega fimmtíu árum síðar hertóku svo herir [[Napóleon]]s landið. Það var meðan á þeirri hersetu stóð, árið [[1809]], sem helsta nýlendan, Brasilía, sagði sig frá móðurlandinu. Áfram tókst landsmönnum þó að halda í aðrar nýlendur sínar í Afríku og Asíu. === Fyrsta lýðveldið === Árið [[1910]] risu Portúgalar upp gegn konungsveldinu og stofnuðu það sem síðar varð þekkt sem ''Fyrsta lýðveldið''. Pólitísk ringulreið, stormasamt samband við kaþólsku kirkjuna (sem enn réð miklu í landinu), ömurleg frammistaða portúgalskra hermanna sem sendir voru á vesturvígstöðvarnar í [[fyrri heimsstyrjöldin]]ni, auk erfiðs efnahags sem enn versnaði þegar heimsstyrjöldin skall á leiddi til þess að fyrsta lýðveldið stóð aðeins í 16 ár. Árið [[1926]] hafði herinn fengið nóg af því sem hann sá réttilega sem óstjórn og ringulreið í stjórn landsins og reis upp gegn réttkjörnum stjórnvöldum. Í kjölfarið var herforingjastjórn komið á í landinu sem hafði á sér allt yfirbragð [[fasismi|fasisma]]. === Einræði === ''Sjá einnig'' [[António de Oliveira Salazar]] Árið [[1928]] var hagfræðiprófessor við háskólann í [[Coimbra]] að nafni [[António de Oliveira Salazar]] gerður að fjármálaráðherra landsins og var hans helsta verkefni að koma skikki á mjög svo bágan efnahaginn sem lamaði líf flestra landsmanna. Eftir að hafa tekist það með miklum ágætum var Salazar gerður að forsætisráðherra landsins árið [[1932]] og ári síðar stigu stjórnvöld nokkur skref sem gerðu landið að hreinu einræðisríki. Einræðið var þekkt sem [[Nýja ríkið]] (por. Estado Novo) þar sem – þrátt fyrir bakgrunn forsætisráðherrans – stjórnvöld fjárfestu ekki í menntun landsmanna og stéttaskipting var mikil. === Fall einræðisins === Það sem hafði mest áhrif á það að einveldið féll voru styrjaldir portúgala í fyrrum nýlendum sínum í [[Afríka|Afríku]]. Á 6. áratug 20. aldar risu frelsishreyfingar upp í [[Angóla]], [[Gínea-Bissá]] og [[Mósambík]] með það að markmiði að steypa portúgölskum stjórnvöldum þessara landa og öðlast sjálfstæði. Herforingjastjórn Portúgals brást ókvæða við þessum hreyfingum og reyndi strax að bæla þær niður með hervaldi. Forsætisráðherra Portúgal, Salazar, lýsti því meðal annar yfir í ræðu og riti að löndin væru og yrðu um alla ævi „órjúfanlegur hluti af móðurlandinu“. Að vissu leyti var afstaða Portúgala skiljanleg. Efnahagur landsins valt að miklu leyti á afurðum frá Afríkulöndunum og mörg hundruð þúsund Portúgalar bjuggu í löndunum. Það að missa nýlendurnar var því ávísun á það að þegar bágur heimahagur hins svokallaða móðurlands hryndi. Portúgölum tókst þó ekki að bæla uppreisnirnar niður og áður en langt um leið þurftu Portúgalar að senda mikinn fjölda viðbótarhermanna til landanna þriggja. Það eru vissulega margar ástæður fyrir því að Portúgölum mistókst að ganga milli bols og höfuðs á uppreisnarmönnum en ein þeirra stærstu er sú að uppreisnarmenn í öllum löndunum þremur nutu stuðnings bæði [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]], nokkuð sem ekki var algengt í kalda stríðinu. Markmið stórveldanna beggja var að sjálfsögðu að tryggja sín eigin ítök í löndunum sem voru rík af náttúruauðlindum. Þrátt fyrir að Salazar fengi [[heilablóðfall]] árið [[1968]] sem lamaði hann þannig að hann gat aldrei tekið þátt í stjórnmálum aftur héldu Portúgalar áfram að berjast í Afríku í heil 6 ár til viðbótar. Endalok baráttunnar komu aðeins eftir uppreisn í Portúgal þann [[25. apríl]] [[1974]] þar sem herforingjastjórninni var steypt af stóli og vinstri menn komust til valda í landinu. Í Portúgal er sú uppreisn kölluð [[Nellikubyltingin]] vegna þess að landsmenn settu nellikur í byssuhlaup hermanna sem óhlýðnuðust þeim fyrirmælum herforingjastjórnarinnar á skjóta á landsmenn til að bæla uppreisnina niður. Í dag er 25. apríl frídagur í landinu. Fall nýlendanna hafði það hins vegar í för með sér að mörg hundruð þúsund Portúgalar fluttu aftur til Evrópu með tilheyrandi vandamálum. Landið þurfti í mörg ár á eftir á fjárhagsaðstoð að halda til að reyna að samþætta þessa „nýbúa“ sína og hindra það að efnahagur landsins hrundi, en hann var skiljanlega bágur eftir áratuga einræðisstjórn og þá pólitísku og efnahagslegu ringulreið sem ríkti í kjölfarið á falli hennar. === Í átt til Evrópu === Portúgalar hafa frá falli einræðisstjórnarinnar verið ákafir talsmenn evrópusamvinnu og gengu í [[Evrópubandalagið]] árið [[1986]]. Þrátt fyrir mýmargar tilraunir stjórnvalda á síðustu 30 árum til að koma í gegn efnahagsumbótum í landinu, þar sem sumar hafa tekist og aðrar ekki, er niðurstaðan almennt ekki nógu góð og Portúgal er enn þann dag í dag eitt af fátækustu ríkjum Vestur-Evrópu. Þrátt fyrir að hafa skilað nánast öllum nýlendum sínum á 8. áratug 20. aldar var það ekki fyrr en um aldamótin sem nánast 500 ára valdatíð Portúgala sem nýlenduherra lauk þegar þeir skiluðu síðustu nýlendunni sinni. Sú var [[Makaó]], lítið landssvæði á suðurströnd [[Kína]] sem Kínverjar tóku yfir árið [[1999]]. == Landafræði == Á meginlandi Evrópu skiptir áin [[Tagus]] (einnig kölluð Tejo) Portúgal í tvennt. Norðan við ána einkennist landslagið af fjöllum og hálendi sem skipta norðurhluta landsins í fernt. Sunnan við Tagus liggur Alentejo-svæðið með víðfeðmum sléttum og mun mildara veðurfari en er í norðurhlutanum. Suður af Alentejo tekur Algarve við og skera fjöll landsvæðin tvö í sundur. Loftslagið í Alentejo á mun fremur skylt við loftslagið í suðurhluta Spánar og [[Marokkó]] en öðrum landsvæðum Portúgals. Aðrar helstu ár landsins eru [[Douro]], [[Minho]] og [[Guadiana]] og eiga þær, ásamt ánni Tagus, það sameiginlegt að eiga upptök sín á Spáni. Asóreyjarnar og Madeira eru staðsettar á miðjum [[Atlantshafshryggurinn|Atlantshafshryggnum]] og er [[eldvirkni]] þar þó nokkur. Síðast gaus [[eldfjall]] á eyjunum árið [[1957]], en það var [[Capelinhos]] eldfjallið á vesturhluta eyjunnar [[Faial]] sem jók stærð eyjunnar. Eldfjöll á svæðinu hafa myndað nýjar eyjur og telja sumir jarðfræðingar að ný eyja muni myndast í ekki svo mjög fjarlægri framtíð. Strönd Portúgals er víðfeðm, eða 943 kílómetrar á meginlandinu, 667 kílómetrar á Asóreyjum og 250 kílómetrar á Madeira. Alls gera það 1860 kílómetra. Portúgal státar af góðum ströndum, sérstaklega í suðurhlutanum, þar sem strendurnar á Algarve eru heimsfrægar. Á eyjunni Porto Santo mynda strandþekjur einnig vinsælar strendur sem ferðamenn sækja í. Ein besta strönd landsins er þó hvorki staðsett í suðurhlutanum né á eyjunum heldur í norðurhlutanum, nokkra kílómetra frá borginni Aveiro. Ströndin er 45 kílómetrar að lengd og allt að 11 kílómetrar að breidd og státar af miklu fiska- og fuglalífi. Mjór höfði myndar þar lón sem margir líta á sem eina mestu sérstöðu í allri og oft mikilfenglegri strönd landsins. [[Veðurfar]] landsins er gott. [[Meðalhiti]] á meginlandinu er yfir 13 gráður í norðurhluta landsins og 18 gráður í suðurhlutanum á meðan veðurfarið á eyjum landsins er rakara. Ekki er óalgengt að hitinn á meginlandinu fari yfir 30 gráður í norðurhlutanum yfir sumarmánuðina og yfir 40 gráður í suðurhlutanum. Rigning er algeng á veturna, þó svo sólardagar séu einnig margir. Hitinn á veturna fer sjaldan niður fyrir 5 gráður við ströndina en getur farið niður fyrir frostmark inn til landsins á veturna. Nokkuð algengt er að það snjói í fjöllum landsins, sérstaklega í [[Serra da Estrela]] (ísl. „Fjallgarður stjarnanna“). == Stjórnmál == Stjórnvöld landsins samanstanda af forseta lýðveldisins, þinginu, ráðherrum (ríkisstjórninni) og dómskerfinu. [[Forseti]] landsins, sem jafnframt er yfirmaður hers landsins, er kosinn til fimm ára í senn af þjóðinni. Völd forsetans felast í skipun [[forsætisráðherra]], sem jafnframt er kosinn af þinginu, sem og annarra [[ráðherra]], sem tilnefndir eru af forsætisráðherranum. Forsetinn getur leyst upp ríkisstjórnina, líkt og gerðist í upphafi ársins [[2005]], sem og þingið. Þessi völd eru þó háð takmörkunum þar sem forsetinn verður fyrst að ráðfæra sig við [[ríkisráðið]] sem samanstendur af sex fyrrum forsetum lýðveldisins og tíu borgurum, fimm sem forsetinn tilnefnir og fimm sem tilnefndir eru af þinginu. Algengast er að forsetinn beiti valdi sínu þegar hann samþykkir eða hafnar löggjöfum þingsins. [[Portúgalska þingið|Þingið]] (Assembleia da República á portúgölsku) starfar í einni [[Málstofa|málstofu]] og samanstendur af 230 þingmönnum sem þjóna til fjögurra ára í senn. Hlutverk þingsins er að setja lög í landinu og forseti þess er handhafi forsetavalds að forsetanum fjarverandi. Forsætisráðherra landsins fer fyrir ríkisstjórninni og tilnefnir ráðherra. Þegar ný ríkisstjórn er kjörin hefur hún þær skyldur að útlista stefnu sína í stórum dráttum og leggja hana fyrir þingið. Ef meirihluti þingsins hafnar ekki stefnu forsætisráðherrans telst þingið hafa staðfest ríkisstjórnina. [[Dómstólar]] landsins starfa á nokkrum stigum, þar sem [[hæstiréttur]] fer með æðsta dómsvald. Tveir [[stjórnmálaflokkar]] hafa lengst af verið ráðandi í landinu, [[Sósíalistaflokkurinn (Portúgal)|Sósíalistaflokkurinn]] PS (Partido Socialista) og [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Portúgal)|sósíaldemókratar]] PSD (Partido Social Democrata), sem báðir fylgja sömu stefnu í grunninn. Báðir flokkarnir styðja nána samvinnu evrópulanda og leggja mikla áherslu á [[frjálsan markað]] og félagslega þætti. Stærsti stjórnarandstöðuflokkurinn á þingi er í dag róttæki hægri-þjóðernisflokkurinn [[Chega]]. Aðrir flokkar sem eiga sæti á þingi eru: [[Kommúnismi|kommúnistar]] PCP (Partido Comunista Português), [[alþýðuflokkurinn]] PP (Partido Popular), vinstriflokkurinn BE (Bloco de Esquerda) og [[umhverfissinnar]] PEV (Partido Ecologista Os Verdes). Allir eru þeir vinstri flokkar utan alþýðuflokkinn, PP. Forsætisráðherra landsins er [[Luís Montenegro]]. Portúgalskur almenningur er afar hallur undir Evrópusambandið og samstarf Evrópuþjóða, en 60% landsmanna segjast styðja sambandið. [[Trú]] er sterk í landinu sem sést einna best á því að lög gegn fóstureyðingum eru ströng og [[fóstureyðing]]ar aðeins leyfðar ef um [[nauðgun]] er að ræða eða þar sem líf móðurinnar kann að vera í hættu. Árið [[1998]] var haldin [[þjóðaratkvæðagreiðsla]] um málið, þar sem 49% þjóðarinnar vildi leyfa fóstureyðingar og 51% var á móti. Allar líkur eru á því að önnur þjóðaratkvæðagreiðsla verði haldin árið [[2006]]. [[Samkynhneigð]]ir njóta nú aukinna réttinda en aðeins eftir tilskipun frá Evrópusambandinu þar um. === Landamæradeilur við Spán === Portúgal á í landamæradeilum við nágranna sinn, [[Spánn|Spán]], um [[Olivença]] svæðið í suðurhluta landsins (Olivenza á spænsku). Árið [[1815]] samþykktu Spánverjar að skila svæðinu aftur til Portúgala en það hefur ekki verið gert enn. Samkvæmt alþjóðalögum telst Olivença til Portúgals, þrátt fyrir að hafa verið undir spænskri stjórn frá árinu [[1801]]. Þó að Portúgal viðurkenni ekki rétt Spánar yfir svæðinu eru deilurnar ekki harðar.<ref>[https://web.archive.org/web/20110726071032/http://www.elperiodicoextremadura.com/noticias/noticia.asp?pkid=70565 Portugal desmiente a la CIA y niega que haya un conflicto por Olivenza] </ref><ref>Rongxing Guo, ''[https://books.google.com/books?id=z5Le627xQLgC&printsec=frontcover&hl=fr#v=onepage&q&f=false Territorial Disputes and Resource Management: A Global Handbook]'', Nova Science Publisher/New York, 2007. page 199</ref> === Stjórnsýslueiningar === Skipting landsins er nokkuð flókin. Því er skipt í 308 [[Sveitarfélag|sveitarfélög]] (concelhos) og þeim er svo aftur skipt í yfir 4.000 hreppa (freguesias). Báðir þeir falla svo í yfirflokka sem sumir hafa að gera með stjórnun svæða en aðrir með hlutverk þeirra (s.s. ferðamannasvæði). Héruð eru 18 (distritos) á meginlandinu. Róttækasta skipting landsins var gerð árið [[1976]], þegar var annars vegar skipt upp í Portúgal meginlandsins og svo í eyjaklasana tvo (Azoreyjar og Madeira), sem með því fengu takmarkaða sjálfsstjórn. Þéttbýli skiptist í þrjá hluta: * '''Stórborgarsvæði''' (Grandes Áreas Metropolitanas) - Borgir/landsvæði með yfir 350.000 íbúa ** [[Lissabon]] ** [[Porto]] ** [[Braga]] ** [[Aveiro (borg)|Aveiro]] ** [[Coimbra]] ** [[Faro]] ** [[Viseu]] ** [[Évora]] * '''Þéttbýliskjarnar''' (Comunidades Urbanas) - yfir 150.000 íbúar. ** Oeste, Vale do Sousa, Leiria, Lezíria do Tejo, Baixo Alentejo, Trás-os-Montes, Centro Alentejo, Baixo Tâmega, Douro, Médio Tejo, Beiras, Beira Interior Sul og Alto Alentejo; * '''Bæir''' (Comunidades Intermunicipais) - (undir 150.000 íbúar) ** Pinhal og Vale do Minho. ==Héruð (Distritos)== [[Mynd:Portuguese Districts Map With Names.svg|thumb|Héruð landsins ásamt sjálfstjórnarhéruðunum tveimur.]] *[[Aveiro (hérað)|Aveiro]] *[[Beja (hérað)|Beja]] *[[Braga (hérað)|Braga]] *[[Bragança (hérað)|Bragança]] *[[Castelo Branco (hérað)|Castelo Branco]] *[[Coimbra (hérað)|Coimbra]] *[[Évora (hérað)|Évora]] *[[Faro (hérað)|Faro]] *[[Guarda (hérað)|Guarda]] *[[Leiria (hérað)|Leiria]] *[[Lisboa (hérað)|Lisboa]] *[[Portalegre (hérað)|Portalegre]] *[[Porto (hérað)|Porto]] *[[Santarém (hérað)|Santarém]] *[[Setúbal (hérað)|Setúbal]] *[[Viana do Castelo (hérað)|Viana do Castelo]] *[[Vila Real (hérað)|Vila Real]] *[[Viseu (hérað)|Viseu]] ===Sjálfstjórnarhéruð=== *[[Asoreyjar]] *[[Madeira]] == Efnahagslíf == === Ferðaþjónusta === Mest sótta ferðamannasvæði Portúgals er héraðið Algarve í suðurhluta landsins og þá sérstaklega [[Albufeira]], sem er vel þekkt meðal margra [[Íslendingar|Íslendinga]]. Ferðamannastraumurinn til héraðsins var þó óverulegur fram til 6. áratugar síðustu aldar áður en flugvöllurinn í Faro var opnaður. Flestir ferðamenn sem koma til landsins eru frá [[Bretland]]i, [[Þýskaland]]i og [[Skandinavía|Skandinavíu]]. Næststærsti ferðamannastaður landsins er sjálf höfuðborgin, Lissabon. Flestir sem þangað sækja leita í ofgnótt af sögu borgarinnar sem endurspeglast í þeim aragrúa minnisvarða sem finna má í borginni. Meðal frægustu minnisvarða hennar er [[Betlehemsturninn]] og [[Jeronimo klaustrið]]. Porto, önnur stærsta borg landsins, dregur að sér sinn skerf af ferðamönnum. Auk þess að vera mesta púrtvínsborg heims, státar borgin af brú eftir [[Gustave Eiffel]] og heilum borgarhluta sem hefur verið settur á [[Heimsminjaskrá UNESCO]]. Meðal annarra svæða landsins sem laða að sér ferðamenn ár hvert eru Asóreyjarnar (með sitt milda loftslag allt árið um kring), Madeira (með miklum og fjölskrúðugum gróðri), Coimbra (þar sem finna má næstelsta háskóla í Evrópu), Braga, Evora og Sintra, þær tvær síðastanefndu - að mismiklum hluta - á heimsminjaskrá UNESCO. === Samgöngur === Á 9. áratug síðustu aldar settu portúgölsk stjórnvöld samgöngumál á oddinn, enda leit hægri stjórn [[Cavaco Silva]] svo á að samgöngur væri ein helsta forsenda þess að landið stæði jafnfætis öðrum og ríkari löndum álfunnar. Í dag státar landið af nálægt 70.000 kílómetrum af hraðbrautum þar sem, því miður, er ein hæsta tíðni dauðsfalla í Evrópu af völdum gáleysisaksturs. Löng strönd landsins gerir hafnir þess sérstaklega mikilvægar fyrir efnahag þess. Helstu hafnirnar eru í Lissabon í landinu miðju, Porto í norðurhlutanum, Setúbal, Sines og Faro í suðurhlutanum og Funchal og Ponto Delgada á eyjum landsins. Margar hafnirnar hafa verið teknar í gegn á síðustu árum, enda flestar illa á sig komnar. Tvær stærstu borgir landsins – Lissabon og Porto – státa af lestarkerfi innan borganna sem hvort um sig er yfir 35 kílómetrar að lengd og kallast þau Metro á portúgölsku. Að auki er mikið lestarkerfi í byggingu sem mun tengja saman þéttbýliskjarnana suður af höfuðborginni. Einnig er lestarkerfi í byggingu fyrir borgina Coimbra. Hraðlestir tengja svo borgirnar Braga, Porto, Coimbra, Lissabon og Faro saman, og smærri og hægfærari lestir tengja saman margar aðrar borgir landsins. Nýlega kynnti ríkisstjórn landsins áætlun um að minnka enn meira flutningstímann á milli Porto og Lissabon og að tengja einnig saman Lissabon og [[Madríd]] á [[Spánn|Spáni]] saman með hraðlest. Flugvellir landsins voru margir hverjir endurbættir í tengslum við [[Evrópukeppnin í knattspyrnu|Evrópukeppnina í knattspyrnu]] sem haldin var í landinu árið 2004. Þannig var [[Sá Carneiro flugvöllurinn]] í Porto algerlega endurbyggður og er hann nú sá glæsilegasti í landinu. Flugvöllurinn í Lissabon er Líka endurbyggður en ekki jafn glæsilegur. Farsímaeign í Portúgal er með því hæsta sem gerist í heiminum. Sú staðreynd að landið er eitt það þéttbýlasta í Evrópu gerði það einnig að verkum að þriðju kynslóðar farsímakerfið var fyrst tekið í notkun í landinu (ásamt í [[Þýskaland]]i) árið [[2004]]. Í dag eru 11 milljón manns áskrifendur að farsímanúmeri, heilli einni milljón meira en íbúafjöldi landsins. Stærstu farsímakerfin eru í eigu [[Portugal Telecom]] (PT) og [[Vodafone]]. Af öðrum staðreyndum í samgöngumálum má nefna að brúin sem tengir Lissabon við suðurhluta landsins, [[Vasco da Gama brúin]], er heilir 17 kílómetrar að lengd, sem gerir hana að einni lengstu brú í heimi og þeirri lengstu í Evrópu. == Íbúar == === Tungumál === [[Portúgalska]] er opinbert tungumál landsins en hún að rætur sínar að rekja til [[latína|latínu]]. Annað tungumál landsins er [[Mirandês]], sem talað er af um 15.000 íbúum í norðurhluta landsins. Portúgalska stafrófið samanstendur af öllum stöfum latneska stafrófsins, nema K og Y sem sagt A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, X, Z. === Trúarbrögð === Meirihluti Portúgala (eða um 84% þjóðarinnar) er kaþólskur. Þrátt fyrir þetta sýndi rannsókn, sem unnin var af [[kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunni]] [[2001]], að einungis 18,7% landsmanna sækti reglulega kirkju. Nokkur hópur mótmælenda er í landinu og er flestir þeirra innflytjendur frá [[Brasilía|Brasilíu]]. Smáir hópar [[íslam|múslíma]], [[gyðingar|gyðinga]] og [[hindúar|hindúa]] er einnig í landinu, flestir þeirra fyrsta kynslóð innflytjenda. Portúgalska stjórnarskráin tryggir [[trúfrelsi]] í landinu, en þó er samkomulag um að gera kaþólsku kirkjunni hærra undir höfði en öðrum trúarhópum. Algengt er að fulltrúar kaþólsku kirkjunnar séu viðstaddir opinberar athafnir og blessi þá sem þær sækja eða haldi jafnvel stuttar messur. Þrátt fyrir að taka trú sína alvarlega (fremur þó í orði en á borði) eru Portúgalar ekki þekktir fyrir að blanda saman trú- og stjórnmálum, líkt og sást árið [[1995]] þegar þeir kusu sér [[Jorge Sampaio]] sem forseta, en hann aðhylltist ekki kaþólska trú. === Menntun === Menntakerfi landsins er skipt niður í ''forskóla'' (Pré-Escolar) fyrir börn undir 6 ára aldri, Grunnskóla (Ensino Básico), sem samanstendur af þremur stigum sem samtals telja 9 ár, ''framhaldsskóla'' (Ensino Secundário) sem tekur þrjú ár og ''háskóla'' (Faculdades) og ''tækniskóla'' (Ensino Superior). Menntun er ókeypis og 9 ára skólaganga er skylda í landinu. Frumvarp hefur verið lagt fram í Portúgalska þinginu um að börn verði að ganga í skóla þar til þau nái fullorðinsaldri (18 ára aldri). 6,7% þjóðarinnar er ólæs, nær eingöngu eldra fólk. Fyrsti [[háskóli]] Portúgals — O Estudo Geral (Í dag Háskólinn í Coimbra) — var stofnaður þann [[1. mars]] [[1290]] í Lissabon samkvæmt tilskipun frá Dinis konungi og er næstelsti háskóli í Evrópu. Háskólinn var fluttur til Coimbra árið 1308, og fluttist svo nokkrum sinnum aftur á milli borganna tveggja allt til ársins 1537. Árið [[1559]] var Háskólinn í Évora stofnaður af Henrique kardinála sem síðar átti eftir að verða konungur Portúgals og laut skólinn stjórnar jesúíta. Á 18. öld lokaði Marquês de Pombal háskólanum í Évora í tilraun til að minnka völd jesúíta í landinu. Á 19. öld voru mýmargir skólar stofnaðir, t.a.m. Tækniskólinn (Escola Politécnica) og Iðnskólinn (Escola Industral), báðir staðsettir í Lissabon. Þegar lýðveldi skaut rótum í landinu voru margir þessara skóla innlimaðir í Háskólann í Lissabon og Háskólann í Portó. Á 6. áratuginum var Kaþólski háskólinn stofnaður, og var hann fyrsti skólinn sem ekki var rekinn af portúgalska ríkinu. Mesta fjölgun háskóla varð þó á 7. áratugi 20. aldar þegar skólar líkt og Háskólinn í Aveiro og Háskólinn í Minho voru stofnaðir, ásamt mörgum einkaskólum. Á fyrsta áratugi 21. aldar setti miðjustjórn [[José Sócrates]] menntamálin á oddinn. Meiri peningum var varið til málaflokksins og ríkisstjórnin gaf út að allir í landinu skyldu læra ensku. Þetta hefur mælst vel fyrir hjá landsmönnum þó svo að áhrif þessa eigi að sjálfsögðu enn eftir að koma fullkomlega í ljós. == Menning == Menning Portúgals er undir áhrifum af þeim mörgu straumum og stefnum sem landið hefur orðið fyrir á síðustu 1000 árum, ekki hvað síst frá nýlendum sínum. Þetta sést hvað best í þeim mörgu hátíðum sem eiga rætur sínar að rekja til heiðinna siða og Rómverja en sem hafa þróast yfir í hátíðir til heiðurs kristnum dýrlingum. === Tónlist === Portúgölsk tónlist er samsuða margra strauma. Þekktasta form hennar er án efa [[Fado]], þunglyndisleg og tregablandin tónlistarstefna sem óx og dafnaði bæði meðal lægri stétta landsins sem og í háskólasamfélagi þess. Það orð sem best lýsir tónlistinni er portúgalska orðið [[saudade]]. Orðinu saudade (sem helst væri þýtt með hryggð) er ætlað að lýsa þeirri sammannlegri tilfinningu sem felst í því að vera ástfanginn af einhverjum eða einhverju sem maður er fjarri. Þrátt fyrir að stefnan teljist portúgölsk á hún væntanlega uppruna sinn í afrískum þrælasöngvum ásamt tónlist portúgalskra sjómanna, auk þess sem hún hefur orðið fyrir áhrifum af arabískum söngvum. Fado skiptist í tvær meginstefnur: Þá sem á uppruna sinn í höfuðborginni, Lissabon, og þá sem má rekja til háskólabæjarins Coimbra. Fyrrnefnda stefnan var talin tónlist alþýðunnar og flytjendurnir voru yfirleitt konur, á meðan sú síðari var tók sig alvarlegar, var hástemmdari og yfirleitt flutt af karlmönnum. Frægustu fadosöngvarar landsins eru [[Amália Rodrigues]], [[Mariza]], [[Ana Moura]], Cristina Branco, auk hljómsveitarinnar [[Madredeus]]. Vinsælasta tónlistin í dag er annars popp- og [[rokktónlist]] ásamt tónlist sem kallast hipp hopp tuga (sambland hipp hopps, afrískrar tónlistar og reggís) þar sem flytjendurnir eru aðallega af afrískum uppruna, og hins vegar pimba, einföld [[alþýðutónlist]] sem aðallega er vinsæl í smábæjum og þorpum landsins. === Bókmenntir === [[Mynd:Luis de Camoes.jpg|thumb|right|Ljóðskáldið Luís de Camões]] [[Bókmenntir Portúgals]] hafa þróast frá 13. öld, þegar hljóðfæraleikarar ferðuðust um og fluttu kvæði fyrir þá sem vildu heyra. Dáðasti rithöfundur landsins er sennilega [[Luís de Camões]] ([[1524]] – [[1580]]) sem skrifaði söguljóðið [[Os Lusíadas]] á ferðum sínum um Afríku og Asíu.<ref>''[http://www.wdl.org/en/item/11198/ The Lusiads]''</ref> Annað vinsælt ljóðskáld er [[Fernando Pessoa]] ([[1888]] – [[1935]]) sem skrifaði ljóð undir mörgum dulnefnum þar sem hann spann upp karaktera sem jafnvel rifust sín á milli á prenti. Meðal annarra frægra rithöfunda landsins eru [[Almeida Garrett]], [[Alexandre Herculano]], [[Eça de Queirós]], [[Sophia de Mello Breyner Andresen]], [[António Lobo Antunes]] og [[José Saramago]], sem hlaut [[Bókmenntaverðlaun Nóbels]] árið [[1998]], fyrstur portúgalskra rithöfunda. === Byggingarlist === [[Byggingarlist landsins]] hefur orðið fyrir miklum utanaðkomandi áhrifum í gegnum aldirnar og því erfitt að staðsetja hana en hún hefur sín eigin séreinkenni og sínar eigin stefnur, svo sem Manulinu eða síðgotneskan stíl. Einkennandi fyrir portúgalska bygginarlist er notkun skrautlegra flísa. Ýmsir borgarhlutar, og jafnvel heilu borgirnar (líkt og Sintra) eru á [[heimsminjaskrá UNESCO]]. Portúgal státar af einum fremsta arkitektaskóla heims, sem einfaldlega kallast Escola do Porto, eða [[Portóskólinn]]. === Matarmenning === Hvert [[landsvæði]] hefur sína sérrétti sem oftast innihalda [[kjöt]] eða fisk. [[Saltfiskur]] er sérstaklega vinsæll í landinu (bacalhau á portúgölsku) enda sagt að Portúgalar kunni 365 leiðir til að elda saltfisk. ''Bacalhau à Brás'' og ''Bacalhau à Gomes de Sá'' eru vinsælustu aðferðirnar. Einnig er mikið um sætindi, sem oftar en ekki eru drukkin með sterku [[kaffi]]. Portúgalar hafa einnig þróað sína eigin skyndibitamenningu, ''Francesinha'' þar vinsælasti rétturinn (nafnið merkir lítil frönsk stúlka), gerður úr brauði, pylsum, kjöti, osti og sósu sem meðal annars samanstendur af viskíi og [[Bjór (öl)|bjór]]. Portúgölsk [[vín]] hafa verið flutt út síðan á dögum Rómverja. Þrátt fyrir að hafa unnið til alþjóðlegra verðlauna er sagt að Portúgalar kunni ekki að markaðsetja vín enda eru þau illfáanleg í mörgum löndum. Helstu vínin eru ''Vinho Verde'' (óþroskað [[hvítvín]]), ''Vinho Alvarinho'' (sérstök gerð hvítvíns) og ''Vinho do Alentejo'' (vín frá Alentejo svæðinu, oft talin þau bestu í Portúgal). Portúgal, nánar tiltekið norðurhluta landsins í kringum [[Porto]] og ána [[Douro]], er einnig heimsfrægur fyrir [[púrtvín]]sgerð, þó svo flestar púrtvínsverksmiðjur landsins séu í eigu [[England|Englendinga]]. Þrátt fyrir að púrtvín (portúgalska: Vinho do Porto) dragi nafn sitt af borginni Portó eru vínin ekki framleidd í þeirri borg heldur í Vila Nova de Gaia, við suðurhluta Douro árinnar. === Íþróttir === [[Fótbolti]] er langvinsælasta íþrótt landsins, enda hefur landið verið ofarlega á heimslista [[FIFA]] undanfarna áratugi. Portúgal hefur alið af sér marga þekkta fótboltamenn í gegnum tíðina og eru þeir helstu [[Luís Figo]], goðsögnin [[Eusébio]], [[Rui Costa]], [[Pauleta]] og [[Cristiano Ronaldo]]. Luis Figo meðal annars var kjörinn knattspyrnumaður Evrópu árið [[2001]] þegar hann spilaði með [[Real Madrid]] og Cristiano Ronaldo var kjörinn knattspyrnumaður ársins af [[FIFA]] árið 2008 og knattspyrnumaður Evrópu. [[Hjólaskautahokkí]] er einnig vinsælt, enda Portúgal það land sem hefur unnið flesta titla á því sviði. [[Golf]] er einnig mikið stundað í landinu, og þá helst í suðurhlutanum í kringum ferðamannakjarna, sem og [[blak]] og [[strandfótbolti]]. === Gullna kynslóðin === Í lok 9. áratugar síðustu aldar komu fram á sjónarsviðið ungir knattspyrnumenn í Portúgal sem náðu aðdáunarverðum árangri í knattspyrnu með landsliði Portúgala sem skipað var leikmönnum yngri en 21 ára, og sem aflaði þeim viðurnefnisins ‘Gullna kynslóðin’. Þannig vann þetta ungmennalandslið Portúgala tvö heimsmeistaramót í knattspyrnu í röð (árið [[1989]] og [[1991]]) og hafði meðal annars innanborðs knattspyrnumennina Luis Figo og Rui Costa. Líkt og skiljanlegt er voru væntingar Portúgala til þessara knattspyrnumanna sinna miklar þegar þeir tóku út þroska sinn á knattspyrnuvellinum - og að sama skapi urðu vonbrigðin mikil þegar þeim mistókst það keppni eftir keppni. Í sjálfu sér er rangt að segja að niðurstaðan sé engin. Í Evrópukeppninni árið [[2000]] tapaði landsliðið fyrir [[Frakkland|Frökkum]], sem síðar urðu Evrópumeistarar, og í Evrópukeppninni árið 2004, sem haldin var í Portúgal, tapaði liðið í úrslitaleiknum fyrir [[Grikkland|Grikkjum]], 1 - 0. Þrátt fyrir þessa næstum-því-sigra er niðurstaðan langt í frá sú sem búist var við. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == {{Wiktionary|Portúgal}} === Portúgölsk stjórnsýsla === * [http://www.presidenciarepublica.pt/en/main.html Presidência da República] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050324012618/http://presidenciarepublica.pt/en/main.html |date=2005-03-24 }} – Vefsíða forseta landsins === Gagnlegar upplýsingar === * [http://www.uc.pt/cd25a/ 25. apríl 1974 – Skjöl úr byltingunni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050721084257/http://www.uc.pt/cd25a/ |date=2005-07-21 }} * [http://www.cphrc.org.uk Rannsóknarmiðstöð um stjórnarfar landsins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218130601/http://cphrc.org.uk/ |date=2014-12-18 }} – Saga og stjórnmál * [http://www.colonialvoyage.com/ Ferðir nýlenduveldanna] Nýlendustefna hollending og portúgala í asíu * [http://www.mediatico.com/en/newspapers/europe/portugal Portúgölsk dagblöð] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050715002611/http://www.mediatico.com/en/newspapers/europe/portugal/ |date=2005-07-15 }} === Tenglar fyrir ferðamenn === * [http://www.imagesofportugal.com/ Myndir af Portúgal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060127194637/http://imagesofportugal.com/ |date=2006-01-27 }} * [http://www.igespar.pt/en IGESPAR] - Minnismerki * [http://www.portugalia.org/ Portugalia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050713073804/http://www.portugalia.org/ |date=2005-07-13 }} - Myndir af Portúgal * [http://www.willgoto.com/categories.aspx?Destination=355&Langue=1 Fyrir ferðamenn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108180537/http://www.willgoto.com/categories.aspx?Destination=355&Langue=1 |date=2005-11-08 }} Allt um ferðalög í Portúgal * [http://www.visitportugal.com Visit Portugal] - Opinber vefsíða ferðamannaráðs Portúgals {{Evrópa}} {{Evrópusambandið}} {{Evrópuráðið}} {{Atlantshafsbandalagið}} {{Efnahags- og framfarastofnunin}} {{Gæðagrein}} [[Flokkur:Portúgal| ]] 97urvcld5zh5yvmn021r51oo24swuec 0 4499 1952640 1771975 2026-03-29T10:54:09Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952640 wikitext text/x-wiki [[Mynd:CMB Timeline300 no WMAP.jpg|alt=|thumb|330px|Samkvæmt kenningunni um Miklahvell var alheimurinn ákaflega þéttur og heitur í upphafi. Þegar rúm byrjaði að þenjast út aðskildist efni og gerir enn, stjörnuþokur ferðast í sífellu frá hver annarri]] '''Miklihvellur''' er [[kenning]] innan [[heimsfræði]]nnar sem segir að alheimurinn eigi sér upphaf í tíma. Alheimurinn hafi verið óendanlega þéttur og gríðarlega heitur. Þá hafi [[Rúm (eðlisfræði)|rúmið]] þanist gífurlega hratt út og alheimurinn kólnað nægilega mikið til þess að [[Öreind|öreindir]] gætu myndast, og síðan [[Frumeind|frumeindir]]. Vegna [[Þyngdarafl|þyngdaraflsins]] drógust frumeindirnar saman og mynduðu [[Sólstjarna|stjörnur]] og [[Stjörnuþoka|stjörnuþokur]]. Kenningin um miklahvell passar vel við mælingar [[Stjörnufræði|stjörnufræðinga]] og er því ríkjandi kenning um tilurð alheimsins. Með nákvæmum mælingum hefur það verið reiknað út að miklihvellur hafi átt sér stað fyrir 13,8 milljörðum ára, sem er þá aldur alheimsins. Kenningin gefur góða útskýringu á ýmsum hlutum sem stjörnufræðingar höfðu tekið eftir: * Að mest sé til af [[vetni]] og [[Helín|helíum]] í heiminum (það eru léttustu frumeindir sem til eru) * Að stjörnuþokur sem eru langt í burtu ferðist hraðar frá okkur ([[Lögmál Hubble|Lögmáli Hubble]]). * Að daufa [[Örbylgja|örbylgjugeislun]] megi mæla alls staðar frá í alheimnum. Þetta kallast [[örbylgjukliðurinn]]. Því er talið að alheimurinn hafi verið í útþenslu allt sitt tilveruskeið. [[Eðlisfræði|Eðlisfræðingar]] eru í vafa um hvort að alheimurinn hafi byrjað með miklahvelli og að ekkert hafi komið á undan honum, eða þá að hreinlega séu ekki til nægilega miklar upplýsingar til að svara því hvernig alheimurinn hafi verið þegar hann var óendanlega þéttur. == Saga == Kenningin um miklahvell þróaðist út frá athugunum og kennilegum hugleiðingum. Athugendur tóku eftir því að flestar þyrilstjörnuþokur fjarlægðust jörðina, en þeir sem tóku eftir þessu gerður sér hvorki grein fyrir því að um var að ræða stjörnuþokur utan [[Vetrarbrautin|Vetrarbrautarinnar]] né hvað þetta þýddi fyrir heimsfræðina. Árið 1927 leiddi [[Georges Lemaître]] út [[Friedmann-Lemaître-Robertson-Walker jöfnurnar]] út frá [[Afstæðiskenningin|afstæðiskenningu Einsteins]] og lagði fram kenningu byggða á athugunum um undanhald stjörnuþoka, um að alheimurinn hefði hafist með „sprengingu frumatóms“, sem síðar var kölluð miklahvellskenningin. Árið 1929 útvegaði Edwin Hubble fyrstu gögnin til stuðnings kenningu Lemaître. Hann komst að því að stjörnuþokur fjarlægðust jörðina úr öllum áttum á hraða sem var háður fjarlægð þeirra frá jörðinni. Þetta er þekkt sem lögmál Hubbel. Lögmál Hubble benti til þess að einsleitur og einsátta alheimur þendist út, en það passaði ekki við hugmyndir Einsteins um staðnaðan og óendanlegan alheim. Þessi hugmynd um útþenslu alheimsins bauð upp á tvo gagnstæða möguleika. Annar var miklahvellskenning Lemaître, sem [[George Gamow]] var talsmaður fyrir. Hinn möguleikinn var sístöðukenning [[Fred Hoyle]] þar sem efni átti að myndast jafnóðum þegar stjörnuþokurnar fjarlægðust hvor aðra. Samkvæmt því módeli er alheimurinn nánast eins á hverjum [[tími|tímapunkti]]. Um langt skeið voru stuðningsmenn hvorar kenningar um sig jafnmargir. Athuganir bentu þó til að alheimurinn hefði þróast frá heitu og þéttu upphafi. Uppgötvun örbylgjukliðs árið 1965 varð til þess að menn fóru að álíta miklahvellskenninguna sennilegri útskýringu á upphafi alheimsins. Nánast öll kennileg verk innan heimsfræðinnar í dag gera ráð fyrir því að miklahvellskenningin sé rétt. Mikil framþróun varð á miklahvellskenningunni síðla á 9. áratug 20. aldarinnar og snemma á 21. öldinni samhliða þróun sjónaukatækni ásamt miklum gögnum frá gervihnöttum eins og [[COBE]], [[Hubble sjónaukin|Hubble sjónaukanum]] og [[WMAP]]. Gögnin hafa gert vísindamönnum kleyft að reikna út nýjar breytistærðir fyrir miklahvellsmódelið gert kenninguna nákvæmari og meðal annars komist að því að þensla alheimsins er að aukast. == Tengt efni == {| | * [[Frumsvarthol]] * [[Örbylgjukliður]] * [[Heljarhrun]] * [[Óðaþensla]] | * [[Síðstöðukenningin]] * [[Lögmál Hubble]] * [[Hulduefni]] * [[Hulduorka]] |} == Tenglar == <div style="font-size:90%"> * [http://www.timarit.is/?issueID=436191&pageSelected=5&lang=0 ''Hvað gerðist á undan Miklahvelli?''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://news.nationalgeographic.com/news/2006/03/0317_060317_big_bang.html "Proof of Big Bang Seen by Space Probe, Scientists Say" — ''National Geographic News''] * [[Open Directory Project]]: [http://www.dmoz.org/Science/Astronomy/Cosmology/ Cosmology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202025443/http://www.dmoz.org/Science/Astronomy/Cosmology/ |date=2009-02-02 }} * PBS.org, [http://www.pbs.org/deepspace/timeline/ "From the Big Bang to the End of the universe. The Mysteries of Deep Space Timeline"] * [http://www.historyoftheuniverse.com/ "Welcome to the History of the universe"]. Penny Press Ltd. * [[University of Cambridge|Cambridge University]] Cosmology, "[http://www.damtp.cam.ac.uk/user/gr/public/bb_home.html The Hot Big Bang Model]". Inniheldur umfjöllun um ágalla kenningarinnar. * Smithsonian Institution, "[http://cfa-www.harvard.edu/seuforum/bigbanglanding.htm UNIVERSE! - The Big Bang and what came before]". * D'Agnese, Joseph, "[http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1511/is_7_20/ai_55030837 The last Big Bang man left standing, physicist Ralph Alpher devised Big Bang Theory of universe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060527003920/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1511/is_7_20/ai_55030837 |date=2006-05-27 }}". ''Discover'', July 1999. * Felder, Gary, "[http://www.ncsu.edu/felder-public/kenny/papers/cosmo.html The Expanding universe]". * LaRocco, Chris and Blair Rothstein, [http://www.umich.edu/~gs265/bigbang.htm "THE BIG BANG: It sure was BIG!!"]. * Mather, John C., and John Boslough 1996, ''The very first light: the true inside story of the scientific journey back to the dawn of the universe''. ISBN 0-465-01575-1 p.300 * Shestople, Paul, "[http://cosmology.berkeley.edu/Education/IUP/Big_Bang_Primer.html "Big Bang Primer"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060516041925/http://cosmology.berkeley.edu/Education/IUP/Big_Bang_Primer.html |date=2006-05-16 }}. * Singh, Simon, ''Big Bang: The most important scientific discovery of all time and why you need to know about it'', Fourth Estate (2004). A historical review of the Big Bang. * Wright, Edward L., [http://www.astro.ucla.edu/~wright/BBhistory.html "Brief History of the universe"]. * Feuerbacher, Björn and Ryan Scranton (2006). "[http://www.talkorigins.org/faqs/astronomy/bigbang.html Evidence for the Big Bang]", FAQ at [http://www.talkorigins.org/ talkorigins.org]. * [http://www.sabanciuniv.edu/do/eng/?PodCast/PodCasts.php The Sabanci University School of Languages Podcasts: Origin of Elements by Alpay Taralp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100605162558/http://www.sabanciuniv.edu/do/eng/?PodCast%2FPodCasts.php |date=2010-06-05 }}. </div> == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Big Bang | mánuðurskoðað = 15. maí | árskoðað = 2006}} [[Flokkur:Alheimur]] [[Flokkur:Heimsfræði]] [[Flokkur:Stjarneðlisfræði]] 5x84y7tl6tk61g07jfmsadgmabw373s 0 5185 1952579 1948555 2026-03-29T06:49:23Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952579 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Lýðveldið Malta | nafn_á_frummáli = Repubblika ta' Malta | fáni = Flag of Malta.svg | skjaldarmerki = Coat_of_arms_of_Malta.svg | nafn_í_eignarfalli = Möltu | kjörorð = Virtute et constantia | kjörorð_tungumál = latína | kjörorð_þýðing = Styrkur og þrautseigja | þjóðsöngur = [[L-Innu Malti]] | staðsetningarkort = EU-Malta.svg | höfuðborg = [[Valletta]] | tungumál = [[maltneska]] og [[enska]] | stjórnarfar = [[Lýðveldi]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Möltu|Forseti]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Möltu|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1 = [[Myriam Spiteri Debono]] | nafn_leiðtoga2 = [[Robert Abela]] | staða = [[Sjálfstæði]] | staða_athugasemd = frá [[Bretland]]i | atburður1 = Yfirlýst | dagsetning1 = [[21. september]] [[1964]] | atburður2 = Lýðveldi | dagsetning2 = [[13. desember]] [[1974]] | ESBaðild = [[1. maí]] [[2004]] | flatarmál = 316 | stærðarsæti = 186 | hlutfall_vatns = 0,001 | mannfjöldasæti = 167 | fólksfjöldi = 519.562 | mannfjöldaár = 2021 | íbúar_á_ferkílómetra = 1.649 | VLF_ár = 2022 | VLF_sæti = 148 | VLF = 28,486 | VLF_á_mann = 54.647 | VLF_á_mann_sæti = 24 | VÞL = 0.918 | VÞL_sæti = 23 | VÞL_ár = 2021 | gjaldmiðill = [[Evra]] (€) | tímabelti = [[UTC]]+1 (+2 á sumrin) | tld = mt | símakóði = 356 }} '''Malta''' er lítið og þéttbýlt [[eyríki]] í [[Miðjarðarhaf]]i á eyjaklasa milli [[Ítalía|Ítalíu]] í norðri og norðurstrandar [[Líbía|Líbíu]] í suðri. Malta er oft talin til [[Suður-Evrópa|Suður-Evrópu]].<ref>{{Cite journal |last1=Chapman |first1=David |last2=Cassar |first2=Godwin |date=October 2004 |title=Valletta |url=https://archive.org/details/sim_cities_2004-10_21_5/page/451 |journal=Cities |volume=21 |issue=5 |pages=451–463 |doi=10.1016/j.cities.2004.07.001}}</ref> Malta er um 80 km sunnan við [[Sikiley]] á Ítalíu og 333 km norðan við Líbíu.<ref>{{Cite book |url=http://kasa.officinastudimedievali.it/cd/risorse/Libro/Malta_and_Sicily.pdf |title=Malta and Sicily: Miscellaneous research projects |year=2008 |publisher=Officina di Studi Medievali |isbn=978-8888615837 |editor-last=Bonanno, Anthony |location=Palermo |access-date=23 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527173156/http://kasa.officinastudimedievali.it/cd/risorse/Libro/Malta_and_Sicily.pdf |archive-date=27 May 2012 |url-status=dead}}</ref> Opinber tungumál landsins eru [[maltneska]] og [[enska]], en auk þess tala um 2/3 íbúa [[ítalska|ítölsku]]. Malta hefur verið í Evrópusambandinu síðan 2004 og er minnsta Evrópusambandslandið, hvort sem horft er til mannfjölda eða stærðar. Á Möltu hefur verið mannabyggð að minnsta kosti frá 5900 f.o.t.<ref>{{Cite news |title=First inhabitants arrived 700 years earlier than thought |newspaper=[[Times of Malta]] |url=https://timesofmalta.com/articles/view/first-inhabitants-arrived-700-years-earlier-than-thought.673783.amp |url-status=unfit |access-date=25 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323102223/https://timesofmalta.com/articles/view/700-years-added-to-maltas-history.673498 |archive-date=23 March 2022}}</ref> Eyjarnar hafa verið á valdi ýmissa ríkja í gegnum tíðina þar sem þær hafa þótt eftirsóknarverðar vegna hernaðarlega mikilvægrar legu sinnar.<ref>{{Cite book |last=Boissevain |first=Jeremy |title=Religion, Power and Protest in Local Communities: The Northern Shore of the Mediterranean |date=1984 |work=Religion and Society |publisher=Walter de Gruyter |isbn=9783110097771 |editor-last=Eric R. Wolf |page=165 |chapter=Ritual Escalation in Malta |issn=1437-5370 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=zobO6LmDLikC&pg=PA163 |issue=24: Religion and Society}}</ref> Meðal þeirra sem ríkt hafa yfir Möltu eru [[Föníka|Föníkumenn]], [[Rómaveldi|Rómverjar]], [[Býsantíum|Grikkir]], [[Arabar]], [[Normannar]], [[Aragónía]], [[Jóhannesarriddarar]], Frakkar og Bretar.<ref>{{Cite book |last1=Rudolf |first1=Uwe Jens |url=https://books.google.com/books?id=nwuUOVkaMB0C&pg=PA1 |title=Historical Dictionary of Malta |last2=Berg |first2=Warren G. |date=2010 |publisher=Scarecrow Press |isbn=9780810873902 |pages=1–11}}</ref> Íbúar Möltu eru rúmlega hálf milljón<ref name="NSO">{{Cite web |title=Census of Population and Housing 2021 |url=https://nso.gov.mt/en/nso/Media/Salient-Points-of-Publications/Documents/2022/Census%20of%20Population%20and%20Housing%20Preliminary%20Report/Census%20of%20population%202021.pdf |date=July 2022 |access-date=2 August 2022 |website=nso.gov.mt |archive-date=9 ágúst 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809130759/https://nso.gov.mt/en/nso/Media/Salient-Points-of-Publications/Documents/2022/Census%20of%20Population%20and%20Housing%20Preliminary%20Report/Census%20of%20population%202021.pdf |url-status=dead }}</ref> og búa á 316 km² landsvæði.<ref name="Zammit">{{Cite journal |last=Zammit |first=Andre |year=1986 |title=Valletta and the system of human settlements in the Maltese Islands |journal=Ekistics |volume=53 |issue=316/317 |pages=89–95 |jstor=43620704}}</ref> Malta er [[Listi yfir lönd eftir stærð|10. minnsta land heims]]<ref>{{Cite journal|last=Sultana|first=Ronald G.|year=1998|title=Career guidance in Malta: A Mediterranean microstate in transition|url=https://www.um.edu.mt/__data/assets/pdf_file/0005/39488/CG_in_Malta_Med_micro_state.pdf|url-status=dead|journal=International Journal for the Advancement of Counselling|volume=20|page=3|doi=10.1023/A:1005386004103|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202051119/https://www.um.edu.mt/__data/assets/pdf_file/0005/39488/CG_in_Malta_Med_micro_state.pdf|archive-date=2 February 2017|access-date=27 January 2017|s2cid=49470186}}</ref><ref>{{Cite web|date=15 December 2007|title=The Microstate Environmental World Cup: Malta vs. San Marino|url=http://www.environmentalgraffiti.com/offbeat-news/the-microstate-environmental-world-cup-malta-vs-san-marino/613|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130125032047/http://www.environmentalgraffiti.com/offbeat-news/the-microstate-environmental-world-cup-malta-vs-san-marino/613|archive-date=25 January 2013|access-date=31 March 2009|publisher=Environmentalgraffiti.com}}</ref> og fjórða þéttbýlasta land heims. Höfuðborgin, [[Valletta]], er með minnsta höfuðborgarsvæðið í Evrópusambandinu bæði miðað við stærð og mannfjölda. Samkvæmt gögnum frá [[Eurostat]] frá 2020 náði borgarsvæðið yfir alla eyjuna þar sem rúm 480 þúsund búa.<ref name="Eurostat_FUA">{{cite web|title=Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas|url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|website=[[Eurostat]]|access-date=5 March 2022|date=2020}}</ref><ref name="Eurostat-metro">{{cite web|title=Population on 1 January by broad age group, sex and metropolitan regions 2020|url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=met_pjanaggr3&lang=en|website=[[Eurostat]]|access-date=5 March 2022|date=2020}}</ref> Samkvæmt [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]], [[ESPON]] og Evrópuráðinu er Malta öll eitt samfellt þéttbýlissvæði.<ref name="WUP">[https://www.un.org/esa/population/publications/wup2007/2007WUP_Highlights_web.pdf "World Urbanization Prospects"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525185336/http://www.un.org/esa/population/publications/wup2007/2007WUP_Highlights_web.pdf |date=25 May 2017 }} – Department of Economic and Social Affairs/Population Division, United Nations (Table A.2; page 79)</ref><ref name="ESPON-EUC">[http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docoffic/official/reports/coheter/coheter_en.pdf "Interim Territorial Cohesion Report"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130423165806/http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docoffic/official/reports/coheter/coheter_en.pdf |date=23 April 2013 }} – Preliminary results of ESPON and EU Commission studies</ref> Malta er því æ oftar kölluð [[borgríki]]<ref name="GMB_Publishing">{{Cite book |last1=Terterov |first1=Marat |url=https://archive.org/details/doingbusinesswit00tert_454 |title=Doing Business with Malta |last2=Reuvid |first2=Jonathan |date=2005 |publisher=[[GMB Publishing]] |isbn=9781905050635 |page=[https://archive.org/details/doingbusinesswit00tert_454/page/n194 167] |url-access=limited}}</ref><ref name="creativemalta">{{Citation |last=Creativemalta.gov.mt |title=Draft National Strategy for the Cultural and Creative Industries – Creative Malta |url=http://www.creativemalta.gov.mt/internationalisation/introduction |archive-url=https://web.archive.org/web/20130728080308/http://www.creativemalta.gov.mt/internationalisation/introduction |access-date=17 August 2013 |archive-date=28 July 2013 |url-status=dead}}</ref><ref name="doi">{{Citation |title=Flags, Symbols and their uses |url=https://www.gov.mt/en/About%20Malta/Pages/Flags-Symbols-and-their-use.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629143728/https://www.gov.mt/en/About%20Malta/Pages/Flags-Symbols-and-their-use.aspx |publisher=Department of Information of Malta |access-date=25 February 2019 |archive-date=29 June 2015 |url-status=dead}}</ref> og höfð með á listum yfir borgir<ref name="GFC">[http://www.longfinance.net/images/GFCI18_23Sep2015.pdf "The Global Financial Centres"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227131528/http://www.longfinance.net/images/GFCI18_23Sep2015.pdf |date=27 February 2017 }} – Qatar Financial Centre, 2015.</ref> eða stórborgarsvæði.<ref name="inta-aivn.org">[https://www.inta-aivn.org/images/cc/Metropolisation/background%20documents/Metropolitan_Europe_BBSR_Study.pdf Metropolitan areas in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161020042128/https://www.inta-aivn.org/images/cc/Metropolisation/background%20documents/Metropolitan_Europe_BBSR_Study.pdf |date=20 October 2016 }} – Federal Institute for Research on Building, Urban Affairs and Spatial Development, 2011.</ref> Malta varð bresk [[krúnunýlenda]] árið 1813. Eyjan var áfangastaður breskra skipa og höfuðstöðvar breska [[Miðjarðarhafsflotinn|Miðjarðarhafsflotans]]. Öxulveldin [[umsátrið um Möltu (síðari heimsstyrjöld)|settust um eyjuna]] í síðari heimsstyrjöld og þar var mikilvæg flotastöð bandamanna fyrir hernaðaraðgerðir þeirra í Norður-Afríku og á Miðjarðarhafi.<ref>{{Cite web |date=14 April 2015 |title=GEORGE CROSS AWARD COMMEMORATION |url=http://www.visitmalta.com/en/event-details/2015-04/george-cross-award-commemoration-6501 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403235953/http://www.visitmalta.com/en/event-details/2015-04/george-cross-award-commemoration-6501 |archive-date=3 April 2015 |access-date=20 April 2015 |website=VisitMalta.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 April 2012 |title=Should the George Cross still be on Malta's flag? |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20120429/education/Should-the-George-Cross-still-be-on-Malta-s-flag-.417564 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427131704/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20120429/education/Should-the-George-Cross-still-be-on-Malta-s-flag-.417564 |archive-date=27 April 2015 |access-date=20 April 2015 |newspaper=[[Times of Malta]]}}</ref> [[Breska þingið]] samþykkti [[Möltulögin]] árið 1964 sem veittu Möltu sjálfstæði frá Bretlandi, en með [[Elísabet 2.|Elísabetu 2.]] sem drottningu.<ref>{{Cite web |title=Christmas Broadcast 1967 |url=http://www.royal.gov.uk/ImagesandBroadcasts/TheQueensChristmasBroadcasts/Queen's%20Christmas%20Broadcasts%20listing/ChristmasBroadcast1967.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502141940/http://www.royal.gov.uk/ImagesandBroadcasts/TheQueensChristmasBroadcasts/Queen%27s%20Christmas%20Broadcasts%20listing/ChristmasBroadcast1967.aspx |archive-date=2 May 2015 |access-date=20 April 2015 }}</ref> Landið varð lýðveldi árið 1974. Malta hefur verið aðili að [[Breska samveldið|Breska samveldinu]] og [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]] frá því landið fékk sjálfstæði, og gerðist aðili að [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] árið 2004. Malta tók upp [[evra|evruna]] árið 2008. Kristnir menn hafa búið á Möltu frá því í [[frumkristni]], en kristni var umborin á eyjunni þegar [[Arabar]] náðu henni á sitt vald á 9. öld. Árið 1091 hertóku svo [[Normannar]] eyjuna undir stjórn [[Hróðgeir 1. af Sikiley|Hróðgeirs 1.]] Í dag er [[rómversk-kaþólsk trú]] [[ríkistrú]] í landinu, en samkvæmt [[stjórnarskrá Möltu]] er öllum tryggt trúfrelsi.<ref name="constitution">{{Cite web |title=Constitution of Malta |url=http://justiceservices.gov.mt/DownloadDocument.aspx?app=lom&itemid=8566 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181001103554/http://justiceservices.gov.mt/DownloadDocument.aspx?app=lom&itemid=8566 |archive-date=1 October 2018 |access-date=10 February 2018 |publisher=Ministry for Justice, Culture and Local Government}}</ref><ref name="cia">{{Cite web |last=Central Intelligence Agency (CIA) |title=Malta |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malta/ |access-date=16 May 2007 |website=[[The World Factbook]] |archive-date=2 apríl 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210402195116/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malta/ |url-status=dead }}</ref> [[Efnahagslíf Möltu]] reiðir sig að miklu leyti á [[ferðaþjónusta|ferðaþjónustu]]. Veðurfar á eyjunni er hlýrra en á flestum stöðum í Evrópu og þar er mikið um afþreyingu og sögulegar minjar, þar á meðal þrjár sem eru á [[Heimsminjaskrá UNESCO]]: [[Ħal Saflieni-grafhvelfingin]],<ref>{{Cite web |title=Hal Saflieni Hypogeum |url=https://whc.unesco.org/en/list/130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230211047/http://whc.unesco.org/en/list/130 |archive-date=30 December 2013 |access-date=18 January 2014 |publisher=UNESCO}}</ref> Valletta,<ref>{{Cite web |title=City of Valletta |url=https://whc.unesco.org/en/list/131 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325160506/https://whc.unesco.org/en/list/131/ |archive-date=25 March 2016 |access-date=18 January 2014 |publisher=UNESCO}}</ref> og sjö [[Steinhofin á Möltu|steinhof]] sem eru með elstu byggingum heims sem enn standa.<ref>{{Cite web |title=Megalithic Temples of Malta |url=https://whc.unesco.org/en/list/132 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140107201227/http://whc.unesco.org/en/list/132/ |archive-date=7 January 2014 |access-date=18 January 2014 |publisher=UNESCO}}</ref><ref>{{Cite web |title=Malta Temples and The OTS Foundation |url=http://www.otsf.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140208014817/http://otsf.org/ |archive-date=8 February 2014 |access-date=31 March 2009 |publisher=Otsf.org}}</ref><ref name=b1>Daniel Cilia, ''Malta Before History'' (2004: Miranda Publishers) {{ISBN|9990985081}}</ref> == Heiti == Uppruni heitisins „Malta“ er óviss og sá ritháttur sem er algengastur í dag er fenginn úr maltnesku. Algengasta skýringin er að orðið sé dregið af gríska orðinu μέλι ''meli'' „[[hunang]]“. [[Grikkland hið forna|Forn-Grikkir]] nefndu eyjuna Μελίτη ''Melite'' sem merkir „hunangssæt“, hugsanlega með vísun í einstakt hunang sem þar fékkst af einlendum [[býfluga|býflugnastofni]] sem þar lifir.<ref name="malticross">{{Cite book |last=Castillo |first=Dennis Angelo |url=https://books.google.com/books?id=i5ns5LNtoiUC&pg=PA25 |title=The Maltese Cross: A Strategic History of Malta |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=9780313323294 |access-date=1 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906202533/https://books.google.com/books?id=i5ns5LNtoiUC&pg=PA25 |archive-date=6 September 2015 |url-status=live}}</ref> [[Rómaveldi|Rómverjar]] nefndu eyjuna ''Melita''<ref>{{Cite journal|title=The Corps Disease: Brucellosis and Its Historical Association with the Royal Army Medical Corps |url=http://maltaramc.com/imggen/brucellosis.pdf |last=Vassallo |first=DJ |journal=Journal of the Royal Army Medical Corps |year=1992 |volume=138 |issue=3 |pages=140–150 |doi=10.1136/jramc-138-03-09 |pmid=1453384 |s2cid=41069698 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223043726/http://maltaramc.com/imggen/brucellosis.pdf |archive-date=23 December 2017 |access-date=24 December 2017}}</ref> sem er ýmist talið latnesk útgáfa af gríska heitinu eða af [[dóríska]] framburðinum Μελίτα. Nafnið kemur fyrir í fyrstu setningu 28. kafla ''[[Postulasagan|Postulasögunnar]]'' í [[Nýja testamentið|Nýja testamentinu]] (sem er skrifað á [[gríska|grísku]]), þannig að í fyrstu [[Biblía|Biblíuþýðingum]] á íslensku til dæmis kemur það fyrir sem ''Melite''.<ref>{{vefheimild|titill=Postulasagan 28|url=https://biblian.is/gudbrandsbiblia/postulasagan-28-kafli/|vefsíða=Hið íslenska biblíufélag}}</ref> Í nútímaþýðingum er það yfirleitt skrifað „Malta“. Önnur tilgáta um uppruna nafnsins er að það sé dregið af [[föníska]] orðinu ''Maleth'' „höfn“<ref>{{Cite book |last=Pickles |first=Tim |url=https://books.google.com/books?id=0LuvbRQ78sIC&pg=PA11 |title=Malta 1565: Last Battle of the Crusades |publisher=Osprey Publishing |year=1998 |isbn=978-1-85532-603-3 |access-date=1 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907191132/https://books.google.com/books?id=0LuvbRQ78sIC&pg=PA11 |archive-date=7 September 2015 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Renaming Malta the Republic of Phoenicia |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20111001/letters/Renaming-Malta-the-Republic-of-Phoenicia.387184 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235338/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20111001/letters/Renaming-Malta-the-Republic-of-Phoenicia.387184 |archive-date=3 March 2016 |access-date=28 February 2016 |website=The Times |publisher=Allied Newspapers Ltd |location=Malta}}</ref> sem vísar þá til hinna mörgu skipalægja sem þar finnast. Orðmyndin ''Malta'' kemur fyrst fyrir í ''[[Leiðalýsing Antoníusar|Leiðalýsingu Antoníusar]]'' sem gæti verið frá 3. öld.<ref>{{Cite book |last=Smith, William |url=https://archive.org/details/adictionarygree13smitgoog |title=A Dictionary of Greek and Roman Geography |publisher=John Murray, 1872 |year=1872 |editor-last=John Murray |volume=II |page=[https://archive.org/details/adictionarygree13smitgoog/page/n342 320] |author-link=William Smith (lexicographer) |access-date=13 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428035433/https://archive.org/details/adictionarygree13smitgoog |archive-date=28 April 2014 |url-status=live}}</ref> == Saga == [[Mynd:Malta 16 Mnajdra.jpg|thumb|right|Hofið Mnajdra.]] Menn hafa búið á Möltu frá því um 5900 f.o.t.,<ref>{{Cite news |date=16 March 2018 |title=700 years added to Malta's history |newspaper=[[Times of Malta]]|url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20180316/life-features/700-years-added-to-maltas-history.673498 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180316111529/https://www.timesofmalta.com/articles/view/20180316/life-features/700-years-added-to-maltas-history.673498 |archive-date=16 March 2018}}</ref> eða síðan landnemar komu þangað á [[nýsteinöld]] og hófu þar landbúnað.<ref>{{Cite journal |last1=Ariano |first1=Bruno |last2=Mattiangeli |first2=Valeria |last3=Breslin |first3=Emily M. |last4=Parkinson |first4=Eóin W. |last5=McLaughlin |first5=T. Rowan |last6=Thompson |first6=Jess E. |last7=Power |first7=Ronika K. |last8=Stock |first8=Jay T. |last9=Mercieca-Spiteri |first9=Bernardette |last10=Stoddart |first10=Simon |last11=Malone |first11=Caroline |date=2022-06-20 |title=Ancient Maltese genomes and the genetic geography of Neolithic Europe |journal=Current Biology |language=en |volume=32 |issue=12 |pages=2668–2680.e6 |doi=10.1016/j.cub.2022.04.069 |pmid=35588742 |pmc=9245899 |issn=0960-9822}}</ref> [[Jötunsteinn|Jötunsteinar]] eru ein merki um nýsteinaldarmenningu sem stóð á eyjunum í kringum 3600 f.o.t., eins og í steinhofunum [[Buġibba-hof|Bugibba]], [[Mnajdra]], [[Ggantija]] og fleirum. [[Föníkumenn]] lögðu Möltu undir sig milli 800 og 700 f.o.t. og komu með [[semísk mál|nýtt tungumál]] og menningu.<ref>Bonanno 2005, p.22</ref> Þeir notuðu eyjarnar sem miðstöð fyrir landkönnun og verslun á Miðjarðarhafi þar til eftirmenn þeirra, [[Karþagómenn]], biðu ósigur fyrir [[Rómaveldi]] árið 216 f.o.t. Malta varð þá ''[[municipium]]'' innan Rómaveldis.<ref name="books.google.co.uk">{{Cite book |last=Dennis Angelo Castillo |url=https://books.google.com/books?id=i5ns5LNtoiUC&pg=PA25 |title=The Maltese Cross A Strategic History of Malta |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32329-4 |page=25}}</ref> [[File:Batterie alle poste di Castiglia e d'Alemagna. 09.07. 1565.png|thumb|right|[[Umsátrið mikla um Möltu]] árið 1565.]] Eftir líklegar gripdeildir [[Vandalar|Vandala]]<ref>{{Cite book |last=Victor Paul Borg |url=https://archive.org/details/roughguidetomalt00borg |title=Malta and Gozo |publisher=Rough Guides |year=2001 |isbn=978-1-85828-680-8 |page=[https://archive.org/details/roughguidetomalt00borg/page/331 331] |url-access=registration}}</ref> varð Malta hluti af [[Austrómverska keisaradæmið|Austrómverska keisaradæminu]] sem ríkti yfir eyjunum frá 4. öld til 9. aldar. Árið 870 réðust [[Aglabídar]] inn í Möltu. Óljóst er hvað varð um íbúa eyjanna eftir það, en í upphafi 2. árþúsundsins virðist Malta hafa verið numin af landnemum frá [[Sikiley]] sem þá var arabískt emírsdæmi. Þessir landnemar töluðu [[sikúlóarabíska|sikúlóarabísku]].<ref name="ReferenceA">{{Cite book |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20140914/local/So-who-are-the-real-Maltese-.535578 |title=So who are the 'real' Maltese |access-date=3 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312063245/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20140914/local/So-who-are-the-real-Maltese-.535578 |archive-date=12 March 2016 |url-status=live}}</ref> [[Normannar]] bundu enda á yfirráð múslima og lögðu eyjuna undir sig árið 1091. Um 1249 hafði kristni aftur tekið yfir sem ríkjandi trúarbrögð.<ref>{{Cite book |title=The origin of the Maltese surnames}}</ref> Eyjarnar voru hluti af [[Konungsríkið Sikiley|Konungsríkinu Sikiley]] til ársins 1530 og voru um stutt skeið undir stjórn [[Angevínar|Angevína]]. Árið 1530 gaf [[Karl 5. keisari]] [[Jóhannesarriddarar|Jóhannesarriddurum]] eyjarnar með ótímabundnum leigusamningi. Frakkar, undir [[Napoleon Bonaparte]], hertóku eyjarnar árið 1798 og nokkrum árum síðar lögðu Bretar þær undir sig. Íbúar báðu þá Breta um að taka við stjórn eyjanna samkvæmt réttindaskrá<ref name="1940-43">{{Cite book |last=Holland |first=James |url=https://archive.org/details/fortressmaltaisl00holl |title=Fortress Malta An Island Under Siege 1940–43 |publisher=Miramax |year=2003 |isbn=978-1-4013-5186-1}}</ref> sem kvað á um rétt íbúanna til að kjósa sér eigin konung ef breski konungurinn kysi að draga sig frá eyjunum. Samkvæmt [[Parísarsáttmálinn 1814|Parísarsáttmálanum 1814]] varð Malta bresk nýlenda. Íbúar höfnuðu sameiningu við Bretland árið 1956. Árið 1964 varð Malta sjálfstætt ríki þann 21. september, sem síðan er haldinn hátíðlegur sem sjálfstæðisdagur Möltu. Samkvæmt stjórnaskrá frá 1964 var [[Elísabet 2.]] enn þjóðhöfðingi og landstjóri skipaður fulltrúi hennar. Þann 13. desember 1974 varð Malta að lýðveldi innan [[Breska samveldið|Breska samveldisins]], þar sem [[forseti Möltu]] er þjóðhöfðingi. Síðustu bresku hermennirnir hurfu frá Möltu 31. mars árið 1979. Eftir það lýsti Malta því yfir að landið væri hlutlaust ríki. Malta gerðist aðili að [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] 1. maí 2004 og tók upp [[evra|evru]] 1. janúar 2008.<ref>{{Cite web |last1=Busuttil |first1=Salvino |last2=Briguglio |first2=Lino |title=Malta |url=https://www.britannica.com/place/Malta |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508095019/https://www.britannica.com/place/Malta |archive-date=8 May 2019 |access-date=12 June 2019 |website=Encyclopædia Britannica |publisher=Encyclopædia Britannica, inc.}}</ref> == Landfræði == [[File:General map of Malta.svg|thumb|right|Hæðakort af Möltu.]] [[Mynd:Malta_-_Mgarr_(Fort_Bingemma_)_01_ies.jpg|thumb|right|Landslag í kringum [[Mgarr]].]] Malta er [[eyjaklasi]] í miðju [[Miðjarðarhaf]]i, austur af Túnis og norður af [[Líbía|Líbíu]], 80 km suður af ítölsku eyjunni [[Sikiley]], en [[Möltusund]] er á milli þeirra. Aðeins þrjár stærstu eyjar Möltu eru byggðar: [[Malta (eyja)|Malta]], [[Gozo]] (Għawdex) og [[Comino]] (Kemmuna). Minni eyjarnar, eins og [[Filfla]], [[Cominotto]] og [[St. Paul-eyja]] eru óbyggðar. Eyjarnar liggja á Möltugrunni og eru hæstu punktar á [[landbrú]] milli Sikileyjar og Norður-Afríku sem sökk þegar sjávarborð hækkaði í lok [[síðasta ísöld|síðustu ísaldar]].<ref>{{Cite web |title=Island Landscape Dynamics: Examples from the Mediterranean |url=http://www.reading.ac.uk/nmsruntime/saveasdialog.aspx?lID=12783 |access-date=20 December 2011 |archive-date=4 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504030029/http://www.reading.ac.uk/nmsruntime/saveasdialog.aspx?lID=12783 |url-status=dead }}</ref> Eyjaklasinn er hluti af [[Afríkuflekinn|Afríkuflekanum]]<ref>{{Cite web |last=Commission for the Geological Map of the World |title=Geodynamic Map of the Mediterranean |url=http://earth.geology.yale.edu/RETREAT/maps/Mediterranean%20map2001sheet1%20tectonics&kinematics.jpg |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217180807/http://earth.geology.yale.edu/RETREAT/maps/Mediterranean%20map2001sheet1%20tectonics%26kinematics.jpg |archive-date=17 December 2008 |access-date=28 November 2008}}</ref><ref>{{Cite web |title=Geothermal Engineering Research Office Malta |url=http://gerom.org/page.asp?ID=7 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404163225/http://gerom.org/page.asp?ID=7 |archive-date=4 April 2016}}</ref> og Malta var talin hluti af Norður-Afríku öldum saman.<ref>{{Cite book |last1=Falconer |first1=William |url=https://books.google.com/books?id=B3Q29kWRdtgC&pg=PA50 |title=Dissertation on St. Paul's Voyage |last2=Falconer |first2=Thomas |date=1872 |publisher=BiblioLife |isbn=978-1-113-68809-5 |page=50 |access-date=23 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327020614/https://books.google.com/books?id=B3Q29kWRdtgC&pg=PA50 |archive-date=27 March 2017 |url-status=live}}</ref> Strendur eyjanna eru vogskornar og þar eru fjölmargar góðar hafnir. Landslagið einkennist af lágum hæðum með ræktarlönd á stöllum. Hæsti punkturinn er á fjallinu [[Ta' Dmejrek]] á eyjunni Möltu og er 253 metra hár, nálægt [[Dingli]]. Á Möltu eru engar ár eða lækir nema tímabundið þegar mikið rignir. Þó er ferskt vatn finnanlegt á stöku stað á eyjunni allt árið. Vatnsból er að finna við [[Baħrija]], [[Imtaħleb]] og [[San Martin]]. Á Gozo er rennandi vatn að finna í [[Lunzjata-dalur|Lunzjata-dalnum]]. ==Stjórnmál== ===Stjórnsýslueiningar=== {{aðalgrein|Sveitarfélög á Möltu}} [[File:Regions of Malta by color.png|thumb|right|{{colorbox|#00FFFF}} Miðhérað {{colorbox|#FFA500}} Gozo-hérað {{colorbox|#32CD32}} Norðurhérað {{colorbox|#7f00FF}} Suðausturhérað {{colorbox|#FF0000}} Suðurhérað.]] Frá 1993 hafa verið [[sveitarfélag|sveitarfélög]] á Möltu,<ref>{{Cite web |title=Local Council Act of Malta |url=http://www.maltadata.com/loc-act.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616004627/http://www.maltadata.com/loc-act.pdf |archive-date=16 June 2013 |access-date=20 October 2013}}</ref> sem byggist á [[Evrópusáttmáli um sjálfstjórn sveitarfélaga|Evrópusáttmála um sjálfstjórn sveitarfélaga]]. Landið skiptist í fimm héruð (þar sem Gozo er eitt hérað) og hvert hérað hefur sína eigin héraðsnefnd sem er milliliður milli sveitarfélaga og ríkisins.<ref>{{Cite book |url=http://www.lc.gov.mt/mediacenter/PDFs/1_Protocol.revised.pdf |title=Protokol Lokali u Reġjonali |publisher=Dipartiment tal-Informazzjoni |location=Valletta |pages=5–6 |language=mt |access-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120617100535/http://www.lc.gov.mt/mediacenter/PDFs/1_Protocol.revised.pdf |archive-date=17 June 2012 |url-status=dead}}</ref> Héruðin skiptast í sveitarfélög sem eru núna 68 talsins (54 á Möltu og 14 á Gozo). Möltu er líka skipt í sex umdæmi (fimm á Möltu og eitt á Gozo) fyrir tölfræðiútreikninga.<ref>{{Cite web |title=Malta |url=http://www.aer.eu/fileadmin/user_upload/MainIssues/Regional_Democracy/AER_Regionalism_Report/Report_by_country/MALTA_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130208122702/http://www.aer.eu/fileadmin/user_upload/MainIssues/Regional_Democracy/AER_Regionalism_Report/Report_by_country/MALTA_2010.pdf |archive-date=8 February 2013 |access-date=2 April 2015 |publisher=[[Þing Evrópuhéraða]]}}</ref> Í hverju sveitarfélagi eru sveitarstjórnir með milli 5 og 13 sveitarstjórnarmenn, eftir því hversu fjölmennt það er. Sveitarstjórnin kýs sér bæjarstjóra og varabæjarstjóra og skipar bæjarritara sem fer með framkvæmdavaldið. Sveitarstjórnarmenn eru kosnir til 4 ára í senn. Kosningarétt hafa allir þeir sem hafa kosningarétt í þingkosningum auk allra borgara Evrópusambandsins sem búa á Möltu. Engar kosningar voru haldnar til 2012 vegna umbóta, en síðan þá hafa þær verið haldnar á tveggja ára fresti fyrir helming sveitarfélaga í senn. Sveitarfélögin bera ábyrgð á viðhaldi og þrifum í sveitarfélaginu (þar á meðal viðgerðum á aukavegum), framfærslu fólks á ábyrgð sveitarfélagsins og söfnun rusls. Þau sjá líka um innheimtu fyrir ríkið og svara fyrir opinberar fyrirspurnir. Margir bæir og þorp á Möltu eiga sér systurborgir. {{plain row headers}} {| class="wikitable plain-row-headers sortable" style="text-align: center;" ! class="unsortable" scope="col" | Skjaldarmerki ! scope="col" | Hérað ! scope="col" | Höfuðstaður ! scope="col" | Stærsta borg ! scope="col" | Stærð ! scope="col" | Íbúar (2014) ! scope="col" | Þéttleiki byggðar ! scope="col" | Stofnár |- ! scope="row" style="background-color:transparent" | [[File:Central Region Malta coa.svg|40px|center]] | '''[[Miðhérað Möltu]]''' | [[San Ġwann]] | [[Birkirkara]] | 23,6 km² | 111.994 | 4700/km² | 2009 |- ! scope="row" style="background-color:transparent" | [[File:Gozo Region Malta coa.svg|40px|center]] | '''[[Gozo-hérað]]''' | [[Victoria (Gozo)|Victoria]] | Victoria | 68,7 km² | 37.342 | 540/km² | 1993 |- ! scope="row" style="background-color:transparent" | [[File:Northern Region Malta coa.svg|40px|center]] | '''[[Norðurhérað Möltu]]''' | [[St. Paul's Bay]] | St. Paul's Bay | 112,9 ^km2 | 102.892 | 910/km² | 2009 |- ! scope="row" style="background-color:transparent" | [[File:South Eastern Region Malta coa.svg|40px|center]] | '''[[Suðausturhérað Möltu]]''' | [[Valletta]] | [[Żabbar]] | 36,2 km² | 99.301 | 2700/km² | 2009 |- ! scope="row" style="background-color:transparent" | [[File:Southern Region Malta coa.svg|40px|center]] | '''[[Suðurhérað Möltu]]''' | [[Qormi]] | Qormi | 78,9 km² | 93.897 | 1200/km² | 2009 |- |} == Efnahagslíf == [[File:Malta Product Exports (2019).svg|thumb|right|Hlutfallsleg skipting útflutningsafurða Möltu árið 2019.]] Hagkerfi Möltu er, ásamt hagkerfum 32 annarra landa, flokkað sem [[þróað hagkerfi]] af [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]].<ref>{{Cite web |date=6 October 2010 |title=IMF World Economic Outlook (WEO)&nbsp;– Recovery, Risk, and Rebalancing, October 2010&nbsp;– Table of Contents |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/02/index.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430141938/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/02/index.htm |archive-date=30 April 2011 |access-date=1 June 2011 |publisher=Imf.org}}</ref> Til ársins 1800 byggðist efnahagur Möltu á framleiðslu á bómull og tóbaks, og skipasmíðastöðvum. Þegar eyjarnar komust undir stjórn Breta varð [[Skipasmíðastöðin á Möltu]] að einni aðalundirstöðu efnahagslífsins vegna þjónustu við [[Konunglegi breski sjóherinn|konunglega sjóherinn]], sérstaklega í [[Krímstríðið|Krímstríðinu]] árið 1854. Herstöðin skapaði vinnu fyrir iðnaðarmenn og starfsfólk hersins.<ref>{{Cite web |title=The Malta Garrison 1854 |url=https://www.maltaramc.com/regsurg/rs1850_1859/rmo1854.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413145026/http://maltaramc.com/regsurg/rs1850_1859/rmo1854.html |archive-date=13 April 2019 |access-date=17 January 2020 |website=Maltaramc.com}}</ref> Þegar [[Súesskurðurinn]] var opnaður árið 1869 varð mikill vöxtur í skipaumferð um hafnir Möltu, sem varð mikilvæg eldsneytis- og umskipunarhöfn. Undir lok 19. aldar tók efnahagslífinu hins vegar að hnigna og á 5. áratug 20. aldar var komin kreppa. Ein ástæða þess var að skip urðu stærri og þurftu síður að stoppa í höfnum á skipaleiðum til að taka eldsneyti.<ref>{{Cite journal |last=Arthur G. |first=Clare |title=FEATURES OF AN ISLAND ECONOMY |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/20450/1/Features%20of%20an%20island%20economy.pdf |journal=Features of an Island Economy: Malta 1800–1914 |pages=21}}</ref> [[File:Mediterraneo dolphin show 1.JPG|thumb|left|Höfrungasýningin í sjávardýragarðinum á Möltu stendur undir stórum hluta af vergri landsframleiðslu eyjarinnar.]] Árið 2019 eru helstu náttúruauðlindir Möltu [[sandsteinn]], hagstæð staðsetning og há framleiðni mannaflans. Malta framleiðir aðeins um 20% af matvælaþörf sinni, býr yfir takmörkuðum vatnsbólum vegna þurrka á sumrin, og hefur engar innlendar orkuauðlindir, fyrir utan möguleika á [[sólarorkuver]]um. Hagkerfið reiðir sig því á alþjóðaverslun (aðallega umskipun), framleiðsluiðnað (aðallega rafeindatæki og textíl) og ferðaþjónustu.<ref>{{Cite web |title=Economy of Malta {{!}} Development and Entry to the European Union |url=http://www.malta.com/en/about-malta/economy |access-date=8 April 2020 |website=Malta.com}}</ref> Aðgengi að [[lífgeta|lífgetu]] á Möltu er undir meðaltali heimsins. Árið 2016 var 0,6 hektara lífgeta á íbúa á Möltu, miðað við 1,6 hektara á heimsvísu.<ref name="footprintdata">{{Cite web |title=Country Trends |url=http://data.footprintnetwork.org/#/countryTrends?cn=134&type=BCpc,EFCpc |access-date=4 June 2020 |publisher=Global Footprint Network}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Lin |first1=David |last2=Hanscom |first2=Laurel |last3=Murthy |first3=Adeline |last4=Galli |first4=Alessandro |last5=Evans |first5=Mikel |last6=Neill |first6=Evan |last7=Mancini |first7=MariaSerena |last8=Martindill |first8=Jon |last9=Medouar |first9=FatimeZahra |last10=Huang |first10=Shiyu |last11=Wackernagel |first11=Mathis |date=2018 |title=Ecological Footprint Accounting for Countries: Updates and Results of the National Footprint Accounts, 2012–2018 |journal=Resources |language=en |volume=7 |issue=3 |pages=58 |doi=10.3390/resources7030058 |doi-access=free}}</ref> Að auki hefur [[vistspor]] íbúa Möltu verið áætlað samsvara 5,8 hektara lífgetu, þannig að hallinn er mjög mikill.<ref name=footprintdata/> Kvikmyndaframleiðsla hefur lagt mikið til hagvaxtar á Möltu.<ref>{{Cite news |date=21 July 2010 |title=Unprecedented growth for Malta's film industry |work=The Times |location=Malta |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20100721/local/unprecedented-growth-for-maltas-film-industry.318866 |url-status=live |access-date=1 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006123230/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20100721/local/unprecedented-growth-for-maltas-film-industry.318866 |archive-date=6 October 2014}}</ref> Fyrsta kvikmyndin sem tekin var á Möltu var breska myndin ''[[Sons of the Sea]]'' árið 1925.<ref>{{Cite news |date=4 November 2012 |title=Silent films showed scenes shot in Malta |work=The Times |location=Malta |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20121104/arts-entertainment/silent-films-showed-scenes-shot-in-malta.444013 |url-status=live |access-date=1 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006131043/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20121104/arts-entertainment/silent-films-showed-scenes-shot-in-malta.444013 |archive-date=6 October 2014}}</ref> Árið 2016 höfðu yfir 100 myndir verið teknar að hluta eða heild á Möltu. Malta er oft notuð sem staðgengill fyrir sögustaði frá [[Grikkland hið forna|Grikklandi hinu forna]], [[Rómaveldi]] og [[Mið-Austurlönd]]um til dæmis.<ref>{{Cite web |title=Malta Movie locations – Malta-Tix |url=http://www.malta-tix.com/malta-movie-locations/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161225215536/http://www.malta-tix.com/malta-movie-locations/ |archive-date=25 December 2016 |website=Malta-Tix}}</ref> Ríkisstjórn Möltu hóf að endurgreiða kvikmyndaframleiðendum hluta kostnaðar árið 2005.<ref>{{Cite news |last=Carabott |first=Michael |date=14 July 2005 |title=Incentives To boost film production in Malta |work=The Malta Independent |publisher=Standard Publications Ltd. |url=http://www.independent.com.mt/mobile/2005-07-14/news/incentives-to-boost-film-production-in-malta-77911/ |url-status=dead |access-date=1 October 2014 |archive-url=https://archive.today/20141001191419/http://www.independent.com.mt/mobile/2005-07-14/news/incentives-to-boost-film-production-in-malta-77911/ |archive-date=1 October 2014}}</ref> Núverandi endurgreiðsluhlutfall er 25% og 2% aukalega ef sögusviðið er á Möltu.<ref>{{Cite web |title=Hollywood's favourite playground |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Hollywoods-favourite-playground/articleshow/47925064.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517123454/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Hollywoods-favourite-playground/articleshow/47925064.cms |archive-date=17 May 2017 |access-date=25 December 2016 |newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> [[File:BlueEurozone.svg|thumb|right|Malta er hluti af [[evrusvæðið|evrusvæðinu]] (dökkblátt).]] Í aðdraganda aðildar að [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] 1. maí 2004, voru ríkisfyrirtæki einkavædd og frelsi markaða aukið. Ríkisstjórnin tilkynnti árið 2007 að hún hygðist selja 40% hlut sinn í [[MaltaPost]] til að binda endahnút á fimm ára einkavæðingarferli.<ref>{{Cite web |title=Malta Post |url=https://privatisation.gov.mt/en/past-projects/Pages/MaltaPost.aspx |access-date=3 April 2020 |website=privatisation.gov.mt |language=en |archive-date=17 nóvember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117124614/https://privatisation.gov.mt/en/past-projects/Pages/MaltaPost.aspx |url-status=dead }}</ref> Frá 2000 til 2010 var símaþjónusta,<ref>{{Cite web |title=Maltacom |url=https://privatisation.gov.mt/en/past-projects/Pages/Maltacom.aspx |access-date=3 April 2020 |website=privatisation.gov.mt |language=en |archive-date=17 nóvember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117142252/https://privatisation.gov.mt/en/past-projects/Pages/Maltacom.aspx |url-status=dead }}</ref> póstþjónusta, skipasmíðar<ref>{{Cite web |title=Malta Freeport |url=https://privatisation.gov.mt/en/past-projects/Pages/malta-freeport.aspx |access-date=3 April 2020 |website=privatisation.gov.mt |language=en |archive-date=17 nóvember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117111406/https://privatisation.gov.mt/en/past-projects/Pages/malta-freeport.aspx |url-status=dead }}</ref> og [[Alþjóðaflugvöllurinn á Möltu]]<ref>{{Cite web |title=Malta International Airport |url=https://privatisation.gov.mt/en/past-projects/Pages/Malta-International-Airport.aspx |access-date=3 April 2020 |website=Privatisation.gov.mt |language=en |archive-date=17 nóvember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117130619/https://privatisation.gov.mt/en/past-projects/Pages/Malta-International-Airport.aspx |url-status=dead }}</ref> einkavædd. Möltu hefur gengið vel að laða að sér fyrirtæki á sviði leikjaþróunar, skráningar skipa og loftfara, kortaviðskipta og sjóðstýringa. Kjarninn í hagvaxtarþróun eyjanna er þjónusta við þennan iðnað þar á meðal fjárvarsla og skiptastjórn. Malta hefur innleitt fjármálatilskipanir Evrópusambandsins, þar á meðal [[UCIT-tilskipunin]]a IV um verðbréfasjóði og [[AIFMD-tilskipunin]]a um sérhæfða sjóði. Þannig hefur Malta laðað til landsins sérhæfða sjóði sem þurfa að uppfylla kröfur Evrópusambandsins, eins og IDS, Iconic Funds, Apex Group og TMF/Customs.<ref>{{Cite web |date=5 May 2010 |title=Malta funds |url=http://www.financemalta.org/funds |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130304201347/http://www.financemalta.org/funds |archive-date=4 March 2013 |access-date=12 March 2013 |website=Financemalta.org}}</ref> Árið 2006 ræddu Malta og [[Túnis]] um nýtingu auðlinda á sameiginlegu landgrunni ríkjanna, sérstaklega olíuvinnslu.<ref>{{Cite web |title=Malta and Tunisia to Develop Oil Together |website=Petroleumafrica.com |url=https://www.petroleumafrica.com/malta-and-tunisia-to-develop-oil-together/ |access-date=13 December 2020}}</ref> Sams konar viðræður hafa farið fram við [[Líbía|Líbíu]].<ref>{{Cite web |title=Oil and gas cooperation discussed between NOC and Malta |url=https://www.libyaherald.com/2020/08/09/oil-and-gas-cooperation-discussed-between-noc-and-malta/ |access-date=13 December 2020 |website=Libya Herald |language=en-US}}</ref> Árið 2015 var Malta ekki með eignaskatt. Fasteignamarkaðurinn, sérstaklega í kringum höfnina, hefur blómstrað og íbúðaverð í sumum bæjum, eins og St Julian's, Sliema og Gzira, hefur hækkað mikið.<ref>{{Cite web |date=10 February 2016 |title=Apartments.com.mt |url=http://apartments.com.mt/location/sliema/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151110232735/http://apartments.com.mt/location/sliema/ |archive-date=10 November 2015 |access-date=10 February 2016 |website=Apartments.com.mt}}</ref> Samkvæmt gögnum [[Eurostat]] var verg landsframleiðsla á mann á Möltu 88% af meðaltali Evrópusambandsins árið 2015, eða 21.000 evrur á ári.<ref name="Eurostat 2012">{{Cite web |last=Eurostat |date=1 December 2016 |title=GDP per capita in PPS |url=http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tec00114&plugin=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150524215819/http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tec00114&plugin=1 |archive-date=24 May 2015 |access-date=9 February 2017 |publisher=Europa web portal}}</ref> Sala á ríkisborgararétti fyrir fjárfestingu var mikilvæg tekjulind fyrir ríkisstjórn Möltu. Tekjur af áætluninni voru 432 milljón evrur árið 2018. Áætlunin byggðist á litlu eftirliti og veitti vegabréf til Rússa, Kínverja og fólks frá Mið-Austurlöndum, sem gildir í Evrópusambandinu. Í júlí 2020 játaði stjórn verkamannaflokksins galla áætlunarinnar og stöðvaði hana frá september 2020.<ref>{{Cite news |date=28 September 2018 |title=Passport sale fund rakes in more than €400m |work=Times Malta |url=https://timesofmalta.com/articles/view/passport-sale-fund-rakes-in-more-than-400m.690224 |url-status=live |access-date=10 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925155616/https://timesofmalta.com/articles/view/passport-sale-fund-rakes-in-more-than-400m.690224 |archive-date=25 September 2019}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=435706&pageSelected=8&lang=0 ''Malta - eyja sólskins og sögu''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1990]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://www.gov.mt Vefur ríkisstjórnar Möltu] * [https://www.visitmalta.com/ Visit Malta - Opinber ferðavefur] {{Evrópa}} {{Evrópusambandið}} {{Evrópuráðið}} {{Breska samveldið}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Malta| ]] 9jxieuix156tuticil82kcvkxjd4vtt 0 5548 1952362 1706395 2026-03-28T13:12:17Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952362 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Central_america_%28cia%29.png|thumb|250px|right|[[Mið-Ameríka]] og Karíbahafið.]] '''Karíbahaf''' <ref>[http://www.timarit.is/?issueID=435167&pageSelected=15&lang=0 Morgunblaðið 1997]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>, '''Karabíska hafið''' eða '''Vestur-Indíur''' er [[haf]] sem afmarkað er af [[norður]][[strönd]] [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]], [[Atlantshaf]]inu, [[Litlu-Antillaeyjar|Litlu-Antillaeyjum]], [[Stóru-Antillaeyjar|Stóru-Antillaeyjum]], [[Mexíkóflói|Mexíkóflóa]] og [[Mið-Ameríka|Mið-Ameríku]]. [[Flatarmál]] þess er um [[1 E12 m²|2.754.000]] [[ferkílómetri|km²]], dýpsti punktur þess er <!--skarð?, renna? sprunga? -->[[Kaímangjáin]] milli [[Kúba|Kúbu]] og [[Jamaíka|Jamaíku]] sem er [[1 E3 m|7.500]] [[metri|m]] undir [[sjávarmál]]i. Í því eru ekki færri en 7000 [[eyja]]r og hafinu er skipt í 25 [[yfirráðasvæði]] sem ýmist eru [[land|sjálfstæð ríki]] eða hlutar annarra ríkja. == Saga == Stórveldi [[Evrópa|Evrópu]] lögðu svæðið undir sig á [[16. öldin|16.]] og [[17. öldin|17. öld]] og börðust einnig innbyrðis um yfirráð. Eyjunum var þannig skipt í yfirráðasvæði sem nefndust [[spænsku Vestur-Indíur]], [[bresku Vestur-Indíur]], [[dönsku Vestur-Indíur]], [[frönsku Vestur-Indíur]] og [[hollensku Vestur-Indíur]], en mörk þessara svæða gátu verið breytileg eftir stríðsgæfu viðkomandi nýlenduveldis. Tíð átök [[nýlenda|nýlenduveldanna]] og veikburða stjórn þeirra á svæðinu, auk þess sem [[Spánn]] flutti reglulega um hafið stóra [[skip]]sfarma af [[góðmálmur|góðmálmum]] og [[eðalsteinn|eðalsteinum]] frá hinu mikla nýlenduveldi sínu í Suður-Ameríku, gerði það að verkum að Karíbahafið varð draumastaður [[sjóræningi|sjóræningja]] fram á [[18. öld]]. == Orðsifjar == Hafið dregur nafn sitt af [[Karíbar|Karíbum]], [[indíáni|indíánum]] sem bjuggu á eyjunni [[Hispaníóla]] þegar [[Kristófer Kólumbus]] kom þangað [[ár]]ið [[1492]], en Kólumbus sjálfur gaf svæðinu nafnið ''Vestur-Indíur''. == Yfirráðasvæði í Karíbahafi == * [[Angvilla]] * [[Antígva og Barbúda]] * [[Arúba]] * [[Bahamaeyjar]] * [[Bandarísku Jómfrúreyjar]] * [[Barbados]] * [[Bresku Jómfrúreyjar]] * [[Dóminíka]] * [[Grenada]] * [[Guadeloupe]] * [[Hispaníóla]] * [[Hollensku Antillaeyjar]] * [[Jamaíka]] * [[Caymaneyjar]] * [[Kúba]] * [[Martinique]] * [[Mexíkó]] * [[Montserrat]] * [[Navassaeyja]] * [[Púertó Ríkó]] * [[Sankti Kristófer og Nevis]] * [[Sankti Lúsía]] * [[Sankti Vinsent og Grenadíneyjar]] * [[Trínidad og Tóbagó]] * [[Turks- og Caicoseyjar]] == Lönd sem liggja að Karíbahafi == * [[Venesúela]] * [[Kólumbía]] * [[Panama]] * [[Kosta Ríka]] * [[Níkaragva]] * [[Hondúras]] * [[Gvatemala]] * [[Belís]] * [[Mexíkó]] == Tilvísanir == <references/> {{commonscat|Caribbean Sea|Karíbahafi}} {{wikiorðabók}} {{Höf jarðar}} {{Heimshlutar}} [[Flokkur:Karíbahaf| ]] 6gfwiaqk7lj7v4rqz8ya6fpnavy515w 0 5765 1952350 1947887 2026-03-28T12:27:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952350 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Kanada | nafn_á_frummáli = Canada | nafn_í_eignarfalli = Kanada | fáni = Flag of Canada.svg | skjaldarmerki = Royal Coat of arms of Canada.svg | kjörorð = A Mari Usque Ad Mare | kjörorð_tungumál = latína | kjörorð_þýðing = Frá hafi til hafs | staðsetningarkort = CAN_orthographic.svg | tungumál = [[enska]] og [[franska]] | höfuðborg = [[Ottawa]] | stjórnarfar = [[Sambandsríki]] með [[Þingbundin konungsstjórn|þingbundna konungsstjórn]] | staða = Sjálfstæði | staða_athugasemd = frá [[Bretland]]i | atburður1 = [[Bresku Norður-Ameríkulögin]] | atburður2 = [[Westminsterlögin 1931|Westminsterlögin]] | atburður3 = [[Kanadalögin 1982|Kanadalögin]] | dagsetning1 = [[1. júlí]] [[1867]] | dagsetning2 = [[11. desember]] [[1931]] | dagsetning3 = [[17. apríl]] [[1982]] | titill_leiðtoga1 = [[Breska konungsveldið|Konungur]] | nafn_leiðtoga1 = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Kanada|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga2 = [[Mark Carney]] | titill_leiðtoga3 = [[Landstjóri Kanada|Landstjóri]] | nafn_leiðtoga3 = [[Mary Simon]] | stærðarsæti = 2 | flatarmál = 9.984.670 | hlutfall_vatns = 11,76 | mannfjöldaár = 2023 | mannfjöldasæti = 37 | fólksfjöldi = 40.000.000 | íbúar_á_ferkílómetra = 3,5 | VLF_ár = 2021 | VLF = 1.979 | VLF_sæti = 15 | VLF_á_mann = 51.713 | VLF_á_mann_sæti = 20 | VÞL = {{hækkun}} 0.929 | VÞL_ár = 2019 | VÞL_sæti = 16 | gjaldmiðill = [[Kanadískur dalur|dalur]] | tímabelti = [[UTC]]−3,5 til −8 | þjóðsöngur = [[O Canada]] | tld = ca | símakóði = +1 }} '''Kanada''' er annað stærsta land í heimi að flatarmáli (aðeins Rússland er stærra) og nær yfir nyrðri hluta [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]], frá [[Kyrrahaf]]i í vestri til [[Atlantshaf]]s í austri og að [[Norður-Íshaf]]inu í norðri. Í suðri og vestri á Kanada 8.891 km löng landamæri að [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] sem eru lengstu landamæri tveggja landa í heiminum. Kanada er sambandsríki, sem tíu [[Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði|fylki og þrjú sjálfstjórnarsvæði]] mynda. [[Ottawa]] er höfuðborg Kanada, en stærstu þéttbýli landsins eru í kringum [[Toronto]], [[Montreal]] og [[Vancouver]]. Ýmsar [[frumbyggjar Kanada|frumbyggjaþjóðir]] hafa búið þar sem Kanada er nú í þúsundir ára. Á 16. öld hófu [[Bretland|Bretar]] og [[Frakkland|Frakkar]] landkönnun og síðar landnám á austurströndinni. Eftir fjölmargar [[stríð Kanada|styrjaldir]] gaf Frakkland eftir nær allar [[Nýja Frakkland|nýlendur sínar]] í Norður-Ameríku árið 1763. Kanada var stofnað með [[Bresku Norður-Ameríkulögin|Bresku Norður-Ameríkulögunum]] frá [[1867]] þegar þrjár nýlendur í [[Breska Norður-Ameríka|Bresku Norður-Ameríku]] voru sameinaðar sem [[kanadíska fylkjasambandið]]. Eftir þetta hófust [[svæðisþróun Kanada|breytingar og skiptingar landsvæða]] undir breskri stjórn jafnframt þróun í átt til aukins sjálfstæðis. Aukið sjálfræði varð til þegar [[Westminster-lögin 1931]] voru samþykkt og landið varð að fullu sjálfstætt með [[Kanadalögin 1982|Kanadalögunum 1982]] þar sem síðustu leifunum af yfirráðum breska þingsins var eytt úr [[Stjórnarskrá Kanada]]. Í Kanada er [[þingræði]] og [[þingbundin konungsstjórn]]. Stjórnkerfi landsins byggist á [[Westminster-kerfið|Westminster-kerfinu]]. [[Forsætisráðherra Kanada]] er stjórnarleiðtogi en Bretakonungur, [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]], er þjóðhöfðingi landsins. Kanada er [[Breska samveldið|samveldisland]] og tvö alríkistungumál, [[enska]] og [[franska]], eru í landinu. Landið situr hátt á listum yfir gagnsæi, borgaraleg réttindi, lífsgæði, viðskiptafrelsi og menntun. Það er fjölmenningarsamfélag sem varð til við aðflutning fólks frá mörgum löndum. Samband Kanada við [[Bandaríkin]] hefur haft mikil áhrif á efnahag þess og menningu. Kanada er [[þróað ríki]] sem er í 20. sæti lista yfir [[Lönd eftir landsframleiðslu á mann (KMJ)|lönd eftir vergri landsframleiðslu á mann]] og 16. sæti á [[vísitala um þróun lífsgæða|vísitölu um þróun lífsgæða]]. Hagkerfi landsins er það tíunda stærsta í heimi og byggist aðallega á ríkulegum náttúruauðlindum og víðtækum alþjóðlegum viðskiptatengslum. Kanada á aðild að fjölmörgum alþjóðastofnunum og samtökum eins og [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]], [[NATO]], [[Sjö helstu iðnríki heims|Sjö helstu iðnríkjum heims]], [[Tíu helstu iðnríki heims|Tíu helstu iðnríkjum heims]], [[G20]], [[USMCA]], [[Breska samveldið|Breska samveldinu]], [[Samtök frönskumælandi ríkja|Samtökum frönskumælandi ríkja]], [[Efnahagssamstarf Asíu- og Kyrrahafsríkjanna|Efnahagssamstarfi Asíu- og Kyrrahafsríkjanna]] og [[Samtök Ameríkuríkja|Samtökum Ameríkuríkja]]. ==Heiti== Nafnið Kanada er talið eiga uppruna sinn í [[St. Lawrence-Írókesar|Írókesa]]orðinu ''kanata'' sem þýðir „þorp“, „byggð“ eða „kofaþyrping“.<ref>{{Cite book |last1=Olson |first1=James Stuart |url=https://books.google.com/books?id=uyqepNdgUWkC&pg=PA109 |title=Historical Dictionary of European Imperialism |last2=Shadle |first2=Robert |publisher=Greenwood Publishing Group |year=1991 |isbn=978-0-313-26257-9 |page=109}}</ref> Árið 1535 noturðu frumbyggjar orðið til að vísa landkönnuðinum [[Jacques Cartier]] á þorpið [[Stadacona]], þar sem nú stendur borgin [[Québecborg|Quebec]].<ref name="Rayburn2001">{{Cite book |last=Rayburn |first=Alan |url=https://books.google.com/books?id=aiUZMOypNB4C&pg=PA14 |title=Naming Canada: Stories about Canadian Place Names |publisher=[[University of Toronto Press]] |year=2001 |isbn=978-0-8020-8293-0 |pages=14–22}}</ref> Cartier notaði síðan orðið ''Canada'' yfir allt svæðið sem heyrði undir [[Donnacona]], höfðingja Stadacona.<ref name="Rayburn2001" /> Árið 1545 voru evrópsk kort farin að nota nafnið yfir landsvæðið við [[Lawrence-fljót]]. Frá 16. til 18. aldar vísaði heitið ''Canada'' til þess hluta af [[Nýja Frakkland]]i sem stóð við Lawrence-fljót.<ref>{{Cite book |last=Magocsi |first=Paul R. |url=https://books.google.com/books?id=dbUuX0mnvQMC&pg=PA1048 |title=Encyclopedia of Canada's Peoples |publisher=University of Toronto Press |year=1999 |isbn=978-0-8020-2938-6 |page=1048}}</ref> Árið 1791 varð þetta svæði að tveimur breskum nýlendum sem nefndust [[Efri Kanada]] og [[Neðri Kanada]], saman nefndar [[Kanödurnar]] (enska: ''The Canadas'') þar til þær voru sameinaðar í eina [[Kanadasýsla|Kanadasýslu]] árið 1841.<ref>{{Cite web |year=1841 |title=An Act to Re-write the Provinces of Upper and Lower Canada, and for the Government of Canada |url=https://books.google.com/books?id=BCQtAAAAYAAJ&pg=PA20 |publisher=J.C. Fisher & W. Kimble |page=20}}</ref> Þegar landið var gert að sambandsríki árið 1867 var ''Canada'' tekið upp sem opinbert heiti hins nýja ríkis á [[Lundúnaráðstefnan 1866|Lundúnaráðstefnunni]] og talað um það sem „sjálfstjórnarsvæði“ (enska: ''dominion'').<ref>{{Cite book |last=O'Toole |first=Roger |title=Holy Nations and Global Identities: Civil Religion, Nationalism, and Globalisation |url=https://archive.org/details/holynationsgloba00hvit |publisher=Brill |year=2009 |isbn=978-90-04-17828-1 |editor-last=Hvithamar |editor-first=Annika |page=[https://archive.org/details/holynationsgloba00hvit/page/n137 137] |chapter=Dominion of the Gods: Religious continuity and change in a Canadian context |editor-last2=Warburg |editor-first2=Margit |editor-last3=Jacobsen |editor-first3=Brian Arly}}</ref> Á [[1951-1960|6. áratug 20. aldar]] var hætt að kalla landið sjálfstjórnarsvæði á opinberum skjölum.<ref>{{Cite web |title=November 8, 1951 (21st Parliament, 5th Session) |url=https://www.lipad.ca/full/permalink/1661272/ |access-date=April 9, 2019 |website=Canadian Hansard Dataset}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Bowden |first=J.W.J. |year=2015 |title='Dominion': A Lament |url=https://www.researchgate.net/publication/319533946 |journal=The Dorchester Review |volume=5 |issue=2 |pages=58–64}}</ref> Kanadalögin frá 1982 nota aðeins heitið „Kanada“ og síðar sama ár var nafni þjóðhátíðardags Kanada breytt í „[[Kanadadagurinn]]“ úr „Dominion day“.<ref name="buckner">{{Cite book |title=Canada and the British Empire |url=https://archive.org/details/canadabritishemp0000unse |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2008 |isbn=978-0-19-927164-1 |editor-last=Buckner |editor-first=Philip |pages=[https://archive.org/details/canadabritishemp0000unse/page/37 37]–40, 56–59, 114, 124–125}}</ref> == Saga == ===Frumbyggjar Kanada=== Almennt er talið að [[landnám manna í Ameríku]] hafi átt sér stað fyrir um 14.000 árum og að fyrstu mennirnir hafi komið þangað um landbrú yfir [[Beringssund]] frá [[Síbería|Síberíu]].<ref>{{Cite book |last=Dillehay |first=Thomas D. |url=https://books.google.com/books?id=aM0CRBQ9kFcC&pg=PA61 |title=The Settlement of the Americas: A New Prehistory |publisher=Basic Books |year=2008 |isbn=978-0-7867-2543-4 |page=61 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name="FaganDurrani2016">{{Cite book |last1=Fagan |first1=Brian M. |url=https://books.google.com/books?id=fMneCwAAQBAJ&pg=PA124 |title=World Prehistory: A Brief Introduction |last2=Durrani |first2=Nadia |publisher=Routledge |year=2016 |isbn=978-1-317-34244-1 |page=124}}</ref> Elstu minjar um [[fornindíánar|fornindíána]] í Kanada hafa fundist í [[Old Crow Flats]] og [[Bluefish Caves]].<ref name="Rawat2012">{{Cite book |last=Rawat |first=Rajiv |url=https://books.google.com/books?id=AwlYiuPAX-UC&pg=PT58 |title=Circumpolar Health Atlas |publisher=University of Toronto Press |year=2012 |isbn=978-1-4426-4456-4 |page=58}}</ref> Samfélög frumbyggja einkenndust af föstum bústöðum, landbúnaði og víðtækum viðskiptatengslum.<ref>{{Cite book |last=Hayes |first=Derek |title=Canada: An Illustrated History |url=https://archive.org/details/canadaillustrate0000haye_t9y6 |publisher=Douglas & Mcintyre |year=2008 |isbn=978-1-55365-259-5 |pages=[https://archive.org/details/canadaillustrate0000haye_t9y6/page/7 7], 13}}</ref><ref>{{Cite book |last=Macklem |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=quM1xyFyfhQC&pg=PA170 |title=Indigenous Difference and the Constitution of Canada |publisher=University of Toronto Press |year=2001 |isbn=978-0-8020-4195-1 |page=170}}</ref> Sum menningarsamfélög frumbyggja voru horfin af sjónarsviðinu á 15. öld og hafa uppgötvast við fornleifarannsóknir.<ref>{{Cite book |last=Sonneborn |first=Liz |title=Chronology of American Indian History |url=https://archive.org/details/chronologyofamer0000sonn_h6w5 |date=January 2007 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0-8160-6770-1 |pages=[https://archive.org/details/chronologyofamer0000sonn_h6w5/page/2 2]–12}}</ref> Talið er að [[frumbyggjar Kanada]] hafi verið milli 200.000<ref name="dying">{{Cite book |last1=Wilson |first1=Donna M |url=https://books.google.com/books?id=p_pMVs53mzQC&pg=PA25 |title=Dying and Death in Canada |last2=Northcott |first2=Herbert C |publisher=University of Toronto Press |year=2008 |isbn=978-1-55111-873-4 |pages=25–27}}</ref> og 2 milljónir<ref name="Steckel">{{Cite book |last=Thornton |first=Russell |title=A population history of North America |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2000 |isbn=978-0-521-49666-7 |editor-last=Haines |editor-first=Michael R |pages=13, 380 |chapter=Population history of Native North Americans |editor-last2=Steckel |editor-first2=Richard Hall}}</ref> þegar Evrópumenn komu þangað. Talan 500.000 er notuð af [[Konungleg nefnd um málefni frumbyggja|Konunglegri nefnd um málefni frumbyggja]] sem viðmið.<ref>{{Cite book |last=O'Donnell |first=C. Vivian |title=Indians in Contemporary Society |publisher=Government Printing Office |year=2008 |isbn=978-0-16-080388-8 |editor-last=Bailey |editor-first=Garrick Alan |series=Handbook of North American Indians |volume=2 |page=285 |chapter=Native Populations of Canada |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Z1IwUbZqjTUC&pg=PA285}}</ref> Í kjölfar landnáms Evrópumanna fækkaði frumbyggjum um 40 til 80% og sumar [[frumþjóðir Ameríku|frumþjóðir]], eins og [[Beóþúkkar]], hurfu alveg.<ref name="Marshall1998">{{Cite book |last=Marshall |first=Ingeborg |url=https://books.google.com/books?id=ckOav3Szu7oC&pg=PA442 |title=A History and Ethnography of the Beothuk |publisher=McGill-Queen's University Press |year=1998 |isbn=978-0-7735-1774-5 |page=442}}</ref> Fækkunin stafaði bæði af sjúkdómum sem Evrópumenn fluttu með sér (eins og [[inflúensa|inflúensu]], [[mislingar|mislingum]] og [[bólusótt]]) og frumbyggja skorti ónæmi gegn,<ref name="dying" /><ref>{{Cite book |last=True Peters |first=Stephanie |url=https://books.google.com/books?id=v0zEiM_hijsC&pg=PA39 |title=Smallpox in the New World |publisher=Marshall Cavendish |year=2005 |isbn=978-0-7614-1637-1 |page=39}}</ref> átökum við landnema og stjórnvöld þeirra, og landráni sem takmarkaði aðgang frumbyggja að náttúruauðlindum sem þeir höfðu áður nýtt sér til viðurværis.<ref name="LaidlawLester2015">{{Cite book |last1=Laidlaw |first1=Z. |url=https://books.google.com/books?id=Ec-_BwAAQBAJ&pg=PT150 |title=Indigenous Communities and Settler Colonialism: Land Holding, Loss and Survival in an Interconnected World |last2=Lester |first2=Alan |publisher=Springer |year=2015 |isbn=978-1-137-45236-8 |page=150}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ray |first=Arthur J. |url=https://archive.org/details/ihavelivedheresi0000raya/page/244 |title=I Have Lived Here Since The World Began |publisher=Key Porter Books |year=2005 |isbn=978-1-55263-633-6 |page=[https://archive.org/details/ihavelivedheresi0000raya/page/244 244]}}</ref> Þrátt fyrir átök voru samskipti frumbyggja Kanada við evrópska Kanadabúa oftast friðsamleg.<ref>{{Cite book |last=Preston |first=David L. |url=https://books.google.com/books?id=L-9N6-6UCnoC&pg=PA43 |title=The Texture of Contact: European and Indian Settler Communities on the Frontiers of Iroquoia, 1667–1783 |publisher=[[University of Nebraska Press]] |year=2009 |isbn=978-0-8032-2549-7 |pages=43–44}}</ref> Frumþjóðirnar og [[Métisar]] (afkomendur frumbyggja og evrópskra Kanadabúa) léku lykilhlutverk í nýlendustofnun Evrópubúa í Kanada, sérstaklega með því að aðstoða skinnakaupmenn og landkönnuði í [[skinnaverslunin í Norður-Ameríku|skinnaversluninni]].<ref name="Miller2009j">{{Cite book |last=Miller |first=J.R. |url=https://books.google.com/books?id=TcPckf7snr8C&pg=PT34 |title=Compact, Contract, Covenant: Aboriginal Treaty-Making in Canada |publisher=University of Toronto Press |year=2009 |isbn=978-1-4426-9227-5 |page=34}}</ref> Samskipti [[Breska krúnan|Bresku krúnunnar]] og frumþjóðanna hófust á nýlendutímanum en [[Inúítar]] höfðu minna af evrópskum landnemum að segja framan af.<ref>{{Cite web |last=Tanner |first=Adrian |year=1999 |title=3. Innu-Inuit 'Warfare' |url=http://www.heritage.nf.ca/aboriginal/innu_culture.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230222741/http://www.heritage.nf.ca/aboriginal/innu_culture.html |archive-date=12-30-2014 |access-date=3-8-2017 |website=Innu Culture |publisher=Department of Anthropology, Memorial University of Newfoundland}}</ref> Frá lokum 18. aldar hófu evrópskir Kanadabúar að reyna að aðlaga menningu frumþjóðanna að þeirra eigin menningu.<ref>{{Cite book |last=Asch |first=Michael |url=https://books.google.com/books?id=9Uae4mTTyYYC&pg=PA28 |title=Aboriginal and Treaty Rights in Canada: Essays on Law, Equity, and Respect for Difference |publisher=UBC Press |year=1997 |isbn=978-0-7748-0581-0 |page=28}}</ref> Þetta náði hápunkti á 19. og 20. öld þegar kerfi [[Indíánaskólar Kanada|heimavistarskóla]] var komið upp af [[ríkisstjórn Kanada]] þar sem börn frumbyggja voru neydd til að dveljast fjarri fjölskyldum sínum og taka upp evrópska siði og venjur, um leið og þau máttu þola margvíslegt ofbeldi og misnotkun af hálfu starfsliðs skólanna.<ref>{{Cite book |last1=Kirmayer |first1=Laurence J. |url=https://books.google.com/books?id=AXYDxvx3zSAC&pg=PA9 |title=Healing Traditions: The Mental Health of Aboriginal Peoples in Canada |last2=Guthrie |first2=Gail Valaskakis |publisher=UBC Press |year=2009 |isbn=978-0-7748-5863-2 |page=9}}</ref> Sérstakri [[sáttanefnd Kanada|sáttanefnd]] var komið á fót af ríkisstjórninni 2008 til að ræða viðbrögð og mögulegar bætur handa þessum börnum.<ref>{{Cite web |year=2015 |title=Truth and Reconciliation Commission of Canada: Calls to Action |url=http://www.trc.ca/websites/trcinstitution/File/2015/Findings/Calls_to_Action_English2.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615202024/http://www.trc.ca/websites/trcinstitution/File/2015/Findings/Calls_to_Action_English2.pdf |archive-date=6-15-2015 |access-date=7-9-2016 |publisher=National Centre for Truth and Reconciliation |page=5}}</ref> ===Landnám Evrópubúa=== Fyrstir [[Evrópa|Evrópubúa]] til að heimsækja landið voru [[Leifur heppni|norrænir menn]] frá [[Grænland]]i, sem námu þar land í kringum árið 1000 eftir Krist, kölluðu það [[Vínland]] og settu á fót byggð í stuttan tíma. Fornleifar sem fundist hafa á [[L'Anse aux Meadows]] á norðurodda Nýfundnalands eru taldar leifar af slíkri byggð.<ref name="CordellLightfoot2008">{{cite encyclopedia |title=L'Anse aux Meadows National Historic Site |work=Archaeology in America: An Encyclopedia |publisher=ABC-CLIO |url=https://books.google.com/books?id=arfWRW5OFVgC&pg=PA82 |year=2009 |pages=27, 82 |isbn=978-0-313-02189-3 |last2=Lightfoot |first2=Kent |last3=McManamon |first3=Francis |last4=Milner |first4=George |first1=Linda S. |last1=Cordell}}</ref> Eftir að sú byggð lagðist af komu engir Evrópubúar þangað svo vitað sé fyrr en 1497, þegar ítalski sæfarinn [[Giovanni Caboto]] sigldi að Atlantshafsströnd Kanada og gerði tilkall til landsins í nafni [[Hinrik 7.|Hinriks 7. Englandskonungs]].<ref name="BlakeKeshen2017p19">{{Cite book |last1=Blake |first1=Raymond B. |url=https://books.google.com/books?id=z4kwDwAAQBAJ&pg=PA19 |title=Conflict and Compromise: Pre-Confederation Canada |last2=Keshen |first2=Jeffrey |last3=Knowles |first3=Norman J. |last4=Messamore |first4=Barbara J. |publisher=University of Toronto Press |year=2017 |isbn=978-1-4426-3553-1 |page=19}}</ref> Árið 1534 kannaði franski landkönnuðurinn [[Jacques Cartier]] [[Lawrence-flói|Lawrence-flóa]] þar sem hann reisti 10 metra háan kross með áletruninni „lengi lifi konungur Frakklands“ og gerði þar með tilkall til [[Nýja Frakkland]]s í nafni [[Frans 1. af Frakklandi|Frans 1. Frakkakonungs]].<ref>{{Cite book |last1=Cartier |first1=Jacques |url=https://archive.org/details/voyagesofjacques0000cart |title=The Voyages of Jacques Cartier |last2=Biggar |first2=Henry Percival |last3=Cook |first3=Ramsay |publisher=University of Toronto Press |year=1993 |isbn=978-0-8020-6000-6 |page=[https://archive.org/details/voyagesofjacques0000cart/page/n79 26] |url-access=registration}}</ref> Snemma á 16. öld hófu [[Baskar]] hval- og fiskveiðar út frá bækistöðvum á Atlantshafsströnd Kanada.<ref name="Kerr1987n">{{Cite book |last=Kerr |first=Donald Peter |url=https://books.google.com/books?id=itsTLSnw8qgC&pg=PA47 |title=Historical Atlas of Canada: From the beginning to 1800 |publisher=University of Toronto Press |year=1987 |isbn=978-0-8020-2495-4 |page=47}}</ref> Fyrstu landnemabyggðirnar voru skammlífar vegna erfiðra veðurskilyrða, ótryggra siglingaleiða og samkeppni frá Norðurlöndunum.<ref>{{Cite book |last=Baten |first=Jörg |title=A History of the Global Economy. From 1500 to the Present |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-50718-0 |page=84}}</ref><ref name="Wynn2007">{{Cite book |last=Wynn |first=Graeme |url=https://books.google.com/books?id=bxGFaFvo2oMC&pg=PA49 |title=Canada and Arctic North America: An Environmental History |publisher=ABC-CLIO |year=2007 |isbn=978-1-85109-437-0 |page=49}}</ref> Árið 1583 stofnaði [[Humphrey Gilbert]] bæinn [[St. John's (Nýfundnalandi)|St. John's]] á Nýfundnalandi með konungsleyfi frá [[Elísabet 1.|Elísabetu 1.]] Englandsdrottningu. Þetta var fyrsta nýlenda Englendinga í Nýja heiminum, þótt í raun væri um árstíðabundna bækistöð að ræða.<ref>{{Cite book |last=Rose |first=George A |url=https://books.google.com/books?id=tDNe7GOOwfwC&pg=PA209 |title=Cod: The Ecological History of the North Atlantic Fisheries |date=October 1, 2007 |publisher=[[Breakwater Books]] |isbn=978-1-55081-225-1 |page=209}}</ref> Um 1600 stofnuðu Frakkar verslunarstaðinn [[Tadoussac]] við Lawrence-fljót.<ref name="CordellLightfoot2008" /> Franski landkönnuðurinn [[Samuel de Champlain]] kom til Kanada 1603 og stofnaði fyrstu varanlegu landnemabyggðirnar í [[Port Royal (Annapolis-sýslu)|Port Royal]] 1605 og [[Quebec]] 1608.<ref>{{Cite book |last1=Kelley |first1=Ninette |url=https://books.google.com/books?id=3IHyRvsCiKMC&pg=PA27 |title=The Making of the Mosaic: A History of Canadian Immigration Policy |last2=Trebilcock |first2=Michael J. |date=September 30, 2010 |publisher=University of Toronto Press |isbn=978-0-8020-9536-7 |page=27}}</ref> Frakkar námu svo land við [[Saint Lawrence-fljót]] og á Atlantshafsströnd Kanada ([[Akadía]]) á [[16. öldin|16.]] og [[17. öldin|17. öld]]. Skinnakaupmenn og trúboðar könnuðu [[Vötnin miklu]], [[Hudson-flói|Hudson-flóa]] og vatnasvið [[Mississippifljót]]s allt til [[Louisiana]].<ref>{{Cite book |last=LaMar |first=Howard Roberts |url=https://archive.org/details/readersencyclope00lama_0/page/355 |title=The Reader's Encyclopedia of the American West |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=1977 |isbn=978-0-690-00008-5 |page=[https://archive.org/details/readersencyclope00lama_0/page/355 355] |author-link=Howard R. Lamar}}</ref> [[Bjórastríðin]] um yfirráð yfir skinnaversluninni brutust út um miðja 17. öld.<ref>{{Cite book |last1=Tucker |first1=Spencer C |url=https://books.google.com/books?id=JsM4A0GSO34C&pg=PA394 |title=The Encyclopedia of North American Indian Wars, 1607–1890: A Political, Social, and Military History |last2=Arnold |first2=James |last3=Wiener |first3=Roberta |date=September 30, 2011 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-697-8 |page=394}}</ref> Englendingar stofnuðu fleiri nýlendur á [[Nýfundnaland]]i eftir 1610 og [[Nýlendurnar þrettán]] voru stofnaðar sunnar í álfunni skömmu síðar.<ref>{{Cite book |last1=Buckner |first1=Phillip Alfred |url=https://books.google.com/books?id=_5AHjGRigpYC&pg=PA55 |title=The Atlantic Region to Confederation: A History |last2=Reid |first2=John G. |publisher=University of Toronto Press |year=1994 |isbn=978-0-8020-6977-1 |pages=55–56}}</ref><ref name="hornsby">{{Cite book |last=Hornsby |first=Stephen J |title=British Atlantic, American frontier: spaces of power in early modern British America |url=https://archive.org/details/britishatlantica0000horn |publisher=[[University Press of New England]] |year=2005 |isbn=978-1-58465-427-8 |pages=[https://archive.org/details/britishatlantica0000horn/page/n33 14], 18–19, 22–23}}</ref> [[Stríð Indíána og Frakka|Fjögur stríð]] brutust út milli frumþjóðanna og Frakka frá 1689 til 1763, en síðustu styrjaldirnar á svæðinu tengdust [[Sjö ára stríðið|Sjö ára stríðinu]].<ref>{{Cite book |last=Nolan |first=Cathal J |url=https://books.google.com/books?id=Nn_61ts-hQwC&pg=PA160 |title=Wars of the age of Louis XIV, 1650–1715: an encyclopedia of global warfare and civilization |publisher=ABC-CLIO |year=2008 |isbn=978-0-313-33046-9 |page=160}}</ref> Bretar náðu yfirráðum yfir meginlandshluta [[Nova Scotia]] árið 1713 með [[Utrecht-samningurinn|Utrecht-samningnum]] og Kanada, ásamt meirihluta Nýja Frakklands, féllu í hlut Breta eftir að Sjö ára stríðinu lauk 1763.<ref>{{Cite journal |last=Allaire |first=Gratien |date=May 2007 |title=From 'Nouvelle-France' to 'Francophonie canadienne': a historical survey |journal=International Journal of the Sociology of Language |volume=2007 |issue=185 |pages=25–52 |doi=10.1515/IJSL.2007.024 |s2cid=144657353 | issn=0165-2516}}</ref> ===Breska Norður-Ameríka=== Frakkland afsalaði því nær öllu [[Nýja Frakkland]]i, eins og þeir nefndu það, til [[Bretland]]s, ásamt [[Akadía|Akadíu]], með [[Parísarsáttmálinn|Parísarsáttmálanum]] [[1763]]. Bretland kom á fót nýlendunum [[Nova Scotia]], [[Neðra-Kanada|Neðra Kanada]] og [[Efra-Kanada]]. [[Bretonhöfði]] var sérstakt svæði sem var seinna sameinað Nova Scotia.<ref name="buckner" /> Með [[Konungstilskipunin 1763|Konungstilskipun 1763]] var [[Quebec]] gert að sérstöku fylki með meiri sjálfstjórn, þar sem staða [[franska|frönskunnar]], [[kaþólsk trú|kaþólskrar trúar]] og [[franskur réttur|fransks réttar]] var tryggð. Land nýlendunnar var stækkað þannig að það náði að [[Vötnin miklu|Vötnunum miklu]] og árdal [[Ohio-fljót]]s.<ref name="Hopkins1898">{{Cite book |last=Hopkins |first=John Castell |url=https://archive.org/details/canadaencyclop05hopk |title=Canada: an Encyclopaedia of the Country: The Canadian Dominion Considered in Its Historic Relations, Its Natural Resources, Its Material Progress and Its National Development, by a Corps of Eminent Writers and Specialists |publisher=Linscott Publishing Company |year=1898 |page=[https://archive.org/details/canadaencyclop05hopk/page/125 125]}}</ref> Með þessu reyndu bresk yfirvöld að forðast átök við frönskumælandi íbúa svæðisins á sama tíma og enskumælandi [[Nýlendurnar þrettán]] í suðri voru í auknum mæli farnar að mótmæla breskum yfirráðum. Sérréttindi Quebec urðu sem olía á þann eld sem síðar braust út sem [[Frelsisstríð Bandaríkjanna]].<ref name="buckner" /> Með [[Parísarsáttmálinn 1783|Parísarsáttmálanum 1783]] var sjálfstæði [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] viðurkennt og þau fengu allt land sunnan við Vötnin miklu og austan við Mississippifljót. Þar á meðal voru svæði sem áður tilheyrðu Quebec.<ref>{{Cite book |last1=Leahy |first1=Todd |url=https://books.google.com/books?id=999tRpj8VGQC&pg=PR49 |title=Native American Movements |last2=Wilson |first2=Raymond |date=September 30, 2009 |publisher=[[Scarecrow Press]] |isbn=978-0-8108-6892-2 |page=49}}</ref> Fyrir og eftir Frelsisstríðið yfirgáfu margir þeir sem hliðhollir voru Bretum Nýlendurnar þrettán og settust að í Kanada. Breytt íbúasamsetning strandhéraðanna varð til þess að [[Nýja-Brúnsvík]] var aðskilin frá Nova Scotia og [[Saint John]] varð fyrsta borg Kanada.<ref name="Newman2016">{{Cite book |last=Newman |first=Peter C |url=https://books.google.com/books?id=kBGzCwAAQBAJ&pg=PA117 |title=Hostages to Fortune: The United Empire Loyalists and the Making of Canada |date=2016 |publisher=Touchstone |isbn=978-1-4516-8615-9 |page=117 |author-link=Peter C. Newman}}</ref> Sama gerðist í Quebec sem var skipt í enskumælandi [[Efra-Kanada]] (síðar [[Ontario]]) og frönskumælandi [[Neðra-Kanada]] (síðar [[Quebec]]). Hvor nýlenda hafði sitt eigið þing.<ref>{{Cite book |last=McNairn |first=Jeffrey L |url=https://books.google.com/books?id=T_A3pZQrHzIC&pg=PA24 |title=The capacity to judge |publisher=University of Toronto Press |year=2000 |isbn=978-0-8020-4360-3 |page=24}}</ref> Kanadanýlendurnar tvær urðu vígvöllur í [[Stríðið 1812|Stríðinu 1812]] milli Bretlands og Bandaríkjanna. Þegar samið var um frið 1815 var engum landamærum breytt..<ref name="HarrisonFriesen2010">{{Cite book |last1=Harrison |first1=Trevor |url=https://books.google.com/books?id=EVGDUAP3LjAC&pg=PA97 |title=Canadian Society in the Twenty-first Century: An Historical Sociological Approach |last2=Friesen |first2=John W. |publisher=Canadian Scholars' Press |year=2010 |isbn=978-1-55130-371-0 |pages=97–99}}</ref> Aðflutningur fólks frá [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]] jókst mikið og 960.000 fluttu til Kanada milli 1815 og 1850. <ref>{{Cite book |last=Harris |first=Richard Colebrook |url=https://books.google.com/books?id=tWkxht1Oa8EC&pg=PA21 |title=Historical Atlas of Canada: The land transformed, 1800–1891 |publisher=University of Toronto Press |year=1987 |isbn=978-0-8020-3447-2 |page=21 |display-authors=etal}}</ref> Margir innflytjendur voru að flýja [[Hallærið mikla (Írland)|Hallærið mikla]] á Írlandi og [[Hálandahreinsanirnar]] í Skotlandi.<ref>{{Cite journal |last=Gallagher |first=John A. |year=1936 |title=The Irish Emigration of 1847 and Its Canadian Consequences |url=http://www.cchahistory.ca/journal/CCHA1935-36/Gallagher.html |url-status=live |pages=43–57 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707141525/http://www.cchahistory.ca/journal/CCHA1935-36/Gallagher.html |archive-date=7. júlí, 2014 |journal=CCHA Report}}</ref> Fjórðungur til þriðjungur allra innflytjenda til Kanada fyrir 1891 létust af völdum smitsjúkdóma.<ref name="dying" /> [[Uppreisnirnar 1837]] hófust í Kanadanýlendunum vegna kröfunnar um [[ábyrgðarstjórn]].<ref name="Read1985">{{Cite book |last=Read |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=OWhXHCXuVvcC&pg=PR99 |title=Rebellion of 1837 in Upper Canada |publisher=McGill-Queen's University Press |year=1985 |isbn=978-0-7735-8406-8 |page=99}}</ref> Í kjölfarið var gerð [[Durhamskýrslan|skýrsla]] þar sem mælt var með ábyrgðarstjórn og aðlögun frönskumælandi Kanadabúa að enskri menningu.<ref name="buckner" /> [[Sambandslögin 1840]] sameinuðu Kanadanýlendurnar í eitt [[Kanadafylki]] og ábyrgðarstjórn var komið á í öllum nýlendum Bresku Norður-Ameríku fyrir 1849.<ref>{{Cite journal |last=Romney |first=Paul |date=Spring 1989 |title=From Constitutionalism to Legalism: Trial by Jury, Responsible Government, and the Rule of Law in the Canadian Political Culture |journal=Law and History Review |volume=7 |issue=1 |pages=121–174 |doi=10.2307/743779 |jstor=743779}}</ref> Með [[Oregonsamningurinn|Oregonsamningnum]] 1846 var bundinn endir á deilur um landamæri Oregon og landamæri Kanada lengdust í vestur eftir 49. breiddargráðu. Með þessu opnaðist leið fyrir stofnun bresku nýlendanna á Vancouver-eyju 1849 og Bresku Kólumbíu 1858.<ref>{{Cite book |last1=Evenden |first1=Leonard J |title=Geographical Snapshots of North America |last2=Turbeville |first2=Daniel E |publisher=Guilford Press |year=1992 |isbn=978-0-89862-030-6 |editor-last=Janelle |editor-first=Donald G |page=[https://archive.org/details/geographicalsnap0000unse/page/52 52] |chapter=The Pacific Coast Borderland and Frontier |chapter-url=https://archive.org/details/geographicalsnap0000unse/page/52}}</ref> [[Alaskakaupin|Kaup Bandaríkjanna á Alaska]] frá [[Rússaveldi]] 1867 bjuggu til landamæri að Kanada í vestri en deilur héldu áfram um nákvæma staðsetningu þeirra.<ref>{{Cite web |last1=Farr |first1=DML |last2=Block |first2=Niko |date=August 9, 2016 |title=The Alaska Boundary Dispute |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/alaska-boundary-dispute |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215092859/http://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/alaska-boundary-dispute/ |archive-date=December 15, 2017 |website=The Canadian Encyclopedia}}</ref> ===Stofnun sambandsríkis=== [[Mynd:Canada provinces evolution 2.gif|thumb|Söguleg þróun fylkja Kanada]] Þann [[1. júlí]] [[1867]] voru fjórar nýlendur, [[Ontario]], Quebec, Nova Scotia og Nýja-Brúnsvík, sameinaðar í eitt [[sambandsríki Kanada]] með [[Bresku Norður-Ameríkulögin|Bresku Norður-Ameríkulögunum]].<ref>{{Cite book |last1=Dijkink |first1=Gertjan |url=https://books.google.com/books?id=3RRJr-5q1H0C&pg=PA226 |title=The Territorial Factor: Political Geography in a Globalising World |last2=Knippenberg |first2=Hans |publisher=[[Amsterdam University Press]] |year=2001 |isbn=978-90-5629-188-4 |page=226}}</ref><ref name="bothwell">{{Cite book |last=Bothwell |first=Robert |title=History of Canada Since 1867 |url=https://archive.org/details/historyofcanadas0000both_h4k7 |publisher=[[Michigan State University Press]] |year=1996 |isbn=978-0-87013-399-2 |pages=[https://archive.org/details/historyofcanadas0000both_h4k7/page/31 31], 207–310}}</ref> Kanada tók við stjórn [[Róbertsland]]s og [[Norðvestursvæðið|Norðvestursvæðisins]] sem voru sameinuð sem [[Norðvesturhéruðin]] en eftir [[Rauðáruppreisnin]]a þar sem [[Métisar]] gerðu uppreisn gegn Kanadastjórn var fylkið [[Manitóba]] stofnað 1870.<ref>{{Cite book |last=Bumsted |first=JM |title=The Red River Rebellion |url=https://archive.org/details/redriverrebellio0000bums |publisher=Watson & Dwyer |year=1996 |isbn=978-0-920486-23-8}}</ref> Breska Kólumbía og Vancouver-eyja (sem höfðu sameinast 1866) gengu í sambandið 1871 gegn loforði um að járnbraut næði til Victoria innan 10 ára,<ref>{{Cite web|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/railway-history|title=Railway History in Canada &#124; The Canadian Encyclopedia|website=www.thecanadianencyclopedia.ca|access-date=15. mars, 2021}}</ref> og Eyja Játvarðs prins gekk í sambandið 1873.<ref name="canatlas">{{Cite web |title=Building a nation |url=http://www.canadiangeographic.ca/atlas/themes.aspx?id=building&sub=building_basics_confederation&lang=En |archive-url=https://web.archive.org/web/20060303140806/http://www.canadiangeographic.ca/atlas/themes.aspx?id=building&sub=building_basics_confederation&lang=En |archive-date=3. mars, 2006 |access-date=23. maí, 2011 |website=Canadian Atlas |publisher=[[Canadian Geographic]]}}</ref> Þegar [[gullæðið í Klondike]] hófst í Norðvesturhéruðunum var [[Júkon]] skilið frá þeim. [[Alberta]] og [[Saskatchewan]] urðu fylki 1905.<ref name="canatlas" /> Milli 1871 og 1896 fluttist nær fjórðungur íbúa Kanada suður til Bandaríkjanna.<ref name="mdmols">{{Cite book |last=Denison |first=Merrill |title=The Barley and the Stream: The Molson Story |url=https://archive.org/details/barleystream0000deni |date=1955 |publisher=McClelland & Stewart Limited |page=[https://archive.org/details/barleystream0000deni/page/n29 8]}}</ref> Til að opna vesturhluta landsins fyrir nýjum landnemum var samþykkt að gera þrjár [[járnbraut]]ir þvert yfir landið (þar á meðal [[Kanadíska Kyrrahafsjárnbrautin|Kanadísku Kyrrahafsjárnbrautina]]), hefja landnám á sléttunum samkvæmt [[Kanadísku þjóðlendulögin|kanadísku þjóðlendulögunum]] (''Dominion Lands Act'') og stofna [[kanadíska riddaralögreglan|kanadísku riddaralögregluna]] til að treysta yfirráð alríkisstjórnarinnar yfir svæðunum.<ref>{{Cite web |year=2008 |title=Sir John A. Macdonald |url=http://www.collectionscanada.gc.ca/sir-john-a-macdonald/023013-5000-e.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614221958/http://www.collectionscanada.gc.ca/sir-john-a-macdonald/023013-5000-e.html |archive-date=14. júní, 2011 |access-date=23. maí, 2011 |publisher=Library and Archives Canada}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cook |first=Terry |year=2000 |title=The Canadian West: An Archival Odyssey through the Records of the Department of the Interior |url=http://www.collectionscanada.gc.ca/publications/archivist-magazine/015002-2230-e.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614222015/http://www.collectionscanada.gc.ca/publications/archivist-magazine/015002-2230-e.html |archive-date=14. júní, 2011 |access-date=23. maí, 2011 |website=The Archivist |publisher=Library and Archives Canada}}</ref> Þessi útþensla landnáms í vesturátt varð til þess að frumþjóðirnar á sléttunum hröktust inn á [[verndarsvæði indíána]]<ref name="Hele2013">{{Cite book |last=Hele |first=Karl S. |url=https://books.google.com/books?id=IhLaAgAAQBAJ&pg=PT248 |title=The Nature of Empires and the Empires of Nature: Indigenous Peoples and the Great Lakes Environment |publisher=Wilfrid Laurier University Press |year=2013 |isbn=978-1-55458-422-2 |page=248}}</ref> og evrópskir landnemar stofnuðu þar [[nýlendublokk]]ir sem skiptust eftir uppruna landnemanna.<ref>{{Cite web |last=Gagnon |first=Erica |title=Settling the West: Immigration to the Prairies from 1867 to 1914 |url=https://pier21.ca/research/immigration-history/settling-the-west-immigration-to-the-prairies-from-1867-to-1914 |access-date=18. desember, 2020 |publisher=Canadian Museum of Immigration}}</ref> Við þetta hrundu stofnar [[amerískur vísundur|vísunda]] á sléttunum sem voru lagðar undir [[landbúnaður|landbúnað]] í stórum stíl, aðallega nautgriparækt og hveitirækt.<ref name="ArmitagePlummer2010">{{Cite book |last1=Armitage |first1=Derek |url=https://books.google.com/books?id=Z68_-biGhU8C&pg=PA183 |title=Adaptive Capacity and Environmental Governance |last2=Plummer |first2=Ryan |publisher=Springer Science & Business Media |year=2010 |isbn=978-3-642-12194-4 |pages=183–184}}</ref> Frumbyggjar á sléttunum misstu hefðbundnar veiðilendur sínar og féllu úr hungri og sjúkdómum.<ref name="Daschuk2013">{{Cite book |last=Daschuk |first=James William |url=https://books.google.com/books?id=mxwwZmSSOssC&pg=PA99 |title=Clearing the Plains: Disease, Politics of Starvation, and the Loss of Aboriginal Life |publisher=University of Regina Press |year=2013 |isbn=978-0-88977-296-0 |pages=99–104}}</ref> Neyðaraðstoð frá alríkisstjórninni var háð því skilyrði að indíánar flyttu sig inn á verndarsvæðin.<ref name="Hall2015">{{Cite book |last=Hall |first=David John |url=https://books.google.com/books?id=hLoeDAAAQBAJ&pg=PA258 |title=From Treaties to Reserves: The Federal Government and Native Peoples in Territorial Alberta, 1870–1905 |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2015 |isbn=978-0-7735-4595-3 |pages=258–259}}</ref> Á þessum tíma voru [[kanadísku indíánalögin]] samþykkt, en þau fólu í sér að alríkisstjórnin tók sér vald yfir samfélögum frumbyggja, stjórnkerfi þeirra, menntun og lagalegum réttindum.<ref name="JacksonJackson2020">{{Cite book |last1=Jackson |first1=Robert J. |url=https://books.google.com/books?id=u6zNDwAAQBAJ&pg=PT186 |title=Canadian Government and Politics |last2=Jackson |first2=Doreen |last3=Koop |first3=Royce |publisher=Broadview Press |year=2020 |isbn=978-1-4604-0696-0 |edition=7th |page=186}}</ref> ===Upphaf 20. aldar=== Eftir þetta gengu aðrar breskar nýlendur og sjálfstjórnarsvæði fljótlega í bandalag við Kanada og frá og með [[1880]] náði Kanada yfir það svæði, sem að það nær yfir í dag, fyrir utan [[Nýfundnaland og Labrador]], sem sameinuðust Kanada árið [[1949]]. Þar sem Bretland fór með utanríkismál landsins gilti stríðsyfirlýsing Breta 1914 sjálfkrafa einnig fyrir Kanada, sem þar með varð þátttakandi í [[Fyrri heimsstyrjöld]]. Sjálfboðaliðar sem fóru á [[Vesturvígstöðvarnar (Fyrri heimsstyrjöld)|Vesturvígstöðvarnar]] urðu síðar hluti af [[kanadíska herdeildin|kanadísku herdeildinni]] sem tók þátt í [[orrustan um Vimy-hálsinn|orrustunni um Vimy-hálsinn]] og fleiri stórorrustum.<ref name="morton-milhist">{{Cite book |last=Morton |first=Desmond |title=A military history of Canada |publisher=[[McClelland & Stewart]] |year=1999 |isbn=978-0-7710-6514-9 |edition=4th |pages=130–158, 173, 203–233, 258}}</ref> Af þeim 625.000 Kanadabúum sem tóku þátt í heimsstyrjöldinni létust 60.000 og 172.000 særðust.<ref>{{Cite book |last=Granatstein |first=J. L. |url=https://books.google.com/books?id=jqxyhNcha3sC&pg=PA144 |title=Canada's Army: Waging War and Keeping the Peace |publisher=University of Toronto Press |year=2004 |isbn=978-0-8020-8696-9 |page=144}}</ref> [[Herkvaðningarkreppan]] braust út 1917 þegar [[Sambandsflokkurinn (Kanada)|Sambandsflokkurinn]] vildi taka upp almenna herkvaðningu til að bæta við minnkandi raðir hermanna í virkri herþjónustu og íbúar Quebec brugðust við með harðri andstöðu.<ref name="McGonigal1962">{{Cite book |last=McGonigal |first=Richard Morton |title=The Conscription Crisis in Quebec – 1917: a Study in Canadian Dualism |publisher=[[Harvard University Press]] |year=1962 |chapter=Intro}}</ref> Herþjónustulögin sem komu á [[herskylda|herskyldu]] urðu til þess að auka enn á andstöðu frönskumælandi Kanadabúa og ollu klofningi innan [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslynda flokksins]]. Eftir að stríðinu lauk gerðist Kanada sjálfstæður aðili að [[Þjóðabandalagið|Þjóðabandalaginu]] 1919.<ref name="morton-milhist" /> Með [[Westminister-lögin 1931|Westminister-lögunum]] frá 1931 fékk Kanada opinberlega fulla sjálfstjórn.<ref name="Morton2002">{{Cite book |last=Morton |first=Frederick Lee |url=https://books.google.com/books?id=dj_4_H35nmYC&pg=PA63 |title=Law, Politics and the Judicial Process in Canada |publisher=University of Calgary Press |year=2002 |isbn=978-1-55238-046-8 |page=63}}</ref> Efnahagslíf Kanada varð fyrir áfalli í [[Kreppan mikla|Kreppunni miklu]] á [[1931-1940|4. áratugnum]] og lífskjör versnuðu um allt land.<ref>{{Cite book |last=Bryce |first=Robert B. |url=https://archive.org/details/maturinginhardti0000bryc |title=Maturing in Hard Times: Canada's Department of Finance through the Great Depression |date=1. júní 1986 |publisher=[[McGill-Queen's University Press|McGill-Queen's]] |isbn=978-0-7735-0555-1 |page=[https://archive.org/details/maturinginhardti0000bryc/page/41 41] |url-access=registration}}</ref> Til að bregðast við samdrættinum kom flokkurinn [[Co-operative Commonwealth Federation]] í Saskatchewan á umbótum í anda [[velferðarríki|velferðarríkja]] undir forystu [[Tommy Douglas]] á 5. og 6. áratugnum.<ref>{{Cite journal |last=Mulvale |first=James P |date=11. júlí 2008 |title=Basic Income and the Canadian Welfare State: Exploring the Realms of Possibility |journal=Basic Income Studies |volume=3 |issue=1 |doi=10.2202/1932-0183.1084 |s2cid=154091685}}</ref> Samkvæmt ráði forsætisráðherrans [[William Lyon Mackenzie King]] lýsti Kanada Þýskalandi stríði á hendur 10. september 1939 með yfirlýsingu [[Georg 6.|Georgs 6.]], sjö dögum á eftir Bretlandi. Töfin átti að undirstrika sjálfstæði Kanada.<ref name="morton-milhist" /> Fyrstu kanadísku hersveitirnar komu til Bretlands í desember 1939. Alls tóku yfir milljón Kanadabúar þátt í [[Síðari heimsstyrjöld]], um 42.000 létust og 55.000 særðust. <ref>{{Cite book |last=Humphreys |first=Edward |url=https://books.google.com/books?id=z-SsBAAAQBAJ&pg=PT151 |title=Great Canadian Battles: Heroism and Courage Through the Years |publisher=Arcturus Publishing |year=2013 |isbn=978-1-78404-098-7 |page=151}}</ref> Kanadískar hersveitir léku stór hlutverk í nokkrum lykilorrustum stríðsins, þar á meðal í [[árásin á Dieppe|árásinni á Dieppe]] 1942, [[innrás Bandamanna á Ítalíu]], [[innrásin í Normandí|innrásinni í Normandí]], [[Overlord-aðgerðin]]ni og [[orrustan um Scheldt|orrustunni um Scheldt]] 1944.<ref name="morton-milhist" /> [[Hollenska konungsfjölskyldan]] fékk hæli í Kanada eftir að Þjóðverjar hernámu Holland og Kanada hlaut heiðurinn af því að frelsa Holland undan hernámsliðinu.<ref name="netherlands">{{Cite book |last=Goddard |first=Lance |title=Canada and the Liberation of the Netherlands |url=https://archive.org/details/canadaliberation0000godd |publisher=[[Dundurn Press]] |year=2005 |isbn=978-1-55002-547-7 |pages=225–232}}</ref> Efnahagur Kanada blómstraði í stríðinu þar sem landið framleiddi hergögn fyrir Bretland, Kína og Sovétríkin.<ref name="morton-milhist" /> Þrátt fyrir aðra [[Herkvaðningarkreppan 1944|herkvaðningarkreppu]] í Quebec 1944 stóð efnahagur landsins mjög vel þegar stríðinu lauk.<ref>{{Cite book |last=Bothwell |first=Robert |title=Alliance and illusion: Canada and the world, 1945–1984 |url=https://archive.org/details/allianceillusion0000both |publisher=UBC Press |year=2007 |isbn=978-0-7748-1368-6 |pages=[https://archive.org/details/allianceillusion0000both/page/11 11], 31}}</ref> ===Samtíminn=== Fjármálavandræði í kjölfar [[Kreppan mikla|Kreppunnar miklu]] leiddu til þess að [[Sjálfstjórnarríkið Nýfundnaland]] gaf eftir ábyrgðarstjórn sína og gerðist [[krúnunýlenda]] undir stjórn bresks landstjóra.<ref name="Buckner20082ed">{{Cite book |last=Alfred Buckner |first=Phillip |url=https://books.google.com/books?id=KmXnLGX7FvEC&pg=PA135 |title=Canada and the British Empire |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-19-927164-1 |pages=135–138}}</ref> Eftir [[þjóðaratkvæðagreiðslurnar í Nýfundnalandi 1949|tvær þjóðaratkvæðagreiðslur 1949]] kusu íbúar Nýfundnalands að gerast fylki í Kanada.<ref>{{Cite book |last=Boyer |first=J. Patrick |url=https://books.google.com/books?id=CWGN-RZcqNoC&pg=PA119 |title=Direct Democracy in Canada: The History and Future of Referendums |publisher=Dundurn Press |year=1996 |isbn=978-1-4597-1884-5 |page=119}}</ref> Hagvöxtur í kjölfar [[Síðari heimsstyrjöld|Síðari heimsstyrjaldar]] og stefna frjálslyndra ríkisstjórna eftir stríð leiddu til þess að til varð [[kanadísk sjálfsmynd]]. [[Fáni Kanada]] var tekinn upp árið 1965,<ref>{{Cite book |last=Mackey |first=Eva |title=The house of difference: cultural politics and national identity in Canada |url=https://archive.org/details/houseofdifferenc0000mack |publisher=University of Toronto Press |year=2002 |isbn=978-0-8020-8481-1 |page=[https://archive.org/details/houseofdifferenc0000mack/page/n57 57]}}</ref> franska og enska voru gerð að tveimur opinberum málum landsins 1969,<ref>{{Cite journal |last1=Landry |first1=Rodrigue |last2=Forgues |first2=Éric |date=May 2007 |title=Official language minorities in Canada: an introduction |journal=International Journal of the Sociology of Language |volume=2007 |issue=185 |pages=1–9 |doi=10.1515/IJSL.2007.022 |s2cid=143905306}}</ref> og [[fjölmenning]] varð opinber stefna landsins 1971.<ref>{{Cite journal |last1=Esses |first1=Victoria M |last2=Gardner |first2=RC |date=Júlí 1996 |title=Multiculturalism in Canada: Context and current status |url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-behavioural-science_1996-07_28_3/page/145 |journal=[[Canadian Journal of Behavioural Science]] |volume=28 |issue=3 |pages=145–152 |doi=10.1037/h0084934}}</ref> Ýmsar breytingar í anda [[sósíaldemókratismi|sósíaldemókratisma]] voru útfærðar, eins og [[Sjúkratryggingakerfi Kanada]], [[Lífeyriskerfi Kanada]] og [[Námslánakerfi Kanada]], þrátt fyrir andstöðu sumra fylkisstjórna.<ref>{{Cite web |last=Sarrouh |first=Elissar |date=22. janúar, 2002 |title=Social Policies in Canada: A Model for Development |url=http://www.escwa.un.org/information/publications/edit/upload/sd-01-09.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20100717075406/http://www.escwa.un.org/information/publications/edit/upload/sd-01-09.pdf |archive-date=17. júlí, 2010 |website=Social Policy Series, No. 1 |publisher=United Nations |pages=14–16, 22–37}}</ref> Eftir röð ráðstefna um stjórnarskrá landsins voru [[Kanadalögin 1982]] samþykkt af [[Breska þingið|breska þinginu]], en með þeim voru síðustu leifar yfirráða breska þingsins afnumin. [[Réttindaskrá Kanada]] var jafnframt tekin upp.<ref>{{Cite web |date=5. maí 2014 |title=Proclamation of the Constitution Act, 1982 |url=http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/politics-government/proclamation-constitution-act-1982/Pages/proclamation-constitution-act-1982.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211083245/http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/politics-government/proclamation-constitution-act-1982/Pages/proclamation-constitution-act-1982.aspx |archive-date=11. febrúar 2017 |publisher=Government of Canada |access-date=10. febrúar, 2017}}</ref><ref>{{Cite news |date=17. mars 2009 |title=A statute worth 75 cheers |work=[[The Globe and Mail]] |url=https://www.theglobeandmail.com/opinion/a-statute-worth-75-cheers/article1329730/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211081156/http://www.theglobeandmail.com/opinion/a-statute-worth-75-cheers/article1329730/ |archive-date=11. febrúar, 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Couture |first=Christa |date=1. janúar, 2017 |title=Canada is celebrating 150 years of... what, exactly? |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |url=http://www.cbc.ca/2017/canada-is-celebrating-150-years-of-what-exactly-1.3883315 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210001343/http://www.cbc.ca/2017/canada-is-celebrating-150-years-of-what-exactly-1.3883315 |archive-date=10. febrúar, 2017 |access-date=10. febrúar, 2017}}</ref> Síðan þá hefur Kanada verið sjálfstætt og fullvalda ríki, þótt Bretadrottning sé áfram þjóðhöfðingi landsins.<ref>{{Cite web |last=Trepanier |first=Peter |year=2004 |title=Some Visual Aspects of the Monarchical Tradition |url=http://www.revparl.ca/27/2/27n2_04e_trepanier.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002130/http://www.revparl.ca/27/2/27n2_04e_trepanier.pdf |archive-date=4. mars 2016 |access-date=10. febrúar, 2017 |website=[[Canadian Parliamentary Review]]}}</ref><ref name="bickerton">{{Cite book |title=Canadian Politics |url=https://archive.org/details/canadianpolitics0000unse_n9l0 |publisher=[[Broadview Press]] |year=2004 |isbn=978-1-55111-595-5 |editor-last=Bickerton |editor-first=James |edition=4th |pages=[https://archive.org/details/canadianpolitics0000unse_n9l0/page/250 250]–254, 344–347 |editor-last2=Gagnon |editor-first2=Alain}}</ref> Árið 1999 varð [[Nunavut]] þriðja sjálfstjórnarsvæði Kanada eftir nokkrar samningaviðræður við alríkisstjórnina.<ref>{{Cite journal |last=Légaré |first=André |year=2008 |title=Canada's Experiment with Aboriginal Self-Determination in Nunavut: From Vision to Illusion |journal=International Journal on Minority and Group Rights |volume=15 |issue=2–3 |pages=335–367 |doi=10.1163/157181108X332659 |jstor=24674996}}</ref> Á sama tíma urðu miklar samfélagslegar breytingar í Quebec sem voru kallaðar [[Þögla byltingin]]. Fylkisstjórnin tók stjórn heilbrigðis- og menntamála í eigin hendur, en hún hafði áður verið í höndum kaþólsku kirkjunnar. Frjálslynd fylkisstjórn reyndi að færa þróunina í átt til stefnu alríkisstjórnarinnar. Átakalínur í stjórnmálum fylkisins mynduðust þá milli sambandssinna og aðskilnaðarsinna. Áriði 1970 hófu róttækir aðskilnaðarsinnar í [[Front de libération du Québec]] röð sprengjuárása og mannrána sem voru kölluð [[Októberkreppan]].<ref>{{Cite journal |last=Munroe |first=HD |year=2009 |title=The October Crisis Revisited: Counterterrorism as Strategic Choice, Political Result, and Organizational Practice |journal=Terrorism and Political Violence |volume=21 |issue=2 |pages=288–305 |doi=10.1080/09546550902765623 |s2cid=143725040}}</ref> Árið 1976 tók fullveldisflokkurinn [[Parti Quebecois]] við völdum í fylkinu. Flokkurinn stóð fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu um aðskilnað Quebec en yfir 60% íbúa reyndust andsnúnir því. Tilraunir til að sætta öndverðar skoðanir með [[Meech Lake-sáttmálinn|Meech Lake-sáttmálanum]] mistókust.<ref name="sorens">{{Cite journal |last=Sorens |first=J |date=December 2004 |title=Globalization, secessionism, and autonomy |url=https://archive.org/details/sim_electoral-studies_2004-12_23_4/page/727 |journal=Electoral Studies |volume=23 |issue=4 |pages=727–752 |doi=10.1016/j.electstud.2003.10.003}}</ref> Önnur þjóðaratkvæðagreiðsla var haldin 1995 þar sem tillagan var aftur felld en með mun minni mun: aðeins 50,6% voru á móti.<ref>{{Cite book |last=Schmid |first=Carol L. |url=https://books.google.com/books?id=JIuO9HmX_8QC&pg=PA112 |title=The Politics of Language: Conflict, Identity, and Cultural Pluralism in Comparative Perspective: Conflict, Identity, and Cultural Pluralism in Comparative Perspective |publisher=Oxford University Press |year=2001 |isbn=978-0-19-803150-5 |page=112}}</ref> Árið 1997 úrskurðaði [[Hæstiréttur Kanada]] að einhliða úrsögn úr sambandsríkinu væri andstæð stjórnarskrá landsins. Auk deilna um sjálfstæði Quebec gekk Kanada í gegnum ýmis áföll á 9. og 10. áratug 20. aldar. Þar á meðal voru sprengingin í [[Air India flug 182|Air India flugi 182]] sem er stærsta fjöldamorðið í sögu landsins;<ref>{{Cite web |title=Commission of Inquiry into the Investigation of the Bombing of Air India Flight 182 |url=http://www.majorcomm.ca/en/termsofreference/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622063429/http://www.majorcomm.ca/en/termsofreference/ |archive-date=22. júní 2008 |access-date=23. maí 2011 |publisher=Government of Canada}}</ref> [[blóðbaðið í École Polytechnique]] 1989 þar sem byssumaður réðist á kvenkyns nemendur skólans;<ref>{{Cite web |last=Sourour |first=Teresa K |year=1991 |title=Report of Coroner's Investigation |url=http://www.diarmani.com/Montreal_Coroners_Report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20161228182645/http://www.diarmani.com/Montreal_Coroners_Report.pdf |archive-date=28. desember 2016 |access-date=8. mars 2017}}</ref> og [[Oka-kreppan]], átök við frumbyggja árið 1990.<ref>{{Cite news |year=2000 |title=The Oka Crisis |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |url=http://archives.cbc.ca/politics/civil_unrest/topics/99/ |access-date=23. maí 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110804233458/http://archives.cbc.ca/politics/civil_unrest/topics/99/ |archive-date=4. ágúst 2011}}</ref><ref>{{Cite book |last=Roach |first=Kent |url=https://archive.org/details/september11conse00roac/page/15 |title=September 11: consequences for Canada |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2003 |isbn=978-0-7735-2584-9 |pages=[https://archive.org/details/september11conse00roac/page/15 15, 59–61, 194]}}</ref> Kanada tók þátt í [[Persaflóastríðið (1991)|Persaflóastríðinu]] 1990 og nokkrum friðargæsluverkefnum, þar á meðal [[UNPROFOR]]-verkefni [[NATO]] í [[Borgarastyrjöldin í Júgóslavíu|Júgóslavíu]].<ref>{{Cite journal |last1=Cohen |first1=Lenard J. |last2=Moens |first2=Alexander |year=1999 |title=Learning the lessons of UNPROFOR: Canadian peacekeeping in the former Yugoslavia |journal=[[Canadian Foreign Policy Journal]] |volume=6 |issue=2 |pages=85–100 |doi=10.1080/11926422.1999.9673175}}</ref> Kanada sendi herlið til [[Stríðið í Afganistan (2001–2021)|Afganistan]] 2001 en hafnaði þátttöku í [[Innrásin í Írak 2003|innrás Bandaríkjanna í Írak]] 2003.<ref>{{Cite journal |last1=Jockel |first1=Joseph T |last2=Sokolsky |first2=Joel B |year=2008 |title=Canada and the war in Afghanistan: NATO's odd man out steps forward |journal=[[Journal of Transatlantic Studies]] |volume=6 |issue=1 |pages=100–115 |doi=10.1080/14794010801917212 |s2cid=144463530}}</ref> Árið 2011 tók Kanada þátt í inngripum NATO inn í [[Borgarastyrjöldin í Líbíu|Borgarastyrjöldina í Líbíu]],<ref name="HehirMurray2013">{{Cite book |last1=Hehir |first1=Aidan |url=https://books.google.com/books?id=2TchAQAAQBAJ&pg=PT88 |title=Libya, the Responsibility to Protect and the Future of Humanitarian Intervention |last2=Murray |first2=Robert |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |year=2013 |isbn=978-1-137-27396-3 |page=88}}</ref> og tók líka þátt í bardögum við [[Íslamska ríkið]] í Írak.<ref>{{Cite web |last=Juneau |first=Thomas |year=2015 |title=Canada's Policy to Confront the Islamic State |url=http://www.cgai.ca/canadas_policy_to_confront_the_islamic_state |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151211070017/http://www.cgai.ca/canadas_policy_to_confront_the_islamic_state |archive-date=11. desember 2015 |access-date=10. desember 2015 |publisher=[[Canadian Global Affairs Institute]]}}</ref> [[Kórónaveirufaraldurinn 2019-2021]] hófst í Kanada 27. janúar 2020 og olli víðtækri samfélags- og efnahagskreppu.<ref>{{cite web |title=Coronavirus disease (COVID-19) |url=https://www.canada.ca/en/public-health/services/diseases/coronavirus-disease-covid-19.html |publisher=Government of Canada |year=2021 |access-date=2021-06-09 |archive-date=2021-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613213135/https://www.canada.ca/en/public-health/services/diseases/coronavirus-disease-covid-19.html |url-status=dead }}</ref> Í febrúar 2022 nýtti þingið sér neyðarlög sem voru samþykkt 1988 gegn mótmælum vörubílstjóra og fleiri gegn [[COVID-19]]-takmörkunum í landinu. Atvinnulíf í miðborg Ottawa var lamað. Nær 200 voru handteknir, sektaðir og vörubílar gerðir upptækir. == Landfræði == [[Mynd:Moraine Lake 17092005.jpg|350px|thumbnail|Hin mikilfenglegu [[Kanadísku klettafjöllin|kanadísku Klettafjöll]]]] Kanada nær yfir norðurhluta [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Það á landamæri að [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] í suðri og í norðvestri ([[Alaska]]). Landið nær úthafa á milli, frá [[Atlantshaf]]i og [[Davissund]]i í austri til [[Kyrrahaf]]s í vestri og af því er kjörorð landsins dregið. Í norðri eru svo [[Beauforthaf]] og [[Norðuríshaf|Norður-Íshaf]]. Síðan [[1925]] hefur Kanada átt tilkall til hluta norðurheimskautssvæðisins á milli 60. og 141. lengdargráðu vestur, það er að segja tilkall Kanada til þess landsvæðis nær alveg upp að [[Norðurpóllinn|Norðurpól]]. Nyrsta byggð Kanada (og heimsins) er kanadíska herstöðin ''Alert'' á norðurenda Ellesmereeyjar — breiddargráða 82,5°N — aðeins 834 kílómetra frá Norðurpólnum. Kanada er næststærsta land í heiminum að flatarmáli, á eftir [[Rússland]]i, og nær yfir um 41% heimsálfunnar Norður-Ameríku. Hins vegar er stór hluti Kanada á [[norðurheimskaut|norðurheimskautssvæðinu]] og það er því aðeins fjórða stærsta land heimsins, á eftir [[Rússland]]i, [[Kína]] og Bandaríkjum Norður-Ameríku, ef horft er til byggilegs lands. Þéttleiki byggðar er aðeins um 3,2 manns á ferkílómetra, sem er mjög lítið samanborið við önnur lönd. Til samanburðar má þó geta að þéttleiki byggðar á Íslandi er mjög svipaður. Áttatíu prósent íbúa Kanada búa innan við 200 kílómetra frá landamærum Bandaríkjanna, þar sem [[Temprað belti|loftslag er temprað]] og land vel fallið til ræktunar. Þéttbýlasta svæði landsins er lægðin sem afmarkast af [[Stóru vötnin|Vötnunum miklu]] og [[Saint Lawrence fljót|Saint Lawrence fljóti]] að austan. Fyrir norðan þetta svæði er hinn víðfeðmi [[kanadíski skjöldur]], en hann er lag úr mjög fornu bergi, sem er jökulsorfið eftir [[Wisconsin jökull|síðustu ísöld]]. Ofan á þessu berglagi liggur nú þunnt, steinefnaríkt jarðvegslag, sundurskorið af vötnum og ám, en yfir 60% af stöðuvötnum heims eru í Kanada. Kanadíski skjöldurinn umlykur [[Hudsonflói|Hudsonflóa]]. Kanadíski skjöldurinn nær að strönd Atlantshafs við [[Labrador]], fastalandshluta fylkisins [[Nýfundnaland og Labrador|Nýfundnalands og Labrador]]. Eyjan [[Nýfundnaland]], austasti hluti Norður-Ameríku, er við mynni [[Saint Lawrenceflói|Saint Lawrenceflóa]], sem er heimsins stærsti árós, og það landsvæði þar sem Evrópubúar námu fyrst land. [[Atlantshafsfylki]]n skaga til austurs sunnan við suðurströnd Saint Lawrenceflóa, milli flóans í norðri og [[Atlantshaf]]s í suðri. [[Fundyflói|Fundyflóa]], sem gengur inn úr Atlantshafi til norðausturs skilur að fylkin [[New Brunswick|Nýju-Brúnsvík]] og [[Nova Scotia|Nýja-Skotland]]. Þar eru mestu [[sjávarföll|sjávarfallabreytingar]] (munur [[flóð]]s og [[fjara|fjöru]]) í heimi. Minnsta fylki Kanada er [[Prince Edward Island|Eyja Játvarðar prins]]. Vestur við Ontario eru hinar breiðu og flötu [[Slétturnar miklu|kanadísku sléttur]], sem ná yfir fylkin [[Manitoba]], [[Saskatchewan]] og [[Alberta (fylki)|Alberta]],og allt að [[Klettafjöll|Klettafjöllum]], en þau liggja á milli fylkjanna Alberta og [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]]. Gróðurfar í norðurhluta Kanada breytist eftir því sem norðar dregur úr [[barrskógabelti|barrskógum]] yfir í [[freðmýri]] nyrst. Norðan við fastaland Kanada er [[Kanadíski eyjaklasinn|geysilegur eyjaklasi]], þar sem er að finna nokkrar af stærstu eyjum jarðar: [[Baffinsland]], [[Ellesmere-eyja]], [[Viktoríueyja (Kanada)|Viktoríu-eyja]] o.fl.. [[Júkonfljót]] og [[Mackenziefljót]] eru stórfljót í norðurhluta landsins. Kanada er þekkt fyrir kalt loftslag. Vetur getur verið óvæginn víða í landinu, með hættu á [[hríðarbylur|hríðarbyljum]] og hitastigi niður undir -50&nbsp;°C í nyrstu hlutum þess. Strandfylkið Breska Kólumbía er undantekning frá þessu og nýtur mun mildari vetra en aðrar hlutar landsins, vegna nálægðar við hlýrri sjó. Á þéttbýlustu svæðunum er sumarhitinn allt frá því að teljast mildur upp í að vera frekar hár. Sumarhiti í [[Montreal]] getur náð vel yfir 30&nbsp;°C en í [[Iqaluit]] í [[Nunavut]] allt að 15&nbsp;°C. Í [[Vancouver]] er hitastig yfirleitt á milli 0 til 25&nbsp;°C allt árið um kring, en á sléttunum miklu fer það allt niður í -40&nbsp;°C á veturna og upp í 35&nbsp;°C á sumrin. Nokkrir tugir [[Listi yfir þjóðgarða í Kanada|þjóðgarða eru í Kanada]] og var sá fyrsti stofnaður árið 1885. [[File:Peggy&#039;s Cove, Halifax.jpg|thumb| Peggy & Cove, Halifax]] ==Stjórnmál== Kanada býr við „[[Lýðræðisvísitalan|fullt lýðræði]]“<ref>{{Cite web |title=Democracy Index 2017 |url=https://www.eiu.com/topic/democracy-index |access-date=29. nóvember 2017 |publisher=The Economist Intelligence Unit}}</ref> þar sem er rík hefð fyrir [[frjálslyndisstefna|frjálslyndi]],<ref name="WesthuesWharf2014">{{Cite book |last1=Westhues |first1=Anne |url=https://books.google.com/books?id=chTaAgAAQBAJ&pg=PA10 |title=Canadian Social Policy: Issues and Perspectives |last2=Wharf |first2=Brian |publisher=Wilfrid Laurier University Press |year=2014 |isbn=978-1-55458-409-3 |pages=10–11}}</ref> [[jafnréttisstefna|jafnrétti]]<ref name="BickertonGagnon2009">{{Cite book |last1=Bickerton |first1=James |url=https://books.google.com/books?id=1jd6oqRHxLYC&pg=PA56 |title=Canadian Politics |last2=Gagnon |first2=Alain |publisher=University of Toronto Press |year=2009 |isbn=978-1-4426-0121-5 |page=56}}</ref> og [[hófsemdarstefna|hófsemd]]<ref name="Johnson2016">{{Cite book |last=Johnson |first=David |url=https://books.google.com/books?id=I_HzDQAAQBAJ&pg=PA13 |title=Thinking Government: Public Administration and Politics in Canada |publisher=University of Toronto Press |year=2016 |isbn=978-1-4426-3521-0 |edition=4th |pages=13–23}}</ref> í stefnumálum stjórnmálaflokka. Áhersla á [[félagslegt réttlæti]] hefur verið einkenni á kanadískum stjórnmálum.<ref name="Fierlbeck2006">{{Cite book |last=Fierlbeck |first=Katherine |url=https://books.google.com/books?id=0bZBHlF4V8EC&pg=PA87 |title=Political Thought in Canada: An Intellectual History |publisher=University of Toronto Press |year=2006 |isbn=978-1-55111-711-9 |page=87}}</ref> Einkunnarorð ríkisstjórnar Kanada eru „[[friður, regla og góð stjórn]]“.<ref name="DixonScheurell2016">{{Cite book |last1=Dixon |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=npzDCwAAQBAJ&pg=PA48 |title=Social Welfare in Developed Market Countries |last2=P. Scheurell |first2=Robert |date=17. mars 2016 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-36677-5 |page=48}}</ref><ref name="Boughey2017">{{Cite book |last=Boughey |first=Janina |url=https://books.google.com/books?id=dgK-DgAAQBAJ&pg=PA105 |title=Human Rights and Judicial Review in Australia and Canada: The Newest Despotism? |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2017 |isbn=978-1-5099-0788-5 |page=105}}</ref> Kanadísk stjórnmál einkennast af tveimur breiðum miðjuflokkum, [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslynda flokknum]] og [[Íhaldsflokkurinn (Kanada)|Íhaldsflokknum]] sem báðir stunda málamiðlunarstjórnmál. Frjálslyndi flokkurinn er hinn hefðbundni valdaflokkur og skilgreinir sig [[miðjustefna|á miðjunni]], meðan Íhaldsflokkurinn skilgreinir sig [[hægristefna|til hægri]]. [[Nýi lýðræðisflokkurinn]] er sósíaldemókratískur flokkur sem skilgreinir sig [[vinstristefna|til vinstri]]. Flokkar yst á hægri og vinstri vængnum hafa aldrei verið áberandi í kanadískum stjórnmálum.<ref>{{Cite journal |last1=Ambrose |first1=Emma |last2=Mudde |first2=Cas |year=2015 |title=Canadian Multiculturalism and the Absence of the Far Right |journal=Nationalism and Ethnic Politics |volume=21 |issue=2 |pages=213–236 |doi=10.1080/13537113.2015.1032033 |s2cid=145773856}}</ref><ref>{{Cite news |last=Taub |first=Amanda |date=27. júní 2017 |title=Canada's Secret to Resisting the West's Populist Wave |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2017/06/27/world/canada/canadas-secret-to-resisting-the-wests-populist-wave.html}}</ref> Í [[Alríkiskosningarnar í Kanada 2019|alríkiskosningunum 2019]] voru fimm flokkar kosnir á þing; Frjálslyndi flokkurinn sem myndaði minnihlutastjórn, Íhaldsflokkurinn sem er hinn opinberi stjórnarandstöðuflokkur, Nýi lýðræðisflokkurinn, [[Bloc Québécois]] og [[Græningjar (Kanada)|Græningjar]]. Í Kanada er [[þingræði]] og [[þingbundin konungsstjórn]] þar sem [[konungur Kanada]] er undirstaða framkvæmdavalds, löggjafarvalds og dómsvalds.<ref>{{Cite web |date=29. mars 1867 |title=Constitution Act, 1867: Preamble |url=http://www.solon.org/Constitutions/Canada/English/ca_1867.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100203024121/http://www.solon.org/Constitutions/Canada/English/ca_1867.html |archive-date=3. febrúar 2010 |access-date=23. maí 2011 |publisher=[[Queen's Printer]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Smith |first=David E |date=10. júní 2010 |title=The Crown and the Constitution: Sustaining Democracy? |page=6 |work=The Crown in Canada: Present Realities and Future Options |publisher=[[Queen's University at Kingston|Queen's University]] |url=http://www.queensu.ca/iigr/conf/ConferenceOnTheCrown/CrownConferencePapers/The_Crown_and_the_Constitutio1.pdf |archive-url=https://www.webcitation.org/5qXvz463C?url=http://www.queensu.ca/iigr/conf/ConferenceOnTheCrown/CrownConferencePapers/The_Crown_and_the_Constitutio1.pdf |archive-date=17. júní 2010}}</ref><ref name="MacLeod16">{{Cite book |last=MacLeod |first=Kevin S |url=http://canadiancrown.gc.ca/DAMAssetPub/DAM-CRN-jblDmt-dmdJbl/STAGING/texte-text/crnMpls_1336157759317_eng.pdf?WT.contentAuthority=4.4.4 |title=A Crown of Maples |publisher=Queen's Printer for Canada |year=2012 |isbn=978-0-662-46012-1 |edition=2nd |page=16 |author-link=Kevin S. MacLeod |access-date=8. mars 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204231448/http://canadiancrown.gc.ca/DAMAssetPub/DAM-CRN-jblDmt-dmdJbl/STAGING/texte-text/crnMpls_1336157759317_eng.pdf?WT.contentAuthority=4.4.4 |archive-date=4. febrúar 2016}}</ref> [[Karl 3. Bretakonungur]] er núverandi einvaldur Kanada, auk 14 annarra ríkja í [[samveldið|samveldinu]] og í hverju fylki Kanada. Samt er um tvær aðskildar stofnanir að ræða: bresku og kanadísku krúnurnar.<ref name="Johnson2018">{{Cite book |last=Johnson |first=David |url=https://books.google.com/books?id=z2WHDgAAQBAJ&pg=PT196 |title=Battle Royal: Monarchists vs. Republicans and the Crown of Canada |date=2018 |publisher=Dundurn Press |isbn=978-1-4597-4015-0 |page=196}}</ref> Fulltrúi drottningar er [[yfirlandstjóri Kanada]] sem hún skipar samkvæmt ráði [[forsætisráðherra Kanada]] til að sinna skyldum hennar í landinu.<ref>{{Cite web |title=The Governor General of Canada: Roles and Responsibilities |url=http://gg.ca/document.aspx?id=3 |access-date=23. maí 2011 |publisher=Queen's Printer |archive-date=2018-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122338/http://gg.ca/document.aspx?id=3 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=ATi5R5XNb2MC&pg=PA54 |title=Commonwealth public administration reform 2004 |publisher=Commonwealth Secretariat |year=2004 |isbn=978-0-11-703249-1 |pages=54–55}}</ref> Þótt konungsvaldið sé þannig innbyggt í stjórnkerfi Kanada er hlutverk einvaldsins í reynd táknrænt.<ref name="MacLeod16" /><ref name="Forseyp1">{{Cite book |last=Forsey |first=Eugene |url=http://www2.parl.gc.ca/sites/lop/aboutparliament/forsey/PDFs/How_Canadians_Govern_Themselves-6ed.pdf |title=How Canadians Govern Themselves |publisher=Queen's Printer |year=2005 |isbn=978-0-662-39689-5 |edition=6th |pages=1, 16, 26 |author-link=Eugene Forsey |access-date=23. maí 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091229155255/http://www2.parl.gc.ca/Sites/LOP/AboutParliament/Forsey/PDFs/How_Canadians_Govern_Themselves-6ed.pdf |archive-date=29. desember 2009}}</ref><ref name="Montpetit">{{Cite web |last1=Marleau |first1=Robert |last2=Montpetit |first2=Camille |title=House of Commons Procedure and Practice: Parliamentary Institutions |url=http://www.parl.gc.ca/MarleauMontpetit/DocumentViewer.aspx?DocId=1001&Lang=E&Print=2&Sec=Ch01&Seq=5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110828112251/http://www.parl.gc.ca/MarleauMontpetit/DocumentViewer.aspx?DocId=1001&Lang=E&Print=2&Sec=Ch01&Seq=5 |archive-date=28. ágúst 2011 |access-date=23. maí 2011 |publisher=Queen's Printer}}</ref> [[Ríkisstjórn Kanada]] fer með framkvæmdavaldið og ber ábyrgð gagnvart [[Fulltrúaþing Kanada|fulltrúaþinginu]]. Forsætisráðherra Kanada velur ráðherra í ríkisstjórnina og er [[stjórnarleiðtogi]].<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Peter |date=4. nóvember 2015 |title='A cabinet that looks like Canada:' Justin Trudeau pledges government built on trust |url=https://www.thestar.com/news/canada/2015/11/04/new-government-to-be-sworn-in-today.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170128075156/https://www.thestar.com/news/canada/2015/11/04/new-government-to-be-sworn-in-today.html |archive-date=28. janúar 2017 |website=Toronto Star}}</ref> Einvaldurinn eða fulltrúi hans geta ef upp kemur [[stjórnarkreppa]] farið með vald sitt án þess að ráðgast við ríkisstjórnina.<ref name="Forseyp1" /> Landstjórinn skipar forsætisráðherra sem oftast er leiðtogi þess stjórnmálaflokks sem hefur traust meirihluta þingfulltrúa.<ref>{{Cite book |last=Johnson |first=David |url=https://archive.org/details/thinkinggovernme02ndjohn/page/134 |title=Thinking government: public sector management in Canada |publisher=University of Toronto Press |year=2006 |isbn=978-1-55111-779-9 |edition=2nd |pages=[https://archive.org/details/thinkinggovernme02ndjohn/page/134 134–135, 149]}}</ref> Skrifstofa forsætisráðherra er þannig valdamesta stofnun ríkisins. Þaðan kemur megnið af lagafrumvörpum þingsins og þaðan koma tilnefningar til yfirlandstjóra, varalandstjóra, ráðherra, dómara og yfirmanna [[krúnustofnanir Kanada|krúnustofnana Kanada]] sem drottningin skipar.<ref name="Forseyp1" /> Leiðtogi þess flokks sem hlýtur næstflest sæti á þingi í kosningum er venjulega kallaður leiðtogi opinberrar stjórnarandstöðu sem á að veita stjórninni aðhald.<ref>{{Cite web |title=The Opposition in a Parliamentary System |url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/researchpublications/bp47-e.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125122354/http://www2.parl.gc.ca/content/lop/researchpublications/bp47-e.htm |archive-date=25. nóvember 2010 |access-date=23. maí 2011 |publisher=Library of Parliament}}</ref> Allir 338 þingfulltrúar á [[fulltrúaþing Kanada|fulltrúaþingi Kanada]] eru kjörnir með einföldum meirihluta í [[kjördæmaskipan Kanada|einmenningskjördæmum]]. Landstjórinn boðar til [[kosningar í Kanada|kosninga]], annað hvort samkvæmt ráði forsætisráðherra eða ef [[vantraust]] á stjórnina er samþykkt á þinginu.<ref>{{Cite web |title=About Elections and Ridings |url=http://www.lop.parl.gc.ca/parlinfo/Compilations/ElectionsAndRidings.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224103929/http://www.lop.parl.gc.ca/parlinfo/Compilations/ElectionsAndRidings.aspx |archive-date=24. desember 2016 |access-date=3. september 2016 |publisher=Library of Parliament}}</ref><ref>{{Cite web |last1=O'Neal |first1=Brian |last2=Bédard |first2=Michel |last3=Spano |first3=Sebastian |date=April 11, 2011 |title=Government and Canada's 41st Parliament: Questions and Answers |url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/2011-37-e.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522071714/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/2011-37-e.htm |archive-date=22. maí 2011 |access-date=2. júní 2011 |publisher=[[Library of Parliament]]}}</ref> [[Stjórnarskrárlögin 1982]] gera ráð fyrir að ekki líði meira en fimm ár milli kosninga, en [[Kosningalög Kanada]] kveða á um fjögurra ára kjörtímabil með föstum kjördegi í október. Í [[öldungadeild Kanada]] sitja 105 fulltrúar sem skipaðir eru á grundvelli landfræðilegrar skiptingar og sitja til 75 ára aldurs.<ref>{{Cite book |last1=Griffiths |first1=Ann L. |url=https://books.google.com/books?id=GytLtJacxY8C&pg=PA116 |title=Handbook of Federal Countries |last2=Nerenberg |first2=Karl |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2003 |isbn=978-0-7735-7047-4 |page=116}}</ref> Þar sem Kanada er sambandríki skiptist stjórnvaldsábyrgðin milli alríkisstjórnarinnar og fylkjanna tíu. [[Fylkisþing Kanada]] sitja í einni deild og vinna á sama hátt og fulltrúadeildin.<ref name="Montpetit" /> Sjálfstjórnarsvæðin hafa líka hvert sitt þing, en þau eru ekki fullvalda og hafa færri hlutverk en fylkin.<ref>{{Cite web |year=2010 |title=Difference between Canadian Provinces and Territories |url=http://www.pco-bcp.gc.ca/aia/index.asp?lang=eng&page=provterr&doc=difference-eng.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20151201135354/http://pco-bcp.gc.ca/aia/index.asp?lang=eng&page=provterr&doc=difference-eng.htm |archive-date=December 1, 2015 |access-date=November 23, 2015 |publisher=Intergovernmental Affairs Canada}}</ref> Svæðisþingin eru líka ólíkt uppbyggð.<ref>{{Cite web |year=2008 |title=Differences from Provincial Governments |url=http://www.assembly.gov.nt.ca/visitors/what-consensus/differences-provincial-governments |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203044824/http://www.assembly.gov.nt.ca/visitors/what-consensus/differences-provincial-governments |archive-date=3. febrúar 2014 |access-date=30. janúar 2014 |publisher=Legislative Assembly of the Northwest Territories}}</ref> [[Kanadabanki]] er [[seðlabanki]] landsins. [[Hagstofa Kanada]] gefur út gögn sem [[fjármálaráðherra Kanada]] og [[iðnaðarráðherra Kanada]] nýta sér við áætlanagerð og mótun efnahagsstefnu.<ref>{{Cite web |year=2014 |title=About |url=https://www.statcan.gc.ca/about-apercu/mandate-mandat-eng.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115144515/http://statcan.gc.ca/about-apercu/mandate-mandat-eng.htm |archive-date=15. janúar 2015 |access-date=8. mars 2017 |publisher=Statistics Canada}}</ref> Kanadabanki hefur einkarétt á seðlaútgáfu [[kanadadalur|kanadadals]],<ref name="GilbertHelleiner2003">{{Cite book |last1=Gilbert |first1=Emily |url=https://books.google.com/books?id=gnWGfLxm4L8C&pg=PA39 |title=Nation-States and Money: The Past, Present and Future of National Currencies |last2=Helleiner |first2=Eric |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-134-65817-6 |page=39}}</ref> en [[Konunglega kanadíska myntsláttan]] sér um útgáfu [[mynt]]arinnar.<ref name="CuhajMichael2011">{{Cite book |last1=Cuhaj |first1=George S. |url=https://books.google.com/books?id=ZheUkxvWhs8C&pg=PT4 |title=Coins of the World: Canada |last2=Michael |first2=Thomas |publisher=[[Krause Publications]] |year=2011 |isbn=978-1-4402-3129-2 |page=4}}</ref> ===Stjórnsýslueiningar=== [[Mynd:Political map of Canada.png|thumbnail|Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði.]] Kanada er sambandsríki tíu [[fylki|fylkja]] og þriggja [[sjálfstjórnarsvæði|sjálfstjórnarsvæða]]. Þessi svæði eru oft flokkuð í [[héruð Kanada|fjögur héruð]]: [[Vestur-Kanada]], [[Mið-Kanada]], [[Atlantshafsfylkin]] og [[Norður-Kanada]] ([[Austur-Kanada]] er notað yfir bæði Mið-Kanada og Atlantshafsfylkin).<ref name="HamelKeil2015">{{Cite book |last1=Hamel |first1=Pierre |url=https://books.google.com/books?id=rB-NBgAAQBAJ&pg=PA81 |title=Suburban Governance: A Global View |last2=Keil |first2=Roger |publisher=University of Toronto Press |year=2015 |isbn=978-1-4426-6357-2 |page=81}}</ref> Fylkin hafa meiri sjálfstjórn en sjálfstjórnarsvæðin og bera ábyrgð á félagslegri þjónustu eins og heilsugæslu, menntun og félagsaðstoð.<ref>{{Cite book |last1=Doern |first1=G. Bruce |url=https://books.google.com/books?id=FBXaFRZtKJsC&pg=RA1-PA1976 |title=Canadian Public Budgeting in the Age of Crises: Shifting Budgetary Domains and Temporal Budgeting |last2=Maslove |first2=Allan M. |last3=Prince |first3=Michael J. |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2013 |isbn=978-0-7735-8853-0 |page=1}}</ref> Samanlagt eru tekjur fylkjanna meiri en tekjur alríkisstjórnarinnar, sem er einstakt meðal sambandsríkja í heiminum. Alríkisstjórnin getur notað sínar tekjur til að framkvæma stefnu sína í fylkjunum, eins og til dæmis [[kanadísku heilsulögin]] frá 1984. Fylkin geta sagt sig frá stefnunni, en gera það sjaldnast. Alríkisstjórnin notar [[jöfnunargreiðslur]] til að jafna aðstöðu fylkjanna. <ref>{{Cite book |last1=Clemens |first1=Jason |url=https://books.google.com/books?id=yc6RakXxLy0C&pg=PA8 |title=Beyond Equalization: Examining Fiscal Transfers in a Broader Context |last2=Veldhuis |first2=Niels |publisher=[[Fraser Institute]] |year=2012 |isbn=978-0-88975-215-3 |page=8}}</ref> Helsti munurinn á fylki og sjálfstjórnarsvæði er að völd fylkjanna koma frá Stjórnarskrá Kanada, meðan stjórnir sjálfstjórnarsvæða fá sín völd frá [[Kanadíska þingið|kanadíska þinginu]].<ref name="OliverMacklem2017a">{{Cite book |last1=Oliver |first1=Peter |url=https://books.google.com/books?id=ulsvDwAAQBAJ&pg=PA498 |title=The Oxford Handbook of the Canadian Constitution |last2=Macklem |first2=Patrick |last3=Des Rosiers |first3=Nathalie |publisher=Oxford University Press |year=2017 |isbn=978-0-19-066482-4 |pages=498–499}}</ref> Samkvæmt stjórnarskránni deilir alríkisstjórnin völdum með fylkjunum.<ref name="Meligrana2004">{{Cite book |last=Meligrana |first=John |url=https://books.google.com/books?id=uL9hLqPSdi0C&pg=PA75 |title=Redrawing Local Government Boundaries: An International Study of Politics, Procedures, and Decisions |publisher=UBC Press |year=2004 |isbn=978-0-7748-0934-4 |page=75}}</ref> Þar sem skipting valds milli alríkisstjórnar og fylkja er skilgreind í stjórnarskránni þurfa allar breytingar á henni að fara gegnum stjórnarskrárbreytingarferli, en þingið getur einhliða breytt völdum sjálfstjórnarsvæðanna.<ref name="Nicholson1979">{{Cite book |last=Nicholson |first=Norman L. |url=https://books.google.com/books?id=Ek7cloNk3E8C&pg=PA174 |title=The boundaries of the Canadian Confederation |publisher=McGill-Queen's University Press |year=1979 |isbn=978-0-7705-1742-7 |pages=174–175}}</ref> <br clear="both" /> <div style="overflow:auto"> {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |- ! class="unsortable" rowspan="2" | Skjaldar- merki ! rowspan="2" | Fylki ! rowspan="2" | Skamm- stöfun ! rowspan="2" | Höfuðstaður ! rowspan="2" | Stærsta borg ! rowspan="2" | Aðild að sambands- ríkinu ! rowspan="2" | Íbúar<br/>2020. ! class="unsortable" colspan="3" | Stærð (km²) ! rowspan="2" | Fylkis- tungumál |- ! Þurrlendi ! Vatn ! Alls |- ! style="text-align: center;" | [[File:Arms of Ontario.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[File:Flag of Ontario.svg|23px]] [[Ontario]] | style="text-align: center;" | ON | colspan="2" style="text-align: center;" | [[Torontó]] | style="text-align: center;" | 1. júlí 1867 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: right;" | 14.734.014 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: right;" | 917.741 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: right;" | 158.654 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: right;" | 1.076.395 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Enska |- ! style="text-align: center;" | [[File:Armoiries du Québec (blason).svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[File:Flag of Quebec.svg|23px]] [[Québec]] | style="text-align: center;" | QC | style="text-align: center;" | [[Québecborg]] | style="text-align: center;" | [[Montréal]] | style="text-align: center;" | 1. júlí 1867 | colpos = "6" rowpos = "3" style="text-align: right;" | 8.574.571 | colpos = "7" rowpos = "3" style="text-align: right;" | 1.356.128 | colpos = "7" rowpos = "3" style="text-align: right;" | 185.928 | colpos = "7" rowpos = "3" style="text-align: right;" | 1.542.056 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Franska |- ! style="text-align: center;" | [[File:Arms of Nova Scotia.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[File:Flag of Nova Scotia.svg|23px]] [[Nýja-Skotland|Nýja Skotland]] | style="text-align: center;" | NS | colspan="2" style="text-align: center;" | [[Halifax (Nova Scotia)|Halifax]] | style="text-align: center;" | 1. júlí 1867 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 979.351 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 53.338 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 1.946 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 55.284 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" |Enska |- ! style="text-align: center;" | [[File:Arms of New Brunswick.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[File:Flag of New Brunswick.svg|23px]] [[Nýja-Brúnsvík]] | style="text-align: center;" | NB | style="text-align: center;" | [[Fredericton]] | style="text-align: center;" | [[Moncton]] | style="text-align: center;" | 1. júlí 1867 | colpos = "6" rowpos = "2" style="text-align: right;" | 781.476 | colpos = "7" rowpos = "2" style="text-align: right;" | 71.450 | colpos = "7" rowpos = "2" style="text-align: right;" | 1.458 | colpos = "7" rowpos = "2" style="text-align: right;" | 72.908 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Enska |- ! style="text-align: center;" | [[File:Simple arms of Manitoba.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[File:Flag of Manitoba.svg|23px]] [[Manitoba]] | style="text-align: center;" | MB | colspan="2" style="text-align: center;" | [[Winnipeg]] | style="text-align: center;" | 15. júlí 1870 | style="text-align: right;" | 1.379.263 | style="text-align: right;" | 553.556 | style="text-align: right;" | 94.241 | style="text-align: right;" | 647.797 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Enska |- ! style="text-align: center;" | [[File:Arms of British Columbia.svg|35x35px]] ! style="text-align: left;" | [[File:Flag of British Columbia.svg|23px]] [[Breska-Kólumbía]] | style="text-align: center;" | BC | style="text-align: center;" | [[Viktoría (Breska Kólumbía)|Victoría]] | style="text-align: center;" | [[Vancouver]] | style="text-align: center;" | 20. júlí 1871 | style="text-align: right;" | 5.147.712 | style="text-align: right;" | 925.186 | style="text-align: right;" | 19.549 | style="text-align: right;" | 944.735 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Enska |- ! style="text-align: center;" | [[File:Arms of Prince Edward Island.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[File:Flag of Prince Edward Island.svg|23px]] [[Eyja Játvarðs prins]] | style="text-align: center;" | PE | colspan="2" style="text-align: center;" | [[Charlottetown]] | style="text-align: center;" | 1. júlí 1873 | style="text-align: right;" | 159.625 | style="text-align: right;" | 5.660 | style="text-align: right;" | 0 | style="text-align: right;" | 5.660 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Enska |- ! style="text-align: center;" | [[File:Shield of arms of Saskatchewan.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[File:Flag of Saskatchewan.svg|23px]] [[Saskatchewan]] | style="text-align: center;" | SK | style="text-align: center;" | [[Regina]] | style="text-align: center;" | [[Saskatoon]] | style="text-align: center;" | 1. september 1905 | style="text-align: right;" | 1.178.681 | style="text-align: right;" | 591.670 | style="text-align: right;" | 59.366 | style="text-align: right;" | 651.036 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Enska |- ! style="text-align: center;" | [[File:Shield of Alberta.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[File:Flag of Alberta.svg|23px]] [[Alberta (fylki)|Alberta]] | style="text-align: center;" | AB | style="text-align: center;" | [[Edmonton]] | style="text-align: center;" | [[Calgary]] | style="text-align: center;" | 1. september 1905 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 4.421.876 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 642.317 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 19.531 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 661.848 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Enska |- ! style="text-align: center;" | [[File:Simple arms of Newfoundland and Labrador.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[File:Flag of Newfoundland and Labrador.svg|23px]] [[Nýfundnaland og Labrador]] | style="text-align: center;" | NL | colspan="2" style="text-align: center;" | [[St. John's (Nýfundnaland og Labrador)|St. John's]] | style="text-align: center;" | 31. mars 1949 | style="text-align: right;" | 522.103 | style="text-align: right;" | 373.872 | style="text-align: right;" | 31.340 | style="text-align: right;" | 405.212 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Enska |- class="sortbottom" align="center" ! scope="col" align="center" colspan="6"| Alls ! scope="col" style="text-align: right;" | {{nts|37878672}} ! scope="col" style="text-align: right;" | {{nts|5490918}} ! scope="col" style="text-align: right;" | {{nts|572013}} ! scope="col" style="text-align: right;" | {{nts|6062931}} ! scope="col" align="center"| — |} </div> <div style="overflow:auto"> {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |+ Sjálfstjórnarsvæði Kanada ! class="unsortable" rowspan="2" | Skjaldarmerki ! rowspan="2" | Svæði ! rowspan="2" | Skamm- stöfun ! rowspan="2" | Höfuðstaður og<br />stærsta borg ! rowspan="2" | Dagsetning aðildar<br />að sambands- ríkinu ! rowspan="2" | Íbúar<br />(2020) ! class="unsortable" colspan="3" | Stærð (km²) ! rowspan="2" | Tungumál |- ! Þurrlendi ! Vatn ! Alls |- ! style="text-align: center;" | [[File:Coat of Arms of the Northwest Territories.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[File:Flag of the Northwest Territories.svg|23px]] [[Norðvesturhéruðin]] | style="text-align: center;" | NT | style="text-align: center;" | [[Yellowknife]] | style="text-align: center;" | 15. júlí 1870 | style="text-align: right;" | 45.161 | style="text-align: right;" | 1.183.085 | style="text-align: right;" | 163.021 | style="text-align: right;" | 1.346.106 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Dene suline, [[cree]], enska, franska, gwich'in, inuinnaqtun, [[inuktitut]], inuvialuktun, slavey, tłįchǫ |- ! style="text-align: center;" | [[File:Coat of arms of Yukon (escutcheon).svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[File:Flag of Yukon.svg|23px]] [[Júkon]] | style="text-align: center;" | YT | style="text-align: center;" | [[Whitehorse]] | style="text-align: center;" | 13. júní 1898 | style="text-align: right;" | 42.052 | style="text-align: right;" | 474.391 | style="text-align: right;" | 8.052 | style="text-align: right;" | 482.443 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Enska, franska |- ! style="text-align: center;" | [[File:Coat of arms of Nunavut (escutcheon).svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[File:Flag of Nunavut.svg|23px]] [[Núnavút]] | style="text-align: center;" | NU | style="text-align: center;" | [[Iqaluit]] | style="text-align: center;" | 1. apríl 1999 | style="text-align: right;" | 39.353 | style="text-align: right;" | 1.936.113 | style="text-align: right;" | 157.077 | style="text-align: right;" | 2.093.190 | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: center;" | Inuinnaqtun, inuktitut, enska, franska |- class="sortbottom" align="center" ! scope="col" align="center" colspan="5"| Alls ! scope="col" style="text-align: right;" | {{nts|126566}} ! scope="col" style="text-align: right;" | {{nts|3593589}} ! scope="col" style="text-align: right;" | {{nts|328150}} ! scope="col" style="text-align: right;" | {{nts|3921739}} ! scope="col" align="center"| — |} </div> ==Efnahagslíf== [[File:Toronto (15085972212).jpg|thumb|right|Fjármálahverfið í Toronto er önnur stærsta fjármálamiðstöð í Norður-Ameríku og í sjöunda sæti á heimsvísu.]] Kanada var [[Listi yfir lönd eftir vergri landsframleiðslu (KMJ)|10. stærsta hagkerfi heims]] árið 2018, með um það bil 1,73 billjónir bandaríkjadala verga landsframleiðslu.<ref name="GDP IMF">{{Cite web |date=April 2, 2019 |title=World Economic Outlook Database |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=44&pr.y=11&sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C668%2C914%2C672%2C612%2C946%2C614%2C137%2C311%2C546%2C213%2C962%2C911%2C674%2C314%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C836%2C918%2C558%2C748%2C138%2C618%2C196%2C624%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C626%2C449%2C628%2C564%2C228%2C565%2C924%2C283%2C233%2C853%2C632%2C288%2C636%2C293%2C634%2C566%2C238%2C964%2C662%2C182%2C960%2C359%2C423%2C453%2C935%2C968%2C128%2C922%2C611%2C714%2C321%2C862%2C243%2C135%2C248%2C716%2C469%2C456%2C253%2C722%2C642%2C942%2C643%2C718%2C939%2C724%2C734%2C576%2C644%2C936%2C819%2C961%2C172%2C813%2C132%2C726%2C646%2C199%2C648%2C733%2C915%2C184%2C134%2C524%2C652%2C361%2C174%2C362%2C328%2C364%2C258%2C732%2C656%2C366%2C654%2C144%2C336%2C146%2C263%2C463%2C268%2C528%2C532%2C923%2C944%2C738%2C176%2C578%2C534%2C537%2C536%2C742%2C429%2C866%2C433%2C369%2C178%2C744%2C436%2C186%2C136%2C925%2C343%2C869%2C158%2C746%2C439%2C926%2C916%2C466%2C664%2C112%2C826%2C111%2C542%2C298%2C967%2C927%2C443%2C846%2C917%2C299%2C544%2C582%2C941%2C474%2C446%2C754%2C666%2C698&s=NGDPD&grp=0&a=#cs120 |publisher=[[International Monetary Fund]]}}</ref> Kanada er eitt af [[spillingarvísitalan|minnst spilltu löndum heims]],<ref name="RotbergCarment2018">{{Cite book |last1=Rotberg |first1=Robert I. |url=https://books.google.com/books?id=ujOoDwAAQBAJ&pg=PT12 |title=Canada's Corruption at Home and Abroad |last2=Carment |first2=David |publisher=Taylor & Francis |year=2018 |isbn=978-1-351-57924-7 |page=12}}</ref> og er ein af helstu verslunarþjóðum heims, með mjög [[alþjóðavæðing|alþjóðavætt]] hagkerfi.<ref>{{Cite web |date=17. apríl 2008 |title=Latest release |url=http://www.wto.org/english/news_e/pres08_e/pr520_e.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605043028/http://www.wto.org/english/news_e/pres08_e/pr520_e.htm |archive-date=5. júní 2011 |publisher=World Trade Organization |access-date=23. maí 2011}}</ref><ref>{{Cite web |title=Index of Globalization 2010 |url=http://globalization.kof.ethz.ch/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120531222435/http://globalization.kof.ethz.ch/ |archive-date=31. maí 2012 |access-date=22. maí 2012 |publisher=KOF}}</ref> Hagkerfi Kanada er [[blandað hagkerfi]] sem situr hærra á lista yfir lönd eftir [[vísitala efnahagsfrelsis|vísitölu efnahagsfrelsis]] en bæði Bandaríkin og öll Evrópuríkin,<ref>{{Cite web |year=2013 |title=Index of Economic Freedom |url=http://www.heritage.org/Index/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130629215405/http://www.heritage.org/index/ |archive-date=29. júní 2013 |access-date=27. júní 2013 |publisher=[[The Heritage Foundation]] and [[The Wall Street Journal]]}}</ref> og tekjujöfnuður er tiltölulega mikill.<ref>{{Cite web |last=Kay |first=Jonathan |date=13. desember 2012 |title=Jonathan Kay: The Key to Canada's Economic Advantage Over the United States? Less Income Inequality |url=http://news.nationalpost.com/full-comment/jonathan-kay-the-key-to-canadas-economic-advantage-over-the-united-states-less-income-inequality |url-status=live |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160515131854/http%3A//news.nationalpost.com/full%2Dcomment/jonathan%2Dkay%2Dthe%2Dkey%2Dto%2Dcanadas%2Deconomic%2Dadvantage%2Dover%2Dthe%2Dunited%2Dstates%2Dless%2Dincome%2Dinequality |archive-date=15. maí 2016 |website=[[National Post]]}}</ref> Meðalráðstöfunartekjur í Kanada eru töluvert hærri en meðaltal OECD-ríkja.<ref name="OECDBLI">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=GEIoDwAAQBAJ&pg=PP3 |title=Better Policies Policies for Stronger and More Inclusive Growth in Canada |date=16. júní 2017 |publisher=OECD |isbn=978-92-64-27794-6 |pages=3–}}</ref> [[Kauphöllin í Toronto]] er níunda stærsta kauphöll heims, með yfir 1.500 fyrirtæki á skrá og samanlagða fjárfestingu upp á meira en 2 billjón bandaríkjadali.<ref>{{Cite web |title=Monthly Reports |url=https://www.world-exchanges.org/our-work/statistics |publisher=World Federation of Exchanges}}. Nóvember 2018.</ref> Árið 2018 var heildarvelta kanadíska hagkerfisins með vörur og þjónustu 1,5 billjón kanadadalir.<ref name=econ/> Útflutningur var yfir 585 billjón kanadadalir, og innflutningur yfir 607 billjón dalir, þar af 391 frá Bandaríkjunum.<ref name="econ">{{Cite journal |year=2019 |title=Canada's State of Trade 2019 |url=https://www.international.gc.ca/gac-amc/publications/economist-economiste/state_of_trade-commerce_international-2019.aspx?lang=eng |journal=Canada's State of Trade |edition=20th |publisher=Global Affairs Canada |issn=2562-8313}}[https://www.international.gc.ca/gac-amc/assets/pdfs/publications/State-of-Trade-2019_eng.pdf PDF version]</ref> Árið 2018 var viðskiptahalli Kanada um 25 billjónir.<ref name=econ/> Vöxtur í námavinnslu, iðnframleiðslu og þjónustu frá upphafi 20. aldar hefur breytt hagkerfi Kanada úr dreifbýlu landbúnaðarhagkerfi, í nútímalegt iðnvætt hagkerfi.<ref name="HarrisMatthews1987l">{{Cite book |last1=Harris |first1=R. Cole |url=https://books.google.com/books?id=pD7vTXLqkugC&pg=PA2 |title=Historical Atlas of Canada: Addressing the Twentieth Century, 1891–1961 |last2=Matthews |first2=Geoffrey J. |publisher=University of Toronto Press |year=1987 |isbn=978-0-8020-3448-9 |page=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180320150918/https://books.google.com/books?id=pD7vTXLqkugC&pg=PA2 |archive-date=20. mars 2018 |url-status=live}}</ref> Líkt og í öðrum [[þróað ríki|þróuðum ríkjum]] er [[þjónusta|þjónustugeirinn]] ríkjandi, með 2/3 hluta vinnuaflsins,<ref>{{Cite web |date=8. janúar 2009 |title=Employment by Industry |url=http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/econ40-eng.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524063742/http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/econ40-eng.htm |archive-date=24. maí 2011 |publisher=Statistics Canada |access-date=23. maí 2011}}</ref> en [[frumframleiðsla|frumframleiðslugeirinn]] er líka mjög mikilvægur, einkum [[skógarhögg]] og [[olíuvinnsla]].<ref name="SueyoshiGoto2018">{{Cite book |last1=Sueyoshi |first1=Toshiyuki |url=https://books.google.com/books?id=s0RKDwAAQBAJ&pg=PA496 |title=Environmental Assessment on Energy and Sustainability by Data Envelopment Analysis |last2=Goto |first2=Mika |publisher=Wiley |year=2018 |isbn=978-1-118-97933-4 |page=496}}</ref> Kanada er tæknilega þróað og iðnvætt ríki, sem er sjálfbjarga í orkumálum, vegna síns mikla náttúrulega forða af [[jarðefnaeldsneyti]], ásamt [[kjarnorka|kjarnorku-]] og [[vatnsorka|vatnsorkuframleiðslu]]. Nýting [[náttúrulegar auðlindir|náttúruauðlinda]] og viðskipti, þá sérstaklega við [[Bandaríkin]], hafa lengi skipt höfuðmáli fyrir efnahag landsins. Þrátt fyrir að fjölbreytni hafi almennt séð aukist í kanadísku efnahagslífi, eru enn mörg héruð, sem reiða sig á vinnslu og sölu afurða úr náttúruauðlindum. Samþætting hagkerfis Kanada við hagkerfi Bandaríkjanna hefur aukist mikið frá lokum [[Síðari heimsstyrjöld|Síðari heimsstyrjaldar]].<ref>{{Cite book |last1=Mosler |first1=David |url=https://books.google.com/books?id=l00i5PKYDwcC&pg=PA38 |title=The American Challenge: The World Resists US Liberalism |last2=Catley |first2=Bob |publisher=[[Ashgate Publishing]] |year=2013 |isbn=978-1-4094-9852-0 |page=38}}</ref> Árið 1965 gerðu löndin með sér fríverslunarsamning um bílaparta, [[Automotive Products Trade Agreement]].<ref name="KerrPerdikis2014">{{Cite book |last1=Kerr |first1=William |url=https://books.google.com/books?id=FEsjBAAAQBAJ&pg=PA96 |title=The Economics of International Commerce |last2=Perdikis |first2=Nicholas |publisher=[[Edward Elgar Publishing]] |year=2014 |isbn=978-1-78347-668-8 |page=96}}</ref> Á 8. áratugnum setti ríkisstjórn [[Pierre Trudeau]] upp [[National Energy Program]] (NEP) og [[Foreign Investment Review Agency]] (FIRA) til að bregðast við áhyggjum yfir sjálfbærni í orkumálum og erlendri fjárfestingu í iðnaði.<ref>{{Cite book |last1=Morck |first1=Randall |title=Governance, Multinationals, and Growth |last2=Tian |first2=Gloria |last3=Yeung |first3=Bernard |publisher=Edward Elgar Publishing |year=2005 |isbn=978-1-84376-909-5 |editor-last=Eden |editor-first=Lorraine |page=50 |chapter=Who owns whom? Economic nationalism and family controlled pyramidal groups in Canada |editor-last2=Dobson |editor-first2=Wendy |chapter-url=https://books.google.com/books?id=q4gt2xhqpSIC&pg=PA50}}</ref> Á 9. áratugnum lagði íhaldsstjórn [[Brian Mulroney]] NEP niður og breytti nafni FIRA í [[Invest in Canada|Investment Canada]] til að hvetja til erlendrar fjárfestingar.<ref>{{Cite journal |last=Hale |first=Geoffrey |date=Október 2008 |title=The Dog That Hasn't Barked: The Political Economy of Contemporary Debates on Canadian Foreign Investment Policies |journal=[[Canadian Journal of Political Science]] |volume=41 |issue=3 |pages=719–747 |doi=10.1017/S0008423908080785 |jstor=25166298|s2cid=154319169 }}</ref> [[Fríverslunarsamningur Kanada og Bandaríkjanna]] frá 1988 afnam tolla milli landanna og 1994 var samningurinn látinn ná einnig yfir Mexíkó þegar [[Fríverslunarsamningur Norður-Ameríku]] var gerður.<ref name="Nzongola-NtalajaKrieger2001">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=2wd30pXJxpYC&pg=PA569 |title=The Oxford Companion to Politics of the World |publisher=Oxford University Press |year=2001 |isbn=978-0-19-511739-4 |editor-last=Krieger |editor-first=Joel |edition=2nd |page=569}}</ref> [[Samvinnubanki|Samvinnubankakerfið]] er sterkt í Kanada sem er með hæsta hlutfall meðlima í [[lánafélag|lánafélögum]] í heimi.<ref name="KobrakMartin2018">{{Cite book |last1=Kobrak |first1=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=yw9aDwAAQBAJ&pg=PA220 |title=From Wall Street to Bay Street: The Origins and Evolution of American and Canadian Finance |last2=Martin |first2=Joe |publisher=University of Toronto Press |year=2018 |isbn=978-1-4426-1625-7 |page=220}}</ref> Kanada flytur út meira af orku en landið flytur inn.<ref name="SueyoshiGoto2018" /><ref name="energy">{{Cite book |last=Brown |first=Charles E |title=World Energy Resources |url=https://archive.org/details/worldenergyresou0000brow |publisher=Springer |year=2002 |isbn=978-3-540-42634-9 |pages=[https://archive.org/details/worldenergyresou0000brow/page/323 323], 378–389}}</ref> Atlantshafsmegin eru gaslindir undan strönd landsins og í Alberta eru stórar olíu- og gaslindir. [[Athabasca-olíusandarnir]] eiga líka þátt í því að olíubirgðir Kanada eru metnar vera 13% af heildarolíuforða heimsins, í þriðja sæti á eftir [[Venesúela]] og [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]].<ref name="Lopez-Vallejo2016">{{Cite book |last=Lopez-Vallejo |first=Marcela |url=https://books.google.com/books?id=fgDtCwAAQBAJ&pg=PA82 |title=Reconfiguring Global Climate Governance in North America: A Transregional Approach |publisher=Routledge |year=2016 |isbn=978-1-317-07042-9 |page=82}}</ref> Auk þess er Kanada einn af stærstu framleiðendum landbúnaðarvara í heiminum; Slétturnar í Kanada eru með stærstu ræktarlöndum [[korn]]s og [[repja|repju]] í heiminum.<ref>{{Cite web |year=2017 |title=Trade Ranking Report: Agriculture |url=https://www.fcc-fac.ca/fcc/knowledge/ag-economist/trade-ranking-report-agriculture-e.pdf |publisher=FCC |access-date=2021-06-21 |archive-date=2019-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003070556/https://www.fcc-fac.ca/fcc/knowledge/ag-economist/trade-ranking-report-agriculture-e.pdf |url-status=dead }}</ref> Samkvæmt [[Auðlindastofnun Kanada]] er landið leiðandi í útflutningi á [[sink]]i, [[úran]]i, [[gull]]i, [[nikkel]], [[platínumálmar|platínumálmum]], [[ál]]i, [[stál]]i, [[járngrýti]], [[kol]]um, [[blý]]i, [[kopar]], [[mólýbden]]i, [[kóbalt]]i og [[kadmín]]i.<ref name="Haldar2016">{{Cite book |last=Haldar |first=Swapan Kumar |url=https://books.google.com/books?id=3CDfCQAAQBAJ&pg=PA108 |title=Platinum-Nickel-Chromium Deposits: Geology, Exploration and Reserve Base |publisher=Elsevier Science |year=2016 |isbn=978-0-12-802086-9 |page=108}}</ref> Margir bæir í norðurhluta Kanada reiða sig á námavinnslu eða timburvinnslu fremur en landbúnað. Miðstöð iðnaðarframleiðslu í Kanada er í kringum Ontario og Quebec þar sem [[bílaiðnaður]] og [[flugvélaiðnaður]] eru sérstaklega mikilvægar greinar.<ref>{{Cite web |date=22. janúar 2015 |title=Mapping Canada's Top Manufacturing Industries |url=https://www.ibisworld.com/media/2015/01/22/mapping-canadas-top-manufacturing-industries/ |website=Industry Insider}}</ref> ==Íbúar== Í manntali 2023 voru Kanadabúar 40 milljónir. Milli 1990 og 2008 fjölgaði Kanadabúum um 5,6 milljónir, eða 20,4%,<ref>{{Cite web |year=2011 |title=Energy Efficiency Trends in Canada, 1990 to 2008 |url=http://oee.nrcan.gc.ca/publications/statistics/trends10/chapter3.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222162432/http://oee.nrcan.gc.ca/publications/statistics/trends10/chapter3.cfm |archive-date=22. desember 2015 |access-date=13. desember 2015 |publisher=Natural Resources Canada}}</ref> og helsta ástæða fjölgunarinnar var aðflutningur.<ref>{{Cite book |last1=Edmonston |first1=Barry |url=https://books.google.com/books?id=VVYOgvFPvBEC&pg=PA181 |title=The Changing Canadian Population |last2=Fong |first2=Eric |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2011 |isbn=978-0-7735-3793-4 |page=181}}</ref> Aðflutningur fólks til Kanada er með því mesta sem gerist í heiminum, miðað við höfðatölu,<ref>{{Cite book |last=Zimmerman |first=Karla |url=https://books.google.com/books?id=kv4nlSWLT8UC&pg=PA51 |title=Canada |publisher=[[Lonely Planet]] |year=2008 |isbn=978-1-74104-571-0 |edition=10th |page=51}}</ref> aðallega vegna efnahagsstefnu landsins og vegna sameiningar fjölskyldna.<ref name="HollifieldMartin2014" /><ref name="BeaujotKerr2007j">{{Cite book |last1=Beaujot |first1=Roderic P. |url=https://books.google.com/books?id=CofPBh5BRhwC&pg=PA178 |title=The Changing Face of Canada: Essential Readings in Population |last2=Kerr |first2=Donald W. |publisher=Canadian Scholars' Press |year=2007 |isbn=978-1-55130-322-2 |page=178}}</ref> Bæði almenningur í Kanada og helstu stjórnmálaflokkar landsins styðja þessa aðflutninga.<ref name="HollifieldMartin2014">{{Cite book |last1=Hollifield |first1=James |url=https://books.google.com/books?id=Ys9jBAAAQBAJ&pg=PA11 |title=Controlling Immigration: A Global Perspective |last2=Martin |first2=Philip |last3=Orrenius |first3=Pia |publisher=[[Stanford University Press]] |year=2014 |isbn=978-0-8047-8627-0 |edition=3rd |page=11}}</ref><ref name="FreemanHansen2013">{{Cite book |last1=Freeman |first1=Gary P. |url=https://books.google.com/books?id=A0s03B_RjhIC&pg=PA8 |title=Immigration and Public Opinion in Liberal Democracies |last2=Hansen |first2=Randall |last3=Leal |first3=David L. |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-1-136-21161-4 |page=8}}</ref> Árið 2019 fluttust 341.180 innflytjendur til Kanada, aðallega frá Asíu.<ref>{{Cite web |last=Anderson |first=Stuart |date=18. febrúar 2020 |title=Immigrants Flock To Canada, While U.S. Declines |url=https://www.forbes.com/sites/stuartanderson/2020/02/18/immigrants-flock-to-canada-while-us-declines/ |website=Forbes |access-date=16. apríl 2020}}</ref> Helstu upprunalönd innflytjenda til Kanada eru Indland, Filippseyjar og Kína.<ref>{{Cite news |date=6. júní 2019 |title=Is Canada asking countries for a million immigrants? |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-48466771}}</ref> Nýir innflytjendur hafa aðallega sest að á helstu þéttbýlissvæðum landsins, eins og Torontó, Montreal og Vancouver.<ref>{{Cite book |last=Grubel |first=Herbert G. |url=https://books.google.com/books?id=48LOyfxYihoC&pg=PA5 |title=The Effects of Mass Immigration on Canadian Living Standards and Society |publisher=Fraser Institute |year=2009 |isbn=978-0-88975-246-7 |page=5}}</ref> Kanada tekur líka við nokkrum fjölda [[flóttafólk]]s, eða um tíunda hluta allra flóttamanna sem fá hæli í heiminum á hverju ári. Kanada tók við yfir 28.000 flóttamönnum árið 2018.<ref>{{Cite web |title=2019 Annual Report to Parliament on Immigration |url=https://www.canada.ca/content/dam/ircc/migration/ircc/english/pdf/pub/annual-report-2019.pdf&ved=2ahUKEwjTzbT91dvtAhVFElkFHTpADOQ4ChAWMAJ6BAgGEAE&usg=AOvVaw2778i4CZyopbIr4md00X0- |access-date=19. desember 2020 |publisher=Minister of Immigration, Refugees and Citizenship. }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Cite web |last=Jason |first=Markusoff |date=23. janúar 2019 |title=Canada now brings in more refugees than the U.S. |url=https://www.macleans.ca/news/canada/refugee-resettlement-canada/ |website=Maclean's}}</ref> Þéttleiki byggðar er með því minnsta sem gerist í heiminum, eða aðeins 3,7 á ferkílómetra.<ref>{{Cite web |title=Population and dwelling counts, for Canada, provinces and territories, 2011 and 2006 censuses |url=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/pd-pl/Table-Tableau.cfm?LANG=Eng&T=101&SR=1&S=10&O=A |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006234239/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/pd-pl/Table-Tableau.cfm?LANG=Eng&T=101&SR=1&S=10&O=A |archive-date=6. október 2014 |publisher=Statistics Canada}}</ref> Kanada nær frá 83. til 41. breiddargráðu norður, en um 95% íbúa landsins búa sunnan við 55. breiddargráðu.<ref name="OECD2014" /> Um 4/5 íbúa búa innan við 150 km frá landamærunum við Bandaríkin.<ref>{{Cite book |last=Custred |first=Glynn |url=https://archive.org/details/immigrationpolic0000unse/page/96 |title=Immigration policy and the terrorist threat in Canada and the United States |publisher=Fraser Institute |year=2008 |isbn=978-0-88975-235-1 |editor-last=Moens |editor-first=Alexander |page=[https://archive.org/details/immigrationpolic0000unse/page/96 96] |chapter=Security Threats on America's Borders |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HmiqBgnkAXYC&pg=PA96 }}</ref> Þéttbýlasti hluti landsins, með um helming íbúa, er [[Quebec-Windsor-ræman]] í suðurhluta Quebec og Ontario við Vötnin miklu og Lawrence-fljót.<ref name="McMurryShepherd2004">{{Cite book |last1=McMurry |first1=Peter H. |url=https://books.google.com/books?id=1giH-mvhhw8C&pg=PA391 |title=Particulate Matter Science for Policy Makers: A NARSTO Assessment |last2=Shepherd |first2=Marjorie F. |last3=Vickery |first3=James S. |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-84287-7 |page=391}}</ref><ref name="OECD2014">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=_mjWAgAAQBAJ&pg=PA142 |title=OECD Environmental Performance Reviews OECD Environmental Performance Reviews: Canada 2004 |publisher=OECD |year=2014 |isbn=978-92-64-10778-6 |pages=142–}}</ref> Önnur 30% búa í [[Lower Mainland]] í Bresku Kólumbíu og á [[Calgary-Edmonton-ræman|Calgary-Edmonton-ræmunni]] í Alberta.<ref>{{Cite web |year=2001 |title=Urban-rural population as a proportion of total population, Canada, provinces, territories and health regions |url=https://www.statcan.gc.ca/pub/82-221-x/00503/t/th/4062283-eng.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610194606/https://www.statcan.gc.ca/pub/82-221-x/00503/t/th/4062283-eng.htm |archive-date=10. júní 2011 |access-date=23. maí 2011 |publisher=Statistics Canada}}</ref> Meirihluti Kanadabúa, eða 67%, búa á heimili með fjölskyldu, 28,2% búa einir og 4,1% búa með óskyldum.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www150.statcan.gc.ca/n1/daily-quotidien/170802/dq170802a-eng.htm|title=The Daily — Families, households and marital status: Key results from the 2016 Census|publisher=Statistics Canada|date=2. ágúst 2017}}</ref> 6,3% búa með eldri kynslóð og 34,7% ungs fólks á aldrinum 20 til 34 ára býr hjá foreldrum.<ref name="auto"/> 69% búa í eigin húsnæði, og 58% af þeim er með húsnæðislán.<ref>{{Cite web|url=https://www150.statcan.gc.ca/n1/daily-quotidien/130911/dq130911b-eng.htm|title=The Daily — 2011 National Household Survey: Homeownership and shelter costs in Canada|first=Statistics Canada|last=Government of Canada|date=11. september 2013|website=www150.statcan.gc.ca}}</ref> ===Uppruni=== Samkvæmt manntalinu frá 2016 telur um 32% íbúa sig vera kanadíska að uppruna. Þar á eftir kemur enskur uppruni (18,2%), skoskur (13,9%), franskur (13,6%), írskur (13,4%), þýskur (9,6%), kínverskur (5,1%), ítalskur (4,6%), frá frumþjóðunum (4,4%), indverskur (4%), og úkraínskur (3,9%).<ref name="ethnicity">{{Cite web |date=25. október 2017 |title=Immigration and Ethnocultural Diversity Highlight Tables |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/hlt-fst/imm/Table.cfm?Lang=E&T=31&Geo=01&SO=4D |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027195802/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/hlt-fst/imm/Table.cfm?Lang=E&T=31&Geo=01&SO=4D |archive-date=27. október 2017 |publisher=Statistics Canada}}</ref> Í Kanada búa um 600 opinberlega viðurkenndar [[frumþjóðir Ameríku|frumþjóðir]], sem telja um 1,5 milljónir.<ref>{{Cite web |date=12. júní 2008 |title=Aboriginal Identity (8), Sex (3) and Age Groups (12) for the Population of Canada, Provinces, Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2006 Census&nbsp;– 20% Sample Data |url=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=837928&GK=0&GRP=1&PID=89122&PRID=0&PTYPE=88971,97154&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2006&THEME=73&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111018234534/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=837928&GK=0&GRP=1&PID=89122&PRID=0&PTYPE=88971,97154&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2006&THEME=73&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |archive-date=18. október 2011 |website=2006 Census: Topic-based tabulations |publisher=Statistics Canada |access-date=18. september 2009}}</ref> Um 22,3% íbúa tilheyra svokölluðum [[sýnilegur minnihlutahópur|sýnilegum minnihlutahópi]] sem tekur ekki til frumbyggja en nær yfir Kanadabúa af suðurasískum eða kínverskum uppruna, og þeldökkra Kanadabúa.<ref name="Census Profile, 2016 Census">{{Cite web |date=8. febrúar 2017 |title=Census Profile, 2016 Census |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&TABID=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015095154/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&TABID=1 |archive-date=15. október 2017 |publisher=Statistics Canada |access-date=16. febrúar 2018}}</ref> Milli 2011 og 2018 fjölgaði í þessum hópi um 18,1%.<ref name="Census Profile, 2016 Census" /> Árið 1960 tilheyrðu innan við 2% íbúa Kanada sýnilegum minnihlutahópum.<ref>{{Cite web |last=Pendakur |first=Krishna |title=Visible Minorities and Aboriginal Peoples in Vancouver's Labour Market |url=http://www.rhdcc-hrsdc.gc.ca/eng/labour/equality/racism/racism_free_init/pendakur.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516021011/http://www.rhdcc-hrsdc.gc.ca/eng/labour/equality/racism/racism_free_init/pendakur.shtml |archive-date=16. maí 2011 |access-date=30. júní 2014 |publisher=Simon Fraser University}}</ref> ===Tungumál=== Mikill fjöldi tungumála er talaður af Kanadabúum en [[enska]] og [[franska]] eru móðurmál annars vegar 56% og hins vegar 21% íbúa landsins.<ref name="Highlightsb">{{Cite web |date=8. febrúar 2017 |title=Population by mother tongue and age groups (total), 2016 counts, for Canada, provinces and territories |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&TABID=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015095154/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&TABID=1 |archive-date=15. október 2017 |publisher=Statistics Canada}}</ref> Í austurfylkjunum [[Quebec]] og [[New Brunswick|Nýju Brúnsvík]], [[Ontario|austurhluta Ontario]] og í ákveðnum samfélögum [[Atlantshaf]]smegin og í vestri er mestmegnis töluð [[franska]]. [[Enska]] er töluð alls staðar annars staðar nema í ýmsum smærri samfélögum og meðal frumbyggja. Í manntali árið 2016 nefndu 7,3 milljónir Kanadabúa annað móðurmál en opinberu málin tvö. Meðal þeirra helstu eru [[mandarín]], [[púnjabíska]], [[spænska]], [[tagalog]], [[arabíska]], [[þýska]] og [[ítalska]]. Kanada er formlega tvítyngt ríki og franska og enska eru jafngild gagnvart stjórnkerfi og dómstólum alríkisins. Opinber [[minnihlutamál]] hafa eigin skóla í öllum fylkjum og sjálfstjórnarsvæðum.<ref>{{Cite web |date=16. júní 2009 |title=Official Languages and You |url=http://www.ocol-clo.gc.ca/html/faq1_e.php |publisher=Office of the Commissioner of Official Languages |access-date=10. september 2009 |archive-date=2009-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027121057/http://www.ocol-clo.gc.ca/html/faq1_e.php |url-status=dead }}</ref> Með [[Lög 101 (Kanada)|Lögum 101]] árið 1977 var franska gerð að opinberu máli í [[Quebec]].<ref>{{Cite journal |last1=Bourhis |first1=Richard Y |last2=Montaruli |first2=Elisa |last3=Amiot |first3=Catherine E |date=2007 |title=Language planning and French-English bilingual communication: Montreal field studies from 1977 to 1997 |journal=[[International Journal of the Sociology of Language]] |volume=2007 |issue=185 |pages=187–224 |doi=10.1515/IJSL.2007.031 |s2cid=144320961}}</ref> Yfir 75% frönskumælandi Kanadabúa búa í Quebec, en stórir hópar frönskumælandi íbúa eru líka búsettir í Nýju-Brúnsvík, Alberta og Manitóba. Stærsti hópur frönskumælandi íbúa utan Quebec er í Ontario. Þar hefur franskan sérstaka stöðu en ekki sem opinbert mál. Nýja-Brúnsvík er eina fylkið, fyrir utan Quebec, þar sem franska hefur opinbera stöðu en þar eru frönskumælandi um þriðjungur íbúa. Frönskumælandi íbúa sem rekja uppruna sinn til frönsku nýlendunnar Akadíu er líka að finna í Nova Scotia, Cape Breton-eyju og Eyju Játvarðs prins. Í öðrum fylkjum hefur franska ekki opinbera stöðu en er víða notuð sem kennslumál í skólum, við dómstóla og aðrar opinberar stofnanir, samhliða ensku. Í Manitóba, Ontario og Quebec er franska leyfð í umræðum á þingi og lög eru gefin út á báðum málum. Meðal frumbyggja Kanada eru töluð mál sem skiptast í 11 málaættir og telja yfir 65 tungumál og mállýskur. Mörg frumbyggjamál hafa opinbera stöðu í Norðvesturhéruðunum. [[Inuktitut]] er móðurmál meirihluta íbúa í Nunavut og er þar eitt af þremur opinberum málum.<ref>{{Cite book |last=Russell |first=Peter H |title=Unfinished constitutional business?: rethinking indigenous self-determination |publisher=[[Aboriginal Studies Press]] |year=2005 |isbn=978-0-85575-466-2 |editor-last=Hocking |editor-first=Barbara |page=180 |chapter=Indigenous Self-Determination: Is Canada as Good as it Gets? |chapter-url=https://books.google.com/books?id=mxreMX_cf4EC&pg=PA180}}</ref> Mörg [[táknmál]] eru töluð í Kanada. [[Amerískt táknmál]] er víða talað og notað sem kennslumál í grunn- og framhaldsskólum. [[Quebec-táknmál]] er aðallega talað í Quebec.<ref name="BaileyDolby2002">{{Cite book |last1=Bailey |first1=Carole Sue |url=https://books.google.com/books?id=_D_ZRFm_4EsC&pg=PR11 |title=The Canadian Dictionary of ASL Canadian Cultural Society of the Dead |last2=Dolby |first2=Kathy |last3=Campbell |first3=Hilda Marian |publisher=University of Alberta |year=2002 |isbn=978-0-88864-300-1 |page=11}}</ref> ==Menning== [[File:Statue outside Union Station.jpg|thumb|upright|''Minnismerki um [[fjölmenning]]u'' eftir Francesco Pirelli í [[Torontó]].]] Menning Kanada er undir áhrifum frá fjölbreyttum uppruna íbúa, og stefnumál sem snúast um að viðhalda „[[réttlátt þjóðfélag|réttlátu þjóðfélagi]]“ eru varin sérstaklega í stjórnarskrá landsins.<ref name="LaSelva1996k">{{Cite book |last=LaSelva |first=Samuel Victor |url=https://books.google.com/books?id=rcqMl9MK_x0C&pg=PA86 |title=The Moral Foundations of Canadian Federalism: Paradoxes, Achievements, and Tragedies of Nationhood |publisher=McGill-Queen's University Press |year=1996 |isbn=978-0-7735-1422-5 |page=86}}</ref><ref>{{Cite book |last=Dyck |first=Rand |url=https://books.google.com/books?id=BUOoN8e5Ps0C&pg=PA88 |title=Canadian Politics |publisher=[[Cengage Learning]] |year=2011 |isbn=978-0-17-650343-7 |page=88}}</ref><ref name="Newman2012">{{Cite book |last=Newman |first=Stephen L. |url=https://books.google.com/books?id=ELWjuzADl7UC&pg=PA203 |title=Constitutional Politics in Canada and the United States |date=2012 |publisher=[[SUNY Press]] |isbn=978-0-7914-8584-2 |page=203}}</ref> Kanada hefur lagt áherslu á jafnrétti og þátttöku allra íbúa landsins.<ref name="GuoWong2015">{{Cite book |last1=Guo |first1=Shibao |url=https://books.google.com/books?id=HW8iCwAAQBAJ&pg=PA317 |title=Revisiting Multiculturalism in Canada: Theories, Policies and Debates |last2=Wong |first2=Lloyd |publisher=University of Calgary |year=2015 |isbn=978-94-6300-208-0 |page=317}}</ref> [[Fjölmenning]] er opinber stefna ríkisins og er oft talin með helstu afrekum Kanadabúa<ref name="Sikka2014v">{{Cite book |last=Sikka |first=Sonia |url=https://books.google.com/books?id=e4NLBAAAQBAJ&pg=PA237 |title=Multiculturalism and Religious Identity: Canada and India |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2014 |isbn=978-0-7735-9220-9 |page=237}}</ref> og lykileinkenni á sjálfsmynd þeirra.<ref name="JohnsonJoseph-Salisbury2018">{{Cite book |last1=Johnson |first1=Azeezat |url=https://books.google.com/books?id=Ib2rDwAAQBAJ&pg=PT148 |title=The Fire Now: Anti-Racist Scholarship in Times of Explicit Racial Violence |last2=Joseph-Salisbury |first2=Remi |last3=Kamunge |first3=Beth |date=2018 |publisher=Zed Books |isbn=978-1-78699-382-3 |page=148}}</ref><ref name="Caplow2001a">{{Cite book |last=Caplow |first=Theodore |url=https://books.google.com/books?id=JRunB0w4G-EC&pg=PA146 |title=Leviathan Transformed: Seven National States in the New Century |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2001 |isbn=978-0-7735-2304-3 |page=146}}</ref> Í Quebec er sterk [[frönsk kanadísk menning]] sem hefur sérstöðu gagnvart ensku kanadísku meginstraumsmenningunni.<ref>{{Cite book |last1=Franklin |first1=Daniel P |url=https://books.google.com/books?id=NtvKidOH9pgC&pg=PA61 |title=Political Culture and Constitutionalism: A Comparative Approach |last2=Baun |first2=Michael J |publisher=Sharpe |year=1995 |isbn=978-1-56324-416-2 |page=61}}</ref> Menning Kanada er að minnsta kosti fræðilega séð mósaík ólíkra menningarstrauma staðbundinna upprunahópa.<ref>{{Cite journal |last1=Garcea |first1=Joseph |last2=Kirova |first2=Anna |last3=Wong |first3=Lloyd |date=January 2009 |title=Multiculturalism Discourses in Canada |journal=Canadian Ethnic Studies |volume=40 |issue=1 |pages=1–10 |doi=10.1353/ces.0.0069 |s2cid=144187704}}</ref> Sú nálgun Kanada að leggja áherslu á fjölmenningu, sem byggist á [[innflytjandi|aðflutningi]] útvalinna hópa, [[aðlögun]] og stöðvun öfgasinnaðrar þjóðernisstefnu, nýtur mikils almenns stuðnings.<ref name="Ambrosea">{{Cite journal |last1=Ambrosea |first1=Emma |last2=Muddea |first2=Cas |year=2015 |title=Canadian Multiculturalism and the Absence of the Far Right – Nationalism and Ethnic Politics |journal=Nationalism and Ethnic Politics |volume=21 |issue=2 |pages=213–236 |doi=10.1080/13537113.2015.1032033 |s2cid=145773856}}</ref> Opinber stefnumál eins og niðurgreitt heilbrigðiskerfi, hærri skattlagning til að dreifa auðlegðinni betur, niðurfelling [[dauðarefsing]]a, átak til að útrýma [[fátækt]], ströng [[vopnalög]], frjálslynd stefna í [[kvenfrelsi]]smálum og réttindum [[hinsegin]] fólks, lögleiðing [[dánaraðstoð]]ar og [[kannabis]]s, eru afleiðing þeirra pólitísku og menningarlegu gilda sem einkenna Kanada.<ref name="HollifieldMartin2014b">{{Cite book |last1=Hollifield |first1=James |url=https://books.google.com/books?id=oec_BAAAQBAJ&pg=PA103 |title=Controlling Immigration: A Global Perspective |last2=Martin |first2=Philip L. |last3=Orrenius |first3=Pia |publisher=Stanford University Press |year=2014 |isbn=978-0-8047-8735-2 |edition=3rd |page=103}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Bricker |first1=Darrell |title=What Canadians Think About Almost Everything |url=https://archive.org/details/whatcanadiansthi0000bric |last2=Wright |first2=John |publisher=Doubleday Canada |year=2005 |isbn=978-0-385-65985-7 |pages=[https://archive.org/details/whatcanadiansthi0000bric/page/8 8]–28}}</ref><ref>{{cite web |date=October 2016 |title=Exploring Canadian values |url=http://www.nanosresearch.com/sites/default/files/POLNAT-S15-T705.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170405113447/http://nanosresearch.com/sites/default/files/POLNAT-S15-T705.pdf |archive-date=April 5, 2017 |access-date=February 1, 2017 |publisher=Nanos Research}}</ref> Kanadabúar styðja líka almennt utanríkisstefnu landsins, hlutverk þess í friðargæslu, [[þjóðgarðar Kanada|þjóðgarðakerfið]] og „Réttindaskrá Kanada“.<ref name="polls">{{cite web |year=2011 |title=A literature review of Public Opinion Research on Canadian attitudes towards multiculturalism and immigration, 2006–2009 |url=http://www.cic.gc.ca/english/resources/research/por-multi-imm/sec02-1.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222133226/http://www.cic.gc.ca/english/resources/research/por-multi-imm/sec02-1.asp |archive-date=December 22, 2015 |access-date=December 18, 2015 |publisher=Government of Canada}}</ref><ref>{{cite web |year=2010 |title=Focus Canada (Final Report) |url=http://www.queensu.ca/cora/_files/fc2010report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204231952/http://www.queensu.ca/cora/_files/fc2010report.pdf |archive-date=February 4, 2016 |access-date=December 12, 2015 |publisher=Queen's University |page=4 (PDF page 8) |department=The Environics Institute}}</ref> Sögulega hefur Kanada verið undir miklum áhrifum frá [[bresk menning|breskri]] og [[frönsk menning|franskri]] menningu, auk [[frumbyggjamenning]]ar. [[Frumbyggjar Kanada]] hafa enn mikil áhrif á sjálfsmynd íbúa landsins með [[tungumál]]um sínum, myndlist og tónlist.<ref>{{Cite book |last=Magocsi |first=Paul R |url=https://books.google.com/books?id=GkAuYRVjlE8C&pg=PA3 |title=Aboriginal Peoples of Canada: a short introduction |publisher=University of Toronto Press |year=2002 |isbn=978-0-8020-3630-8 |pages=3–6}}</ref> Frá 20. öld hafa bæst við Kanadabúar af afrískum, karabískum og asískum uppruna.<ref name="TetteyPuplampu2005">{{Cite book |last1=Tettey |first1=Wisdom |url=https://books.google.com/books?id=QpoxptJZ73sC&pg=PA100 |title=The African Diaspora in Canada: Negotiating Identity & Belonging |last2=Puplampu |first2=Korbla P. |publisher=University of Calgary |year=2005 |isbn=978-1-55238-175-5 |page=100}}</ref> [[Kanadískur húmor]] er hluti af sjálfsmynd íbúa og birtist í [[kanadísk alþýðumenning|kanadískri alþýðumenningu]], bókmenntum, tónlist, myndlist og fjölmiðlum. Helstu einkenni hans eru háðsádeila og skopstælingar.<ref name="Nieguth2015">{{Cite book |last=Nieguth |first=Tim |url=https://books.google.com/books?id=wMjMCQAAQBAJ&pg=PA188 |title=The Politics of Popular Culture: Negotiating Power, Identity, and Place |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2015 |isbn=978-0-7735-9685-6 |page=188}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * {{Vísindavefurinn|4035|Hvenær fékk Kanada sjálfstæði?}} * {{Vísindavefurinn|3559|Hvaða tungumál eru töluð í Kanada?}} * {{Vísindavefurinn|50624|Hver er stærsti skógur Kanada?}} {{Kanada}} {{Norður-Ameríka}} {{Breska samveldið}} {{Atlantshafsbandalagið}} {{APEC}} {{Efnahags- og framfarastofnunin}} {{G-20}} {{Fríverslunarsamningur Norður-Ameríku}} [[Flokkur:Kanada| ]] [[Flokkur:Konungsveldi]] [[Flokkur:Ameríka]] fnmhxporuj6wv8zih4yzbdzwu66qgtn 0 6441 1952451 1916901 2026-03-28T22:19:33Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952451 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Legal division of the ocean Icelandic.png|thumb|200px|Landhelgin er hér sýnd gul. Kortið byggir ekki á raunverulegri fyrirmynd og hlutföll þess eru röng.]] '''Landhelgi''' er það hafsvæði undan strönd [[ríki]]s þar sem ríkið hefur fullveldisyfirráð líkt og á landi. Friðsamlegar skipaferðir eru þó leyfilegar í landhelginni án sérstaks leyfis yfirvalda þó að þau geti sett fyrirmæli um ákveðnar siglingarleiðir. Það á við jafnt um kaupskip sem og herskip þó að erlend herskip verði að tilkynna yfirvöldum strandríkisins um förina áður en það kemur inn í landhelgina. Um [[Kjarnorka|kjarnorkuknúin]] skip og önnur skip sem geta valdið hættu á umhverfisspjöllum gilda sérstakar reglur, þau mega ekki fara inn í landhelgi ríkis nema með sérstöku leyfi þess. Þessar reglur eru settar fram í [[Hafréttarsáttmáli Sameinuðu þjóðanna|Hafréttarsáttmála S.þ.]] og þar er ríkjum heimilað að taka sér allt að 12 [[sjómíla|sjómílna]] landhelgi út frá svonefndri [[grunnlína|grunnlínu]]. Þegar minna en 25 sjómílur eru á milli ríkja er almenna reglan að [[miðlína]]n á milli þeirra marki skilin en sterk rök þarf til að víkja frá þeirri reglu. == Tengt efni == *[[Hafréttur]] *[[Innsævi]] *[[Grunnlína]] *[[Efnahagslögsaga]] *[[Landgrunn]] *[[Úthaf]] ==Heimild== * [[Gunnar G. Schram]], ''Hafréttur''. (Háskólaútgáfan, 2001) ISBN 9979-54-508-9 == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3268062 ''Úr sögu landhelgisvarnanna''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1927]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4233709 ''550 ára landhelgisbarátta''; grein í Sjómannablaðinu Víkingi 1960] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2349395 ''Landhelgismálið í ljósi sögunnar''; grein 1. í Vísi 1959] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2349416 ''Landhelgismálið í ljósi sögunnar''; grein 2. í Vísi 1959] [[Flokkur:Hafréttur]] 08ct3oe77k6s2d094nlv5s0kuyngf84 0 6561 1952537 1948493 2026-03-29T01:10:29Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952537 wikitext text/x-wiki {{Land |nafn = Furstadæmið Liechtenstein |nafn_á_frummáli = {{nobold|Fürstentum Liechtenstein {{mál|de}}}} |fáni = Flag of Liechtenstein.svg |skjaldarmerki = Staatswappen-Liechtensteins.svg |nafn_í_eignarfalli = Liechtenstein |kjörorð = Für Gott, Fürst und Vaterland |kjörorð_tungumál = þýska |kjörorð_þýðing = Fyrir guð, fursta og föðurland |þjóðsöngur = [[Oben am jungen Rhein]] |staðsetningarkort = Europe-Liechtenstein.svg |höfuðborg = [[Vaduz]] |tungumál = [[Þýska]] |stjórnarfar = [[Þingbundin konungsstjórn]] |titill_leiðtoga1 = [[Fursti Liechtenstein|Fursti]] |nafn_leiðtoga1 = [[Hans-Adam 2.]] |titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Liechtenstein|Forsætisráðherra]] |nafn_leiðtoga2 = [[Brigitte Haas]] |staða = [[Sjálfstæði]] |atburður1 = Sameining Vaduz og [[Schellenberg]] |dagsetning1 = 23. janúar 1719 |atburður2 = [[Pressburg-sáttmálinn]] |dagsetning2 = 12. júlí 1806 |atburður3 = Úrsögn úr [[Þýska ríkjasambandið|Þýska ríkjasambandinu]] |dagsetning3 = 23. ágúst 1866 |flatarmál = 160 |stærðarsæti = 190 |hlutfall_vatns = 2,7 |mannfjöldasæti = 211 |fólksfjöldi = 38.869 |mannfjöldaár = 2020 |íbúar_á_ferkílómetra = 232 |VLF_ár = 2013 |VLF_sæti = 149 |VLF = 5,3 |VLF_á_mann = 98.432 |VLF_á_mann_sæti = 3 |VÞL_ár = 2019 |VÞL = {{hækkun}} 0.919 |VÞL_sæti = 19 |gjaldmiðill = [[Svissneskur franki]] (CHF) |tímabelti = [[UTC]]+1 (+2 á sumrin) |tld = li |símakóði = 423 }} '''Liechtenstein''' eða '''furstadæmið Liechtenstein''' ([[þýska]]: ''Fürstentum Liechtenstein'') er fjalllent tví-[[landlukt land|landlukt]] [[smáríki]] í [[Mið-Evrópa|Mið-Evrópu]], á milli [[Sviss]] og [[Austurríki]]s.<ref>{{Cite journal |year=1992 |title=IGU regional conference on environment and quality of life in central Europe |journal=GeoJournal |volume=28 |issue=4 |doi=10.1007/BF00273120 |s2cid=189889904}}</ref> Liechtenstein býr við [[þingbundin konungsstjórn|þingbundna konungsstjórn]] [[furstinn af Liechtenstein|furstans af Liechtenstein]]. Liechtenstein á landamæri að Sviss í vestri og suðri og Austurríki í austri og norðri. Það er fjórða minnsta land Evrópu, aðeins 160 ferkílómetrar að stærð með tæplega 40 þúsund íbúa.<ref>[https://www.llv.li/files/as/bevolkerungsstatistik-30-juni-2019.pdf Bevölkerungsstatistik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308113909/https://www.llv.li/files/as/bevolkerungsstatistik-30-juni-2019.pdf |date=2021-03-08 }}. Amt für Statistik. Liechtenstein. 30 June 2019</ref> Höfuðborg Liechtenstein heitir [[Vaduz]], en stærsta sveitarfélagið er [[Schaan]]. Liechtenstein er minnsta landið sem á landamæri að tveimur löndum.<ref>{{Cite web |title=The smallest countries in the world by area |url=https://www.countries-ofthe-world.com/smallest-countries.html |access-date=3 July 2018 |website=www.countries-ofthe-world.com |language=en}}</ref> Liechtenstein er eitt þeirra landa sem hefur hæsta [[Lönd eftir landsframleiðslu á mann (KMJ)|landsframleiðslu á mann]] kaupmáttarjafnað. Fjármálageiri landsins sem er staðsettur í Vaduz er hlutfallslega stór. Landið var eitt sinn þekkt [[skattaskjól]] en er ekki lengur á svörtum listum. Liechtenstein er [[Alpalöndin|Alpaland]] og vinsæll áfangastaður í vetrarferðamennsku. Liechtenstein á aðild að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]], [[EFTA]] og [[Evrópuráðið|Evrópuráðinu]]. Landið er ekki hluti af [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] en er aðili að [[Schengen-sáttmálinn|Schengen-sáttmálanum]] og [[Evrópska efnahagssvæðið|Evrópska efnahagssvæðinu]]. Það er í [[tollabandalag]]i með [[Sviss]] og notar sama gjaldmiðil. == Heiti == Liechtenstein merkir „ljós steinn“. Landið dregur nafn sitt af [[Liechtenstein-kastali|Liechtenstein-kastala]] í Austurríki sem var ættaróðal [[Liechtenstein-ætt]]ar frá 1140 til 13. aldar og síðan aftur frá 1807. Liechtenstein-ætt fékk leyfi keisarans til að kaupa herradæmið [[Schellenberg]] og greifadæmið [[Vaduz]] 1699 og 1712 af [[Hohenem-ætt]]. Löngu áður hafði [[Karl 1. af Liechtenstein]] verið gerður að [[fursti|fursta]] en án furstadæmis. Þrátt fyrir að hafa oft verið nánir ráðgjafar keisaranna og eiga miklar landareignir og [[lén]] átti Liechtenstein-ætt ekki sæti á [[ríkisþing Heilaga rómverska ríkisins|ríkisþinginu]]. Þann 23. janúar 1719 bjó [[Karl 6. keisari]] furstadæmið Liechtenstein til úr Schellenberg og Vaduz til þess að [[Anton Florian af Liechtenstein]] gæti tekið sæti á þinginu. Anton Florian varð þannig fyrsti eiginlegi furstinn af Liechtenstein, sem í dag er eina sjálfstæða aðildarríki Heilaga rómverska ríkisins sem eftir er. == Saga == [[File:Liechtenstein asv2022-10 img25 Balzers Burg Gutenberg.jpg|thumb|[[Gutenberg-kastali]], Balzers, Liechtenstein.]] [[File:Schlossvaduz.jpg|thumb|[[Vaduz-kastali]] sem gnæfir yfir höfuðborginni, er heimili [[Hans-Adam 2. af Liechtenstein|Hans-Adams 2.]] fursta af Liechtenstein.]] [[File:Johann Josef I von Liechtenstein.jpg|thumb|upright|Málverk af [[Jóhann 1. Jósef af Liechtenstein|Jóhanni 1. Jósef af Liechtenstein]] sem ríkti frá 1805 til 1806 og aftur frá 1814 til 1836, eftir [[Johann Baptist von Lampi eldri]].]] Elstu minjar um menn á svæðinu sem nú er Liechtenstein eru frá [[miðfornsteinöld]].<ref name="Early">[https://web.archive.org/web/20100419174957/http://www.swissworld.org/en/history/prehistory_to_romans/prehistoric_times/ History]. swissworld.org. Retrieved 27 June 2009</ref> Byggðir frá [[nýsteinöld]] hafa fundist í dölunum frá um 5300 f.Kr. [[Hallstatt-menningin]] og [[La Tène-menningin]] blómstruðu seint á [[járnöld]], frá um 450 f.Kr., hugsanlega undir áhrifum frá verslun við [[Grikkland hið forna]] og [[Etrúría|Etrúríu]]. Einn þekktasti ættbálkurinn í Alpahéruðunum á þeim tíma voru [[Helvetar]]. Árið 58 f.Kr. sigraði [[Júlíus Caesar]] ættbálkana í Alpafjöllum í [[orrustan við Bibracte|orrustunni við Bibracte]]. Árið 15 f.Kr. lagði [[Tíberíus]] Alpana alla undir Rómaveldi. Liechtenstein varð þá hluti af rómverska skattlandinu [[Raetía|Raetíu]]. Rómverska setuliðið var með stórar herbúðir í [[Bregenz|Brigantíum]] ([[Austurríki]]), við [[Bodenvatn]], og [[Maienfeld|Magíu]] ([[Sviss]]). Rómverjar gerðu veginn sem lá gegnum landsvæðið. Um árið 260 lögðu [[Alemannar]] Brigantíum í rúst. Alemannar voru germanskur ættbálkur sem settist að á svæðinu í kringum árið 450. Á [[ármiðaldir|ármiðöldum]] settust Alemannar að í Alpadölunum milli 5. og 8. aldar. Liechtenstein var við austurenda [[Alemannía|Alemanníu]]. Á 6. öld varð allt landið hluti af [[Frankaveldi]] eftir sigur [[Klóvis 1.]] yfir Alemönnum við [[Tolbiac]] árið 504.<ref name="Nationsencyclopedia">[http://www.nationsencyclopedia.com/Europe/Switzerland-HISTORY.html Switzerland history] Nationsencyclopedia.com. Sótt 27. nóvember 2009</ref><ref name="Nationsonline">[http://www.nationsonline.org/oneworld/History/Switzerland-history.htm History of Switzerland] Nationsonline.org. Sótt 27. nóvember 2009.</ref> Landið sem síðar varð Liechtenstein var hluti af ríki Franka (Mervíkinga og Karlunga) fram að [[Verdun-samningurinn|Verdun-samningnum]] þegar ríki Karlunga var skipt upp árið 843.<ref name = Early /> Liechtenstein varð þá hluti af [[Austur-Frankía|Austur-Frankíu]], en sameinaðist [[Mið-Frankía|Mið-Frankíu]] aftur um árið 1000 þegar [[Heilaga rómverska ríkið]] varð til.<ref name = Early /> Þar til um 1100 var [[retórómanska]] ríkjandi tungumál á svæðinu, en síðar tók [[þýska]] að breiðast út. Árið 1300 settist annar alemannískur þjóðflokkur, [[Walserar]] upprunnir frá [[Valais]], að á svæðinu. Í þorpinu [[Triesenberg]] má enn heyra [[Walser-þýska|Walser-mállýskuna]].<ref>{{Cite book |last=Klieger |first=P. Christiaan |url=https://books.google.com/books?id=CrfwGa4aCwYC |title=The Microstates of Europe: Designer Nations in a Post-Modern World |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-7391-7427-2 |series=Anthropology, political science |location=Lanham, Maryland |publication-date=2012 |page=41 |chapter=Principality of Liechtenstein |date=29 November 2012|access-date=27 January 2021}}</ref> ===Stofnun ættarveldis=== Um 1200 skiptust landareignir í Alpafjöllum milli ólíkra ættarvelda, eins og [[Savojaætt]]ar, [[Zähringer-ætt]]ar, [[Habsborgarar|Habsborgara]] og [[Kyburg-ætt]]ar. Önnur lönd heyrðu beint undir keisarann sem hélt völdum yfir fjallaskörðum sem voru hlutar af þjóðleiðum yfir fjöllinn. Þegar eignir Kyburg-ættar féllu í hendur Habsborgara árið 1264 náði [[Rúdolf 1. af Habsburg|Rúdolf 1.]] (sem varð keisari 1273) að auka yfirráðasvæði sitt í austurhluta Alpafjalla sem náði líka yfir Liechtenstein.<ref name = Nationsencyclopedia /> Þetta landsvæði var veitt [[Hohenem-ætt]] sem lén þar til það var selt [[Liechtenstein-ætt]] árið 1699. Árið 1396 varð [[Vaduz]] (suðurhluti núverandi Liechtenstein) hluti af löndum keisarans.<ref name="Eccardt 2005 176">{{Cite book |last=Eccardt |first=Thomas |title=Secrets of the Seven Smallest States of Europe |url=https://archive.org/details/secretsofsevensm0000ecca |date=2005 |publisher=Hippocrene Books |isbn=978-0-7818-1032-6 |pages=[https://archive.org/details/secretsofsevensm0000ecca/page/176 176]}}</ref> Ættin sem furstadæmið dregur nafn sitt af kenndi sig við [[Liechtenstein-kastali|Liechtenstein-kastala]] í Neðra-Austurríki sem hún átti að minnsta kosti frá 1140 fram á 13. öld (og aftur frá 1807). Liechtenstein-ættin safnaði aðallega landareignum í [[Mæri]], [[Neðra-Austurríki]], [[Slésía|Slésíu]] og [[Styrja (hertogadæmi)|Styrju]]. Þar sem þessi lönd voru öll [[lén]] sem heyrðu undir valdameiri aðalsmenn, sérstaklega hinar ýmsu greinar Habsborgara, uppfyllti Liechtenstein-ætt ekki skilyrðin til að eignast sæti á ríkisþinginu. Nokkrir Liechtenstein-furstar voru nánir ráðgjafar keisara Habsborgara, en þar sem þeir réðu ekki yfir neinum löndum milliliðalaust höfðu þeir lítil völd. Af þessum sökum reyndi ættin að eignast lönd sem gætu flokkast sem óseljanleg óðul eða milliliðalaus lén sem heyrðu aðeins undir keisarann. Snemma á 17. öld var [[Karl 1. af Liechtenstein]] útnefndur [[fursti]] af [[Matthías keisari|Matthíasi keisara]] eftir að hafa stutt hann í pólitískri deilu. [[Hans-Adam 1. af Liechtenstein]] fékk síðan leyfi til að kaupa herradæmið [[Schellenberg]] og [[greifadæmið Vaduz]] 1699 og 1712 af Hohenem-ætt. Þessi agnarsmáu lén voru einmitt það sem ættin þurfti því þau heyrðu ekki undir neinn æðri aðalsmann en keisarann sjálfan. ===Furstadæmið=== Þann 23. janúar 1719,<ref name="creation">{{Cite web |title=History, creation of Liechtenstein |url=https://www.liechtenstein.li/en/country-and-people/history/creation-of-liechtenstein/ |access-date=1 April 2017 |website=liechtenstein.li |publisher=Liechtenstein Marketing |archive-date=10 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310053248/https://www.liechtenstein.li/en/country-and-people/history/creation-of-liechtenstein/ |url-status=dead }}</ref> þegar ættin hafði keypt löndin, lýsti [[Karl 6. keisari]] því yfir að Vaduz og Schellenberg væru sameinuð og mynduðu nýtt [[furstadæmi]] sem nefndist „Liechtenstein“ til heiðurs „mínum trúa þjóni, [[Anton Florian af Liechtenstein|Antoni Florian af Liechtenstein]]“. Frá þeim degi var Liechtenstein fullvalda aðildarríki [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkisins]]. Þessi upphefð stafaði af pólitískri hentistefnu aðalsins í Austurríki og furstarnir heimsóttu ekki nýja furstadæmið sitt í næstum 100 ár. Eftir [[Napóleonsstyrjaldirnar]] í upphafi 19. aldar náði Frakkland undirtökum í Heilaga rómverska ríkinu eftir ósigurinn í [[orrustan við Austerlitz|orrustunni við Austerlitz]] 1805. Árið 1806 sagði keisarinn, [[Frans 2. keisari|Frans 2.]], af sér og leysti Heilaga rómverska ríkið upp, eftir 960 ára lénsstjórn. Napóleon gerði stærstan hluta keisaraveldisins að [[Rínarsambandið|Rínarsambandinu]]. Þessar pólitísku hræringar höfðu mikil áhrif á Liechtenstein sem nú heyrði ekki lengur formlega undir keisarann í Vín.<ref name="creation" /> Nútímahöfundar rekja fullveldi Liechtenstein oftast til þessara atburða. Furstinn varð sjálfstæður frá keisaranum. Eftir 25. júlí 1806 þegar Rínarsambandið var stofnað, gerðist furstinn af Liechtenstein í reynd undirmaður æðsta stjórnanda þess, keisarans [[Napóleon Bonaparte|Napóleons 1.]], þar til sambandið var leyst upp 19. október 1813. Skömmu eftir það gerðist Liechtenstein aðili að [[Þýska sambandið|Þýska sambandinu]] (20. júní 1815-23. ágúst 1866) sem [[Austurríkiskeisari]] ríkti yfir. Árið 1818 samþykkti [[Jóhann 1. Jósef af Liechtenstein]] stjórnarskrá fyrir ríkið. Sama ár varð [[Aloys 2. af Liechtenstein]] fyrsti furstinn sem steig fæti í furstadæmið sem bar nafn hans. Næsta heimsókn var ekki fyrr en 1842. Meðal þess sem gerðist í Liechtenstein á 19. öld var að fyrsta keramikverksmiðjan var stofnuð 1836, sparisjóður var stofnaður 1861 og fyrsta spunamyllan fyrir bómull var sett upp sama ár. Árið 1868 var [[her Liechtenstein]] leystur upp vegna fjárskorts. Árið 1872 var lögð járnbraut gegnum Liechtenstein sem tengdi Austurríki-Ungverjaland við Sviss og tvær brýr yfir Rínarfljót voru reistar árið 1886. ===Samtíminn=== Til loka [[fyrri heimsstyrjöld|fyrri heimsstyrjaldar]] var Liechtenstein nátengt [[Austurríska keisaradæmið|Austurríska keisaradæminu]] og síðar [[Austurríki-Ungverjaland]]i. Furstarnir fengu megnið af tekjum sínum af eignum í löndum Habsborgara og bjuggu í höllunum tveimur í Vínarborg. [[Jóhann 2. af Liechtenstein]] skipaði austurríska aðalsmanninn [[Carlo von In der Maur]] [[forsætisráðherra Liechtenstein]]. Eftir styrjöldina lenti landið í alvarlegum fjárhagskröggum og neyddist til að gera tolla- og gjaldmiðlabandalag við [[Sviss]]. [[File:Franz I von Liechtenstein in Russia.jpg|thumb|upright|[[Franz 1. af Liechtenstein]], fursti frá 1929 til 1938.]] Árið 1929 tók [[Frans 1. af Liechtenstein|Frans 1.]] við völdum, þá 75 ára gamall. Hann hafði nýlega gifst [[Elisabeth von Gutmann]], auðugri konu frá Vín, en faðir hennar var gyðingur og athafnamaður frá Mæri. Enginn [[nasismi|nasistaflokkur]] var stofnaður í Liechtenstein, en innan Einingarflokksins gerðust margir hallir undir nasisma og tóku að tala um Elisabeth sem „gyðingavandamál“ landsins.<ref>{{Cite journal|date=11 April 1938 |title=Liechtenstein: Nazi Pressure? |magazine=Time |location=New York |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,759431,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070309222117/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,759431,00.html |url-status=dead |archive-date=9 March 2007 |access-date=26 May 2010}}</ref> Rétt eftir [[innlimun Austurríkis]] í [[Þriðja ríkið]] í mars 1938 útnefndi Frans 1. frænda sinn, [[Frans Jósef 2. af Liechtenstein|Frans Jósef 2.]], þá 31 árs, sem ríkisarfa. Frans lést í júlí sama ár og Frans Jósef tók við völdum. Hann flutti til Liechtenstein árið 1938, nokkrum dögum eftir innlimum Austurríkis.<ref name="Eccardt 2005 176"/> Í [[síðari heimsstyrjöld]] var Liechtenstein formlega hlutlaust ríki og fylgdi Sviss í utanríkismálum. Ættarauðurinn frá landareignum í [[Bæheimur|Bæheimi]], [[Mæri]] og [[Slésía|Slésíu]] var fluttur til Liechtenstein til varðveislu. Þegar stríðinu lauk gerðu [[Tékkóslóvakía]] og [[Pólland]] allar eigur Liechtenstein-ættar í þessum héruðum upptækar, þar sem löndin litu á þær sem eignir Þjóðverja. Meðal þess sem gert var upptækt voru 1.600 ferkílómetrar af ræktarlandi, þar á meðal [[menningarlandslag í Lednice-Valtice]] sem er nú á [[heimsminjaskrá UNESCO]] og margar hallir og kastalar. Þetta var tíföld stærð furstadæmisins sem hóf tilraun til að endurheimta þessi lönd með máli fyrir [[Alþjóðadómstóllinn|Alþjóðadómstólnum]] sem hefur ekki borið árangur. Árið 2005 kom fram að Gyðingar frá fangabúðunum í [[Strasshof an der Nordbahn]] hefðu starfað á landareignum Liechtenstein-ættar í þrælavinnu á vegum [[Schutzstaffel|SS-sveita]] nasista.<ref>{{Cite news |date=14 April 2005 |title=Nazi crimes taint Liechtenstein |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4443809.stm |access-date=3 August 2017}}</ref> Í [[kalda stríðið|kalda stríðinu]] var íbúum Liechtenstein bannað að fara til Tékkóslóvakíu. Seinna ollu deilur um [[Beneš-tilskipanirnar]] því að engin samskipti voru milli Liechtenstein og [[Tékkland]] eða [[Slóvakía|Slóvakíu]] til 2009.<ref>{{Cite web |date=13 July 2009 |title=Liechtenstein and the Czech Republic establish diplomatic relations |url=http://88.82.102.51/fileadmin/_pm.liechtenstein.li/en/090713_PM_Beziehungen_CzFl_en.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511222932/http://88.82.102.51/fileadmin/_pm.liechtenstein.li/en/090713_PM_Beziehungen_CzFl_en.pdf |archive-date=11 May 2011 |access-date=6 August 2009 |publisher=Government Spokesperson's Office, the Principality of Liechtenstein}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 July 2009 |title=Navázání diplomatických styků České republiky s Knížectvím Lichtenštejnsko |trans-title=Establishment of diplomatic relations with the Czech Republic and the Principality of Liechtenstein |url=http://www.mzv.cz/jnp/cz/udalosti_a_media/prohlaseni_a_stanoviska/archiv_prohlaseni_a_stanovisek/archiv_2009/x2009_07_13_lilchtejnstejnsko_navazani_diplomatickych_vztahu.html |access-date=28 October 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of the Czech Republic |language=cs}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 July 2009 |title=MINA Breaking News – Decades later, Liechtenstein and Czechs establish diplomatic ties |url=http://macedoniaonline.eu/content/view/7526/1/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091121070018/http://macedoniaonline.eu/content/view/7526/1 |archive-date=21 November 2009 |access-date=6 June 2010 |publisher=Macedoniaonline.eu}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2009 |title=Liechtenstein and the Slovak Republic establish diplomatic relations |url=http://88.82.102.51/fileadmin/_pm.liechtenstein.li/en/091209_Beziehungen_SKFL_en.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511222920/http://88.82.102.51/fileadmin/_pm.liechtenstein.li/en/091209_Beziehungen_SKFL_en.pdf |archive-date=11 May 2011 |access-date=22 December 2009 |publisher=Government Spokesperson's Office, the Principality of Liechtenstein}}</ref> Eftir stríðið átti furstafjölskyldan í fjárhagslegum vandræðum og hóf sölu muna úr listasafni sínu, þar á meðal málverkið ''[[Ginevra de' Benci]]'' eftir [[Leonardo da Vinci]] sem seldist á 5 milljón dali árið 1967, sem þá var metfé fyrir eitt málverk. Seinna nýtti landið sér lága [[fyrirtækjaskattur|fyrirtækjaskatta]] til að laða að fjárfestingu og verða eitt af auðugustu löndum heims. Árið 2019 hélt Liechtenstein upp á 300 ára afmæli ríkjastofnunar. Landið er eitt af fáum löndum Evrópu (ásamt [[Mónakó]] og [[San Marínó]]) sem er ekki með [[tvísköttunarsamningur|tvísköttunarsamning]] við [[Bandaríkin]], þrátt fyrir tilraunir til að gera slíkan samning.<ref>{{Cite web |title=United States Income Tax Treaties – A to Z {{!}} Internal Revenue Service |url=https://www.irs.gov/businesses/international-businesses/united-states-income-tax-treaties-a-to-z |access-date=7 February 2021 |website=www.irs.gov |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.tax-news.com/news/US_And_Liechtenstein_To_Negotiate_Double_Tax_Treaty____76564.html |title=US And Liechtenstein To Negotiate Double Tax Treaty |website=www.tax-news.com |access-date=2022-08-22 |archive-date=2022-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521064324/https://www.tax-news.com/news/US_And_Liechtenstein_To_Negotiate_Double_Tax_Treaty____76564.html |url-status=dead }}</ref> Árið 2019 var furstinn af Liechtenstein talinn vera sjötti ríkasti einvaldur heims, með eignir metnar á 3,5 milljarða dala.<ref name="CEOWorld2019">"[https://ceoworld.biz/2019/09/18/these-are-the-worlds-richest-royals-2019/ These Are The World’s Richest Royals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200520122309/https://ceoworld.biz/2019/09/18/these-are-the-worlds-richest-royals-2019/ |date=2020-05-20 }}", 2019 ''CEO World''. 18 September 2019.</ref> == Landfræði == [[File:Rhein bei Balzers - Blick auf Gonzen.JPG|thumb|[[Rín]] myndar landamæri Liechtenstein og Sviss (útsýni í átt að Svissnesku Ölpunum).]] Liechtenstein er ofarlega í [[Rín]]ardal í [[Alpafjöll]]um og á landamæri að austurríska héraðinu [[Vorarlberg]] í austri, svissnesku kantónunum [[Grisons]] í suðri og [[St. Gallen]] í vestri. Rínarfljót myndar austurlandamæri Liechtenstein. Frá suðri til norðurs er landið um 24 km að lengd. Hæsti tindur þess, [[Grauspitz]], er 2.599 metrar yfir sjávarmáli. Þrátt fyrir að vera í Alpafjöllum gera ríkjandi suðlægar áttir að verkum að veðurfar er fremur milt. Fjallshlíðarnar henta vel til iðkunar vetraríþrótta. Með nýjustu mælitækjum hefur landið verið mælt 160 km² að stærð, með 77,9 km löng landamæri.<ref>[http://www.nbcnews.com/id/16381664 "Tiny Liechtenstein gets a little bigger"], 29. desember 2006.</ref> Landamærin eru 1,9 km lengri en áður var talið.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6215825.stm "Liechtenstein redraws Europe map"]. ''BBC News''. 28 December 2006.</ref> Liechtenstein er annað af tveimur [[tvílandlukt land|tvílandluktum löndum]] heims<ref name="LiechCIA">{{Cite web |title=Liechtenstein |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/liechtenstein/ |access-date=3 August 2017 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=10 mars 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310115106/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/liechtenstein/ |url-status=dead }}</ref>, það er löndum sem eru umkringd [[landlukt land|landluktum löndum]] (hitt er [[Úsbekistan]]). Liechtenstein er auk þess sjötta minnsta sjálfstæða ríki heims. Furstadæmið Liechtenstein skiptist í 11 sveitarfélög sem nefnast ''Gemeinden'' (eintala ''Gemeinde''). Þessi sveitarfélög eru flest mynduð kringum einn bæ eða þorp. Fimm þeirra ([[Eschen]], [[Gamprin]], [[Mauren]], [[Ruggell]] og [[Schellenberg]]) eru í kjördæminu ''Unterland'' („undirland“), og hin ([[Balzers]], [[Planken]], [[Schaan]], [[Triesen]], [[Triesenberg]] og [[Vaduz]]) eru í ''Oberland'' („yfirland“). == Stjórnmál == Liechtenstein er [[furstadæmi]] og furstinn er [[þjóðhöfðingi]] landsins. [[Þing Liechtenstein]] er löggjafinn. Liechtenstein býr líka við [[beint lýðræði]] þar sem kjósendur geta komið fram breytingum á löggjöf og stjórnarskrá óháð þinginu.<ref name="Marxer 2007">{{Cite book |last1=Marxer |first1=Wilfried |url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-531-90579-2_1 |title=Direct Democracy in Europe |last2=Pállinger |first2=Zoltán Tibor |date=2007 |publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften. |isbn=978-3-531-90579-2 |pages=12–29 |chapter=System contexts and system effects of direct democracy-direct democracy in Liechtenstein and Switzerland compared |doi=10.1007/978-3-531-90579-2_1 |access-date=31 October 2020}}</ref> Núverandi [[stjórnarskrá Liechtenstein]] var samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2003 og tók við af eldri stjórnarskrá frá 1921 þar sem kveðið var á um þingbundið einveldi, þótt furstinn færi með mikil völd. Furstinn er fulltrúi Liechtenstein í alþjóðasamskiptum, þótt Sviss sjái í reynd um mikið af utanríkismálum landsins. Furstinn hefur neitunarvald yfir löggjöf þingsins, getur efnt til þjóðaratkvæðagreiðslna, haft frumkvæði að löggjöf og leyst þingið upp, þótt það sé háð þjóðaratkvæðagreiðslu.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1066002.stm#leaders "Country profile: Liechtenstein – Leaders"]. BBC News. 6 December 2006. Retrieved 29 December 2006.</ref> Framkvæmdavaldið er í höndum [[ríkisstjórn Liechtenstein|ríkisstjórnar]] sem [[forsætisráðherra Liechtenstein]] leiðir, ásamt fjórum ráðherrum. Furstinn skipar alla ráðherrana samkvæmt tillögu þingsins. Stjórnin á að endurspegla valdajafnvægi í þinginu. Stjórnarskráin kveður á um að minnst tveir ráðherrar komi frá sitt hvoru kjördæmi.<ref>{{Cite web |title=Principality of Liechtenstein – Government |url=http://www.liechtenstein.li/en/eliechtenstein_main_sites/portal_fuerstentum_liechtenstein/fl-staat-staat/fl-staat-regierung.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807124607/http://www.liechtenstein.li/en/eliechtenstein_main_sites/portal_fuerstentum_liechtenstein/fl-staat-staat/fl-staat-regierung.htm |archive-date=7 August 2007 |access-date=11 January 2010}}. Sótt 11. janúar 2010.</ref> Stjórnin ber ábyrgð gagnvart þinginu og þingið getur óskað þess að furstinn setji tiltekinn ráðherra eða alla stjórnina af. Þing Liechtenstein nefnist ''Landtag''. Þar sitja 25 þingmenn kosnir með hlutfallskosningu til 4 ára í senn. Fimmtán þeirra koma frá Oberland og tíu frá Unterland.<ref>{{Cite web |title=Principality of Liechtenstein website – Parliamentary elections |url=http://www.liechtenstein.li/en/eliechtenstein_main_sites/portal_fuerstentum_liechtenstein/fl-staat-staat/fl-staat-landtag/fl-staat-landtagswahlen.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040807234454/http://www.liechtenstein.li/en/eliechtenstein_main_sites/portal_fuerstentum_liechtenstein/fl-staat-staat/fl-staat-landtag/fl-staat-landtagswahlen.htm |archive-date=7 August 2004 |access-date=11 January 2010}}. Sótt 11. janúar 2010.</ref> Flokkar verða að fá minnst 8% atkvæða til að fá sæti á þinginu (það er tvö þingsæti). Þingið stingur upp á stjórn sem furstinn skipar svo formlega. Þingið getur líka samþykkt vantraust á alla stjórnina eða einstaka ráðherra. Þingið kýs þjóðarráð (''Landesausschuss'') sem er skipað þingforseta og fjórum öðrum. Þjóðarráðið hefur yfirumsjón með þinginu. Þingið getur efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu um lagafrumvörp. Þingið deilir löggjafarvaldinu með furstanum og almennum borgurum sem geta með tilteknum fjölda undirskrifta krafist þjóðaratkvæðagreiðslu.<ref>{{Cite web |title=Principality of Liechtenstein website – Parliamentary Organization |url=http://www.liechtenstein.li/en/eliechtenstein_main_sites/portal_fuerstentum_liechtenstein/fl-staat-staat/fl-staat-landtag/fl-staat-organisation.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041011183440/http://www.liechtenstein.li/en/eliechtenstein_main_sites/portal_fuerstentum_liechtenstein/fl-staat-staat/fl-staat-landtag/fl-staat-organisation.htm |archive-date=11 October 2004 |access-date=11 January 2010}}. Sótt 11. janúar 2010.</ref> Dómsvaldið skiptist milli héraðsdómstólsins í Vaduz, áfrýjunarréttar í Vaduz, hæstaréttar, stjórnsýsluréttar og ríkisréttar. Ríkisrétturinn sker úr um hvort löggjöf samræmist stjórnarskrá og er skipaður fimm dómurum sem þingið velur. Þann 1. júlí 1984 varð Liechtenstein síðasta landið í Evrópu sem samþykkti lög um [[kosningaréttur kvenna|kosningarétt kvenna]], eftir þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem aðeins karlar máttu kjósa.<ref>[https://www.nytimes.com/1984/07/02/world/around-the-world-liechtenstein-women-win-right-to-vote.html "Liechtenstein Women Win Right to Vote"]. ''The New York Times''. 2 júlí 1984. Sótt 8. júlí 2011.</ref> === Sveitarfélög === [[Mynd:Liechtenstein_-_Gemeinden_mit_Exklaven.png|thumb|right|Sveitarfélög í Liechtenstein.]] Í Liechtenstein eru níu sveitarfélög sem skiptast milli tveggja kjördæma, Oberland og Unterland. Flest sveitarfélögin ná aðeins yfir einn bæ. Þrátt fyrir að vera mjög lítil eru umfang þeirra oft flókið, því borgaraleg samvinnufélög sem eru til í um helmingi þeirra, fara með ýmis hefðbundin réttindi við hagnýtingu skóga og beitarlanda. {| class="wikitable sortable" !colspan="1" align=center bgcolor="#EFEFEF" width="50" | Skjaldarmerki !colspan="1" align=center bgcolor="#EFEFEF" width="50" | Fáni !colspan="1" align=left bgcolor="#EFEFEF" width="100" | Nafn !colspan="1" align=center bgcolor="#EFEFEF" width="80" | Íbúar<br><small>(31.&nbsp;desember&nbsp;2019)</small><ref>{{cite web|url=https://www.llv.li/files/as/bevolkerungsstatistik-30-juni-2017.pdf|title=Bevolkerungsstatistik|date=30 June 2017|website=www.llv.li|format=PDF|access-date=2019-05-30|archive-date=2019-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609152444/https://www.llv.li/files/as/bevolkerungsstatistik-30-juni-2017.pdf|url-status=dead}}</ref> !colspan="1" align=center bgcolor="#EFEFEF" width="80" | Stærð<br>(km²)<ref>[http://www.llv.li/files/as/jahrbuch-2016.pdf ''Statistisches Jahrbuch Liechtensteins 2016''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160325010911/http://www.llv.li/files/as/jahrbuch-2016.pdf |date=2016-03-25 }}, page 35. Retrieved 25 March 2016</ref> !colspan="1" align=left bgcolor="#EFEFEF" width="100" | [[Póstnúmer í Sviss og Liechtenstein|Pnr.]] !colspan="1" align=center bgcolor="#EFEFEF" width="200" | Bæir/þorp |- | colspan=7 align=center bgcolor="#EFEFEF" | '''[[Unterland (kjördæmi)|Unterland]]''' |- | align="center" | [[File:Wappen Ruggell.svg|35px|Ruggell]] || align="center" | [[File:Flag of Ruggell Liechtenstein-1.svg|15px]] || [[Ruggell]] || align=right | 2.322|| align=right | 7,4 || align="right" | 9491 || align=center | Ruggell |- | align="center" | [[File:Wappen Schellenberg.svg|35px|Schellenberg]] || align="center" | [[File:Flag of Schellenberg Liechtenstein-1.svg|15px]] || [[Schellenberg]] || align=right | 1.107 || align=right | 3,5 || align="right" | 9488 || align=center | Schellenberg |- | align="center" | [[File:Wappen Gamprin.svg|35px|Gamprin]] || align="center" | [[File:Flag of Gamprin Liechtenstein-1.svg|15px]] || [[Gamprin]] || align=right | 1.690 || align=right | 6,1 || align="right" | 9487 || align=center | Gamprin<br>[[Bendern]] |- | align="center" | [[File:Wappen Eschen.svg|35px|Eschen]] || align="center" | [[File:Flag of Eschen Liechtenstein-1.svg|15px]] || [[Eschen]] || align=right | 4.466 || align=right | 10,3 || align="right" | 9492 || align=center | Eschen<br>[[Nendeln]] |- | align="center" | [[File:Wappen Mauren.svg|35px|Mauren]] || align="center" | [[File:Flag of Mauren Liechtenstein-1.svg|15px]] || [[Mauren]] || align=right | 4.401 || align=right | 7,5 || align="right" | 9493 || align=center | Mauren<br>[[Schaanwald]] |- | colspan=7 align=center bgcolor="#EFEFEF" | '''[[Oberland (kjördæmi)|Oberland]]''' |- | align="center" | [[File:Wappen Schaan.svg|35px|Schaan]] || align="center" | [[File:Flag of Schaan Liechtenstein-1.svg|15px]] || [[Schaan]] || align=right | 6.039 || align=right | 26,8 || align="right" | 9494 || align=center | Schaan |- | align="center" | [[File:Wappen Planken.svg|35px|Planken]] || align="center" | [[File:Flag of Planken Liechtenstein-1.svg|15px]] || [[Planken]] || align=right | 473 || align=right | 5,3 || align="right" | 9498 || align="center" | Planken |- | align="center" | [[File:LIE Vaduz COA.svg|35px|Vaduz]] || align="center" | [[File:Flag of Vaduz Liechtenstein-1.svg|15px]] || [[Vaduz]] || align=right | 5.696 || align=right | 17,3 || align="right" | 9490 || align=center | Vaduz<br>[[Ebenholz]], [[Mühleholz]] |- | align="center" | [[File:Wappen Triesenberg.svg|35px|Triesenberg]] || align="center" | [[File:Flag of Triesenberg Liechtenstein-1.svg|15px]] || [[Triesenberg]] || align=right | 2.638 || align=right | 29,8 || align="right" | 9497 || align="center" | Triesenberg<br>[[Gaflei]], [[Malbun]], [[Masescha]], [[Rotenboden]], [[Silum]], [[Steg (Liechtenstein)|Steg]],<br>[[Sücka]], [[Wangerberg]] |- | align="center" | [[File:Wappen Triesen.svg|35px|Triesen]] || align="center" | [[File:Flag of Triesen Liechtenstein-1.svg|15px]] || [[Triesen]] || align=right | 5.275 || align=right | 26,4 || align="right" | 9495 || align="center" | Triesen |- | align="center" | [[File:Wappen Balzers.svg|35px|Balzers]] || align="center" | [[File:Flag of Balzers Liechtenstein-1.svg|15px]] || [[Balzers]] || align=right | 4.642 || align=right | 19,6 || align="right" | 9496 || align=center | Balzers<br>[[Mäls]] |- bgcolor="#EFEFEF" | align="center" | [[File:Lesser arms of Liechtenstein.svg|35px|Liechtenstein]] || align="center" | [[File:Flag of Liechtenstein.svg|15px]] || '''[[Liechtenstein]]''' || align=right | 38.749 || align=right | 160,0 || colspan=2 align=center | |} == Efnahagslíf == [[File:Vaduz Zentrum.jpg|thumb|Horft í suður í átt að miðbæ Vaduz.]] Þrátt fyrir takmarkaðar náttúruauðlindir er Liechtenstein eitt af fáum löndum heims með fleiri skráð fyrirtæki en íbúa. Þetta stafar af því að landið var til skamms tíma vinsælt [[skattaskjól]].<ref>{{Cite news |title=Billionaire Tax Haven Liechtenstein Loses on Bank Reforms |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2013-05-02/billionaire-tax-haven-liechtenstein-loses-on-bank-reforms |access-date=3 August 2017 |website=Bloomberg.com |date=2 May 2013}}</ref> Landið býr við frjálsan markaðsbúskap með þróaðan iðnað og fjármálageira. Lífsgæði íbúa eru sambærileg við það sem best gerist hjá stærri nágrönnum í Evrópu. Liechtenstein er í [[tollabandalag]]i með Sviss og notar [[svissneskur franki|svissneska franka]] sem gjaldmiðil. Landið flytur inn um 85% af orkunotkun sinni. Liechtenstein er aðili að [[evrópska efnahagssvæðið|evrópska efnahagssvæðinu]] í gegnum aðild sína að [[EFTA]] frá því í maí 1995. Stjórn Liechtenstein vinnur að því að samræma efnahagsstefnu sína stefnu Evrópusambandsins. Árið 2008 var atvinnuleysi í Liechtenstein 1,5%. Aðeins eitt sjúkrahús er í Liechtenstein, Liechtensteinisches Landesspital í Vaduz. Árið 2014 áætlaði [[CIA World Factbook]] að kaupmáttarjöfnuð verg landsframleiðsla væri 4,97 milljarðar dala. Árið 2009 var landsframleiðsla á mann áætluð 139.100 dalir, sú hæsta í heimi.<ref name="LiechCIA"/> Iðnfyrirtæki í Liechtenstein framleiða meðal annars rafeindatæki, textíl, mælitæki, málmtækni, aflvélar, festiskrúfur, reiknivélar, lyf og matvæli. Þekktasta alþjóðlega fyrirtækið og stærsti vinnuveitandi Liechtenstein er tækjaframleiðandinn [[Hilti]] sem framleiðir bora, naglabyssur og fleira. Landbúnaður er stundaður víða í bæði Oberland og Unterland og Liechtenstein framleiðir hveiti, bygg, maís, kartöflur, mjólkurvörur, kjöt og vín. == Íbúar == Íbúar Liechtenstein voru 39.315 31. desember 2021<ref>{{cite web|url=https://www.statistikportal.li/de/themen/bevoelkerung/bevoelkerungsstand|title=Bevölkerungsstand: Bevölkerungsstand per 31. Dezember 2021|language=de|publisher=Amt für Statistik Fürstentum Liechtenstein|access-date=22 July 2022}}</ref> svo landið er fjórða fámennasta land Evrópu, á eftir [[Vatíkanið|Vatíkaninu]], [[San Marínó]] og [[Mónakó]]. Íbúar tala aðallega [[þýska|þýsku]], þótt einn þriðji sé aðfluttur, aðallega frá Þýskalandi, Austurríki og þýskumælandi kantónum Sviss. Hluti íbúa er frá öðrum kantónum Sviss, Ítalíu og [[Tyrkland]]i. Erlent vinnuafl er 2/3 af mannafla í landinu.<ref>{{Cite web |title=WT/TPR/S/280 • Switzerland and Liechtenstein |url=http://www.wto.org/english/tratop_e/tpr_e/s280_sum_e.pdf |access-date=26 January 2015 |publisher=WTO}}</ref> Lífslíkur í Liechtenstein eru 82 ár (84,8 hjá konum og 79,8 hjá körlum). Ungbarnadauði er 4,2 andlát á 1.000 fæðingar miðað við árið 2018. == Menning == [[File:KML HAF aussen vom Staedtle Barbara Buehler.jpg|thumb|[[Kunstmuseum Liechtenstein]].]] [[File:Liechtensteinisches Landesmuseum, 2014.JPG|thumb|[[Þjóðminjasafn Liechtenstein]].]] Vegna smæðar sinnar hefur Liechtenstein orðið fyrir menningaráhrifum frá nágrannalöndunum, einkum öðrum þýskumælandi héruðum eins og Austurríki, Baden-Würtemberg, Bæjaralandi, Sviss og sérstaklega [[Týról]] og [[Voralberg]]. [[Sögufélag furstadæmisins Liechtenstein]] leikur stórt hlutverk við varðveislu sögu og menningar landsins.<ref>{{vefheimild|url=https://historischerverein.li/verein|titill=Der Verein|vefsíða=Historische Verein für das Fürstentum Liechtenstein|skoðað=7.8.2022}}</ref> Listasafnið [[Kunstmuseum Liechtenstein]] er stærsta safn landsins. Það er alþjóðlegt safn með nútímalist og samtímalist sem á nokkuð safn þekktra verka. Byggingin er eftir svissnesku arkitekana Morger, Degelo og Kerez og er ein þekktasta byggingin í Vaduz. Hún var vígð í nóvember 2000 og myndar svartan kassa úr litaðri steypu og svörtu basalti. Safnið er jafnframt þjóðlistasafn Liechtenstein. Helstu verkin úr einkalistasafni furstans af Liechtenstein, sem er eitt af merkustu listasöfnum heims, eru til sýnis í [[Liechtenstein-safn]]i í Vínarborg.<ref>{{vefheimild|url=https://www.liechtensteincollections.at/en/history/history-of-the-family-and-the-collections|titill=History of the family and the collections|vefsíða=Liechtenstein: The Princely Collections|skoðað=7.8.2022}}</ref> Önnur mikilvæg söfn eru [[Þjóðminjasafn Liechtenstein]] (''Liechtensteinisches Landesmuseum'') með fasta sýningu sem fjallar um sögu landsins, auk sérsýninga. Í landinu eru líka frímerkjasafn, skíðasafn og safn sem sýnir sveitalíf fyrir 500 árum. [[Landsbókasafn Liechtenstein]] er [[skylduskil]]asafn fyrir allar bækur sem gefnar eru út í landinu. Frægustu sögulegu byggingar landsins eru [[Vaduz-kastali]], [[Gutenberg-kastali]], Rauða húsið og rústir [[Schellenberg]]. Á þjóðhátíðardegi Liechtenstein er öllum borgurum landsins boðið í kastala þjóðhöfðingjans. Stór hluti íbúa tekur þátt í hátíðarhöldunum þar sem ræður eru fluttar og boðið upp á bjór.<ref name="Letzing">{{Cite web |last=Letzing |first=John |date=16 April 2014 |title=Liechtenstein Gets Even Smaller |url=https://www.wsj.com/articles/liechtenstein-gets-even-smaller-1397700444 |access-date=21 June 2018 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Tónlist og leiklist eru mikilvægur hluti af menningu landsins. Mörg tónlistarfélög starfa þar, eins og [[Liechtenstein Musical Company]], árlegir gítardagar og [[Josef Gabriel Rheinberger]]-félagið. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=416802&pageSelected=5&lang=0 ''Furstadæmið Liechtenstein''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1938]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur|landafræði}} {{Evrópa}} {{Evrópuráðið}} {{Fríverslunarsamtök Evrópu}} [[Flokkur:Liechtenstein]] [[Flokkur:Furstadæmi]] [[Flokkur:Örríki]] e31a3s6oxl93patz3eivx1m1cjajrjc 0 8123 1952578 1937010 2026-03-29T06:45:06Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952578 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Lýðveldið Malaví | nafn_á_frummáli = Republic of Malawi<br>Dziko la Malaŵi | fáni = Flag of Malawi.svg | skjaldarmerki = Coat_of_arms_of_Malawi.svg | nafn_í_eignarfalli = Malaví | kjörorð = Unity and freedom | kjörorð_tungumál = enska | kjörorð_þýðing = Samheldni og frelsi | þjóðsöngur = [[Mlungu dalitsani Malaŵi]] | staðsetningarkort = Malawi_(orthographic_projection).svg | höfuðborg = [[Lílongve]] | tungumál = [[Enska]],[[chichewa]] | stjórnarfar = [[Forsetaræði]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Malaví|Forseti]] | nafn_leiðtoga1 = [[Peter Mutharika]] | staða = [[Sjálfstæði]] | staða_athugasemd = frá [[Bretland]]i | atburður1 = Yfirlýst | dagsetning1 = 6. júlí 1964 | atburður2 = Lýðveldi | dagsetning2 = 6. júlí 1966 | flatarmál = 118.484 | stærðarsæti = 98 | hlutfall_vatns = 20,6 | mannfjöldasæti = 62 | fólksfjöldi = 22.224.282 | mannfjöldaár = 2025 | íbúar_á_ferkílómetra = 187,6 | VLF_ár = 2023 | VLF_sæti = 137 | VLF = 37,919 | VLF_á_mann = 1.668 | VLF_á_mann_sæti = 186 | VÞL = {{lækkun}} 0.517 | VÞL_sæti = 172 | VÞL_ár = 2023 | gjaldmiðill = [[Malavískur kvatsja|kvatsja]] (MWK) | tímabelti = [[UTC]]+2 | tld = mw | símakóði = 265 }} <onlyinclude> '''Malaví''' er [[landlukt]] [[land]] í Suðaustur-<nowiki/>[[Afríka|Afríku]] sem liggur á milli [[Mósambík]], [[Sambía|Sambíu]] og [[Tansanía|Tansaníu]]. Helsta einkenni Malaví er [[Malaví-vatn]] sem nær yfir tæplega fimmtung landsins, en samtals er [[flatarmál]] Malaví 120 þús. ferkílómetrar. Malaví er eitt af þéttbýlustu löndum í Afríku og búa þar alls 11 milljónir manna. Fólkið lifir helst á [[landbúnaður|landbúnaði]] og fiskveiðum í Malaví-vatni. Mikil fátækt ríkir í landinu en ríkari lönd keppast við að hjálpa Malavíbúum með því að kenna þeim arðbærari vinnubrögð í landbúnaði og fiskveiðum, ásamt fullorðinsfræðslu.</onlyinclude> == Saga == Mannvistarleifar sem fundist hafa í Malaví eru taldar vera frá að minnsta kosti 8.000 f. Kr. en þær sýna að ættbálkarnir líktust nokkuð því fólki sem býr á [[Sómalíu-skagi|Sómalíuskaga]] á okkar dögum. Einnig hafa fundist mannvistarleifar og [[hellaristur]] frá því um 1.500 f. Kr. sem sýna að þar voru [[Búskmenn]]. Á 15. öld var Maravi-veldið stofnað við suðvesturströnd Malaví-vatns og fór þar Amaravi-þjóðin (seinna þekkt sem Chewa-fólkið) sem flúði frá því svæði sem nú er [[Vestur-Kongó]]. Maravi-veldið stækkaði og náði yfir bæði [[Mósambík]] og [[Sambía|Sambíu]] en leið loks undir lok á 18. öld vegna þess að [[þrælasala]] og átök meðal æðstu manna veiktu veldið. Orðið Maravi er talið þýða ''ljósgeislar'', en þjóðin vann mikið járn og lýstu járnbræðsluofnarnir upp næturhimininn — af því er nafnið dregið. Í strandhéruðunum þar sem nú er Sambía verslaði Maravi-fólkið við evrópska sæfara, sérstaklega [[Portúgal|Portúgala]] en einnig við [[Arabi|Araba]]. Helst seldu Maravar járn, [[fílabein]] og [[Þræll|þræla]], en þeir ræktuðu einnig [[hirsi]] og [[Kartafla|kartöflur]]. Portúgalar juku verslun sína á 16. öld og komu nú í hafnarborgina ''Tete''. Þeir fluttu [[maís]] til landsins og við það breyttist mataræði Marava. Maravar seldu Portúgölum þræla sem sendir voru á [[plantekra|plantekrur]] í Mósambík og [[Brasilía|Brasilíu]]. Á 17. öld réðst Angoni-þjóðflokkurinn inn í Maravi-veldið en hann var á flótta undan Zulu-ættbálkinum, undir stjórn [[Shaka]]. Einnig flutti Yao-þjóðflokkurinn sig inn á svæðið til að forðast Makua-ættbálkinn sem var að sölsa undir sig Norður-Mósambík. Yao-menn skiptu um trú eftir að hafa kynnst arabískum verslunarmönnum og tóku upp [[íslam]] árið [[1870]], með tilheyrandi höfðingjaræði og [[Moska|moskum]]. Frá bænum [[Nkhotakota]], sem er við vesturströnd Malaví-vatns, fluttu Arabarnir á milli 5 og 20 þúsund þræla ár hvert frá [[1840]]. Milli Yao og Angoni þjóðflokkanna ríkti stanslaust stríð, en hvorugri fylkingunni tókst að ná völdum yfir svæðinu. Marövum fækkaði og veldið þurrkaðist loks út, eftir að hafa háð baráttu við báðar fylkingarnar. === Bresk nýlenda === [[Skotland|Skotinn]] [[David Livingstone]] kom til Malaví árið [[1859]] og settist að við Malaví-vatn. Hann lét byggja [[Öldungakirkja|öldungakirkjur]] og stuðlaði að trúboði. Eitt af markmiðum kirkjunnar manna var að stöðva þrælasöluna við [[Persaflói|Persaflóa]] en hún tíðkaðist allt fram að lokum 19. aldar. Árið [[1878]] stofnuðu skoskir verslunarmenn, flestir frá [[Glasgow]], verslunarbandalagið [[African Lakes Company]] sem átti að útvega trúboðunum vistir og þjónustu. Bretar gerðu Malaví að [[verndarsvæði]] sínu árið [[1891]] og nýlenduna [[Nýasaland]] (''Nyasa'' þýðir [[stöðuvatn]] á [[Yao-mál]]i) stofnuðu þeir árið [[1907]]. Þetta var því mjög síðbúin nýlenda. Bretar héldu völdum á fyrri helmingi aldarinnar þrátt fyrir uppreisnir Malava. Þó stækkaði sá hópur íbúanna sem höfðu menntað sig í Bandaríkjunum og Evrópu. Þessi hópur sameinaðist og stofanði [[Nyasaland African Congress]] (NAC) árið [[1944]]. [[1953]] gengu Nýasaland, [[Norður-Ródesía]] (nú Sambía) og [[Suður-Ródesía]] (nú [[Simbabve]]) í ríkjasamband ([[Sambandsríki Ródesíu og Nýasalands]]) fyrir tilstilli Breta. === Sjálfstæðisbaráttan === Árið [[1958]] kom [[Hastings Kamuzu Banda|Dr. Hastings Kamuzu Banda]] aftur til heimalands síns eftir að hafa verið við nám í [[Bretland]]i og við störf í [[Bandaríkin|Bandaríkjum Norður-Ameríku]]. Strax við komuna á flugvöllinn eignaðist hann marga áhangendur sem sáu ekki sólina fyrir honum og héldu fram að hann væri frelsari landsins. Banda var einkar laginn stjórnmálamaður og komst til valda sem forseti Nyasaland African Congress, sem átti eftir að verða flokkur hans til dánardags. Nafnið breyttist fljótlega í [[Malawi Congress Party]] (MCP). Banda var handtekinn [[1959]] fyrir stjórnmálaskoðanir og uppsteyt og færður í fangelsi, en var látinn laus árið eftir til að geta verið við fund í [[London]] um sjálfstæði Malaví. MCP vann stórsigur í kosningum til nýs löggjafarþings árið [[1961]]. Hastings Banda settist í stól forsætisráðherra [[1. febrúar]] [[1963]] og sambandsríkið leið undir lok [[31. desember]] sama ár. Malaví varð sjálfstætt land í [[Breska samveldið|breska samveldinu]] [[6. júlí]] [[1964]] og [[lýðveldi]] tveimur árum seinna. Banda settist nú í stól forseta og jafnframt var því lýst yfir að einungis einn flokkur stýrði landinu. Árið [[1970]] lýsti MCP því yfir að Banda yrði forseti landsins til dauðadags og ríkið sjálft gerði hið sama árið eftir. Ríkti hann síðan í þrjá áratugi, eða til ársins [[1997]]. ===Ýmsar fylkingar stjórna === Auknar óeirðir og þrýstingur frá malavískum kirkjum og öðrum þjóðum urðu til að þess að árið [[1993]] var haldin [[þjóðaratkvæðagreiðsla]] um hvort ríkistjórnin ætti að vera samsett úr einum flokki eða fleirum og féllu úrslit á þann veg að fólkið vildi sjá fleiri flokka við stjórnartaumana. Frjálsar kosningar voru haldnar [[17. maí]] [[1994]]. [[United Democratic Front]] (UDF) hlaut 82 af 177 sætum löggjafarþingsins og forseti flokksins, [[Bakili Muluzi]] var valinn forseti landsins. UDF og [[Alliance for Democracy]] (AFORD) mynduðu ríkisstjórn en hún rann út í sandinn [[1996]] – þó héldu nokkrir meðlimir hennar áfram sæti í stjórn. [[Stjórnarskrá]] Malaví, sem var samþykkt 1995, svipti MCP þeirri forréttindastöðu sem flokkurinn hafði og nú fór hagsældarboltinn að rúlla – með tilkomu nýrra stjórnarhátta. [[15. júní]] [[1999]] voru á ný haldnar frjálsar þingkosningar. Muluzi var endurkosinn forseti landsins, þrátt fyrir að bandalagi MCP og AFORD væri telft fram gegn UDF. Í maí [[2004]] voru á ný haldnar kosningar og bar [[Bingu wa Mutharika]] sigurorð af þeim John Tembo og Gwanda Chakuamba í forsetakosningunum. UDF náði hins vegar ekki meirihluta þingsæta eins og í tveimur fyrri kosningum. Flokkurinn gat myndað ríkisstjórn með þingflokksformönnnum og nýkjörnum forseta landsins. Hinn síðastnefndi yfirgaf þó flokkinn þann [[5. febrúar]] [[2005]] og stofnaði eigin flokk; [[Democratic Progressive Party]] (DPP). == Landfræði == [[Mynd:Mulanje.jpg|thumb|left|Mulanje-fjall]] [[Sigdalurinn mikli]] liggur eftir Malaví endilöngu frá norðri til suðurs og er Malavívatn meðal annars ofan í þessum [[sigdal]]. Beggja vegna við sigdalinn eru hásléttur sem eru að mestu leyti í 900 til 1.200 metra yfir sjó. Hæst teygir [[Nyika-hálendið]] í norðri sig upp í 2.600 metra hæð og sunnan við Malaví-vatn er [[Shire-hálendið]] sem er í 600 til 1.600 metra hæð. Þar er líka að finna Zomba-fjall og Mulanje-fjall sem eru 2.130 og 3.048 metra há. Alveg syðst í landinu er láglendi, hæð yfir sjó aðeins 60 til 90 metrar. Vegna þessa hæðarmunar getur hitastig verið nokkuð misjafnt í landinu. Jarðvegur er yfirleitt frjósamur en ræktunarskilyrði eru þó háð úrkomu. Helst er ræktað [[te]] og [[kaffi]] á plantekrum, en einnig [[hrísgrjón]], [[maís]], [[Kartafla|kartöflur]], [[sykurreyr]] og [[bómull]]. Fátt er um stór spendýr í landinu vegna mannmergðar. Helst ber þó að nefna [[ljón]] en engir [[Fíll|fílar]] eru þar lengur. Stór svæði í landinu eru afgirtir þjóðgarðar, en vegna fátæktar stelur fólk girðingahlutum svo dýrin sleppa oftar en ekki út. Af búfé rækta Malavar einna mest [[Nautgripur|nautgripi]] og [[geit]]ur<ref>{{Vefheimild|url=http://www.iceida.is/media/utgefid-efni/Malawi.pdf|titill=Smárit ÞSSÍ, nr.1 – Malaví|höfundur=Auður H. Ingólfsdóttir|ár=1999|útgefandi=Þróunarsamvinnustofnun Íslands, Reykjavík|mánuðurskoðað=3. apríl|árskoðað=2007}}</ref>. Í Malaví eru 5 þjóðgarðar: * [[Cape Maclear-þjóðgarðurinn]] * [[Kasungu-þjóðgarðurinn]] * [[Lengwe-þjóðgarðurinn]] * [[Liwonde-þjóðgarðurinn]] og * [[Nyika-þjóðgarðurinn]]. === Malaví-vatn === {{Aðalgrein|Malaví-vatn}} [[Mynd:Lake Malawi seen from orbit.jpg|thumb|Malaví-vatn séð úr geimnum]] Malaví-vatn er alls 29 þús. ferkílómetrar að stærð og er þar með þriðja stærsta stöðuvatn Afríku. Vatnið er talið hafa myndast í [[Sigdalurinn mikli|sigdalnum mikla]] fyrir um 40 þúsund árum síðan. Í vatninu og við strendur þess er mikið líf og er byggðin þéttust á bökkum þess. Þar eru mörg þorp og bæir, þeirra á meðal [[Monkey Bay]] sem er við suðurenda þess. Að vatninu liggja þrjú lönd, auk Malaví eru það [[Mósambík]] og [[Tansanía]]. Í vatninu eru nokkrar eyjar, flestar við austurbakka þess. Einungis tvær þeirra eru byggðar, [[Likoma]] og [[Chizumulu]], sem eru [[Hólmlenda|hólmlendur]] Malaví, þótt þær séu í mósambíska hluta vatnsins. Eyjaskeggjar lifa á að rækta [[banani|banana]] og [[mangó]] auk þess sem þeir veiða í vatninu. Í báðum eyjunum er [[rafmagn]] en það er aftengt eftir klukkan 11 á kvöldin til að spara rafalaeldsneyti. Við suðurenda vatnsins rennur [[Shire-á]]in úr vatninu en hún er ein af [[þverá]]m [[Zambezi]]-fljótsins. Menn hafa haft miklar áhyggjur af fiskistofnum í vatninu, vegna þess að veiðimenn veiddu helst á eintrjáningum á grunnsævi en ekkert lengra úti á vatninu. Talið var að grunnsævisfiskar ættu undir högg að sækja en úr því hefur verið bætt með því að koma stórvirkari fiskibátum, sem jafnast á við íslenska báta, til veiða á meira dýpi. Slippstöðin á [[Akureyri]] hefur hjálpað heimamönnum við þetta og var skip frá henni afhent Malövum árið [[1993]]. Einnig hefur [[Landhelgisgæslan]] hjálpað þeim við kortlagningu á botni vatnsins á árabilinu [[2000]] til [[2004]]. === Veðurfar og loftslag === [[Loftslag]] í Malaví telst vera [[Heittempraða beltið|heittemprað]] og er [[regntími]]nn frá [[nóvember]] til [[apríl]] en þess á milli er lítil sem engin úrkoma í landinu. Við strendur Malaví-vatns og í Shire-dalnum er heitt og rakt á regntímabilinu. Í Lilongwe er því einnig þannig háttað, en þar er loftrakinn ekki eins mikill. Frá [[júní]] til [[ágúst]] er þægilega hlýtt við vatnið en í öðrum hlutum landsins getur næturkuldinn farið niður í 5° til 14&nbsp;°C. Í mars 2006 misstu um 8 þúsund manns heimili sín í mið- og suðurhluta landsins vegna flóða og vatnsveðurs.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/erlent/frett.html?nid=1189586|titill=8.000 manns nú talin hafa misst heimili sín í flóðum á Malaví|mánuðurskoðað=3. mars|árskoðað=2006}}</ref> == Stjórnmál == Frá 1994 hefur stjórnarfar í Malaví verið lýðræðislegt. Eftir stjórnarskrársamþykktina 1995 er forsetinn bæði þjóðhöfðingi og höfuð ríkisstjórnarinnar. Forseti er kosinn í almennum kosningum á 5 ára fresti. Um leið er kosinn varaforseti. Aðstoðarvaraforseta má forsetinn velja sjálfur en sá má ekki vera samflokksmaður forsetans. Forsetinn velur jafnframt ráðherra ríkisstjórnarinnar af löggjafarþingi landsins eða utan þess. Löggjafarþingið sitja 193 þingmenn sem eru kjörnir í frjálsum kosningum til 5 ára í senn. Stjórnarskráin gerir ráð fyrir að þingið sitji í tveimur deildum, öldungadeild með 80 sætum og neðri deild. Öldungadeildin hefur þó aldrei komið saman en er hugsuð til þess að hinir ýmsu hópar þjóðfélagsins geti komið baráttumálum sínum á framfæri. Stjórnarskráin gerir ráð fyrir óháðu réttarkerfi. Dómstólar Malaví byggja á enskri fyrirmynd og skiptast í þrjú stig; lægri dómstóla, hærra dómstig og áfrýjunardómstól. Malaví er skipt niður í þrjá landshluta, eða stærri stjórnsýslueiningar, og skipar ríkisstjórnin æðstu yfirmenn þeirra. Þeir skiptast síðan í 27 héruð og eru stjórnir héraðanna kosnar í almennum kosningum á 5 ára fresti. Fyrstu kosningar innan stjórnarsvæðanna 27 voru [[21. nóvember]] [[2004]] og hlaut UDF-flokkurinn 70% fulltrúa. Þriðju kosningarnar eftir að ríkið fékk fjölflokkastjórn áttu að vera [[18. maí]] [[2004]] en var frestað um tvo daga eftir að uppreisnarbandalagið [[Mgwirizano]] (''eining'') áfrýjaði kvörtun um ólöglegar kjörskrár til hærra dómstigs. Kosningaeftirlitsmenn frá [[Evrópusambandið|ESB]] og [[Breska samveldið|breska samveldinu]] sögðu þó að kosningarnar hefðu farið friðsamlega fram. === Utanríkismál === Malaví rekur enn þá utanríkisstefnu sem Banda mótaði í stjórnartíð sinni. Landið hefur góð sambönd við mikilvæg [[vesturlönd]]. Náið samband Malaví við [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]] [[Aðskilnaðarstefnan í Suður-Afríku|aðskilnaðarstefnunnar]] (''apartheid'') hafði slæm áhrif á samband landsins við önnur ríki Afríku en það lagaðist þó við endalok apartheid árið 1994. Frá 1985 til 1995 tók landið við meira en einni milljón flóttamanna frá Mósambík. Þetta hafði mikil áhrif á hagkerfi Malaví en ýtti þó undir alþjóðlegan stuðning. Árið 1996 sótti fjöldi Rúanda- og Kongómanna um landvistarleyfi. Ríkisstjórnin hafnaði leyfunum ekki alfarið en notaði þó hugtakið „hæli í fyrsta landi“ sem átti að þýða að ef fólk hafði leitað hælis í öðru landi fyrst fengi það ekki leyfi. Mikilvæg lönd sem veita fjár til Malaví eru meðal annars [[Bandaríkin]], [[Kanada]], [[Líbýa]], [[Þýskaland]], [[Ísland]], [[Japan]], [[Holland]], [[Noregur]], [[Finnland]], [[Svíþjóð]], [[Tævan]] og [[Bretland]]. Einnig eru það [[Alþjóðabankinn]], [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]], ESB og [[Sameinuðu þjóðirnar]]. Í október [[2006]] var tilkynnt að söngkonan [[Madonna]] væri í Malaví til að sinna munaðarlausum börnum.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/folk/frett.html?nid=1227036|titill=Madonna ætlar að hjálpa afrískum börnum|mánuðurskoðað=4. október|árskoðað=2006}}</ref> [[Þróunarsamvinnustofnunu Íslands|Þróunarsamvinnustofnun Íslands]] (ÞSSÍ) hefur meðal annars byggt framhaldsskóla<ref>{{Vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/frett.html?nid=1226796|titill=Þróunarsamvinnustofnun byggir framhaldsskóla í Malaví|mánuðurskoðað=3. október|árskoðað=2006}}</ref> í landinu en auk þess hafa sjálfboðaliðar og hjúkrunarfræðinemar frá [[Háskóli Íslands|HÍ]] unnið í landinu. Skemmst er þess að minnast þegar landlæknir<ref>{{Vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/frett.html?nid=1220194|titill=Landlæknir og framkvæmdastjóri Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja til starfa í Malaví|mánuðurskoðað=25. ágúst|árskoðað=2006}}</ref> fór til starfa í landinu til eins árs. === Stjórnsýslueiningar === [[Mynd:MW-Districts.svg|right]]Malaví skiptist í 27 svæði innan þriggja landshluta: {| class="wikitable" |-bgcolor="#BBBBBB" ! Nr ! Svæði ! Flatarmál í km² ! Íbúar ! Íbúar á km² |- | align=right | |'''[[Central Region]]''' | align=right | 35.592 | align=right | 4.066.340 | align=right | 114,2 |- | align=right | 1 | [[Dedza (hérað)|Dedza]] | align=right | 3.624 | align=right | 486.682 | align=right | 134,3 |- | align=right | 2 | [[Dowa (hérað)|Dowa]] | align=right | 3.041 | align=right | 411.387 | align=right | 135,3 |- | align=right | 3 | [[Kasungu (hérað)|Kasungu]] | align=right | 7.878 | align=right | 480.659 | align=right | 61,0 |- | align=right | 4 | [[Lilongwe (hérað)|Lilongwe]] | align=right | 6.159 | align=right | 1.346.360 | align=right | 218,6 |- | align=right | 5 | [[Mchinji (hérað)|Mchinji]] | align=right | 3.356 | align=right | 324.941 | align=right | 96,8 |- | align=right | 6 | [[Nkhotakota (hérað)|Nkhotakota]] | align=right | 4.259 | align=right | 229.460 | align=right | 53,9 |- | align=right | 7 | [[Ntcheu (hérað)|Ntcheu]] | align=right | 3.424 | align=right | 370.757 | align=right | 108,3 |- | align=right | 8 | [[Ntchisi (hérað)|Ntchisi]] | align=right | 1.655 | align=right | 167.880 | align=right | 101,4 |- | align=right | 9 | [[Salima (hérað)|Salima]] | align=right | 2.196 | align=right | 248.214 | align=right | 113,0 |- | align=right | | '''[[Northern Region]]''' | align=right | 26.931 | align=right | 1.233.560 | align=right | 45,8 |- | align=right | 10 | [[Chitipa (hérað)|Chitipa]] | align=right | 4.288 | align=right | 126.799 | align=right | 29,6 |- | align=right | 11 | [[Karonga (hérað)|Karonga]] | align=right | 3.355 | align=right | 194.572 | align=right | 58,0 |- | align=right | 12 | [[Likoma (hérað)|Likoma]] | align=right | 18 | align=right | 8.074 | align=right | 448,6 |- | align=right | 13 | [[Mzimba (hérað)|Mzimba]] | align=right | 10.430 | align=right | 610.994 | align=right | 59,1 |- | align=right | 14 | [[Nkhata Bay (hérað)|Nkhata Bay]] | align=right | 4.071 | align=right | 164.761 | align=right | 40,5 |- | align=right | 15 | [[Rumphi (hérað)|Rumphi]] | align=right | 4.769 | align=right | 128.360 | align=right | 26,9 |- | align=right | | '''[[Southern Region]]''' | align=right | 31.754 | align=right | 4.633.968 | align=right | 145,9 |- | align=right | 16 | [[Balaka (hérað)|Balaka]] | align=right | 2.193 | align=right | 253.098 | align=right | 115,4 |- | align=right | 17 | [[Blantyre (hérað)|Blantyre]] | align=right | 2.012 | align=right | 809.397 | align=right | 402,3 |- | align=right | 18 | [[Chikwawa (hérað)|Chikwawa]] | align=right | 4.755 | align=right | 356.682 | align=right | 75,0 |- | align=right | 19 | [[Chiradzulu (hérað)|Chiradzulu]] | align=right | 767 | align=right | 236.050 | align=right | 307,8 |- | align=right | 20 | [[Machinga (hérað)|Machinga]] | align=right | 3.771 | align=right | 369.614 | align=right | 98,0 |- | align=right | 21 | [[Mangochi (hérað)|Mangochi]] | align=right | 6.273 | align=right | 610.239 | align=right | 97,3 |- | align=right | 22 | [[Mulanje (hérað)|Mulanje]] | align=right | 2.056 | align=right | 428.322 | align=right | 208,3 |- | align=right | 23 | [[Mwanza (hérað)|Mwanza]] | align=right | 826 | align=right | 94.476 | align=right | 114,3 |- | align=right | 24 | [[Nsanje (hérað)|Nsanje]] | align=right | 1.942 | align=right | 194.924 | align=right | 100,4 |- | align=right | 25 | [[Thyolo (hérað)|Thyolo]] | align=right | 1.715 | align=right | 458.976 | align=right | 267,6 |- | align=right | 26 | [[Phalombe (hérað)|Phalombe]] | align=right | 1.394 | align=right | 231.990 | align=right | 166,4 |- | align=right | 27 | [[Zomba (hérað)|Zomba]] | align=right | 2.580 | align=right | 546.661 | align=right | 211,9 |- | align=right | 28 | [[Neno (hérað)|Neno]] | align=right | 1.469 | align=right | 108.897 | align=right | 74,1 |- | align=right | | '''Malaví alls''' | align=right | '''94.276''' | align=right | '''9.933.868''' | align=right | '''105,4''' |} ''(Tölurnar eru úr manntalinu í september [[1998]]<ref>{{Vefheimild|url=http://www.statoids.com/umw.html|titill=Malawi Districts|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2007}}</ref>)'' == Íbúar == [[Mynd:Malawi-demography.png|thumb|Upplýsingarit sem sýnir fólksfjölgun í þúsundum frá 1961 til 2003]] Malavar eru af Marövum komnir en þeir skiptust í tvær greinar þegar þeir komu á svæðið fyrir um 600 árum síðan. Forfeður [[Chewa]]-fólksins tóku sér bólfestu við vesturströnd Malaví-vatns en forfeður [[Nyajan]]-fólksisns settust að við austurströnd þess. Chewarnir eru 90% þeirra sem búa í miðhluta landsins (''Central Region'') en Nyajan-menn ríkja í suðurhlutanum og [[Tumbuka]]-fólkið í norðurhlutanum. Í landinu búa einnig Evrópu- og Asíubúar sem komu til landsins til starfa við trúboð. Evrópubúarnir eru flestir Bretar eða þá Portúgalar sem komu frá Mósambík en Asíubúarnir eru flestir Indverjar. Meðallífslíkur Malava eru í dag aðeins 36,5 ár, 5 árum lægri en fyrir 50 árum síðan. Þetta mikla fall á sér ýmsar ástæður og eru þessar helstar: * lág laun (meðaldaglaun eru undir $1) * næringarskortur * lélegt heilbrigðiskerfi * lélegt menntakerfi * útbreiðsla [[HIV]]/[[alnæmi]]s * hagkerfishömlur ríkisstjórnarinnar === Heilsa === Barnadauði er nú 103 börn á hverja 1000 fæðingu. Yfir ein milljón barna eru munaðarlaus, þar af hafa 700 þúsund þeirra misst foreldra sína úr alnæmi. Samkvæmt útreikningum ríkisstjórnarinnar eru 12,4% íbúa landsins HIV-smitaðir og 90 þúsund þeirra sem létust árið 2003 dóu úr alnæmi<ref>{{Vefheimild|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mi.html|titill=CIA - The World Factbook -- Malawi|mánuðurskoðað=28. júlí|árskoðað=2007}}</ref> === Mataræði === Undirstaða mataræðis er [[maís]] en undanfarin ár hefur uppskerubrestur verið árviss. Neyðin var þó hvað verst árið [[2002]] þegar uppskeran reyndist tæp hjá þriðjungi íbúanna. Árið eftir var hún knöpp hjá 30% íbúanna. Endurteknar hungursneyðir stafa af mismunandi ástæðum, s.s.: * of einhæfri ræktun * lélegri dreifingu [[Áburður|áburðar]] * þurrki * útbreiðslu alnæmis * [[Malaría|malaríu]] * spillingu í stjórnkerfi landsins Hjálparstofnanir hjálpa landsmönnum með því að dreifa matvælum og nauðsynjavöru. Ríkisstjórnin hefur einnig ýtt úr vör verkefni sem á að hjálpa fólki af stað með ræktun með því að dreifa maísfræjum og áburði, en verkefnið hefur verið misnotað og varningurinn ekki komist í hendur þeirra sem áttu að fá hann. Bingu wa Mutharika-stjórnin lagði þessu verkefni með því að draga úr dreifingu áburðar til bænda. Árið 2005 lýsti forsetinn því yfir að í landinu ríkti „þjóðarvá vegna matarskorts“.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/erlent/frett.html?nid=1163657|titill=Forseti Malaví lýsir yfir þjóðarhörmungum vegna matarskorts|mánuðurskoðað=15. október|árskoðað=2006}}</ref> === Trúarbrögð === [[Mynd:Initiation ritual of boys in Malawi.jpg|thumb|left|Manndómsvígsla í Yao-ættbálknum]] Flestir Malavar eru [[kristni]]r og eru 55 af hundraði þeirra [[Mótmælendatrú|mótmælendur]], 20% [[Rómversk-kaþólsk trú|rómversk-kaþólskir]]. Kristninni er blandað saman við gamlar hefðir sem innibera meðal annars [[dans]]a og [[Gríma|grímur]]. Fimmtungur íbúa eru [[Íslam|múslimar]] og búa þeir flestir við strendur Malaví-vatns. Um 5% íbúa hafa önnur trúarbrögð og stunda dansa og aðra helgisiði. == Menning == === Tónlist === [[Mynd:Malawi n3.jpg|thumb|Maður í Malaví spilar á [[tréspil]]]] Frá gamalli tíð hafa Malavar verið farandfólk og þess vegna hefur tónlist þeirra dreifst um alla sunnanverða Afríku. Fáir malavískir tónlistarmenn hafa hlotið frægð í útlöndum. Eitt af því sem ýtti undir að erlend tónlist ruddi sér rúms var að hermenn í seinni heimsstyrjöld tóku hana með sér til landsins. Undir lok stríðsins var [[banjó]]- og [[gítar]]tónlist vinsælasta danstónlistin. Á 7. áratug síðustu aldar var afríska [[kwela]]-tónlistin hvað vinsælust og stærstu stjörnurnar voru [[Daniel Kachamba & His Kwela Band]]. Malavískur [[djass]] ruddi sér einnig til rúms með hljómsveitum á borð við [[Jazz Giants]], [[Linengwe River Band]], [[Mulanje Mountain Band]] og [[Chimvu Jazz]]. Tónlistin líktist þó ekki bandaríska frænda sínum. Í byrjun 8. áratugarins kom rafmagnsgítarinn til landsins og hafði þar með áhrif á tónlistarlíf landans. Inn ruddist bandarískt [[rokk og ról]], [[sálartónlist]] og [[fönk]]. Á 9. áratugnum barst keimur af ''sokous''-tónlist frá [[Austur-Kongó]] og breyttist í malavísku útgáfuna [[kwasa kwasa]]. Á þessum tíma var [[trúartónlist]] (''gospel'') einnig vinsæl en vinsældir hennar jukust mjög á 10. áratugnum og sérstaklega eftir heimsókn páfans árið [[1998]]. Trúartónlistin varð huggun í fátækt landsins. [[Reggítónlist]] varð einnig vinsæl, sérstaklega við strendur Malaví-vatns. === Íþróttir === Vinsælustu íþróttirnar í Malaví eru [[knattspyrna]] en einnig þær íþróttir sem hvað mest voru stundaðar í breska heimsveldinu. Knattspyrnan er stunduð á nýplægðum ökrum í sveitum landsins og heldur landið úti [[Karlalandslið Malaví í knattspyrnu|knattspyrnulandsliði karla]]. Konur stunda meira [[Netbolti|netbolta]]. Eftir nýlendutíð landsins hafa borist þangað nýjar íþróttir á borð við [[blak]] og [[Körfuknattleikur|körfuknattleik]]. [[Frjálsar íþróttir]] og [[víðavangshlaup]] hafa þróast eftir að landið varð óháð Bretum. Frumkvöðull í því var dr. Harold Salmon, trúboði sem starfaði í Malaví á árunum [[1966]] til [[1968]]. Þekktasta frjálsíþróttakempa Malaví er [[Catherine Chikwakwa]] sem nú býr og æfir í [[Þýskaland]]i. Við háskólann í Malaví eru einnig íþróttamenn og uppgangur er nú í íþróttum í landinu. Aðrar íþróttir á borð við [[tennis]] og [[veggjatennis|veggtennis]] eru einnig stundaðar, þó í minna mæli. Áhrifin koma úr [[sjónvarp]]i og hlaut veggtennislandsliðið þátttökurétt á [[Samveldisleikarnir 2006|Samveldisleikunum 2006]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * Kalinga, Owen J. M. og Crosby, Cynthia A. ''Historical Dictionary of Malawi'', 3. útg. (Scarecrow Press, 2001) ISBN 0-8108-3481-2 * Mitchell, Maura. „Living Our Faith“: The Lenten Pastoral Letter of the Bishops of Malawi and the Shift to Multiparty Democracy, 1992–1993. ''Journal for the Scientific Study of Religion''. Mars 2002; 41(1):bls. 5–18. * {{Vefheimild|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mi.html|titill=CIA - The World Factbook -- Malawi|mánuðurskoðað=30. desember|árskoðað=2006}} * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Malawi | mánuðurskoðað = 30. september | árskoðað = 2006}} * {{wpheimild | tungumál = No | titill = Malawi | mánuðurskoðað = 9. desember | árskoðað = 2006}} == Tenglar == ;Ríkisstjórn * [http://www.malawi.gov.mw/ Ríkisstjórn Malaví] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200416051012/https://www.malawi.gov.mw/ |date=2020-04-16 }}; opinber vefsíða * [http://www.malawi.gov.mw/Parliament/parliament.htm Þjóðþing Malaví] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050306003556/http://www.malawi.gov.mw/Parliament/parliament.htm |date=2005-03-06 }}; opinber vefsíða * [http://www.information.gov.mw/ Upplýsinga- og ferðaþjónusturáðuneytið] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060813180909/http://www.information.gov.mw/ |date=2006-08-13 }}; opinber vefsíða ;Fréttir * [http://www.nationmalawi.com/ ''The Nation Online''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060720052118/http://www.nationmalawi.com/ |date=2006-07-20 }}; dagblað * [http://www.dailytimes.bppmw.com/ ''The Daily Times''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081104033711/http://www.dailytimes.bppmw.com/ |date=2008-11-04 }}; dagblað í [[Blantyre (Malaví)|Blantyre]] * [http://allafrica.com/malawi/ allAfrica.com - ''Malawi'']; tenglar á fréttayfirsagnir með greinum úr [[Lílongve]]-blaðinu ''The Chronicle'' * [http://www.go2malawi.com/ Friday in Malawi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060716114953/http://www.go2malawi.com/ |date=2006-07-16 }}; vikublað ;Yfirlit * [http://www.nso.malawi.net/data_on_line/general/malawi_in_figures/Malawi%20in%20figures.htm Malawi In Figures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060618194443/http://www.nso.malawi.net/data_on_line/general/malawi_in_figures/Malawi%20in%20figures.htm |date=2006-06-18 }} (Zomba: National Statistical Office, 2005) * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/1068913.stm BBC News Country Profile - ''Malawi''] * [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/mi.html CIA World Factbook - ''Malawi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061003065135/https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/mi.html |date=2006-10-03 }} * [http://www.countryreports.org/country.aspx?countryid=149&countryName=Malawi CountryReports.org - ''Malawi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060811045345/http://www.countryreports.org/country.aspx?countryid=149&countryName=Malawi |date=2006-08-11 }} ;Skrár * [http://www.emalawi.com Malawi's e-community - ''Malawi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117143914/http://emalawi.com/ |date=2015-11-17 }}; allt malavískt * [http://www-sul.stanford.edu/depts/ssrg/africa/malawi.html Stanford University - Africa South of the Sahara: ''Malawi''] * [http://www.afrika.no/index/Countries/Malawi The Index on Africa - ''Malawi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040818202325/http://www.afrika.no/index/Countries/Malawi/ |date=2004-08-18 }} * [http://www.sas.upenn.edu/African_Studies/Country_Specific/Malawi.html University of Pennsylvania - African Studies Center: ''Malawi''] ;Greinar * [http://www.timarit.is/?issueID=436191&pageSelected=4&lang=0 ''Malaví hið heita hjarta Afríku''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305195319/http://timarit.is/?issueID=436191&pageSelected=4&lang=0 |date=2016-03-05 }} {{Breska samveldið}} {{Afríka}} {{Úrvalsgrein}} [[Flokkur:Malaví]] [[Flokkur:Landlukt lönd]] p83wh46h04yscywnpv6w1athzp7y5m5 0 10616 1952572 1933686 2026-03-29T06:07:31Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952572 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn_á_frummáli = Repoblikan'i Madagasikara<br />République de Madagascar | fáni = Flag of Madagascar.svg | skjaldarmerki = Seal_of_Madagascar.svg | nafn = Lýðveldið Madagaskar | nafn_í_eignarfalli = Madagaskar | kjörorð = ''Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana'' ([[malagasíska]])<br />''Patrie, liberté, progrès'' ([[franska]])<br />Föðurland, frelsi, framfarir | þjóðsöngur = [[Ry Tanindrazanay malala ô!]]<br />Ó, vort elskaða föðurland | staðsetningarkort = Location_Madagascar_AU_Africa.svg | höfuðborg = [[Antananarívó]] | tungumál = [[franska]] og [[malagasíska]] | stjórnarfar = [[Lýðveldi]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Madagaskar|Forseti]] | nafn_leiðtoga1 = [[Michael Randrianirina]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Madagaskar|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga2 = [[Herintsalama Rajaonarivelo]] | staða = [[Sjálfstæði]] | staða_athugasemd = frá [[Frakkland]]i | atburður1 = Lýðveldi | dagsetning1 = [[26. júní]] [[1960]] | flatarmál = 587.041 | stærðarsæti = 47 | hlutfall_vatns = 0,009 | mannfjöldasæti = 52 | fólksfjöldi = 24.430.325 | mannfjöldaár = 2016 | íbúar_á_ferkílómetra = 35 | VLF_ár = 2016 | VLF_sæti = 117 | VLF = 37,491 | VLF_á_mann = 1.504 | VLF_á_mann_sæti = 179 | VÞL = {{hækkun}} 0.510 | VÞL_sæti = 154 | gjaldmiðill = [[malagasískur franki]] (MGA) | tímabelti = [[Austur-Afríkutími|AAT]] ([[UTC]]+3) <small>(enginn sumartími)</small> | tld = mg | símakóði = 261| }} '''Madagaskar''' ([[malagasíska]]: ''Madagasikara''), áður þekkt sem [[Malagasalýðveldið]], er [[eyríki]] í [[Indlandshaf]]i undan austurströnd [[Afríka|Afríku]]. Ríkið nær yfir eyjuna Madagaskar, sem er [[Listi stærstu eyja heims|fjórða stærsta eyja heims (5,7]] sinnum Ísland), og fjölda nærliggjandi eyja. Eyjan klofnaði frá [[Indlandsskagi|Indlandsskaga]] þegar risameginlandið [[Gondvana]] brotnaði upp. Eftir það þróuðust dýr og plöntur eyjarinnar í tiltölulega mikilli einangrun. Vegna þessa er Madagaskar einn af þeim stöðum þar sem líffjölbreytni er mest í heiminum. Þar lifa fimm [[prósent]] allra plöntu- og dýrategunda [[jörðin|heimsins]] og 90% þeirra eru eingöngu til á Madagaskar. Meðal þess sem helst einkennir náttúru Madagaskar eru [[lemúrar]] og [[baobabtré]]. Fjölbreytt vistkerfi og líffræðileg fjölbreytni eyjarinnar er í hættu vegna sívaxandi mannfjölda og annarra breytinga í umhverfinu. Elstu [[fornleifar]] sem benda til veru manna á Madagaskar eru frá 2000 f.Kr. [[Ástrónesar]] sigldu á [[flotbytna|flotbytnum]] frá [[Borneó]] til Madagaskar milli 350 f.Kr. og 550 e.Kr. og settust þar að. Um árið 1000 komu [[bantúmenn]] þangað yfir [[Mósambíksund]] og síðan fleiri hópar sem allir lögðu sinn skerf til menningar Madagaskar. [[Malagasar]] skiptast í 18 undirhópa en af þeim eru [[Merínar]] á miðhálendinu fjölmennastir. Þar til seint á 18. öld skiptust yfirráð yfir eyjunni milli margra ættbálka. Snemma á 19. öld náði konungsríki Merína að leggja alla eyjuna undir sig og stofna [[Konungsríkið Madagaskar]]. [[Frakkland|Frakkar]] lögðu þetta ríki undir sig [[1897]] og gerðu það að nýlendu innan [[Franska nýlenduveldið|Franska nýlenduveldisins]]. Landið fékk sjálfstæði frá Frakklandi árið [[1960]]. Tímabilið eftir sjálfstæði skiptist í fjögur lýðveldi eftir fjórum stjórnarskrám að franskri hefð. Frá 1992 hefur landið verið stjórnarskrárbundið lýðveldi með Antanarívó sem höfuðborg. [[Stjórnarkreppan á Madagaskar 2009|Stjórnarkreppa]] kom upp árið 2009 og [[Marc Ravalomanana]] var neyddur til að segja af sér. Lýðræðisleg stjórn tók aftur við 2014 þegar [[Hery Rajaonarimampianina]] var skipaður forseti í kjölfar frjálsra kosninga. Madagaskar tilheyrir hópi [[minnst þróuð ríki|minnst þróaðra ríkja]] heims. [[Malagasíska]] og [[franska]] eru bæði opinber tungumál landsins. Flestir íbúar aðhyllast trúararfleifð innfæddra, [[kristni]] eða blöndu af þessu tvennu. Helstu undirstöður efnahagslífsins eru [[landbúnaður]] og [[ferðaþjónusta]]. Madagaskar er mikilvægur útflytjandi [[vanilla|vanillu]] og [[negull|neguls]]. Aukin fjárfesting í menntun, heilbrigðisþjónustu og einkaframtaki hafa verið lykilþættir í þróunaráætlun Madagaskar. Þetta hefur skapað vöxt en vegna misskiptingar hefur vaxandi órói fylgt verðhækkunum og versnandi stöðu fátækustu hópanna og hluta millistéttarinnar. Madagaskar er aðili að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]], [[Samtök frönskumælandi ríkja|Samtökum frönskumælandi ríkja]] og [[Þróunarbandalag sunnanverðrar Afríku|Þróunarbandalagi sunnanverðrar Afríku]]. ==Heiti== Eyjan Madagskar heitir ''Madagasikara'' á malagasísku, og íbúar hennar eru kallaðir Malagasar. Heitið er þó ekki af innlendum uppruna heldur varð vinsælt í Evrópumálum á miðöldum. Þannig kemur ''Madageiscar'' fyrst fyrir í endurminningum [[Marco Polo]] á 13. öld sem afbökun á heiti borgarinnar [[Mógadisjú]] í [[Sómalía|Sómalíu]] sem Marco Polo ruglaði saman við eyjuna. Portúgalski landkönnuðurinn [[Diogo Dias]] kom til eyjarinnar á degi heilags [[Lárus af Róm|Lárusar af Róm]] og nefndi hana ''São Lourenço''. Þrátt fyrir það festist nafnið sem Marco Polo hafði gefið henni á evrópskum kortum. Ekki er vitað um neitt eitt nafn sem innfæddir notuðu um eyjuna áður en heitið ''Madagasikara'' kom til þótt þekkt séu innlend heiti á landshlutum sem ýmis samfélög byggðu. ==Saga== Menn hafa lengi deilt um tímasetningu landnáms manna á Madagaskar. Elstu mannvistarleifar, til dæmis skurðir á beinum og steinverkfæri sem hafa fundist í norðvesturhlutanum, benda til þess að menn hafi heimsótt eyjuna um 2000 f.Kr. Venja er að áætla að menn hafi sest að á eyjunni í nokkrum hópum milli 350 f.Kr. og 550 e.Kr., en sumir fornleifafræðingar slá varnagla við tímasetningum fyrir 250. Madagaskar er þá eitt af síðustu stóru löndunum sem menn settust að í. Fyrstu landnemarnir komu til eyjarinnar á [[flotbytna|eikjum]] frá suðurhluta [[Borneó]]. Þeir hjuggu og brenndu regnskóginn við ströndina til að koma upp ræktarlandi. Þessir fyrstu landnemar hittu fyrir stór landdýr eins og [[risalemúr]]a, [[fílafugl]]a og [[madagaskarflóðhestur|madagaskarflóðhesta]] sem hafa síðan dáið út. Um árið 600 hófu þessir landnemar að brenna skóginn á miðhálendinu. [[Arabar|Arabískir]] kaupmenn komu til eyjarinnar milli 7. og 9. aldar og hópur [[bantúmál|bantúmælandi]] landnema kom frá meginlandi Afríku um árið 1000. Þeir höfðu með sér langhyrnda nautgripi, [[sebúi|sebúa]], sem þeir ræktuðu í stórum hjörðum. Um 1600 komu [[Betsileóar]] sér upp flæðiökrum á miðhálendinu og breiddist sú aðferð út um [[Konungsríki Merína]] öld síðar. Aukin ræktun og sívaxandi þörf fyrir graslendi handa sebúahjörðunum varð til þess að miðhálendið breyttist úr skóglendi í graslendi á 17. öld. Munnmælasögur [[Merínar|Merína]] sem hugsanlega fluttust upp á miðhálendið fyrir 600 til 1000 árum segja frá innfæddum [[Vazimbar|Vazimbum]] sem bjuggu þar áður og sem Merínakonungarnir [[Andriamanelo]], [[Ralambo]] og [[Andrianjaka]] lögðu undir sig eða hröktu á brott á 16. og 17. öld. ===Arabar og Evrópumenn=== Fljótlega eftir að menn settust þar að varð Madagaskar að mikilvægri höfn á sjóleiðum um [[Indlandshaf]]. Rituð saga Madagaskar hófst þegar [[Arabar|arabískir]] kaupmenn stofnuðu verslunarstaði á norðvesturströndinni. Arabar færðu með sér [[Íslam]], [[arabískt letur]], arabíska stjörnufræði og margt fleira sem hafði áhrif á menningu íbúa Madagaskar. Fyrsti Evrópumaðurinn sem kom auga á eyjuna var portúgalski sæfarinn [[Diogo Dias]] árið 1500. Seint á 17. öld stofnuðu Frakkar verslunarstaði á austurströndinni. Á milli 1774 og 1824 var Madagaskar mikilvæg höfn fyrir sjóræningja og evrópska kaupmenn sem fengust við [[þrælaverslunin|þrælaverslun]]. Sagnfræðingar hafa getið sér þess til að sjóræningjanýlendan [[Libertatia]] hafi verið á eyjunni [[Nosy Boroha]] undan norðausturströnd Madagaskar. Margir evrópskir sjómenn urðu skipreika á ströndum eyjarinnar, þar á meðal [[Robert Drury]] sem skrifaði dagbók um dvöl sína. Dagbókin er ein af fáum rituðum lýsingum á lífi fólks í suðurhluta Madagaskar á 18. öld. Aukin auðlegð samfara versluninni leiddi til stofnunar öflugra konungsríkja. Meðal þeirra var bandalag [[Betsimisarakar|Betsimisaraka]] við austurströndina og ríki [[Sakalavar|Sakalava]], [[Menabe]] og [[Boina]], á vesturströndinni. Um svipað leyti kom konungsríki Merína fram á miðhálendinu undir stjórn [[Andriamanelo]]. ===Konungsríkið Madagaskar=== [[Mynd:Portrait_of_Prime_Minister_Rainilaiarivony_of_Madagascar.jpg|thumb|right|Rainilaiarivony forsætisráðherra (1864-1895).]] Þegar konungsríkið Imerina varð til í byrjun 17. aldar var það einungis eitt af mörgum ríkjum á Madagaskar og talsvert minna að vöxtum en öflugu ríkin við strendurnar. Ríkið veiktist enn frekar á 18. öld þegar [[Andriamasinavalona]] konungur skipti því á milli sona sinna. Eftir áratuga stríðsátök og hungursneyðir sameinaði [[Andrianampoinimerina]] ríkið á ný árið [[1793]]. Hann stjórnaði upphaflega frá [[Ambohimanga]] og síðar frá [[Konungshöllin í Antanarívó|konungshöllinni í Antananarívó]]. Ríki hans stækkaði hratt þegar hann tók að leggja nærliggjandi furstadæmi undir sig. Sonur hans, [[Radama 1.]], lagði alla eyjuna undir sig 1810-1828 og Bretar litu á hann sem konung Madagaskar. Hann gerði samning við breska landstjórann á [[Máritíus]] árið 1817 um að leggja niður þrælaverslun í skiptum fyrir hernaðarlega aðstoð Breta. Breskir trúboðar frá [[London Missionary Society]] hófu starfsemi á eyjunni 1818 og trúboðar eins og [[James Cameron (trúboði)|James Cameron]], [[David Jones (trúboði)|David Jones]] og [[David Griffiths (trúboði)|David Griffiths]], hófu að koma upp skólum og skrifa malagasísku með latínuletri. [[Ranavalona 1.]] drottning, eftirmaður Radama, reyndi að hrekja Evrópumennina af höndum sér með því að banna [[kristni]] og þrýsta á útlendinga að yfirgefa landið. Í valdatíð hennar var [[guðsdómur|eldraunin]] ''[[tangena]]'' (að taka eitur) mikið notuð þegar fólk var ásakað um galdra, kristni og ýmsa aðra glæpi. Tangena-eldraunin olli um 3000 dauðsföllum árlega milli 1828 og 1861. Frönsku ævintýramennirnir [[Jean Laborde]] og [[Joseph-François Lambert]] bjuggu áfram á Madagaskar og störfuðu fyrir konungsvaldið. Lambert undirritaði umdeildan samning við [[Radama 2.]] sem gaf honum einkarétt á nýtingu skóga og náma gegn 10% gjaldi til konungsins. Radama 2. reyndi að milda refsiglaða stefnu móður sinnar en forsætisráðherra hans [[Rainivoninahitriniony]], steypti honum af stóli árið [[1863]] þegar bandalag aðalsmanna (''[[andriana]]'') og alþýðu (''[[hova (madagaskar)|hova]]'') vildi binda enda á einveldi konungsins. Eftir valdaránið var drottningu Radama, [[Rasoherina]], boðið að verða þjóðhöfðingi ef hún samþykkti að giftast Rainivoninahitriniony forsætisráðherra og deila völdum með honum. Hún gekk að þessu og giftist Rainivoninahitriniony en setti hann síðan af og giftist bróður hans [[Rainilaiarivony]]. Hann giftist síðar [[Ranavalona 2.]] og [[Ranavalona 3.]]. Hann reyndi að nútímavæða stjórnsýslu landsins og efla miðstjórnarvaldið. Skólar voru reistir um allt land og skólaskyldu komið á. Skipulag hersins var bætt og breskir ráðgjafar ráðnir til að þjálfa hermennina. [[Fjölkvæni]] var bannað með lögum og kristni tekin upp sem opinber trúarbrögð hirðarinnar til hliðar við trúararfleifð innfæddra. Lagasetning byggðist á breskum lögum og þrír dómstólar að evrópskri fyrirmynd stofnaðir í höfuðborginni. Rainilaiarivony tókst að verjast nokkrum innrásartilraunum Frakka. ===Frönsk nýlenda=== [[Mynd:LaGuerreAMadagascar.jpg|thumb|right|Franskt veggspjald frá stríði Frakka við Madagaskar.]] Frakkar gerðu innrás í Madagaskar 1883, að hluta vegna þess að samningurinn við Lambert hafði ekki verið virtur. Þetta fyrsta [[stríð Frakklands og Madagaskar]] fór þannig að Frakkar fengu hafnarborgina [[Antsiranana]] og erfingjar Lamberts fengu 560.000 franka í bætur vegna samningsins. Árið 1890 féllust Bretar á að Madagaskar væri franskt verndarríki en stjórn eyjarinnar viðurkenndi ekki frönsk yfirráð. Frakkar brugðust við með því að leggja hafnarborgirnar [[Toamasina]] og [[Mahajanga]] á vesturströndinni undir sig 1894 og 1895. Eftir þetta hélt frönsk herdeild til Antananarívó en margir hermannana létust úr sjúkdómum á leiðinni. Frökkum barst liðsauki frá [[Alsír]] og [[Afríka sunnan Sahara|Afríku sunnan Sahara]]. Þegar herinn kom til borgarinnar í september 1895 hóf hann fallbyssuskothríð á konungshöllina. Ranavalona drottning gafst þá upp. Frakkland innlimaði Madagaskar í [[franska nýlenduveldið]] 1896 og gerði eyjuna að nýlendu árið eftir. Um leið var konungsríkið lagt niður og konungsfjölskyldan hrakin í útlegð til [[Réunion]] og Alsír. [[Menalambauppreisnin]] hófst um leið og Frakkar lögðu höfuðborgina undir sig en hún var kveðin niður árið 1897. Undir nýlendustjórninni voru stofnaðar plantekrur fyrir nokkrar útflutningsvörur. [[Þrælahald]] var afnumið árið 1896 og um hálf milljón þræla fékk frelsi. Margir þeirra störfuðu áfram hjá fyrrum eigendum sínum sem þjónustufólk eða landbúnaðarverkamenn. Sums staðar á eyjunni er enn í dag litið niður á afkomendur þræla. Steinlagðar breiðgötur voru búnar til í höfuðborginni og konungshöllinni var breytt í safn. Fleiri skólar voru byggðir, einkum við ströndina þar sem Merínaskólarnir voru ekki til staðar. Skólaskyldu var komið á fyrir börn frá 6 til 13 ára aldurs með áherslu á frönsku og iðngreinar. Sú hefð að greiða skatta með vinnu hélt áfram undir franskri stjórn og var notuð til að byggja járnbrautir sem tengdu lykilborgir við ströndina og Antananarívó. Hermenn frá Madagaskar börðust með Frökkum í [[fyrri heimsstyrjöld]]. Á [[1931-1940|4. áratugnum]] gerðu nasistar í Þýskalandi [[Madagaskaráætlunin]]a sem gekk út á að flytja gyðinga frá Evrópu til Madagaskar. Í [[síðari heimsstyrjöld]] börðust herir [[Vichy-stjórnin|Vichy-stjórnarinnar]] við Breta í [[orrustan um Madagaskar|orrustunni um Madagaskar]]. Eftir heimsstyrjöldina kom fram sjálfstæðishreyfing sem leiddi til [[Uppreisnin á Madagaskar|uppreisnar]] gegn nýlendustjórninni 1947. Frakkar gerðu umbætur á stjórnarfari 1956 sem fólu í sér flutning valds frá París. Eftir þjóðaratkvæðagreiðslu varð Madagaskar sjálfstætt lýðveldi [[14. október]] [[1958]] innan [[Franska samveldið|Franska samveldisins]]. Starfsstjórn tók þá við og kom í gegn nýrri stjórnarskrá 1959 og fullu sjálfstæði [[26. júní]] [[1960]]. ===Sjálfstætt ríki=== [[Mynd:Madagascar74.178.jpg|thumb|right|Mótmælendur brenndu ráðhúsið í Antanarívó árið 1972.]] Frá því landið fékk sjálfstæði hafa þrjár meiriháttar breytingar verið gerðar á stjórnarskrá landsins. Fyrsta lýðveldið undir stjórn [[Philibert Tsiranana]] (1960-1972) einkenndist af sterkum tengslum við Frakkland. Frakkar skipuðu margar æðstu stöður í stjórnkerfinu og franskir kennarar kenndu franskt námsefni í skólum. Vegna þessa varð stjórn Tsirananas óvinsæl meðal almennings og hann hraktist á endanum frá völdum vegna mótmæla. Herforinginn [[Gabriel Ramanantsoa]] var skipaður forseti og forsætisráðherra sama ár en hann neyddist líka til að segja af sér vegna óvinsælda árið 1975. Eftirmaður hans, [[Richard Ratsimandrava]], var myrtur aðeins sex dögum eftir að hann tók við embætti. Annar herforingi, [[Gilles Andriamahazo]], stýrði þá landinu í sex mánuði þar til varaaðmírállinn [[Didier Ratsiraka]] tók við. Hann kom á stjórn í anda marxisma sem stóð frá 1975 til 1993. Á þessum tíma efldust tengsl landsins við ríkin í [[Austurblokkin]]ni í Evrópu og efnahagsleg einangrunarstefna varð ofaná. Ásamt [[olíukreppan 1973|olíukreppunni 1973]] varð þessi stefna til þess að efnahagur landsins versnaði hratt og lífsgæðum hrakaði. Landið varð gjaldþrota árið 1979 og þurfti að leita á náðir [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðsins]] sem setti skilyrði um aukið gagnsæi stjórnsýslunnar, baráttu gegn spillingu og markaðslausnir í hagkerfinu. Vaxandi óvinsældir Ratsirakas náðu hápunkti þegar lífverðir hans skutu á óvopnaða mótmælendur árið 1991. Nokkrum mánuðum síðar var komin starfsstjórn undir [[Albert Zafy]] sem sigraði síðan í forsetakosningunum 1992. Ný stjórnarskrá kom á fjölflokkakerfi og skiptingu ríkisvaldsins sem færði mikil völd til þingsins. Nýja stjórnarskráin lagði áherslu á mannréttindi, félagsleg réttindi og frjálsa verslun. Stjórnartíð Zafys einkenndist samt af efnahagslegri hnignun, ásökunum um spillingu og breytingum á löggjöfinni sem færðu honum sjálfum meiri völd. Hann var felldur með vantrausti 1996 og [[Norbert Ratsirahonana]] skipaður nýr forseti fram að kosningum. Í kosningunum sigraði Ratsiraka sem lofaði valddreifingu og efnahagsumbótum. Hann var forseti til 2001. Í umdeildum forsetakosningum árið 2001 sigraði [[Marc Ravalomanana]] sem leiddi til sjö mánaða deilna um völd milli stuðningsmanna hans og Ratsirakas. Stjórnarkreppan leiddi til efnahagskreppu sem umbætur Ravalomananas náðu smám saman að vinna á. Stjórn hans lagði áherslu á að laða að fjárfestingu í ferðaþjónustu og menntun, auðvelda beina erlenda fjárfestingu og byggja upp tengsl innanlands og utan. Þjóðarframleiðsla óx um 7% á ári að meðaltali í stjórnartíð hans. Á seinna kjörtímabili sínu var Ravalomanana gagnrýndur fyrir vaxandi einræðistilburði og spillingu. Stjórnarandstöðuleiðtoginn [[Andry Rajoelina]] leiddi mótmæli gegn stjórn Ravalomanana snemma árs 2009 sem urðu til þess að hann hrökklaðist frá völdum. Valdaránið var andstætt stjórnarskránni og var fordæmt um allan heim. Rajoelina leiddi starfsstjórn sem átti að starfa fram að næstu forsetakosningum. Árið eftir var ný stjórnarskrá samþykkt. [[Hery Rajaonarimampianina]] sigraði í forsetakosningunum 2013 sem alþjóðasamfélagið taldi hafa farið fram með heiðarlegum hætti. ==Stjórnmál== Madagaskar er [[forsetaþingræði]] þar sem [[forseti Madagaskar]] er kosinn í almennum kosningum og skipar síðan [[forsætisráðherra Madagaskar]] sem aftur tilnefnir ráðherra í sína ríkisstjórn. Samkvæmt [[stjórnarskrá Madagaskar]] fer ríkisstjórnin með [[framkvæmdavald]] en ráðherrar, [[Öldungadeild Madagaskar|öldungadeildin]] og [[Fulltrúadeild Madagaskar|fulltrúadeildin]] með [[löggjafarvald]]. Í reynd hafa þó deildir þingsins lítið vald eða hlutverk við lagasetningu. Stjórnarskráin kveður á um sjálfstætt löggjafar-, framkvæmda- og dómsvald og forseta, kosinn í almennum kosningum, sem má lengst sitja í þrjú fimm ára kjörtímabil. Forseti og 127 þingmenn eru kjörnir í beinum kosningum til fimm ára í senn, en 33 öldungadeildarfulltrúar sitja í sex ár. 22 öldungadeildarfulltrúar eru kjörnir af kjörmönnum í héruðunum og 11 eru skipaðir af forseta. Síðustu þingkosningar á Madagaskar fóru fram 20. desember 2013 og síðustu kosningar öldungadeildarfulltrúa fóru fram 30. desember 2015. Landstjóri og héraðsráð fara með málefni héraðanna 22. Héruðin skiptast í umdæmi og sveitarfélög. Dómsvaldið er samkvæmt franskri hefð og skiptist í stjórnskipunardómstól, æðstadómstól, hæstarétt, áfrýjunardómstól, sakamálarétti og fyrstu dómstig. Dómskerfið er hægvirkt og ógagnsætt sem verður til þess að grunaðir sakamenn sitja oft lengi í yfirfullum fangelsum áður en mál þeirra eru tekin fyrir. Antananarívó er höfuðborg og stærsta borg Madagaskar. Hún er á hálendinu nálægt miðju eyjarinnar. [[Andrianjaka]] konungur stofnaði borgina sem höfuðborg Imerina-konungsríkisins um 1610 eða 1625 á Analamangahæð þar sem áður stóð höfuðborg Vazimba. Smám saman stækkaði ríki Merina og Antananarívó varð við það stjórnsýslumiðstöð allrar eyjarinnar. Frakkar ákváðu því að setja nýlendustjórnina niður í borginni 1896. Borgin var áfram höfuðborg eftir að Madagaskar fékk sjálfstæði 1960. Árið 2017 voru íbúar borgarinnar tæplega 1,4 milljónir. Næststærstu borgir Madagaskar eru [[Antsirabe]], [[Toamasina]] og [[Mahajanga]]. ===Stjórnsýslueiningar=== [[File:Regions of Madagascar.svg|thumb|Kort sem sýnir [[héruð Madagaskar]].]] Madagaskar skiptist í 22 héruð (''faritra'') sem aftur skiptast í 119 umdæmi, 1.579 sveitarfélög og 17.485 ''fokontany''. {|class="wikitable sortable" style="margin: 1em auto 1em auto;" |+ '''Héruð og fyrrum sýslur |- !Ný héruð !! Fyrrum<br/>sýslur !! Flatarmál í<br/>km² !! Íbúafjöldi<br/>áætl. 2013 |- |[[Diana-hérað|Diana]] (1) ||[[Antsiranana-sýsla|Antsiranana]]||align="right"|19.266 ||align="right"|700.021 |- |[[Sava-hérað|Sava]] (2) ||[[Antsiranana-sýsla|Antsiranana]]||align="right"|25.518 ||align="right"|980.807 |- |[[Itasy]] (3) ||[[Antananarivo-sýsla|Antananarivo]]||align="right"|6.993 ||align="right"|732.834 |- |[[Analamanga]] (4) ||[[Antananarívósýsla|Antananarívó]]||align="right"|16.911 ||align="right"|3.348.794 |- |[[Vakinankaratra]] (5) ||[[Antananarívósýsla|Antananarívó]]||align="right"|16.599 ||align="right"|1.803.307 |- |[[Bongolava]] (6) ||[[Antananarívósýsla|Antananarívó]]||align="right"|16.688 ||align="right"|457.368 |- |[[Sofia-hérað|Sofia]] (7) ||[[Mahajanga-sýsla|Mahajanga]]||align="right"|50.100 ||align="right"|1.247.037 |- |[[Boeny]] (8) ||[[Mahajanga-sýsla|Mahajanga]]||align="right"|31.046 ||align="right"|799.675 |- |[[Betsiboka]] (9) ||[[Mahajanga-sýsla|Mahajanga]]||align="right"|30.025 ||align="right"|293.522 |- |[[Melaky]] (10) ||[[Mahajanga-sýsla|Mahajanga]]||align="right"|38.852 ||align="right"|289.594 |- |[[Alaotra Mangoro]] (11) ||[[Toamasina-sýsla|Toamasina]]||align="right"|31.948 ||align="right"|1.027.110 |- |[[Atsinanana]] (12) ||[[Toamasina-sýsla|Toamasina]]||align="right"|21.934 ||align="right"|1.270.680 |- |[[Analanjirofo]] (13) ||[[Toamasina-sýsla|Toamasina]]||align="right"|21.930 ||align="right"|1.035.132 |- |[[Amoron'i Mania]] (14) ||[[Fianarantsoa-sýsla|Fianarantsoa]]||align="right"|16.141 ||align="right"|715.027 |- |[[Haute-Matsiatra]] (15) ||[[Fianarantsoa-sýsla|Fianarantsoa]]||align="right"|21.080 ||align="right"|1.199.183 |- |[[Vatovavy-Fitovinany]] (16) ||[[Fianarantsoa-sýsla|Fianarantsoa]]||align="right"|19.605 ||align="right"|1.416.459 |- |[[Atsimo-Atsinanana]] (17) ||[[Fianarantsoa-sýsla|Fianarantsoa]]||align="right"|18.863 ||align="right"|898.702 |- |[[Ihorombe]] (18) ||[[Fianarantsoa-sýsla|Fianarantsoa]]||align="right"|26.391 ||align="right"|312.307 |- |[[Menabe]] (19) ||[[Toliara-sýsla|Toliara]]||align="right"|46.121 ||align="right"|592.113 |- |[[Atsimo-Andrefana]] (20) ||[[Toliara-sýsla|Toliara]]||align="right"|66.236 ||align="right"|1.316.756 |- |[[Androy]] (21) ||[[Toliara-sýsla|Toliara]]||align="right"|19.317 ||align="right"|733.933 |- |[[Anosy]] (22) ||[[Toliara-sýsla|Toliara]]||align="right"|25.731 ||align="right"|671.805 |- |'''''Alls''''' ||||align="right"|587.295 ||align="right"|21.842.167 |} == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3311562 ''Leiðangur til Madagaskar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1996]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1021178 ''Eyja vanillunnar''; grein í Tímanum 1954] {{Afríka}} [[Flokkur:Madagaskar| ]] 70l2el6po7rwahr60o3wlb1xu87n6er 0 11457 1952642 1739506 2026-03-29T11:00:52Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952642 wikitext text/x-wiki [[Mynd:AnthraxBacteria.jpg|thumb|right|Miltisbrandsbakteríur]] '''Miltisbrandur''' ''(Anthrax)'' er [[smitsjúkdómur]] af völdum [[Baktería|bakteríunnar]] ''[[Bacillus anthracis]]''. Hann kemur fyrir í [[villidýr]]um og h[[úsdýr]]um en getur smitast yfir í [[maður|fólk]] sem kemst í snertingu við smituð dýr, hræ eða mikið magn af miltisbrands[[gró]]um. Enn eru engin dæmi um að sýkt fólk beri smit. Miltisbrandur finnst um allan heim, en er þó fyrst og fremst algengur hjá jurtaætum þó hann geti borist í menn og fugla. Sýkillinn getur myndað [[dvalargró]]. Gróin geta lifað áratugum saman í [[jarðvegur|jarðvegi]], einkum rökum og súrum. Við [[jarðrask]] á stöðum þar sem sýkt dýr voru urðuð geta gróin borist í menn og dýr. Gróin sem eru 2-6 [[míkrómetri|míkron]] í þvermál geta sest á [[slímhúð]] í [[öndunarvegur|öndunarvegum]] manna og dýra. Við hagstæð skilyrði inn í [[hýsill|hýsli]] vakna gróin af dvalanum og bakterían tekur að fjölga sér. Þekkt eru 89 [[afbrigði]] af miltisbrandi. == Einkenni miltisbrands == Einkennin fara eftir því hvernig smit hefur borist inn í líkamann, hvort það hefur komið í gegnum [[meltingarvegur|meltingarveg]], [[húð]] eða öndunarveg. Ef smit hefur borist í dýr vegna smitunar í jarðvegi þá berst sýkillinn inn í [[blóðrás]] og [[sogæðakerfi]] um meltingarveg og [[milta]] bólgnar og skemmist vegna [[drep]]s. Af því er nafnið miltisbrandur dregið. Ef smit hefur borist í gegnum húð þá myndast [[kýli]] sem rofnar síðar. Kýlið er með svörtum sárbotni vegna dreps. Algengast er að smit berist í menn á þann hátt ef þeir meðhöndla sýkt dýr eða [[ull]], [[kjöt]] og [[skinn]] af dýrum sem hafa dáið úr miltisbrandi. Efnnnarveg geta þeir borist þaðan í [[eitilvefur|eitilvef]] og valdið þar sýkingu, drepi og [[blóðsýking]]u. == Miltisbrandur á Íslandi == Talið er að miltisbrands hafi fyrst orðið vart á Íslandi árið [[1865]] en árið áður hófst innflutningur á [[sútun|ósútuðum]], hertum húðum frá [[Afríka|Afríku]]. Miltisbrandur hefur á íslensku einnig verið nefndur '''miltisbruni''',''' miltisdrep''', '''miltisbráðadauði''' og '''skinnapest'''. Sjúkdómsins varð síðar vart af og til. Miltisbrandur kom upp í [[Ölfus]]i [[1965]]. Í [[desember]] árið [[2004]] kom upp miltisbrandur í fjórum hrossum sem höfðu haldið til við eyðibýlið Sjónarhól á [[Vatnsleysuströnd]]. Miltisbrands virðist fyrst hafa orðið vart árið 1865 á [[Skarð á Skarðströnd|Skarði á Skarðströnd]] en þá drápust á annað hundrað fjár vegna sjúkdómsins. Árið eftir kom upp miltisbrandur í [[Miðdalur|Miðdal]] í [[Mosfellsveit]] og þar drápust 20 stórgripir (hross og nautgripir) en einnig lömb og hundar. Ári seinna kom aftur upp miltisbrandur á sama bæ. Upp úr [[1870]] fór meira á bera á veikinni, einkum í [[Reykjavík]] og nærsveitum en það er talið tengjast því að um þetta leyti hófst innflutningur á ósútuðum, hertum húðum sem komu um [[Kaupmannahöfn]] en voru frá [[Zansibar]] í Afríku. Þessar aðfluttu húðir voru allt að helmingi ódýrari en innlendar húðir en einnig var skortur á húðum vegna útflutnings á hrossum og sauðfé. Árið [[1890]] er talið að fluttar hafi verið til landsins um 4000 stórgripahúðir. Erlendu húðirnar þurfti að leggja í bleyti áður en hægt var að vinna úr þeim og ef húðirnar voru mengaðar miltisbrandsbakteríum smituðust dýr sem komust í það vatn. Árið [[1891]] var flutt frumvarp á [[Alþingi]] til að sporna við hættu af innfluttum hertum húðum og skinnum en ekki var lagt bann við innflutningi. Árið 1902 er samþykkt lög þar sem Alþingi er heimilt að banna innflutning á ósútuðum húðum. Seinna voru einnig sett lög sem banna innflutning á kjöt- og beinmjöli og íblöndun þess í kjarnfóður. Árið [[1901]] lést maður í Reykjavík eftir að hafa neytt kjöts af kú með miltisbrand. Árið 1901 kom upp miltisbrandur á bæ og drap mestalla nautgripi á bænum. Bóndinn hafði keypt útlenta herta húð og lagt hana í breyti í bæjarlæknum og síðan dregið hana inn í heyhlöðu þar sem hey handa nautgripum var tekið. Árið 1901 greindi héraðslæknir á [[Eyrarbakki|Eyrarbakka]] frá að bóndi í [[Selvogur|Selvogi]] hafi fengið drepbólu á enni eftir að hafa gert til sjálfdauðan hest. Háls og höfuð bóndans bólgnaði og hann lést. Einnig drapst annar hestur á bænum. Kona bóndans þvoði koddaver hans eftir að hann var látinn úr leysingavatni í dæld á túninu við bæinn. Um sama leyti var þar sótt vatn handa kú á öðrum bæ og snöggdrapst sú kú. Konan fékk drepbólu á eyra en læknaðist, maður á bænum fékk bólu á vör og dó. Árið 1897 veiktist maður á Fáskrúðsfirði af miltisbruna en hann hafði fengið drepbólu á handlegg eftir að hafa gert til hest sem lést af miltisbruna. Maðurinn komst til heilsu eftir tvo mánuði. Nokkur dýr drápust á bænum en miltisbruna hafði orðið vart á sama stað 23 árum áður og er talið að orsökina megi rekja til lélegs vatnsbóls. Sumarið [[1871]] drapst hross snögglega á [[Grímstunguheiði]], háin var hirt og flutt að [[Guðrúnarstaðir|Guðrúnarstöðum]] í [[Vatnsdalur|Vatnsdal]] en veturinn eftir drápust tvær kýr og fimm hross sem gengið höfðu í landi Guðrúnarstaða. Bóndinn á [[Marðarnúpur|Marðarnúpi]] var fenginn til að reyna að lækna eitt hross en blóð úr hrossinu slettist á hann og fékk hann við það smit og dó eftir fáa daga. Á [[Seltjarnarnes]]i veiktust 15 hross af miltisbruna árið [[1870]] en hluti þeirra lifði. Árið [[1871]] drápust þrjár kýr á Ási við Hafnarfjörð og einn hestur á Ófriðarstöðum. Árið 1874 drápust fimm stórgripir að Hjálmsstöðum í Laugardal. Árið [[1873]] drápust sjö stórgripir í [[Hagavík]] í [[Grafningur|Grafningi]]. Árið 1873 dráust fimm stórgripir á Háafelli í Miðdölum. Það er getið um miltisbruna að Bæ í Miðdölum og [[Ólafsdalur|Ólafsdal]] í [[Dalasýsla|Dalasýslu]] árið 1893 og [[1894]] og einnig sama ár á bæ í [[Steingrímsfjörður|Steingrímsfirði]] í [[Strandasýsla|Strandasýslu]]. Í Ölfusi er getið um miltisbruna í [[Arnarbæli]] [[1890]] en þá drápust tíu stórgripir og einnig er getið um miltisbruna í Ölfusi árið 1897. Árið 1899 drápust sex hross úr miltisbruna árið 1899. Árið 1899 drápust nokkur hross úr miltisbruna á Völlum, Suður-Múlasýslu. Árið 1942 drapst kýr að Hraunsholti við [[Hafnarfjörður|Hafnarfjörð]] og voru miltisbrunasýklar greindir úr bólgnum hálseitlum. Önnur kýr sem var hafði verið á svipuðum slóðum drapst einnig. Talið er að í haga þar sem þessar kýr gengu hafi verið jarðrask og komið upp stórgripabein dýra sem drepist hafi úr miltisbruna og verið dysjuð þar. Á bænum [[Skáney]] (og Skáneyjarkoti) í [[Reykholtsdalur|Reykholtsdal]] varð miltisbruna vart hvað eftir annað í eina öld. Fyrst varð veikinnar vart í ágúst [[1873]] en þá drápust fimm gripir með stuttu millibili. Dýralæknir kom á staðinn, greindi miltisbruna og lét flytja eftirlifandi gripi annað og þvo upp úr karbólsýruvatni (1 lóð [[karbólsýra]] í tvo potta af vatni), sótthreinsa og flytja fjós og grafa kjöt og húðir. Árið [[1877]] drápust fleiri naugripir úr miltisbruna í Skáney og árið [[1886]] veiktist naut þar og drapst. Allt fram yfir aldamótin voru hross að drepast í Skáney og voru eitt sinn fimm hross lögð saman í dys. Mörgum áratugum seinna eða árið [[1935]] fannst ein kýr dauð á bás sínum í fjósinu á Skáney og þar sem heimilisfólk datt ekki strax miltisbruni í hug var kýrin gerð til á hlaðinu fyrir framan fjósdyrnar. Grunur vaknaði svo um miltisbruna og var gripið til sótthreinsunar og kýrin urðuð. Fleiri dýr drápust þar úr miltisbruna og einn maður veiktist en lifði. Árið [[1952]] veiktist kýr í Skáney og dó eftir tvo daga og ræktuðust miltisbrandsbakteríur úr sýni og var þá gripið til sótthreinsunar. Árið [[1965]] veiktist kýr á [[Þórustaðir|Þórustöðum]] í Ölfusi og stuttu drápust fleiri kýr. Allir gripir voru settir á penicillinmeðferð og gripið til bólusetninga. Þrír menn á bænum sem höfðu sinnt um sjúka gripi fengu drepbólur á handleggi og hendur en náðu sér að fullu eftir sýklalyfjameðferð. Tilgáta er um að smitið á Þórustöðum hafi komist í kýrnar þannig að um þetta leyti var þeim beitt á fóðurkál sem ræktað var í gömlu mógrafarstykki og fundust beinaleifar víða á þeirri spildu og gæti þar hafa verið urðuð dýr sem drápust úr miltisbruna og hafi beinaleifar komist upp á yfirborðið við jarðrask við ræktunina.<ref>[http://keldur.is/sites/keldur.is/files/miltisbrpallagnar.pdf Páll A. Pálsson, Miltisbruni (miltisbrandur) á Íslandi, Bók Davíðs, Háskólaútgáfan, Háskóli Íslands, Reykjavík 1996, bls. 546-558]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Miltisbrandur í hernaði == Það hafa verið gerðar miklar tilraunir með notkun miltisbrands í hernaðar- og [[Hryðjuverk|hryðjuverka]] tilgangi en hann hefur þó ekki verið mikið notaður á því sviði. Þess eru þó dæmi þar sem gró miltisbrands voru send til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] með almennum pósti, svo að fimm létu lífið og 17 aðrir sýktust. == Heimildir == {{commonscat|Anthrax (disease)|Miltisbrandi}} * {{Vísindavefurinn|958|Hvað er miltisbrandur?}} * [http://www.timarit.is/?issueID=407012&pageSelected=3&lang=0 ''Miltisbrandur''; grein í Morgunblaðinu 1935]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.mast.is/Uploads/document/grein%20siggi.pdf Miltisbrandur eða miltisbruni. Er hætta enn til staðar hér í jörð?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305005011/http://www.mast.is/Uploads/document/grein%20siggi.pdf |date=2016-03-05 }} == Tilvísanir == [[Flokkur:Smitsjúkdómar]] [[Flokkur:Sýklavopn]] [[Flokkur:Búfjársjúkdómar]] ou1uhf9zgxkk40ucuyj0dwp720gipk0 0 11625 1952459 1900915 2026-03-28T22:56:17Z TKSnaevarr 53243 1952459 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn= Lýðveld­ið Mald­ívur | nafn_á_frummáli = ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާ<br />Dhivehi Raajjeyge Jumhooriyyaa | nafn_í_eignarfalli = Maldíva | fáni = Flag of Maldives.svg | skjaldarmerki = Emblem of Maldives.svg | kjörorð = ekkert | þjóðsöngur = [[Qaumii salaam]] | staðsetningarkort = Maldives_(orthographic_projection).svg | höfuðborg = [[Male]] | tungumál = [[dívehí]] | stjórnarfar = [[Lýðveldi]] | titill_leiðtoga = [[Forseti Maldíva|Forseti]] | nöfn_leiðtoga = [[Mohamed Muizzu]] | staða = Sjálfstæði | atburður1 = frá [[Bretland]]i | dagsetning1 = [[26. júlí]] [[1965]] | mannfjöldaár = 2018 | mannfjöldasæti = 175 | fólksfjöldi = 392.473 | íbúar_á_ferkílómetra = 1.102,5 | stærðarsæti = 187 | flatarmál = 298 | hlutfall_vatns = ~0 | VLF_ár = 2019 | VLF_sæti = 162 | VLF = 8,608 | VLF_á_mann = 23.154 | VLF_á_mann_sæti = 69 | VÞL = {{hækkun}} 0.719 | VÞL_ár = 2018 | VÞL_sæti = 101 | gjaldmiðill = [[maldívsk rúfía]] (MVR) | tímabelti = [[UTC]]+5 | tld = mv | símakóði = +960 }} '''Maldívur''' eða '''Maldíveyjar''' eru [[eyríki]] í [[Indlandshaf]]i, suðsuðvestur af [[Indlandsskagi|Indlandsskaga]]. Eyjarnar eru tvær samsíða raðir [[baugeyja]] í [[Lakshadweep-haf]]i um 700 km suðvestan við [[Srí Lanka]] og 400 km suðvestan við [[Indland]]. Þær eru 26 talsins með 1.196 [[kórall|kóraleyjum]]. Eyjarnar voru mikilvægur áfangastaður í siglingum [[Arabar|Araba]] um Indlandshaf. Þar fannst mikið af [[ponta|pontum]] sem voru notaðar sem [[gjaldmiðill]] í [[Asía|Asíu]] og [[Austur-Afríka|Austur-Afríku]]. Maldívur eiga sér langa og merkilega sögu sem áfangastaður á siglingaleiðum um Indlandshaf. Lengst af hafa Maldívur verið sjálfstæðar fyrir utan þrjú tímabil í sögu þeirra. Um miðja [[16. öldin|16. öld]] voru eyjarnar um skamma hríð hluti af [[Portúgalska heimsveldið|Portúgalska heimsveldinu]] og um miðja [[17. öldin|17. öld]] ríkti [[Hollenska heimsveldið]] yfir eyjunum í fjóra mánuði. Eyjarnar voru [[Breskt verndarríki]] frá [[1887]] til [[1965]]. Þær urðu aftur sjálfstæðar 1965. Maldívur eru á [[Chagos-Maldíva-Lakshadweep-hryggnum]] sem er stór neðansjávarfjallgarður í Indlandshafi. Þær mynda sérstakt [[vistsvæði]] ásamt [[Chagoseyjar|Chagoseyjum]] og [[Lakshadweep]]-eyjum. Baugeyjarnar dreifast um 90.000 km² svæði sem gerir Maldívur að einu dreifðasta ríki heims. Af þeim 1.192 eyjum sem mynda eyjaklasann eru 192 byggðar. Höfuðborg eyjanna og stærsta borg þeirra, [[Malé]], er á suðurodda [[Norður-Malérif]]s. Þar búa um 100 þúsund manns. Með vísan til sögunnnar er Malé stundum kölluð Konungseyjan enda eyjan þar sem konungar Maldíva sátu. Íbúar Maldíva eru tæp 400 þúsund. Þeir snerust til [[súnní íslam]] vegna áhrifa frá arabískum kaupmönnum á [[12. öldin|12. öld]]. [[Súfismi]] á sér langa sögu á eyjunum. Opinbert tungumál eyjanna er [[dívehí]] sem er [[indóarísk mál|indóarískt mál]] en [[enska]] er líka mikið töluð. Maldívur eru minnsta land [[Asía|Asíu]], hvort sem litið er til stærðar eða fólksfjölda. Meðalhæð yfir [[sjávarmál]]i er aðeins 1,5 metrar sem gerir þær líka að lægsta landi heims. Hæsti punktur eyjanna er aðeins 2,4 metrar yfir sjávarmáli. Hækkun sjávarborðs vegna [[hnattræn hlýnun|hnattrænnar hlýnunar]] er því mikil ógn fyrir íbúa eyjanna. ==Landfræði== Maldívur eru 1.192 eyjar sem mynda tvær keðjur 26 [[hringrif]]a sem eru 871 km að lengd frá norðri til suðurs og liggja á um 90.000 ferkílómetra svæði. Aðeins 298 km af því er þurrlendi sem gerir Maldívur að einu dreifðasta ríki heims. Eyjarnar eru á milli 1°S og 8°N og 72° og 74°A. Hringrifin eru blanda af lifandi [[kóralrif]]um og [[sandrif]]um sem liggja á neðansjávarhrygg sem liggur frá norðri til suðurs á botni Indlandshafs. Eina örugga leiðin fyrir skip í gegnum efnahagslögsögu eyjanna er við suðurenda þeirra. Stjórn Maldíva hefur skipt hringrifunum í 21 stjórnsýslueiningu. Stærsta eyjan er [[Gan]] sem er hluti af hringrifinu Laamu. Á syðsta hringrifi eyjanna, [[Addu-rif]]i, eru vestureyjarnar tengdar með vegum sem liggja eftir rifinu og eru alls 14 km að lengd. Maldívur eru láglendasta ríki heims þar sem meðalhæð yfir sjávarmáli er aðeins 1,5 metrar og hæsti punkturinn 2,4 metrar. Þetta hefur þó verið hækkað með byggingum. Yfir 80% af landsvæðinu eru kóralrif sem rísa minna en 1 metra yfir sjávarmál. Vegna þessa eru eyjarnar í mikilli hættu vegna [[hækkandi sjávarborð]]s á heimsvísu. [[Milliríkjanefnd um loftslagsbreytingar]] hefur varað við því að breytingar á sjávarmáli gætu gert eyjarnar óbyggilegar fyrir árið 2100. === Veðurfar === Ríkjandi loftslag á Maldívum er [[hitabeltismonsúnloftslag]] sem er undir áhrifum frá [[Suður-Asía|suðurasíska]] meginlandinu norðan við þær. Þar sem hæð Maldíveyja nær lítið yfir sjávarmál er hiti þar hár og loftslag oft rakt. Vegna meginlandsins er munur á hita á sjó og landi sem skapar álandsvind með heitu og röku lofti sem verður að suðvestur[[monsúnvindur|monsúnvindinum]]. Á Maldívum eru tvær árstíðir; þurr árstíð sem tengist norðausturmonsúnvindinum, og [[regntími]] sem tengist suðvestanmonsúnvindinum sem einkennist líka af stormum. Árstíðaskiptin eru seint í apríl og byrjun maí. Á þessum tíma valda suðvestanvindar suðvesturmonsúnvindinum sem nær Maldívum í júní og stendur fram í lok nóvember. Veðurkerfi á Maldívum eru þó ekki alltaf í samræmi við veðurkerfi í Suður-Asíu. Meðalúrkoma er 254 cm í norðri og 381 cm í suðri. Áhrif monsúnvinda eru meiri á norðurhluta eyjanna en suðurhlutanum þar sem [[Miðbaugsgagnstraumurinn]] hefur meiri áhrif. Meðaldagshiti er 31,5°C og meðalnæturhiti 26,4°C. ==Efnahagslíf== Sögulega eru Maldívur þekktar sem uppspretta gríðarlegs magns af [[ponta|pontum]] sem voru notaðar sem [[gjaldmiðill]] víða um heim. Arabar töluðu um eyjarnar sem „peningaeyjar“ frá 2. öld. [[Peningaponta]] (''Monetaria moneta'') var um aldir helsti gjaldmiðill í [[Afríka|Afríku]] og þegar ásókn vestrænna ríkja í afríska þræla hófst fluttu þau mikið magn af pontum þangað frá Maldíveyjum. [[Seðlabanki Maldíva]] notar pontuna sem merki. Snemma á 8. áratugnum voru Maldívur eitt af 20 fátækustu ríkjum heims með um 100.000 íbúa. Á þeim tíma byggðist efnahagslífið aðallega á [[fiskveiðar|fiskveiðum]] og verslun með staðbundnar náttúruafurðir eins og [[kókostrefjar]], [[ambur]] og [[tvöföld kókoshneta|tvöfaldar kókoshnetur]] við nágrannaríki og lönd í [[Austur-Asía|Austur-Asíu]]. Stjórnvöld hófu vel heppnaðar efnahagsumbætur á 9. áratugnum sem fólust í að opna hagkerfið, draga úr vægi innflutningskvóta og skapa þannig meiri tækifæri fyrir einkageirann. Á þeim tíma var [[ferðaþjónusta]] á frumstigi, en hún hefur síðar orðið um 60% af útflutningstekjum eyjanna. Landbúnaður og iðnaður leika lítið hlutverk í efnahagslífi eyjanna vegna landfræðilegra takmarkana og skorts á vinnuafli. ==Íbúar== ===Trúarbrögð=== Íbúar Maldíva aðhylltust [[búddatrú]] í [[fornöld]] en snerust til [[íslam]] á 12. öld vegna áhrifa frá arabískum kaupmönnum. [[Súfismi]] á sér langa sögu á eyjunum. Áhrifa súfisma gætir í áheitum á grafhýsi helgra manna sem oft eru við [[moska|moskur]] og eru hluti af [[menningararfur|menningararfi]] eyjanna. Þar til nýlega gat áhrifa súfisma í [[Maulūdu]]-hátíðarhöldum sem fólust í að kyrja ákveðnar bænir. Þessar hátíðir voru haldnar í skrautlegum tjöldum sem reist voru sérstaklega fyrir tilefnið. Íslam er [[opinber trúarbrögð]] landsins og forsenda ríkisborgararéttar, sem hefur verið gagnrýnt sem [[mannréttindabrot]]. Samkvæmt [[Ibn Battuta]] var það súnnímúslimskur sæfari frá Marokkó, Abu al-Barakat Yusuf al-Barbar, sem sneri Maldívum til íslam. Grafhýsi hans stendur við [[Föstudagsmoskan í Male|Föstudagsmoskuna í Male]]. Moskan er elsta moska eyjanna, byggð árið 1656. {{Stubbur|landafræði}} {{Breska samveldið}} {{Asía}} [[Flokkur:Maldívur]] qse1bx34y13yxpvfopz747mkjugm8ie 0 11715 1952409 1879237 2026-03-28T18:35:25Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952409 wikitext text/x-wiki [[Mynd:CristobalColon.jpg|thumb|right|Kristófer Kólumbus, [[málverk]] eftir [[Sebastiano del Piombo]] málað á [[16. öldin]]ni. ]] '''Kristófer Kólumbus''' ([[1451]] – [[20. maí]] [[1506]]) ([[katalónska]]: ''Cristòfor Colom'', [[ítalska]]: ''Cristoforo Colombo'', [[spænska]]: ''Cristóbal Colón'', [[portúgalska]]: ''Cristóvão Colombo'') var [[Ítalía|ítalskur]] [[landkönnuður]] og [[kaupmaður]]. Ferð hans til [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]] [[1492]] (sem hann áleit austurströnd [[Asía|Asíu]] og nefndi því [[Vestur-Indíur]]) var fyrsta skjalfesta ferð Evrópubúa til Ameríku, eftir að [[Norðurlönd|norrænir]] menn höfðu gefið landnám þar upp á bátinn. Hún markaði upphafið að umfangsmiklu [[landnám]]i Evrópubúa vestanhafs. ==Æviágrip== Kristófer Kólumbus fæddist í lýðveldinu Genúa, (sem er nú hluti af nútíma Ítalíu). Faðir hans hét [[Domenico Colombo]] og var vefari af millistétt sem starfaði bæði í [[Genúa]] og í Savona. Kristófer starfaði fyrir föðir sinn á yngri árum. Móðir Kristófers hét Susanna Fontanarossa og áttu þau Domenico þrjá syni auk Kristófers, Bartolomeo, [[Giovanni Pellegrino]] og Giacomo. Þau áttu að auki eina dóttur sem hét Bianchinetta. Kristófer giftist [[Filipu Moniz Perestrelo]] dóttur landstjóra í [[Porto Santo]] árið 1479 eða 1480. Þau eignuðust að nafni Diego og Ferdinand. Talið er að Filipa hafi látist fljótlega eftir að hún giftist Kristófer en ekki eru til staðfestar heimildir um það. Í öllu falli hóf Krisófer sambúð með hjákonu sinni að nafni Beatriz Enriquez de Arana árið 1487. ===Fyrsta Ameríkuferð Kólumbusar=== Kristófer Kólumbus sagði að hægt væri að komast að Asíu með því að fara vestur yfir Atlantshafið en flestir voru á því að sjóleiðin þangað lægi í austurátt. Ástæðan fyrir því að leitað væri að sjóleið til Asíu var sú að Evrópumenn, sem versluðu mikið við lönd eins og Indland og Kína, þurftu að finna aðra leið en í gegnum [[Miðausturlönd]] þar sem deilur og rígur voru milli Evrópumanna og múslíma. Kólumbus sóttist eftir stuðningi [[Jóhann 2. Portúgalskonungur|Jóhannesar II konungs Portúgals]] árið 1484 til að láta á þessa kenningu sína reyna en Jóhannes hafði ekki áhuga. Kólumbus hélt þaðan til konungs og drottningar Spánar, þeirra [[Ferdinand 2. af Aragóníu|Ferdínands]] og [[Ísabella 1. af Kastilíu|Isabellu]] árið 1486 og samþykktu árið 1492 að styrkja ferð hans þrátt fyrir að hafa synjað í fyrstu. Kólumbus útvegaði sér þrjú skip, Niña, Pinta og Santa María. Fyrsta ferð Kólumbusar af fjórum til Ameríku hófst 3. ágúst árið 1492. Kólumbus óttaðist á tímapunkti að uppreisn yrði meðal áhafnarinnar þar sem mikil óánægja og áhyggjur voru meðal hennar eftir að í ljós kom að Kólumbus hafði misreiknað lengd ferðarinnar og að auki villtust skipin um tíma. Þann 12. október komst Kólumbus og föruneyti þó loks að landi er þeir komu að Bahamaeyjum í [[Karíbahaf]]i og nefndi Kólumbus hana [[Guanahani|San Salvador]]. Á San Salvador hitti áhöfnin frumbyggja (þ.e. hina innfæddu [[Taínóar|Taínóa]]) sem samkvæmt Kólumbusi voru friðelskandi og vinalegir. Kólumbus skrifaði í dagbók sína 12. október 1492 að margir frumbyggjana væru með ör á líkömum sínum og þegar hann tjáði sig með merkjum til að komast að því hvað gerst hefði, sögðu frumbyggjarnir að fólk frá nálægum eyjum hefðu komið til San Salvador til að reyna að taka þá til fanga en þeir vörðu sig sem best þeir gátu. Kólumbus taldi að fólk frá meginlandinu kæmi til að setja þá í þrælkun enda taldi þá geta orðið mjög góða þjóna þar sem þeir hlýddu öllu sem áhöfnin sagði mjög snögglega. Kólumbus taldi að það gæti reynst mjög auðvelt að gera frumbyggjana kristna þar sem ekki virtist vera að þeir hefðu neina trú fyrir. Kólumbus taldi að ríkið Cipangu, eða [[Japan]], væri í nágrenni San Salvador en þar átti einmitt allt að vera morandi í gulli og silfri. Því dvaldi Kólumbus ekki lengi á San Salvador. Hann sigldi milli nokkurra smáeyja í þeirri von að finna Cipangu alveg þangað til hann kom að [[Kúba|Kúbu]] sem hann taldi þá vera Cipangu. Fljótlega var hann samt kominn á þá skoðun að þetta land sem hann var á væri í Cathay, eða Kína, en það var einnig rangt. Kólumbus fann aldrei Cipangu. Þann 16. janúar 1493 sneri Kólumbus til baka, ásamt hluta af upphaflegu áhöfninni. Heimförin gekk erfiðlega fyrir sig en meðal annars missti Kólumbus Santi Maríu og skip hans Niña varð viðskila við Pintu á leiðinni. Niña náði þó til bæjarins Santa Maria á [[Asóreyjar|Asoreyjum]] þann 18. febrúar og svo til Evrópu 4. mars. Kólumbus hlaut frægð fyrir ferð sína og uppgötvun og var því gerður að landstjóra yfir eyjunum sem fundust. ===Seinni ferðir Kólumbusar=== Kólumbus fór samtals þrjár ferðir yfir Atlantshafið til eyjanna í Karíbahafi og var alltaf fullviss að hann hefði siglt til [[Asía|Asíu]]. Hann sigldi til [[Trínidad og Tóbagó|Trínidad]] og meginlands Suður-Ameríku áður en hann kom aftur til [[Hispaníóla|Hispaniola]] sem er [[Haítí|Haití]] og [[Dóminíska lýðveldið]] í dag. Þegar þangað kom höfðu innfæddir risið upp gegn Evrópumönnunum. Aðstæður á Hispaníólu voru svo slæmar að spænsk stjórnvöld þurftu að senda nýjan landstjóra til að taka við af Kólumbusi. Kólumbus var handtekinn og snéri aftur til Spánar. Eftir að honum var sleppt fór hann í sína seinustu ferð til Ameríku og fór þá til Panama. [[Mynd:Face Christopher Columbus.jpg|thumb]] Árið 1479 hitti hann bróður sinn Bartolomeo í [[Lissabon]]. Hann giftist þar og settist að, þar til konan hans lést árið 1485. Kólumbus og sonur hans fluttu til Spánar eftir andlát eiginkonu hans og þar leitaði hann að fjárstyrk sem myndi fjármagna fleiri könnunarleiðangra í vestri. ==Arfleið Kólumbusar== Ferðir Kólumbusar spurðust út um alla Evrópu. Á siglingaferli sínum þá uppgötvaði hann Hispaniolu og kom á fót nýlendu Evrópumanna þar. Sonur og bróður Kólumbusar skrifuðu með honum tvær bækur. Fyrsta bókin kom út árið 1502 og fjallaði um laun sem Kólumbus taldi sig eiga inni hjá spænsku krúnunni. Seinni bókin kom út árið 1505. Í þeirri bók notaði hann kafla úr bíblíunni til þess að útskýra afrek sín sem landkönnuður og settu þau í samhengi við kristna trú. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Christopher Columbus | mánuðurskoðað = 24. Apríl | árskoðað = 2006}} * Royal Museums Greenwich. (e.d.)  Christopher Columbus. Sótt 26. apríl, 2018 <nowiki>https://www.rmg.co.uk/discover/explore/christopher-columbus-0</nowiki> *The Famous People. (e.d.) Cristopher Columbus Biography. Sótt 26. apríl, 2018   <nowiki>https://www.thefamouspeople.com/profiles/christopher-columbus-3854.php</nowiki> == Tengill == {{Commonscat|Christopher Columbus|Kristófer Kólumbus}} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3274833 „Þegar Kólumbus fann Ameríku“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1942] * [http://www.timarit.is/?issueID=419144&pageSelected=0&lang=0 „Kom Kólumbus til Íslands“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1966]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * {{Stubbur|æviágrip}} {{fde|1451|1506|Kólumbus, Kristófer}} [[Flokkur:Ítalskir landkönnuðir|Kólumbus, Kristófer]] [[Flokkur:Könnun Norður-Ameríku|Kólumbus, Kristófer]] fbsbeyvcumlwrax1g4jsbugfm5hp4g4 0 11820 1952630 1948557 2026-03-29T10:16:49Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952630 wikitext text/x-wiki {{land |nafn = Mex­íkóska ríkja­sam­band­ið |nafn_á_frummáli = Estados Unidos Mexicanos |nafn_í_eignarfalli = Mexíkó |fáni = Flag of Mexico.svg |skjaldarmerki = Coat of arms of Mexico.svg |staðsetningarkort = Mexico (orthographic_projection).svg |tungumál = [[spænska]] (''de facto'') |stjórnarfar = [[lýðveldi]] |höfuðborg = [[Mexíkóborg]] |titill_leiðtoga1 = [[Forseti Mexíkó|Forseti]] |nafn_leiðtoga1 = [[Claudia Sheinbaum]] |stærðarsæti = 14 |flatarmál = 1.972.550 |hlutfall_vatns = 2,5 |mannfjöldaár = 2022 |fólksfjöldi = 129.150.971 |mannfjöldasæti = 10 |íbúar_á_ferkílómetra = 61 |staða = [[Sjálfstæði]] |staða_athugasemd = frá Spáni |atburður1 = Lýst yfir |atburður2 = Viðurkennt |dagsetning1 = [[16. september]] [[1810]] |dagsetning2 = [[28. desember]] [[1836]] |VLF = 2.715 |VLF_sæti = 11 |VLF_ár = 2020 |VLF_á_mann = 21.362 |VLF_á_mann_sæti = 64 |VÞL = {{lækkun}} 0.758 |VÞL_ár = 2021 |VÞL_sæti = 86 |gjaldmiðill = [[Mexíkóskur pesói|Pesói]] |tímabelti = [[UTC]]-8 til -5 |þjóðsöngur = [[Himno Nacional Mexicano]] |tld = mx |símakóði = 52 }} '''Mexíkó''' ([[spænska]]: ''México''; [[nahúamál]]: ''Mēxihco''), formlega '''Mex­íkóska ríkja­sam­band­ið''' ([[spænska]]: ''Estados Unidos Mexicanos''), er land í sunnanverðri [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Mexíkó á landamæri að [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] í norðri, [[Kyrrahafið|Kyrrahafinu]] í vestri og suðri, [[Mexíkóflói|Mexíkóflóa]] og [[Karíbahaf]]i í austri og [[Belís]] og [[Gvatemala]] í suðaustri. Landið þekur tæplega tvær milljónir [[ferkílómetri|ferkílómetra]] og er [[Listi yfir lönd og útliggjandi yfirráðasvæði eftir stærð|13. stærsta]] land heims að flatarmáli. Landið er það fimmta stærsta í [[Norður-Ameríka|Norður-]] og [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]]. Íbúafjöldi er talinn vera yfir 129 milljónir og er landið því [[Listi yfir lönd eftir mannfjölda|10. fjölmennasta]] land heims, fjölmennasta spænskumælandi land heims og næstfjölmennasta land [[Rómanska Ameríka|Rómönsku Ameríku]] á eftir [[Brasilía|Brasilíu]]. Landið er sambandsríki 31 fylkis, auk höfuðborgarinnar, [[Mexíkóborg]]ar, sem er ein [[Listi yfir fjölmennustu stórborgarsvæði heims|fjölmennasta]] borg heims. Aðrar stórar borgir í Mexíkó eru meðal annars [[Guadalajara]], [[Monterrey]], [[Puebla (borg)|Puebla]], [[Toluca]], [[Tijuana]] og [[León (Guanajuato)|León]]. Skipulegan landbúnað í [[Mexíkó fyrir landafundina|Mexíkó fyrir landafundina]] má rekja aftur til um 8.000 f.Kr. og landið er talið vera ein af sex [[vöggur siðmenningar|vöggum siðmenningar]] í heiminum. Í Mexíkó komu upp mörg háþróuð menningarríki Mið-Ameríku, eins og [[Toltekar]], [[Olmekar]], [[Teotihuakar]], [[Sapótekar]], [[Majar]] og [[Astekar]], fyrir komu Evrópubúa þangað. Árið [[1521]] lagði [[Spænska heimsveldið]] landið undir sig og gerði að nýlendu með höfuðstöðvar í stórborginni [[Tenochtitlan|Mexíkó-Tenochtitlan]]. Landið var hluti af [[Varakonungdæmið Nýi-Spánn|Varakonungdæminu Nýja-Spáni]]. [[Rómversk-kaþólska kirkjan]] lék stórt hlutverk í stjórn nýlendunnar eftir að milljónir íbúa snerust til [[kristni]], þótt [[Karl 3. Spánarkonungur]] hafi rekið [[Jesúítar|Jesúíta]] frá landinu seint á 18. öld. Landið varð sjálfstætt eftir sigur í [[Sjálfstæðisstríð Mexíkó|sjálfstæðisstríði Mexíkó]] árið 1821. Eftir það tók rósturtími við sem einkenndist af miklum ójöfnuði og tíðum stjórnmálabreytingum. [[Stríð Bandaríkjanna og Mexíkó]] 1846-1848 leiddi til þess að landið missti stóran hluta af norðurhéruðum sínum til Bandaríkjanna. Auk þess gekk Mexíkó í gegnum [[kökustríðið]], [[Innrás Frakka í Mexíkó|stríð Mexíkó og Frakklands]], tvö [[Keisari Mexíkó|keisaradæmi]] og einræði [[Porfirio Díaz]] á 19. öld. [[Mexíkóska byltingin]] 1910 leiddi til nýrrar [[stjórnarskrá Mexíkó|stjórnarskrár]] 1917 og upphafs [[flokksræði]]s sem stóð meginhlutann af 20. öld þar til sigrar stjórnarandstöðunnar leiddu til lýðræðisumbóta á [[1991-2000|10. áratugnum]]. Frá 2006 hafa hörð átök staðið yfir milli ríkisstjórnarinnar og glæpagengja sem hafa dregið 120.000 manns til dauða. Mexíkó er nú með 11. mestu landsframleiðslu heims með kaupmáttarjöfnuði og þá 15. mestu að nafnvirði. [[Efnahagur Mexíkó]] byggist mjög á viðskiptum við Bandaríkin í gegnum [[USMCA]]-fríverslunarsamninginn. Árið 1994 varð Mexíkó fyrsta land Rómönsku Ameríku með aðild að [[Efnahags- og framfarastofnunin|OECD]]. Landið er skilgreint af [[Heimsbankinn|Heimsbankanum]] sem efri-miðtekjuland og margir greinendur telja það til [[nýiðnvætt land|nýiðnvæddra landa]]. Landið er stórveldi í sínum heimshluta og oft talið til [[nýveldi|nývelda]], ásamt Kína, Brasilíu, Evrópusambandinu, Rússlandi og Indlandi. Landið á flestar færslur á [[Heimsminjaskrá UNESCO]] af löndum Rómönsku Ameríku og er í sjöunda sæti á heimsvísu. Mexíkó er eitt af sautján löndum heims þar sem [[líffjölbreytni]] er hlutfallslega langmest. Mikill fjöldi ferðamanna heimsækir Mexíkó ár hvert. Árið 2018 var landið sjötta mesta ferðamannaland heims með 39 milljón heimsóknir. Mexíkó er aðili að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]], [[Alþjóðaviðskiptastofnun]]inni, [[G-20]] og [[Kyrrahafsbandalagið|Kyrrahafsbandalaginu]]. == Heiti == Orðið ''Mēxihco'' kemur úr málinu [[nahúatl]] og var notað yfir kjarnasvæði [[Astekaveldið|Astekaveldisins]], það er [[Mexíkódalur|Mexíkódal]] og héruðin þar í kring. Íbúar þar voru kallaðir [[Mexíkar]]. Almennt er talið að þjóðarheitið sé dregið af staðarheitinu, þótt það gæti hafa verið á hinn veginn. Uppruni heitisins er óviss en stungið hefur verið upp á að það sé dregið af einu af nöfnum stríðsguðsins [[Huitzilopochtli]], ''Mexitl'', eða mánaguðsins [[Metztli]]. Á nýlendutímanum þegar Mexíkó (ásamt núverandi suðurríkjum Bandaríkjanna) var kallað [[Nýi Spánn]], var þetta svæði umdæmið Mexíkó, og þegar Nýi Spánn fékk sjálfstæði varð það [[Mexíkófylki]]. Þegar hið skammlífa [[Fyrsta mexíkóska keisaradæmið|Mexíkóska keisaradæmi]] var stofnað 1821 dró það nafn sitt af höfuðborginni, Mexíkóborg. Nafninu var haldið þegar Bandaríki Mexíkó voru stofnuð 1823 og æ síðan. == Saga == === Frumbyggjaveldi === [[File:Teotihuacán-5963r.JPG|thumb|right|[[Sólarpýramídinn]] í hinu forna borgríki [[Teotihuacan]] sem var 6. stærsta borg heims á hátindi sínum (frá 1. til 5. aldar).]] [[File:Chichen Itza 3.jpg|thumb|right|[[El Castillo (Chichen Itza)|Hof Kukulcáns (El Castillo)]] í Majaborginni [[Chichen Itza]].]] [[File:Murales Rivera - Markt in Tlatelolco 3.jpg|thumb|right|Veggmálverk eftir Diego Rivera af [[Tenochtitlan]], stærstu borg Ameríku á þeim tíma.]] Forsaga Mexíkó nær þúsundir ára aftur í tímann. Elstu ummerki um [[maður|mannabyggð]] í Mexíkó eru brot af [[steinverkfæri|steinverkfærum]] við leifar af varðeldi í Mexíkódal sem hafa verið greindir um 10.000 ára gamlir með kolefnisgreiningu.{{sfn|Werner|2001|pp=386–}} Í Mexíkó voru þróuð fyrstu ræktunarafbrigði [[maís]]s, [[tómatur|tómata]] og [[strengjabaun]]a, sem sköpuðu umframmagn landbúnaðarafurða. Það skapaði aðstæður fyrir þróun frá samfélögum veiðimanna og safnara ([[frumindíánar|frumindíána]]) til þorpa sem hófst um 5000 f.o.t.<ref name="EvansWebster2013">{{cite book|author1=Susan Toby Evans|author2=David L. Webster|title=Archaeology of Ancient Mexico and Central America: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=6ba_AAAAQBAJ&pg=PT54|year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80186-0|page=54}}</ref> Aldirnar á eftir þróuðust maísræktunin og innfædd trúarbrögð og [[tvítugakerfi]]ð, sem breiddust út um [[Mið-Ameríka|Mið-Ameríku]] frá Mexíkó.<ref name="MacLachlan">{{cite book|author=Colin M. MacLachlan|title=Imperialism and the Origins of Mexican Culture|url=https://books.google.com/books?id=fqdKCAAAQBAJ&pg=PT39|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-28643-6|page=39|date=13 April 2015}}</ref> Á þessum tíma urðu þorpin þéttbýlli og þar varð til stéttaskipting með stétt handverksfólks og [[höfðingjaveldi]]. Öflugustu leiðtogarnir höfðu bæði trúarleg og pólitísk völd og stóðu fyrir byggingu stórra trúarmiðstöðva.<ref>{{cite book |last1=Carmack |first1=Robert M. |last2=Gasco |first2=Janine L. |last3=Gossen |first3=Gary H. |title=The Legacy of Mesoamerica: History and Culture of a Native American Civilization |date=2016 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-34678-4 }}</ref> Elstu siðmenningarsamfélög Mexíkó voru samfélög [[Olmekar|Olmeka]] sem blómstruðu við strönd Mexíkóflóa frá því um 1500 f.o.t. Menningarleg áhrif Olmeka breiddust um Mexíkó, til Chiapas, Oaxaca og Mexíkódals. Þaðan komu sérstæðar trúarlegar og listrænar hefðir.<ref>{{cite book |last1=Diehl |first1=Richard A. |title=The Olmecs: America's First Civilization |url=https://archive.org/details/olmecsamericasfi0000dieh |date=2004 |publisher=Thames & Hudson |isbn=978-0-500-02119-4 |pages=[https://archive.org/details/olmecsamericasfi0000dieh/page/9 9]–25 }}</ref> Þetta frumtímabil Mið-Ameríkumenningarinnar er talið með sex [[vöggur siðmenningar|vöggum siðmenningar]]. Seinna byggðu samfélög [[Majar|Maja]] og [[Sapótekar|Sapóteka]] miðstöðvar í [[Calakmul]] og [[Monte Albán]]. Á þessum tíma urðu fyrstu miðamerísku [[ritmál|ritkerfin]] til meða [[Epi-Olmekar|Epi-Olmeka]] og Sapóteka. Þau þróuðust út í [[myndletur Maja]]. Elstu sagnaritin eru frá þessum tíma. Rithefðin hélt velli um skeið eftir hernám Spánverja 1521 og innfæddir skrifarar héldu áfram að nota myndletur samhliða latínuletri.<ref>[[Matthew Restall|Restall, Matthew]], "A History of the New Philology and the New Philology in History", ''Latin American Research Review'' - Volume 38, Number 1, 2003, pp.113–134</ref><ref>{{cite book |last1=Sampson |first1=Geoffrey |title=Writing Systems: A Linguistic Introduction |url=https://archive.org/details/writingsystemsli0000samp |date=1985 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-1756-4 }}</ref> Á hátindi klassíska tímabilsins reis borgin [[Teotihuacan]] í miðju Mexíkó og varð miðpunktur hernaðar- og verslunarveldis sem náði suður til landa Maja og í norður. Íbúar Teotihuacan voru um 150.000 og reistu einhverja stærstu [[miðamerískur pýramídi|pýramída]] Ameríku.<ref>{{cite journal |last1=Cowgill |first1=George L. |title=State and Society at Teotihuacan, Mexico |journal=Annual Review of Anthropology |date=21 October 1997 |volume=26 |issue=1 |pages=129–161 |doi=10.1146/annurev.anthro.26.1.129 |oclc=202300854 |s2cid=53663189 |s2cid-access=free }}</ref> Teotihuacán féll um árið 600 e.o.t. og þá tók við tími samkeppni nokkurra valdamiðstöðva í Mið-Mexíkó, eins og [[Xochicalco]] og [[Cholula (minjastaður)|Cholula]]. Á þessum tíma fluttust [[Nahúar]] suður til Mið-Ameríku frá norðrinu og náðu pólitískum og menningarlegum undirtökum í miðhlutanum þar sem þeir ruddu burt fólki sem talaði [[oto-mangue-mál]]. Snemma á póstklassíska tímabilinu (um 1000-1519) ríktu [[Toltekar]] yfir Mið-Mexíkó, [[Mixtekar]] yfir Oaxaca og [[Majar]] í [[Chichén Itzá]] og [[Mayapán]]. Undir lok þessa tímabils náðu [[Mexíkar]] yfirráðum og stofnuðu borgina [[Tenochtitlan]] þar sem Mexíkóborg stendur nú. Veldi þeirra náði frá miðhluta Mexíkó að landamærum Gvatemala.<ref>{{cite web|website=Ancient Civilizations World|title=Ancient Civilizations of Mexico|url=https://ancientcivilizationsworld.com/mexico/|date=12 January 2017|access-date=14 July 2019}}</ref> [[Alexander von Humboldt]] átti þátt í að gera heitið [[Astekar]] vinsælt sem yfirheiti yfir allar þær þjóðir sem tengdust ríki Mexíka og [[Astekaveldið|þríveldabandalaginu]].<ref>{{cite web|url=https://mexika.org/2014/05/31/the-word-azteca-was-not-created-by-von-humboldt/|website=Mexicka.org|title=The word "Azteca" was NOT created by Von Humboldt!|access-date=13 July 2019|date=31 May 2014}}</ref> Árið 1843 var þetta heiti almennt tekið upp eftir útgáfu bókar [[William H. Prescott]], þar á meðal af mexíkóskum fræðimönnum sem notuðu það til að aðgreina Mexíkóa nútímans frá Mexíkóum tímabilsins fyrir hernám Spánverja. Þessi hugtakanotkun hefur verið umdeild frá síðari hluta 20. aldar.<ref name="Port">{{cite journal |last1=León Portilla |first1=Miguel |title=Los aztecas, disquisiciones sobre un gentilico |journal=Estudios de Cultura Náhuatl |date=10 May 2009 |volume=31 |issue=31 |url=http://www.revistas.unam.mx/index.php/ecn/article/view/9231 }}</ref> Astekaveldið var óformlegt bandalag borgríkja því þeir höfðu ekki bein völd yfir þeim löndum sem þeir sigruðu, heldur létu sér nægja að heimta af þeim skatt. Ríkið var ekki samfellt, því löndin sem það náði yfir tengdust ekki öll. Suðursvæðið [[Soconusco]] var til dæmis ekki samtengt miðsvæðinu. Astekar settu staðbundna höfðingja aftur á valdastól eftir að þeir höfðu sigrað borgríkin og skiptu sér ekki af stjórn þeirra meðan þeir greiddu þeim skatt.<ref>Berdan, ''et al.'' (1996), ''Aztec Imperial Strategies.'' Dumbarton Oaks, Washington, DC</ref> Astekarnir í Mið-Mexíkó komu sér þannig upp veldi byggðu á skattlöndum sem náði yfir megnið af miðhluta landsins.<ref>{{cite book |author=Coe, Michael D. |author-link=Michael D. Coe |author2=Rex Koontz |year=2002 |title=Mexico: from the Olmecs to the Aztecs |edition=5th edition, revised and enlarged |publisher=[[Thames & Hudson]] |location=London and New York |isbn=978-0-500-28346-2 |oclc=50131575 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/mexicofromolmecs0000coem }}</ref> Astekar voru þekktir fyrir miklar [[mannfórn]]ir. Þeir forðuðust að drepa andstæðinga á vígvellinum og mannfall í bardögum þeirra var miklu minna en hjá Spánverjum sem reyndu að drepa sem flesta í orrustum.<ref>{{cite web|url= http://www.latinamericanstudies.org/aztecs/sacrifice.htm|title=The Enigma of Aztec Sacrifice|access-date=16 December 2011 |publisher=[[Natural History (tímarit)|Natural History]]}}</ref> Mannfórnahefðin í Mið-Ameríku leið undir lok eftir hernám Spánverja á 16. öld, þegar önnur frumbyggjaríki voru smám saman lögð undir nýlenduveldi þeirra.<ref>{{cite book |author=Weaver, Muriel Porter |year=1993 |title=The Aztecs, Maya, and Their Predecessors: Archaeology of Mesoamerica |edition=3rd |location=San Diego, CA |publisher=[[Academic Press]] |isbn=978-0-12-739065-9 |oclc=25832740|url=https://books.google.com/books?id=J2UkAQAAIAAJ }}</ref> Frá nýlendutímanum og fram á 21. öld hefur menning frumbyggja skipt miklu máli fyrir mótum mexíkóskrar sjálfsmyndar. [[Mannfræðisafn Mexíkó]] í Mexíkóborg er helsta safn muna frá því fyrir innrásina. Sagnfræðingurinn [[Enrique Florescano]] hefur kallað það þjóðargersemi og þjóðartákn.<ref>Florescano, Enrique. "The creation of the Museo Nacional de Antropología and its scientific, educational, and political purposes." Í ''Nationalism: Critical Concepts in Political Science'', Vol. IV p. 1257. John Hutchinson and Anthony D. Smith, eds. London and New York: Routledge 2000.</ref> Mexíkóski nóbelsverðlaunahafinn [[Octavio Paz]] sagði að safnið upphefði Mexíkó-Tenochtitlan þannig að safnið umbreyttist í hof.<ref>Octavio Paz, ''Posdata'', Mexico: Siglo Veintiuno 1969, tilvísun í Florescano, "The creation of the Museo Nacional de Antropología", p. 1258, nmgr. 9.</ref> Mexíkó hefur sóst eftir alþjóðlegri viðurkenningu þessa menningararfs og á fleiri staði á [[Heimsminjaskrá UNESCO]] en nokkuð annað ríki í heimshlutanum. Hugmyndin um þróað ríki frumbyggja í Nýja heiminum fyrir komu Evrópumanna hefur líka haft áhrif á evrópska heimspeki.<ref>[[Benjamin Keen|Keen, Benjamin]]. ''The Aztec Image in Western Thought''. New Brunswick: Rutgers University Press 1971. {{ISBN|9780813515724}}</ref> === Hernám og nýlendutími (1519-1821)=== [[File:Leutze, Emanuel — Storming of the Teocalli by Cortez and His Troops — 1848.jpg|thumb|''Áhlaup Cortés á [[Teocalli]]'' (málverk frá 1848).]] [[Spænska heimsveldið]] hafði stofnað nýlendur í [[Karíbahaf]]i frá 1493 en hóf ekki að kanna austurströnd Mexíkó fyrr en á öðrum áratug 16. aldar. Spánverjar komust fyrst að tilvist Mexíkó í leiðangri [[Juan de Grijalva]] árið 1518. Hernám [[Astekaveldið|Astekaveldisins]] hófst árið eftir þegar [[Hernán Cortés]] tók land við strönd Mexíkóflóa og stofnaði spænsku borgina [[Veracruz (borg)|Veracruz]]. Um 500 [[landvinningamaður|landvinningamenn]], með hesta, fallbyssur, sverð og byssur, höfðu tæknilega yfirburði yfir stríðsmenn innfæddra, en lykillinn að sigri Spánverja voru samningar þeirra við óánægð borgríki (''[[altepetl]]'') sem gengu í lið með þeim gegn þríveldabandalagi Asteka. Annað sem skipti sköpum fyrir sigur Cortés var túlkurinn hans, [[Malinche]], Nahúakona sem hafði verið þræll og Spánverjar fengu að gjöf. Hún lærði fljótt spænsku og gaf þeim hernaðarlega mikilvægar upplýsingar um það hvernig haga ætti samskiptum við innfædda bandamenn og óvini.<ref>{{cite book |last1=Townsend |first1=Camilla |title=Malintzin's Choices: An Indian Woman in the Conquest of Mexico |date=2006 |publisher=UNM Press |isbn=978-0-8263-3406-0 }}</ref> Hernámið var mjög vel skrásett frá ýmsum sjónarhornum. Til eru frásagnir spænska leiðtogans, Cortés<ref>Cortés, Hernán. ''Five Letters to the Emperor''. Trans. J. Bayard Morris. New York: W.W. Norton 1969</ref> og margar frásagnir frá öðrum spænskum þátttakendum, eins og [[Bernal Díaz del Castillo]].<ref>Díaz del Castillo, Bernal. ''True History of the Conquest of Mexico''. ýmsar útgáfur.</ref><ref>Fuentes, Patricia de. ''The Conquistadors: First-Person Accounts of the Conquest of Mexico''. Norman: Norman: University of Oklahoma Press 1993.</ref> Eins eru til frásagnir innfæddra á spænsku, nahúatl og myndasögur eftir bandamenn Spánverja, mest frá [[Tlaxkaltekar|Tlaxkaltekum]] og fólki frá [[Tetszcoco (altepetl)|Tetszcoco]]<ref>Alva Ixtlilxochitl, Fernando de. ''Ally of Cortés: Account 13 of the Coming of the Spaniards and the Beginning of Evangelical Law''. Trans. Douglass K. Ballentine. El Paso: Texas Western Press 1969.</ref> og [[Huejotzincar|Huejotzincum]], auk hinna sigruðu Mexíka sjálfra, í síðasta bindi handritsins [[Codex Florentinus]] eftir [[Bernardino de Sahagún]].<ref>{{cite book |chapter=Narratives of the Conquest |pages=[https://archive.org/details/earlyhistoryofgr0000altm/page/73 73]–96 |last1=Altman |first1=Ida |last2=Cline |first2=S. L. |last3=Pescador |first3=Juan Javier |title=The Early History of Greater Mexico |url=https://archive.org/details/earlyhistoryofgr0000altm |date=2003 |publisher=Prentice Hall |isbn=978-0-13-091543-6 }}</ref><ref>León-Portilla, Miguel. ''The Broken Spears: The Aztec Accounts of the Conquest of Mexico''. Boston: Beacon Press 1992.</ref><ref>Lockhart, James. ''We People Here: Nahuatl Accounts of the Conquest of Mexico''. Berkeley: University of California Press 1993.</ref> [[File:Vista de la Plaza Mayor de la Ciudad de México - Cristobal de Villalpando.jpg|thumb|left|Útsýni yfir Plaza Mayor (nú [[Zócalo]]) í Mexíkóborg um 1695 eftir [[Cristóbal de Villalpando]].]] [[Fall Tenochtitlan]] árið 1521 og stofnun spænsku höfuðborgarinnar [[Mexíkóborg]]ar á rústum hennar varð upphafið að 300 ára nýlendutíma þar sem Mexíkó var þekkt sem ''Nueva España'' ([[Nýi Spánn]]). Sérstaða Nýja Spánar innan Spænska heimsveldisins byggðist einkum á tvennu: fjölmennum og stéttskiptum þjóðum Mið-Ameríku sem greiddu skatta og unnu þegnskylduvinnu fyrir nýlenduherrana, og miklum silfurnámum sem fundust í Norður-Mexíkó.<ref>[[James Lockhart (historian)|Lockhart, James]] og [[Stuart B. Schwartz]]. ''Early Latin America''. Cambridge: Cambridge University Press 1983, 59</ref> [[Konungsríkið Nýi Spánn]] var stofnað úr leifum Astekaveldisins. Tvær stoðir yfirráða Spánverja voru ríkisvaldið og rómversk-kaþólska kirkjan, sem bæði heyrðu undir spænsku krúnuna. Árið 1493 hafði páfi veitt spænska konunginum víðtæk völd í nýlendunum, með því skilyrði að hann tæki að sér að breiða þar út kristni. Árið 1524 stofnaði [[Karl 5. keisari]] [[Indíaráðið]] á Spáni til að hafa umsjón með stjórn nýlendnanna. Á Nýja Spáni stofnaði krúnan hæstarétt í Mexíkóborg, ''[[Real Audiencia]]'', og stofnaði síðan [[Varakonungsdæmið Nýi Spánn|Varakonungsdæmið Nýja Spán]] árið 1535. Varakonungurinn var æðsti embættismaður ríkisins í nýlendunni. Biskupsdæmið Mexíkó var stofnað árið 1530 og gert að [[erkibiskupsdæmið Mexíkó|erkibiskupsdæmi]] árið 1546. Kastilísk spænska var tungumál nýlenduherranna. Kaþólsk trú voru einu trúarbrögðin sem voru leyfð og aðrir trúarhópar (gyðingar og mótmælendur) ofsóttir af [[mexíkóski rannsóknarrétturinn|mexíkóska rannsóknarréttinum]] sem var stofnaður 1571.<ref>Chuchiak, John F. IV, "Inquisition" in ''Encyclopedia of Mexico''. Chicago: Fitzroy Dearborn 1997, pp. 704–708</ref> Fyrstu hálfu öldina var komið á neti spænskra borga, stundum á grunni eldri borga þar sem fyrir var þétt byggð innfæddra. Höfuðborgin, Mexíkóborg, var aðalborgin, en aðrar borgir sem stofnaðar voru á 16. öld eru enn mikilvægar, eins og [[Puebla de los Angeles]], [[Guadalajara]], [[Guanajuato]], [[Zacatecas]], [[Oaxaca-borg]] og hafnarborgin [[Veracruz (borg)|Veracruz]]. Borgir og bæir voru staðir þar sem embættismenn, kirkjur, viðskipti og spænska yfirstéttin komu sér fyrir, auk blandaðra og innfæddra handverks- og verkamanna. Þegar silfurnámur fundust í dreifbýlum norðurhéruðum Mexíkó, langt frá þéttbýlinu í miðju landinu, sáu Spánverjar um að berja niður [[Chichimeca-stríðið|harða andstöðu frumbyggja þar]]. Þegar varakonungsdæmið var sem stærst náði það yfir landið sem í dag heyrir undir Mexíkó, auk [[Mið-Ameríka|Mið-Ameríku]] allt að Kosta Ríka og það sem er í dag vesturhluti [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Yfirstjórn annarra nýlendna í [[Spænsku Vestur-Indíur|Spænsku Vestur-Indíum]], [[Spænsku Austur-Indíur|Spænsku Austur-Indíum]] og [[Spænska Flórída|Spænsku Flórída]] var líka staðsett í Mexíkóborg. Árið 1819 undirrituðu Spánverjar [[Adams-Onís-samningurinn|Adams-Onís-samninginn]] um norðurlandamæri Nýja Spánar að Bandaríkjunum.<ref>Salvucci, Linda. "Adams-Onís Treaty (1819)". ''[[Encyclopedia of Latin American History and Culture]]'', vol. 1, pp. 11–12.</ref> [[Image:Map_of_the_Viceroyalty_of_New_Spain.svg|thumb|upright=1.3|[[Nýi Spánn]] var miðpunktur hins hnattræna spænska verslunarveldis.]] Hinar auðugu silfurnámur, sérstaklega í [[Zacatecas]] og [[Guanajuato]], urðu til þess að silfurframleiðsla varð undirstaða efnahags Nýja Spánar. Mexíkóskir silfurpesóar urðu fyrsti alþjóðlegi gjaldmiðillinn. Skattur á silfurframleiðsluna varð ein helsta tekjulind spænsku krúnunnar. Annar mikilvægur iðnaður var landbúnaður, búgarðar og verslun í helstu borgum og höfnum. Verslunarleiðir til Asíu, annarra staða í Ameríku, Afríku og Evrópu, og hin miklu efnahagslegu áhrif silfurs frá Nýja heiminum, gerðu það að verkum að Mexíkó lenti í miðri hringiðu alþjóðaviðskipta. Mexíkóborg hefur því verið kölluð fyrsta [[heimsborg]] sögunnar.<ref>{{cite web|last1=Sempa|first1=Francis P.|title=China, Spanish America, and the 'Birth of Globalization'|url=https://thediplomat.com/2017/01/china-spanish-america-and-the-birth-of-globalization/|website=The Diplomat|access-date=7 February 2017}}</ref> Manílagaleónin sigldu í tvær og hálfa öld og tengdu Nýja Spán við Asíu. Silfur og rauða litarefnið [[karmín]] voru flutt út frá höfninni í Veracruz til annarra hafna við Atlantshafið. Veracruz var líka aðalinnflutningshöfnin fyrir vörur frá Evrópu, landnema frá Spáni og þræla frá Afríku. Vegurinn ''[[Camino Real de Tierra Adentro]]'' tengdi Mexíkóborg við innri héruð Nýja Spánar. Íbúar Mexíkó á þessum tíma voru langflestir innfæddir frumbyggjar sem bjuggu í sveitum, þrátt fyrir að þeim hefði fækkað mikið vegna sjúkdómsfaraldra. Evrópumenn og afrískir þrælar báru með sér smitsjúkdóma eins og bólusótt og mislinga, sem ollu mikilli mannfækkun meðal frumbyggja á 16. öld. Mannfjöldinn varð stöðugur í kringum eina og hálfa milljón á 17. öld, en almennt er talið að hann hafi verið milli fimm og þrjátíu milljónir áður.<ref name="McCaa">{{cite web|access-date=13 July 2019 |url=http://users.pop.umn.edu/~rmccaa/mxpoprev/cambridg3.htm|website=University of Minnesota.edu|title=The Peopling of Mexico from Origins to Revolution|last=McCaa|first=Robert|date=8 December 1997}}</ref> Á þeim þrjú hundruð árum sem nýlendutíminn stóð, fluttust milli 400.000 og 500.000 Evrópubúar,<ref>{{cite book|last1=Sluyter|first1=Andrew|title=Black Ranching Frontiers: African Cattle Herders of the Atlantic World, 1500–1900|date=2012|publisher=Yale University Press |isbn=9780300179927|page=240 |url=https://books.google.com/books?id=fjt50jcGNu4C&pg=PA240|access-date=8 October 2016}}</ref> milli 200.000 og 250.000 afrískir þrælar<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=James W.|title=Class and Race Formation in North America|publisher=University of Toronto Press|isbn=9780802096784|page=26|url=https://books.google.com/books?id=PZgR6ubuUXcC&pg=PA26|access-date=13 December 2016|language=en|year=2009}}</ref> og milli 40.000 og 120.000 Asíubúar til Mexíkó.<ref>{{cite web|last1=Carrillo|first1=Rubén|title=Asia llega a América. Migración e influencia cultural asiática en Nueva España (1565–1815)|url=http://www.raco.cat/index.php/asiademica/article/download/286846/375066|website=www.raco.cat|publisher=Asiadémica|access-date=13 December 2016|archive-date=21 desember 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221104552/http://www.raco.cat/index.php/asiademica/article/download/286846/375066|url-status=dead}}</ref><ref>The Penguin Atlas of World Population History, pp.&nbsp;291–92.</ref> Fyrsta allsherjarmanntalið var gert í stjórnartíð [[Juan Vicente de Güemes]] árið 1793. Mest af upprunalegu gögnunum hefur tapast og það sem er vitað um það kemur úr ritgerðum fræðimanna sem höfðu aðgang að þeim, eins og [[Alexander von Humboldt]]. Evrópumenn voru þá milli 18 og 22% af íbúum Nýja Spánar, [[Mestísar]] (blandaðir) milli 21 og 25%, [[Indíánar]] milli 51 og 61%, og Afríkumenn milli 6.000 og 10.000. Heildarmannfjöldinn var á bilinu 3.799.561 og 6.122.354. Af þessu er dregin sú ályktun að vöxtur í hópi hvítra og blandaðra íbúa hafi verið jafn, meðan hlutfall frumbyggja hafi minnkað um 13-17% á öld, aðallega vegna hærri dánartíðni vegna erfiðra búsetuskilyrða og stöðugra átaka við landnema.<ref name=aleph>{{cite web |last1=Lerner |first1=Victoria |title=Consideraciones sobre la población de la Nueva España (1793–1810) |trans-title=Considerations on the population of New Spain (1793–1810) |url=http://aleph.org.mx/jspui/bitstream/56789/29809/1/17-067-1968-0327.pdf |publisher=El Colegio de México |location=Mexico City |language=es |access-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181113062234/http://aleph.org.mx/jspui/bitstream/56789/29809/1/17-067-1968-0327.pdf |archive-date=13 November 2018 |url-status=dead}}</ref> Stjórnkerfi nýlendutímans notaðist við [[castas|kynþáttaflokkun]] með heitum sem enn eru notuð, þótt hún hafi formlega verið lögð niður eftir að landið fékk sjálfstæði. [[File:Casta_Painting_by_Luis_de_Mena.jpg|thumb|upright|left|Mynd [[Luis de Mena]], ''[[Mærin frá Guadalupe]] og kynþættir Mexíkó'', sýnir blöndun kynþátta og stigveldi þeirra, auk ávaxta nýlendunnar<ref>{{cite journal |last1=Cline |first1=Sarah |title=Guadalupe and the Castas |journal=Mexican Studies/Estudios Mexicanos |date=1 August 2015 |volume=31 |issue=2 |pages=218–247 |doi=10.1525/mex.2015.31.2.218 |s2cid=7995543 |s2cid-access=free }}</ref> frá um 1750.]] Spænsk lög voru innleidd og tengd við hefðarrétt frumbyggja og komið var á stigveldi milli [[Cabildo-ráð]]a og spænsku krúnunnar. Innfæddir áttu ekki möguleika á að komast í æðstu embætti stjórnkerfisins, jafnvel þótt þeir væru af hreinræktuðum spænskum uppruna ([[criollo]]). Stjórnkerfið byggðist á [[kynþáttaaðskilnaður|kynþáttaaðskilnaði]] þar sem hvítir voru æðstir, blandaðir og þeldökkir í miðið, og frumbyggjar lægst settir. Stjórn landsins skiptist í tvö aðskilin svið: ''República de Españoles'', sem náði yfir fólk af spænskum uppruna, blandaða og svarta íbúa af afrískum uppruna; og ''República de Indios'' sem náði yfir frumbyggja. Meðlimir fyrra hópsins greiddu enga skatta, höfðu aðgang að æðri menntun og gátu hlotið embætti í stjórnkerfinu og innan kirkjunnar, heyrðu undir mexíkóska rannsóknarréttinn og þurftu að gegna herskyldu eftir að fastaher var stofnaður seint á 18. öld. Frumbyggjar greiddu skatta, en heyrðu ekki undir valdsvið rannsóknarréttarins, gátu ekki orðið prestar og voru undanþegnir herskyldu. Þetta kerfi var samt oft sveigjanlegt í reynd og yfirráð hvítra íbúa voru aldrei algjör.<ref name="Cope, R. Douglas 1994">Cope, R. Douglas. ''The Limits of Racial Domination: Plebeian Society in Colonial Mexico City, 1660–1720''. Madison, Wis.: U of Wisconsin, 1994.</ref> Þar sem fjöldi frumbyggja var mikill, var minni eftirspurn eftir dýrum þrælum frá Afríku í Mexíkó en annars staðar í Spænsku Ameríku.<ref>{{cite book |last1=Vinson III |first1=Ben |title=Before Mestizaje: The Frontiers of Race and Caste in Colonial Mexico |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-02643-8 |url=https://www.cambridge.org/core/books/before-mestizaje/0715B9B73FD9C23DC0F301D73959870F }}</ref><ref>Sierra Silva, Pablo Miguel. ''Urban Slavery in Colonial Mexico: Puebla de los Angeles 1531-1706''. New York: Cambridge University Press 2018.</ref> Seint á 18. öld hóf krúnan [[umbætur Búrbóna]] þar sem íbúar fæddir á Spáni (''peninsulares'') nutu forréttinda yfir innfædda hvíta íbúa (''criollos'') þegar kom að skipun í embætti. Þessi mismunun olli mikilli óánægju innan yfirstéttarinnar í nýlendunni.<ref>Deans-Smith, Susan. "Bourbon Reforms", ''[[Encyclopedia of Mexico]]''. p. 156</ref> Sá atburður þegar [[Mærin frá Guadalupe]] vitraðist frumbyggjanum [[Juan Diego]] árið 1531 gaf kristniboði í miðhluta Mexíkó aukinn kraft.<ref>{{citation|website=Catholic News Agency |url=https://www.catholicnewsagency.com/news/god_intervened_through_our_lady_of_guadalupe_to_evangelize_the_americas_explains_guadalupe_expert|title=God intervened through Our Lady of Guadalupe to evangelize the Americas, explains Guadalupe expert|date=11 August 2009|access-date=14 July 2019}}</ref><ref name="huff">{{citation|website=Huff Post Latino Voices|url=https://www.huffpost.com/entry/virgen-de-guadalupe_n_4434582|title=Everything You Need To Know About La Virgen De Guadalupe|date=12 December 2013|access-date=14 July 2019}}</ref> Mærin frá Guadalupe varð að táknmynd fyrir innfædda af spænskum uppruna sem litu á hana sem innlent tákn, aðgreint frá Spáni.<ref>{{cite book|last1=Ortiz-Ramirez|first1=Eduardo A.|title=The Virgin of Guadalupe and Mexican Nationalism: Expressions of Criollo Patriotism in Colonial Images of the Virgin of Guadalupe|isbn=9780549596509|page=6|url=https://books.google.com/books?id=NEvkyV2y2r0C&pg=PA6|access-date=9 February 2017|language=en}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Mærin varð að sameiningartákni fylgismanna [[Miguel Hidalgo]] í sjálfstæðisbaráttunni.<ref name="huff" /> Spænskar hersveitir, stundum með innfæddum bandamönnum, héldu í leiðangra til að hernema lönd eða berja niður uppreisnir allan nýlendutímann. Meðal uppreisna frumbyggja í dreifbýlum héruðum Norður-Mexíkó má nefna [[Chichimeca-stríðið]] (1576-1606)<ref>{{cite web|website=Latino LA: Comunidad|title=The Indigenous People of Zacatecas|url=http://latinola.com/story.php?story=1109|date=17 July 2003|access-date=14 July 2019|last=Schmal|first=John P.|archive-date=14 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314015134/http://latinola.com/story.php?story=1109|url-status=dead}}</ref> [[Tepehuán-uppreisnin]]a (1616–1620),<ref>{{cite journal|title=The Tepehuan Revolt of 1616: Militarism, Evangelism, and Colonialism in Seventeenth-Century Nueva Vizcaya|journal=The Americas|volume=58|issue=2|pages=302–303|author=Charlotte M. Gradie|location=Salt Lake City |publisher=University of Utah Press|year=2000|doi=10.1353/tam.2001.0109|s2cid=144896113}}</ref> og [[Púeblóuppreisnin]]a (1680). [[Tzeltal-uppreisnin]] 1712 var staðbundin uppreisn Maja.<ref>{{cite journal | last1 = Wasserstrom | first1 = Robert | year = 1980 | title = Ethnic Violence and Indigenous Protest: The Tzeltal (Maya) Rebellion of 1712 | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-latin-american-studies_1980-05_12/page/1 | journal = Journal of Latin American Studies | volume = 12 | pages = 1–19 | doi = 10.1017/S0022216X00017533 | s2cid = 145718069 }}</ref> Flestar uppreisnirnar voru litlar og staðbundnar og ógnuðu ekki ráðandi yfirstétt.<ref>{{cite book |last1=Taylor |first1=William B. |title=Drinking, Homicide, and Rebellion in Colonial Mexican Villages |url=https://archive.org/details/drinkinghomicide0000tayl |date=1 June 1979 |publisher=Stanford University Press |location=Stanford |isbn=978-0804711128 |edition=1st}}</ref> Til að verjast árásum enskra, franskra og hollenskra [[sjórán|sjóræningja]] og verja verslunareinokun krúnunnar, voru aðeins tvær hafnir opnar erlendum skipum: Veracruz Atlantshafsmegin og [[Acapulco]] Kyrrahafsmegin. Ein þekktasta sjóræningjaárásin var [[árásin á Campeche (1663)]]<ref>{{cite web|website=In Search of Lost Places|title=Campeche, Mexico – largest pirate attack in history, now UNESCO listed|date=31 January 2017|access-date=14 July 2019|last=White|first=Benjamin|url=http://insearchoflostplaces.com/2017/01/campeche-mexico/|archive-date=15 júlí 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715021345/http://insearchoflostplaces.com/2017/01/campeche-mexico/|url-status=dead}}</ref> og [[árásin á Veracruz]] (1683).<ref>{{cite web|website=University of Rochester Newsletter|title=The mysterious aftermath of an infamous pirate raid |url=https://www.rochester.edu/newscenter/pablo-sierra-silva-mysterious-aftermath-infamous-pirate-raid-287352/|date=13 December 2017|access-date=14 July 2019|first=Sandra|last=Knispel}}</ref> Spánverjar óttuðust líka innrás erlendra ríkja, sérstaklega eftir að Bretar hertóku spænsku hafnirnar í Havana og Maníla árið 1762 í [[sjö ára stríðið|sjö ára stríðinu]]. Ákveðið var að stofna fastaher, auka varnir við ströndina og reisa virki og trúboðsstöðvar í [[Alta California]]. Viðkvæm staða fátækra í Mexíkóborg kom berlega í ljós í uppþotinu í Zócalo árið 1692, þar sem óánægja með verð á maís þróaðist út í árás á höll varakonungsins og aðsetur erkibiskupsins.<ref name="Cope, R. Douglas 1994"/> === Sjálfstæðisbarátta (1808–1821)=== [[File:Batalla_de_la_Alhóndiga_de_Granaditas.jpg|thumb|Umsátrið um Alhondiga de Granaditas, Guanajuato, 28. september 1810.]] Þegar [[Napoléon Bonaparte]] réðist inn í Spán 1808, neyddi spænska konunginn [[Karl 4. Spánarkonungur|Karl 4.]] til að segja af sér og skipaði [[Joseph Bonaparte]], bróður sinn, í hans stað, kom upp stjórnarkreppa í spænska heimsveldinu. Viðbrögðin urðu mismunandi á Spáni og í nýlendunum. Í Mexíkó færði yfirstéttin rök fyrir því að úr því valdaræningi sæti í hásætinu á Spáni flyttist valdið „til fólksins“ og að bæjarráðin væru bestu fulltrúar þess. Landnemar sem höfðu fæðst í Nýja heiminum sendu bænarskjal til varakonungsins, [[José de Iturrigaray]] (1803–08) um að kalla saman þing til að ákveða hvernig stjórn Mexíkó yrði háttað meðan á kreppunni stæði. Landnemar fæddir á Spáni voru andsnúnir þessu, en varakonungurinn kallaði samt saman þing auðugra landeigenda, námamanna, kaupmanna, klerka, menntamanna og bæjarráða. Þeim tókst ekki að komast að samkomulagi og því tóku Spánverjar frumkvæðið og handtóku Iturrigaray og leiðtoga innfæddra í höfuðborginni. Valdaránið batt enda á það sem hefði getað orðið friðsamleg þróun í átt að auknu sjálfræði í Mexíkó, og varð til þess að innfæddir leituðu annarra leiða til að ná fram pólitískum markmiðum.<ref>Altman, et al. ''The Early History of Greater Mexico'', 342-43</ref> Þann 16. september 1810 lýsti presturinn [[Miguel Hidalgo y Costilla]] andstöðu við „slæm stjórnvöld“ í smábænum [[Dolores Hidalgo|Dolores]] í Guanajuato. Atburðurinn varð þekktur sem [[kallið frá Dolores]] (spænska: ''Grito de Dolores'') og er minnst árlega.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/event/Grito-de-Dolores |title=Grito de Dolores |encyclopedia=[[Encyclopaedia Britannica]] |access-date=12 September 2018}}</ref> Fyrsti uppreisnarhópurinn var stofnaður af herforingjanum [[Ignacio Allende]], höfuðsmanninum [[Juan Aldama]] og eiginkonu bæjardómarans (''Corregidor'') [[Josefa Ortiz de Domínguez]], sem var þekkt sem ''La Corregidora''. Yfirlýsing Hidalgos hleypti af stað fjöldauppreisn sem beindist gegn eigum og persónum spænsku yfirstéttarinnar, hvort sem það fólk var fætt á Spáni eða í Nýja heiminum. Í Guanajuato leituðu þau skjóls í kornhlöðu (''alhondiga'') með fjármuni sína og reyndu að verjast fylgismönnum Hidalgos, en var slátrað. Hernám silfurborgarinnar Guanajuato 28. september 1810 varð frægasti einstaki atburður uppreisnarinnar.<ref>[[Eric Van Young|Van Young, Eric]], ''Stormy Passage: Mexico from Colony to Republic, 1750-1850''. (2022), 127.</ref> Á endanum voru Hidalgo og sumir manna hans handteknir. Hidalgo var sviptur kjól og kalli og þeir voru teknir af lífi í [[Chihuahua (Chihuahua)|Chihuahua]] 31. júlí 1811. Höfuð uppreisnarmannanna voru síðan hengd upp á kornhlöðuna. Eftir dauða Hidalgos tóku [[Ignacio López Rayón]] og síðan presturinn [[José María Morelos]] við leiðtogahlutverki í uppreisninni og hertóku borgir í suðrinu með stuðningi [[Mariano Matamoros]] og [[Nicolás Bravo]]. Árið 1813 var [[Chilpancingo-þingið]] kallað saman og 6. nóvember var undirrituð [[Yfirlýsing um sjálfstæði Norður-Ameríku]]. Yfirlýsingin kallaði líka eftir afnámi þrælahalds og þess stigveldis ólíkra kynþátta sem ríkt hafði fram að því, og einræði kaþólsku kirkjunnar í trúmálum. Morelos var handtekinn og tekinn af lífi 22. desember 1815. [[File:Flag of the Three Guarantees.svg|thumb|Fáni [[Þríheitaherinn|Þríheitahersins]] sem var myndaður af fyrrum konungssinnanum Iturbide og uppreisnarmanninum [[Vicente Guerrero]] í febrúar 1821.]] Næstu árin staðnaði uppreisnin, en 1820 tóku frjálslyndir við völdum á Spáni. Íhaldsmenn í Mexíkó óttuðust útflutning frjálslyndra gilda til nýlendnanna, þar á meðal takmarkanir á valdi kaþólsku kirkjunnar. Konungssinnaði herforinginn [[Agustín de Iturbide]] átti að berjast við uppreisnarmenn [[Vicente Guerrero]] í suðri, en hóf þess í stað samræður við hann um bandalag til að taka völdin í Mexíkó. Iturbide gaf út [[Iguala-áætlunin]]a 24. febrúar 1821 þar sem því var lýst yfir að kaþólsk trú væru einu trúarbrögð Mexíkó, óskað eftir stofnun þingbundins konungsvalds, að landnemar fæddir á Spáni og í Nýja heiminum væru jafn réttháir. Þessi þrjú „heit“ voru því dregin saman sem „trú, sjálfstæði og eining“. Allir áttu að njóta jafnréttis í hinu nýja sjálfstæða ríki, óháð uppruna eða kynþætti, en það var krafa frá Guerrero sem sjálfur var blandaður. Fáni [[Þríheitahersins]] sem þeir stofnuðu þróaðist síðan út í [[fáni Mexíkó|fána Mexíkó]]. Þann 24. ágúst 1821 undirrituðu varakonungurinn og Iturbide [[Córdoba-samningurinn|Córdoba-samninginn]] og [[Sjálfstæðisyfirlýsing Mexíkóska keisaradæmisins|Sjálfstæðisyfirlýsingu Mexíkóska keisaradæmisins]] sem viðurkenndi sjálfstæði Mexíkó samkvæmt Iguala-áætluninni. Spænska krúnan hafnaði samningnum og viðurkenndi sjálfstæði Mexíkó ekki formlega fyrr en 1836. ===Fyrstu ár sjálfstæðis (1821–1855)=== [[File:First_Mexican_Empire_(orthographic_projection).svg|right|thumb|Kort af [[fyrsta mexíkóska keisaradæminu]].]] Fyrstu 35 árin eftir að Mexíkó fékk sjálfstæði einkenndust af óstöðugleika og breytingu frá skammlífu einveldi í átt að viðkvæmu sambandslýðveldi.<ref>Van Young, ''Stormy Passage'', 179-226</ref> Á þessum tíma gekk landið gegnum herforingjauppreisnir, innrásir erlendra ríkja, stjórnmálaátök íhaldsmanna og frjálslyndra og efnahagslega stöðnun. [[Rómversk-kaþólsk trú]] var einu löglegu trúarbrögðin í landinu og [[kaþólska kirkjan]] naut sérstakra [[fueros|forréttinda]], auk þess að eiga miklar eignir og vera einn helsti stuðningsaðili íhaldsaflanna. Íhaldsmenn réðu lögum og lofum innan hersins, sem líka naut sögulegra forréttinda. Fyrrum herforingi í konunglega hernum, [[Agustín de Iturbide]], varð ríkisstjóri meðan hið nýja ríki leitaði að þjóðhöfðingja í Evrópu. Þegar enginn meðlimur evrópsku konungsættanna vildi taka stöðunni, var Iturbide sjálfur lýstur keisari, sem Agustín 1. Hin ungu [[Bandaríkin|Bandaríki Norður-Ameríku]] voru fyrsta ríkið sem viðurkenndi sjálfstæði Mexíkó. Þau sendu sendiherra til hirðar keisarans og gáfu til kynna með [[Monroe-stefnan|Monroe-stefnunni]] að þau hygðust styðja hið nýja ríki gegn ásælni Evrópuþjóða. Valdatíð keisarans varð þó stutt og honum var steypt af stóli af herforingjum, samkvæmt [[Casa Mata-áætlunin]]ni.<ref>[[Nettie Lee Benson|Benson, Nettie Lee]]. "The Plan of Casa Mata." ''[[Hispanic American Historical Review]]'' 25 (February 1945): 45-56.</ref> Eftir þvingaða afsögn keisarans var [[fyrsta mexíkóska lýðveldið]] stofnað. Árið 1824 var [[stjórnarskráin frá 1824]] samþykkt og fyrrum herforinginn [[Guadalupe Victoria]] varð fyrsti [[forseti Mexíkó]], í langri röð herforingja. Fylki Mið-Ameríku, [[Chiapas]] þar á meðal, sögðu sig úr sambandsríkinu. Árið 1829 varð fyrrum herforingi og eindreginn frjálslyndissinni, [[Vicente Guerrero]], forseti í umdeildum kosningum. Á stuttri valdatíð afnam hann þrælahald. Þar sem hann var sýnilega af blönduðum uppruna og auk þess úr lágt settri fjölskyldu litu aðrir stjórnmálamenn á hann sem aðskotadýr.<ref>[[Charles A. Hale|Hale, Charles A.]] ''Mexican Liberalism in the Age of Mora''. New Haven: Yale University Press 1968. p. 224</ref> Íhaldssamur varaforseti hans, [[Anastasio Bustamante]], leiddi valdarán gegn honum og Guerrero var tekinn af lífi.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/blackhistory/article-24160 |title=Ways of ending slavery |encyclopedia= [[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> Á þessum tíma voru stöðug átök milli frjálslyndra sem studdu dreifða stjórn og voru oft kallaðir sambandsstjórnarsinnar, og íhaldsmanna sem vildu einingarríki og voru kallaðir miðstjórnarsinnar. [[File:Antonio López de Santa Anna, siglo XIX, óleo sobre tela.png|thumb|upright|[[Antonio López de Santa Anna]] herforingi.]] Við þessar erfiðu aðstæður reyndi Spánn að endurheimta fyrrum nýlendu sína, en varð að lokum að viðurkenna sjálfstæði hennar. Frakkar reyndu að endurheimta kröfur franskra borgara og settu hafnbann á ströndina að Mexíkóflóa í [[kökustríðið|kökustríðinu]] svokallaða 1838-39.<ref>Costeloe, Michael P. "Pastry War" in ''[[Encyclopedia of Latin American History and Culture]]'', vol. 4, p. 318.</ref> Herforinginn [[Antonio López de Santa Anna]] missti fót í þessum átökum og nýtti sér það til að sýna fram á þær fórnir sem hann hefði fært fyrir þjóðina. Hann kom fram sem þjóðhetja af blönduðum uppruna sem hafði barist gegn ásælni Spánverja. Santa Anna varð þannig áhrifamesti maður mexíkóskra stjórnmála næstu 25 árin, sem eru oft kölluð „Santa Anna-tímabilið“, þar til honum var steypt af stóli árið 1855.<ref>Van Young, ''Stormy Passage'', "The Age of Santa Anna", 227-270</ref> Mexíkóska ríkið átti líka í átökum við frumþjóðir sem ríktu yfir landi sem Mexíkó gerði tilkall til í norðurhlutanum. [[Kómansjastríðin|Kómansjar]] réðu yfir [[Chomanchería|stóru landsvæði]] í strjálbýlum héruðum Mið- og Norður-Texas.<ref>Weber, David J., ''The Mexican Frontier, 1821–1846: The American Southwest under Mexico,'' University of New Mexico Press, 1982</ref> Til að ná tökum á þessum landamærasvæðum hvatti stjórn Mexíkó til landnáms enskumælandi innflytjenda þangað sem nú er Texas. Landsvæðið lá að Bandaríkjunum en var í raun undir stjórn [[Kómansjar|Kómansja]] og fáir landnemar frá miðju Mexíkó kusu að flytjast á þetta óvinveitta land. Samkvæmt lögum var Mexíkó kaþólskt land, en enskumælandi landnemarnir voru flestir mótmælendur frá suðurríkjum Bandaríkjanna. Sumir komu með svarta þræla, sem var andstætt mexíkóskum lögum eftir 1829. Santa Anna hugðist koma á sterku miðstjórnarvaldi með því að afnema stjórnarskrána og setja fram [[Siete Leyes|lögin sjö]] sem gáfu honum öll völd. Þegar hann afnam stjórnarskrána braust út borgarastyrjöld um allt land. Þrjú ný ríki lýstu yfir sjálfstæði: [[Lýðveldið Texas]], [[Lýðveldið Rio Grande]] og [[Lýðveldið Yucatán]].<ref name="miranda">{{cite book|author=Angel Miranda Basurto|title=La Evolucíon de Mėxico|publisher=Editorial Porrúa|year=2002|location=Mexico City|edition=6th|isbn=970-07-3678-4|page=358|language=es|trans-title=The Evolution of Mexico}}</ref>{{rp|129–137}} Mesta höggið var innrás Bandaríkjanna í Mexíkó 1846 og [[stríð Mexíkó og Bandaríkjanna]] sem fylgdi í kjölfarið. Mexíkó missti mest af dreifbýlu norðurhéruðunum til Bandaríkjanna með [[Guadalupe Hidalgo-sáttmálinn|Guadalupe Hidalgo-sáttmálanum]] 1848. Þrátt fyrir það tap varð Santa Anna aftur forseti þar til frjálslyndir steyptu honum af stóli í [[Ayutla-byltingin|Ayutla-byltingunni]]. === Stjórn frjálslyndra (1855–1911)=== [[File:Retrato_de_Benito_Juárez,_1861-1862.png|thumb|upright|Málverk af forsetanum [[Benito Juárez]].]] Þegar frjálslyndir höfðu steypt stjórn Santa Anna af stóli og komið aftur á borgaralegri stjórn gátu þeir sett lög sem þeir álitu lykil að efnahagsþróun Mexíkó. Þau urðu undanfari fleiri borgarastyrjalda og afskipta erlendra ríkja. Efnahagsumbæturnar [[La Riforma]] áttu að nútímavæða efnahag og stjórnkerfi Mexíkó í anda frjálslyndisstefnunnar. Ný [[stjórnarskráin frá 1857|stjórnarskrá]] var samþykkt 1857 sem kvað á um aðskilnað ríkis og kirkju og afnam sérréttindi bæði kirkjunnar og hersins. Stjórnarskráin kvað líka á um sölu kirkjujarða og landa frumbyggja, og veraldlegt menntakerfi.<ref>Britton, John A. "Liberalism" in ''[[Encyclopedia of Mexico]]''739</ref> Þetta fékk íhaldsmenn til að gera uppreisn og hefja [[Umbótastríðið]] (1858-1861). Frjálslyndir sigruðu íhaldsmenn í bardögum, en íhaldsmenn reyndu þá að fá frönsk yfirvöld til að beita sér í Mexíkó. Þeir sendu [[Napóleon 3.]] boð um að skipa evrópskan konung yfir Mexíkó. Franski herinn sigraði mexíkóska herinn og setti [[Maximilian 1. Mexíkókeisari|Maximilian Habsburg]] á valdastól með stuðningi íhaldsmanna. Ríkisstjórn frjálslyndra, undir forsæti [[Benito Juárez]], varð útlagastjórn innan lands, en þegar [[þrælastríðið|þrælastríðinu]] lauk í Bandaríkjunum árið 1865 hóf [[Bandaríkjastjórn]] að styðja mexíkóska lýðveldið. Tveimur árum síðar dró franski herinn stuðning sinn til baka. Maximilian kaus að vera eftir í Mexíkó fremur en snúa aftur til Evrópu. Lýðveldisherinn náði honum á sitt vald og tók hann af lífi í [[Querétaro (borg)|Querétaro]], ásamt tveimur herforingjum íhaldsmanna. Lýðveldið var endurreist undir forsæti Juárez.<ref>Hamnett, Brian. "Benito Juárez" in ''[[Encyclopedia of Mexico]]'', pp. 719–20</ref> Eftir þetta voru íhaldsmenn gersigraðir bæði hernaðarlega og pólitískt, eftir samstarf þeirra við franska innrásarherinn og frjálslyndisstefnan varð að samheiti yfir föðurlandsást.<ref>Britton, "Liberalism" p. 740.</ref> Mexikóski herinn sem átti rætur að rekja til nýlenduhersins og síðan hers fyrsta lýðveldisins var í rúst. Nýir herforingjar komu fram í Umbótastríðinu og átökum við Frakka. Einn sá frægasti var [[Porfirio Díaz]] sem hafði getið sér hetjuorð í [[orrustan við Puebla|orrustunni við Puebla]]. Díaz bauð sig fram gegn Juárez án árangurs 1867. Díaz gagnrýndi Juárez fyrir að bjóða sig fram í annað sinn og gerði uppreisn sem Juárez braut á bak aftur. Juárez lést í embætti í júlí 1872 og [[Sebastián Lerdo de Tejada]] tók við. Hann lýsti yfir „ríkistrúarbrögðum“ sem byggðust á lögum, friði og reglu. Þegar Lerdo bauð sig fram gerði Díaz aftur uppreisn og setti fram [[Tuxtepec-áætlunin]]a. Í þetta sinn hafði Díaz meiri stuðning og stundaði skæruhernað gegn Lerdo. Þegar Díaz var við það að vinna sigur flúði Lerdo og hélt í útlegð.<ref>Sullivan, Paul. "Sebastián Lerdo de Tejada" in ''[[Encyclopedia of Mexico]]''. pp. 736–38</ref> [[File:Edouard Manet 022.jpg|thumb|left|''[[Aftaka Maximilians keisara]]'', 19. júní 1867. [[Tomás Mejía]] herforingi til vinstri, Maximiian í miðið og [[Miguel Miramón]] herforingi til hægri. Málverk eftir [[Édouard Manet]] frá 1868.]] Eftir langt óróatímabil frá 1810 til 1876 tók við 35 ára stjórn frjálslynda herforingjans [[Porfirio Díaz]] sem skapaði aðstæður fyrir því sem kallað var „regla og framþróun“. [[Porfiríatið]] einkenndist af efnahagsstöðugleika og hagvexti, aukningu erlendrar fjárfestingar og áhrifa, stækkun járnbrautakerfisins, símkerfisins og fjárfestingu í listum og vísindum.<ref>{{cite web|website=Inside Mexico.com|url=https://www.inside-mexico.com/el-porfiriato-en-mexico/|title=El Porfiriato en Mexico|date=2 February 2018|access-date=18 July 2019|author=Adela M. Olvera|language=es|trans-title=The Porfiriato in Mexico}}</ref> Þetta tímabil einkenndist líka af miklum ójöfnuði og pólitískri kúgun. Díaz var meðvitaður um hættuna á uppreisnum innan hersins, svo hann dró kerfisbundið úr fjárframlögum til hans, en efldi í staðinn lögregluna í sveitum landsins, sem var undir beinni stjórn forsetans. Díaz forðaðist átök við kaþólsku kirkjuna, en afnam ekki ákvæðin í stjórnarskránni sem beint var gegn henni. Frá því seint á 19. öld fjölgaði mótmælendum nokkuð, þótt landið væri að langmestu leyti áfram kaþólskt. Ríkisstjórnin hvatti til fjárfestinga breskra og bandarískra fjárfesta. Í Norður-Mexíkó eignuðust bandarískir fjárfestar stóra búgarði og stækkuðu áveitur fyrir ræktun markaðsvara. Mexíkóska stjórnin hóf landmælingar í þeim tilgangi að selja land fyrir landbúnaðarþróun. Mörg frumbyggjasamfélög misstu við þetta lönd sín og fólkið varð landlaust launafólk á stórjarðeignum (''[[hacienda]]s'').<ref>Hart, John Mason. ''Empire and Revolution: The Americans in Mexico since the Civil War''. Berkeley: University of California Press Du 2002</ref> Breskir og bandarískir fjárfestar þróuðu námavinnslu á kopar, blýi og öðrum jarðefnum, auk þess að hefja olíuvinnslu við strönd Mexíkóflóa. Með breytingum á lögum fengu einkaaðilar rétt á auðlindum í jörðu, en áður hafði ríkið átt allar auðlindir undir yfirborði jarðar. Iðnaðargeirinn þróaðist líka, sérstaklega á sviðið [[vefnaðarvara]]. Á sama tíma varð til ný stétt iðnverkafólks sem hóf að berjast fyrir réttindum. Díaz stjórnaði með hópi ráðgjafa sem voru kallaðir „vísindamennirnir“ (''científicos'').<ref>Buchenau, Jürgen. "Científicos". ''[[Encyclopedia of Mexico]]'', pp. 260–265</ref> Einn áhrifamesti vísindamaðurinn var fjármálaráðherrann [[José Yves Limantour]].<ref>Schmidt, Arthur, "José Ives Limantour" in ''[[Encyclopedia of Mexico]]'', pp. 746–49.</ref> Stjórn Díaz var undir áhrifum frá [[framhyggja|framhyggju]]<ref name="cientifico">{{cite web |title=cientifico |url=https://www.britannica.com/topic/cientifico|website=Encyclopædia Britannica|access-date=7 February 2017|language=en}}</ref> sem hafnaði guðfræði og [[hughyggja|hughyggju]] og vildi beita vísindalegum aðferðum við þróun samfélagsins. Lykilþáttur í stjórn frjálslyndra var veraldlegt menntakerfi. Ríkisstjórn Díaz átti í langvinnum átökum við [[Yagui-stríðin|Yaquia]] sem náðu hápunkti með nauðungarflutningum þúsunda [[Yaquiar|Yaquia]] til Yucatán og Oaxaca. Díaz gerði ekki tilraun til að skapa ættarveldi og tilnefna einhvern ættingja sinn sem eftirmann. Þegar aldarafmæli sjálfstæðis Mexíkó nálgaðist sagði Díaz í viðtali við [[James Creelman]] að hann hygðist ekki bjóða sig fram í kosningunum 1910, þegar hann væri orðinn áttræður. Öll stjórnarandstaða hafði verið barin niður og því voru ekki margar leiðir fyrir nýja kynslóð stjórnmálaleiðtoga, en þessi tilkynning leiddi strax til aukinnar stjórnmálaþátttöku. Meðal þess var ólíklegt framboð [[Francisco I. Madero]] sem kom úr ríkri landeigendafjölskyldu og tókst að afla sér mikils stuðnings á stuttum tíma. Þá gerðist það að Díaz skipti um skoðun og bauð sig fram í kosningunum, en varpaði Madero í fangelsi. Aldarafmæli sjálfstæðis í september reyndist vera síðasta hátíð Porfiriatsins. Þegar mexíkóska byltingin hófst 1910 tók við tíu ára borgarastríð.<ref>{{cite book |last1=Brenner |first1=Anita |title=The Wind that Swept Mexico: The History of the Mexican Revolution of 1910–1942 |date=1 January 1984 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292790247 |edition=New}}</ref> ===Mexíkóska byltingin (1910–1920)=== {{Aðalgrein|Mexíkóska byltingin}} [[File:Presidente_Francisco_I._Madero.jpg|thumb|upright|[[Francisco I. Madero]] sem varð forseti þegar Díaz neyddist til að segja af sér í maí 1911.]] [[Mexíkóska byltingin]] stóð í áratug og afleiðingar hennar eru enn áberandi í mexíkósku samfélagi.<ref>Benjamin, Thomas. ''La Revolución: Mexico's Great Revolution as Memory, Myth, and History''. Austin: University of Texas Press 2000</ref> Hún hófst með uppreisnum gegn Díaz forseta eftir kosningasvik í forsetakosningunum 1910, afsögn hans í maí 1911 og síðan kjöri auðugs landeiganda, [[Francisco I. Madero]] haustið 1911. [[Tíu sorgardagar|Tíu daga í febrúar 1913]] framdi herinn valdarán og steypti stjórn Maderos af stóli með stuðningi Bandaríkjanna. Madero var svo myrtur af útsendurum [[Alríkisherinn|Alríkishersins]] undir stjórn [[Victoriano Huerta]] herforingja. Þetta varð til þess að andstæðingar Huertas í norðurhlutanum stofnuðu [[Stjórnarskrárherinn]] undir stjórn landstjórans í Coahuila, [[Venustiano Carranza]], og í suðurhlutanum bændaher undir stjórn [[Emiliano Zapata|Emilianos Zapata]]. Þeir sigruðu svo Alríkisherinn.<ref name="Matute"/> Árið 1914 var Alríkisherinn leystur upp sem formleg stofnun svo byltingarherirnir voru einir eftir. Eftir sigur byltingarmanna á Huerta reyndu þeir að semja um frið, sem mistókst. Niðurstaðan varð borgarastyrjöld sigurvegaranna um yfirráð yfir Mexíkó. [[Pancho Villa]], sem stýrði herdeild í norðurhlutanum, klauf sig frá Carranza og gerði bandalag við Zapata. Besti herforingi Carranzas, [[Alvaro Obregón]], sigraði Villa í [[orrustan við Celaya|orrustunni við Celaya]] árið 1915 og her hans leystist upp í kjölfarið. Sveitir Zapata í suðrinu hófu skæruhernað, en Carranza varð forseti Mexíkó í reynd og Bandaríkin viðurkenndu stjórn hans.<ref name="Matute"/> Árið 1916 komu sigurvegararnir saman á stjórnlagaþingi til að skrifa [[Stjórnarskráin frá 1917|stjórnarskrána frá 1917]] sem tók gildi í febrúar 1917. Stjórnarskráin gaf ríkisstjórninni heimild til að taka yfir lykilauðlindir, eins og land (27. grein); kvað á um réttindi verkafólks (123. grein); og styrkti þær greinar stjórnarskrárinnar frá 1857 sem beindust gegn kirkjunni.<ref name="Matute">Matute, Alvaro. "Mexican Revolution: May 1917 – December 1920" í ''[[Encyclopedia of Mexico]]'', 862–864.</ref> Þessi stjórnarskrá er, með viðaukum, sú sama og gildir í dag. Áætlað er að 900.000 af 15 milljón íbúum landsins árið 1915 hafi týnt lífinu í byltingunni.<ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/opb/historydetectives/investigations/505_mexicanrevolution.html |title=The Mexican Revolution |publisher=Public Broadcasting Service |date=20 November 1910 |access-date=17 July 2013 |archive-date=14 maí 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514205614/http://www.pbs.org/opb/historydetectives/investigations/505_mexicanrevolution.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hist.umn.edu/~rmccaa/missmill/ |title=Missing millions: the human cost of the Mexican Revolution |author=Robert McCaa |publisher=University of Minnesota Population Center |access-date=17 July 2013}}</ref> Þótt oft sé litið á byltinguna sem innanlandsátök hafði hún ýmis tengsl við atburði utan landamæranna.<ref>[[Friedich Katz|Katz, Friedrich]]. ''The Secret War in Mexico''. Chicago: University of Chicago Press.</ref> Bandaríkin léku þar mikilvægt hlutverk þar sem stjórn Repúblikana í forsetatíð [[William Howard Taft]] studdi valdarán Huerta gegn Madero, en þegar Demókratinn [[Woodrow Wilson]] tók við árið 1913, neitaði hann að viðurkenna stjórn Huerta og heimilaði vopnasölu til stjórnarskrársinna. Wilson skipaði líka [[Bandaríkjaher]] að hernema höfnina í Veracruz árið 1914.<ref>{{cite web|website=Library of Congress|title=The Mexican Revolution and the United States in the Collections of the Library of Congress, U.S. Involvement Before 1913 |url=http://www.loc.gov/exhibits/mexican-revolution-and-the-united-states/us-involvement-before-1913.html|access-date=18 July 2019}}</ref> [[File:Zapataandvilla.png|thumb|left|Byltingarforingjarnir [[Pancho Villa]] (til vinstri) og [[Emiliano Zapata]] (til hægri).]] Eftir ósigur Pancho Villa gegn byltingarhernum árið 1915 leiddi hann herfarir inn í [[Columbus (Nýju-Mexíkó)|Columbus]], sem varð til þess að Bandaríkin sendu [[Pancho Villa-herförin|10.000 hermenn]] undir stjórn [[John J. Pershing]] til Mexíkó til að reyna að ná Villa, en án árangurs. Carranza mótmælti veru bandarísks herliðs í Norður-Mexíkó. Herliðið var dregið til baka þegar Bandaríkin hófu þátttöku í [[fyrri heimsstyrjöld]].<ref>{{cite web|website=U.S. Department of State archive|date=20 January 2009|access-date=18 July 2019|title=Punitive Expedition in Mexico, 1916–1917|url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/time/wwi/108653.htm}}</ref> Í stríðinu reyndi Þýskaland að fá Mexíkó til að gerast bandamaður sinn með [[Zimmermann-símskeytið|dulmálsskeyti]] árið 1917. Mexíkó átti að hefja stríð gegn Bandaríkjunum til að endurheimta þau lönd sem Mexíkó hafði misst í [[Stríð Mexíkó og Bandaríkjanna|stríði Bandaríkjanna og Mexíkó]].<ref>{{cite web|website=The National WWI Museum and Memorial |url=https://www.theworldwar.org/explore/centennial-commemoration/us-enters-war/zimmermann-telegram|title=ZIMMERMANN TELEGRAM|access-date=18 July 2019|date=2 March 2017}}</ref> Mexíkó var hlutlaust í heimsstyrjöldinni. Carranza herti tökin á stjórn landsins og lét myrða bændaforingjann Emiliano Zapata árið 1919. Margir bændur höfðu stutt Carranza í byltingunni, en þegar hann komst til valda gerði hann ekki mikið í að bæta eignarhald á jörðum sem hafði verið fyrir marga meginástæðan fyrir þátttöku í átökunum. Raunar skilaði Carranza mörgum jörðum sem áður höfðu verið gerðar upptækar. Helsti foringi Carranzas, Obregón, tók þátt í ríkisstjórn um stutt skeið, en sneri svo aftur til Sonora til að búa sig undir framboð í næstu forsetakosningum. Þar sem Carranza mátti ekki bjóða fram aftur valdi hann sér eftirmann sem enginn þekkti og ætlaði sér að stjórna á bak við tjöldin. Obregón og tveir aðrir foringjar frá Sonora gerðu þá [[Agua Prieta-áætlunin]]a og steyptu Carranza af stóli. Hann lést á flótta frá Mexíkóborg. [[Adolfo de la Huerta]] tók tímabundið við, en síðan var [[Álvaro Obregón]] kjörinn forseti. ===Efling stjórnar og flokksræði (1920-2000)=== [[File:PRI logo (Mexico).svg|thumb|right|Merki [[Byltingarsinnaði stofnanaflokkurinn|Byltingarsinnaða stofnanaflokksins]], sem var stofnaður 1929 og hélt völdum samfleytt í 71 ár, til 2000.]] Fyrstu 25 árin eftir byltinguna (1920 til 1946) voru byltingarforingjar [[forseti Mexíkó|forsetar Mexíkó]]; þar á meðal [[Álvaro Obregón]] (1920–24), [[Plutarco Elías Calles]] (1924–28), [[Lázaro Cárdenas]] (1934–40), og [[Manuel Avila Camacho]] (1940–46). Frá 1946 hefur enginn meðlimur í her landsins verið forseti. Eftir byltinguna reyndi stjórn Mexíkó að koma á friði, binda enda á afskipti hersins af stjórnmálum og skapa ný ríkisrekin hagsmunasamtök. Obregón hóf jarðaumbætur og efldi verkalýðsfélög. Hann var viðurkenndur af Bandaríkjunum og hóf sáttagerð við fyrirtæki og einstaklinga sem höfðu misst eignir í byltingunni. Hann skipaði félaga sinn, annan herforingja frá Sonora, Calles, sem eftirmann sinn, sem leiddi til misheppnaðrar uppreisnar innan hersins. Calles lenti í [[Cristero-stríðið|átökum við kirkjuna]] og kaþólska skæruliðaflokka þegar hann hóf að beita ákvæði stjórnarskrárinnar frá 1917 sem beint var gegn klerkum. Átökin milli ríkis og kirkju voru leyst með því að skilgreina ábyrgðarsvið hvors um sig. Stjórnarskráin bannaði endurkjör forseta, en var breytt svo Obregón gæti boðið sig fram aftur. Hann sigraði kosningarnar 1928, en var myrtur af kaþólskum ofsatrúarmanni sem olli stjórnarkreppu. Calles gat ekki orðið forseti aftur, því stjórnarskráin bannaði enn samfellda stjórnarsetu í tvö kjörtímabil í röð. Hann stofnaði þá [[Byltingarsinnaði stofnanaflokkurinn|flokkinn]] sem átti eftir að halda um valdataumana í Mexíkó næstu 70 árin. Calles lýsti því yfir að byltingin hefði þróast frá ''[[caudillo|caudillismo]]'' (stjórn sterka mannsins) í ''era institucional'' (stofnanatímabilið).<ref>{{cite web|website=Instituto Nacional de Estudios Historicos de las Revoluciones de Mexico|url=https://inehrm.gob.mx/es/inehrm/Articulo_85_aniversario_de_la_Fundacion_del_Partido_Nacional_Revolucionario_PNR|title=85º ANIVERSARIO DE LA FUNDACIÓN DEL PARTIDO NACIONAL REVOLUCIONARIO (PNR)|access-date=18 July 2019|language=es|trans-title=85th anniversary of the founding of the National Revolutionary Party (PRN)|author=Rafael Hernández Ángeles|archive-date=19 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719051635/https://inehrm.gob.mx/es/inehrm/Articulo_85_aniversario_de_la_Fundacion_del_Partido_Nacional_Revolucionario_PNR|url-status=dead}}</ref> Þótt hann væri ekki forseti var Calles áfram í lykilstöðu í mexíkóskum stjórnmálum á tímabilinu sem er kallað [[Maximato]] (1929-1934). Því lauk með forsetatíð [[Lázaro Cárdenas]] sem hrakti Calles úr landi og hóf efnahagslegar og samfélagslegar umbætur. Þær fólu meðal annars í sér [[þjóðnýting olíu í Mexíkó|þjóðnýtingu olíu í Mexíkó]] í mars 1938, þar sem fyrirtækið [[Mexican Eagle Petroleum Company]], sem var í eigu Bandaríkjamanna, Breta og Hollendinga, var þjóðnýtt og ríkisfyrirtækið [[Pemex]] stofnað. Þetta leiddi til milliríkjadeilna við lönd fyrrum eigenda, en síðan þá hefur fyrirtækið leikið mikilvægt hlutverk í efnahagsþróun í Mexíkó. Arftaki Cárdenas, [[Manuel Ávila Camacho]] (1940-1946) var hófsamari og í valdatíð hans bötnuðu samskiptin við Bandaríkin. Mexíkó var mikilvægur bandamaður og birgi Bandaríkjanna í [[síðari heimsstyrjöld]]. Árið 1946 var [[Miguel Alemán Valdés]] kjörinn. Hann var fyrsti borgaralegi forsetinn sem kosinn var eftir byltinguna. Hann hóf miklar efnahagsumbætur sem urðu þekktar sem [[kraftaverkið í Mexíkó]] og einkenndust af iðnvæðingu, þéttbýlisvæðingu og auknum ójöfnuði milli þéttbýlis og dreifbýlishéraða.<ref>{{cite web|title=The Mexican Miracle: 1940–1968|work=World History from 1500|publisher=Emayzine|url=http://www.emayzine.com/lectures/mex9.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070403000322/http://www.emayzine.com/lectures/mex9.html|archive-date=3 April 2007|access-date=30 September 2007}}</ref> [[Image:Estudiantes sobre cammión quemado (A68).JPG|thumb|left|Stúdentar í brenndum strætisvagni í mótmælum árið 1968.]] Efnahagslíf Mexíkó óx hratt og landið vildi sýna umheiminum fram á styrk sinn með því að hýsa [[Sumarólympíuleikarnir 1968|Sumarólympíuleikana 1968]]. Ríkisstjórnin jós fé í byggingu nýrra íþróttaleikvanga. Á sama tíma fóru pólitísk óánægja og mótmæli stúdenta vaxandi. Mótmæli stóðu vikum saman í miðborg [[Mexíkóborg]]ar fyrir opnun leikanna. Ríkisstjórn [[Gustavo Díaz Ordaz]] barði mótmælin niður af hörku, sem náði hápunkti með [[fjöldamorðin í Tlatelolco|fjöldamorðunum í Tlatelolco]]<ref name=MMex>{{Cite book|title=Massacre in Mexico|author=Elena Poniatowska|publisher=Viking, New York|year=1975|isbn=978-0-8262-0817-0|url=https://books.google.com/books?id=CmnDdj7eP-wC|author-link=Elena Poniatowska}}</ref> þar sem 300 mótmælendur létu lífið að minnsta kosti (sumir segja allt að 800).<ref>{{cite news|last=Kennedy |first=Duncan |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/7513651.stm |title=Mexico's long forgotten dirty war |work=BBC News |date=19 July 2008 |access-date=17 July 2013}}</ref> Þótt efnahagslífið héldi áfram að blómstra var ójöfnuður enn ástæða óróa, um leið og stjórn Stofnanaflokksins varð í meira mæli að [[alræði]]sstjórn sem kúgaði almenning í því sem kallað hefur verið [[skítuga stríðið í Mexíkó]].<ref>{{cite web|last=Krauze |first=Enrique |title=Furthering Democracy in Mexico |date=January–February 2006 |publisher=Foreign Affairs |url=http://www.foreignaffairs.org/20060101faessay85106/enrique-krauze/furthering-democracy-in-mexico.html? |archive-url=https://web.archive.org/web/20060110074536/http://www.foreignaffairs.org/20060101faessay85106/enrique-krauze/furthering-democracy-in-mexico.html |archive-date=10 January 2006 |access-date=7 October 2007 }}</ref> [[Luis Echeverría]], sem var innanríkisráðherra í ríkisstjórn Díaz Ordaz og bar ábyrgð á kúguninni meðan á Ólympíuleikunum stóð, var kosinn forseti árið 1970. Ríkisstjórn hans stóð frammi fyrir vaxandi vantrausti almennings og efnahagsvandræðum. Hann kom á takmörkuðum lýðræðisumbótum.<ref>{{Cite book|last=Schedler|first=Andreas|title=Electoral Authoritarianism: The Dynamics of Unfree Competition|year=2006|publisher=L. Rienner Publishers|isbn=978-1-58826-440-4|url=https://books.google.com/books?id=I-QPAQAAMAAJ}}</ref><ref name="Crandall">{{Cite book|last=Crandall|first=R.|author2=Paz and Roett|title=Mexico's Democracy at Work|chapter=Mexico's Domestic Economy: Policy Options and Choices|publisher=Lynne Reinner Publishers|year=2004|isbn=978-0-8018-5655-6|page=[https://archive.org/details/cosmicracebiling00vasc/page/160 160]|chapter-url=https://books.google.com/books?id=I8jgyZQliQgC|url=https://archive.org/details/cosmicracebiling00vasc/page/160}}</ref> Echeverría gerði [[José López Portillo]] að arftaka sínum árið 1976. Efnahagsástandið versnaði snemma á kjörtímabilinu, en síðan uppgötvuðust stórar olíulindir undan strönd landsins í Mexíkóflóa. Pemex hafði ekki bolmagn til að nýta auðlindirnar og fékk því erlend fyrirtæki til samstarfs. Olíuverð var hátt vegna takmarkana á olíuframleiðslu [[OPEC]]-ríkjanna, og López Portilla tók erlend lán til að fjármagna samfélagsleg verkefni. Þessi lán voru auðfengin vegna þess að olíubirgðir Mexíkó voru miklar og framtíðartekjur af þeim voru því lagðar að veði. Þegar olíuverð hrundi á 9. áratugnum, hrundi efnahagur Mexíkó um leið þegar [[skuldakreppa Rómönsku Ameríku]] hófst árið 1982. Vextir hækkuðu, pesóinn var gjaldfelldur og ríkisstjórnin lenti í [[greiðslufall]]i. [[Miguel de la Madrid|Miguel de la Madrid]] (1982–88) brást við með gjaldfellingum sem leiddu aftur til verðbólgu. [[File:President Bush, Canadian Prime Minister Brian Mulroney and Mexican President Carlos Salinas participate in the... - NARA - 186460.jpg|thumb|right|Undirritun NAFTA-fríverslunarsamninganna í október 1992. Frá vinstri til hægri: (standandi) [[Carlos Salinas de Gortari]] (Mexíkó), [[George H. W. Bush]] (Bandaríkin) og [[Brian Mulroney]] (Kanada).]] Á 9. áratugnum tóku brestir að koma í alræði Byltingarsinnaða stofnanaflokksins. Í fylkinu [[Baja California]] vann frambjóðandi Aðgerðaflokksins, [[Ernesto Ruffo Appel]], landstjórakosningar. Þegar De la Madrid kaus [[Carlos Salinas de Gortari]] sem frambjóðanda Stofnanaflokksins, klauf annar mögulegur frambjóðandi, [[Cuauhtémoc Cárdenas]], sonur fyrrum forsetans [[Lázaro Cárdenas]], sig frá flokknum og bauð fram gegn Salinas í kosningunum 1988. Í þeim kosningum var [[kosningasvindl]] áberandi og niðurstöður sýndu að Salinas hafði sigrað með minnsta sögulega mun. Mikil mótmæli brutust út í Mexíkóborg. Salinas tók við embætti 1. desember 1988.<ref>{{cite web|url=http://www.photius.com/countries/mexico/government/mexico_government_the_1988_elections.html|title="Mexico The 1988 Elections" (Sources: The Library of the Congress Country Studies, CIA World Factbook)|publisher=Photius Coutsoukis |access-date=30 May 2010}}</ref> Árið 1990 lýsti rithöfundurinn [[Mario Vargas Llosa]] stjórn Stofnanaflokksins sem „fullkomnu einræði“, en þá höfðu þegar komið fram ýmis öfl sem ógnuðu alræði flokksins.<ref>{{cite web |url=http://theconversation.com/massacres-disappearances-and-1968-mexicans-remember-the-victims-of-a-perfect-dictatorship-104196 |last=Gomez Romero|first=Luis |title=Massacres, disappearances and 1968: Mexicans remember the victims of a 'perfect dictatorship' |date= 5 October 2018 |website= The Conversation }}</ref><ref>{{cite news |url=https://elpais.com/diario/1990/09/01/cultura/652140001_850215.html |title=Vargas Llosa: "México es la dictadura perfecta" |date= 1 September 1990 |newspaper= El País }}</ref><ref>{{cite journal |last=Reding |first=Andrew |year=1991 |title=Mexico: The Crumbling of the "Perfect Dictatorship" |url=https://archive.org/details/sim_world-policy-journal_spring-1991_8_2/page/255 |jstor=40209208 |journal=World Policy Journal |volume=8 |issue=2 |pages=255–284}}</ref> Salinas hóf efnahagsumbætur í anda [[nýfrjálshyggja|nýfrjálshyggju]], festi gengi pesóans, hélt verðbólgu niðri, opnaði fyrir erlenda fjárfestingu og hóf samningaviðræður við Bandaríkin og Kanada um að Mexíkó gerðist aðili að fríverslunarsamkomulagi þeirra. Til að það væri hægt var stjórnarskránni frá 1917 breytt á ýmsan hátt. Grein 27 sem heimilaði ríkisstjórninni að þjóðnýta náttúruauðlindir og dreifa landareignum, var breytt til að tryggja eignarétt landeigenda. Andklerkaákvæðin sem múlbundu kaþólsku kirkjuna voru endurskoðuð og Mexíkó tók aftur upp stjórnmálasamband við [[Vatíkanið]]. [[NAFTA]]-fríverslunarsamningurinn milli Mexíkó, Bandaríkjanna og Kanada tók gildi 1. janúar 1994. Sama dag hófu [[Zapatistar]] uppreisn í [[Chiapas]]. Vopnuð átök stóðu stutt og uppreisnin hefur lifað áfram sem friðsöm stjórnarandstöðuhreyfing sem stefnt er gegn nýfrjálshyggju og [[hnattvæðing]]u. Árið 1994 tók [[Ernesto Zedillo]] við embætti forseta og þurfti að glíma við [[mexíkóska gjaldmiðilskreppan|mexíkósku gjaldmiðilskreppuna]] með því að taka 50 milljarða dala lán frá [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]]. Zedillo hóf efnahagsumbætur sem leiddu til skjótrar endurheimtar hagvaxtar sem náði næstum 7% undir lok árs 1999.<ref>{{cite web|last=Cruz Vasconcelos|first=Gerardo|title=Desempeño Histórico 1914–2004|url=http://www.imef.org.mx/NR/rdonlyres/F722BEDD-A8DE-49BA-AF4F-1A00889CE618/1192/CAPITULOI1.pdf|access-date=17 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060703181721/http://www.imef.org.mx/NR/rdonlyres/F722BEDD-A8DE-49BA-AF4F-1A00889CE618/1192/CAPITULOI1.pdf |archive-date=3 July 2006|language=es}}</ref> ===Samtíminn=== [[File:Vicente Fox flag (cropped).jpg|thumb|right|[[Vicente Fox]] og stjórnarandstöðuflokkurinn [[Aðgerðaflokkur Mexíkó]] unnu forsetakosningarnar árið 2000 þar sem einsflokksræði lauk.]] Eftir 71 árs valdatíð tapaði Byltingarsinnaði stofnanaflokkurinn forsetakosningum og [[Vicente Fox]] úr [[Aðgerðaflokkur Mexíkó|Aðgerðaflokknum]] vann. Í forsetakosningum árið 2006 var [[Felipe Calderón]] úr Aðgerðaflokknum lýstur sigurvegari með mjög litlum mun (0,58%) yfir frambjóðanda vinstrimanna, [[Andrés Manuel López Obrador]], sem var frambjóðandi [[Lýðræðislegi byltingarflokkurinn|Lýðræðislega byltingarflokksins]].<ref>{{cite journal |last1=Valles Ruiz |first1=Rosa María |title=Elecciones presidenciales 2006 en México. La perspectiva de la prensa escrita |trans-title=2006 presidential Elections in Mexico. The Perspective of the Press |language=es |journal=Revista mexicana de opinión pública |date=June 2016 |issue=20 |pages=31–51 |url=http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S2448-49112016000100031 }}</ref> López Obrador dró kosningaúrslitin í efa og hét því að mynda „hliðarstjórn“.<ref>{{cite journal|last=Reséndiz|first=Francisco|title=Rinde AMLO protesta como "presidente legítimo"|journal=El Universal|year=2006|url=http://www.eluniversal.com.mx/notas/389114.html|language=es|access-date=2022-12-14|archive-date=2012-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118162332/http://www.eluniversal.com.mx/notas/389114.html|url-status=dead}}</ref> Árið 2012 vann Byltingarsinnaði stofnanaflokkurinn forsetaembættið á ný þegar [[Enrique Peña Nieto]], landstjóri í [[Mexíkófylki]] frá 2005 til 2011, var kosinn. Hann fékk þó aðeins 38% atkvæða og var ekki með meirihluta á þinginu.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/centralamericaandthecaribbean/mexico/9369278/Enrique-Pena-Nieto-wins-Mexican-presidential-election.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/centralamericaandthecaribbean/mexico/9369278/Enrique-Pena-Nieto-wins-Mexican-presidential-election.html |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Enrique Pena Nieto wins Mexican presidential election|date=2 July 2012|work=Telegraph.co.uk|access-date=25 August 2015}}</ref> Andrés Manuel Obrador stofnaði [[Hreyfing um þjóðarendurnýjun|Hreyfingu um þjóðarendurnýjun]] (MORENA) og vann forsetakosningar árið 2018 með yfir 50% atkvæða. Þetta kosningabandalag inniheldur stjórnmálamenn alls staðar að úr mexíkóskum stjórnmálum. Bandalagið náði líka meirihluta í bæði efri og neðri deild mexíkóska þingsins. Þessi sigur López Obrador leiddi meðal annars af því að aðrir sterkir valkostir höfðu þegar fengið tækifæri og hann lagði áherslu á hófsaman málflutning með áherslu á sættir.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/lopez-obrador-a-leftist-wins-sweeping-mandate-in-mexican-presidential-election/2018/07/02/4c5e1de4-7be3-11e8-ac4e-421ef7165923_story.html|title=López Obrador, winner of Mexican election, given broad mandate|last=Sieff|first=Kevin|newspaper=Washington Post}}</ref> Mexíkó hefur glímt við [[glæpir í Mexíkó|háa glæpatíðni]], [[spilling]]u, [[Eiturlyfjastríðið í Mexíkó|stríð við eiturlyfjahringi]] og stöðnun í efnahagslífinu. Mörg ríkisfyrirtæki voru einkavædd eftir að umbætur í anda [[nýfrjálshyggja|nýfrjálshyggju]] hófust á 10. áratugnum, en ríkisrekna olíufyrirtækið [[Pemex]] hefur verið einkavætt í hægum skrefum.<ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Gaurav |title=Mexico's Oil And Gas Industry Privatization Efforts Nearing Critical Phase |url=https://www.forbes.com/sites/gauravsharma/2018/05/10/mexicos-oil-and-gas-industry-privatization-efforts-nearing-critical-phase/ |access-date=4 June 2020 |work=Forbes |date=10 May 2018}}</ref> Fyrrverandi framkvæmdastjóri Pemex var handtekinn í aðgerðum López Obrador gegn spillingu.<ref>{{cite news |last1=Barrera Diaz |first1=Cyntia |last2=Villamil |first2=Justin |last3=Still |first3=Amy |title=Pemex Ex-CEO Arrest Puts AMLO in Delicate Situation |url=https://www.rigzone.com/news/wire/pemex_exceo_arrest_puts_amlo_in_delicate_situation-14-feb-2020-161099-article/ |access-date=4 June 2020 |work=Rigzone |agency=Bloomberg |date=14 February 2020}}</ref> Í miðannarkosningum [[2021]] tapaði flokkur López Obrador þingsætum í neðri deild, en bandalagið hélt einföldum meirihluta. Helsta stjórnarandstaðan er frá þremur hefðbundnum valdaflokkum: Byltingarsinnaða stofnanaflokknum, Aðgerðaflokknum og Lýðræðislega byltingarflokknum.<ref>{{cite news |author=Karol Suarez, Rafael Romo and Joshua Berlinger |title=Mexico's President loses grip on power in midterm elections marred by violence |url=https://edition.cnn.com/2021/06/07/americas/mexico-elections-intl-hnk/index.html |work=CNN}}</ref> [[Claudia Sheinbaum]] varð fyrsti kvenforseti Mexíkó árið [[2024]]. == Landfræði == [[File:Mexico topo.jpg|thumb|Hæðakort af Mexíkó.]] [[File:Citlaltépetl_-_panoramio_(cropped).jpg|thumb|Hæsti tindur Mexíkó, [[Pico de Orizaba]].]] Mexíkó liggur milli 14. og 33. breiddargráðu norður, og 86. og 119. lengdargráðu vestur í suðurhluta [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Næstum allt Mexíkó situr á [[Norður-Ameríkuflekinn|Norður-Ameríkuflekanum]], en hlutar skagans [[Baja California]] sitja á [[Kyrrahafsflekinn|Kyrrahafsflekanum]] og [[Kókoslflekinn|Kókosflekanum]]. Sumir landfræðingar skilgreina [[Tehuantepec-eiðið]] sem hluta [[Mið-Ameríka|Mið-Ameríku]],<ref>{{cite web|url=http://www.grec.cat/ |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160515192216/http://www.grec.cat/ |url-status=dead |archive-date=15 May 2016 |title=Nord-Amèrica, in Gran Enciclopèdia Catalana |publisher=Grec.cat |access-date=17 July 2013 }}</ref> en almennt er Mexíkó talið með löndum Norðanverðrar Ameríku, ásamt Kanada og Bandaríkjunum.<ref>{{cite book |last=Parsons |first=Alan |author2=Jonathan Schaffer |title=Geopolitics of oil and natural gas |publisher=U.S. Department of State |series=Economic Perspectives |date=May 2004}}</ref> Mexíkó er 1.972.550 km² að stærð og er því 13. stærsta land heims. Landið á strönd að [[Kyrrahaf]]i og [[Kaliforníuflói|Kaliforníuflóa]] í vestri, og [[Mexíkóflói|Mexíkóflóa]] og [[Karíbahaf]]i í austri. Tvö síðarnefndu höfin eru innhöf í [[Atlantshaf]]i.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=MuN7xR6wR-4C&pg=PA405 |page=405 |last=Vargas |first=Jorge A. |title=Mexico and the Law of the Sea: Contributions and Compromises |year=2011 |isbn=9789004206205}}</ref> Á þessum strandsvæðum eru 6000 km² af eyjum (þar á meðal hinar fjarlægu [[Guadalupe-eyja]] og [[Revillagigedo-eyjar]]). Ef miðað er við ystu útpunkta landsins er Mexíkó rétt um 3.219 km á lengd. Landið skiptist í níu landfræðileg héruð: skagann [[Baja California]], láglendið við Kyrrahafsströndina, [[Mexíkóhásléttan|Mexíkóhásléttuna]], [[Sierra Madre Oriental]], [[Sierra Madre Occidental]], [[Cordillera Neo-Volcánica]], strandsléttuna við Mexíkóflóa, syðra hálendið og [[Júkatanskagi|Júkatanskaga]].<ref>[https://www.britannica.com/place/Mexico Fact Book] Mexico. Sótt 4. maí 2022</ref> Þótt Mexíkó sé stórt land er mikið af landsvæðinu óhentugt til landbúnaðar vegna þurrka, jarðvegs eða landslags. Árið 2018 var áætlað að 54,9% landsins hentaði fyrir landbúnað og skiptist þannig: 11,8% er ræktarland, 1,4% er lagt undir langtímaafurðir, 41,7% er beitiland og 33,3% skógar.<ref>[https://cia.gov/the-world-fact-book/countries/Mexico/#geography]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{dead link|date=July 2022|bot=medic}} Mexico Fact Book. Sótt 6. maí 2022</ref> Frá norðri til suðurs ganga tveir fjallgarðar eftir Mexíkó sem nefnast [[Sierra Madre Oriental]] og [[Sierra Madre Occidental]]. Þeir eru framhald á [[Klettafjöll]]um í Norðanverðri Ameríku. Frá austri til vesturs um miðbik landsins liggur [[mexíkóska eldfjallabeltið]], líka þekkt sem Sierra Nevada. Fjórði fjallgarðurinn, [[Sierra Madre del Sur]], liggur frá [[Michoacán]] til [[Oaxaca]]. Megnið af mið- og norðurhéruðum Mexíkó liggur á hálendi og hæstu fjöllin er að finna í eldfjallabeltinu: [[Pico de Orizaba]] (5.636 m), [[Popocatépetl]] (5.462 m) og [[Iztaccihuatl]] (5.286 m) auk [[Nevado de Toluca]] (4.577 m). Þrjú þéttbýlissvæði er að finna í dölunum milli þessara fjalla: [[Toluca]], [[Mexíkóborg]] og [[Puebla (borg)|Puebla]]. [[Chicxulub-gígurinn]] einkennir hluta af landslagi Mexíkó, en talið er að hann sé afleiðing áreksturs loftsteins við jörðina sem leiddi til [[krítar-paleógen-fjöldaútdauðinn|krítar-paleógen-fjöldaútdauðans]]. Margs konar náttúruhamfarir herja á Mexíkó, þar á meðal fellibyljir við báðar strendurnar, flóðbylgjur við Kyrrahafið og [[eldvirkni]].<ref>[https://www.cia.gov/the-world-fact-book/countries/mexico/#geography]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{dead link|date=July 2022|bot=medic}} Mexico Fact Book. Sótt 5. maí 2022</ref> Í Mexíkó er ekki mikið um vatnsföll. [[Lerma-á]] rennur í vestur í [[Chapala-vatn]] sem er stærsta náttúrulega stöðuvatn landsins. [[Santiago-á]] rennur úr Chapala-vatni í Kyrrahafið. [[Pánuco-á]] rennur í Mexíkóflóa. [[Pátzcuaro-vatn]] og [[Cuitzeo-vatn]], vestan við Mexíkóborg, eru leifar af risastórum stöðuvötnum og mýrum sem þöktu megnið af suðurhluta Mesa Central áður en Evrópubúar settust þar að. Vatnakerfið í miðju landinu þar sem höfuðborg Asteka, [[Tenochtitlán]], og byggðir í kring blómstruðu fyrir [[Landvinningar Spánverja í Ameríku|landvinninga Spánverja]], hefur nú verið nær algerlega þurrkað upp. Nokkur heilsársvatnsföll er að finna á þurrlendinu í Mesa del Norte og flest þeirra renna inn í landið fremur en út í sjó. Langmikilvægasta fljótið í þeim landshluta er [[Rio Grande]] sem í Mexíkó nefnist Río Bravo del Norte, sem myndar 3.141 km af landamærunum frá [[Ciudad Juárez]] að strönd Mexíkóflóa. [[Balsas-fljót]] er virkjað fyrir raforku. [[Grijalva-á]] og [[Usumacinta-á]] taka við afrennsli af Chiapas-hálendinu. [[Papaloapan-á]] rennur út í Mexíkóflóa sunnan við Veracruz. Bæði Baja California-skagi og Júkatanskagi eru mjög þurrir og engar ár renna þar ofanjarðar. ==Stjórnmál== [[File:Bandera Mexicana - panoramio - cz354x (3).jpg|right|thumb|[[Þjóðarhöll Mexíkó]] austan megin við [[Plaza de la Constitución]] eða ''[[Zócalo]]'', aðaltorgið í Mexíkóborg. Hún var áður aðsetur varakonunga og forseta Mexíkó og er nú stjórnarsetur.]] [[File:Mexico_Chamber_of_Deputies_backdrop.jpg|thumb|right|[[Fulltrúaþing Mexíkó]] er neðri deild [[mexíkóska þingið|mexíkóska þingsins]].]] Sambandsríki Mexíkó eru [[sambandslýðveldi]] sem býr við [[fulltrúalýðræði]] með [[forsetaræði]] samkvæmt [[stjórnarskrá Mexíkó|stjórnarskrá]] frá 1917. Stjórnarskráin kveður á um þrjú stjórnsýslustig: alríkisstjórnina, fylkisstjórir og sveitarstjórnir. Samkvæmt stjórnarskránni eiga öll aðildarríki sambandsins að vera lýðveldi með þrískiptingu valds: framkvæmdavald undir stjórn landstjóra og skipaðrar stjórnar, löggjafarvald með þing sem kemur saman í einni deild<ref>{{cite web|url=http://www.livingmexico.com/government.html|title= Government of Mexico |website=Living Mexico |language=en|access-date=27 January 2019}}</ref>, og dómsvald með hæstarétt. Fylkin eru líka með sín eigin lagasöfn. [[Mexíkóska þingið]] er tvískipt og myndað úr [[Öldungadeild Mexíkó]] og [[Fulltrúaþing Mexíkó|Fulltrúaþingi Mexíkó]]. Þingið setur [[alríkislög]], lýsir yfir stríði, setur á skatta, samþykkir fjárlög alríkisins og alþjóðasamninga, og staðfestir skipan sendiherra.<ref name="congress">{{cite web|title=Articles 50 to 79|work=Political Constitution of the United Mexican States|publisher=Congress of the Union of the United Mexican States|url=http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archive-url=https://web.archive.org/web/20061113175736/http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archive-date=13 November 2006|access-date=3 October 2007}}</ref> Þingmenn alríkisþingsins og fylkisþinga eru kosnir með [[samhliða kosning]]u meirihluta- og hlutfallskosningu.<ref>{{cite web|title=Third Title, First Chapter, About Electoral systems |work=Código Federal de Instituciones y Procedimientos Electorales (Federal Code of Electoral Institutions and Procedures) |date=15 August 1990 |publisher=Congress of the Union of the United Mexican States |url=http://normateca.ife.org.mx/normanet/files_otros/COFIPE/cofipe.pdf |access-date=3 October 2007 |language=es |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025020343/http://normateca.ife.org.mx/normanet/files_otros/COFIPE/cofipe.pdf |archive-date=25 October 2007}}</ref> Í fulltrúadeildinni sitja 500 þingmenn. Af þeim eru 300 kosnir með meirihlutakosningu í [[einmenningskjördæmi|einmenningskjördæmum]] ([[alríkiskjördæmi Mexíkó]]) og 200 með [[hlutfallskosning]]u af listum<ref name="COFIPE_congreso">{{cite web|title=Third Title, First Chapter, About Electoral systems, Article 11–1 |work=Código Federal de Instituciones y Procedimientos Electorales (Federal Code of Electoral Institutions and Procedures) |date=15 August 1990 |publisher=Congress of the Union of the United Mexican States |url=http://normateca.ife.org.mx/normanet/files_otros/COFIPE/cofipe.pdf |access-date=3 October 2007 |language=es |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025020343/http://normateca.ife.org.mx/normanet/files_otros/COFIPE/cofipe.pdf |archive-date=25 October 2007}}</ref> sem lagðir eru fram í fimm kjördæmum.<ref>{{cite web|title=Fourth Title, Second Chapter, About coalitions, Article 59–1 |work=Código Federal de Instituciones y Procedimientos Electorales (Federal Code of Electoral Institutions and Procedures) |date=15 August 1990 |publisher=Congress of the Union of the United Mexican States |url=http://normateca.ife.org.mx/normanet/files_otros/COFIPE/cofipe.pdf |access-date=3 October 2007 |language=es |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025020343/http://normateca.ife.org.mx/normanet/files_otros/COFIPE/cofipe.pdf |archive-date=25 October 2007}}</ref> Öldungadeildin er skipuð 128 öldungadeildarþingmönnum. Þar af eru 64 (tveir í hverju fylki og tveir fyrir Mexíkóborg) kosnir með meirihlutakosningu í pörum: 32 eru efsti minnihluti eða næstur inn (einn fyrir hvert fylki og einn fyrir Mexíkóborg), og 32 eru kosnir með hlutfallskosningu af listum.<ref name="COFIPE_congreso"/> [[Forseti Mexíkó]] fer með framkvæmdavaldið sem bæði [[þjóðhöfðingi]] og [[stjórnarleiðtogi]]. Hann er auk þess yfirmaður herafla Mexíkó. Forsetinn skipar [[ríkisstjórn Mexíkó]] og aðra embættismenn. Forsetinn ber ábyrgð á framkvæmd laga og getur beitt [[neitunarvald]]i til að stöðva lagafrumvörp.<ref>{{cite web|title=Articles 80 to 93|work=Political Constitution of the United Mexican States|publisher=Congress of the Union of the United Mexican States|url=http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archive-url=https://web.archive.org/web/20061113175736/http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archive-date=13 November 2006|access-date=3 October 2007}}</ref> Æðsti dómstóll Mexíkó er [[Hæstiréttur Mexíkó]] með ellefu dómara sem skipaðir eru af forsetanum og samþykktir af öldungadeildinni. Hæstiréttur túlkar lögin og dæmir mál sem snúast um valdsvið alríkisins. Aðrar stofnanir dómsvaldsins eru kosningadómstóll alríkisins, kirkjudómstólar, sameinaðir dómstólar og héraðsdómstólar, og ráð alríkisdómara.<ref>{{cite web|title=Articles 90 to 107|work=Political Constitution of the United Mexican States|publisher=Congress of the Union of the United Mexican States|url=http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archive-url=https://web.archive.org/web/20061113175736/http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archive-date=13 November 2006|access-date=3 October 2007}}</ref> Dómsvaldið er að nafninu til óháð framkvæmdavaldinu, en forsetinn López Obrador gróf undan sjálfstæði margra stofnana þess í viðleitni til að efla forsetavaldið, meðal annars með því að lækka laun dómara og neita að heimila sjálfstæða skipun ríkissaksóknara.<ref>[https://www.brookings.edu/media-mentions/20210506-inter-american-dialogue-vanda-felbab-brown/] "Interamerican Dialogue", Vanda Felbab Brown. [[Brookings Institution]], accessed 19 May 2022</ref> Eftir kosningasvik af hálfu innanríkisráðuneytisins í forsetakosningunum 1988, var ný stofnun búin til til að hafa eftirlit með framkvæmd kosninga. Stjórn López Obrador hefur stungið upp á umdeildum breytingum á stjórn stofnunarinnar þannig að hún yrði kosin í almennum kosningum en ekki skipuð sérfræðingum.<ref>[https://www.latimes.com/world-nation/story/2022-04-28/mexicos-president-proposes-dramatic-electoral-reforms "Mexico leader proposes electoral reforms"] [[Los Angeles Times]] accessed 3 May 2022</ref> ===Stjórnsýslueiningar=== Bandaríki Mexíkó eru sambandsríki 31 fylkis sem hafa að hluta umsýslu með [[Mexíkóborg]]<ref name="thought">{{cite web|publisher=Thought.Co.|title=Mexico's 31 States and One Federal District|url=https://www.thoughtco.com/states-of-mexico-1435213|author=Amanda Briney|date=8. október, 2018|accessdate=15. júlí, 2019}}</ref>. Hvert fylki á sína eigin stjórnarskrá, [[þing]] og dómsvald, og íbúar þeirra kjósa [[landstjóri|landstjóra]] í [[beinar kosningar|beinum kosningum]] til sex ára í senn, og þingmenn til þriggja ára í senn<ref>{{cite web|title=Article 116|work=Political Constitution of the United Mexican States|publisher=Congress of the Union of the United Mexican States|url=http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061113175736/http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archivedate=13. nóvember, 2006 |accessdate=7. október, 2007}}</ref>. Mexíkóborg er sérstök stjórnsýslueining sem tilheyrir sambandsríkinu í heild en ekki einhverju einu fylki<ref name="thought" />. Hún var áður þekkt sem Alríkisumdæmið og hafði takmarkaða sjálfstjórn í samanburði við fylkin<ref>{{cite web|title=Article 112|work=Political Constitution of the United Mexican States|publisher=Congress of the Union of the United Mexican States|url=http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061113175736/http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archivedate=13. nóvember, 2006 |accessdate=7. október, 2007}}</ref>. Þessi einkunn var afnumin árið 2016 og borgin mun fá aukna sjálfstjórn með því að verða sérstakt fylki með eigin stjórnarskrá og þing<ref>{{cite web |title=Federal District is now officially Mexico City: The change brings more autonomy for the country's capital |date=30. janúar, 2016 |work=Mexico News Daily |url=http://mexiconewsdaily.com/news/federal-district-is-now-officially-mexico-city/ |accessdate=5. janúar, 2018 |archive-date=2017-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721155716/http://mexiconewsdaily.com/news/federal-district-is-now-officially-mexico-city |url-status=dead }}</ref>. Fylkin skiptast í [[Sveitarfélög Mexíkó|sveitarfélög]] sem eru minnsta stjórnsýslueiningin í landinu. Sveitarfélögin eru með borgarstjóra eða sveitarstjóra sem íbúar kjósa með meirihlutakosningu<ref>{{cite web|title=Article 115|work=Political Constitution of the United Mexican States|publisher=Congress of the Union of the United Mexican States|url=http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061113175736/http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archivedate=13. nóvember, 2006|accessdate=7. október, 2007}}</ref>. {{Image label begin|image=Division politica mexico.svg|width={{{width|600}}}|float=none}} {{Image label small|x=0.75|y=0.348|scale={{{width|600}}}|text=Mexíkóflói}} {{Image label small|x=0.15|y=0.5|scale={{{width|600}}}|text=Kyrrahaf}} {{Image label small|x=0.89|y=0.63|scale={{{width|600}}}|text=Mið-Ameríka}} {{Image label small|x=0.4|y=0.068|scale={{{width|600}}}|text=Bandaríkin}} {{Image label small|x=0.715|y=0.435|scale={{{width|600}}}|text=[[Mexíkóborg]]}} {{Image label small|x=0.468|y=0.42|scale={{{width|600}}}|text=[[Aguascalientes|AG]]}} {{Image label small|x=0.048|y=0.10|scale={{{width|600}}}|text=[[Baja California|Baja<br>California]]}} {{Image label small|x=0.13|y=0.25|scale={{{width|600}}}|text=[[Baja California Sur|Baja<br>California<br>Sur]]}} {{Image label small|x=0.826|y=0.52|scale={{{width|600}}}|text=[[Campeche]]}} {{Image label small|x=0.785|y=0.605|scale={{{width|600}}}|text=[[Chiapas]]}} {{Image label small|x=0.315|y=0.19|scale={{{width| 600}}}|text=[[Chihuahua (fylki)|Chihuahua]]}} {{Image label small|x=0.447|y=0.23|scale={{{width| 600}}}|text=[[Coahuila]]}} {{Image label small|x=0.385|y=0.522|scale={{{width| 600}}}|text=[[Colima]]}} {{Image label small|x=0.36|y=0.32|scale={{{width| 600}}}|text=[[Durango]]}} {{Image label small|x=0.47|y=0.467|scale={{{width| 600}}}|text=[[Guanajuato]]}} {{Image label small|x=0.53|y=0.58|scale={{{width| 600}}}|text=[[Guerrero]]}} {{Image label small|x=0.58|y=0.48|scale={{{width| 600}}}|text=[[Hidalgo|HD]]}} {{Image label small|x=0.4|y=0.485|scale={{{width| 600}}}|text=[[Jalisco]]}} {{Image label small|x=0.551|y=0.51|scale={{{width| 600}}}|text=[[Mexíkó-fylki|EM]]}} {{Image label small|x=0.45|y=0.514|scale={{{width| 600}}}|text=[[Michoacán]]}} {{Image label small|x=0.578|y=0.535|scale={{{width| 600}}}|text=[[Morelos|MO]]}} {{Image label small|x=0.36|y=0.436|scale={{{width| 600}}}|text=[[Nayarit]]}} {{Image label small|x=0.54|y=0.298|scale={{{width| 600}}}|text=[[Nuevo León|Nuevo<br>León]]}} {{Image label small|x=0.65|y=0.6|scale={{{width| 600}}}|text=[[Oaxaca]]}} {{Image label small|x=0.61|y=0.54|scale={{{width| 600}}}|text=[[Puebla]]}} {{Image label small|x=0.555|y=0.45|scale={{{width| 600}}}|text=[[Querétaro|QU]]}} {{Image label small|x=0.92|y=0.495|scale={{{width| 600}}}|text=[[Quintana Roo|Quintana<br>Roo]]}} {{Image label small|x=0.51|y=0.39|scale={{{width| 600}}}|text=[[San Luis Potosí|San Luis<br>Potosí]]}} {{Image label small|x=0.3|y=0.35|scale={{{width| 600}}}|text=[[Sinaloa]]}} {{Image label small|x=0.195|y=0.15|scale={{{width| 600}}}|text=[[Sonora]]}} {{Image label small|x=0.773|y=0.546|scale={{{width| 600}}}|text=[[Tabasco]]}} {{Image label small|x=0.570|y=0.36|scale={{{width| 600}}}|text=[[Tamaulipas]]}} {{Image label small|x=0.615|y=0.510|scale={{{width| 600}}}|text=[[Tlaxcala|TL]]}} {{Image label small|x=0.666|y=0.528|scale={{{width| 600}}}|text=[[Veracruz (fylki)|Veracruz]]}} {{Image label small|x=0.885|y=0.445|scale={{{width| 600}}}|text=[[Yucatán]]}} {{Image label small|x=0.428|y=0.37|scale={{{width| 600}}}|text=[[Zacatecas]]}} {{Image label end}} {| class="wikitable" style="width:100%" |- ! Fylki (skst.) !! Höfuðborg !! Fylki (skst.) !! Höfuðborg |- | [[Aguascalientes]] (AGS) | [[Aguascalientes-borg|Aguascalientes]] | [[Morelos]] (MOR) | [[Cuernavaca]] |- | [[Baja California]] (BC) | [[Mexicali]] | [[Nayarit]] (NAY) | [[Tepic]] |- | [[Baja California Sur]] (BCS) | [[La Paz (Baja California Sur)|La Paz]] | [[Nuevo León]] (NL) | [[Monterrey]] |- | [[Campeche]] (CAM) | [[Campeche-borg|Campeche]] | [[Oaxaca]] (OAX) | [[Oaxaca-borg|Oaxaca]] |- | [[Chiapas]] (CHIS) | [[Tuxtla Gutiérrez]] | [[Puebla (fylki)|Puebla]] (PUE) | [[Puebla (borg)|Puebla]] |- | [[Chihuahua (fylki)|Chihuahua]] (CHIHU) | [[Chihuahua-borg|Chihuahua]] | [[Querétaro]] (QRO) | [[Querétaro-borg|Querétaro]] |- | [[Coahuila]] (COAH) | [[Saltillo]] | [[Quintana Roo]] (QR) | [[Chetumal]] |- | [[Colima]] (COL) | [[Colima-borg|Colima]] | [[San Luis Potosí]] (SLP) | [[San Luis Potosí-borg|San Luis Potosí]] |- | [[Durango]] (DUR) | [[Durango-borg|Durango]] | [[Sinaloa]] (SNL) | [[Culiacán]] |- | [[Guanajuato]] (GTO) | [[Guanajuato-borg|Guanajuato]] | [[Sonora]] (SON) | [[Hermosillo]] |- | [[Guerrero]] (GRO) | [[Chilpancingo]] | [[Tabasco]] (TAB) | [[Villahermosa]] |- | [[Hidalgo]] (HGO) | [[Pachuca]] | [[Tamaulipas]] (TAMPS) | [[Ciudad Victoria|Victoria]] |- | [[Jalisco]] (JAL) | [[Guadalajara]] | [[Tlaxcala]] (TLAX) | [[Tlaxcala-borg|Tlaxcala]] |- | [[México (fylki)|México]] (EM) | [[Toluca]] | [[Veracruz]] (VER) | [[Xalapa]] |- | [[Mexíkóborg]] (CDMX) | Mexíkóborg | [[Yucatán]] (YUC) | [[Mérida (Yucatán)|Mérida]] |- | [[Michoacán]] (MICH) | [[Morelia]] | [[Zacatecas]] (ZAC) | [[Zacatecas-borg|Zacatecas]] |} == Efnahagslíf == [[File:Mexico_Product_Exports_(2019).svg|thumb|Graf sem sýnir hlutfallslega skiptingu útflutningstekna Mexíkó. Hagkerfi landsins er með því flóknasta í Rómönsku Ameríku.]] [[File:Mexico_City_(2018)_-_508.jpg|thumb|[[Kauphöllin í Mexíkó]] í Mexíkóborg.]] Í apríl 2018 var verg landsframleiðsla að nafnvirði í Mexíkó sú 15. mesta í heimi (1,15 billjónir bandaríkjadala)<ref name="invest">{{cite web |website=Investopedia.com |title=Top 20 Economies in the World|url=https://www.investopedia.com/insights/worlds-top-economies/|date=7 June 2019|access-date=15 July 2019|author=Caleb Silver}}</ref> og sú 11. mesta kaupmáttarjöfnuð (2,45 billjónir bandaríkjadala). Hagvöxtur var að meðaltali 2,9% árið 2016 og 2% árið 2017.<ref name="invest" /> Landbúnaður hefur staðið undir 4% af landsframleiðslunni síðustu tvo áratugi, en iðnaður stendur undir 33% (aðallega bílaiðnaður, olíuiðnaður og rafeindaiðnaður), meðan þjónusta (aðallega fjármálaþjónusta og ferðaþjónusta) stendur undir 63%.<ref name="invest"/> Kaupmáttarjöfnuð landsframleiðsla á mann í Mexíkó var 18.714,05 bandaríkjadalir. Samkvæmt Heimsbankanum árið 2009 voru [[vergar þjóðartekjur]] Mexíkó að markaðsvirði þær aðrar hæstu í Rómönsku Ameríku, á eftir [[Brasilía|Brasilíu]],<ref name="GNI">{{cite web |url=http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GNI.pdf |title=Total GNI Atlas Method 2009, World Bank |access-date=27 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101105181216/http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GNI.pdf |archive-date=5 November 2010 |url-status=dead }}</ref> sem gerði hæstu þjóðartekjur á mann, eða 15.311 dali.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/12/11/health/obesity-mexico-nafta.html |title=A Nasty, Nafta-Related Surprise: Mexico's Soaring Obesity |author=Andrew Jacobs |author2=Matt Richtel |work=The New York Times|access-date=12 December 2017|date=11 December 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171212130727/https://www.nytimes.com/2017/12/11/health/obesity-mexico-nafta.html|archive-date=12 December 2017}}</ref><ref name="GNIPC">{{cite web |url=http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GNIPC.pdf |title=GNI per capita 2009, Atlas method and PPP, World Bank |access-date=27 December 2010 }}</ref> Mexíkó er nú almennt skilgreint sem efra miðtekjuland. [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]] spáði 2,3% og 2,7% hagvexti árin 2018 og 2019.<ref name="invest"/> Árið 2050 gæti Mexíkó verið orðið fimmta eða sjöunda stærsta hagkerfi heims.<ref>{{cite web|url=http://thecatalist.org/2010/03/mexico-2050-the-world%C2%B4s-fifth-largest-economy/|title=Mexico 2050: The World's Fifth Largest Economy|date=17 March 2010 |access-date=12 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100819135700/http://thecatalist.org/2010/03/mexico-2050-the-world%C2%B4s-fifth-largest-economy |archive-date=19 August 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pwc.com/en_GX/gx/world-2050/assets/pwc-world-in-2050-report-january-2013.pdf|title=World in 2050 – The BRICs and beyond: prospects, challenges and opportunities|publisher=PwC Economics|archive-url=https://web.archive.org/web/20130222040853/http://www.pwc.com/en_GX/gx/world-2050/assets/pwc-world-in-2050-report-january-2013.pdf|archive-date=22 February 2013|url-status=dead|access-date=17 July 2013}}</ref> Margar alþjóðastofnanir skilgreina Mexíkó sem miðtekjuríki, eða miðstéttarríki,<ref>{{cite news|newspaper=The Mazatlan Post|date=11 April 2019 |access-date=15 July 2019|title=How much should you earn in Mexico to belong to the middle or upper class?|url=https://themazatlanpost.com/2019/04/11/how-much-should-you-earn-in-mexico-to-belong-to-the-middle-or-upper-class/}}</ref><ref name=BloombergEcon>{{cite news |last1=Smith |first1=Noah |title=Mexico Is Solidly Middle Class (No Matter What Trump Says) |url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2019-08-26/mexico-s-economic-growth-lifts-it-into-middle-class-status |work=Bloomberg |date=26 August 2019 }}</ref> en [[Stofnun um mat á stefnu í samfélagsþróun]] (CONEVAL), sem ber ábyrgð á mælingum á fátækt í landinu, segir að stórt hlutfall íbúa Mexíkó búi við fátækt. Samkvæmt stofnuninni hafði fjöldi fólks sem bjó við fátækt vaxið úr 18-19% árið 2006<ref>{{cite web |title=Human Development Report 2009 |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/reports/269/hdr_2009_en_complete.pdf |website=United Nations Development Programme |publisher=United Nations |access-date=4 June 2020 |page=118}}</ref> í 46% (52 milljónir) árið 2010.<ref name="CONEVAL">{{cite web |url=http://web.coneval.gob.mx/Informes/Evaluaci%C3%B3n%202011/Informe%20de%20Evaluaci%C3%B3n%20de%20la%20Pol%C3%ADtica%20de%20Desarrollo%20Social%202011/Informe_de_evaluacion_de_politica_social_2011.pdf |title=CONEVAL Informe 2011 |access-date=31 March 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021025820/http://web.coneval.gob.mx/Informes/Evaluaci%C3%B3n%202011/Informe%20de%20Evaluaci%C3%B3n%20de%20la%20Pol%C3%ADtica%20de%20Desarrollo%20Social%202011/Informe_de_evaluacion_de_politica_social_2011.pdf |archive-date=21 October 2013 }}</ref> Sérfræðingar telja þó að þessi mikli vöxtur stafi aðallega af breytingum á forsendum mælinga CONEVAL. Þeir benda líka á að þessi fjöldi er 40 sinnum meiri en sá fjöldi sem er undir fátæktarmörkum [[Heimsbankinn|Heimsbankans]].<ref>{{cite web |last1=Gentilini |first1=Ugo |last2=Sumner |first2=Andy |title=Should poverty be defined by a single international poverty line, or country by country? (and what difference does it make?) |url=https://oxfamblogs.org/fp2p/should-poverty-be-defined-by-a-single-international-poverty-line-or-country-by-country-and-what-difference-does-it-make/ |website=From Poverty to Power |publisher=Oxfam |access-date=4 June 2020 |date=24 July 2012 |archive-date=11 maí 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511075340/https://oxfamblogs.org/fp2p/should-poverty-be-defined-by-a-single-international-poverty-line-or-country-by-country-and-what-difference-does-it-make/ |url-status=dead }}</ref> Samkvæmt skilgreiningu [[OECD]] á fátæktarmörkum (sem það hlutfall íbúa sem hefur innan við 60%<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/8177864.stm |title=Just what is poor? |access-date=27 August 2019 |author=Michael Blastland |work=BBC News |date=31 July 2009}} The "economic distance" concept, and a level of income set at 60% of the median household income</ref> af miðtekjum í landinu) búa 20% íbúa Mexíkó við fátækt.<ref>{{cite web |title=Under Pressure: The Squeezed Middle Class |url=https://www.oecd.org/els/soc/OECD-middle-class-2019-main-findings.pdf |publisher=OECD Publishing |access-date=4 June 2020 |location=Paris |date=2019}}</ref> Ójöfnuður í Mexíkó er sá annar mesti hjá [[OECD]]-ríkjum, á eftir Chile, þótt hann hafi farið minnkandi síðasta áratug.<ref>{{cite book |url=http://www.oecd-ilibrary.org/sites/soc_glance-2011-en/06/01/index.html?contentType=&itemId=/content/chapter/soc_glance-2011-16-en&containerItemId=/content/serial/19991290&accessItemIds=/content/book/soc_glance-2011-en&mimeType=text/html |title=Income inequality |work=Society at a Glance 2011: Social Indicators |publisher=OECD |isbn=9789264098527 |date=12 April 2011 |access-date=16 March 2013 |archive-date=10 október 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010161819/http://www.oecd-ilibrary.org/sites/soc_glance-2011-en/06/01/index.html?contentType=&itemId=/content/chapter/soc_glance-2011-16-en&containerItemId=/content/serial/19991290&accessItemIds=/content/book/soc_glance-2011-en&mimeType=text/html |url-status=dead }}</ref> Neðsta tíund tekjuhópa í landinu nýtir 1,36% af auðlegð landsins, meðan efsta tíundin nýtir næstum 36%. Samkvæmt OECD eru fjármunir sem Mexíkó ver í baráttu gegn fátækt og samfélagsumbætur aðeins um þriðjungur meðaltals aðildarríkja samtakanna.<ref name="OECDREFORMA">{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/35/8/49363879.pdf |title=Perspectivas OCDE: México; Reformas para el Cambio |pages=35–36 |publisher=OECD |date=January 2012 |access-date=17 July 2013}}</ref> Þetta endurspeglast í þeirri staðreynd að ungbarnadauði í Mexíkó er þrisvar sinnum hærri en meðaltal OECD-ríkja, meðan læsi er nálægt miðgildi OECD-ríkja. Samt sem áður telur [[Goldman Sachs]] að Mexíkó muni ná því að hafa 5. stærsta hagkerfi heims fyrir árið 2050.<ref>{{cite web|url=http://www.chicagobooth.edu/alumni/clubs/pakistan/docs/next11dream-march%20%2707-goldmansachs.pdf |title=Goldman Sachs Paper No.153 Relevant Emerging Markets |access-date=30 May 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100331050553/http://www.chicagobooth.edu/alumni/clubs/pakistan/docs/next11dream-march%20%2707-goldmansachs.pdf |archive-date=31 March 2010 }}</ref> Samkvæmt skýrslu Sameinuðu þjóðanna frá 2008 eru meðaltekjur í dæmigerðri mexíkóskri borg 26.654 dalir, en meðaltekjur í dæmigerðu sveitahéraði rétt hjá aðeins 8.403 dalir.<ref>{{Cite journal|title=Sobresale Nuevo León por su alto nivel de vida|journal=El Norte|year=2006|url=http://busquedas.gruporeforma.com/utilerias/imdservicios3w.dll?JPrintS&file=mty/norte01/00393/00393608.htm&palabra=|language=es}}</ref> Lágmarksdaglaun eru ákvörðuð árlega og voru 102,68 [[mexíkóskur pesói|pesóar]] (um 5,4 bandaríkjadalir) árið 2019.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com.mx/hoy-entra-en-vigor-el-aumento-en-el-salario-minimo/|title=Hoy entra en vigor el aumento en el salario mínimo|work=Forbes Mexico|date=1 January 2019 |access-date=19 July 2019|language=es|trans-title=The increase in the minimum wage starts today}}</ref> Allar þróunarvísitölur fyrir frumbyggja Mexíkó eru mun lægri en meðaltalið innanlands, sem veldur ríkisstjórn landsins áhyggjum.<ref name="inegi.org.mx">{{cite web |url=http://www.inegi.org.mx/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/censos/poblacion/poblacion_indigena/Pob_ind_Mex.pdf |title=La Población Indigena en México |publisher=Instituto Nacional de Estadística y Geografía (INEGI) |access-date=17 July 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009152736/http://www.inegi.org.mx/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/censos/poblacion/poblacion_indigena/Pob_ind_Mex.pdf |archive-date=9 October 2013 }}</ref> Rafeindaiðnaðurinn í Mexíkó hefur vaxið mjög hratt á síðasta áratug. Rafeindageirinn í Mexíkó er sá sjötti stærsti í heimi, á eftir [[Kína]], Bandaríkjunum, [[Japan]], [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]] og [[Taívan]]. Mexíkó er annar helsti framleiðandi rafeindatækja sem seld eru í Bandaríkjunum, sem árið 2011 voru 71,4 milljarða virði.<ref name="prnewswire.com">{{cite web |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/mexican-consumer-electronics-industry-second-largest-supplier-of-electronics-to-the-us-market-131233479.html |title=Mexican Consumer Electronics Industry Second Largest Supplier of Electronics to the U.S – MEXICO CITY, Oct. 6, 2011/PRNewswire-USNewswire/ |publisher=Prnewswire.com |date=6 October 2011 |access-date=23 April 2014}}</ref> Mexíkóski rafeindaiðnaðurinn snýst aðallega um framleiðslu á sjónvörpum, skjám, tölvum, farsímum, rafrásum, hálfleiðurum, heimilistækjum og íhlutum í kristalsskjái. Geirinn óx um 20% milli 2010 og 2011, sem var aukning frá 17% stöðugum vexti milli 2003 og 2009.<ref name="prnewswire.com"/> Rafeindaiðnaðurinn stendur nú undir 30% af útflutningi frá Mexíkó.<ref name="prnewswire.com"/> Mexíkó framleiðir fleiri bíla en nokkuð annað land í Norður-Ameríku.<ref>{{cite web |url=http://www.upi.com/Business_News/2008/12/11/Mexico_tops_US_Canadian_car_makers/UPI-17741229011704/ |title=Mexico tops U.S., Canadian car makers |publisher=Upi.com |date=11 December 2008 |access-date=30 May 2010}}</ref> Bílaiðnaðurinn framleiðir tæknilega þróaða íhluti og leggur stund á rannsóknir og þróun.<ref name="Gereffi">{{Cite book |last1=Gereffi |first1=G |last2=Martínez |first2=M |chapter=Mexico's Economic Transformation under NAFTA |editor-last=Crandall |editor-first=R |editor2-last=Paz |editor2-first=G |editor3-last=Roett |editor3-first=R |title=Mexico's Democracy at Work: Political and Economic Dynamics |publisher=Lynne Reiner Publishers |publication-date=30 September 2004 |isbn=978-1-58826-300-1 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=KlPiswEACAAJ |year=2005 |url=https://archive.org/details/mexicosdemocracy0000unse }}</ref> „Stóru þrír“ bílaframleiðendurnir ([[General Motors]], [[Ford Motor Company|Ford]] og [[Chrysler]]) hafa verið með starfsemi í Mexíkó frá 4. áratug 20. aldar, en [[Volkswagen]] og [[Nissan]] reistu þar verksmiðjur á 7. áratugnum.<ref name="Hufbauer Auto">{{Cite book |last1=Hufbauer |first1=G.C. |last2=Schott |first2=J.J . |contribution=Chapter 6, The Automotive Sector |contribution-url=http://www.iie.com/publications/chapters_preview/332/06iie3349.pdf |title=NAFTA Revisited: Achievements and Challenges |place=Washington, D.C. |publisher=Institute for International Economics |publication-date=October 2005 |pages=[https://archive.org/details/naftarevisitedac00hufb/page/1 1–78] |isbn=978-0-88132-334-4 |url=https://archive.org/details/naftarevisitedac00hufb/page/1 |date=1 January 2005 }}</ref> Í [[Puebla (borg)|Puebla]] einni eru 70 framleiðendur bifreiðahluta í kringum Volkswagen.<ref name="Gereffi"/> Á 2. áratug 21. aldar stækkaði iðnaðurinn hratt. Árið 2014 var nýfjárfesting í geiranum yfir 10 milljarðar dala. Í september 2016 opnaði [[Kia Motors]] 1 milljarðs dala verksmiðju í [[Nuevo León]]<ref>{{cite news |last1=García |first1=Daniela |title=Inauguran Kia Motors en Pesquería |trans-title=Kia Motors launched in Pesquería |url=https://www.milenio.com/estados/inauguran-kia-motors-en-pesqueria |access-date=4 June 2020 |work=Milenio |date=7 September 2016 |location=Pesquería |language=es}}</ref> og [[Audi]] opnaði samsetningarlínu í Puebla sama ár.<ref>{{cite news |title=Audi inaugura planta automotriz en Puebla |trans-title=Audi opens automotive plant in Puebla |url=http://www.autoexplora.com/autoexplora-drive-style/noticias/nacionales/audi-inaugura-planta-automotriz-en-puebla/ |access-date=4 June 2020 |work=Autoexplora |date=30 September 2016 |language=es |archive-date=27 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927002505/http://www.autoexplora.com/autoexplora-drive-style/noticias/nacionales/audi-inaugura-planta-automotriz-en-puebla/ |url-status=dead }}</ref> [[BMW]], [[Mercedes-Benz]] og [[Nissan]] eru með verksmiðjur í byggingu í Mexíkó.<ref name="KiaMexico">{{cite news|title=Automaker Kia plans $1 bn assembly plant in Mexico|url=http://www.mexiconews.net/index.php/sid/225153337|date=28 August 2014|access-date=28 August 2014|publisher=Mexico News.Net|archive-date=3 september 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903092239/http://www.mexiconews.net/index.php/sid/225153337|url-status=dead}}</ref> Innlendir bílaframleiðandur eru [[DINA S.A.]], sem hefur smíðað almenningsvagna og vörubíla frá 1962<ref>{{cite web |url=http://www.dina.com.mx/history.html |title=History |author=DINA Camiones Company |access-date=15 April 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513110559/http://www.dina.com.mx/history.html |archive-date=13 May 2011}}</ref> og nýja fyrirtækið [[Mastretta]] sem framleiðir sportbílinn [[Mastretta MXT]].<ref>{{cite web|url=http://www.autoblog.com/2008/07/25/london-2008-mastretta-mxt-will-be-mexicos-first-homegrown-car/|title=London 2008: Mastretta MXT will be Mexico's first homegrown car |author=Jeremy Korzeniewski |access-date=30 July 2008}}</ref> Árið 2006 kom næstum helmingur af útflutningstekjum Mexíkó og 45% af innflutningi frá Bandaríkjunum og Kanada.<ref name="cia.gov">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/ Mexico] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico |date=2021-01-26 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]].</ref> Fyrstu þrjá ársfjórðunga 2010 var viðskiptahalli Bandaríkjanna gagnvart Mexíkó 46 milljarðar dala.<ref>{{cite web |url=http://www.koreauspartnership.org/pdf/Koreas%20Balance%20of%20Payments.pdf |title=Korea's Balance of Payments |access-date=9 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501111207/http://www.koreauspartnership.org/pdf/Koreas%20Balance%20of%20Payments.pdf |archive-date=1 May 2011 |url-status=dead }}</ref> Í ágúst 2010 tók Mexíkó fram úr Frakklandi og varð 9. stærsti lánadrottinn Bandaríkjanna.<ref>{{cite web|url=http://www.ustreas.gov/tic/mfh.txt |title=Major Foreign Holders Of Treasury Securities |publisher=U.S. Department of the Treasury |access-date=17 July 2013}}</ref> Landið er viðskiptalega og fjárhagslega svo háð Bandaríkjunum að það veldur áhyggjum.<ref>{{Cite journal|last=Thompson |first=Adam |title=Mexico, Economics: The US casts a long shadow |journal=Financial Times |date=20 June 2006 |url=http://www.ft.com/cms/s/f53c9268-005a-11db-8078-0000779e2340,dwp_uuid=bfb8911e-ff83-11da-93a0-0000779e2340.html |archive-url=https://archive.today/2012.10.23-061552/http://www.ft.com/cms/s/f53c9268-005a-11db-8078-0000779e2340,dwp_uuid=bfb8911e-ff83-11da-93a0-0000779e2340.html |url-status=dead |archive-date=23 October 2012}}</ref> Peningasendingar frá mexíkóskum ríkisborgurum sem starfa í Bandaríkjunum eru umtalsverðar. Eftir samdrátt í [[alþjóðlega fjármálakreppan|alþjóðlegu fjármálakreppunni]] 2008 og aftur í [[Covid-19-faraldurinn|Covid-19-faraldrinum]] 2021 eru þær orðnar hærri en aðrar gjaldeyrisuppsprettur.<ref>[https://data.worldbank.org/indicator/BX.TRF.PWKR.CD.DT?locations=MX] "Personal Remittances Received, Mexico", [[World Bank]] accessed 11 May 2022</ref><ref>[https://www.nbcnews.com/news/latino/remittances-mexico-soar-covid-pandemic-rcna13638] "Latino Remittances from Mexico Soar". [[NBC News]] accessed 11 May 2022</ref> Peningasendingarnar berast til Mexíkó eftir beinum leiðum í bandaríska ríkisbankakerfinu.<ref>[https://www.judicialwatch.org/most-of-the-33-billion-in-remittances-to-mexico-flow-via-u-s-govt-banking-program/] "Most of the $33 Billion in Remittances to Mexico Flow Via U.S. Govt. Banking Program", [[Judicial Watch]], sótt 12. maí 2022</ref> == Íbúar == [[File:Mexico estados densidad.svg|thumb|Fylki Mexíkó eftir íbúafjölda.]] Alla 19. öld rétt tvöfaldaðist íbúafjöldi Mexíkó. Þessi litla fjölgun hélt áfram fyrstu tvo áratugi 20. aldar, og jafnvel í manntalinu árið 1921 var milljón íbúa fækkun. Þetta má skýra með því að mexíkóska byltingin átti sér stað áratuginn á undan. Vöxturinn jókst gríðarlega milli 1930 og 1990 þegar árleg fjölgun var allt að 3%. Íbúafjöldi Mexíkó tvöfaldaðist á 20 árum og búist var við því að hann næði 120 milljónum fyrir aldamótin 2000. Lífslíkur fóru úr 36 árum 1895 í 72 ár árið 2000. Samkvæmt áætlun [[Landfræði- og tölfræðistofnun Mexíkó|Landfræði- og tölfræðistofnunar Mexíkó]] er áætlaður fjöldi íbúa 129.150.971 árið 2022.<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico |date=2021-01-26 }} World Fact Book, Mexico. skoðað 5. maí 2022</ref> Íbúar voru 123,5 milljónir árið 2017<ref>{{cite news |title=México cuenta con 123.5 millones de habitantes |trans-title=Mexico has 123.5 million inhabitants |url=https://www.eleconomista.com.mx/politica/Mexico-cuenta-con-123.5-millones-de-habitantes-20170710-0116.html |access-date=4 June 2020 |work=El Economista |agency=Notimex |date=10 July 2017 |language=es}}</ref> en þá var Mexíkó fjölmennasta spænskumælandi land heims.<ref name=Spanishhistory>{{cite web|title=Spanish Language History|publisher=Today Translations|url=http://www.todaytranslations.com/index.asp-Q-Page-E-Spanish-Language-History--13053095|archive-url=https://web.archive.org/web/20050417234656/http://www.todaytranslations.com/index.asp-Q-Page-E-Spanish-Language-History--13053095|archive-date=17 April 2005|access-date=1 October 2007}}</ref> == Menning == [[Mynd:CemetarioAlmoloyaRio1995.jpg|thumb|right|Fjölskyldur huga að legsteinum ættingja fyrir dag hinna dauðu í Almoloya del Río 1995.]] [[Mynd:-_panoramio_(2288).jpg|thumb|right|Bókasafnið við [[Universidad Nacional Autónoma de México]] í Mexíkóborg með skreytingum sem byggjast á myndlist frumbyggja Mexíkó reist á 6. áratug 20. aldar.]] Menning Mexíkó endurspeglar fjölbreyttan uppruna íbúa og er undir mestum áhrifum frá menningu [[frumbyggjar Ameríku|frumbyggja]] og [[Spánn|spænskri]] menningu. Mexíkó var ein af [[vöggur siðmenningar|vöggum siðmenningar]] frá því fyrir 7.000 árum þegar íbúar landsins þróuðu fyrstu ræktunarafbrigði [[maís]]. [[Olmekar]], [[Majar]] og [[Astekar]] reistu stórar borgir með einkennandi [[arkitektúr]]. Eftir að Spánverjar lögðu landið undir sig blandaðist menning frumbyggja við spænska menningu. [[Kaþólsk trú]] varð ríkjandi trúarbrögð, þótt ýmsir siðir tengist enn helgiathöfnum frumbyggja. [[Dagur hinna dauðu]], [[pinjata]]n og dýrkun [[Mærin frá Guadalupe|Mærinnar frá Guadalupe]] og alþýðudýrlingsins [[Santa Muerte]] eru dæmi um slíka siði. Eftir [[mexíkóska byltingin|mexíkósku byltinguna]] 1920 var tekin upp stefna aðlögunar frumþjóða landsins undir heitinu ''[[Indigenismo]]''. ''Indigenismo'' fólst í því að upphefja frumbyggjamenningu sem upprunalega þjóðmenningu Mexíkó og brjóta á bak aftur kynþáttamismunun í skólakerfinu. Um leið voru frumbyggjar seldir undir stjórn- og menntakerfi Mexíkó. Listamenn eins og myndlistarmaðurinn [[Diego Rivera]]<ref name=":7">{{Cite journal|jstor = 10.1086/499209|title = Malinche and Matriarchal Utopia: Gendered Visions of Indigeneity in Mexico|last1 = Taylor|first1 = Analisa|date = March 1, 2006|journal = Signs|doi = 10.1086/499209|pmid = |volume=31|issue = 3|pages=815–840| s2cid=144858655 }}</ref> og tónskáldið [[Daniel Alomía Robles]]<ref>{{cite book|author=Fernando Ríos|title=Panpipes & Ponchos: Musical Folklorization and the Rise of the Andean Conjunto Tradition in La Paz, Bolivia|year=2020|publisher=Oxford University Press|pp=20-57}}</ref> áttu þátt í að skapa þessa stefnu. ''Indigenismo''-stefnan hefur síðar verið gagnrýnd fyrir að hafa reynt að aðlaga frumbyggja að meginstraumsmenningu Mexíkó og þannig í reynd brotið niður sérstöðu frumbyggjasamfélaga um leið og ákveðnir menningarlegir þættir voru gerðir að þjóðartáknum. Eftir síðari heimsstyrjöld breyttist stefnan í það sem hefur verið nefnt ''[[Mestizaje]]'' sem upphefur blandaðan uppruna íbúa landsins, á þeim forsendum að allir séu á einhvern hátt blandaðir og þar með jafnréttháir. Heimspekingurinn [[José Vasconcelos]] átti þátt í mótun þessarar stefnu með hugmyndinni um „alheimskynþáttinn“,<ref name="vasconcelos160">{{Cite book|last=Vasconcelos|first=José|others=Didier T. Jaén (translator)|title=La Raza Cósmica (The Cosmic Race)|publisher=The Johns Hopkins University Press|year=1997|isbn=978-0-8018-5655-6|page=[https://archive.org/details/cosmicracebiling00vasc/page/160 160]|url=https://archive.org/details/cosmicracebiling00vasc/page/160|url-access=registration}}</ref> og meðal listamanna sem tengjast henni eru myndlistarkonan [[Frida Kahlo]] og rithöfundurinn [[Octavio Paz]]. Margir lykilþættir í menningu Mexíkó, eins og [[Mariachi-tónlist]] og [[kúreki|kúrekamenning]], eru tengdir við þennan blandaða uppruna.<ref>{{cite web|url=https://www.history.com/topics/mexico/history-of-mexico|title=History of Mexico|website=History}}</ref> ''Mestizaje'' hefur líka verið gagnrýnt fyrir að breiða yfir kynþáttamismunun í mexíkósku samfélagi og hafna sérstöðu frumþjóða.<ref>{{cite web|url=https://lareviewofbooks.org/article/the-myth-of-mestizaje/|title=The Myth of Mestizaje|author=Federico Navarrete, Ellen Jones|date=27. nóvember 2020|website=LARB: Los Angeles Review of Books}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.mesoweb.com/ Vefur um miðameríska menningu] * [http://www.timarit.is/?issueID=416690&pageSelected=3&lang=0 ''Menningin sem tortímist''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1937]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Efnahags- og framfarastofnunin}} {{G-20}} {{Fríverslunarsamningur Norður-Ameríku}} {{Norður-Ameríka}} [[Flokkur:Mexíkó| ]] [[Flokkur:Spænskumælandi lönd]] gzqu1jhl39sa9klgoma14ubvdskw110 0 13123 1952366 1941037 2026-03-28T13:30:27Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952366 wikitext text/x-wiki {{aðgreiningartengill1|um nafnið [[Katla (mannsnafn)|Katla]] og sjónvarpsþættina [[Katla (sjónvarpsþættir)|Katla]]}} [[Mynd:Katla 1918.jpg|thumb|Kötlugosið 1918.]] [[Mynd:Katla eldstöðvakerfi kort.png|thumb|Eldstöðvakerfið merkt rautt á kortinu og megineldstöðin Katla merkt með grænum þríhyrningi. Gossprungur einnig tilgreindar.]] [[Mynd:Location of Katlas caldera.png|thumb|Staðsetning eldstöðvarinnar í Mýrdalsjökli.]] '''Katla''' er [[eldstöð]] staðsett undir [[Mýrdalsjökull|Mýrdalsjökli]] á [[Ísland]]i. Katla er stór [[megineldstöð]], ein af stærstu og virkustu megineldstöðvum landsins. Eldstöðin er um 30 km í þvermál og rís hæs yfir 1400 m hæð yfir sjó. Í miðju eldstöðvarinnar er [[Kötluaskjan]], um 100 ferkílómetrar að stærð og allt að 700 metra djúp. Í henni er víðast 400-700 m þykkur ís. Askjan skiptist í þrjú vatnasvæði: vatnasvæði [[Kötlujökull|Kötlujökuls]], [[Sólheimajökull|Sólheimajökuls]] og [[Entujökull|Entujökuls]]. Einkennisgos Kötlu eru basaltsprengigos, en samspil kviku og íss veldur því að gjóska myndast sem dreifist yfir nærliggjandi sveitir. Katla hefur líka gosið súrum sprengigosum, en þau eru mun sjaldgæfari.<ref>{{cite web|url=http://www.vedur.is/vedur/frodleikur/greinar/eldfjoll/nr/3523|title=Katla, fróðleikur|website=Veðurstofan|access-date=28. desember, 2017}}</ref> [[Kötlugos]] hafa að meðaltali orðið á 40 til 80 ára fresti og hafa 16 eldgos verið skráð í eldstöðinni frá því menn settust að á Íslandi. Þau eru þó líkast til fleiri eða að minnsta kosti 20 talsins.<ref>{{Vísindavefurinn|51868|Er Katla í Lakagígum?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags=21.4.2009}}</ref> Síðast gaus Katla árið [[1918]]. Katla er ein frægasta eldstöðin á Íslandi og alræmd fyrir hinar miklu hamfarir sem fylgja í kjölfar eldgosanna. Við gos bráðnar [[Jökull|jökulísinn]] ofan við gosopið og safnast leysingavatn fyrir undir jöklinum, þar til það brýst fram af miklu afli í gríðarlegu [[jökulhlaup]]i. Mikið magn af [[ís]], [[eldfjallaaska|ösku]] og [[Aur (leðja)|aur]] berst með hlaupvatninu og eyðir það öllu sem verður í vegi þess. Mestallur [[Mýrdalssandur]] myndaðist í jökulhlaupum sem hafa orðið í kjölfar Kötlugosa og mögulega jökulflóða. == Eldgos == Kötlugos hafa að meðaltali orðið tvisvar á öld. Kötlugos frá [[landnám Íslands|landnámi]] eru um það bil 20 talsins.<ref>{{Vísindavefurinn|65703|Hvað hefur Katla gosið oft og hvað er langt á milli gosa?|höfundur=Guðrún Larsen, Magnús Tumi Guðmundsson og Olgeir Sigmarsson|dags=2.10.2013}}</ref> Síðasta Kötlugos var árið [[1918]].<ref>{{Vísindavefurinn|4246|Hvenær gýs Katla?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags=11.5.2004}}</ref> Á síðustu 10.000 árum hafa þessar þrjár gerðir eldgosa orðið í eldstöðvakerfi Kötlu: # [[Basísk eldgos]] á sprungum undir jökli # [[Súr eldgos]] sem sennilega hafa byrjað undir jökli # Basísk [[flæðigos]] á sprungum utan Kötlu. Flest gos Kötlu á sögulegum tíma hafa verið á vatnasvæði [[Kötlujökull|Kötlujökuls]] og valdið hlaupi niður á [[Mýrdalssandur|Mýrdalssand]]. Síðasta gos (1918) varð þar og mestar líkur eru á að næsta gos verði þar einnig. Gos [[Eyjafjallajökull|Eyjafjallajökuls]] og Kötlugos hafa komið á svipuðum tíma og virðist eldvirkni í þessum eldfjöllum vera tengd.<ref>{{Vísindavefurinn|55802|Kemur Kötlugos í kjölfarið á þessu gosi í Fimmvörðuhálsi?|höfundur=Guðrún Larsen|dags=29.3.2010}}</ref> === Fyrirboðar um væntanlegt gos === Frá árinu 1999 hefur verið hægt en stöðugt [[landris]], aukin [[jarðskjálftavirkni]] og aukinn [[jarðhiti]] í Kötluöskjunni. Þetta eru taldar vísbendingar og langtímafyrirboðar um að [[bergkvika]] sé að safnast fyrir undir Kötlu og Kötlugos sé í vændum. Þegar kvika fer að brjóta sér leið upp til yfirborðs og eldgos að hefjast, þá er líklegur fyrirboði þess að skammt sé í að gos hefjist áköf [[jarðskjálftahrina]] og stundum [[landsig]]. Talið er að fyrirvari frá því að jarðskjálftar hefjast og þar til gos hefst geti verið frá einni klukkustund til eins sólarhrings. Ritaðar lýsingar á Kötlugosum eru til allt frá árinu [[1625]]. Vart hefur orðið við jarðskjálfta í sveitunum 2 til 9 klukkustundum áður en hlaup kemur fram á Mýrdalssand. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tengt efni == * [[Katla (sjónvarpsþættir)]] == Tenglar == * {{cite journal|author=Ari Trausti Guðmundsson|url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3314838|title=Katla og Kötlugos|journal=Lesbók Morgunblaðsins|year=1999|pp=8-9|volume=74|number=37|archive-date=2016-05-05|access-date=2025-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505184127/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3314838|url-status=dead}} * {{cite journal|author=Þorsteinn Magnússon|url=http://www.timarit.is/?issueID=416594&pageSelected=0&lang=0|title=Kötlugosið 1625|journal=Lesbók Morgunblaðsins|year=1935|pp=1-2|volume=10|number=22}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * {{cite journal|url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3282895|title=Kötlugos fyrir 200 árum|journal=Lesbók Morgunblaðsins|year=1955|volume=30|number=39}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * {{cite journal|author=Árni Óla|url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3284999|title=Kötlugos og jökulhlaup|journal=Lesbók Morgunblaðsins|year=1958|pp=505-510|volume=33|number=37|archive-date=2016-04-21|access-date=2025-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421182103/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3284999|url-status=dead}} * {{cite news|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3614148|author=Guðni Einarsson|title=Eldstöðin Katla|newspaper=Morgunblaðið|date=7. nóvember 2004|page=36}} * {{cite journal|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4257653|author=Erik Sturkell et al.|title=Þrýstingur vex undir Kötlu|journal=Náttúrufræðingurinn|year=2003|volume=71|number=3-4|pp=80-86}} * {{cite news|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3613436|author=Guðni Einarsson|title=Hættan á hamfarahlaupi|newspaper=Morgunblaðið|date=31. október 2004|pp=10-11}} * {{cite news|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3723358|title=Katla komin á steypirinn|newspaper=Fréttablaðið|date=28. apríl 2004|page=10}} * {{cite journal|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4265573|title=Um Kötlugosið 1918 ásamt yfirliti um fyrri gos|journal=Náttúrufræðingurinn|year=1944|volume=14|number=1|author=Gísli Sveinsson|pp=21-29}} * {{cite journal|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2328224|title=Ýmislegt smávegis viðvíkjandi Kötlugosinu 1918|journal=Eimreiðin|year=1919|volume=25|number=4|author=Samúel Eggertsson|pp=212-222}} * {{cite news|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3750707|title=Katla, þú ert kyndugt fjall|newspaper=Fréttablaðið|date=18. desember 2004|page=48|author=Ari Trausti Guðmundsson}} * {{cite journal|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000207173|title=Um Kötlugjá og Mýrdalsjökul|journal=Náttúrufræðingurinn|year=1945|volume=15|number=4|author=Jón Eyþórsson|pp=145-174}} {{Stubbur|ísland|landafræði}} [[Flokkur:Katla]] [[Flokkur:Eldstöðvakerfi á Íslandi]] [[Flokkur:Sigkatlar]] [[Flokkur:Megineldstöðvar á Íslandi]] [[Flokkur:Eldstöðvar undir jökli]] [[Flokkur:Eldgos á Íslandi]] tdd7j5ffhg5u2dk9i6c8igv4a85xxq6 0 13647 1952453 1762076 2026-03-28T22:35:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952453 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Iceland-Reykjavik-Thjodmenningarhus-1.jpg|thumb|right|300px|Safnahúsið við Hverfisgötu þar sem Landsbókasafnið var staðsett 1908-1994.]] [[Mynd:Reykjavik In de leeszaal van de Nationale Bibliotheek, Bestanddeelnr 190-0353.jpg|thumb|Í safninu 1934.]] '''Landsbókasafn Íslands''' var [[þjóðbókasafn]] [[Ísland]]s frá stofnun þess (sem ''Íslands Stiftisbókasafn'') árið [[1818]] þar til það sameinaðist bókasafni [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] og myndaði [[Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn]] í Þjóðarbókhlöðunni [[1. desember]] [[1994]]. Lengst af var safnið staðsett í [[Safnahúsið|Safnahúsinu]] við [[Hverfisgata|Hverfisgötu]] í [[Reykjavík]] þar sem hægt var að panta bækur á lestrarsal. Safnið naut [[skylduskil]]a á öllu prentuðu efni útgefnu á Íslandi og bjó þar að auki yfir stærsta [[handrit]]asafni landsins. Safnið var lengst af [[spjaldskrársafn]] þar sem bækur voru afgreiddar til notkunar á staðnum en ekki lánaðar út. Fyrstu reglur um stjórn safnsins voru settar 1826 en 1907 voru í fyrsta skipti samþykkt sérstök lög um stjórn safnsins. Lögin um Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn felldu úr gildi lög um Landsbókasafn Íslands frá 1969. ==Saga== [[Mynd:Reykjavik_1860s.jpg|thumb|right|Reykjavík um 1869. Dómkirkjan fyrir miðri mynd.]] Fyrsta tillagan að stofnun almenns bókasafns á Íslandi kom frá [[Danmörk|danska]] [[fornfræði]]ngnum [[Carl Christian Rafn|Carli Christian Rafn]] sem þá var nýgenginn í Hafnardeild [[Hið íslenska bókmenntafélag|Hins íslenska bókmenntafélags]]. Hann nefndi í tillögunni bækur sem vissir aðilar myndu vilja gefa til slíkrar stofnunar. Bókmenntafélagið skrifaði [[Geir Vídalín]], biskupi, sem tók að sér að fá leyfi [[Kansellíið|Kansellísins]] og innrétta háaloft [[Dómkirkjan í Reykjavík|dómkirkjunnar]] fyrir safnið. Algengt er að miða við dagsetningu svarbréfs Geirs til Bókmenntafélagsins og færslu í [[bréfabók]] hans [[28. ágúst]] 1818 þegar talað er um stofndag safnsins. Húsnæðið á dómkirkjuloftinu var ekki tilbúið fyrr en árið 1825 og var safnkostinum, sem Rafn og fleiri höfðu safnað saman fram að því, þá komið þar fyrir. Skýrsla Rafns frá 1826 telur 1545 bindi. 1847 var [[handrit]]asafn [[Steingrímur Jónsson|Steingríms Jónssonar]] biskups sem lést 1845 keypt handa safninu með sérstöku framlagi frá yfirvöldum. Þjóðhátíðarárið 1874 bárust safninu svo margar gjafir. ===Bókavörður=== Enginn sérstakur bókavörður var í safninu til ársins 1848 þegar [[Jón Árnason (1819)|Jón Árnason]], þjóðsagnasafnari, var ráðinn stiftsbókavörður. Jón samdi fyrstu skrána yfir safnkost bókasafnsins. Gert var ráð fyrir að laun hans væru greidd af fé sem fengist fyrir [[útlán]] bóka, en það þótti gefast illa. Þegar fjárveitingavald fluttist til landsins með endurreisn [[Alþingi]]s 1874 fékk safnið regluleg opinber framlög. ===Alþingishúsið=== 1881 flutti safnið í hið nýbyggða [[Alþingishúsið|Alþingishús]] og 1886 voru sett lög um [[prentsmiðja|prentsmiðjur]] þar sem kveðið var á um [[skylduskil]] til Landsbókasafnsins. Við þetta stækkaði safnkosturinn ört; Jón Árnason áætlaði hann 20.000 bindi árið 1883 en 1906 var hann orðinn 69.000 bindi. Handritadeild safnsins stækkaði jafnframt ört. Á aldarafmæli safnsins 1918 var safnkosturinn orðinn 100.000 bindi og handritasafnið 7.000 bindi. ===Safnahúsið=== 1895 var ákveðið að reisa stórt steinhús yfir söfn landsins til minningar um hálfrar aldar afmæli endurreists Alþingis. [[Safnahúsið]] var reist á árunum 1906-1908 og þangað fluttu inn Landsbókasafnið, auk [[Þjóðskjalasafn Íslands|Landsskjalasafns]], [[Þjóðminjasafn Íslands|Forngripasafns]] og [[Náttúrugripasafn Íslands|Náttúrugripasafns]], en tvö síðarnefnd söfnin fluttu úr húsnæðinu síðar. ''[[Árbók Landsbókasafns]]'' kom út árlega frá 1945 til 1994. Til 1975 innihélt hún ritaukaskrá safnsins sem hafði komið út reglulega frá 1888. 1979 kom í fyrsta skipti út ''Íslenzk bókaskrá''. ===Sameining Landsbókasafns og Háskólabókasafns=== 1947 var skipuð nefnd um verkaskiptingu Landsbókasafns og Háskólabókasafns (sem var formlega stofnað 1940). 1956 skipaði [[Gylfi Þ. Gíslason]] menntamálaráðherra nefnd til að skoða möguleika á því að sameina söfnin tvö og í framhaldi af því var farið að tala um byggingu „þjóðarbókhlöðu“ yfir bæði söfnin við háskólann. Upphaflega stóð til að vígja slíka bókhlöðu þjóðhátíðarárið 1974 en vegna fjárhagsörðugleika dróst það og framkvæmdir hófust ekki fyrr en árið 1978. [[Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn]] opnaði síðan í Þjóðarbókhlöðunni 1. desember 1994. ==Landsbókaverðir== [[Mynd:Jón_Árnason.jpg|thumb|right|Jón Árnason, þjóðsagnasafnari, var fyrsti landsbókavörður landsbókasafns.]] {{aðalgrein|Landsbókavörður Íslands}} * 1848-1887: [[Jón Árnason (1819)|Jón Árnason]] * 1887-1906: [[Hallgrímur Melsteð]] * 1908-1924: [[Jón Jacobson]] * 1924-1943: [[Guðmundur Finnbogason]] * 1943-1944: [[Þorkell Jóhannesson]] * 1944-1964: [[Finnur Sigmundsson]] * 1964-1994: [[Finnbogi Guðmundsson]] * 1994-1994: [[Nanna Bjarnadóttir]] (tímabundið fram að sameiningu safnanna) ==Heimildir== * Finnbogi Guðmundsson (1997), „Landsbókasafn Íslands 1818-1994“, ''Sál aldanna: Íslensk bókasöfn í fortíð og nútíð'', Reykjavík: Háskólaútgáfan, s. 81-97. * Finnbogi Guðmundsson (1968), [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3291788 ''Landsbókasafn Íslands 150 ára''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1968] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305202522/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3291788 |date=2016-03-05 }} * Finnbogi Guðmundsson (1968), [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3291804 ''Landsbókasafn Íslands 150 ára''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1968]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1931171 ''Allir dýrgripir þjóðarinnar voru undir einu þaki''; grein í Morgunblaðið 1999] [[Flokkur:Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn]] [[Flokkur:Bókasöfn á Íslandi]] {{sa|1818|1994}} 2w5n5tfwuuzxqrm15a7f8gw3ilib28g 0 16267 1952587 1951917 2026-03-29T07:54:55Z MáneyMánadóttir 103358 Byrjað er að merkja nöfn í NI sem slík 1952587 wikitext text/x-wiki Eftirfarandi er '''listi yfir íslensk [[eiginnafn|eiginnöfn]] [[karlmaður|karlmanna]]''': == A == {{div col|colwidth=12em}} * [[Aage]]^NI * [[Aaron]] * [[Abel (mannsnafn)|Abel]]^NI * [[Abner]]^NI * [[Abraham (mannsnafn)|Abraham]]^NI * [[Absalon]]^NI * [[Adam (mannsnafn)|Adam]]^NI * [[Addi]]^NI * [[Adel]]^NI * [[Adil]] * [[Adíel]]^NI * [[Adolf]]^NI * [[Adolph]]^NI * [[Adólf]]^NI * [[Adrian mannsnafn|Adrian]]^NI * [[Adrían]]^NI * [[Adríel]]^NI * [[Adser]]^NI * [[Aðalberg]]^NI * [[Aðalbergur]]^NI * [[Aðalbert]]^NI * [[Aðalbjörn]]^NI * [[Aðalborgar]]^NI * [[Aðalbrandur]]^NI * [[Aðalbrikt]]^NI * [[Aðalgeir]]^NI * [[Aðaljón]]^NI * [[Aðalmundur]]^NI * [[Aðalpétur]]^NI * [[Aðalráður]]^NI * [[Aðalsteinn]]^NI * [[Aðalsveinn]]^NI * [[Aðalvíkingur]] * [[Aðils]]^NI * [[Aðlis]] * [[Aðólf]]^NI * [[Aggi]]^NI * [[Agnar]]^NI * [[Agni]]^NI ' [[Agrippa]]^NI * [[Aksel]]^NI * [[Alan]]^NI * [[Alberg]]^NI * [[Albert]]^NI * [[Albínus]]^NI * [[Aldan]]^NI * [[Aldar]]^NI * [[Aldur]] * [[Alejandro]] * [[Alex]]^NI * [[Alexander (mannsnafn)|Alexander]]^NI * [[Alexíus]]^NI * [[Alf]] * [[Alfinnur]]^NI * [[Alfons]]^NI * [[Alfred]]^NI * [[Alfreð]]^NI * [[Algeir]]^NI * [[Ali]]^NI * [[Allan]]^NI * [[Allen]]^NI * [[Alli]]^NI * [[Almar]]^NI * [[Almarr]]^NI * [[Alrekur]]^NI * [[Alsteinn]]^NI * [[Alvar]]^NI * [[Alvin]]^NI * [[Amil]] * [[Amir]] * [[Amír]] * [[Amon (mannsnafn)|Amon]] * [[Amor (mannsnafn)|Amor]] * [[Amos]]^NI * [[Analíus]]^NI * [[Ananías]]^NI * [[Anders]]^NI * [[Andór]]^NI * [[Andrean]] * [[Andreas]]^NI * [[Andrei]] * [[Andres]] * [[André]] * [[Andrés]]^NI * [[Andri]]^NI * [[Anes]] * [[Anfinn]] * [[Angantýr]]^NI * [[Angi]]^NI * [[Angus (mannsnafn)|Angus]]^NI * [[Anilíus]]^NI * [[Annalíus]]^NI * [[Annar]]^NI * [[Annarr]] * [[Annas]]^NI * [[Annel]]^NI * [[Annes (mannsnafn)|Annes]]^NI * [[Annilíus]]^NI * [[Annmar]]^NI * [[Annó]]^NI * [[Annþór]]^NI * [[Anor]] * [[Anteo]] * [[Anthony]]^NI * [[Anton]]^NI * [[Antonio]] * [[Antoníus]]^NI * [[António]] * [[Antóníus]] * [[Apollo (mannsnafn)|Apollo]] * [[Aralíus]]^NI * [[Aran]] * [[Arelius]]^NI * [[Arelíus]]^NI * [[Arent]]^NI * [[Ares (mannsnafn)|Ares]]^NI * [[Ari]]^NI * [[Arilíus]]^NI * [[Arin]] * [[Arinbjörn]]^NI * [[Arían]] * [[Aríel]]^NI * [[Aríus (mannsnafn)|Aríus]]^NI * [[Armand]] * [[Armandó]] * [[Arnald]]^NI * [[Arnaldur]]^NI * [[Arnar]]^NI * [[Arnberg]]^NI * [[Arnbergur]]^NI * [[Arnbjörn]]^NI * [[Arndór]]^NI * [[Arne]]^NI * [[Arnes]]^NI * [[Arnfinnur]]^NI * [[Arnfreyr]]^NI * [[Arngarður]] * [[Arngeir]]^NI * [[Arngils]]^NI * [[Arngnýr]]^NI * [[Arngrímur]]^NI * [[Arnkell]]^NI * [[Arnlaugur]]^NI * [[Arnleifur]]^NI * [[Arnljótur]]^NI * [[Arnmóður]]^NI * [[Arnmundur]]^NI * [[Arnoddur]]^NI * [[Arnold]]^NI * [[Arnór]]^NI * [[Arnsteinn]]^NI * [[Arntýr]] * [[Arnúlfur]]^NI * [[Arnviður]]^NI * [[Arnþór]]^NI * [[Aron]]^NI * [[Arslan]] * [[Art]] * [[Arthur]]^NI * [[Arthúr]]^NI * [[Artúr]]^NI * [[Arún]] * [[Arvið]]^NI * [[Arviður]]^NI * [[Asael]]^NI * [[Asarías]]^NI * [[Askalon]]^NI * [[Askur (mannsnafn)|Askur]]^NI * [[Aspar]]^NI * [[Athanasius]]^NI * [[Athen]] * [[Atlas (mannsnafn)|Atlas]]^NI * [[Atli (mannsnafn)|Atli]]^NI * [[Aubert]]^NI * [[Auðar]]^NI * [[Auðberg]]^NI * [[Auðbergur]]^NI * [[Auðbert]]^NI * [[Auðbjörn]]^NI * [[Auðgeir]]^NI * [[Auðgísl]]^NI * [[Auðjón]]^NI * [[Auðkell]]^NI * [[Auðmundur]]^NI * [[Auðólfur]]^NI * [[Auðun]]^NI * [[Auðunn]]^NI * [[Auður (mannsnafn)|Auður]]^NI * [[August]]^NI * [[Augustinus]]^NI * [[Austar]]^NI * [[Austin (mannsnafn)|Austin]] * [[Austmann]]^NI * [[Austmar]]^NI * [[Austri (mannsnafn)|Austri]]^NI * [[Axel]]^NI * [[Aþanasíus]]^NI {{div col end}} == Á == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ágúst (mannsnafn)|Ágúst]] * [[Ágústus (mannsnafn)|Ágústus]] * [[Ágústínus (mannsnafn)|Ágústínus]] * [[Áki]] * [[Álfar (mannsnafn)|Álfar]] * [[Álfgeir]] * [[Álfgrímur]] * [[Álfkell]] * [[Álfur (mannsnafn)|Álfur]] * [[Álfþór]] * [[Ámundi]] * [[Ámundínus]] * [[Án]] * [[Árbjartur]] * [[Árbjörn]] * [[Árelíus]] * [[Árgeir]] * [[Árgils]] * [[Ári]] * [[Árilíus]] * [[Ármann]] * [[Árnborg]] * [[Árnes (mannsnafn)|Árnes]] * [[Árni]] * [[Árnibjörn]] * [[Árnmar]] * [[Árnþór]] * [[Ársæll]] * [[Ás (mannsnafn)|Ás]] * [[Ásar]] * [[Ásberg]] * [[Ásbergur]] * [[Ásbjörn]] * [[Ásbrandur]] * [[Ásdór]] * [[Ásgautur]] * [[Ásgeir]] * [[Ásgils]] * [[Ásgrímur]] * [[Ási]] * [[Áskell]] * [[Áslaugur]] * [[Áslákur]] * [[Ásmar]] * [[Ásmundur]] * [[Ásröður]] * [[Áss]] * [[Ástberg]] * [[Ástbjartur]] * [[Ástbjörn]] * [[Ástfastur]] * [[Ástgeir]] * [[Ásti]] * [[Ástmann]] * [[Ástmar]] * [[Ástmundur]] * [[Ástráður]] * [[Ástríkur (mannsnafn)|Ástríkur]] * [[Ástsæll]] * [[Ástvald]] * [[Ástvaldur]] * [[Ástvar]] * [[Ástvin]] * [[Ástþrúr]] * [[Ástþór]] * [[Ásvaldur]] * [[Ásvarður]] * [[Ásólfur]] * [[Ásþór]] {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=12em}} * [[Baddi]] * [[Baggi (mannsnafn)|Baggi]] * [[Baggio]] * [[Baldur (mannsnafn)|Baldur]] * [[Baldvin]] * [[Baldwin]] * [[Baltasar]] * [[Baltazar]] * [[Bambi (nafn)|Bambi]] * [[Bambus (mannsnafn)|Bambus]] * [[Barði (nafn)|Barði]] * [[Barri]] * [[Bartolomeus]] * [[Bassi (mannsnafn)|Bassi]] * [[Bastían]] * [[Baugur (mannsnafn)|Baugur]] * [[Baui]] * [[Bárður]] * [[Beggi]] * [[Beinir]] * [[Beinteinn]] * [[Beitir]] * [[Bekan]] * [[Bendt]] * [[Benedikt]] * [[Benidikt]] * [[Benjamin]] * [[Benjamín]] * [[Benni]] * [[Benno]] * [[Benny]] * [[Benoný]] * [[Benóní]] * [[Benóný]] * [[Bent]] * [[Benteinn]] * [[Bentley]] * [[Benvý]] * [[Berent]] * [[Berg (mannsnafn)|Berg]] * [[Bergfinn]] * [[Bergfinnur]] * [[Berghreinn]] * [[Bergjón]] * [[Bergkvist]] * [[Bergmann]] * [[Bergmar]] * [[Bergmundur]] * [[Bergsteinn]] * [[Bergsveinn]] * [[Bergur]] * [[Bergúlfur]] * [[Bergvin]] * [[Bergþór]] * [[Bernhard]] * [[Bernharð]] * [[Bernharður]] * [[Berni]] * [[Bernódus]] * [[Bernótus]] * [[Bernt]] * [[Bersi]] * [[Bertel]] * [[Berthold]] * [[Berti]] * [[Bertil]] * [[Bertila]] * [[Bertram]] * [[Bessi]] * [[Betúel]] * [[Bill]] * [[Birgir]] * [[Birkir]] * [[Birmir]] * [[Birningur]] * [[Birnir (mannsnafn)|Birnir]] * [[Birtingur (mannsnafn)|Birtingur]] * [[Birtir]] * [[Bíi]] * [[Bjargar]] * [[Bjargmundur]] * [[Bjargsteinn]] * [[Bjargvin]] * [[Bjargþór]] * [[Bjarkan]] * [[Bjarkar]] * [[Bjarki]] * [[Bjarmar]] * [[Bjarmi]] * [[Bjarnar]] * [[Bjarnfinnur]] * [[Bjarnfreður]] * [[Bjarnfriður]] * [[Bjarnharður]] * [[Bjarnhéðinn]] * [[Bjarni]] * [[Bjarnlaugur]] * [[Bjarnleifur]] * [[Bjarnólfur]] * [[Bjarnsteinn]] * [[Bjarnvin]] * [[Bjarnþór]] * [[Bjartman]] * [[Bjartmann]] * [[Bjartmar]] * [[Bjartur]] * [[Bjartþór]] * [[Bjólan]] * [[Bjólfur (mannsnafn)|Bjólfur]] * [[Björgmundur]] * [[Björgólfur]] * [[Björgúlfur]] * [[Björgvin (mannsnafn)|Björgvin]] * [[Björn (mannsnafn)|Björn]] * [[Björnleifur]] * [[Björnólfur]] * [[Björnúlfur]] * [[Blake]] * [[Blansíflúr]] * [[Blár (mannsnafn)|Blár]] * [[Bliki]] * [[Blíður]] * [[Blængur]] * [[Blær]] * [[Blævar]] * [[Bo]] * [[Boði]] * [[Bogi (nafn)|Bogi]] * [[Bolli (mannsnafn)|Bolli]] * [[Bond]] * [[Borgar]] * [[Borgúlfur]] * [[Borgþór]] * [[Bóas]] * [[Bói]] * [[Bótólfur]] * [[Bragi (mannsnafn)|Bragi]] * [[Brandr]] * [[Brandur (nafn)|Brandur]] * [[Breki]] * [[Bresi]] * [[Brestir]] * [[Brettingur]] * [[Brimar]] * [[Brimi]] * [[Brimir]] * [[Brimþór]] * [[Brími]] * [[Brímir]] * [[Brjánn]] * [[Broddi]] * [[Bruno]] * [[Brúno]] * [[Brúnó]] * [[Bryngeir]] * [[Brynjar]] * [[Brynjarr]] * [[Brynjólfur]] * [[Brynjúlfur]] * [[Brynjýlfur]] * [[Brynleifur]] * [[Brynmar]] * [[Brynsteinn]] * [[Bryntýr]] * [[Brynþór]] * [[Bubbi (mannsnafn)|Bubbi]] * [[Buck]] * [[Burkni (mannsnafn)|Burkni]] * [[Búálfur]] * [[Búi]] * [[Búri (nafn)|Búri]] * [[Bylur]] * [[Bæring]] * [[Bæringur]] * [[Bæron]] * [[Bæssam]] * [[Böðvar]] * [[Börkur (nafn)|Börkur]] {{div col end}} == C == {{div col|colwidth=12em}} * [[Camillus]] * [[Carl]] * [[Cecil]] * [[Celin]] * [[Cesar]] * [[Charles]] * [[Charlie]] * [[Chefas]] * [[Chris]] * [[Christian]] * [[Christopher]] * [[Claus]] * [[Clausinus]] * [[Cristiano]] * [[Cyrus]] * [[Cýrus]] * [[Cæsar]] {{div col end}} == D == {{div col|colwidth=12em}} * [[Daði]] * [[Daðmar]] * [[Dagbjartur]] * [[Dagfari]] * [[Dagfinnur]] * [[Daggeir]] * [[Dagmann]] * [[Dagnýr]] * [[Dagóbert]] * [[Dagstyggur]] * [[Dagur (mannsnafn)|Dagur]] * [[Dagvin]] * [[Dagþór]] * [[Dalbert]] * [[Dalhoff]] * [[Dalí]] * [[Dalli]] * [[Dalmann]] * [[Dalmar]] * [[Dalur (mannsnafn)|Dalur]] * [[Dalvin]] * [[Damaskus (mannsnafn)|Damaskus]] * [[Damíen]] * [[Damjan]] * [[Damon]] * [[Dan]] * [[Danelíus]] * [[Daniel]] * [[Danilíus]] * [[Danival]] * [[Daníel (mannsnafn)|Daníel]] * [[Daníval]] * [[Dante (mannsnafn)|Dante]] * [[Daríus]] * [[Darri]] * [[Davið]] * [[Davíð]] * [[Deimos (mannsnafn)|Deimos]] * [[Demas]] * [[Demus]] * [[Dengsi]] * [[Deníel]] * [[Dennis]] * [[Dexter]] * [[Diddi]] * [[Diðrik]] * [[Diego (mannsnafn)|Diego]] * [[Diljar]] * [[Ditleif]] * [[Ditlev]] * [[Dittó]] * [[Díar]] * [[Díbus]] * [[Dímítrí]] * [[Dímon (mannsnafn)|Dímon]] * [[Dínus]] * [[Díon]] * [[Díómedes (mannsnafn)|Díómedes]] * [[Dísmundur]] * [[Doddi]] * [[Dofri (mannsnafn)|Dofri]] * [[Dolli]] * [[Dominik]] * [[Donald]] * [[Dorri]] * [[Dómald]] * [[Dómaldi]] * [[Dómaldur]] * [[Dónald]] * [[Dónaldur]] * [[Dór]] * [[Dóri]] * [[Dósíþeus]] * [[Dósóþeus]] * [[Draumur (mannsnafn)|Draumur]] * [[Draupnir (mannsnafn)|Draupnir]] * [[Dreki (nafn)|Dreki]] * [[Drengur (nafn)|Drengur]] * [[Dreyfus]] * [[Drómi]] * [[Dufgus]] * [[Dufþakur]] * [[Dugfús]] * [[Dúi]] * [[Dúni]] * [[Dúnn (mannsnafn)|Dúnn]] * [[Dvalinn]] * [[Dylan]] * [[Dynþór]] * [[Dýri]] * [[Dýrmundur]] * [[Döggvi]] {{div col end}} == Ð == == E == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ebbi]] * [[Ebenes]] * [[Ebeneser]] * [[Ebenezer]] * [[Ebenhard]] * [[Ebenharð]] * [[Eberg]] * [[Eberhard]] * [[Eberhardt]] * [[Eberharð]] * [[Eddi]] * [[Edgar]] * [[Edilon]] * [[Edílon]] * [[Edor]] * [[Edvald]] * [[Edvard]] * [[Edvarð]] * [[Edvin]] * [[Edward]] * [[Edwin]] * [[Eðvald]] * [[Eðvar]] * [[Eðvard]] * [[Eðvarð]] * [[Efraím]] * [[Eggert]] * [[Eggþór]] * [[Egidíus]] * [[Egill]] * [[Eiðar (mannsnafn)|Eiðar]] * [[Eiður]] * [[Eikar]] * [[Eilert]] * [[Eilífur]] * [[Einar]] * [[Einbjörn]] * [[Einir (mannsnafn)|Einir]] * [[Einvarður]] * [[Einþór]] * [[Eir]] * [[Eiríkur]] * [[Eivin]] * [[Ekkó]] * [[Ektor]] * [[Elberg]] * [[Elbert]] * [[Eldar]] * [[Eldbjartur]] * [[Eldgrímur]] * [[Eldhamar]] * [[Eldjárn]] * [[Eldmar]] * [[Eldon]] * [[Eldór]] * [[Eldur (mannsnafn)|Eldur]] * [[Elenmundur]] * [[Elentínus]] * [[Eleseus]] * [[Elfar]] * [[Elfráður]] * [[Elias (mannsnafn)|Elias]] * [[Elidon]] * [[Elimar]] * [[Elimundur]] * [[Elinbergur]] * [[Elinbjörn]] * [[Eliníus]] * [[Elinór]] * [[Elio]] * [[Elis (mannsnafn)|Elis]] * [[Elí]] * [[Elía (mannsnafn)|Elía]] * [[Elían]] * [[Elías]] * [[Elíden]] * [[Elíesar]] * [[Elíeser]] * [[Elífas]] * [[Elímar]] * [[Elímundur]] * [[Elínberg]] * [[Elínbergur]] * [[Elínes]] * [[Elíngunn]] * [[Elínmundur]] * [[Elínór]] * [[Elínus]] * [[Elíott]] * [[Elís (mannsnafn)|Elís]] * [[Elísar]] * [[Elísberg]] * [[Elíseus]] * [[Elívarð]] * [[Eljar]] * [[Ellert]] * [[Elli]] * [[Elliðagrímur]] * [[Elliði]] * [[Elling]] * [[Elliott]] * [[Ellíot]] * [[Ellís]] * [[Elmar]] * [[Elmer]] * [[Elvar]] * [[Elvin]] * [[Elvis]] * [[Emanuel]] * [[Emanúel]] * [[Embrek]] * [[Emerald]] * [[Emil]] * [[Emilius]] * [[Emill]] * [[Emir]] * [[Emíl]] * [[Emír (mannsnafn)|Emír]] * [[Emmanúel]] * [[Emmi]] * [[Engilbert]] * [[Engilbjartur]] * [[Engilbrikt]] * [[Engilhart]] * [[Engiljón]] * [[Engill (mannsnafn)|Engill]] * [[Enok]] * [[Eragon (mannsnafn)|Eragon]] * [[Erasmus (mannsnafn)|Erasmus]] * [[Eric]] * [[Erik]] * [[Erlar]] * [[Erlendur]] * [[Erling]] * [[Erlingur]] * [[Ermenrekur]] * [[Erminrekur]] * [[Ernest]] * [[Ernestó]] * [[Ernir (mannsnafn)|Ernir]] * [[Ernst]] * [[Eron]] * [[Eros]] * [[Erpur (nafn)|Erpur]] * [[Esajas]] * [[Esekíel]] * [[Esi]] * [[Esjar]] * [[Eskil]] * [[Eskur]] * [[Esmar]] * [[Esra]] * [[Estefan]] * [[Evald]] * [[Evan]] * [[Evert]] * [[Evgenius]] * [[Evgeníus]] * [[Evin]] * [[Evían]] * [[Eyberg]] * [[Eydór]] * [[Eygrímur]] * [[Eyjar]] * [[Eyjólfur]] * [[Eykam]] * [[Eylaugur]] * [[Eyleifur]] * [[Eylert]] * [[Eymar]] * [[Eymir]] * [[Eymundur]] * [[Eyríkur]] * [[Eysteinn]] * [[Eyvar]] * [[Eyvindur]] * [[Eyþór]] * [[Ezra]] {{div col end}} == É == * [[Éljagrímur]] * [[Ésú]] {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=12em}} * [[Fabían]] * [[Fabrisíus]] * [[Falgeir]] * [[Falur (nafn)|Falur]] * [[Fannar]] * [[Fannberg]] * [[Fanngeir]] * [[Fannþór]] * [[Fáfnir (mannsnafn)|Fáfnir]] * [[Fálki (mannsnafn)|Fálki]] * [[Felix]] * [[Fengur]] * [[Fenix]] * [[Fenrir]] * [[Ferdinand]] * [[Ferdínand]] * [[Fertram]] * [[Feykir]] * [[Filip]] * [[Filippus]] * [[Filpó]] * [[Finn]] * [[Finnbjörn]] * [[Finnbogi]] * [[Finngeir]] * [[Finni]] * [[Finnjón]] * [[Finnlaugur]] * [[Finnur]] * [[Finnvarður]] * [[Fífill (mannsnafn)|Fífill]] * [[Fíus]] * [[Fjalar]] * [[Fjalarr]] * [[Fjarki]] * [[Fjólar]] * [[Fjólmundur]] * [[Fjölnir]] * [[Fjölvar]] * [[Fjörnir]] * [[Flati]] * [[Flemming]] * [[Flosi]] * [[Flóki]] * [[Flórent]] * [[Flórentínus]] * [[Flóres]] * [[Flóvent]] * [[Folmar]] * [[Folmer]] * [[Forni]] * [[Fornjótur]] * [[Foss (mannsnafn)|Foss]] * [[Fossmar]] * [[Foster]] * [[Fox (mannsnafn)|Fox]] * [[Fólki]] * [[Framar]] * [[Frances]] * [[Francis]] * [[Frank]] * [[Franklin]] * [[Franklín]] * [[Frans]] * [[Franz]] * [[Fránn]] * [[Frár]] * [[Frederik]] * [[Freybjörn]] * [[Freygarður]] * [[Freymann]] * [[Freymar]] * [[Freymóður]] * [[Freymundur]] * [[Freyr (mannsnafn)|Freyr]] * [[Freysi]] * [[Freysteinn]] * [[Freyviður]] * [[Freyþór]] * [[Friðálv]] * [[Friðberg]] * [[Friðbergel]] * [[Friðbergur]] * [[Friðbert]] * [[Friðbjartur]] * [[Friðbjörn]] * [[Friðfinnur]] * [[Friðgeir]] * [[Friðjón]] * [[Friðlaugur]] * [[Friðleifur]] * [[Friðmann]] * [[Friðmar]] * [[Friðmundur]] * [[Friðrekur]] * [[Friðrik]] * [[Friðríkur]] * [[Friðsemel]] * [[Friðsteinn]] * [[Friðsveinn]] * [[Friður (mannsnafn)|Friður]] * [[Friðvin]] * [[Friðþjófur]] * [[Friðþór]] * [[Friedrich]] * [[Frits]] * [[Fritz]] * [[Fríðar]] * [[Fríðsteinn]] * [[Frímann]] * [[Frosti]] * [[Frostúlfur]] * [[Fróði]] * [[Fróðmar]] * [[Funi]] * [[Fúsi]] * [[Fylkir]] * [[Fædon]] {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=12em}} * [[Gabriel]] * [[Gabríel (mannsnafn)|Gabríel]] * [[Gaddi]] * [[Gael]] * [[Galdur (mannsnafn)|Galdur]] * [[Galti]] * [[Gamalíel]] * [[Gamli]] * [[Gandri]] * [[Garðar (mannsnafn)|Garðar]] * [[Garður (mannsnafn)|Garður]] * [[Garibaldi (nafn)|Garibaldi]] * [[Garíbaldi]] * [[Garpur]] * [[Garri]] * [[Gaston]] * [[Gaui]] * [[Gaukur (mannsnafn)|Gaukur]] * [[Gauti]] * [[Gautrekur]] * [[Gautur]] * [[Gautviður]] * [[Gáki]] * [[Geimar]] * [[Geir]] * [[Geirarður]] * [[Geirfinnur]] * [[Geirharður]] * [[Geirhjörtur]] * [[Geirhvatur]] * [[Geiri]] * [[Geirlaugur]] * [[Geirleifur]] * [[Geirmar]] * [[Geirmundur]] * [[Geirólfur]] * [[Geirröður]] * [[Geirtryggur]] * [[Geirvaldur]] * [[Geirþjófur]] * [[Geisli (mannsnafn)|Geisli]] * [[Gellir]] * [[Georg]] * [[George]] * [[Gerald]] * [[Gerðar]] * [[Gerhard]] * [[Geri]] * [[Gert]] * [[Gestar]] * [[Gestmundur]] * [[Gestur]] * [[Gideon]] * [[Gilbert]] * [[Gilbrikt]] * [[Gill]] * [[Gilmar]] * [[Gils]] * [[Giselerus]] * [[Gissur]] * [[Gizur]] * [[Gídeon]] * [[Gígjar]] * [[Gígur]] * [[Gísli]] * [[Gjúki]] * [[Gladstone]] * [[Glói]] * [[Glúmur]] * [[Gneisti]] * [[Gnúpur]] * [[Gnýr]] * [[Goði (mannsnafn)|Goði]] * [[Goðmundur]] * [[Gordon]] * [[Gosi (mannsnafn)|Gosi]] * [[Gottfred]] * [[Gottfreð]] * [[Gottfrið]] * [[Gottlieb]] * [[Gottlif]] * [[Gottskálk]] * [[Gottsveinn]] * [[Gottsvin]] * [[Góði]] * [[Góðmann]] * [[Gói]] * [[Grani]] * [[Grankell]] * [[Grámann]] * [[Gregor]] * [[Greipur]] * [[Greppur]] * [[Gretar]] * [[Grettir (mannsnafn)|Grettir]] * [[Grétar]] * [[Grímar]] * [[Grímkell]] * [[Grímlaugur]] * [[Grímnir]] * [[Grímólfur]] * [[Grímur]] * [[Grímúlfur]] * [[Grjótgarður]] * [[Guðberg]] * [[Guðbergur]] * [[Guðbert]] * [[Guðbjarni]] * [[Guðbjartur]] * [[Guðbjörn]] * [[Guðbrandur]] * [[Guðfinnur]] * [[Guðfreður]] * [[Guðfriður]] * [[Guðgeir]] * [[Guðjón]] * [[Guðlaugur]] * [[Guðleifur]] * [[Guðleikur]] * [[Guðliði]] * [[Guðmann]] * [[Guðmar]] * [[Guðmon]] * [[Guðmundur]] * [[Guðni]] * [[Guðníus]] * [[Guðnýr]] * [[Guðráður]] * [[Guðrúníus]] * [[Guðrúnn]] * [[Guðröður]] * [[Guðstein]] * [[Guðsteinn]] * [[Guðsveinn]] * [[Guðvaldur]] * [[Guðvalínus]] * [[Guðvarður]] * [[Guðveigur]] * [[Guðvin]] * [[Guðþór]] * [[Gulli]] * [[Gumi]] * [[Gunnar]] * [[Gunnberg]] * [[Gunnbjörn]] * [[Gunndór]] * [[Gunngeir]] * [[Gunnhallur]] * [[Gunnhvatur]] * [[Gunni]] * [[Gunnlaugur]] * [[Gunnleifur]] * [[Gunnólfur]] * [[Gunnóli]] * [[Gunnröður]] * [[Gunnsteinn]] * [[Gunnvaldur]] * [[Gunnvant]] * [[Gunnþór]] * [[Gustav]] * [[Gutti]] * [[Guttormur]] * [[Gústaf]] * [[Gústav]] * [[Gústi]] * [[Gylfi]] * [[Gyrðir]] * [[Gýgjar]] * [[Gýmir]] {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=12em}} * [[Haddi]] * [[Haddur]] * [[Hafberg]] * [[Hafgnýr]] * [[Hafgrímur]] * [[Hafliði]] * [[Hafnar]] * [[Hafni]] * [[Hafsjór]] * [[Hafsteinn]] * [[Haftýr]] * [[Hafþór]] * [[Hagalín]] * [[Hagbarð]] * [[Hagbarður]] * [[Hagbert]] * [[Haki (mannsnafn)|Haki]] * [[Hakim]] * [[Halberg]] * [[Hallageir]] * [[Hallberg]] * [[Hallbergur]] * [[Hallbert]] * [[Hallbjörn]] * [[Halldór]] * [[Hallfreð]] * [[Hallfreður]] * [[Hallgarður]] * [[Hallgeir]] * [[Hallgils]] * [[Hallgrímur]] * [[Halli]] * [[Hallkell]] * [[Hallmann]] * [[Hallmar]] * [[Hallmundur]] * [[Hallsteinn]] * [[Hallur]] * [[Hallvarður]] * [[Hallþór]] * [[Hamall]] * [[Hamar (mannsnafn)|Hamar]] * [[Hannes]] * [[Hannibal (mannsnafn)|Hannibal]] * [[Hans]] * [[Harald]] * [[Haraldur (nafn)|Haraldur]] * [[Harboe]] * [[Haron]] * [[Harpagus]] * [[Harri]] * [[Harry]] * [[Harrý]] * [[Hartmann]] * [[Hartvig]] * [[Hauksteinn]] * [[Haukur (mannsnafn)|Haukur]] * [[Haukvaldur]] * [[Hákon]] * [[Háleygur]] * [[Hálfdan]] * [[Hálfdán]] * [[Hámundur]] * [[Hárekur]] * [[Hárlaugur]] * [[Háski (mannsnafn)|Háski]] * [[Hásteinn]] * [[Hávar]] * [[Hávarður]] * [[Hávarr (mannsnafn)|Hávarr]] * [[Hector]] * [[Heiðar]] * [[Heiðarr]] * [[Heiðberg]] * [[Heiðbert]] * [[Heiðbjartur]] * [[Heiðdal]] * [[Heiðimann]] * [[Heiðlindur]] * [[Heiðmann]] * [[Heiðmar]] * [[Heiðmarr]] * [[Heiðmundur]] * [[Heiðrekur]] * [[Heiðsteinn]] * [[Heiður]] * [[Heikir]] * [[Heilmóður]] * [[Heimir]] * [[Hein]] * [[Heinrekur]] * [[Heinrich]] * [[Heinz]] * [[Heisi]] * [[Hektor (nafn)|Hektor]] * [[Helgeir]] * [[Helgi]] * [[Helgimundur]] * [[Helgmundur]] * [[Hellert]] * [[Helmuth]] * [[Helmút]] * [[Helvitus]] * [[Hemingur]] * [[Hemmert]] * [[Hemming]] * [[Hendrich]] * [[Hendrik]] * [[Hendrix]] * [[Henkel]] * [[Henning]] * [[Henrik]] * [[Henry]] * [[Henrý]] * [[Herberg]] * [[Herbergur]] * [[Herbert]] * [[Herbjörn]] * [[Herbrandur]] * [[Herfinnur]] * [[Hergarð]] * [[Hergeir]] * [[Hergill]] * [[Hergils]] * [[Herjólfur (mannsnafn)|Herjólfur]] * [[Herkúles (mannsnafn)|Herkúles]] * [[Herlaugur]] * [[Herleifur]] * [[Herluf]] * [[Hermann]] * [[Hermanníus]] * [[Hermóður]] * [[Hermundur]] * [[Hernit]] * [[Hersir]] * [[Hersteinn]] * [[Hersveinn]] * [[Herúlfur]] * [[Hervald]] * [[Hervar]] * [[Hervarður]] * [[Hervin]] * [[Héðinn]] * [[Hierónýmus]] * [[Hilaríus]] * [[Hilbert]] * [[Hildar]] * [[Hildiberg]] * [[Hildibergur]] * [[Hildibjartur]] * [[Hildibrandur]] * [[Hildigeir]] * [[Hildiglúmur]] * [[Hildiguðröður]] * [[Hildigunnar]] * [[Hildimar]] * [[Hildimundur]] * [[Hildingur]] * [[Hildir]] * [[Hildiþór]] * [[Hildmann]] * [[Hilkér]] * [[Hilmar]] * [[Hilmir]] * [[Himinljómi]] * [[Himri]] * [[Hinrik]] * [[Híram]] * [[Hjallkár]] * [[Hjalmar]] * [[Hjaltalín (mannsnafn)|Hjaltalín]] * [[Hjalti]] * [[Hjarnar]] * [[Hjálmar (mannsnafn)|Hjálmar]] * [[Hjálmgeir]] * [[Hjálmtýr]] * [[Hjálmur]] * [[Hjálmþór]] * [[Hjörleifur]] * [[Hjörmundur]] * [[Hjörtur (mannsnafn)|Hjörtur]] * [[Hjörtþór]] * [[Hjörvar]] * [[Hleiðar]] * [[Hleinar]] * [[Hlégestur]] * [[Hlénharður]] * [[Hlér]] * [[Hlinberg]] * [[Hlini]] * [[Hlíðar (mannsnafn)|Hlíðar]] * [[Hlíðberg]] * [[Hlífar]] * [[Hljómur]] * [[Hlújárn]] * [[Hlynur (mannsnafn)|Hlynur]] * [[Hlöðmundur]] * [[Hlöður]] * [[Hlöðvarður]] * [[Hlöðver]] * [[Hnefill]] * [[Hnikar]] * [[Hnikarr]] * [[Holberg]] * [[Holemíus]] * [[Holgeir]] * [[Holger]] * [[Holti]] * [[Hólm]] * [[Hólmar]] * [[Hólmberg]] * [[Hólmbert]] * [[Hólmfastur]] * [[Hólmfreð]] * [[Hólmgeir]] * [[Hólmgrímur]] * [[Hólmjárn]] * [[Hólmkell]] * [[Hólmsteinn]] * [[Hólmtryggur]] * [[Hólmþór]] * [[Hóseas]] * [[Hrafn (mannsnafn)|Hrafn]] * [[Hrafnar (mannsnafn)|Hrafnar]] * [[Hrafnbergur]] * [[Hrafnkell]] * [[Hrafntýr]] * [[Hrafnþór]] * [[Hrannar]] * [[Hrappur]] * [[Hraunar]] * [[Hreggviður]] * [[Hreiðar]] * [[Hreiðmar]] * [[Hreimur]] * [[Hreinn]] * [[Hringur (mannsnafn)|Hringur]] * [[Hrímir]] * [[Hrímnir]] * [[Hrollaugur]] * [[Hrolleifur]] * [[Hróaldur]] * [[Hróar]] * [[Hróbjartur]] * [[Hróðgeir]] * [[Hróðmar]] * [[Hróðólfur]] * [[Hróðvar]] * [[Hrói]] * [[Hrólfur (mannsnafn)|Hrólfur]] * [[Hrómundur]] * [[Hrútur]] * [[Hrymur]] * [[Hrærekur (mannsnafn)|Hrærekur]] * [[Hubert]] * [[Hugberg]] * [[Hugbert]] * [[Hugglaður]] * [[Hugi (mannsnafn)|Hugi]] * [[Huginn (mannsnafn)|Huginn]] * [[Hugleikur (mannsnafn)|Hugleikur]] * [[Hugmóður]] * [[Hugo]] * [[Hugó]] * [[Huldar]] * [[Hunter]] * [[Huxley]] * [[Húbert]] * [[Húgó]] * [[Húmi]] * [[Húnbjörn]] * [[Húnbogi]] * [[Húni]] * [[Húnn]] * [[Húnröður]] * [[Hvannar]] * [[Hyltir]] * [[Hylur]] * [[Hymir (mannsnafn)|Hymir]] * [[Hængur (mannsnafn)|Hængur]] * [[Hænir (mannsnafn)|Hænir]] * [[Höður (mannsnafn)|Höður]] * [[Högni]] * [[Hörður]] * [[Höskuldur]] {{div col end}} == I == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ibsen]] * [[Ikkaboð]] * [[Ilías]] * [[Ilíes]] * [[Illíes]] * [[Illugi]] * [[Immanúel]] * [[Indíus]] * [[Indriði]] * [[Ingberg]] * [[Ingbert]] * [[Ingebrekt]] * [[Ingi]] * [[Ingiber]] * [[Ingiberg]] * [[Ingibergur]] * [[Ingibert]] * [[Ingibjartur]] * [[Ingibjörn]] * [[Ingigeir]] * [[Ingileifur]] * [[Ingimagn]] * [[Ingimar]] * [[Ingimundur]] * [[Ingivaldur]] * [[Ingiþór]] * [[Ingjaldur]] * [[Ingmar]] * [[Ingólfur]] * [[Ingvaldur]] * [[Ingvar]] * [[Ingvi]] * [[Ingþór]] * [[Inuk (mannsnafn)|Inuk]] * [[Irlaugur]] * [[Isak]] * [[Ismael]] * [[Issa (mannsnafn)|Issa]] * [[Issi (mannsnafn)|Issi]] * [[Ivan]] * [[Ivar]] {{div col end}} == Í == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ían]] * [[Íbe]] * [[Ígor]] * [[Íkaboð]] * [[Íkarus (mannsnafn)|Íkarus]] * [[Ími]] * [[Ímir]] * [[Írenus]] * [[Ísak]] * [[Ísar]] * [[Ísarr]] * [[Ísbjörn (mannsnafn)|Ísbjörn]] * [[Íseldur]] * [[Ísfeld]] * [[Ísgeir]] * [[Ísidór]] * [[Ísleifur]] * [[Ísleikur]] * [[Ísmael]] * [[Ísmar]] * [[Ísólfur]] * [[Ísrael (mannsnafn)|Ísrael]] * [[Íunnarð]] * [[Ívan]] * [[Ívar]] {{div col end}} == J == {{div col|colwidth=12em}} * [[Jack]] * [[Jacob]] * [[Jafet]] * [[Jagger]] * [[Jaki]] * [[Jakob]] * [[Jakop]] * [[James]] * [[Jamil]] * [[Jan]] * [[Jannes]] * [[Janus]] * [[Janúaríus]] * [[Jared]] * [[Jarfi (mannsnafn)|Jarfi]] * [[Jarl (nafn)|Jarl]] * [[Jarpi (mannsnafn)|Jarpi]] * [[Jason (nafn)|Jason]] * [[Jasper]] * [[Javí]] * [[Járngeir]] * [[Járngrímur]] * [[Játgeir]] * [[Játmundur]] * [[Játvarður]] * [[Jedrosky]] * [[Jelídoni]] * [[Jenni]] * [[Jennþór]] * [[Jens]] * [[Jeremías]] * [[Jes]] * [[Jesper]] * [[Jess]] * [[Jessi]] * [[Jim]] * [[Job (mannsnafn)|Job]] * [[Jochum]] * [[Johan]] * [[John]] * [[Jokkum]] * [[Jonathan]] * [[Jones]] * [[Jonni]] * [[Joseph]] * [[José]] * [[Joshua]] * [[Jóab]] * [[Jóakim]] * [[Jóann]] * [[Jóas]] * [[Jóel]] * [[Jóhann]] * [[Jóhannes]] * [[Jói]] * [[Jójada]] * [[Jómar]] * [[Jómundur]] * [[Jón (mannsnafn)|Jón]] * [[Jónadab]] * [[Jónar]] * [[Jónas]] * [[Jónatan]] * [[Jónberg]] * [[Jónbjarni]] * [[Jónbjörn]] * [[Jóndór]] * [[Jóngeir]] * [[Jónhallur]] * [[Jónharður]] * [[Jónmar]] * [[Jónmundur]] * [[Jónsi (mannsnafn)|Jónsi]] * [[Jónsteinn]] * [[Jónþór]] * [[Jóram]] * [[Jórmann]] * [[Jórmundur]] * [[Jósafat]] * [[Jósavin]] * [[Jósef]] * [[Jósefus]] * [[Jósep]] * [[Jósi]] * [[Jósías]] * [[Jóst]] * [[Jósteinn]] * [[Jósúa]] * [[Jóvin]] * [[Juel]] * [[Julian]] * [[Jurin]] * [[Justin]] * [[Júlí (mannsnafn)|Júlí]] * [[Júlían]] * [[Júlíanus]] * [[Júlínus]] * [[Júlíus]] * [[Júni]] * [[Júní (mannsnafn)|Júní]] * [[Júníus]] * [[Júnus]] * [[Júrek]] * [[Júst]] * [[Jöklar (mannsnafn)|Jöklar]] * [[Jökli]] * [[Jökull (mannsnafn)|Jökull]] * [[Jörfi (mannsnafn)|Jörfi]] * [[Jörgen]] * [[Jörin]] * [[Jörmundur]] * [[Jörn]] * [[Jörri]] * [[Jörundur]] * [[Jörvar]] * [[Jörvi]] * [[Jötunn (mannsnafn)|Jötunn]] {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=12em}} * [[Kaffónas]] * [[Kai]] * [[Kaín]] * [[Kaj]] * [[Kakali]] * [[Kaktus (mannsnafn)|Kaktus]] * [[Kaldi]] * [[Kaleb]] * [[Kaleo (mannsnafn)|Kaleo]] * [[Kali (mannsnafn)|Kali]] * [[Kalli]] * [[Kalman]] * [[Kalmann]] * [[Kalmar (mannsnafn)|Kalmar]] * [[Kamal]] * [[Kamillus]] * [[Kamilus]] * [[Kani]] * [[Kappi]] * [[Kaprasíus]] * [[Karabaldi]] * [[Kareem]] * [[Karel]] * [[Karfi (mannsnafn)|Karfi]] * [[Karim]] * [[Karkur]] * [[Karl (mannsnafn)|Karl]] * [[Karlamagnús (mannsnafn)|Karlamagnús]] * [[Karlemil]] * [[Karles]] * [[Karli (mannsnafn)|Karli]] * [[Karlsberg]] * [[Karma (mannsnafn)|Karma]] * [[Karsten]] * [[Karvel]] * [[Kaspar]] * [[Kasper]] * [[Kaspían]] * [[Kasten]] * [[Kastian]] * [[Kastíel]] * [[Kastor]] * [[Katarínus]] * [[Kató]] * [[Katrínus]] * [[Kálfar]] * [[Kálfur (mannsnafn)|Kálfur]] * [[Kár]] * [[Kári]] * [[Kefas]] * [[Keli]] * [[Kenny]] * [[Keran]] * [[Ketilbjörn]] * [[Ketill (karlmannsnafn)|Ketill]] * [[Kiddi]] * [[Kilían]] * [[Kiljan]] * [[Kim]] * [[Kinan]] * [[Kíran]] * [[Kjalar]] * [[Kjallakur]] * [[Kjaran]] * [[Kjartan]] * [[Kjarval (mannsnafn)|Kjarval]] * [[Kjárr]] * [[Kjerúlf]] * [[Kjói (mannsnafn)|Kjói]] * [[Klaki (mannsnafn)|Klaki]] * [[Klaus]] * [[Kláus]] * [[Kleifar]] * [[Klemens]] * [[Klement]] * [[Klemenz]] * [[Kleófas]] * [[Klettur]] * [[Klængur]] * [[Knud]] * [[Knútur]] * [[Knörr (mannsnafn)|Knörr]] * [[Knöttur]] * [[Koðran]] * [[Koðrán]] * [[Koggi]] * [[Kolbeinn]] * [[Kolbjörn]] * [[Kolfinnur]] * [[Kolgrímur]] * [[Kollgrímur]] * [[Kolli (mannsnafn)|Kolli]] * [[Kolmar]] * [[Kolskeggur]] * [[Kolur]] * [[Kolviður (mannsnafn)|Kolviður]] * [[Konrad]] * [[Konráð]] * [[Konráður]] * [[Konstantín]] * [[Konstantínus]] * [[Kormákur]] * [[Kornelíus]] * [[Korri (mannsnafn)|Korri]] * [[Kort (mannsnafn)|Kort]] * [[Kópur]] * [[Kórekur]] * [[Kraki (mannsnafn)|Kraki]] * [[Krákur (mannsnafn)|Krákur]] * [[Kris (mannsnafn)|Kris]] * [[Kristall (mannsnafn)|Kristall]] * [[Kristan]] * [[Kristberg]] * [[Kristbergur]] * [[Kristbjarni]] * [[Kristbjörn]] * [[Kristbrandur]] * [[Kristdór]] * [[Kristens]] * [[Krister]] * [[Kristfinnur]] * [[Kristgeir]] * [[Kristian]] * [[Kristinn]] * [[Kristíníus]] * [[Kristínus]] * [[Kristján]] * [[Kristjón]] * [[Kristlaugur]] * [[Kristleifur]] * [[Kristmann]] * [[Kristmar]] * [[Kristmundur]] * [[Kristofer]] * [[Kristó]] * [[Kristóbert]] * [[Kristófer]] * [[Kristóníus]] * [[Kristrúnus]] * [[Kristvaldur]] * [[Kristvarður]] * [[Kristvin]] * [[Kristþór]] * [[Krummi (mannsnafn)|Krummi]] * [[Kubbur]] * [[Kuggi]] * [[Kusi]] * [[Kvasir (mannsnafn)|Kvasir]] * [[Kveldúlfur (nafn)|Kveldúlfur]] {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=12em}} * [[Lafrans]] * [[Lafranz]] * [[Laki (mannsnafn)|Laki]] * [[Lambert]] * [[Lambi]] * [[Landbjartur]] * [[Lars]] * [[Laufar]] * [[Laugi]] * [[Lauritz]] * [[Lazarus]] * [[Láki]] * [[Lár]] * [[Lárensíus]] * [[Lárent]] * [[Lárentíus]] * [[Lárentsínus]] * [[Lárenz]] * [[Lárenzíus]] * [[Lárus]] * [[Lee]] * [[Leiðólfur]] * [[Leif]] * [[Leifr]] * [[Leifur]] * [[Leiknir]] * [[Lenhard]] * [[Lennon]] * [[Leo]] * [[Leon]] * [[Leonard]] * [[Leonardo]] * [[Leonardó]] * [[Leonel]] * [[Leonhard]] * [[Leonharður]] * [[Leopold]] * [[Leó]] * [[Leóharður]] * [[Leónard]] * [[Leónardó]] * [[Leónharður]] * [[Leópold]] * [[Leví]] * [[Levý]] * [[Lénharður]] * [[Lér]] * [[Liam]] * [[Liforíus]] * [[Liljan]] * [[Liljar]] * [[Liljus]] * [[Lindar]] * [[Lindberg]] * [[Lindi]] * [[Lingþór]] * [[Link]] * [[Linnar]] * [[Linnet]] * [[Linnæus]] * [[Litríkur]] * [[Livius (mannsnafn)|Livius]] * [[Líam]] * [[Líbertín]] * [[Lífgjarn]] * [[Líkafrón]] * [[Línberg]] * [[Líni]] * [[Líonel]] * [[Líó]] * [[Líus]] * [[Ljóni]] * [[Ljósálfur]] * [[Ljótur]] * [[Ljúfur]] * [[Loðinn]] * [[Loðmundur (mannsnafn)|Loðmundur]] * [[Loðvík]] * [[Loftur]] * [[Logar]] * [[Logi]] * [[Loki (mannsnafn)|Loki]] * [[Lorens]] * [[Lorentz (mannsnafn)|Lorentz]] * [[Lorenz]] * [[Louis]] * [[Lói (mannsnafn)|Lói]] * [[Lóni]] * [[Lórens]] * [[Lórenz]] * [[Lótus (mannsnafn)|Lótus]] * [[Luca]] * [[Lucas]] * [[Ludvig]] * [[Luka]] * [[Lundberg]] * [[Lundi (mannsnafn)|Lundi]] * [[Lúðvíg]] * [[Lúðvík]] * [[Lúgó]] * [[Lúis]] * [[Lúkas]] * [[Lúsifer]] * [[Lúter]] * [[Lúther (mannsnafn)|Lúther]] * [[Lydo]] * [[Lyngar]] * [[Lyngþór]] * [[Lýður]] * [[Lýsimundur]] * [[Lýtingur (mannsnafn)|Lýtingur]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=12em}} * [[Mads]] * [[Maggi]] * [[Magnfreð]] * [[Magngeir]] * [[Magni]] * [[Magnús]] * [[Magnþór]] * [[Majas]] * [[Makan]] * [[Malaleel]] * [[Malcolm]] * [[Malfinnur]] * [[Malfred]] * [[Malmfreð]] * [[Manasses]] * [[Manfred]] * [[Manfreð]] * [[Manilíus]] * [[Manuel (mannsnafn)|Manuel]] * [[Manúel]] * [[Mar (mannsnafn)|Mar]] * [[Marbjörn]] * [[Marcus]] * [[Marel (mannsnafn)|Marel]] * [[Marelíus]] * [[Margeir]] * [[Margrímur]] * [[Mari]] * [[Marijón]] * [[Marino]] * [[Marinó]] * [[Maris]] * [[Maríanus]] * [[Marías]] * [[Marínó]] * [[Maríon]] * [[Marís]] * [[Maríus (mannsnafn)|Maríus]] * [[Marjas]] * [[Marjón]] * [[Mark (mannsnafn)|Mark]] * [[Markó]] * [[Markús]] * [[Markþór]] * [[Marley]] * [[Marlon]] * [[Maron]] * [[Marri]] * [[Mars (mannsnafn)|Mars]] * [[Marselíus]] * [[Marsellíus]] * [[Marsilíus]] * [[Marsíus]] * [[Marsveinn]] * [[Marteinn]] * [[Martel]] * [[Marten]] * [[Marthen]] * [[Martin]] * [[Martinius]] * [[Martz]] * [[Marvin]] * [[Marz]] * [[Marzellíus]] * [[Marzilíus]] * [[Marþór]] * [[Matador (mannsnafn)|Matador]] * [[Mateo]] * [[Mateó]] * [[Matheo]] * [[Matheó]] * [[Mathías]] * [[Mats]] * [[Matteó]] * [[Mattheó]] * [[Matthías]] * [[Matti]] * [[Mattías]] * [[Mauritz]] * [[Max]] * [[Maximíli]] * [[Maximus]] * [[Málfreð]] * [[Málgeir]] * [[Máni (mannanafn)|Máni]] * [[Már]] * [[Mári (mannsnafn)|Mári]] * [[Márus]] * [[Meinert]] * [[Mekkinó]] * [[Melankton]] * [[Melkíor]] * [[Melkjör]] * [[Melkormur]] * [[Melkólmur]] * [[Melrakki (mannsnafn)|Melrakki]] * [[Mensalder]] * [[Merkúr (mannsnafn)|Merkúr]] * [[Merlin]] * [[Methúsalem]] * [[Metúsalem]] * [[Meyland]] * [[Meyvant]] * [[Michael]] * [[Miðrik]] * [[Miguel]] * [[Mikael (mannsnafn)|Mikael]] * [[Mikill]] * [[Mikjáll]] * [[Mikkael]] * [[Mikkel]] * [[Mikki]] * [[Milan (mannsnafn)|Milan]] * [[Mildinberg]] * [[Milli]] * [[Milo]] * [[Mindelberg]] * [[Mio]] * [[Miró]] * [[Mías]] * [[Mílan]] * [[Míló]] * [[Mímir (mannanafn)|Mímir]] * [[Míó]] * [[Mír (mannsnafn)|Mír]] * [[Mjöllnir]] * [[Mjölnir (nafn)|Mjölnir]] * [[Moli]] * [[Mordekaí]] * [[Morgan]] * [[Moritz]] * [[Morri]] * [[Mortan]] * [[Morten]] * [[Mosi (mannsnafn)|Mosi]] * [[Movel]] * [[Móberg (mannsnafn)|Móberg]] * [[Móði (mannsnafn)|Móði]] * [[Mói]] * [[Móri (mannsnafn)|Móri]] * [[Mórits]] * [[Móritz]] * [[Móses (nafn)|Móses]] * [[Muggi (mannsnafn)|Muggi]] * [[Muggur (nafn)|Muggur]] * [[Mummi]] * [[Muni]] * [[Muninn (mannsnafn)|Muninn]] * [[Múhameð]] * [[Múli]] * [[Múr]] * [[Myrkár]] * [[Myrktýr]] * [[Myrkvar]] * [[Myrkvi]] * [[Mýrkjartan (mannsnafn)|Mýrkjartan]] * [[Mörður (nafn)|Mörður]] {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=12em}} * [[Nansen]] * [[Napóleon]] * [[Narfi (mannsnafn)|Narfi]] * [[Natan]] * [[Natanael]] * [[Nataníel]] * [[Nathan]] * [[Nathanael]] * [[Nathaníel]] * [[Náttfari (mannsnafn)|Náttfari]] * [[Nátthrafn]] * [[Náttmörður]] * [[Náttúlfur]] * [[Nefel]] * [[Nehemíe]] * [[Neisti]] * [[Nenni]] * [[Neó]] * [[Neptúnus (mannsnafn)|Neptúnus]] * [[Neró (mannsnafn)|Neró]] * [[Nicolai]] * [[Nicolaj]] * [[Nicolas]] * [[Nieljohníus]] * [[Niels]] * [[Nikanor]] * [[Nikolai]] * [[Nikolaj]] * [[Nikolas]] * [[Nikódemus]] * [[Nikulás]] * [[Niljohnius]] * [[Nils]] * [[Ninni]] * [[Nisbel]] * [[Níeljohníus]] * [[Níels]] * [[Níls]] * [[Njáll]] * [[Njörður (mannsnafn)|Njörður]] * [[Noah]] * [[Noel]] * [[Nonni]] * [[Norbert]] * [[Nordenskjöld]] * [[Norðmann]] * [[Normann]] * [[Nóam]] * [[Nóel]] * [[Nói]] * [[Nólan]] * [[Nóni]] * [[Nóri]] * [[Nóvember (mannsnafn)|Nóvember]] * [[Nurmann]] * [[Númi]] * [[Núpan]] * [[Núpur]] * [[Núri]] * [[Nýjón]] * [[Nýmundur]] * [[Nývarð]] * [[Nævel]] * [[Nökkvi (nafn)|Nökkvi]] {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=12em}} * [[Octavius]] * [[Oddberg]] * [[Oddbergur]] * [[Oddbjörn]] * [[Oddfinnur]] * [[Oddfreður]] * [[Oddfreyr]] * [[Oddgeir]] * [[Oddgnýr]] * [[Oddi (mannsnafn)|Oddi]] * [[Oddkell]] * [[Oddleifur]] * [[Oddmar]] * [[Oddmundur]] * [[Oddnýr]] * [[Oddsteinn]] * [[Oddur]] * [[Oddvar]] * [[Oddþór]] * [[Oktavíanus]] * [[Oktavías]] * [[Oktavíus]] * [[Októ]] * [[Október]] * [[Októvíus]] * [[Ola]] * [[Olaf]] * [[Olai]] * [[Olav]] * [[Olavur]] * [[Ole]] * [[Olgeir]] * [[Oliver]] * [[Olivert]] * [[Olli]] * [[Omar]] * [[Omel]] * [[Orfeus]] * [[Ormar (mannsnafn)|Ormar]] * [[Ormarr]] * [[Ormsvíkingur]] * [[Ormur (mannsnafn)|Ormur]] * [[Orri]] * [[Orvar]] * [[Oswald]] * [[Othar]] * [[Otkell]] * [[Otri]] * [[Otti]] * [[Ottó]] * [[Ottóníus]] * [[Otur (mannsnafn)|Otur]] * [[Otúel]] * [[Ove]] {{div col end}} == Ó == {{div col|colwidth=12em}} * [[Óbeð]] * [[Óbi]] * [[Óðinn (mannsnafn)|Óðinn]] * [[Óður (mannsnafn)|Óður]] * [[Ófeigur]] * [[Ói]] * [[Ólaf]] * [[Ólafur]] * [[Óli]] * [[Ólifer]] * [[Óliver]] * [[Ólífer]] * [[Ólíver]] * [[Ómar]] * [[Ómi]] * [[Ónar (mannsnafn)|Ónar]] * [[Ónarr]] * [[Ónesímus]] * [[Óri]] * [[Óríon (mannsnafn)|Óríon]] * [[Óræki]] * [[Órækja]] * [[Óskar]] * [[Ósvald]] * [[Ósvaldur]] * [[Ósvífur]] * [[Óttar]] * [[Óttarr]] {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=12em}} * [[Palli]] * [[Pantaleon]] * [[Panti]] * [[Paolo]] * [[Parelis]] * [[Parmes]] * [[Patrek]] * [[Patrekur]] * [[Patrick]] * [[Patrik]] * [[Patti (mannsnafn)|Patti]] * [[Paul]] * [[Pálínus]] * [[Páll]] * [[Pálmar (mannsnafn)|Pálmar]] * [[Pálmi]] * [[Peder]] * [[Pedró]] * [[Per]] * [[Peter]] * [[Petter]] * [[Pétur]] * [[Philip]] * [[Pírati]] * [[Pjetur]] * [[Plató]] * [[Plútó]] * [[Pólistator]] * [[Preben]] * [[Príor (mannsnafn)|Príor]] {{div col end}} == Q == {{div col|colwidth=12em}} {{div col end}} == R == {{div col|colwidth=12em}} * [[Raben]] * [[Rafael (mannsnafn)|Rafael]] * [[Rafn]] * [[Rafnar]] * [[Rafnkell]] * [[Ragnar]] * [[Ragnvald]] * [[Ragúel (mannsnafn)|Ragúel]] * [[Raknar]] * [[Ram]] * [[Ramses]] * [[Randver]] * [[Rannver]] * [[Rasmus]] * [[Ray]] * [[Ráðgeir]] * [[Ráðvarður]] * [[Ránar]] * [[Rebekk]] * [[Refur (mannsnafn)|Refur]] * [[Regin]] * [[Reginbald]] * [[Reginbaldur]] * [[Reginn]] * [[Reidar]] * [[Reifnir]] * [[Reimar]] * [[Reinald]] * [[Reinar]] * [[Reinhard]] * [[Reinhardt]] * [[Reinharður]] * [[Reinhart]] * [[Reinhold]] * [[Reinholdt]] * [[Reinholt]] * [[Remek]] * [[Remigius]] * [[Rex]] * [[Rey]] * [[Reykdal]] * [[Reykjalín]] * [[Reymar]] * [[Reynald]] * [[Reynar]] * [[Reynarð]] * [[Reynir (mannsnafn)|Reynir]] * [[Reyr (mannsnafn)|Reyr]] * [[Richard]] * [[Richarð]] * [[Richarður]] * [[Riggarð]] * [[Rikard]] * [[Rikhard]] * [[Rikharð]] * [[Rikharður]] * [[Rikki]] * [[River]] * [[Ríkarð]] * [[Ríkarður]] * [[Ríkhard]] * [[Ríkharð]] * [[Ríkharður]] * [[Rínar]] * [[Ríó]] * [[Roald]] * [[Robert (mannsnafn)|Robert]] * [[Roland]] * [[Rolf]] * [[Rolland]] * [[Rollent]] * [[Ronald]] * [[Rongvuð]] * [[Rotgeir]] * [[Róar]] * [[Róbert]] * [[Rói]] * [[Rólant]] * [[Róman]] * [[Rómeó]] * [[Rósant]] * [[Rósar]] * [[Rósberg]] * [[Rósbjörn]] * [[Rósenberg]] * [[Rósenkarr]] * [[Rósi]] * [[Rósinant]] * [[Rósinberg]] * [[Rósinbert]] * [[Rósinkar]] * [[Rósinkrans]] * [[Rósinkranz]] * [[Rósleifur]] * [[Rósmann]] * [[Rósmar]] * [[Rósmundur]] * [[Rudolf]] * [[Runeberg]] * [[Runi]] * [[Runólfur]] * [[Rustikus]] * [[Rúbar]] * [[Rúben]] * [[Rúdólf]] * [[Rúnar]] * [[Rúni]] * [[Rúrik (mannsnafn)|Rúrik]] * [[Rútur]] * [[Röðull (mannsnafn)|Röðull]] * [[Röggi]] * [[Rögnvald]] * [[Rögnvaldur]] * [[Rögnvar]] * [[Rökkvi]] * [[Röskvi]] {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=12em}} * [[Safír (mannsnafn)|Safír]] * [[Sakarias]] * [[Sakarías]] * [[Sakkeus]] * [[Salberg]] * [[Salgeir]] * [[Sali]] * [[Salma]] * [[Salmann]] * [[Salmar]] * [[Salómon]] * [[Salvador (mannsnafn)|Salvador]] * [[Salvadór]] * [[Salvar]] * [[Samir]] * [[Sammi]] * [[Sammy]] * [[Samson (mannsnafn)|Samson]] * [[Samúel]] * [[Sandel]] * [[Sandri]] * [[Sandur (nafn)|Sandur]] * [[Santos (mannsnafn)|Santos]] * [[Sasha]] * [[Sasi]] * [[Saxi]] * [[Scott]] * [[Sean]] * [[Sebastian]] * [[Sebastían]] * [[Sefrín]] * [[Seifur (mannsnafn)|Seifur]] * [[Seimur]] * [[Semingur]] * [[September]] * [[Septimius]] * [[Septimus]] * [[Sesar (mannsnafn)|Sesar]] * [[Sesil]] * [[Sesselíus]] * [[Severin]] * [[Sigarr]] * [[Sigberg]] * [[Sigbergur]] * [[Sigbert]] * [[Sigbjartur]] * [[Sigbjörn]] * [[Sigdór]] * [[Sigfastur]] * [[Sigfinnur]] * [[Sigfred]] * [[Sigfreð]] * [[Sigfreður]] * [[Sigfríð]] * [[Sigfús]] * [[Siggeir]] * [[Siggi]] * [[Sighjörtur]] * [[Sighvatur]] * [[Sigjón]] * [[Siglaugur]] * [[Sigmann]] * [[Sigmar]] * [[Sigmund]] * [[Sigmundur]] * [[Signar]] * [[Sigri]] * [[Sigríkur]] * [[Sigsteinn]] * [[Sigtryggur]] * [[Sigtýr]] * [[Sigur]] * [[Sigurbaldur]] * [[Sigurberg]] * [[Sigurbergur]] * [[Sigurbert]] * [[Sigurbjarni]] * [[Sigurbjartur]] * [[Sigurbjörn]] * [[Sigurbogi]] * [[Sigurbrandur]] * [[Sigurd]] * [[Sigurdagur]] * [[Sigurdór]] * [[Sigurdreyr]] * [[Sigurdör]] * [[Sigurð]] * [[Sigurður]] * [[Sigurfinnur]] * [[Sigurfús]] * [[Sigurgarðar]] * [[Sigurgarður]] * [[Sigurgeir]] * [[Sigurgestur]] * [[Sigurgissur]] * [[Sigurgísli]] * [[Sigurgrímur]] * [[Sigurgunnar]] * [[Sigurhannes]] * [[Sigurhans]] * [[Sigurhelgi]] * [[Sigurhjörtur]] * [[Sigurhörður]] * [[Siguringi]] * [[Sigurjens]] * [[Sigurjón]] * [[Sigurkarl]] * [[Sigurkrans]] * [[Sigurlaugur]] * [[Sigurlás]] * [[Sigurleifur]] * [[Sigurliði]] * [[Sigurlinni]] * [[Sigurlíni]] * [[Sigurlínus]] * [[Sigurljótur]] * [[Sigurlogi]] * [[Sigurmagnús]] * [[Sigurmann]] * [[Sigurmar]] * [[Sigurmáni]] * [[Sigurmon]] * [[Sigurmundi]] * [[Sigurmundur]] * [[Sigurnýas]] * [[Sigurnýás]] * [[Sigurnýjas]] * [[Siguroddur]] * [[Siguróli]] * [[Sigurpáll]] * [[Sigurrann]] * [[Sigurríkur]] * [[Sigurrín]] * [[Sigurrúnn]] * [[Sigursteindór]] * [[Sigursteinn]] * [[Sigursturla]] * [[Sigursveinn]] * [[Sigursæll]] * [[Sigurtryggvi]] * [[Sigurvald]] * [[Sigurvaldi]] * [[Sigurvaldur]] * [[Sigurvarður]] * [[Sigurvin]] * [[Sigurþór]] * [[Sigurörn (mannsnafn)|Sigurörn]] * [[Sigvaldi]] * [[Sigvard]] * [[Sigvarð]] * [[Sigvarður]] * [[Sigvin]] * [[Sigþór]] * [[Silli]] * [[Sindri]] * [[Símon]] * [[Sírnir]] * [[Sírus]] * [[Sívar]] * [[Sjafnar]] * [[Sjöundi]] * [[Skafti]] * [[Skapti]] * [[Skarphéðinn]] * [[Skefill]] * [[Skeggi]] * [[Skellir]] * [[Skíði (mannsnafn)|Skíði]] * [[Skírnir (mannsnafn)|Skírnir]] * [[Skjöldur]] * [[Skorri]] * [[Skrýmir]] * [[Skröggur]] * [[Skuggi]] * [[Skúli]] * [[Skúmur (mannsnafn)|Skúmur]] * [[Skúta (nafn)|Skúta]] * [[Skær]] * [[Skæringur]] * [[Smári (mannsnafn)|Smári]] * [[Smiður]] * [[Smyrill (mannsnafn)|Smyrill]] * [[Snjókaldur]] * [[Snjóki]] * [[Snjólaugur]] * [[Snjólfur]] * [[Snorri]] * [[Snæbjartur]] * [[Snæbjörn]] * [[Snæhólm]] * [[Snælaugur]] * [[Snælundur]] * [[Snær (nafn)|Snær]] * [[Snæringur]] * [[Snævar]] * [[Snævarr]] * [[Snæþór]] * [[Soffanías]] * [[Soffías]] * [[Soffónías]] * [[Sonny]] * [[Sophanías]] * [[Sophus]] * [[Soren]] * [[Sotti]] * [[Sófanías]] * [[Sófonías]] * [[Sófónías]] * [[Sófus]] * [[Sófús]] * [[Sókrates (mannsnafn)|Sókrates]] * [[Sólar]] * [[Sólarr]] * [[Sólberg]] * [[Sólbergur]] * [[Sólbjartur]] * [[Sólbjörn (mannsnafn)|Sólbjörn]] * [[Sólhrafn]] * [[Sólimann]] * [[Sólmar]] * [[Sólmáni]] * [[Sólmundur]] * [[Sólmyrkvi (mannsnafn)|Sólmyrkvi]] * [[Sólon (nafn)|Sólon]] * [[Sólólfur]] * [[Sólsteinn]] * [[Sólúlfur]] * [[Sólveigur]] * [[Sólver]] * [[Sólvin]] * [[Spakur]] * [[Spartakus (mannsnafn)|Spartakus]] * [[Sporði]] * [[Spói (mannsnafn)|Spói]] * [[Sprettur]] * [[Stanley (nafn)|Stanley]] * [[Stapi (mannsnafn)|Stapi]] * [[Stari (mannsnafn)|Stari]] * [[Starkaður]] * [[Starri (mannsnafn)|Starri]] * [[Steðji (mannsnafn)|Steðji]] * [[Stefan]] * [[Stefán]] * [[Stefnir (mannsnafn)|Stefnir]] * [[Steinar]] * [[Steinarr]] * [[Steinberg]] * [[Steinbergur]] * [[Steinbjörn]] * [[Steinbogi]] * [[Steindór]] * [[Steinfinnur]] * [[Steingrímur]] * [[Steini]] * [[Steinkell]] * [[Steinleifur]] * [[Steinmann]] * [[Steinmar]] * [[Steinmóður]] * [[Steinn (mannsnafn)|Steinn]] * [[Steinólfur]] * [[Steinröður]] * [[Steinvarður]] * [[Steinþór]] * [[Stirnir]] * [[Stígur]] * [[Stormar]] * [[Stormur (mannsnafn)|Stormur]] * [[Stórólfur]] * [[Straumur (mannsnafn)|Straumur]] * [[Sturla]] * [[Sturlaugur]] * [[Sturri]] * [[Styr]] * [[Styrbjörn]] * [[Styrkár]] * [[Styrkur]] * [[Styrmir]] * [[Styrr]] * [[Sumarliði]] * [[Sumarsveinn]] * [[Sumarvin]] * [[Súddi]] * [[Svafar]] * [[Svafmundur]] * [[Svali (mannanafn)|Svali]] * [[Svalur]] * [[Svan]] * [[Svanberg]] * [[Svanbergur]] * [[Svanbjörn]] * [[Svanfreð]] * [[Svangeir]] * [[Svanhild]] * [[Svanhólm]] * [[Svani]] * [[Svanlaugur]] * [[Svanmundur]] * [[Svanur (nafn)|Svanur]] * [[Svanþór]] * [[Svarthöfði (mannsnafn)|Svarthöfði]] * [[Svartur]] * [[Svavar]] * [[Svavmundur]] * [[Sváfnir]] * [[Sveinar]] * [[Sveinberg]] * [[Sveinbjartur]] * [[Sveinbjörn]] * [[Sveinjón]] * [[Sveinlaugur]] * [[Sveinmar]] * [[Sveinn (nafn)|Sveinn]] * [[Sveinungi]] * [[Sveinungur]] * [[Sveinþór]] * [[Sven]] * [[Svend]] * [[Sverre]] * [[Sverrir]] * [[Svipdagur]] * [[Svipmundur]] * [[Svölnir]] * [[Svörfuður]] * [[Sylveríus]] * [[Sýrus]] * [[Sæberg]] * [[Sæbergur]] * [[Sæbjartur]] * [[Sæbjörn]] * [[Sæfinnur]] * [[Sæfús]] * [[Sæi]] * [[Sælaugur]] * [[Sæmann]] * [[Sæmar]] * [[Sæmi]] * [[Sæmundur]] * [[Sær]] * [[Sævald]] * [[Sævaldur]] * [[Sævar]] * [[Sævarður]] * [[Sævarr]] * [[Sævin]] * [[Sæþór]] * [[Sölmundur]] * [[Sölvar]] * [[Sölver]] * [[Sölvi]] * [[Sören]] * [[Sörli]] {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=12em}} * [[Tage]] * [[Tandri]] * [[Tangi]] * [[Tanni]] * [[Tarfur (mannsnafn)|Tarfur]] * [[Tarón]] * [[Teitur]] * [[Teodor]] * [[Teó]] * [[Theadór]] * [[Theo]] * [[Theobald]] * [[Theodor]] * [[Theodór]] * [[Theofilus]] * [[Theó]] * [[Theódór]] * [[Theódórus]] * [[Thiago]] * [[Thomas]] * [[Thor]] * [[Thorberg]] * [[Thorgeir]] * [[Thorkil]] * [[Thorleif]] * [[Thorstein]] * [[Thorsteinn]] * [[Thorvald]] * [[Thór]] * [[Tili]] * [[Tindar]] * [[Tindri]] * [[Tindur]] * [[Tinni (mannsnafn)|Tinni]] * [[Tistram]] * [[Tíberíus (mannsnafn)|Tíberíus]] * [[Tíbor]] * [[Tími (mannsnafn)|Tími]] * [[Tímon]] * [[Tímoteus]] * [[Tímóteus]] * [[Tístran]] * [[Tjaldur (mannsnafn)|Tjaldur]] * [[Tjörfi]] * [[Tjörvi]] * [[Tobbi]] * [[Tobías]] * [[Toddi]] * [[Todor]] * [[Toggi]] * [[Tolli (mannsnafn)|Tolli]] * [[Tom]] * [[Tonni]] * [[Tor]] * [[Torben]] * [[Torfi]] * [[Tóbías]] * [[Tói]] * [[Tóki]] * [[Tómas]] * [[Tór]] * [[Tóti]] * [[Trausti]] * [[Tristan]] * [[Trjámann]] * [[Trostan]] * [[Trúmann]] * [[Tryggvi]] * [[Tumas]] * [[Tumi]] * [[Tunis]] * [[Túbal]] * [[Tyrfingur (mannsnafn)|Tyrfingur]] * [[Týli]] * [[Týr (mannsnafn)|Týr]] * [[Týri]] {{div col end}} == U == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ubbi]] * [[Uggi (mannsnafn)|Uggi]] * [[Ugluspegill (mannsnafn)|Ugluspegill]] * [[Ulf]] * [[Ullr]] * [[Ullur (mannsnafn)|Ullur]] * [[Ulrich]] * [[Ulrik]] * [[Ungi]] * [[Uni]] * [[Unnar]] * [[Unnbjörn]] * [[Unndór]] * [[Unnsteinn]] * [[Unnþór]] * [[Urðar]] * [[Uwe]] * [[Uxi]] {{div col end}} == Ú == {{div col|colwidth=12em}} * [[Úddi]] * [[Úlfar (mannsnafn)|Úlfar]] * [[Úlfgeir]] * [[Úlfgrímur]] * [[Úlfhéðinn]] * [[Úlfkell]] * [[Úlfljótur (mannsnafn)|Úlfljótur]] * [[Úlftýr]] * [[Úlfur (mannsnafn)|Úlfur]] * [[Úlrik]] * [[Úranus (mannsnafn)|Úranus]] {{div col end}} == V == {{div col|colwidth=12em}} * [[Vagn]] * [[Vakur]] * [[Valberg]] * [[Valbergur]] * [[Valbjörn]] * [[Valbrandur]] * [[Valdemar]] * [[Valdi]] * [[Valdimar (nafn)|Valdimar]] * [[Valdór]] * [[Valent]] * [[Valentín]] * [[Valentínus]] * [[Valgarð]] * [[Valgarður]] * [[Valgeir]] * [[Valgrímur]] * [[Validínus]] * [[Valíant]] * [[Valjón]] * [[Vallaður]] * [[Valmar]] * [[Valmundur]] * [[Valsteinn]] * [[Valter]] * [[Valtýr]] * [[Valur (mannsnafn)|Valur]] * [[Valves]] * [[Valþór]] * [[Vandill]] * [[Varði]] * [[Varmar]] * [[Varmi (mannsnafn)|Varmi]] * [[Varnó]] * [[Vatnar]] * [[Váli (mannsnafn)|Váli]] * [[Vápni]] * [[Veigar]] * [[Veigur]] * [[Ver (mannsnafn)|Ver]] * [[Vermundur]] * [[Verner]] * [[Vernharð]] * [[Vernharður]] * [[Veróna (mannsnafn)|Veróna]] * [[Vestar]] * [[Vestarr]] * [[Vestmar]] * [[Vetle]] * [[Vetur (mannsnafn)|Vetur]] * [[Veturliði]] * [[Vébjörn]] * [[Végeir]] * [[Vékell]] * [[Vélaugur]] * [[Vémundur]] * [[Vésteinn]] * [[Victor]] * [[Viðar]] * [[Viðjar]] * [[Vigant]] * [[Vigfús]] * [[Viggó]] * [[Vigkon]] * [[Vignes]] * [[Vignir]] * [[Vigri]] * [[Vigtýr]] * [[Vigur (mannsnafn)|Vigur]] * [[Vikar]] * [[Viktor]] * [[Vilberg]] * [[Vilbergur]] * [[Vilbert]] * [[Vilbjörn]] * [[Vilbogi]] * [[Vilbrandur]] * [[Vilfreð]] * [[Vilgeir]] * [[Vilhelm]] * [[Vilhjálmur]] * [[Vili (mannsnafn)|Vili]] * [[Vilinberg]] * [[Viljar]] * [[Vilji]] * [[Villads]] * [[Villi]] * [[Villiam]] * [[Villy]] * [[Vilmar]] * [[Vilmenhart]] * [[Vilmenhordt]] * [[Vilmundur]] * [[Vin]] * [[Vincent]] * [[Vindar (mannsnafn)|Vindar]] * [[Vinfús]] * [[Vinjar]] * [[Virgar]] * [[Virgil]] * [[Virgill (mannsnafn)|Virgill]] * [[Vitalis]] * [[Víðar (mannsnafn)|Víðar]] * [[Víðir (mannsnafn)|Víðir]] * [[Vífill (mannsnafn)|Vífill]] * [[Vígberg]] * [[Víghvatur]] * [[Víglundur]] * [[Vígmar]] * [[Vígmundur]] * [[Vígsteinn]] * [[Vígþór]] * [[Víkingur (mannsnafn)|Víkingur]] * [[Vítus]] * [[Vívat]] * [[Vogur (mannsnafn)|Vogur]] * [[Vopni]] * [[Vorm]] * [[Vormar]] * [[Vormur]] * [[Vorsveinn]] * [[Vöggur]] * [[Völundur]] * [[Vörður]] * [[Vöttur]] {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=12em}} * [[Walter]] * [[Werner]] * [[Wilhelm]] * [[Willard]] * [[William]] * [[Willum]] * [[Willy]] {{div col end}} == X == {{div col|colwidth=12em}} * [[Xander]] * [[Xavier]] * [[Xavíer]] {{div col end}} == Y == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ylfingur]] * [[Ylur]] * [[Ymir]] * [[Ymur]] * [[Yngvar]] * [[Yngvi]] * [[Yngvinn]] * [[Yrkill]] * [[Yrkir]] {{div col end}} == Ý == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ýmir (nafn)|Ýmir]] * [[Ýrar]] {{div col end}} == Z == {{div col|colwidth=12em}} * [[Zachary]] * [[Zakaría]] * [[Zakarías]] * [[Zar (mannsnafn)|Zar]] * [[Zion]] * [[Zophanías]] * [[Zophonías]] * [[Zófónías]] * [[Zóphanías]] * [[Zóphonías]] {{div col end}} == Þ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Þangbrandur (mannsnafn)|Þangbrandur]] * [[Þengill]] * [[Þeofilus]] * [[Þeódór]] * [[Þeófílas]] * [[Þeófílus]] * [[Þeyr (mannsnafn)|Þeyr]] * [[Þiðrandi]] * [[Þiðrik]] * [[Þinur (mannsnafn)|Þinur]] * [[Þjálfi]] * [[Þjóðann]] * [[Þjóðar]] * [[Þjóðbjörn]] * [[Þjóðgeir]] * [[Þjóðleifur]] * [[Þjóðmar]] * [[Þjóðólfur (nafn)|Þjóðólfur]] * [[Þjóðrekur]] * [[Þjóðvarður]] * [[Þjóstar]] * [[Þjóstólfur]] * [[Þorberg]] * [[Þorbergur]] * [[Þorbjörn]] * [[Þorbrandur]] * [[Þorfinnur]] * [[Þorgarður]] * [[Þorgautur]] * [[Þorgeir]] * [[Þorgestur]] * [[Þorgils]] * [[Þorgísl]] * [[Þorgnýr]] * [[Þorgrímur]] * [[Þorkell]] * [[Þorketill]] * [[Þorlaugur]] * [[Þorlákur]] * [[Þorleifur]] * [[Þorleikur]] * [[Þormar]] * [[Þormóður (mannsnafn)|Þormóður]] * [[Þormundur]] * [[Þorri (mannsnafn)|Þorri]] * [[Þorsteinn]] * [[Þorvaldur]] * [[Þorvar]] * [[Þorvarður]] * [[Þór (mannsnafn)|Þór]] * [[Þórar]] * [[Þórarinn]] * [[Þórálfur]] * [[Þórberg]] * [[Þórbergur]] * [[Þórbjarni]] * [[Þórbjörn]] * [[Þórdór]] * [[Þórðbjörn]] * [[Þórður]] * [[Þórel]] * [[Þórgnýr]] * [[Þórgrímur]] * [[Þórhaddur]] * [[Þórhalli]] * [[Þórhallur]] * [[Þórhannes]] * [[Þórhelgi]] * [[Þóri]] * [[Þórinn]] * [[Þórir]] * [[Þórjón]] * [[Þórkell]] * [[Þórketill]] * [[Þórlaugur]] * [[Þórleifur]] * [[Þórlindur]] * [[Þórlín]] * [[Þórmann]] * [[Þórmar]] * [[Þórmundur]] * [[Þóroddur]] * [[Þórormur]] * [[Þórólfur]] * [[Þórr]] * [[Þórsteinn]] * [[Þórylfur]] * [[Þórörn]] * [[Þrastar]] * [[Þráinn]] * [[Þrándur]] * [[Þróttur (mannsnafn)|Þróttur]] * [[Þrúðmar]] * [[Þrúður]] * [[Þrútur]] * [[Þrymir]] * [[Þrymur]] * [[Þröstur (mannsnafn)|Þröstur]] * [[Þyrill]] * [[Þyrnir (mannsnafn)|Þyrnir]] {{div col end}} == Æ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ægedíus]] * [[Ægileif]] * [[Ægir (mannsnafn)|Ægir]] * [[Æsir (nafn)|Æsir]] * [[Ævar]] * [[Ævarr]] {{div col end}} == Ö == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ögmundur]] * [[Ögri]] * [[Ölnir]] * [[Ölver]] * [[Ölvir]] * [[Öndólfur]] * [[Önundur]] * [[Örlaugur]] * [[Örlygur]] * [[Örn (mannsnafn)|Örn]] * [[Örnólfur]] * [[Örvar]] * [[Örvarr]] * [[Össur]] * [[Öxar]] * [[Özur]] {{div col end}} == Athugasemdir == * ^NI merkir nafn sem finnst í ''Nöfnum Íslendina'' (nýrri útgáfu) eftir Guðrún Kvaran. == Tengt efni == * [[Íslenskt mannsnafn]] * [[Listi yfir íslensk mannanöfn]] == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn?Stafrof=&Nafn=&Millinofn=on&Samthykkt=yes|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} * [https://island.is/leit-i-mannanafnaskra "Leit í mannanafnaskrá"] Sótt 2. janúar 2025. * Guðrún Kvaran, ''Nöfn Íslendinga'' (ný útgáfa), Forlagið, 2011, ISBN 978-9979-53-546-1 [[Flokkur:Íslensk karlmannsnöfn| ]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi|eiginnöfn karlmanna]] [[Flokkur:Listar um samfélag og menningu|íslensk eiginnöfn karlmanna]] j2n5g7zrfb9998dyaal0qafrk5l0f4k 1952589 1952587 2026-03-29T07:59:44Z MáneyMánadóttir 103358 /* Á */ 1952589 wikitext text/x-wiki Eftirfarandi er '''listi yfir íslensk [[eiginnafn|eiginnöfn]] [[karlmaður|karlmanna]]''': == A == {{div col|colwidth=12em}} * [[Aage]]^NI * [[Aaron]] * [[Abel (mannsnafn)|Abel]]^NI * [[Abner]]^NI * [[Abraham (mannsnafn)|Abraham]]^NI * [[Absalon]]^NI * [[Adam (mannsnafn)|Adam]]^NI * [[Addi]]^NI * [[Adel]]^NI * [[Adil]] * [[Adíel]]^NI * [[Adolf]]^NI * [[Adolph]]^NI * [[Adólf]]^NI * [[Adrian mannsnafn|Adrian]]^NI * [[Adrían]]^NI * [[Adríel]]^NI * [[Adser]]^NI * [[Aðalberg]]^NI * [[Aðalbergur]]^NI * [[Aðalbert]]^NI * [[Aðalbjörn]]^NI * [[Aðalborgar]]^NI * [[Aðalbrandur]]^NI * [[Aðalbrikt]]^NI * [[Aðalgeir]]^NI * [[Aðaljón]]^NI * [[Aðalmundur]]^NI * [[Aðalpétur]]^NI * [[Aðalráður]]^NI * [[Aðalsteinn]]^NI * [[Aðalsveinn]]^NI * [[Aðalvíkingur]] * [[Aðils]]^NI * [[Aðlis]] * [[Aðólf]]^NI * [[Aggi]]^NI * [[Agnar]]^NI * [[Agni]]^NI ' [[Agrippa]]^NI * [[Aksel]]^NI * [[Alan]]^NI * [[Alberg]]^NI * [[Albert]]^NI * [[Albínus]]^NI * [[Aldan]]^NI * [[Aldar]]^NI * [[Aldur]] * [[Alejandro]] * [[Alex]]^NI * [[Alexander (mannsnafn)|Alexander]]^NI * [[Alexíus]]^NI * [[Alf]] * [[Alfinnur]]^NI * [[Alfons]]^NI * [[Alfred]]^NI * [[Alfreð]]^NI * [[Algeir]]^NI * [[Ali]]^NI * [[Allan]]^NI * [[Allen]]^NI * [[Alli]]^NI * [[Almar]]^NI * [[Almarr]]^NI * [[Alrekur]]^NI * [[Alsteinn]]^NI * [[Alvar]]^NI * [[Alvin]]^NI * [[Amil]] * [[Amir]] * [[Amír]] * [[Amon (mannsnafn)|Amon]] * [[Amor (mannsnafn)|Amor]] * [[Amos]]^NI * [[Analíus]]^NI * [[Ananías]]^NI * [[Anders]]^NI * [[Andór]]^NI * [[Andrean]] * [[Andreas]]^NI * [[Andrei]] * [[Andres]] * [[André]] * [[Andrés]]^NI * [[Andri]]^NI * [[Anes]] * [[Anfinn]] * [[Angantýr]]^NI * [[Angi]]^NI * [[Angus (mannsnafn)|Angus]]^NI * [[Anilíus]]^NI * [[Annalíus]]^NI * [[Annar]]^NI * [[Annarr]] * [[Annas]]^NI * [[Annel]]^NI * [[Annes (mannsnafn)|Annes]]^NI * [[Annilíus]]^NI * [[Annmar]]^NI * [[Annó]]^NI * [[Annþór]]^NI * [[Anor]] * [[Anteo]] * [[Anthony]]^NI * [[Anton]]^NI * [[Antonio]] * [[Antoníus]]^NI * [[António]] * [[Antóníus]] * [[Apollo (mannsnafn)|Apollo]] * [[Aralíus]]^NI * [[Aran]] * [[Arelius]]^NI * [[Arelíus]]^NI * [[Arent]]^NI * [[Ares (mannsnafn)|Ares]]^NI * [[Ari]]^NI * [[Arilíus]]^NI * [[Arin]] * [[Arinbjörn]]^NI * [[Arían]] * [[Aríel]]^NI * [[Aríus (mannsnafn)|Aríus]]^NI * [[Armand]] * [[Armandó]] * [[Arnald]]^NI * [[Arnaldur]]^NI * [[Arnar]]^NI * [[Arnberg]]^NI * [[Arnbergur]]^NI * [[Arnbjörn]]^NI * [[Arndór]]^NI * [[Arne]]^NI * [[Arnes]]^NI * [[Arnfinnur]]^NI * [[Arnfreyr]]^NI * [[Arngarður]] * [[Arngeir]]^NI * [[Arngils]]^NI * [[Arngnýr]]^NI * [[Arngrímur]]^NI * [[Arnkell]]^NI * [[Arnlaugur]]^NI * [[Arnleifur]]^NI * [[Arnljótur]]^NI * [[Arnmóður]]^NI * [[Arnmundur]]^NI * [[Arnoddur]]^NI * [[Arnold]]^NI * [[Arnór]]^NI * [[Arnsteinn]]^NI * [[Arntýr]] * [[Arnúlfur]]^NI * [[Arnviður]]^NI * [[Arnþór]]^NI * [[Aron]]^NI * [[Arslan]] * [[Art]] * [[Arthur]]^NI * [[Arthúr]]^NI * [[Artúr]]^NI * [[Arún]] * [[Arvið]]^NI * [[Arviður]]^NI * [[Asael]]^NI * [[Asarías]]^NI * [[Askalon]]^NI * [[Askur (mannsnafn)|Askur]]^NI * [[Aspar]]^NI * [[Athanasius]]^NI * [[Athen]] * [[Atlas (mannsnafn)|Atlas]]^NI * [[Atli (mannsnafn)|Atli]]^NI * [[Aubert]]^NI * [[Auðar]]^NI * [[Auðberg]]^NI * [[Auðbergur]]^NI * [[Auðbert]]^NI * [[Auðbjörn]]^NI * [[Auðgeir]]^NI * [[Auðgísl]]^NI * [[Auðjón]]^NI * [[Auðkell]]^NI * [[Auðmundur]]^NI * [[Auðólfur]]^NI * [[Auðun]]^NI * [[Auðunn]]^NI * [[Auður (mannsnafn)|Auður]]^NI * [[August]]^NI * [[Augustinus]]^NI * [[Austar]]^NI * [[Austin (mannsnafn)|Austin]] * [[Austmann]]^NI * [[Austmar]]^NI * [[Austri (mannsnafn)|Austri]]^NI * [[Axel]]^NI * [[Aþanasíus]]^NI {{div col end}} == Á == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ágúst (mannsnafn)|Ágúst]]^NI * [[Ágústínus (mannsnafn)|Ágústínus]]^NI * [[Ágústus (mannsnafn)|Ágústus]]^NI * [[Áki]]^NI * [[Álfar (mannsnafn)|Álfar]]^NI * [[Álfgeir]]^NI * [[Álfgrímur]]^NI * [[Álfkell]] * [[Álfur (mannsnafn)|Álfur]]^NI * [[Álfþór]]^NI * [[Ámundi]]^NI * [[Ámundínus]]^NI * [[Án]]^NI * [[Árbjartur]]^NI * [[Árbjörn]]^NI * [[Árelíus]]^NI * [[Árgeir]]^NI * [[Árgils]]^NI * [[Ári]] * [[Árilíus]] * [[Ármann]]^NI * [[Árnborg]]^NI * [[Árnes (mannsnafn)|Árnes]]^NI * [[Árni]]^NI * [[Árnibjörn]]^NI * [[Árnmar]]^NI * [[Árnþór]]^NI * [[Ársæll]]^NI * [[Ás (mannsnafn)|Ás]]^NI * [[Ásar]]^NI * [[Ásberg]]^NI * [[Ásbergur]]^NI * [[Ásbjörn]]^NI * [[Ásbrandur]] * [[Ásdór]]^NI * [[Ásgautur]]^NI * [[Ásgeir]]^NI * [[Ásgils]]^NI * [[Ásgrímur]]^NI * [[Ási]]^NI * [[Áskell]]^NI * [[Áslaugur]]^NI * [[Áslákur]]^NI * [[Ásmar]]^NI * [[Ásmundur]]^NI * [[Ásólfur]]^NI * [[Ásröður]]^NI * [[Áss]]^NI * [[Ástberg]]^NI * [[Ástbjartur]]^NI * [[Ástbjörn]]^NI * [[Ástfastur]]^NI * [[Ástgeir]]^NI * [[Ásti]]^NI * [[Ástmann]]^NI * [[Ástmar]]^NI * [[Ástmundur]]^NI * [[Ástráður]]^NI * [[Ástríkur (mannsnafn)|Ástríkur]]^NI * [[Ástsæll]]^NI * [[Ástvald]]^NI * [[Ástvaldur]]^NI * [[Ástvar]]^NI * [[Ástvin]]^NI * [[Ástþór]]^NI * [[Ástþrúr]]^NI * [[Ásvaldur]]^NI * [[Ásvarður]]^NI * [[Ásólfur]] * [[Ásþór]]^NI {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=12em}} * [[Baddi]] * [[Baggi (mannsnafn)|Baggi]] * [[Baggio]] * [[Baldur (mannsnafn)|Baldur]] * [[Baldvin]] * [[Baldwin]] * [[Baltasar]] * [[Baltazar]] * [[Bambi (nafn)|Bambi]] * [[Bambus (mannsnafn)|Bambus]] * [[Barði (nafn)|Barði]] * [[Barri]] * [[Bartolomeus]] * [[Bassi (mannsnafn)|Bassi]] * [[Bastían]] * [[Baugur (mannsnafn)|Baugur]] * [[Baui]] * [[Bárður]] * [[Beggi]] * [[Beinir]] * [[Beinteinn]] * [[Beitir]] * [[Bekan]] * [[Bendt]] * [[Benedikt]] * [[Benidikt]] * [[Benjamin]] * [[Benjamín]] * [[Benni]] * [[Benno]] * [[Benny]] * [[Benoný]] * [[Benóní]] * [[Benóný]] * [[Bent]] * [[Benteinn]] * [[Bentley]] * [[Benvý]] * [[Berent]] * [[Berg (mannsnafn)|Berg]] * [[Bergfinn]] * [[Bergfinnur]] * [[Berghreinn]] * [[Bergjón]] * [[Bergkvist]] * [[Bergmann]] * [[Bergmar]] * [[Bergmundur]] * [[Bergsteinn]] * [[Bergsveinn]] * [[Bergur]] * [[Bergúlfur]] * [[Bergvin]] * [[Bergþór]] * [[Bernhard]] * [[Bernharð]] * [[Bernharður]] * [[Berni]] * [[Bernódus]] * [[Bernótus]] * [[Bernt]] * [[Bersi]] * [[Bertel]] * [[Berthold]] * [[Berti]] * [[Bertil]] * [[Bertila]] * [[Bertram]] * [[Bessi]] * [[Betúel]] * [[Bill]] * [[Birgir]] * [[Birkir]] * [[Birmir]] * [[Birningur]] * [[Birnir (mannsnafn)|Birnir]] * [[Birtingur (mannsnafn)|Birtingur]] * [[Birtir]] * [[Bíi]] * [[Bjargar]] * [[Bjargmundur]] * [[Bjargsteinn]] * [[Bjargvin]] * [[Bjargþór]] * [[Bjarkan]] * [[Bjarkar]] * [[Bjarki]] * [[Bjarmar]] * [[Bjarmi]] * [[Bjarnar]] * [[Bjarnfinnur]] * [[Bjarnfreður]] * [[Bjarnfriður]] * [[Bjarnharður]] * [[Bjarnhéðinn]] * [[Bjarni]] * [[Bjarnlaugur]] * [[Bjarnleifur]] * [[Bjarnólfur]] * [[Bjarnsteinn]] * [[Bjarnvin]] * [[Bjarnþór]] * [[Bjartman]] * [[Bjartmann]] * [[Bjartmar]] * [[Bjartur]] * [[Bjartþór]] * [[Bjólan]] * [[Bjólfur (mannsnafn)|Bjólfur]] * [[Björgmundur]] * [[Björgólfur]] * [[Björgúlfur]] * [[Björgvin (mannsnafn)|Björgvin]] * [[Björn (mannsnafn)|Björn]] * [[Björnleifur]] * [[Björnólfur]] * [[Björnúlfur]] * [[Blake]] * [[Blansíflúr]] * [[Blár (mannsnafn)|Blár]] * [[Bliki]] * [[Blíður]] * [[Blængur]] * [[Blær]] * [[Blævar]] * [[Bo]] * [[Boði]] * [[Bogi (nafn)|Bogi]] * [[Bolli (mannsnafn)|Bolli]] * [[Bond]] * [[Borgar]] * [[Borgúlfur]] * [[Borgþór]] * [[Bóas]] * [[Bói]] * [[Bótólfur]] * [[Bragi (mannsnafn)|Bragi]] * [[Brandr]] * [[Brandur (nafn)|Brandur]] * [[Breki]] * [[Bresi]] * [[Brestir]] * [[Brettingur]] * [[Brimar]] * [[Brimi]] * [[Brimir]] * [[Brimþór]] * [[Brími]] * [[Brímir]] * [[Brjánn]] * [[Broddi]] * [[Bruno]] * [[Brúno]] * [[Brúnó]] * [[Bryngeir]] * [[Brynjar]] * [[Brynjarr]] * [[Brynjólfur]] * [[Brynjúlfur]] * [[Brynjýlfur]] * [[Brynleifur]] * [[Brynmar]] * [[Brynsteinn]] * [[Bryntýr]] * [[Brynþór]] * [[Bubbi (mannsnafn)|Bubbi]] * [[Buck]] * [[Burkni (mannsnafn)|Burkni]] * [[Búálfur]] * [[Búi]] * [[Búri (nafn)|Búri]] * [[Bylur]] * [[Bæring]] * [[Bæringur]] * [[Bæron]] * [[Bæssam]] * [[Böðvar]] * [[Börkur (nafn)|Börkur]] {{div col end}} == C == {{div col|colwidth=12em}} * [[Camillus]] * [[Carl]] * [[Cecil]] * [[Celin]] * [[Cesar]] * [[Charles]] * [[Charlie]] * [[Chefas]] * [[Chris]] * [[Christian]] * [[Christopher]] * [[Claus]] * [[Clausinus]] * [[Cristiano]] * [[Cyrus]] * [[Cýrus]] * [[Cæsar]] {{div col end}} == D == {{div col|colwidth=12em}} * [[Daði]] * [[Daðmar]] * [[Dagbjartur]] * [[Dagfari]] * [[Dagfinnur]] * [[Daggeir]] * [[Dagmann]] * [[Dagnýr]] * [[Dagóbert]] * [[Dagstyggur]] * [[Dagur (mannsnafn)|Dagur]] * [[Dagvin]] * [[Dagþór]] * [[Dalbert]] * [[Dalhoff]] * [[Dalí]] * [[Dalli]] * [[Dalmann]] * [[Dalmar]] * [[Dalur (mannsnafn)|Dalur]] * [[Dalvin]] * [[Damaskus (mannsnafn)|Damaskus]] * [[Damíen]] * [[Damjan]] * [[Damon]] * [[Dan]] * [[Danelíus]] * [[Daniel]] * [[Danilíus]] * [[Danival]] * [[Daníel (mannsnafn)|Daníel]] * [[Daníval]] * [[Dante (mannsnafn)|Dante]] * [[Daríus]] * [[Darri]] * [[Davið]] * [[Davíð]] * [[Deimos (mannsnafn)|Deimos]] * [[Demas]] * [[Demus]] * [[Dengsi]] * [[Deníel]] * [[Dennis]] * [[Dexter]] * [[Diddi]] * [[Diðrik]] * [[Diego (mannsnafn)|Diego]] * [[Diljar]] * [[Ditleif]] * [[Ditlev]] * [[Dittó]] * [[Díar]] * [[Díbus]] * [[Dímítrí]] * [[Dímon (mannsnafn)|Dímon]] * [[Dínus]] * [[Díon]] * [[Díómedes (mannsnafn)|Díómedes]] * [[Dísmundur]] * [[Doddi]] * [[Dofri (mannsnafn)|Dofri]] * [[Dolli]] * [[Dominik]] * [[Donald]] * [[Dorri]] * [[Dómald]] * [[Dómaldi]] * [[Dómaldur]] * [[Dónald]] * [[Dónaldur]] * [[Dór]] * [[Dóri]] * [[Dósíþeus]] * [[Dósóþeus]] * [[Draumur (mannsnafn)|Draumur]] * [[Draupnir (mannsnafn)|Draupnir]] * [[Dreki (nafn)|Dreki]] * [[Drengur (nafn)|Drengur]] * [[Dreyfus]] * [[Drómi]] * [[Dufgus]] * [[Dufþakur]] * [[Dugfús]] * [[Dúi]] * [[Dúni]] * [[Dúnn (mannsnafn)|Dúnn]] * [[Dvalinn]] * [[Dylan]] * [[Dynþór]] * [[Dýri]] * [[Dýrmundur]] * [[Döggvi]] {{div col end}} == Ð == == E == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ebbi]] * [[Ebenes]] * [[Ebeneser]] * [[Ebenezer]] * [[Ebenhard]] * [[Ebenharð]] * [[Eberg]] * [[Eberhard]] * [[Eberhardt]] * [[Eberharð]] * [[Eddi]] * [[Edgar]] * [[Edilon]] * [[Edílon]] * [[Edor]] * [[Edvald]] * [[Edvard]] * [[Edvarð]] * [[Edvin]] * [[Edward]] * [[Edwin]] * [[Eðvald]] * [[Eðvar]] * [[Eðvard]] * [[Eðvarð]] * [[Efraím]] * [[Eggert]] * [[Eggþór]] * [[Egidíus]] * [[Egill]] * [[Eiðar (mannsnafn)|Eiðar]] * [[Eiður]] * [[Eikar]] * [[Eilert]] * [[Eilífur]] * [[Einar]] * [[Einbjörn]] * [[Einir (mannsnafn)|Einir]] * [[Einvarður]] * [[Einþór]] * [[Eir]] * [[Eiríkur]] * [[Eivin]] * [[Ekkó]] * [[Ektor]] * [[Elberg]] * [[Elbert]] * [[Eldar]] * [[Eldbjartur]] * [[Eldgrímur]] * [[Eldhamar]] * [[Eldjárn]] * [[Eldmar]] * [[Eldon]] * [[Eldór]] * [[Eldur (mannsnafn)|Eldur]] * [[Elenmundur]] * [[Elentínus]] * [[Eleseus]] * [[Elfar]] * [[Elfráður]] * [[Elias (mannsnafn)|Elias]] * [[Elidon]] * [[Elimar]] * [[Elimundur]] * [[Elinbergur]] * [[Elinbjörn]] * [[Eliníus]] * [[Elinór]] * [[Elio]] * [[Elis (mannsnafn)|Elis]] * [[Elí]] * [[Elía (mannsnafn)|Elía]] * [[Elían]] * [[Elías]] * [[Elíden]] * [[Elíesar]] * [[Elíeser]] * [[Elífas]] * [[Elímar]] * [[Elímundur]] * [[Elínberg]] * [[Elínbergur]] * [[Elínes]] * [[Elíngunn]] * [[Elínmundur]] * [[Elínór]] * [[Elínus]] * [[Elíott]] * [[Elís (mannsnafn)|Elís]] * [[Elísar]] * [[Elísberg]] * [[Elíseus]] * [[Elívarð]] * [[Eljar]] * [[Ellert]] * [[Elli]] * [[Elliðagrímur]] * [[Elliði]] * [[Elling]] * [[Elliott]] * [[Ellíot]] * [[Ellís]] * [[Elmar]] * [[Elmer]] * [[Elvar]] * [[Elvin]] * [[Elvis]] * [[Emanuel]] * [[Emanúel]] * [[Embrek]] * [[Emerald]] * [[Emil]] * [[Emilius]] * [[Emill]] * [[Emir]] * [[Emíl]] * [[Emír (mannsnafn)|Emír]] * [[Emmanúel]] * [[Emmi]] * [[Engilbert]] * [[Engilbjartur]] * [[Engilbrikt]] * [[Engilhart]] * [[Engiljón]] * [[Engill (mannsnafn)|Engill]] * [[Enok]] * [[Eragon (mannsnafn)|Eragon]] * [[Erasmus (mannsnafn)|Erasmus]] * [[Eric]] * [[Erik]] * [[Erlar]] * [[Erlendur]] * [[Erling]] * [[Erlingur]] * [[Ermenrekur]] * [[Erminrekur]] * [[Ernest]] * [[Ernestó]] * [[Ernir (mannsnafn)|Ernir]] * [[Ernst]] * [[Eron]] * [[Eros]] * [[Erpur (nafn)|Erpur]] * [[Esajas]] * [[Esekíel]] * [[Esi]] * [[Esjar]] * [[Eskil]] * [[Eskur]] * [[Esmar]] * [[Esra]] * [[Estefan]] * [[Evald]] * [[Evan]] * [[Evert]] * [[Evgenius]] * [[Evgeníus]] * [[Evin]] * [[Evían]] * [[Eyberg]] * [[Eydór]] * [[Eygrímur]] * [[Eyjar]] * [[Eyjólfur]] * [[Eykam]] * [[Eylaugur]] * [[Eyleifur]] * [[Eylert]] * [[Eymar]] * [[Eymir]] * [[Eymundur]] * [[Eyríkur]] * [[Eysteinn]] * [[Eyvar]] * [[Eyvindur]] * [[Eyþór]] * [[Ezra]] {{div col end}} == É == * [[Éljagrímur]] * [[Ésú]] {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=12em}} * [[Fabían]] * [[Fabrisíus]] * [[Falgeir]] * [[Falur (nafn)|Falur]] * [[Fannar]] * [[Fannberg]] * [[Fanngeir]] * [[Fannþór]] * [[Fáfnir (mannsnafn)|Fáfnir]] * [[Fálki (mannsnafn)|Fálki]] * [[Felix]] * [[Fengur]] * [[Fenix]] * [[Fenrir]] * [[Ferdinand]] * [[Ferdínand]] * [[Fertram]] * [[Feykir]] * [[Filip]] * [[Filippus]] * [[Filpó]] * [[Finn]] * [[Finnbjörn]] * [[Finnbogi]] * [[Finngeir]] * [[Finni]] * [[Finnjón]] * [[Finnlaugur]] * [[Finnur]] * [[Finnvarður]] * [[Fífill (mannsnafn)|Fífill]] * [[Fíus]] * [[Fjalar]] * [[Fjalarr]] * [[Fjarki]] * [[Fjólar]] * [[Fjólmundur]] * [[Fjölnir]] * [[Fjölvar]] * [[Fjörnir]] * [[Flati]] * [[Flemming]] * [[Flosi]] * [[Flóki]] * [[Flórent]] * [[Flórentínus]] * [[Flóres]] * [[Flóvent]] * [[Folmar]] * [[Folmer]] * [[Forni]] * [[Fornjótur]] * [[Foss (mannsnafn)|Foss]] * [[Fossmar]] * [[Foster]] * [[Fox (mannsnafn)|Fox]] * [[Fólki]] * [[Framar]] * [[Frances]] * [[Francis]] * [[Frank]] * [[Franklin]] * [[Franklín]] * [[Frans]] * [[Franz]] * [[Fránn]] * [[Frár]] * [[Frederik]] * [[Freybjörn]] * [[Freygarður]] * [[Freymann]] * [[Freymar]] * [[Freymóður]] * [[Freymundur]] * [[Freyr (mannsnafn)|Freyr]] * [[Freysi]] * [[Freysteinn]] * [[Freyviður]] * [[Freyþór]] * [[Friðálv]] * [[Friðberg]] * [[Friðbergel]] * [[Friðbergur]] * [[Friðbert]] * [[Friðbjartur]] * [[Friðbjörn]] * [[Friðfinnur]] * [[Friðgeir]] * [[Friðjón]] * [[Friðlaugur]] * [[Friðleifur]] * [[Friðmann]] * [[Friðmar]] * [[Friðmundur]] * [[Friðrekur]] * [[Friðrik]] * [[Friðríkur]] * [[Friðsemel]] * [[Friðsteinn]] * [[Friðsveinn]] * [[Friður (mannsnafn)|Friður]] * [[Friðvin]] * [[Friðþjófur]] * [[Friðþór]] * [[Friedrich]] * [[Frits]] * [[Fritz]] * [[Fríðar]] * [[Fríðsteinn]] * [[Frímann]] * [[Frosti]] * [[Frostúlfur]] * [[Fróði]] * [[Fróðmar]] * [[Funi]] * [[Fúsi]] * [[Fylkir]] * [[Fædon]] {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=12em}} * [[Gabriel]] * [[Gabríel (mannsnafn)|Gabríel]] * [[Gaddi]] * [[Gael]] * [[Galdur (mannsnafn)|Galdur]] * [[Galti]] * [[Gamalíel]] * [[Gamli]] * [[Gandri]] * [[Garðar (mannsnafn)|Garðar]] * [[Garður (mannsnafn)|Garður]] * [[Garibaldi (nafn)|Garibaldi]] * [[Garíbaldi]] * [[Garpur]] * [[Garri]] * [[Gaston]] * [[Gaui]] * [[Gaukur (mannsnafn)|Gaukur]] * [[Gauti]] * [[Gautrekur]] * [[Gautur]] * [[Gautviður]] * [[Gáki]] * [[Geimar]] * [[Geir]] * [[Geirarður]] * [[Geirfinnur]] * [[Geirharður]] * [[Geirhjörtur]] * [[Geirhvatur]] * [[Geiri]] * [[Geirlaugur]] * [[Geirleifur]] * [[Geirmar]] * [[Geirmundur]] * [[Geirólfur]] * [[Geirröður]] * [[Geirtryggur]] * [[Geirvaldur]] * [[Geirþjófur]] * [[Geisli (mannsnafn)|Geisli]] * [[Gellir]] * [[Georg]] * [[George]] * [[Gerald]] * [[Gerðar]] * [[Gerhard]] * [[Geri]] * [[Gert]] * [[Gestar]] * [[Gestmundur]] * [[Gestur]] * [[Gideon]] * [[Gilbert]] * [[Gilbrikt]] * [[Gill]] * [[Gilmar]] * [[Gils]] * [[Giselerus]] * [[Gissur]] * [[Gizur]] * [[Gídeon]] * [[Gígjar]] * [[Gígur]] * [[Gísli]] * [[Gjúki]] * [[Gladstone]] * [[Glói]] * [[Glúmur]] * [[Gneisti]] * [[Gnúpur]] * [[Gnýr]] * [[Goði (mannsnafn)|Goði]] * [[Goðmundur]] * [[Gordon]] * [[Gosi (mannsnafn)|Gosi]] * [[Gottfred]] * [[Gottfreð]] * [[Gottfrið]] * [[Gottlieb]] * [[Gottlif]] * [[Gottskálk]] * [[Gottsveinn]] * [[Gottsvin]] * [[Góði]] * [[Góðmann]] * [[Gói]] * [[Grani]] * [[Grankell]] * [[Grámann]] * [[Gregor]] * [[Greipur]] * [[Greppur]] * [[Gretar]] * [[Grettir (mannsnafn)|Grettir]] * [[Grétar]] * [[Grímar]] * [[Grímkell]] * [[Grímlaugur]] * [[Grímnir]] * [[Grímólfur]] * [[Grímur]] * [[Grímúlfur]] * [[Grjótgarður]] * [[Guðberg]] * [[Guðbergur]] * [[Guðbert]] * [[Guðbjarni]] * [[Guðbjartur]] * [[Guðbjörn]] * [[Guðbrandur]] * [[Guðfinnur]] * [[Guðfreður]] * [[Guðfriður]] * [[Guðgeir]] * [[Guðjón]] * [[Guðlaugur]] * [[Guðleifur]] * [[Guðleikur]] * [[Guðliði]] * [[Guðmann]] * [[Guðmar]] * [[Guðmon]] * [[Guðmundur]] * [[Guðni]] * [[Guðníus]] * [[Guðnýr]] * [[Guðráður]] * [[Guðrúníus]] * [[Guðrúnn]] * [[Guðröður]] * [[Guðstein]] * [[Guðsteinn]] * [[Guðsveinn]] * [[Guðvaldur]] * [[Guðvalínus]] * [[Guðvarður]] * [[Guðveigur]] * [[Guðvin]] * [[Guðþór]] * [[Gulli]] * [[Gumi]] * [[Gunnar]] * [[Gunnberg]] * [[Gunnbjörn]] * [[Gunndór]] * [[Gunngeir]] * [[Gunnhallur]] * [[Gunnhvatur]] * [[Gunni]] * [[Gunnlaugur]] * [[Gunnleifur]] * [[Gunnólfur]] * [[Gunnóli]] * [[Gunnröður]] * [[Gunnsteinn]] * [[Gunnvaldur]] * [[Gunnvant]] * [[Gunnþór]] * [[Gustav]] * [[Gutti]] * [[Guttormur]] * [[Gústaf]] * [[Gústav]] * [[Gústi]] * [[Gylfi]] * [[Gyrðir]] * [[Gýgjar]] * [[Gýmir]] {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=12em}} * [[Haddi]] * [[Haddur]] * [[Hafberg]] * [[Hafgnýr]] * [[Hafgrímur]] * [[Hafliði]] * [[Hafnar]] * [[Hafni]] * [[Hafsjór]] * [[Hafsteinn]] * [[Haftýr]] * [[Hafþór]] * [[Hagalín]] * [[Hagbarð]] * [[Hagbarður]] * [[Hagbert]] * [[Haki (mannsnafn)|Haki]] * [[Hakim]] * [[Halberg]] * [[Hallageir]] * [[Hallberg]] * [[Hallbergur]] * [[Hallbert]] * [[Hallbjörn]] * [[Halldór]] * [[Hallfreð]] * [[Hallfreður]] * [[Hallgarður]] * [[Hallgeir]] * [[Hallgils]] * [[Hallgrímur]] * [[Halli]] * [[Hallkell]] * [[Hallmann]] * [[Hallmar]] * [[Hallmundur]] * [[Hallsteinn]] * [[Hallur]] * [[Hallvarður]] * [[Hallþór]] * [[Hamall]] * [[Hamar (mannsnafn)|Hamar]] * [[Hannes]] * [[Hannibal (mannsnafn)|Hannibal]] * [[Hans]] * [[Harald]] * [[Haraldur (nafn)|Haraldur]] * [[Harboe]] * [[Haron]] * [[Harpagus]] * [[Harri]] * [[Harry]] * [[Harrý]] * [[Hartmann]] * [[Hartvig]] * [[Hauksteinn]] * [[Haukur (mannsnafn)|Haukur]] * [[Haukvaldur]] * [[Hákon]] * [[Háleygur]] * [[Hálfdan]] * [[Hálfdán]] * [[Hámundur]] * [[Hárekur]] * [[Hárlaugur]] * [[Háski (mannsnafn)|Háski]] * [[Hásteinn]] * [[Hávar]] * [[Hávarður]] * [[Hávarr (mannsnafn)|Hávarr]] * [[Hector]] * [[Heiðar]] * [[Heiðarr]] * [[Heiðberg]] * [[Heiðbert]] * [[Heiðbjartur]] * [[Heiðdal]] * [[Heiðimann]] * [[Heiðlindur]] * [[Heiðmann]] * [[Heiðmar]] * [[Heiðmarr]] * [[Heiðmundur]] * [[Heiðrekur]] * [[Heiðsteinn]] * [[Heiður]] * [[Heikir]] * [[Heilmóður]] * [[Heimir]] * [[Hein]] * [[Heinrekur]] * [[Heinrich]] * [[Heinz]] * [[Heisi]] * [[Hektor (nafn)|Hektor]] * [[Helgeir]] * [[Helgi]] * [[Helgimundur]] * [[Helgmundur]] * [[Hellert]] * [[Helmuth]] * [[Helmút]] * [[Helvitus]] * [[Hemingur]] * [[Hemmert]] * [[Hemming]] * [[Hendrich]] * [[Hendrik]] * [[Hendrix]] * [[Henkel]] * [[Henning]] * [[Henrik]] * [[Henry]] * [[Henrý]] * [[Herberg]] * [[Herbergur]] * [[Herbert]] * [[Herbjörn]] * [[Herbrandur]] * [[Herfinnur]] * [[Hergarð]] * [[Hergeir]] * [[Hergill]] * [[Hergils]] * [[Herjólfur (mannsnafn)|Herjólfur]] * [[Herkúles (mannsnafn)|Herkúles]] * [[Herlaugur]] * [[Herleifur]] * [[Herluf]] * [[Hermann]] * [[Hermanníus]] * [[Hermóður]] * [[Hermundur]] * [[Hernit]] * [[Hersir]] * [[Hersteinn]] * [[Hersveinn]] * [[Herúlfur]] * [[Hervald]] * [[Hervar]] * [[Hervarður]] * [[Hervin]] * [[Héðinn]] * [[Hierónýmus]] * [[Hilaríus]] * [[Hilbert]] * [[Hildar]] * [[Hildiberg]] * [[Hildibergur]] * [[Hildibjartur]] * [[Hildibrandur]] * [[Hildigeir]] * [[Hildiglúmur]] * [[Hildiguðröður]] * [[Hildigunnar]] * [[Hildimar]] * [[Hildimundur]] * [[Hildingur]] * [[Hildir]] * [[Hildiþór]] * [[Hildmann]] * [[Hilkér]] * [[Hilmar]] * [[Hilmir]] * [[Himinljómi]] * [[Himri]] * [[Hinrik]] * [[Híram]] * [[Hjallkár]] * [[Hjalmar]] * [[Hjaltalín (mannsnafn)|Hjaltalín]] * [[Hjalti]] * [[Hjarnar]] * [[Hjálmar (mannsnafn)|Hjálmar]] * [[Hjálmgeir]] * [[Hjálmtýr]] * [[Hjálmur]] * [[Hjálmþór]] * [[Hjörleifur]] * [[Hjörmundur]] * [[Hjörtur (mannsnafn)|Hjörtur]] * [[Hjörtþór]] * [[Hjörvar]] * [[Hleiðar]] * [[Hleinar]] * [[Hlégestur]] * [[Hlénharður]] * [[Hlér]] * [[Hlinberg]] * [[Hlini]] * [[Hlíðar (mannsnafn)|Hlíðar]] * [[Hlíðberg]] * [[Hlífar]] * [[Hljómur]] * [[Hlújárn]] * [[Hlynur (mannsnafn)|Hlynur]] * [[Hlöðmundur]] * [[Hlöður]] * [[Hlöðvarður]] * [[Hlöðver]] * [[Hnefill]] * [[Hnikar]] * [[Hnikarr]] * [[Holberg]] * [[Holemíus]] * [[Holgeir]] * [[Holger]] * [[Holti]] * [[Hólm]] * [[Hólmar]] * [[Hólmberg]] * [[Hólmbert]] * [[Hólmfastur]] * [[Hólmfreð]] * [[Hólmgeir]] * [[Hólmgrímur]] * [[Hólmjárn]] * [[Hólmkell]] * [[Hólmsteinn]] * [[Hólmtryggur]] * [[Hólmþór]] * [[Hóseas]] * [[Hrafn (mannsnafn)|Hrafn]] * [[Hrafnar (mannsnafn)|Hrafnar]] * [[Hrafnbergur]] * [[Hrafnkell]] * [[Hrafntýr]] * [[Hrafnþór]] * [[Hrannar]] * [[Hrappur]] * [[Hraunar]] * [[Hreggviður]] * [[Hreiðar]] * [[Hreiðmar]] * [[Hreimur]] * [[Hreinn]] * [[Hringur (mannsnafn)|Hringur]] * [[Hrímir]] * [[Hrímnir]] * [[Hrollaugur]] * [[Hrolleifur]] * [[Hróaldur]] * [[Hróar]] * [[Hróbjartur]] * [[Hróðgeir]] * [[Hróðmar]] * [[Hróðólfur]] * [[Hróðvar]] * [[Hrói]] * [[Hrólfur (mannsnafn)|Hrólfur]] * [[Hrómundur]] * [[Hrútur]] * [[Hrymur]] * [[Hrærekur (mannsnafn)|Hrærekur]] * [[Hubert]] * [[Hugberg]] * [[Hugbert]] * [[Hugglaður]] * [[Hugi (mannsnafn)|Hugi]] * [[Huginn (mannsnafn)|Huginn]] * [[Hugleikur (mannsnafn)|Hugleikur]] * [[Hugmóður]] * [[Hugo]] * [[Hugó]] * [[Huldar]] * [[Hunter]] * [[Huxley]] * [[Húbert]] * [[Húgó]] * [[Húmi]] * [[Húnbjörn]] * [[Húnbogi]] * [[Húni]] * [[Húnn]] * [[Húnröður]] * [[Hvannar]] * [[Hyltir]] * [[Hylur]] * [[Hymir (mannsnafn)|Hymir]] * [[Hængur (mannsnafn)|Hængur]] * [[Hænir (mannsnafn)|Hænir]] * [[Höður (mannsnafn)|Höður]] * [[Högni]] * [[Hörður]] * [[Höskuldur]] {{div col end}} == I == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ibsen]] * [[Ikkaboð]] * [[Ilías]] * [[Ilíes]] * [[Illíes]] * [[Illugi]] * [[Immanúel]] * [[Indíus]] * [[Indriði]] * [[Ingberg]] * [[Ingbert]] * [[Ingebrekt]] * [[Ingi]] * [[Ingiber]] * [[Ingiberg]] * [[Ingibergur]] * [[Ingibert]] * [[Ingibjartur]] * [[Ingibjörn]] * [[Ingigeir]] * [[Ingileifur]] * [[Ingimagn]] * [[Ingimar]] * [[Ingimundur]] * [[Ingivaldur]] * [[Ingiþór]] * [[Ingjaldur]] * [[Ingmar]] * [[Ingólfur]] * [[Ingvaldur]] * [[Ingvar]] * [[Ingvi]] * [[Ingþór]] * [[Inuk (mannsnafn)|Inuk]] * [[Irlaugur]] * [[Isak]] * [[Ismael]] * [[Issa (mannsnafn)|Issa]] * [[Issi (mannsnafn)|Issi]] * [[Ivan]] * [[Ivar]] {{div col end}} == Í == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ían]] * [[Íbe]] * [[Ígor]] * [[Íkaboð]] * [[Íkarus (mannsnafn)|Íkarus]] * [[Ími]] * [[Ímir]] * [[Írenus]] * [[Ísak]] * [[Ísar]] * [[Ísarr]] * [[Ísbjörn (mannsnafn)|Ísbjörn]] * [[Íseldur]] * [[Ísfeld]] * [[Ísgeir]] * [[Ísidór]] * [[Ísleifur]] * [[Ísleikur]] * [[Ísmael]] * [[Ísmar]] * [[Ísólfur]] * [[Ísrael (mannsnafn)|Ísrael]] * [[Íunnarð]] * [[Ívan]] * [[Ívar]] {{div col end}} == J == {{div col|colwidth=12em}} * [[Jack]] * [[Jacob]] * [[Jafet]] * [[Jagger]] * [[Jaki]] * [[Jakob]] * [[Jakop]] * [[James]] * [[Jamil]] * [[Jan]] * [[Jannes]] * [[Janus]] * [[Janúaríus]] * [[Jared]] * [[Jarfi (mannsnafn)|Jarfi]] * [[Jarl (nafn)|Jarl]] * [[Jarpi (mannsnafn)|Jarpi]] * [[Jason (nafn)|Jason]] * [[Jasper]] * [[Javí]] * [[Járngeir]] * [[Járngrímur]] * [[Játgeir]] * [[Játmundur]] * [[Játvarður]] * [[Jedrosky]] * [[Jelídoni]] * [[Jenni]] * [[Jennþór]] * [[Jens]] * [[Jeremías]] * [[Jes]] * [[Jesper]] * [[Jess]] * [[Jessi]] * [[Jim]] * [[Job (mannsnafn)|Job]] * [[Jochum]] * [[Johan]] * [[John]] * [[Jokkum]] * [[Jonathan]] * [[Jones]] * [[Jonni]] * [[Joseph]] * [[José]] * [[Joshua]] * [[Jóab]] * [[Jóakim]] * [[Jóann]] * [[Jóas]] * [[Jóel]] * [[Jóhann]] * [[Jóhannes]] * [[Jói]] * [[Jójada]] * [[Jómar]] * [[Jómundur]] * [[Jón (mannsnafn)|Jón]] * [[Jónadab]] * [[Jónar]] * [[Jónas]] * [[Jónatan]] * [[Jónberg]] * [[Jónbjarni]] * [[Jónbjörn]] * [[Jóndór]] * [[Jóngeir]] * [[Jónhallur]] * [[Jónharður]] * [[Jónmar]] * [[Jónmundur]] * [[Jónsi (mannsnafn)|Jónsi]] * [[Jónsteinn]] * [[Jónþór]] * [[Jóram]] * [[Jórmann]] * [[Jórmundur]] * [[Jósafat]] * [[Jósavin]] * [[Jósef]] * [[Jósefus]] * [[Jósep]] * [[Jósi]] * [[Jósías]] * [[Jóst]] * [[Jósteinn]] * [[Jósúa]] * [[Jóvin]] * [[Juel]] * [[Julian]] * [[Jurin]] * [[Justin]] * [[Júlí (mannsnafn)|Júlí]] * [[Júlían]] * [[Júlíanus]] * [[Júlínus]] * [[Júlíus]] * [[Júni]] * [[Júní (mannsnafn)|Júní]] * [[Júníus]] * [[Júnus]] * [[Júrek]] * [[Júst]] * [[Jöklar (mannsnafn)|Jöklar]] * [[Jökli]] * [[Jökull (mannsnafn)|Jökull]] * [[Jörfi (mannsnafn)|Jörfi]] * [[Jörgen]] * [[Jörin]] * [[Jörmundur]] * [[Jörn]] * [[Jörri]] * [[Jörundur]] * [[Jörvar]] * [[Jörvi]] * [[Jötunn (mannsnafn)|Jötunn]] {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=12em}} * [[Kaffónas]] * [[Kai]] * [[Kaín]] * [[Kaj]] * [[Kakali]] * [[Kaktus (mannsnafn)|Kaktus]] * [[Kaldi]] * [[Kaleb]] * [[Kaleo (mannsnafn)|Kaleo]] * [[Kali (mannsnafn)|Kali]] * [[Kalli]] * [[Kalman]] * [[Kalmann]] * [[Kalmar (mannsnafn)|Kalmar]] * [[Kamal]] * [[Kamillus]] * [[Kamilus]] * [[Kani]] * [[Kappi]] * [[Kaprasíus]] * [[Karabaldi]] * [[Kareem]] * [[Karel]] * [[Karfi (mannsnafn)|Karfi]] * [[Karim]] * [[Karkur]] * [[Karl (mannsnafn)|Karl]] * [[Karlamagnús (mannsnafn)|Karlamagnús]] * [[Karlemil]] * [[Karles]] * [[Karli (mannsnafn)|Karli]] * [[Karlsberg]] * [[Karma (mannsnafn)|Karma]] * [[Karsten]] * [[Karvel]] * [[Kaspar]] * [[Kasper]] * [[Kaspían]] * [[Kasten]] * [[Kastian]] * [[Kastíel]] * [[Kastor]] * [[Katarínus]] * [[Kató]] * [[Katrínus]] * [[Kálfar]] * [[Kálfur (mannsnafn)|Kálfur]] * [[Kár]] * [[Kári]] * [[Kefas]] * [[Keli]] * [[Kenny]] * [[Keran]] * [[Ketilbjörn]] * [[Ketill (karlmannsnafn)|Ketill]] * [[Kiddi]] * [[Kilían]] * [[Kiljan]] * [[Kim]] * [[Kinan]] * [[Kíran]] * [[Kjalar]] * [[Kjallakur]] * [[Kjaran]] * [[Kjartan]] * [[Kjarval (mannsnafn)|Kjarval]] * [[Kjárr]] * [[Kjerúlf]] * [[Kjói (mannsnafn)|Kjói]] * [[Klaki (mannsnafn)|Klaki]] * [[Klaus]] * [[Kláus]] * [[Kleifar]] * [[Klemens]] * [[Klement]] * [[Klemenz]] * [[Kleófas]] * [[Klettur]] * [[Klængur]] * [[Knud]] * [[Knútur]] * [[Knörr (mannsnafn)|Knörr]] * [[Knöttur]] * [[Koðran]] * [[Koðrán]] * [[Koggi]] * [[Kolbeinn]] * [[Kolbjörn]] * [[Kolfinnur]] * [[Kolgrímur]] * [[Kollgrímur]] * [[Kolli (mannsnafn)|Kolli]] * [[Kolmar]] * [[Kolskeggur]] * [[Kolur]] * [[Kolviður (mannsnafn)|Kolviður]] * [[Konrad]] * [[Konráð]] * [[Konráður]] * [[Konstantín]] * [[Konstantínus]] * [[Kormákur]] * [[Kornelíus]] * [[Korri (mannsnafn)|Korri]] * [[Kort (mannsnafn)|Kort]] * [[Kópur]] * [[Kórekur]] * [[Kraki (mannsnafn)|Kraki]] * [[Krákur (mannsnafn)|Krákur]] * [[Kris (mannsnafn)|Kris]] * [[Kristall (mannsnafn)|Kristall]] * [[Kristan]] * [[Kristberg]] * [[Kristbergur]] * [[Kristbjarni]] * [[Kristbjörn]] * [[Kristbrandur]] * [[Kristdór]] * [[Kristens]] * [[Krister]] * [[Kristfinnur]] * [[Kristgeir]] * [[Kristian]] * [[Kristinn]] * [[Kristíníus]] * [[Kristínus]] * [[Kristján]] * [[Kristjón]] * [[Kristlaugur]] * [[Kristleifur]] * [[Kristmann]] * [[Kristmar]] * [[Kristmundur]] * [[Kristofer]] * [[Kristó]] * [[Kristóbert]] * [[Kristófer]] * [[Kristóníus]] * [[Kristrúnus]] * [[Kristvaldur]] * [[Kristvarður]] * [[Kristvin]] * [[Kristþór]] * [[Krummi (mannsnafn)|Krummi]] * [[Kubbur]] * [[Kuggi]] * [[Kusi]] * [[Kvasir (mannsnafn)|Kvasir]] * [[Kveldúlfur (nafn)|Kveldúlfur]] {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=12em}} * [[Lafrans]] * [[Lafranz]] * [[Laki (mannsnafn)|Laki]] * [[Lambert]] * [[Lambi]] * [[Landbjartur]] * [[Lars]] * [[Laufar]] * [[Laugi]] * [[Lauritz]] * [[Lazarus]] * [[Láki]] * [[Lár]] * [[Lárensíus]] * [[Lárent]] * [[Lárentíus]] * [[Lárentsínus]] * [[Lárenz]] * [[Lárenzíus]] * [[Lárus]] * [[Lee]] * [[Leiðólfur]] * [[Leif]] * [[Leifr]] * [[Leifur]] * [[Leiknir]] * [[Lenhard]] * [[Lennon]] * [[Leo]] * [[Leon]] * [[Leonard]] * [[Leonardo]] * [[Leonardó]] * [[Leonel]] * [[Leonhard]] * [[Leonharður]] * [[Leopold]] * [[Leó]] * [[Leóharður]] * [[Leónard]] * [[Leónardó]] * [[Leónharður]] * [[Leópold]] * [[Leví]] * [[Levý]] * [[Lénharður]] * [[Lér]] * [[Liam]] * [[Liforíus]] * [[Liljan]] * [[Liljar]] * [[Liljus]] * [[Lindar]] * [[Lindberg]] * [[Lindi]] * [[Lingþór]] * [[Link]] * [[Linnar]] * [[Linnet]] * [[Linnæus]] * [[Litríkur]] * [[Livius (mannsnafn)|Livius]] * [[Líam]] * [[Líbertín]] * [[Lífgjarn]] * [[Líkafrón]] * [[Línberg]] * [[Líni]] * [[Líonel]] * [[Líó]] * [[Líus]] * [[Ljóni]] * [[Ljósálfur]] * [[Ljótur]] * [[Ljúfur]] * [[Loðinn]] * [[Loðmundur (mannsnafn)|Loðmundur]] * [[Loðvík]] * [[Loftur]] * [[Logar]] * [[Logi]] * [[Loki (mannsnafn)|Loki]] * [[Lorens]] * [[Lorentz (mannsnafn)|Lorentz]] * [[Lorenz]] * [[Louis]] * [[Lói (mannsnafn)|Lói]] * [[Lóni]] * [[Lórens]] * [[Lórenz]] * [[Lótus (mannsnafn)|Lótus]] * [[Luca]] * [[Lucas]] * [[Ludvig]] * [[Luka]] * [[Lundberg]] * [[Lundi (mannsnafn)|Lundi]] * [[Lúðvíg]] * [[Lúðvík]] * [[Lúgó]] * [[Lúis]] * [[Lúkas]] * [[Lúsifer]] * [[Lúter]] * [[Lúther (mannsnafn)|Lúther]] * [[Lydo]] * [[Lyngar]] * [[Lyngþór]] * [[Lýður]] * [[Lýsimundur]] * [[Lýtingur (mannsnafn)|Lýtingur]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=12em}} * [[Mads]] * [[Maggi]] * [[Magnfreð]] * [[Magngeir]] * [[Magni]] * [[Magnús]] * [[Magnþór]] * [[Majas]] * [[Makan]] * [[Malaleel]] * [[Malcolm]] * [[Malfinnur]] * [[Malfred]] * [[Malmfreð]] * [[Manasses]] * [[Manfred]] * [[Manfreð]] * [[Manilíus]] * [[Manuel (mannsnafn)|Manuel]] * [[Manúel]] * [[Mar (mannsnafn)|Mar]] * [[Marbjörn]] * [[Marcus]] * [[Marel (mannsnafn)|Marel]] * [[Marelíus]] * [[Margeir]] * [[Margrímur]] * [[Mari]] * [[Marijón]] * [[Marino]] * [[Marinó]] * [[Maris]] * [[Maríanus]] * [[Marías]] * [[Marínó]] * [[Maríon]] * [[Marís]] * [[Maríus (mannsnafn)|Maríus]] * [[Marjas]] * [[Marjón]] * [[Mark (mannsnafn)|Mark]] * [[Markó]] * [[Markús]] * [[Markþór]] * [[Marley]] * [[Marlon]] * [[Maron]] * [[Marri]] * [[Mars (mannsnafn)|Mars]] * [[Marselíus]] * [[Marsellíus]] * [[Marsilíus]] * [[Marsíus]] * [[Marsveinn]] * [[Marteinn]] * [[Martel]] * [[Marten]] * [[Marthen]] * [[Martin]] * [[Martinius]] * [[Martz]] * [[Marvin]] * [[Marz]] * [[Marzellíus]] * [[Marzilíus]] * [[Marþór]] * [[Matador (mannsnafn)|Matador]] * [[Mateo]] * [[Mateó]] * [[Matheo]] * [[Matheó]] * [[Mathías]] * [[Mats]] * [[Matteó]] * [[Mattheó]] * [[Matthías]] * [[Matti]] * [[Mattías]] * [[Mauritz]] * [[Max]] * [[Maximíli]] * [[Maximus]] * [[Málfreð]] * [[Málgeir]] * [[Máni (mannanafn)|Máni]] * [[Már]] * [[Mári (mannsnafn)|Mári]] * [[Márus]] * [[Meinert]] * [[Mekkinó]] * [[Melankton]] * [[Melkíor]] * [[Melkjör]] * [[Melkormur]] * [[Melkólmur]] * [[Melrakki (mannsnafn)|Melrakki]] * [[Mensalder]] * [[Merkúr (mannsnafn)|Merkúr]] * [[Merlin]] * [[Methúsalem]] * [[Metúsalem]] * [[Meyland]] * [[Meyvant]] * [[Michael]] * [[Miðrik]] * [[Miguel]] * [[Mikael (mannsnafn)|Mikael]] * [[Mikill]] * [[Mikjáll]] * [[Mikkael]] * [[Mikkel]] * [[Mikki]] * [[Milan (mannsnafn)|Milan]] * [[Mildinberg]] * [[Milli]] * [[Milo]] * [[Mindelberg]] * [[Mio]] * [[Miró]] * [[Mías]] * [[Mílan]] * [[Míló]] * [[Mímir (mannanafn)|Mímir]] * [[Míó]] * [[Mír (mannsnafn)|Mír]] * [[Mjöllnir]] * [[Mjölnir (nafn)|Mjölnir]] * [[Moli]] * [[Mordekaí]] * [[Morgan]] * [[Moritz]] * [[Morri]] * [[Mortan]] * [[Morten]] * [[Mosi (mannsnafn)|Mosi]] * [[Movel]] * [[Móberg (mannsnafn)|Móberg]] * [[Móði (mannsnafn)|Móði]] * [[Mói]] * [[Móri (mannsnafn)|Móri]] * [[Mórits]] * [[Móritz]] * [[Móses (nafn)|Móses]] * [[Muggi (mannsnafn)|Muggi]] * [[Muggur (nafn)|Muggur]] * [[Mummi]] * [[Muni]] * [[Muninn (mannsnafn)|Muninn]] * [[Múhameð]] * [[Múli]] * [[Múr]] * [[Myrkár]] * [[Myrktýr]] * [[Myrkvar]] * [[Myrkvi]] * [[Mýrkjartan (mannsnafn)|Mýrkjartan]] * [[Mörður (nafn)|Mörður]] {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=12em}} * [[Nansen]] * [[Napóleon]] * [[Narfi (mannsnafn)|Narfi]] * [[Natan]] * [[Natanael]] * [[Nataníel]] * [[Nathan]] * [[Nathanael]] * [[Nathaníel]] * [[Náttfari (mannsnafn)|Náttfari]] * [[Nátthrafn]] * [[Náttmörður]] * [[Náttúlfur]] * [[Nefel]] * [[Nehemíe]] * [[Neisti]] * [[Nenni]] * [[Neó]] * [[Neptúnus (mannsnafn)|Neptúnus]] * [[Neró (mannsnafn)|Neró]] * [[Nicolai]] * [[Nicolaj]] * [[Nicolas]] * [[Nieljohníus]] * [[Niels]] * [[Nikanor]] * [[Nikolai]] * [[Nikolaj]] * [[Nikolas]] * [[Nikódemus]] * [[Nikulás]] * [[Niljohnius]] * [[Nils]] * [[Ninni]] * [[Nisbel]] * [[Níeljohníus]] * [[Níels]] * [[Níls]] * [[Njáll]] * [[Njörður (mannsnafn)|Njörður]] * [[Noah]] * [[Noel]] * [[Nonni]] * [[Norbert]] * [[Nordenskjöld]] * [[Norðmann]] * [[Normann]] * [[Nóam]] * [[Nóel]] * [[Nói]] * [[Nólan]] * [[Nóni]] * [[Nóri]] * [[Nóvember (mannsnafn)|Nóvember]] * [[Nurmann]] * [[Númi]] * [[Núpan]] * [[Núpur]] * [[Núri]] * [[Nýjón]] * [[Nýmundur]] * [[Nývarð]] * [[Nævel]] * [[Nökkvi (nafn)|Nökkvi]] {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=12em}} * [[Octavius]] * [[Oddberg]] * [[Oddbergur]] * [[Oddbjörn]] * [[Oddfinnur]] * [[Oddfreður]] * [[Oddfreyr]] * [[Oddgeir]] * [[Oddgnýr]] * [[Oddi (mannsnafn)|Oddi]] * [[Oddkell]] * [[Oddleifur]] * [[Oddmar]] * [[Oddmundur]] * [[Oddnýr]] * [[Oddsteinn]] * [[Oddur]] * [[Oddvar]] * [[Oddþór]] * [[Oktavíanus]] * [[Oktavías]] * [[Oktavíus]] * [[Októ]] * [[Október]] * [[Októvíus]] * [[Ola]] * [[Olaf]] * [[Olai]] * [[Olav]] * [[Olavur]] * [[Ole]] * [[Olgeir]] * [[Oliver]] * [[Olivert]] * [[Olli]] * [[Omar]] * [[Omel]] * [[Orfeus]] * [[Ormar (mannsnafn)|Ormar]] * [[Ormarr]] * [[Ormsvíkingur]] * [[Ormur (mannsnafn)|Ormur]] * [[Orri]] * [[Orvar]] * [[Oswald]] * [[Othar]] * [[Otkell]] * [[Otri]] * [[Otti]] * [[Ottó]] * [[Ottóníus]] * [[Otur (mannsnafn)|Otur]] * [[Otúel]] * [[Ove]] {{div col end}} == Ó == {{div col|colwidth=12em}} * [[Óbeð]] * [[Óbi]] * [[Óðinn (mannsnafn)|Óðinn]] * [[Óður (mannsnafn)|Óður]] * [[Ófeigur]] * [[Ói]] * [[Ólaf]] * [[Ólafur]] * [[Óli]] * [[Ólifer]] * [[Óliver]] * [[Ólífer]] * [[Ólíver]] * [[Ómar]] * [[Ómi]] * [[Ónar (mannsnafn)|Ónar]] * [[Ónarr]] * [[Ónesímus]] * [[Óri]] * [[Óríon (mannsnafn)|Óríon]] * [[Óræki]] * [[Órækja]] * [[Óskar]] * [[Ósvald]] * [[Ósvaldur]] * [[Ósvífur]] * [[Óttar]] * [[Óttarr]] {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=12em}} * [[Palli]] * [[Pantaleon]] * [[Panti]] * [[Paolo]] * [[Parelis]] * [[Parmes]] * [[Patrek]] * [[Patrekur]] * [[Patrick]] * [[Patrik]] * [[Patti (mannsnafn)|Patti]] * [[Paul]] * [[Pálínus]] * [[Páll]] * [[Pálmar (mannsnafn)|Pálmar]] * [[Pálmi]] * [[Peder]] * [[Pedró]] * [[Per]] * [[Peter]] * [[Petter]] * [[Pétur]] * [[Philip]] * [[Pírati]] * [[Pjetur]] * [[Plató]] * [[Plútó]] * [[Pólistator]] * [[Preben]] * [[Príor (mannsnafn)|Príor]] {{div col end}} == Q == {{div col|colwidth=12em}} {{div col end}} == R == {{div col|colwidth=12em}} * [[Raben]] * [[Rafael (mannsnafn)|Rafael]] * [[Rafn]] * [[Rafnar]] * [[Rafnkell]] * [[Ragnar]] * [[Ragnvald]] * [[Ragúel (mannsnafn)|Ragúel]] * [[Raknar]] * [[Ram]] * [[Ramses]] * [[Randver]] * [[Rannver]] * [[Rasmus]] * [[Ray]] * [[Ráðgeir]] * [[Ráðvarður]] * [[Ránar]] * [[Rebekk]] * [[Refur (mannsnafn)|Refur]] * [[Regin]] * [[Reginbald]] * [[Reginbaldur]] * [[Reginn]] * [[Reidar]] * [[Reifnir]] * [[Reimar]] * [[Reinald]] * [[Reinar]] * [[Reinhard]] * [[Reinhardt]] * [[Reinharður]] * [[Reinhart]] * [[Reinhold]] * [[Reinholdt]] * [[Reinholt]] * [[Remek]] * [[Remigius]] * [[Rex]] * [[Rey]] * [[Reykdal]] * [[Reykjalín]] * [[Reymar]] * [[Reynald]] * [[Reynar]] * [[Reynarð]] * [[Reynir (mannsnafn)|Reynir]] * [[Reyr (mannsnafn)|Reyr]] * [[Richard]] * [[Richarð]] * [[Richarður]] * [[Riggarð]] * [[Rikard]] * [[Rikhard]] * [[Rikharð]] * [[Rikharður]] * [[Rikki]] * [[River]] * [[Ríkarð]] * [[Ríkarður]] * [[Ríkhard]] * [[Ríkharð]] * [[Ríkharður]] * [[Rínar]] * [[Ríó]] * [[Roald]] * [[Robert (mannsnafn)|Robert]] * [[Roland]] * [[Rolf]] * [[Rolland]] * [[Rollent]] * [[Ronald]] * [[Rongvuð]] * [[Rotgeir]] * [[Róar]] * [[Róbert]] * [[Rói]] * [[Rólant]] * [[Róman]] * [[Rómeó]] * [[Rósant]] * [[Rósar]] * [[Rósberg]] * [[Rósbjörn]] * [[Rósenberg]] * [[Rósenkarr]] * [[Rósi]] * [[Rósinant]] * [[Rósinberg]] * [[Rósinbert]] * [[Rósinkar]] * [[Rósinkrans]] * [[Rósinkranz]] * [[Rósleifur]] * [[Rósmann]] * [[Rósmar]] * [[Rósmundur]] * [[Rudolf]] * [[Runeberg]] * [[Runi]] * [[Runólfur]] * [[Rustikus]] * [[Rúbar]] * [[Rúben]] * [[Rúdólf]] * [[Rúnar]] * [[Rúni]] * [[Rúrik (mannsnafn)|Rúrik]] * [[Rútur]] * [[Röðull (mannsnafn)|Röðull]] * [[Röggi]] * [[Rögnvald]] * [[Rögnvaldur]] * [[Rögnvar]] * [[Rökkvi]] * [[Röskvi]] {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=12em}} * [[Safír (mannsnafn)|Safír]] * [[Sakarias]] * [[Sakarías]] * [[Sakkeus]] * [[Salberg]] * [[Salgeir]] * [[Sali]] * [[Salma]] * [[Salmann]] * [[Salmar]] * [[Salómon]] * [[Salvador (mannsnafn)|Salvador]] * [[Salvadór]] * [[Salvar]] * [[Samir]] * [[Sammi]] * [[Sammy]] * [[Samson (mannsnafn)|Samson]] * [[Samúel]] * [[Sandel]] * [[Sandri]] * [[Sandur (nafn)|Sandur]] * [[Santos (mannsnafn)|Santos]] * [[Sasha]] * [[Sasi]] * [[Saxi]] * [[Scott]] * [[Sean]] * [[Sebastian]] * [[Sebastían]] * [[Sefrín]] * [[Seifur (mannsnafn)|Seifur]] * [[Seimur]] * [[Semingur]] * [[September]] * [[Septimius]] * [[Septimus]] * [[Sesar (mannsnafn)|Sesar]] * [[Sesil]] * [[Sesselíus]] * [[Severin]] * [[Sigarr]] * [[Sigberg]] * [[Sigbergur]] * [[Sigbert]] * [[Sigbjartur]] * [[Sigbjörn]] * [[Sigdór]] * [[Sigfastur]] * [[Sigfinnur]] * [[Sigfred]] * [[Sigfreð]] * [[Sigfreður]] * [[Sigfríð]] * [[Sigfús]] * [[Siggeir]] * [[Siggi]] * [[Sighjörtur]] * [[Sighvatur]] * [[Sigjón]] * [[Siglaugur]] * [[Sigmann]] * [[Sigmar]] * [[Sigmund]] * [[Sigmundur]] * [[Signar]] * [[Sigri]] * [[Sigríkur]] * [[Sigsteinn]] * [[Sigtryggur]] * [[Sigtýr]] * [[Sigur]] * [[Sigurbaldur]] * [[Sigurberg]] * [[Sigurbergur]] * [[Sigurbert]] * [[Sigurbjarni]] * [[Sigurbjartur]] * [[Sigurbjörn]] * [[Sigurbogi]] * [[Sigurbrandur]] * [[Sigurd]] * [[Sigurdagur]] * [[Sigurdór]] * [[Sigurdreyr]] * [[Sigurdör]] * [[Sigurð]] * [[Sigurður]] * [[Sigurfinnur]] * [[Sigurfús]] * [[Sigurgarðar]] * [[Sigurgarður]] * [[Sigurgeir]] * [[Sigurgestur]] * [[Sigurgissur]] * [[Sigurgísli]] * [[Sigurgrímur]] * [[Sigurgunnar]] * [[Sigurhannes]] * [[Sigurhans]] * [[Sigurhelgi]] * [[Sigurhjörtur]] * [[Sigurhörður]] * [[Siguringi]] * [[Sigurjens]] * [[Sigurjón]] * [[Sigurkarl]] * [[Sigurkrans]] * [[Sigurlaugur]] * [[Sigurlás]] * [[Sigurleifur]] * [[Sigurliði]] * [[Sigurlinni]] * [[Sigurlíni]] * [[Sigurlínus]] * [[Sigurljótur]] * [[Sigurlogi]] * [[Sigurmagnús]] * [[Sigurmann]] * [[Sigurmar]] * [[Sigurmáni]] * [[Sigurmon]] * [[Sigurmundi]] * [[Sigurmundur]] * [[Sigurnýas]] * [[Sigurnýás]] * [[Sigurnýjas]] * [[Siguroddur]] * [[Siguróli]] * [[Sigurpáll]] * [[Sigurrann]] * [[Sigurríkur]] * [[Sigurrín]] * [[Sigurrúnn]] * [[Sigursteindór]] * [[Sigursteinn]] * [[Sigursturla]] * [[Sigursveinn]] * [[Sigursæll]] * [[Sigurtryggvi]] * [[Sigurvald]] * [[Sigurvaldi]] * [[Sigurvaldur]] * [[Sigurvarður]] * [[Sigurvin]] * [[Sigurþór]] * [[Sigurörn (mannsnafn)|Sigurörn]] * [[Sigvaldi]] * [[Sigvard]] * [[Sigvarð]] * [[Sigvarður]] * [[Sigvin]] * [[Sigþór]] * [[Silli]] * [[Sindri]] * [[Símon]] * [[Sírnir]] * [[Sírus]] * [[Sívar]] * [[Sjafnar]] * [[Sjöundi]] * [[Skafti]] * [[Skapti]] * [[Skarphéðinn]] * [[Skefill]] * [[Skeggi]] * [[Skellir]] * [[Skíði (mannsnafn)|Skíði]] * [[Skírnir (mannsnafn)|Skírnir]] * [[Skjöldur]] * [[Skorri]] * [[Skrýmir]] * [[Skröggur]] * [[Skuggi]] * [[Skúli]] * [[Skúmur (mannsnafn)|Skúmur]] * [[Skúta (nafn)|Skúta]] * [[Skær]] * [[Skæringur]] * [[Smári (mannsnafn)|Smári]] * [[Smiður]] * [[Smyrill (mannsnafn)|Smyrill]] * [[Snjókaldur]] * [[Snjóki]] * [[Snjólaugur]] * [[Snjólfur]] * [[Snorri]] * [[Snæbjartur]] * [[Snæbjörn]] * [[Snæhólm]] * [[Snælaugur]] * [[Snælundur]] * [[Snær (nafn)|Snær]] * [[Snæringur]] * [[Snævar]] * [[Snævarr]] * [[Snæþór]] * [[Soffanías]] * [[Soffías]] * [[Soffónías]] * [[Sonny]] * [[Sophanías]] * [[Sophus]] * [[Soren]] * [[Sotti]] * [[Sófanías]] * [[Sófonías]] * [[Sófónías]] * [[Sófus]] * [[Sófús]] * [[Sókrates (mannsnafn)|Sókrates]] * [[Sólar]] * [[Sólarr]] * [[Sólberg]] * [[Sólbergur]] * [[Sólbjartur]] * [[Sólbjörn (mannsnafn)|Sólbjörn]] * [[Sólhrafn]] * [[Sólimann]] * [[Sólmar]] * [[Sólmáni]] * [[Sólmundur]] * [[Sólmyrkvi (mannsnafn)|Sólmyrkvi]] * [[Sólon (nafn)|Sólon]] * [[Sólólfur]] * [[Sólsteinn]] * [[Sólúlfur]] * [[Sólveigur]] * [[Sólver]] * [[Sólvin]] * [[Spakur]] * [[Spartakus (mannsnafn)|Spartakus]] * [[Sporði]] * [[Spói (mannsnafn)|Spói]] * [[Sprettur]] * [[Stanley (nafn)|Stanley]] * [[Stapi (mannsnafn)|Stapi]] * [[Stari (mannsnafn)|Stari]] * [[Starkaður]] * [[Starri (mannsnafn)|Starri]] * [[Steðji (mannsnafn)|Steðji]] * [[Stefan]] * [[Stefán]] * [[Stefnir (mannsnafn)|Stefnir]] * [[Steinar]] * [[Steinarr]] * [[Steinberg]] * [[Steinbergur]] * [[Steinbjörn]] * [[Steinbogi]] * [[Steindór]] * [[Steinfinnur]] * [[Steingrímur]] * [[Steini]] * [[Steinkell]] * [[Steinleifur]] * [[Steinmann]] * [[Steinmar]] * [[Steinmóður]] * [[Steinn (mannsnafn)|Steinn]] * [[Steinólfur]] * [[Steinröður]] * [[Steinvarður]] * [[Steinþór]] * [[Stirnir]] * [[Stígur]] * [[Stormar]] * [[Stormur (mannsnafn)|Stormur]] * [[Stórólfur]] * [[Straumur (mannsnafn)|Straumur]] * [[Sturla]] * [[Sturlaugur]] * [[Sturri]] * [[Styr]] * [[Styrbjörn]] * [[Styrkár]] * [[Styrkur]] * [[Styrmir]] * [[Styrr]] * [[Sumarliði]] * [[Sumarsveinn]] * [[Sumarvin]] * [[Súddi]] * [[Svafar]] * [[Svafmundur]] * [[Svali (mannanafn)|Svali]] * [[Svalur]] * [[Svan]] * [[Svanberg]] * [[Svanbergur]] * [[Svanbjörn]] * [[Svanfreð]] * [[Svangeir]] * [[Svanhild]] * [[Svanhólm]] * [[Svani]] * [[Svanlaugur]] * [[Svanmundur]] * [[Svanur (nafn)|Svanur]] * [[Svanþór]] * [[Svarthöfði (mannsnafn)|Svarthöfði]] * [[Svartur]] * [[Svavar]] * [[Svavmundur]] * [[Sváfnir]] * [[Sveinar]] * [[Sveinberg]] * [[Sveinbjartur]] * [[Sveinbjörn]] * [[Sveinjón]] * [[Sveinlaugur]] * [[Sveinmar]] * [[Sveinn (nafn)|Sveinn]] * [[Sveinungi]] * [[Sveinungur]] * [[Sveinþór]] * [[Sven]] * [[Svend]] * [[Sverre]] * [[Sverrir]] * [[Svipdagur]] * [[Svipmundur]] * [[Svölnir]] * [[Svörfuður]] * [[Sylveríus]] * [[Sýrus]] * [[Sæberg]] * [[Sæbergur]] * [[Sæbjartur]] * [[Sæbjörn]] * [[Sæfinnur]] * [[Sæfús]] * [[Sæi]] * [[Sælaugur]] * [[Sæmann]] * [[Sæmar]] * [[Sæmi]] * [[Sæmundur]] * [[Sær]] * [[Sævald]] * [[Sævaldur]] * [[Sævar]] * [[Sævarður]] * [[Sævarr]] * [[Sævin]] * [[Sæþór]] * [[Sölmundur]] * [[Sölvar]] * [[Sölver]] * [[Sölvi]] * [[Sören]] * [[Sörli]] {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=12em}} * [[Tage]] * [[Tandri]] * [[Tangi]] * [[Tanni]] * [[Tarfur (mannsnafn)|Tarfur]] * [[Tarón]] * [[Teitur]] * [[Teodor]] * [[Teó]] * [[Theadór]] * [[Theo]] * [[Theobald]] * [[Theodor]] * [[Theodór]] * [[Theofilus]] * [[Theó]] * [[Theódór]] * [[Theódórus]] * [[Thiago]] * [[Thomas]] * [[Thor]] * [[Thorberg]] * [[Thorgeir]] * [[Thorkil]] * [[Thorleif]] * [[Thorstein]] * [[Thorsteinn]] * [[Thorvald]] * [[Thór]] * [[Tili]] * [[Tindar]] * [[Tindri]] * [[Tindur]] * [[Tinni (mannsnafn)|Tinni]] * [[Tistram]] * [[Tíberíus (mannsnafn)|Tíberíus]] * [[Tíbor]] * [[Tími (mannsnafn)|Tími]] * [[Tímon]] * [[Tímoteus]] * [[Tímóteus]] * [[Tístran]] * [[Tjaldur (mannsnafn)|Tjaldur]] * [[Tjörfi]] * [[Tjörvi]] * [[Tobbi]] * [[Tobías]] * [[Toddi]] * [[Todor]] * [[Toggi]] * [[Tolli (mannsnafn)|Tolli]] * [[Tom]] * [[Tonni]] * [[Tor]] * [[Torben]] * [[Torfi]] * [[Tóbías]] * [[Tói]] * [[Tóki]] * [[Tómas]] * [[Tór]] * [[Tóti]] * [[Trausti]] * [[Tristan]] * [[Trjámann]] * [[Trostan]] * [[Trúmann]] * [[Tryggvi]] * [[Tumas]] * [[Tumi]] * [[Tunis]] * [[Túbal]] * [[Tyrfingur (mannsnafn)|Tyrfingur]] * [[Týli]] * [[Týr (mannsnafn)|Týr]] * [[Týri]] {{div col end}} == U == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ubbi]] * [[Uggi (mannsnafn)|Uggi]] * [[Ugluspegill (mannsnafn)|Ugluspegill]] * [[Ulf]] * [[Ullr]] * [[Ullur (mannsnafn)|Ullur]] * [[Ulrich]] * [[Ulrik]] * [[Ungi]] * [[Uni]] * [[Unnar]] * [[Unnbjörn]] * [[Unndór]] * [[Unnsteinn]] * [[Unnþór]] * [[Urðar]] * [[Uwe]] * [[Uxi]] {{div col end}} == Ú == {{div col|colwidth=12em}} * [[Úddi]] * [[Úlfar (mannsnafn)|Úlfar]] * [[Úlfgeir]] * [[Úlfgrímur]] * [[Úlfhéðinn]] * [[Úlfkell]] * [[Úlfljótur (mannsnafn)|Úlfljótur]] * [[Úlftýr]] * [[Úlfur (mannsnafn)|Úlfur]] * [[Úlrik]] * [[Úranus (mannsnafn)|Úranus]] {{div col end}} == V == {{div col|colwidth=12em}} * [[Vagn]] * [[Vakur]] * [[Valberg]] * [[Valbergur]] * [[Valbjörn]] * [[Valbrandur]] * [[Valdemar]] * [[Valdi]] * [[Valdimar (nafn)|Valdimar]] * [[Valdór]] * [[Valent]] * [[Valentín]] * [[Valentínus]] * [[Valgarð]] * [[Valgarður]] * [[Valgeir]] * [[Valgrímur]] * [[Validínus]] * [[Valíant]] * [[Valjón]] * [[Vallaður]] * [[Valmar]] * [[Valmundur]] * [[Valsteinn]] * [[Valter]] * [[Valtýr]] * [[Valur (mannsnafn)|Valur]] * [[Valves]] * [[Valþór]] * [[Vandill]] * [[Varði]] * [[Varmar]] * [[Varmi (mannsnafn)|Varmi]] * [[Varnó]] * [[Vatnar]] * [[Váli (mannsnafn)|Váli]] * [[Vápni]] * [[Veigar]] * [[Veigur]] * [[Ver (mannsnafn)|Ver]] * [[Vermundur]] * [[Verner]] * [[Vernharð]] * [[Vernharður]] * [[Veróna (mannsnafn)|Veróna]] * [[Vestar]] * [[Vestarr]] * [[Vestmar]] * [[Vetle]] * [[Vetur (mannsnafn)|Vetur]] * [[Veturliði]] * [[Vébjörn]] * [[Végeir]] * [[Vékell]] * [[Vélaugur]] * [[Vémundur]] * [[Vésteinn]] * [[Victor]] * [[Viðar]] * [[Viðjar]] * [[Vigant]] * [[Vigfús]] * [[Viggó]] * [[Vigkon]] * [[Vignes]] * [[Vignir]] * [[Vigri]] * [[Vigtýr]] * [[Vigur (mannsnafn)|Vigur]] * [[Vikar]] * [[Viktor]] * [[Vilberg]] * [[Vilbergur]] * [[Vilbert]] * [[Vilbjörn]] * [[Vilbogi]] * [[Vilbrandur]] * [[Vilfreð]] * [[Vilgeir]] * [[Vilhelm]] * [[Vilhjálmur]] * [[Vili (mannsnafn)|Vili]] * [[Vilinberg]] * [[Viljar]] * [[Vilji]] * [[Villads]] * [[Villi]] * [[Villiam]] * [[Villy]] * [[Vilmar]] * [[Vilmenhart]] * [[Vilmenhordt]] * [[Vilmundur]] * [[Vin]] * [[Vincent]] * [[Vindar (mannsnafn)|Vindar]] * [[Vinfús]] * [[Vinjar]] * [[Virgar]] * [[Virgil]] * [[Virgill (mannsnafn)|Virgill]] * [[Vitalis]] * [[Víðar (mannsnafn)|Víðar]] * [[Víðir (mannsnafn)|Víðir]] * [[Vífill (mannsnafn)|Vífill]] * [[Vígberg]] * [[Víghvatur]] * [[Víglundur]] * [[Vígmar]] * [[Vígmundur]] * [[Vígsteinn]] * [[Vígþór]] * [[Víkingur (mannsnafn)|Víkingur]] * [[Vítus]] * [[Vívat]] * [[Vogur (mannsnafn)|Vogur]] * [[Vopni]] * [[Vorm]] * [[Vormar]] * [[Vormur]] * [[Vorsveinn]] * [[Vöggur]] * [[Völundur]] * [[Vörður]] * [[Vöttur]] {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=12em}} * [[Walter]] * [[Werner]] * [[Wilhelm]] * [[Willard]] * [[William]] * [[Willum]] * [[Willy]] {{div col end}} == X == {{div col|colwidth=12em}} * [[Xander]] * [[Xavier]] * [[Xavíer]] {{div col end}} == Y == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ylfingur]] * [[Ylur]] * [[Ymir]] * [[Ymur]] * [[Yngvar]] * [[Yngvi]] * [[Yngvinn]] * [[Yrkill]] * [[Yrkir]] {{div col end}} == Ý == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ýmir (nafn)|Ýmir]] * [[Ýrar]] {{div col end}} == Z == {{div col|colwidth=12em}} * [[Zachary]] * [[Zakaría]] * [[Zakarías]] * [[Zar (mannsnafn)|Zar]] * [[Zion]] * [[Zophanías]] * [[Zophonías]] * [[Zófónías]] * [[Zóphanías]] * [[Zóphonías]] {{div col end}} == Þ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Þangbrandur (mannsnafn)|Þangbrandur]] * [[Þengill]] * [[Þeofilus]] * [[Þeódór]] * [[Þeófílas]] * [[Þeófílus]] * [[Þeyr (mannsnafn)|Þeyr]] * [[Þiðrandi]] * [[Þiðrik]] * [[Þinur (mannsnafn)|Þinur]] * [[Þjálfi]] * [[Þjóðann]] * [[Þjóðar]] * [[Þjóðbjörn]] * [[Þjóðgeir]] * [[Þjóðleifur]] * [[Þjóðmar]] * [[Þjóðólfur (nafn)|Þjóðólfur]] * [[Þjóðrekur]] * [[Þjóðvarður]] * [[Þjóstar]] * [[Þjóstólfur]] * [[Þorberg]] * [[Þorbergur]] * [[Þorbjörn]] * [[Þorbrandur]] * [[Þorfinnur]] * [[Þorgarður]] * [[Þorgautur]] * [[Þorgeir]] * [[Þorgestur]] * [[Þorgils]] * [[Þorgísl]] * [[Þorgnýr]] * [[Þorgrímur]] * [[Þorkell]] * [[Þorketill]] * [[Þorlaugur]] * [[Þorlákur]] * [[Þorleifur]] * [[Þorleikur]] * [[Þormar]] * [[Þormóður (mannsnafn)|Þormóður]] * [[Þormundur]] * [[Þorri (mannsnafn)|Þorri]] * [[Þorsteinn]] * [[Þorvaldur]] * [[Þorvar]] * [[Þorvarður]] * [[Þór (mannsnafn)|Þór]] * [[Þórar]] * [[Þórarinn]] * [[Þórálfur]] * [[Þórberg]] * [[Þórbergur]] * [[Þórbjarni]] * [[Þórbjörn]] * [[Þórdór]] * [[Þórðbjörn]] * [[Þórður]] * [[Þórel]] * [[Þórgnýr]] * [[Þórgrímur]] * [[Þórhaddur]] * [[Þórhalli]] * [[Þórhallur]] * [[Þórhannes]] * [[Þórhelgi]] * [[Þóri]] * [[Þórinn]] * [[Þórir]] * [[Þórjón]] * [[Þórkell]] * [[Þórketill]] * [[Þórlaugur]] * [[Þórleifur]] * [[Þórlindur]] * [[Þórlín]] * [[Þórmann]] * [[Þórmar]] * [[Þórmundur]] * [[Þóroddur]] * [[Þórormur]] * [[Þórólfur]] * [[Þórr]] * [[Þórsteinn]] * [[Þórylfur]] * [[Þórörn]] * [[Þrastar]] * [[Þráinn]] * [[Þrándur]] * [[Þróttur (mannsnafn)|Þróttur]] * [[Þrúðmar]] * [[Þrúður]] * [[Þrútur]] * [[Þrymir]] * [[Þrymur]] * [[Þröstur (mannsnafn)|Þröstur]] * [[Þyrill]] * [[Þyrnir (mannsnafn)|Þyrnir]] {{div col end}} == Æ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ægedíus]] * [[Ægileif]] * [[Ægir (mannsnafn)|Ægir]] * [[Æsir (nafn)|Æsir]] * [[Ævar]] * [[Ævarr]] {{div col end}} == Ö == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ögmundur]] * [[Ögri]] * [[Ölnir]] * [[Ölver]] * [[Ölvir]] * [[Öndólfur]] * [[Önundur]] * [[Örlaugur]] * [[Örlygur]] * [[Örn (mannsnafn)|Örn]] * [[Örnólfur]] * [[Örvar]] * [[Örvarr]] * [[Össur]] * [[Öxar]] * [[Özur]] {{div col end}} == Athugasemdir == * ^NI merkir nafn sem finnst í ''Nöfnum Íslendina'' (nýrri útgáfu) eftir Guðrún Kvaran. == Tengt efni == * [[Íslenskt mannsnafn]] * [[Listi yfir íslensk mannanöfn]] == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn?Stafrof=&Nafn=&Millinofn=on&Samthykkt=yes|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} * [https://island.is/leit-i-mannanafnaskra "Leit í mannanafnaskrá"] Sótt 2. janúar 2025. * Guðrún Kvaran, ''Nöfn Íslendinga'' (ný útgáfa), Forlagið, 2011, ISBN 978-9979-53-546-1 [[Flokkur:Íslensk karlmannsnöfn| ]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi|eiginnöfn karlmanna]] [[Flokkur:Listar um samfélag og menningu|íslensk eiginnöfn karlmanna]] 32z4dmysno7p6qwqkqc6ib714u9hzdi 1952590 1952589 2026-03-29T08:09:38Z MáneyMánadóttir 103358 /* B */ 1952590 wikitext text/x-wiki Eftirfarandi er '''listi yfir íslensk [[eiginnafn|eiginnöfn]] [[karlmaður|karlmanna]]''': == A == {{div col|colwidth=12em}} * [[Aage]]^NI * [[Aaron]] * [[Abel (mannsnafn)|Abel]]^NI * [[Abner]]^NI * [[Abraham (mannsnafn)|Abraham]]^NI * [[Absalon]]^NI * [[Adam (mannsnafn)|Adam]]^NI * [[Addi]]^NI * [[Adel]]^NI * [[Adil]] * [[Adíel]]^NI * [[Adolf]]^NI * [[Adolph]]^NI * [[Adólf]]^NI * [[Adrian mannsnafn|Adrian]]^NI * [[Adrían]]^NI * [[Adríel]]^NI * [[Adser]]^NI * [[Aðalberg]]^NI * [[Aðalbergur]]^NI * [[Aðalbert]]^NI * [[Aðalbjörn]]^NI * [[Aðalborgar]]^NI * [[Aðalbrandur]]^NI * [[Aðalbrikt]]^NI * [[Aðalgeir]]^NI * [[Aðaljón]]^NI * [[Aðalmundur]]^NI * [[Aðalpétur]]^NI * [[Aðalráður]]^NI * [[Aðalsteinn]]^NI * [[Aðalsveinn]]^NI * [[Aðalvíkingur]] * [[Aðils]]^NI * [[Aðlis]] * [[Aðólf]]^NI * [[Aggi]]^NI * [[Agnar]]^NI * [[Agni]]^NI ' [[Agrippa]]^NI * [[Aksel]]^NI * [[Alan]]^NI * [[Alberg]]^NI * [[Albert]]^NI * [[Albínus]]^NI * [[Aldan]]^NI * [[Aldar]]^NI * [[Aldur]] * [[Alejandro]] * [[Alex]]^NI * [[Alexander (mannsnafn)|Alexander]]^NI * [[Alexíus]]^NI * [[Alf]] * [[Alfinnur]]^NI * [[Alfons]]^NI * [[Alfred]]^NI * [[Alfreð]]^NI * [[Algeir]]^NI * [[Ali]]^NI * [[Allan]]^NI * [[Allen]]^NI * [[Alli]]^NI * [[Almar]]^NI * [[Almarr]]^NI * [[Alrekur]]^NI * [[Alsteinn]]^NI * [[Alvar]]^NI * [[Alvin]]^NI * [[Amil]] * [[Amir]] * [[Amír]] * [[Amon (mannsnafn)|Amon]] * [[Amor (mannsnafn)|Amor]] * [[Amos]]^NI * [[Analíus]]^NI * [[Ananías]]^NI * [[Anders]]^NI * [[Andór]]^NI * [[Andrean]] * [[Andreas]]^NI * [[Andrei]] * [[Andres]] * [[André]] * [[Andrés]]^NI * [[Andri]]^NI * [[Anes]] * [[Anfinn]] * [[Angantýr]]^NI * [[Angi]]^NI * [[Angus (mannsnafn)|Angus]]^NI * [[Anilíus]]^NI * [[Annalíus]]^NI * [[Annar]]^NI * [[Annarr]] * [[Annas]]^NI * [[Annel]]^NI * [[Annes (mannsnafn)|Annes]]^NI * [[Annilíus]]^NI * [[Annmar]]^NI * [[Annó]]^NI * [[Annþór]]^NI * [[Anor]] * [[Anteo]] * [[Anthony]]^NI * [[Anton]]^NI * [[Antonio]] * [[Antoníus]]^NI * [[António]] * [[Antóníus]] * [[Apollo (mannsnafn)|Apollo]] * [[Aralíus]]^NI * [[Aran]] * [[Arelius]]^NI * [[Arelíus]]^NI * [[Arent]]^NI * [[Ares (mannsnafn)|Ares]]^NI * [[Ari]]^NI * [[Arilíus]]^NI * [[Arin]] * [[Arinbjörn]]^NI * [[Arían]] * [[Aríel]]^NI * [[Aríus (mannsnafn)|Aríus]]^NI * [[Armand]] * [[Armandó]] * [[Arnald]]^NI * [[Arnaldur]]^NI * [[Arnar]]^NI * [[Arnberg]]^NI * [[Arnbergur]]^NI * [[Arnbjörn]]^NI * [[Arndór]]^NI * [[Arne]]^NI * [[Arnes]]^NI * [[Arnfinnur]]^NI * [[Arnfreyr]]^NI * [[Arngarður]] * [[Arngeir]]^NI * [[Arngils]]^NI * [[Arngnýr]]^NI * [[Arngrímur]]^NI * [[Arnkell]]^NI * [[Arnlaugur]]^NI * [[Arnleifur]]^NI * [[Arnljótur]]^NI * [[Arnmóður]]^NI * [[Arnmundur]]^NI * [[Arnoddur]]^NI * [[Arnold]]^NI * [[Arnór]]^NI * [[Arnsteinn]]^NI * [[Arntýr]] * [[Arnúlfur]]^NI * [[Arnviður]]^NI * [[Arnþór]]^NI * [[Aron]]^NI * [[Arslan]] * [[Art]] * [[Arthur]]^NI * [[Arthúr]]^NI * [[Artúr]]^NI * [[Arún]] * [[Arvið]]^NI * [[Arviður]]^NI * [[Asael]]^NI * [[Asarías]]^NI * [[Askalon]]^NI * [[Askur (mannsnafn)|Askur]]^NI * [[Aspar]]^NI * [[Athanasius]]^NI * [[Athen]] * [[Atlas (mannsnafn)|Atlas]]^NI * [[Atli (mannsnafn)|Atli]]^NI * [[Aubert]]^NI * [[Auðar]]^NI * [[Auðberg]]^NI * [[Auðbergur]]^NI * [[Auðbert]]^NI * [[Auðbjörn]]^NI * [[Auðgeir]]^NI * [[Auðgísl]]^NI * [[Auðjón]]^NI * [[Auðkell]]^NI * [[Auðmundur]]^NI * [[Auðólfur]]^NI * [[Auðun]]^NI * [[Auðunn]]^NI * [[Auður (mannsnafn)|Auður]]^NI * [[August]]^NI * [[Augustinus]]^NI * [[Austar]]^NI * [[Austin (mannsnafn)|Austin]] * [[Austmann]]^NI * [[Austmar]]^NI * [[Austri (mannsnafn)|Austri]]^NI * [[Axel]]^NI * [[Aþanasíus]]^NI {{div col end}} == Á == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ágúst (mannsnafn)|Ágúst]]^NI * [[Ágústínus (mannsnafn)|Ágústínus]]^NI * [[Ágústus (mannsnafn)|Ágústus]]^NI * [[Áki]]^NI * [[Álfar (mannsnafn)|Álfar]]^NI * [[Álfgeir]]^NI * [[Álfgrímur]]^NI * [[Álfkell]] * [[Álfur (mannsnafn)|Álfur]]^NI * [[Álfþór]]^NI * [[Ámundi]]^NI * [[Ámundínus]]^NI * [[Án]]^NI * [[Árbjartur]]^NI * [[Árbjörn]]^NI * [[Árelíus]]^NI * [[Árgeir]]^NI * [[Árgils]]^NI * [[Ári]] * [[Árilíus]] * [[Ármann]]^NI * [[Árnborg]]^NI * [[Árnes (mannsnafn)|Árnes]]^NI * [[Árni]]^NI * [[Árnibjörn]]^NI * [[Árnmar]]^NI * [[Árnþór]]^NI * [[Ársæll]]^NI * [[Ás (mannsnafn)|Ás]]^NI * [[Ásar]]^NI * [[Ásberg]]^NI * [[Ásbergur]]^NI * [[Ásbjörn]]^NI * [[Ásbrandur]] * [[Ásdór]]^NI * [[Ásgautur]]^NI * [[Ásgeir]]^NI * [[Ásgils]]^NI * [[Ásgrímur]]^NI * [[Ási]]^NI * [[Áskell]]^NI * [[Áslaugur]]^NI * [[Áslákur]]^NI * [[Ásmar]]^NI * [[Ásmundur]]^NI * [[Ásólfur]]^NI * [[Ásröður]]^NI * [[Áss]]^NI * [[Ástberg]]^NI * [[Ástbjartur]]^NI * [[Ástbjörn]]^NI * [[Ástfastur]]^NI * [[Ástgeir]]^NI * [[Ásti]]^NI * [[Ástmann]]^NI * [[Ástmar]]^NI * [[Ástmundur]]^NI * [[Ástráður]]^NI * [[Ástríkur (mannsnafn)|Ástríkur]]^NI * [[Ástsæll]]^NI * [[Ástvald]]^NI * [[Ástvaldur]]^NI * [[Ástvar]]^NI * [[Ástvin]]^NI * [[Ástþór]]^NI * [[Ástþrúr]]^NI * [[Ásvaldur]]^NI * [[Ásvarður]]^NI * [[Ásólfur]] * [[Ásþór]]^NI {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=12em}} * [[Baddi]] * [[Baggi (mannsnafn)|Baggi]] * [[Baggio]] * [[Baldur (mannsnafn)|Baldur]]^NI * [[Baldvin]]^NI * [[Baldwin]] * [[Baltasar]]^NI * [[Baltazar]] * [[Bambi (nafn)|Bambi]]^NI * [[Bambus (mannsnafn)|Bambus]] * [[Barði (nafn)|Barði]]^NI * [[Barri]]^NI * [[Bartolomeus]]^NI * [[Bassi (mannsnafn)|Bassi]]^NI * [[Bastían]] * [[Baugur (mannsnafn)|Baugur]]^NI * [[Baui]] * [[Bárður]]^NI * [[Beggi]] * [[Beinir]]^NI * [[Beinteinn]]^NI * [[Beitir]]^NI * [[Bekan]]^NI * [[Bendt]] * [[Benedikt]]^NI * [[Benidikt]]^NI * [[Benjamin]] * [[Benjamín]]^NI * [[Benni]]^NI * [[Benno]]^NI * [[Benny]]^NI * [[Benoný]]^NI * [[Benóní]]^NI * [[Benóný]]^NI * [[Bent]]^NI * [[Benteinn]]^NI * [[Bentley]] * [[Benvý]] * [[Berent]]^NI * [[Berg (mannsnafn)|Berg]]^NI * [[Bergfinn]]^NI * [[Bergfinnur]]^NI * [[Berghreinn]]^NI * [[Bergjón]]^NI * [[Bergkvist]]^NI * [[Bergmann]]^NI * [[Bergmar]]^NI * [[Bergmundur]]^NI * [[Bergsteinn]]^NI * [[Bergsveinn]]^NI * [[Bergur]]^NI * [[Bergúlfur]]^NI * [[Bergvin]]^NI * [[Bergþór]]^NI * [[Bernhard]]^NI * [[Bernharð]]^NI * [[Bernharður]]^NI * [[Berni]] * [[Bernódus]]^NI * [[Bernótus]]^NI * [[Bernt]]^NI * [[Bersi]]^NI * [[Bertel]]^NI * [[Berthold]]^NI * [[Berti]] * [[Bertil]]^NI * [[Bertila]]^NI * [[Bertram]]^NI * [[Bessi]]^NI * [[Betúel]]^NI * [[Bill]]^NI * [[Birgir]]^NI * [[Birkir]]^NI * [[Birmir]] * [[Birningur]] * [[Birnir (mannsnafn)|Birnir]]^NI * [[Birtingur (mannsnafn)|Birtingur]]^NI * [[Birtir]] * [[Bíi]] * [[Bjargar]]^NI * [[Bjargmundur]]^NI * [[Bjargsteinn]]^NI * [[Bjargvin]]^NI * [[Bjargþór]]^NI * [[Bjarkan]] * [[Bjarkar]]^NI * [[Bjarki]]^NI * [[Bjarmar]]^NI * [[Bjarmi]]^NI * [[Bjarnar]]^NI * [[Bjarnfinnur]]^NI * [[Bjarnfreður]]^NI * [[Bjarnfriður]]^NI * [[Bjarnharður]]^NI * [[Bjarnhéðinn]]^NI * [[Bjarni]]^NI * [[Bjarnlaugur]]^NI * [[Bjarnleifur]]^NI * [[Bjarnólfur]]^NI * [[Bjarnsteinn]]^NI * [[Bjarnvin]]^NI * [[Bjarnþór]]^NI * [[Bjartman]] * [[Bjartmann]]^NI * [[Bjartmar]]^NI * [[Bjartur]]^NI * [[Bjartþór]]^NI * [[Bjólan]]^NI * [[Bjólfur (mannsnafn)|Bjólfur]]^NI * [[Björgmundur]]^NI * [[Björgólfur]]^NI * [[Björgúlfur]]^NI * [[Björgvin (mannsnafn)|Björgvin]]^NI * [[Björn (mannsnafn)|Björn]]^NI * [[Björnleifur]]^NI * [[Björnólfur]]^NI * [[Björnúlfur]] * [[Blake]] * [[Blansíflúr]]^NI * [[Blár (mannsnafn)|Blár]] * [[Bliki]] * [[Blíður]] * [[Blængur]]^NI * [[Blær]]^NI * [[Blævar]]^NI * [[Bo]]^NI * [[Boði]]^NI * [[Bogi (nafn)|Bogi]]^NI * [[Bolli (mannsnafn)|Bolli]]^NI * [[Bond]] * [[Borgar]]^NI * [[Borgúlfur]]^NI * [[Borgþór]]^NI * [[Bóas]]^NI * [[Bói]]^NI * [[Bótólfur]]^NI * [[Bragi (mannsnafn)|Bragi]]^NI * [[Brandr]] * [[Brandur (nafn)|Brandur]]^NI * [[Breki]]^NI * [[Bresi]]^NI * [[Brestir]]^NI * [[Brettingur]]^NI * [[Brimar]]^NI * [[Brimi]]^NI * [[Brimir]]^NI * [[Brimþór]] * [[Brími]] * [[Brímir]] * [[Brjánn]]^NI * [[Broddi]]^NI * [[Bruno]]^NI * [[Brúno]]^NI * [[Brúnó]]^NI * [[Bryngeir]]^NI * [[Brynjar]]^NI * [[Brynjarr]]^NI * [[Brynjólfur]]^NI * [[Brynjúlfur]]^NI * [[Brynjýlfur]] * [[Brynleifur]]^NI * [[Brynmar]] * [[Brynsteinn]]^NI * [[Bryntýr]]^NI * [[Brynþór]]^NI * [[Bubbi (mannsnafn)|Bubbi]] * [[Buck]] * [[Burkni (mannsnafn)|Burkni]]^NI * [[Búálfur]] * [[Búi]]^NI * [[Búri (nafn)|Búri]]^NI * [[Bylur]] * [[Bæring]]^NI * [[Bæringur]] * [[Bæron]]^NI * [[Bæssam]] * [[Böðvar]]^NI * [[Börkur (nafn)|Börkur]]^NI {{div col end}} == C == {{div col|colwidth=12em}} * [[Camillus]] * [[Carl]] * [[Cecil]] * [[Celin]] * [[Cesar]] * [[Charles]] * [[Charlie]] * [[Chefas]] * [[Chris]] * [[Christian]] * [[Christopher]] * [[Claus]] * [[Clausinus]] * [[Cristiano]] * [[Cyrus]] * [[Cýrus]] * [[Cæsar]] {{div col end}} == D == {{div col|colwidth=12em}} * [[Daði]] * [[Daðmar]] * [[Dagbjartur]] * [[Dagfari]] * [[Dagfinnur]] * [[Daggeir]] * [[Dagmann]] * [[Dagnýr]] * [[Dagóbert]] * [[Dagstyggur]] * [[Dagur (mannsnafn)|Dagur]] * [[Dagvin]] * [[Dagþór]] * [[Dalbert]] * [[Dalhoff]] * [[Dalí]] * [[Dalli]] * [[Dalmann]] * [[Dalmar]] * [[Dalur (mannsnafn)|Dalur]] * [[Dalvin]] * [[Damaskus (mannsnafn)|Damaskus]] * [[Damíen]] * [[Damjan]] * [[Damon]] * [[Dan]] * [[Danelíus]] * [[Daniel]] * [[Danilíus]] * [[Danival]] * [[Daníel (mannsnafn)|Daníel]] * [[Daníval]] * [[Dante (mannsnafn)|Dante]] * [[Daríus]] * [[Darri]] * [[Davið]] * [[Davíð]] * [[Deimos (mannsnafn)|Deimos]] * [[Demas]] * [[Demus]] * [[Dengsi]] * [[Deníel]] * [[Dennis]] * [[Dexter]] * [[Diddi]] * [[Diðrik]] * [[Diego (mannsnafn)|Diego]] * [[Diljar]] * [[Ditleif]] * [[Ditlev]] * [[Dittó]] * [[Díar]] * [[Díbus]] * [[Dímítrí]] * [[Dímon (mannsnafn)|Dímon]] * [[Dínus]] * [[Díon]] * [[Díómedes (mannsnafn)|Díómedes]] * [[Dísmundur]] * [[Doddi]] * [[Dofri (mannsnafn)|Dofri]] * [[Dolli]] * [[Dominik]] * [[Donald]] * [[Dorri]] * [[Dómald]] * [[Dómaldi]] * [[Dómaldur]] * [[Dónald]] * [[Dónaldur]] * [[Dór]] * [[Dóri]] * [[Dósíþeus]] * [[Dósóþeus]] * [[Draumur (mannsnafn)|Draumur]] * [[Draupnir (mannsnafn)|Draupnir]] * [[Dreki (nafn)|Dreki]] * [[Drengur (nafn)|Drengur]] * [[Dreyfus]] * [[Drómi]] * [[Dufgus]] * [[Dufþakur]] * [[Dugfús]] * [[Dúi]] * [[Dúni]] * [[Dúnn (mannsnafn)|Dúnn]] * [[Dvalinn]] * [[Dylan]] * [[Dynþór]] * [[Dýri]] * [[Dýrmundur]] * [[Döggvi]] {{div col end}} == Ð == == E == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ebbi]] * [[Ebenes]] * [[Ebeneser]] * [[Ebenezer]] * [[Ebenhard]] * [[Ebenharð]] * [[Eberg]] * [[Eberhard]] * [[Eberhardt]] * [[Eberharð]] * [[Eddi]] * [[Edgar]] * [[Edilon]] * [[Edílon]] * [[Edor]] * [[Edvald]] * [[Edvard]] * [[Edvarð]] * [[Edvin]] * [[Edward]] * [[Edwin]] * [[Eðvald]] * [[Eðvar]] * [[Eðvard]] * [[Eðvarð]] * [[Efraím]] * [[Eggert]] * [[Eggþór]] * [[Egidíus]] * [[Egill]] * [[Eiðar (mannsnafn)|Eiðar]] * [[Eiður]] * [[Eikar]] * [[Eilert]] * [[Eilífur]] * [[Einar]] * [[Einbjörn]] * [[Einir (mannsnafn)|Einir]] * [[Einvarður]] * [[Einþór]] * [[Eir]] * [[Eiríkur]] * [[Eivin]] * [[Ekkó]] * [[Ektor]] * [[Elberg]] * [[Elbert]] * [[Eldar]] * [[Eldbjartur]] * [[Eldgrímur]] * [[Eldhamar]] * [[Eldjárn]] * [[Eldmar]] * [[Eldon]] * [[Eldór]] * [[Eldur (mannsnafn)|Eldur]] * [[Elenmundur]] * [[Elentínus]] * [[Eleseus]] * [[Elfar]] * [[Elfráður]] * [[Elias (mannsnafn)|Elias]] * [[Elidon]] * [[Elimar]] * [[Elimundur]] * [[Elinbergur]] * [[Elinbjörn]] * [[Eliníus]] * [[Elinór]] * [[Elio]] * [[Elis (mannsnafn)|Elis]] * [[Elí]] * [[Elía (mannsnafn)|Elía]] * [[Elían]] * [[Elías]] * [[Elíden]] * [[Elíesar]] * [[Elíeser]] * [[Elífas]] * [[Elímar]] * [[Elímundur]] * [[Elínberg]] * [[Elínbergur]] * [[Elínes]] * [[Elíngunn]] * [[Elínmundur]] * [[Elínór]] * [[Elínus]] * [[Elíott]] * [[Elís (mannsnafn)|Elís]] * [[Elísar]] * [[Elísberg]] * [[Elíseus]] * [[Elívarð]] * [[Eljar]] * [[Ellert]] * [[Elli]] * [[Elliðagrímur]] * [[Elliði]] * [[Elling]] * [[Elliott]] * [[Ellíot]] * [[Ellís]] * [[Elmar]] * [[Elmer]] * [[Elvar]] * [[Elvin]] * [[Elvis]] * [[Emanuel]] * [[Emanúel]] * [[Embrek]] * [[Emerald]] * [[Emil]] * [[Emilius]] * [[Emill]] * [[Emir]] * [[Emíl]] * [[Emír (mannsnafn)|Emír]] * [[Emmanúel]] * [[Emmi]] * [[Engilbert]] * [[Engilbjartur]] * [[Engilbrikt]] * [[Engilhart]] * [[Engiljón]] * [[Engill (mannsnafn)|Engill]] * [[Enok]] * [[Eragon (mannsnafn)|Eragon]] * [[Erasmus (mannsnafn)|Erasmus]] * [[Eric]] * [[Erik]] * [[Erlar]] * [[Erlendur]] * [[Erling]] * [[Erlingur]] * [[Ermenrekur]] * [[Erminrekur]] * [[Ernest]] * [[Ernestó]] * [[Ernir (mannsnafn)|Ernir]] * [[Ernst]] * [[Eron]] * [[Eros]] * [[Erpur (nafn)|Erpur]] * [[Esajas]] * [[Esekíel]] * [[Esi]] * [[Esjar]] * [[Eskil]] * [[Eskur]] * [[Esmar]] * [[Esra]] * [[Estefan]] * [[Evald]] * [[Evan]] * [[Evert]] * [[Evgenius]] * [[Evgeníus]] * [[Evin]] * [[Evían]] * [[Eyberg]] * [[Eydór]] * [[Eygrímur]] * [[Eyjar]] * [[Eyjólfur]] * [[Eykam]] * [[Eylaugur]] * [[Eyleifur]] * [[Eylert]] * [[Eymar]] * [[Eymir]] * [[Eymundur]] * [[Eyríkur]] * [[Eysteinn]] * [[Eyvar]] * [[Eyvindur]] * [[Eyþór]] * [[Ezra]] {{div col end}} == É == * [[Éljagrímur]] * [[Ésú]] {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=12em}} * [[Fabían]] * [[Fabrisíus]] * [[Falgeir]] * [[Falur (nafn)|Falur]] * [[Fannar]] * [[Fannberg]] * [[Fanngeir]] * [[Fannþór]] * [[Fáfnir (mannsnafn)|Fáfnir]] * [[Fálki (mannsnafn)|Fálki]] * [[Felix]] * [[Fengur]] * [[Fenix]] * [[Fenrir]] * [[Ferdinand]] * [[Ferdínand]] * [[Fertram]] * [[Feykir]] * [[Filip]] * [[Filippus]] * [[Filpó]] * [[Finn]] * [[Finnbjörn]] * [[Finnbogi]] * [[Finngeir]] * [[Finni]] * [[Finnjón]] * [[Finnlaugur]] * [[Finnur]] * [[Finnvarður]] * [[Fífill (mannsnafn)|Fífill]] * [[Fíus]] * [[Fjalar]] * [[Fjalarr]] * [[Fjarki]] * [[Fjólar]] * [[Fjólmundur]] * [[Fjölnir]] * [[Fjölvar]] * [[Fjörnir]] * [[Flati]] * [[Flemming]] * [[Flosi]] * [[Flóki]] * [[Flórent]] * [[Flórentínus]] * [[Flóres]] * [[Flóvent]] * [[Folmar]] * [[Folmer]] * [[Forni]] * [[Fornjótur]] * [[Foss (mannsnafn)|Foss]] * [[Fossmar]] * [[Foster]] * [[Fox (mannsnafn)|Fox]] * [[Fólki]] * [[Framar]] * [[Frances]] * [[Francis]] * [[Frank]] * [[Franklin]] * [[Franklín]] * [[Frans]] * [[Franz]] * [[Fránn]] * [[Frár]] * [[Frederik]] * [[Freybjörn]] * [[Freygarður]] * [[Freymann]] * [[Freymar]] * [[Freymóður]] * [[Freymundur]] * [[Freyr (mannsnafn)|Freyr]] * [[Freysi]] * [[Freysteinn]] * [[Freyviður]] * [[Freyþór]] * [[Friðálv]] * [[Friðberg]] * [[Friðbergel]] * [[Friðbergur]] * [[Friðbert]] * [[Friðbjartur]] * [[Friðbjörn]] * [[Friðfinnur]] * [[Friðgeir]] * [[Friðjón]] * [[Friðlaugur]] * [[Friðleifur]] * [[Friðmann]] * [[Friðmar]] * [[Friðmundur]] * [[Friðrekur]] * [[Friðrik]] * [[Friðríkur]] * [[Friðsemel]] * [[Friðsteinn]] * [[Friðsveinn]] * [[Friður (mannsnafn)|Friður]] * [[Friðvin]] * [[Friðþjófur]] * [[Friðþór]] * [[Friedrich]] * [[Frits]] * [[Fritz]] * [[Fríðar]] * [[Fríðsteinn]] * [[Frímann]] * [[Frosti]] * [[Frostúlfur]] * [[Fróði]] * [[Fróðmar]] * [[Funi]] * [[Fúsi]] * [[Fylkir]] * [[Fædon]] {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=12em}} * [[Gabriel]] * [[Gabríel (mannsnafn)|Gabríel]] * [[Gaddi]] * [[Gael]] * [[Galdur (mannsnafn)|Galdur]] * [[Galti]] * [[Gamalíel]] * [[Gamli]] * [[Gandri]] * [[Garðar (mannsnafn)|Garðar]] * [[Garður (mannsnafn)|Garður]] * [[Garibaldi (nafn)|Garibaldi]] * [[Garíbaldi]] * [[Garpur]] * [[Garri]] * [[Gaston]] * [[Gaui]] * [[Gaukur (mannsnafn)|Gaukur]] * [[Gauti]] * [[Gautrekur]] * [[Gautur]] * [[Gautviður]] * [[Gáki]] * [[Geimar]] * [[Geir]] * [[Geirarður]] * [[Geirfinnur]] * [[Geirharður]] * [[Geirhjörtur]] * [[Geirhvatur]] * [[Geiri]] * [[Geirlaugur]] * [[Geirleifur]] * [[Geirmar]] * [[Geirmundur]] * [[Geirólfur]] * [[Geirröður]] * [[Geirtryggur]] * [[Geirvaldur]] * [[Geirþjófur]] * [[Geisli (mannsnafn)|Geisli]] * [[Gellir]] * [[Georg]] * [[George]] * [[Gerald]] * [[Gerðar]] * [[Gerhard]] * [[Geri]] * [[Gert]] * [[Gestar]] * [[Gestmundur]] * [[Gestur]] * [[Gideon]] * [[Gilbert]] * [[Gilbrikt]] * [[Gill]] * [[Gilmar]] * [[Gils]] * [[Giselerus]] * [[Gissur]] * [[Gizur]] * [[Gídeon]] * [[Gígjar]] * [[Gígur]] * [[Gísli]] * [[Gjúki]] * [[Gladstone]] * [[Glói]] * [[Glúmur]] * [[Gneisti]] * [[Gnúpur]] * [[Gnýr]] * [[Goði (mannsnafn)|Goði]] * [[Goðmundur]] * [[Gordon]] * [[Gosi (mannsnafn)|Gosi]] * [[Gottfred]] * [[Gottfreð]] * [[Gottfrið]] * [[Gottlieb]] * [[Gottlif]] * [[Gottskálk]] * [[Gottsveinn]] * [[Gottsvin]] * [[Góði]] * [[Góðmann]] * [[Gói]] * [[Grani]] * [[Grankell]] * [[Grámann]] * [[Gregor]] * [[Greipur]] * [[Greppur]] * [[Gretar]] * [[Grettir (mannsnafn)|Grettir]] * [[Grétar]] * [[Grímar]] * [[Grímkell]] * [[Grímlaugur]] * [[Grímnir]] * [[Grímólfur]] * [[Grímur]] * [[Grímúlfur]] * [[Grjótgarður]] * [[Guðberg]] * [[Guðbergur]] * [[Guðbert]] * [[Guðbjarni]] * [[Guðbjartur]] * [[Guðbjörn]] * [[Guðbrandur]] * [[Guðfinnur]] * [[Guðfreður]] * [[Guðfriður]] * [[Guðgeir]] * [[Guðjón]] * [[Guðlaugur]] * [[Guðleifur]] * [[Guðleikur]] * [[Guðliði]] * [[Guðmann]] * [[Guðmar]] * [[Guðmon]] * [[Guðmundur]] * [[Guðni]] * [[Guðníus]] * [[Guðnýr]] * [[Guðráður]] * [[Guðrúníus]] * [[Guðrúnn]] * [[Guðröður]] * [[Guðstein]] * [[Guðsteinn]] * [[Guðsveinn]] * [[Guðvaldur]] * [[Guðvalínus]] * [[Guðvarður]] * [[Guðveigur]] * [[Guðvin]] * [[Guðþór]] * [[Gulli]] * [[Gumi]] * [[Gunnar]] * [[Gunnberg]] * [[Gunnbjörn]] * [[Gunndór]] * [[Gunngeir]] * [[Gunnhallur]] * [[Gunnhvatur]] * [[Gunni]] * [[Gunnlaugur]] * [[Gunnleifur]] * [[Gunnólfur]] * [[Gunnóli]] * [[Gunnröður]] * [[Gunnsteinn]] * [[Gunnvaldur]] * [[Gunnvant]] * [[Gunnþór]] * [[Gustav]] * [[Gutti]] * [[Guttormur]] * [[Gústaf]] * [[Gústav]] * [[Gústi]] * [[Gylfi]] * [[Gyrðir]] * [[Gýgjar]] * [[Gýmir]] {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=12em}} * [[Haddi]] * [[Haddur]] * [[Hafberg]] * [[Hafgnýr]] * [[Hafgrímur]] * [[Hafliði]] * [[Hafnar]] * [[Hafni]] * [[Hafsjór]] * [[Hafsteinn]] * [[Haftýr]] * [[Hafþór]] * [[Hagalín]] * [[Hagbarð]] * [[Hagbarður]] * [[Hagbert]] * [[Haki (mannsnafn)|Haki]] * [[Hakim]] * [[Halberg]] * [[Hallageir]] * [[Hallberg]] * [[Hallbergur]] * [[Hallbert]] * [[Hallbjörn]] * [[Halldór]] * [[Hallfreð]] * [[Hallfreður]] * [[Hallgarður]] * [[Hallgeir]] * [[Hallgils]] * [[Hallgrímur]] * [[Halli]] * [[Hallkell]] * [[Hallmann]] * [[Hallmar]] * [[Hallmundur]] * [[Hallsteinn]] * [[Hallur]] * [[Hallvarður]] * [[Hallþór]] * [[Hamall]] * [[Hamar (mannsnafn)|Hamar]] * [[Hannes]] * [[Hannibal (mannsnafn)|Hannibal]] * [[Hans]] * [[Harald]] * [[Haraldur (nafn)|Haraldur]] * [[Harboe]] * [[Haron]] * [[Harpagus]] * [[Harri]] * [[Harry]] * [[Harrý]] * [[Hartmann]] * [[Hartvig]] * [[Hauksteinn]] * [[Haukur (mannsnafn)|Haukur]] * [[Haukvaldur]] * [[Hákon]] * [[Háleygur]] * [[Hálfdan]] * [[Hálfdán]] * [[Hámundur]] * [[Hárekur]] * [[Hárlaugur]] * [[Háski (mannsnafn)|Háski]] * [[Hásteinn]] * [[Hávar]] * [[Hávarður]] * [[Hávarr (mannsnafn)|Hávarr]] * [[Hector]] * [[Heiðar]] * [[Heiðarr]] * [[Heiðberg]] * [[Heiðbert]] * [[Heiðbjartur]] * [[Heiðdal]] * [[Heiðimann]] * [[Heiðlindur]] * [[Heiðmann]] * [[Heiðmar]] * [[Heiðmarr]] * [[Heiðmundur]] * [[Heiðrekur]] * [[Heiðsteinn]] * [[Heiður]] * [[Heikir]] * [[Heilmóður]] * [[Heimir]] * [[Hein]] * [[Heinrekur]] * [[Heinrich]] * [[Heinz]] * [[Heisi]] * [[Hektor (nafn)|Hektor]] * [[Helgeir]] * [[Helgi]] * [[Helgimundur]] * [[Helgmundur]] * [[Hellert]] * [[Helmuth]] * [[Helmút]] * [[Helvitus]] * [[Hemingur]] * [[Hemmert]] * [[Hemming]] * [[Hendrich]] * [[Hendrik]] * [[Hendrix]] * [[Henkel]] * [[Henning]] * [[Henrik]] * [[Henry]] * [[Henrý]] * [[Herberg]] * [[Herbergur]] * [[Herbert]] * [[Herbjörn]] * [[Herbrandur]] * [[Herfinnur]] * [[Hergarð]] * [[Hergeir]] * [[Hergill]] * [[Hergils]] * [[Herjólfur (mannsnafn)|Herjólfur]] * [[Herkúles (mannsnafn)|Herkúles]] * [[Herlaugur]] * [[Herleifur]] * [[Herluf]] * [[Hermann]] * [[Hermanníus]] * [[Hermóður]] * [[Hermundur]] * [[Hernit]] * [[Hersir]] * [[Hersteinn]] * [[Hersveinn]] * [[Herúlfur]] * [[Hervald]] * [[Hervar]] * [[Hervarður]] * [[Hervin]] * [[Héðinn]] * [[Hierónýmus]] * [[Hilaríus]] * [[Hilbert]] * [[Hildar]] * [[Hildiberg]] * [[Hildibergur]] * [[Hildibjartur]] * [[Hildibrandur]] * [[Hildigeir]] * [[Hildiglúmur]] * [[Hildiguðröður]] * [[Hildigunnar]] * [[Hildimar]] * [[Hildimundur]] * [[Hildingur]] * [[Hildir]] * [[Hildiþór]] * [[Hildmann]] * [[Hilkér]] * [[Hilmar]] * [[Hilmir]] * [[Himinljómi]] * [[Himri]] * [[Hinrik]] * [[Híram]] * [[Hjallkár]] * [[Hjalmar]] * [[Hjaltalín (mannsnafn)|Hjaltalín]] * [[Hjalti]] * [[Hjarnar]] * [[Hjálmar (mannsnafn)|Hjálmar]] * [[Hjálmgeir]] * [[Hjálmtýr]] * [[Hjálmur]] * [[Hjálmþór]] * [[Hjörleifur]] * [[Hjörmundur]] * [[Hjörtur (mannsnafn)|Hjörtur]] * [[Hjörtþór]] * [[Hjörvar]] * [[Hleiðar]] * [[Hleinar]] * [[Hlégestur]] * [[Hlénharður]] * [[Hlér]] * [[Hlinberg]] * [[Hlini]] * [[Hlíðar (mannsnafn)|Hlíðar]] * [[Hlíðberg]] * [[Hlífar]] * [[Hljómur]] * [[Hlújárn]] * [[Hlynur (mannsnafn)|Hlynur]] * [[Hlöðmundur]] * [[Hlöður]] * [[Hlöðvarður]] * [[Hlöðver]] * [[Hnefill]] * [[Hnikar]] * [[Hnikarr]] * [[Holberg]] * [[Holemíus]] * [[Holgeir]] * [[Holger]] * [[Holti]] * [[Hólm]] * [[Hólmar]] * [[Hólmberg]] * [[Hólmbert]] * [[Hólmfastur]] * [[Hólmfreð]] * [[Hólmgeir]] * [[Hólmgrímur]] * [[Hólmjárn]] * [[Hólmkell]] * [[Hólmsteinn]] * [[Hólmtryggur]] * [[Hólmþór]] * [[Hóseas]] * [[Hrafn (mannsnafn)|Hrafn]] * [[Hrafnar (mannsnafn)|Hrafnar]] * [[Hrafnbergur]] * [[Hrafnkell]] * [[Hrafntýr]] * [[Hrafnþór]] * [[Hrannar]] * [[Hrappur]] * [[Hraunar]] * [[Hreggviður]] * [[Hreiðar]] * [[Hreiðmar]] * [[Hreimur]] * [[Hreinn]] * [[Hringur (mannsnafn)|Hringur]] * [[Hrímir]] * [[Hrímnir]] * [[Hrollaugur]] * [[Hrolleifur]] * [[Hróaldur]] * [[Hróar]] * [[Hróbjartur]] * [[Hróðgeir]] * [[Hróðmar]] * [[Hróðólfur]] * [[Hróðvar]] * [[Hrói]] * [[Hrólfur (mannsnafn)|Hrólfur]] * [[Hrómundur]] * [[Hrútur]] * [[Hrymur]] * [[Hrærekur (mannsnafn)|Hrærekur]] * [[Hubert]] * [[Hugberg]] * [[Hugbert]] * [[Hugglaður]] * [[Hugi (mannsnafn)|Hugi]] * [[Huginn (mannsnafn)|Huginn]] * [[Hugleikur (mannsnafn)|Hugleikur]] * [[Hugmóður]] * [[Hugo]] * [[Hugó]] * [[Huldar]] * [[Hunter]] * [[Huxley]] * [[Húbert]] * [[Húgó]] * [[Húmi]] * [[Húnbjörn]] * [[Húnbogi]] * [[Húni]] * [[Húnn]] * [[Húnröður]] * [[Hvannar]] * [[Hyltir]] * [[Hylur]] * [[Hymir (mannsnafn)|Hymir]] * [[Hængur (mannsnafn)|Hængur]] * [[Hænir (mannsnafn)|Hænir]] * [[Höður (mannsnafn)|Höður]] * [[Högni]] * [[Hörður]] * [[Höskuldur]] {{div col end}} == I == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ibsen]] * [[Ikkaboð]] * [[Ilías]] * [[Ilíes]] * [[Illíes]] * [[Illugi]] * [[Immanúel]] * [[Indíus]] * [[Indriði]] * [[Ingberg]] * [[Ingbert]] * [[Ingebrekt]] * [[Ingi]] * [[Ingiber]] * [[Ingiberg]] * [[Ingibergur]] * [[Ingibert]] * [[Ingibjartur]] * [[Ingibjörn]] * [[Ingigeir]] * [[Ingileifur]] * [[Ingimagn]] * [[Ingimar]] * [[Ingimundur]] * [[Ingivaldur]] * [[Ingiþór]] * [[Ingjaldur]] * [[Ingmar]] * [[Ingólfur]] * [[Ingvaldur]] * [[Ingvar]] * [[Ingvi]] * [[Ingþór]] * [[Inuk (mannsnafn)|Inuk]] * [[Irlaugur]] * [[Isak]] * [[Ismael]] * [[Issa (mannsnafn)|Issa]] * [[Issi (mannsnafn)|Issi]] * [[Ivan]] * [[Ivar]] {{div col end}} == Í == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ían]] * [[Íbe]] * [[Ígor]] * [[Íkaboð]] * [[Íkarus (mannsnafn)|Íkarus]] * [[Ími]] * [[Ímir]] * [[Írenus]] * [[Ísak]] * [[Ísar]] * [[Ísarr]] * [[Ísbjörn (mannsnafn)|Ísbjörn]] * [[Íseldur]] * [[Ísfeld]] * [[Ísgeir]] * [[Ísidór]] * [[Ísleifur]] * [[Ísleikur]] * [[Ísmael]] * [[Ísmar]] * [[Ísólfur]] * [[Ísrael (mannsnafn)|Ísrael]] * [[Íunnarð]] * [[Ívan]] * [[Ívar]] {{div col end}} == J == {{div col|colwidth=12em}} * [[Jack]] * [[Jacob]] * [[Jafet]] * [[Jagger]] * [[Jaki]] * [[Jakob]] * [[Jakop]] * [[James]] * [[Jamil]] * [[Jan]] * [[Jannes]] * [[Janus]] * [[Janúaríus]] * [[Jared]] * [[Jarfi (mannsnafn)|Jarfi]] * [[Jarl (nafn)|Jarl]] * [[Jarpi (mannsnafn)|Jarpi]] * [[Jason (nafn)|Jason]] * [[Jasper]] * [[Javí]] * [[Járngeir]] * [[Járngrímur]] * [[Játgeir]] * [[Játmundur]] * [[Játvarður]] * [[Jedrosky]] * [[Jelídoni]] * [[Jenni]] * [[Jennþór]] * [[Jens]] * [[Jeremías]] * [[Jes]] * [[Jesper]] * [[Jess]] * [[Jessi]] * [[Jim]] * [[Job (mannsnafn)|Job]] * [[Jochum]] * [[Johan]] * [[John]] * [[Jokkum]] * [[Jonathan]] * [[Jones]] * [[Jonni]] * [[Joseph]] * [[José]] * [[Joshua]] * [[Jóab]] * [[Jóakim]] * [[Jóann]] * [[Jóas]] * [[Jóel]] * [[Jóhann]] * [[Jóhannes]] * [[Jói]] * [[Jójada]] * [[Jómar]] * [[Jómundur]] * [[Jón (mannsnafn)|Jón]] * [[Jónadab]] * [[Jónar]] * [[Jónas]] * [[Jónatan]] * [[Jónberg]] * [[Jónbjarni]] * [[Jónbjörn]] * [[Jóndór]] * [[Jóngeir]] * [[Jónhallur]] * [[Jónharður]] * [[Jónmar]] * [[Jónmundur]] * [[Jónsi (mannsnafn)|Jónsi]] * [[Jónsteinn]] * [[Jónþór]] * [[Jóram]] * [[Jórmann]] * [[Jórmundur]] * [[Jósafat]] * [[Jósavin]] * [[Jósef]] * [[Jósefus]] * [[Jósep]] * [[Jósi]] * [[Jósías]] * [[Jóst]] * [[Jósteinn]] * [[Jósúa]] * [[Jóvin]] * [[Juel]] * [[Julian]] * [[Jurin]] * [[Justin]] * [[Júlí (mannsnafn)|Júlí]] * [[Júlían]] * [[Júlíanus]] * [[Júlínus]] * [[Júlíus]] * [[Júni]] * [[Júní (mannsnafn)|Júní]] * [[Júníus]] * [[Júnus]] * [[Júrek]] * [[Júst]] * [[Jöklar (mannsnafn)|Jöklar]] * [[Jökli]] * [[Jökull (mannsnafn)|Jökull]] * [[Jörfi (mannsnafn)|Jörfi]] * [[Jörgen]] * [[Jörin]] * [[Jörmundur]] * [[Jörn]] * [[Jörri]] * [[Jörundur]] * [[Jörvar]] * [[Jörvi]] * [[Jötunn (mannsnafn)|Jötunn]] {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=12em}} * [[Kaffónas]] * [[Kai]] * [[Kaín]] * [[Kaj]] * [[Kakali]] * [[Kaktus (mannsnafn)|Kaktus]] * [[Kaldi]] * [[Kaleb]] * [[Kaleo (mannsnafn)|Kaleo]] * [[Kali (mannsnafn)|Kali]] * [[Kalli]] * [[Kalman]] * [[Kalmann]] * [[Kalmar (mannsnafn)|Kalmar]] * [[Kamal]] * [[Kamillus]] * [[Kamilus]] * [[Kani]] * [[Kappi]] * [[Kaprasíus]] * [[Karabaldi]] * [[Kareem]] * [[Karel]] * [[Karfi (mannsnafn)|Karfi]] * [[Karim]] * [[Karkur]] * [[Karl (mannsnafn)|Karl]] * [[Karlamagnús (mannsnafn)|Karlamagnús]] * [[Karlemil]] * [[Karles]] * [[Karli (mannsnafn)|Karli]] * [[Karlsberg]] * [[Karma (mannsnafn)|Karma]] * [[Karsten]] * [[Karvel]] * [[Kaspar]] * [[Kasper]] * [[Kaspían]] * [[Kasten]] * [[Kastian]] * [[Kastíel]] * [[Kastor]] * [[Katarínus]] * [[Kató]] * [[Katrínus]] * [[Kálfar]] * [[Kálfur (mannsnafn)|Kálfur]] * [[Kár]] * [[Kári]] * [[Kefas]] * [[Keli]] * [[Kenny]] * [[Keran]] * [[Ketilbjörn]] * [[Ketill (karlmannsnafn)|Ketill]] * [[Kiddi]] * [[Kilían]] * [[Kiljan]] * [[Kim]] * [[Kinan]] * [[Kíran]] * [[Kjalar]] * [[Kjallakur]] * [[Kjaran]] * [[Kjartan]] * [[Kjarval (mannsnafn)|Kjarval]] * [[Kjárr]] * [[Kjerúlf]] * [[Kjói (mannsnafn)|Kjói]] * [[Klaki (mannsnafn)|Klaki]] * [[Klaus]] * [[Kláus]] * [[Kleifar]] * [[Klemens]] * [[Klement]] * [[Klemenz]] * [[Kleófas]] * [[Klettur]] * [[Klængur]] * [[Knud]] * [[Knútur]] * [[Knörr (mannsnafn)|Knörr]] * [[Knöttur]] * [[Koðran]] * [[Koðrán]] * [[Koggi]] * [[Kolbeinn]] * [[Kolbjörn]] * [[Kolfinnur]] * [[Kolgrímur]] * [[Kollgrímur]] * [[Kolli (mannsnafn)|Kolli]] * [[Kolmar]] * [[Kolskeggur]] * [[Kolur]] * [[Kolviður (mannsnafn)|Kolviður]] * [[Konrad]] * [[Konráð]] * [[Konráður]] * [[Konstantín]] * [[Konstantínus]] * [[Kormákur]] * [[Kornelíus]] * [[Korri (mannsnafn)|Korri]] * [[Kort (mannsnafn)|Kort]] * [[Kópur]] * [[Kórekur]] * [[Kraki (mannsnafn)|Kraki]] * [[Krákur (mannsnafn)|Krákur]] * [[Kris (mannsnafn)|Kris]] * [[Kristall (mannsnafn)|Kristall]] * [[Kristan]] * [[Kristberg]] * [[Kristbergur]] * [[Kristbjarni]] * [[Kristbjörn]] * [[Kristbrandur]] * [[Kristdór]] * [[Kristens]] * [[Krister]] * [[Kristfinnur]] * [[Kristgeir]] * [[Kristian]] * [[Kristinn]] * [[Kristíníus]] * [[Kristínus]] * [[Kristján]] * [[Kristjón]] * [[Kristlaugur]] * [[Kristleifur]] * [[Kristmann]] * [[Kristmar]] * [[Kristmundur]] * [[Kristofer]] * [[Kristó]] * [[Kristóbert]] * [[Kristófer]] * [[Kristóníus]] * [[Kristrúnus]] * [[Kristvaldur]] * [[Kristvarður]] * [[Kristvin]] * [[Kristþór]] * [[Krummi (mannsnafn)|Krummi]] * [[Kubbur]] * [[Kuggi]] * [[Kusi]] * [[Kvasir (mannsnafn)|Kvasir]] * [[Kveldúlfur (nafn)|Kveldúlfur]] {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=12em}} * [[Lafrans]] * [[Lafranz]] * [[Laki (mannsnafn)|Laki]] * [[Lambert]] * [[Lambi]] * [[Landbjartur]] * [[Lars]] * [[Laufar]] * [[Laugi]] * [[Lauritz]] * [[Lazarus]] * [[Láki]] * [[Lár]] * [[Lárensíus]] * [[Lárent]] * [[Lárentíus]] * [[Lárentsínus]] * [[Lárenz]] * [[Lárenzíus]] * [[Lárus]] * [[Lee]] * [[Leiðólfur]] * [[Leif]] * [[Leifr]] * [[Leifur]] * [[Leiknir]] * [[Lenhard]] * [[Lennon]] * [[Leo]] * [[Leon]] * [[Leonard]] * [[Leonardo]] * [[Leonardó]] * [[Leonel]] * [[Leonhard]] * [[Leonharður]] * [[Leopold]] * [[Leó]] * [[Leóharður]] * [[Leónard]] * [[Leónardó]] * [[Leónharður]] * [[Leópold]] * [[Leví]] * [[Levý]] * [[Lénharður]] * [[Lér]] * [[Liam]] * [[Liforíus]] * [[Liljan]] * [[Liljar]] * [[Liljus]] * [[Lindar]] * [[Lindberg]] * [[Lindi]] * [[Lingþór]] * [[Link]] * [[Linnar]] * [[Linnet]] * [[Linnæus]] * [[Litríkur]] * [[Livius (mannsnafn)|Livius]] * [[Líam]] * [[Líbertín]] * [[Lífgjarn]] * [[Líkafrón]] * [[Línberg]] * [[Líni]] * [[Líonel]] * [[Líó]] * [[Líus]] * [[Ljóni]] * [[Ljósálfur]] * [[Ljótur]] * [[Ljúfur]] * [[Loðinn]] * [[Loðmundur (mannsnafn)|Loðmundur]] * [[Loðvík]] * [[Loftur]] * [[Logar]] * [[Logi]] * [[Loki (mannsnafn)|Loki]] * [[Lorens]] * [[Lorentz (mannsnafn)|Lorentz]] * [[Lorenz]] * [[Louis]] * [[Lói (mannsnafn)|Lói]] * [[Lóni]] * [[Lórens]] * [[Lórenz]] * [[Lótus (mannsnafn)|Lótus]] * [[Luca]] * [[Lucas]] * [[Ludvig]] * [[Luka]] * [[Lundberg]] * [[Lundi (mannsnafn)|Lundi]] * [[Lúðvíg]] * [[Lúðvík]] * [[Lúgó]] * [[Lúis]] * [[Lúkas]] * [[Lúsifer]] * [[Lúter]] * [[Lúther (mannsnafn)|Lúther]] * [[Lydo]] * [[Lyngar]] * [[Lyngþór]] * [[Lýður]] * [[Lýsimundur]] * [[Lýtingur (mannsnafn)|Lýtingur]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=12em}} * [[Mads]] * [[Maggi]] * [[Magnfreð]] * [[Magngeir]] * [[Magni]] * [[Magnús]] * [[Magnþór]] * [[Majas]] * [[Makan]] * [[Malaleel]] * [[Malcolm]] * [[Malfinnur]] * [[Malfred]] * [[Malmfreð]] * [[Manasses]] * [[Manfred]] * [[Manfreð]] * [[Manilíus]] * [[Manuel (mannsnafn)|Manuel]] * [[Manúel]] * [[Mar (mannsnafn)|Mar]] * [[Marbjörn]] * [[Marcus]] * [[Marel (mannsnafn)|Marel]] * [[Marelíus]] * [[Margeir]] * [[Margrímur]] * [[Mari]] * [[Marijón]] * [[Marino]] * [[Marinó]] * [[Maris]] * [[Maríanus]] * [[Marías]] * [[Marínó]] * [[Maríon]] * [[Marís]] * [[Maríus (mannsnafn)|Maríus]] * [[Marjas]] * [[Marjón]] * [[Mark (mannsnafn)|Mark]] * [[Markó]] * [[Markús]] * [[Markþór]] * [[Marley]] * [[Marlon]] * [[Maron]] * [[Marri]] * [[Mars (mannsnafn)|Mars]] * [[Marselíus]] * [[Marsellíus]] * [[Marsilíus]] * [[Marsíus]] * [[Marsveinn]] * [[Marteinn]] * [[Martel]] * [[Marten]] * [[Marthen]] * [[Martin]] * [[Martinius]] * [[Martz]] * [[Marvin]] * [[Marz]] * [[Marzellíus]] * [[Marzilíus]] * [[Marþór]] * [[Matador (mannsnafn)|Matador]] * [[Mateo]] * [[Mateó]] * [[Matheo]] * [[Matheó]] * [[Mathías]] * [[Mats]] * [[Matteó]] * [[Mattheó]] * [[Matthías]] * [[Matti]] * [[Mattías]] * [[Mauritz]] * [[Max]] * [[Maximíli]] * [[Maximus]] * [[Málfreð]] * [[Málgeir]] * [[Máni (mannanafn)|Máni]] * [[Már]] * [[Mári (mannsnafn)|Mári]] * [[Márus]] * [[Meinert]] * [[Mekkinó]] * [[Melankton]] * [[Melkíor]] * [[Melkjör]] * [[Melkormur]] * [[Melkólmur]] * [[Melrakki (mannsnafn)|Melrakki]] * [[Mensalder]] * [[Merkúr (mannsnafn)|Merkúr]] * [[Merlin]] * [[Methúsalem]] * [[Metúsalem]] * [[Meyland]] * [[Meyvant]] * [[Michael]] * [[Miðrik]] * [[Miguel]] * [[Mikael (mannsnafn)|Mikael]] * [[Mikill]] * [[Mikjáll]] * [[Mikkael]] * [[Mikkel]] * [[Mikki]] * [[Milan (mannsnafn)|Milan]] * [[Mildinberg]] * [[Milli]] * [[Milo]] * [[Mindelberg]] * [[Mio]] * [[Miró]] * [[Mías]] * [[Mílan]] * [[Míló]] * [[Mímir (mannanafn)|Mímir]] * [[Míó]] * [[Mír (mannsnafn)|Mír]] * [[Mjöllnir]] * [[Mjölnir (nafn)|Mjölnir]] * [[Moli]] * [[Mordekaí]] * [[Morgan]] * [[Moritz]] * [[Morri]] * [[Mortan]] * [[Morten]] * [[Mosi (mannsnafn)|Mosi]] * [[Movel]] * [[Móberg (mannsnafn)|Móberg]] * [[Móði (mannsnafn)|Móði]] * [[Mói]] * [[Móri (mannsnafn)|Móri]] * [[Mórits]] * [[Móritz]] * [[Móses (nafn)|Móses]] * [[Muggi (mannsnafn)|Muggi]] * [[Muggur (nafn)|Muggur]] * [[Mummi]] * [[Muni]] * [[Muninn (mannsnafn)|Muninn]] * [[Múhameð]] * [[Múli]] * [[Múr]] * [[Myrkár]] * [[Myrktýr]] * [[Myrkvar]] * [[Myrkvi]] * [[Mýrkjartan (mannsnafn)|Mýrkjartan]] * [[Mörður (nafn)|Mörður]] {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=12em}} * [[Nansen]] * [[Napóleon]] * [[Narfi (mannsnafn)|Narfi]] * [[Natan]] * [[Natanael]] * [[Nataníel]] * [[Nathan]] * [[Nathanael]] * [[Nathaníel]] * [[Náttfari (mannsnafn)|Náttfari]] * [[Nátthrafn]] * [[Náttmörður]] * [[Náttúlfur]] * [[Nefel]] * [[Nehemíe]] * [[Neisti]] * [[Nenni]] * [[Neó]] * [[Neptúnus (mannsnafn)|Neptúnus]] * [[Neró (mannsnafn)|Neró]] * [[Nicolai]] * [[Nicolaj]] * [[Nicolas]] * [[Nieljohníus]] * [[Niels]] * [[Nikanor]] * [[Nikolai]] * [[Nikolaj]] * [[Nikolas]] * [[Nikódemus]] * [[Nikulás]] * [[Niljohnius]] * [[Nils]] * [[Ninni]] * [[Nisbel]] * [[Níeljohníus]] * [[Níels]] * [[Níls]] * [[Njáll]] * [[Njörður (mannsnafn)|Njörður]] * [[Noah]] * [[Noel]] * [[Nonni]] * [[Norbert]] * [[Nordenskjöld]] * [[Norðmann]] * [[Normann]] * [[Nóam]] * [[Nóel]] * [[Nói]] * [[Nólan]] * [[Nóni]] * [[Nóri]] * [[Nóvember (mannsnafn)|Nóvember]] * [[Nurmann]] * [[Númi]] * [[Núpan]] * [[Núpur]] * [[Núri]] * [[Nýjón]] * [[Nýmundur]] * [[Nývarð]] * [[Nævel]] * [[Nökkvi (nafn)|Nökkvi]] {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=12em}} * [[Octavius]] * [[Oddberg]] * [[Oddbergur]] * [[Oddbjörn]] * [[Oddfinnur]] * [[Oddfreður]] * [[Oddfreyr]] * [[Oddgeir]] * [[Oddgnýr]] * [[Oddi (mannsnafn)|Oddi]] * [[Oddkell]] * [[Oddleifur]] * [[Oddmar]] * [[Oddmundur]] * [[Oddnýr]] * [[Oddsteinn]] * [[Oddur]] * [[Oddvar]] * [[Oddþór]] * [[Oktavíanus]] * [[Oktavías]] * [[Oktavíus]] * [[Októ]] * [[Október]] * [[Októvíus]] * [[Ola]] * [[Olaf]] * [[Olai]] * [[Olav]] * [[Olavur]] * [[Ole]] * [[Olgeir]] * [[Oliver]] * [[Olivert]] * [[Olli]] * [[Omar]] * [[Omel]] * [[Orfeus]] * [[Ormar (mannsnafn)|Ormar]] * [[Ormarr]] * [[Ormsvíkingur]] * [[Ormur (mannsnafn)|Ormur]] * [[Orri]] * [[Orvar]] * [[Oswald]] * [[Othar]] * [[Otkell]] * [[Otri]] * [[Otti]] * [[Ottó]] * [[Ottóníus]] * [[Otur (mannsnafn)|Otur]] * [[Otúel]] * [[Ove]] {{div col end}} == Ó == {{div col|colwidth=12em}} * [[Óbeð]] * [[Óbi]] * [[Óðinn (mannsnafn)|Óðinn]] * [[Óður (mannsnafn)|Óður]] * [[Ófeigur]] * [[Ói]] * [[Ólaf]] * [[Ólafur]] * [[Óli]] * [[Ólifer]] * [[Óliver]] * [[Ólífer]] * [[Ólíver]] * [[Ómar]] * [[Ómi]] * [[Ónar (mannsnafn)|Ónar]] * [[Ónarr]] * [[Ónesímus]] * [[Óri]] * [[Óríon (mannsnafn)|Óríon]] * [[Óræki]] * [[Órækja]] * [[Óskar]] * [[Ósvald]] * [[Ósvaldur]] * [[Ósvífur]] * [[Óttar]] * [[Óttarr]] {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=12em}} * [[Palli]] * [[Pantaleon]] * [[Panti]] * [[Paolo]] * [[Parelis]] * [[Parmes]] * [[Patrek]] * [[Patrekur]] * [[Patrick]] * [[Patrik]] * [[Patti (mannsnafn)|Patti]] * [[Paul]] * [[Pálínus]] * [[Páll]] * [[Pálmar (mannsnafn)|Pálmar]] * [[Pálmi]] * [[Peder]] * [[Pedró]] * [[Per]] * [[Peter]] * [[Petter]] * [[Pétur]] * [[Philip]] * [[Pírati]] * [[Pjetur]] * [[Plató]] * [[Plútó]] * [[Pólistator]] * [[Preben]] * [[Príor (mannsnafn)|Príor]] {{div col end}} == Q == {{div col|colwidth=12em}} {{div col end}} == R == {{div col|colwidth=12em}} * [[Raben]] * [[Rafael (mannsnafn)|Rafael]] * [[Rafn]] * [[Rafnar]] * [[Rafnkell]] * [[Ragnar]] * [[Ragnvald]] * [[Ragúel (mannsnafn)|Ragúel]] * [[Raknar]] * [[Ram]] * [[Ramses]] * [[Randver]] * [[Rannver]] * [[Rasmus]] * [[Ray]] * [[Ráðgeir]] * [[Ráðvarður]] * [[Ránar]] * [[Rebekk]] * [[Refur (mannsnafn)|Refur]] * [[Regin]] * [[Reginbald]] * [[Reginbaldur]] * [[Reginn]] * [[Reidar]] * [[Reifnir]] * [[Reimar]] * [[Reinald]] * [[Reinar]] * [[Reinhard]] * [[Reinhardt]] * [[Reinharður]] * [[Reinhart]] * [[Reinhold]] * [[Reinholdt]] * [[Reinholt]] * [[Remek]] * [[Remigius]] * [[Rex]] * [[Rey]] * [[Reykdal]] * [[Reykjalín]] * [[Reymar]] * [[Reynald]] * [[Reynar]] * [[Reynarð]] * [[Reynir (mannsnafn)|Reynir]] * [[Reyr (mannsnafn)|Reyr]] * [[Richard]] * [[Richarð]] * [[Richarður]] * [[Riggarð]] * [[Rikard]] * [[Rikhard]] * [[Rikharð]] * [[Rikharður]] * [[Rikki]] * [[River]] * [[Ríkarð]] * [[Ríkarður]] * [[Ríkhard]] * [[Ríkharð]] * [[Ríkharður]] * [[Rínar]] * [[Ríó]] * [[Roald]] * [[Robert (mannsnafn)|Robert]] * [[Roland]] * [[Rolf]] * [[Rolland]] * [[Rollent]] * [[Ronald]] * [[Rongvuð]] * [[Rotgeir]] * [[Róar]] * [[Róbert]] * [[Rói]] * [[Rólant]] * [[Róman]] * [[Rómeó]] * [[Rósant]] * [[Rósar]] * [[Rósberg]] * [[Rósbjörn]] * [[Rósenberg]] * [[Rósenkarr]] * [[Rósi]] * [[Rósinant]] * [[Rósinberg]] * [[Rósinbert]] * [[Rósinkar]] * [[Rósinkrans]] * [[Rósinkranz]] * [[Rósleifur]] * [[Rósmann]] * [[Rósmar]] * [[Rósmundur]] * [[Rudolf]] * [[Runeberg]] * [[Runi]] * [[Runólfur]] * [[Rustikus]] * [[Rúbar]] * [[Rúben]] * [[Rúdólf]] * [[Rúnar]] * [[Rúni]] * [[Rúrik (mannsnafn)|Rúrik]] * [[Rútur]] * [[Röðull (mannsnafn)|Röðull]] * [[Röggi]] * [[Rögnvald]] * [[Rögnvaldur]] * [[Rögnvar]] * [[Rökkvi]] * [[Röskvi]] {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=12em}} * [[Safír (mannsnafn)|Safír]] * [[Sakarias]] * [[Sakarías]] * [[Sakkeus]] * [[Salberg]] * [[Salgeir]] * [[Sali]] * [[Salma]] * [[Salmann]] * [[Salmar]] * [[Salómon]] * [[Salvador (mannsnafn)|Salvador]] * [[Salvadór]] * [[Salvar]] * [[Samir]] * [[Sammi]] * [[Sammy]] * [[Samson (mannsnafn)|Samson]] * [[Samúel]] * [[Sandel]] * [[Sandri]] * [[Sandur (nafn)|Sandur]] * [[Santos (mannsnafn)|Santos]] * [[Sasha]] * [[Sasi]] * [[Saxi]] * [[Scott]] * [[Sean]] * [[Sebastian]] * [[Sebastían]] * [[Sefrín]] * [[Seifur (mannsnafn)|Seifur]] * [[Seimur]] * [[Semingur]] * [[September]] * [[Septimius]] * [[Septimus]] * [[Sesar (mannsnafn)|Sesar]] * [[Sesil]] * [[Sesselíus]] * [[Severin]] * [[Sigarr]] * [[Sigberg]] * [[Sigbergur]] * [[Sigbert]] * [[Sigbjartur]] * [[Sigbjörn]] * [[Sigdór]] * [[Sigfastur]] * [[Sigfinnur]] * [[Sigfred]] * [[Sigfreð]] * [[Sigfreður]] * [[Sigfríð]] * [[Sigfús]] * [[Siggeir]] * [[Siggi]] * [[Sighjörtur]] * [[Sighvatur]] * [[Sigjón]] * [[Siglaugur]] * [[Sigmann]] * [[Sigmar]] * [[Sigmund]] * [[Sigmundur]] * [[Signar]] * [[Sigri]] * [[Sigríkur]] * [[Sigsteinn]] * [[Sigtryggur]] * [[Sigtýr]] * [[Sigur]] * [[Sigurbaldur]] * [[Sigurberg]] * [[Sigurbergur]] * [[Sigurbert]] * [[Sigurbjarni]] * [[Sigurbjartur]] * [[Sigurbjörn]] * [[Sigurbogi]] * [[Sigurbrandur]] * [[Sigurd]] * [[Sigurdagur]] * [[Sigurdór]] * [[Sigurdreyr]] * [[Sigurdör]] * [[Sigurð]] * [[Sigurður]] * [[Sigurfinnur]] * [[Sigurfús]] * [[Sigurgarðar]] * [[Sigurgarður]] * [[Sigurgeir]] * [[Sigurgestur]] * [[Sigurgissur]] * [[Sigurgísli]] * [[Sigurgrímur]] * [[Sigurgunnar]] * [[Sigurhannes]] * [[Sigurhans]] * [[Sigurhelgi]] * [[Sigurhjörtur]] * [[Sigurhörður]] * [[Siguringi]] * [[Sigurjens]] * [[Sigurjón]] * [[Sigurkarl]] * [[Sigurkrans]] * [[Sigurlaugur]] * [[Sigurlás]] * [[Sigurleifur]] * [[Sigurliði]] * [[Sigurlinni]] * [[Sigurlíni]] * [[Sigurlínus]] * [[Sigurljótur]] * [[Sigurlogi]] * [[Sigurmagnús]] * [[Sigurmann]] * [[Sigurmar]] * [[Sigurmáni]] * [[Sigurmon]] * [[Sigurmundi]] * [[Sigurmundur]] * [[Sigurnýas]] * [[Sigurnýás]] * [[Sigurnýjas]] * [[Siguroddur]] * [[Siguróli]] * [[Sigurpáll]] * [[Sigurrann]] * [[Sigurríkur]] * [[Sigurrín]] * [[Sigurrúnn]] * [[Sigursteindór]] * [[Sigursteinn]] * [[Sigursturla]] * [[Sigursveinn]] * [[Sigursæll]] * [[Sigurtryggvi]] * [[Sigurvald]] * [[Sigurvaldi]] * [[Sigurvaldur]] * [[Sigurvarður]] * [[Sigurvin]] * [[Sigurþór]] * [[Sigurörn (mannsnafn)|Sigurörn]] * [[Sigvaldi]] * [[Sigvard]] * [[Sigvarð]] * [[Sigvarður]] * [[Sigvin]] * [[Sigþór]] * [[Silli]] * [[Sindri]] * [[Símon]] * [[Sírnir]] * [[Sírus]] * [[Sívar]] * [[Sjafnar]] * [[Sjöundi]] * [[Skafti]] * [[Skapti]] * [[Skarphéðinn]] * [[Skefill]] * [[Skeggi]] * [[Skellir]] * [[Skíði (mannsnafn)|Skíði]] * [[Skírnir (mannsnafn)|Skírnir]] * [[Skjöldur]] * [[Skorri]] * [[Skrýmir]] * [[Skröggur]] * [[Skuggi]] * [[Skúli]] * [[Skúmur (mannsnafn)|Skúmur]] * [[Skúta (nafn)|Skúta]] * [[Skær]] * [[Skæringur]] * [[Smári (mannsnafn)|Smári]] * [[Smiður]] * [[Smyrill (mannsnafn)|Smyrill]] * [[Snjókaldur]] * [[Snjóki]] * [[Snjólaugur]] * [[Snjólfur]] * [[Snorri]] * [[Snæbjartur]] * [[Snæbjörn]] * [[Snæhólm]] * [[Snælaugur]] * [[Snælundur]] * [[Snær (nafn)|Snær]] * [[Snæringur]] * [[Snævar]] * [[Snævarr]] * [[Snæþór]] * [[Soffanías]] * [[Soffías]] * [[Soffónías]] * [[Sonny]] * [[Sophanías]] * [[Sophus]] * [[Soren]] * [[Sotti]] * [[Sófanías]] * [[Sófonías]] * [[Sófónías]] * [[Sófus]] * [[Sófús]] * [[Sókrates (mannsnafn)|Sókrates]] * [[Sólar]] * [[Sólarr]] * [[Sólberg]] * [[Sólbergur]] * [[Sólbjartur]] * [[Sólbjörn (mannsnafn)|Sólbjörn]] * [[Sólhrafn]] * [[Sólimann]] * [[Sólmar]] * [[Sólmáni]] * [[Sólmundur]] * [[Sólmyrkvi (mannsnafn)|Sólmyrkvi]] * [[Sólon (nafn)|Sólon]] * [[Sólólfur]] * [[Sólsteinn]] * [[Sólúlfur]] * [[Sólveigur]] * [[Sólver]] * [[Sólvin]] * [[Spakur]] * [[Spartakus (mannsnafn)|Spartakus]] * [[Sporði]] * [[Spói (mannsnafn)|Spói]] * [[Sprettur]] * [[Stanley (nafn)|Stanley]] * [[Stapi (mannsnafn)|Stapi]] * [[Stari (mannsnafn)|Stari]] * [[Starkaður]] * [[Starri (mannsnafn)|Starri]] * [[Steðji (mannsnafn)|Steðji]] * [[Stefan]] * [[Stefán]] * [[Stefnir (mannsnafn)|Stefnir]] * [[Steinar]] * [[Steinarr]] * [[Steinberg]] * [[Steinbergur]] * [[Steinbjörn]] * [[Steinbogi]] * [[Steindór]] * [[Steinfinnur]] * [[Steingrímur]] * [[Steini]] * [[Steinkell]] * [[Steinleifur]] * [[Steinmann]] * [[Steinmar]] * [[Steinmóður]] * [[Steinn (mannsnafn)|Steinn]] * [[Steinólfur]] * [[Steinröður]] * [[Steinvarður]] * [[Steinþór]] * [[Stirnir]] * [[Stígur]] * [[Stormar]] * [[Stormur (mannsnafn)|Stormur]] * [[Stórólfur]] * [[Straumur (mannsnafn)|Straumur]] * [[Sturla]] * [[Sturlaugur]] * [[Sturri]] * [[Styr]] * [[Styrbjörn]] * [[Styrkár]] * [[Styrkur]] * [[Styrmir]] * [[Styrr]] * [[Sumarliði]] * [[Sumarsveinn]] * [[Sumarvin]] * [[Súddi]] * [[Svafar]] * [[Svafmundur]] * [[Svali (mannanafn)|Svali]] * [[Svalur]] * [[Svan]] * [[Svanberg]] * [[Svanbergur]] * [[Svanbjörn]] * [[Svanfreð]] * [[Svangeir]] * [[Svanhild]] * [[Svanhólm]] * [[Svani]] * [[Svanlaugur]] * [[Svanmundur]] * [[Svanur (nafn)|Svanur]] * [[Svanþór]] * [[Svarthöfði (mannsnafn)|Svarthöfði]] * [[Svartur]] * [[Svavar]] * [[Svavmundur]] * [[Sváfnir]] * [[Sveinar]] * [[Sveinberg]] * [[Sveinbjartur]] * [[Sveinbjörn]] * [[Sveinjón]] * [[Sveinlaugur]] * [[Sveinmar]] * [[Sveinn (nafn)|Sveinn]] * [[Sveinungi]] * [[Sveinungur]] * [[Sveinþór]] * [[Sven]] * [[Svend]] * [[Sverre]] * [[Sverrir]] * [[Svipdagur]] * [[Svipmundur]] * [[Svölnir]] * [[Svörfuður]] * [[Sylveríus]] * [[Sýrus]] * [[Sæberg]] * [[Sæbergur]] * [[Sæbjartur]] * [[Sæbjörn]] * [[Sæfinnur]] * [[Sæfús]] * [[Sæi]] * [[Sælaugur]] * [[Sæmann]] * [[Sæmar]] * [[Sæmi]] * [[Sæmundur]] * [[Sær]] * [[Sævald]] * [[Sævaldur]] * [[Sævar]] * [[Sævarður]] * [[Sævarr]] * [[Sævin]] * [[Sæþór]] * [[Sölmundur]] * [[Sölvar]] * [[Sölver]] * [[Sölvi]] * [[Sören]] * [[Sörli]] {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=12em}} * [[Tage]] * [[Tandri]] * [[Tangi]] * [[Tanni]] * [[Tarfur (mannsnafn)|Tarfur]] * [[Tarón]] * [[Teitur]] * [[Teodor]] * [[Teó]] * [[Theadór]] * [[Theo]] * [[Theobald]] * [[Theodor]] * [[Theodór]] * [[Theofilus]] * [[Theó]] * [[Theódór]] * [[Theódórus]] * [[Thiago]] * [[Thomas]] * [[Thor]] * [[Thorberg]] * [[Thorgeir]] * [[Thorkil]] * [[Thorleif]] * [[Thorstein]] * [[Thorsteinn]] * [[Thorvald]] * [[Thór]] * [[Tili]] * [[Tindar]] * [[Tindri]] * [[Tindur]] * [[Tinni (mannsnafn)|Tinni]] * [[Tistram]] * [[Tíberíus (mannsnafn)|Tíberíus]] * [[Tíbor]] * [[Tími (mannsnafn)|Tími]] * [[Tímon]] * [[Tímoteus]] * [[Tímóteus]] * [[Tístran]] * [[Tjaldur (mannsnafn)|Tjaldur]] * [[Tjörfi]] * [[Tjörvi]] * [[Tobbi]] * [[Tobías]] * [[Toddi]] * [[Todor]] * [[Toggi]] * [[Tolli (mannsnafn)|Tolli]] * [[Tom]] * [[Tonni]] * [[Tor]] * [[Torben]] * [[Torfi]] * [[Tóbías]] * [[Tói]] * [[Tóki]] * [[Tómas]] * [[Tór]] * [[Tóti]] * [[Trausti]] * [[Tristan]] * [[Trjámann]] * [[Trostan]] * [[Trúmann]] * [[Tryggvi]] * [[Tumas]] * [[Tumi]] * [[Tunis]] * [[Túbal]] * [[Tyrfingur (mannsnafn)|Tyrfingur]] * [[Týli]] * [[Týr (mannsnafn)|Týr]] * [[Týri]] {{div col end}} == U == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ubbi]] * [[Uggi (mannsnafn)|Uggi]] * [[Ugluspegill (mannsnafn)|Ugluspegill]] * [[Ulf]] * [[Ullr]] * [[Ullur (mannsnafn)|Ullur]] * [[Ulrich]] * [[Ulrik]] * [[Ungi]] * [[Uni]] * [[Unnar]] * [[Unnbjörn]] * [[Unndór]] * [[Unnsteinn]] * [[Unnþór]] * [[Urðar]] * [[Uwe]] * [[Uxi]] {{div col end}} == Ú == {{div col|colwidth=12em}} * [[Úddi]] * [[Úlfar (mannsnafn)|Úlfar]] * [[Úlfgeir]] * [[Úlfgrímur]] * [[Úlfhéðinn]] * [[Úlfkell]] * [[Úlfljótur (mannsnafn)|Úlfljótur]] * [[Úlftýr]] * [[Úlfur (mannsnafn)|Úlfur]] * [[Úlrik]] * [[Úranus (mannsnafn)|Úranus]] {{div col end}} == V == {{div col|colwidth=12em}} * [[Vagn]] * [[Vakur]] * [[Valberg]] * [[Valbergur]] * [[Valbjörn]] * [[Valbrandur]] * [[Valdemar]] * [[Valdi]] * [[Valdimar (nafn)|Valdimar]] * [[Valdór]] * [[Valent]] * [[Valentín]] * [[Valentínus]] * [[Valgarð]] * [[Valgarður]] * [[Valgeir]] * [[Valgrímur]] * [[Validínus]] * [[Valíant]] * [[Valjón]] * [[Vallaður]] * [[Valmar]] * [[Valmundur]] * [[Valsteinn]] * [[Valter]] * [[Valtýr]] * [[Valur (mannsnafn)|Valur]] * [[Valves]] * [[Valþór]] * [[Vandill]] * [[Varði]] * [[Varmar]] * [[Varmi (mannsnafn)|Varmi]] * [[Varnó]] * [[Vatnar]] * [[Váli (mannsnafn)|Váli]] * [[Vápni]] * [[Veigar]] * [[Veigur]] * [[Ver (mannsnafn)|Ver]] * [[Vermundur]] * [[Verner]] * [[Vernharð]] * [[Vernharður]] * [[Veróna (mannsnafn)|Veróna]] * [[Vestar]] * [[Vestarr]] * [[Vestmar]] * [[Vetle]] * [[Vetur (mannsnafn)|Vetur]] * [[Veturliði]] * [[Vébjörn]] * [[Végeir]] * [[Vékell]] * [[Vélaugur]] * [[Vémundur]] * [[Vésteinn]] * [[Victor]] * [[Viðar]] * [[Viðjar]] * [[Vigant]] * [[Vigfús]] * [[Viggó]] * [[Vigkon]] * [[Vignes]] * [[Vignir]] * [[Vigri]] * [[Vigtýr]] * [[Vigur (mannsnafn)|Vigur]] * [[Vikar]] * [[Viktor]] * [[Vilberg]] * [[Vilbergur]] * [[Vilbert]] * [[Vilbjörn]] * [[Vilbogi]] * [[Vilbrandur]] * [[Vilfreð]] * [[Vilgeir]] * [[Vilhelm]] * [[Vilhjálmur]] * [[Vili (mannsnafn)|Vili]] * [[Vilinberg]] * [[Viljar]] * [[Vilji]] * [[Villads]] * [[Villi]] * [[Villiam]] * [[Villy]] * [[Vilmar]] * [[Vilmenhart]] * [[Vilmenhordt]] * [[Vilmundur]] * [[Vin]] * [[Vincent]] * [[Vindar (mannsnafn)|Vindar]] * [[Vinfús]] * [[Vinjar]] * [[Virgar]] * [[Virgil]] * [[Virgill (mannsnafn)|Virgill]] * [[Vitalis]] * [[Víðar (mannsnafn)|Víðar]] * [[Víðir (mannsnafn)|Víðir]] * [[Vífill (mannsnafn)|Vífill]] * [[Vígberg]] * [[Víghvatur]] * [[Víglundur]] * [[Vígmar]] * [[Vígmundur]] * [[Vígsteinn]] * [[Vígþór]] * [[Víkingur (mannsnafn)|Víkingur]] * [[Vítus]] * [[Vívat]] * [[Vogur (mannsnafn)|Vogur]] * [[Vopni]] * [[Vorm]] * [[Vormar]] * [[Vormur]] * [[Vorsveinn]] * [[Vöggur]] * [[Völundur]] * [[Vörður]] * [[Vöttur]] {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=12em}} * [[Walter]] * [[Werner]] * [[Wilhelm]] * [[Willard]] * [[William]] * [[Willum]] * [[Willy]] {{div col end}} == X == {{div col|colwidth=12em}} * [[Xander]] * [[Xavier]] * [[Xavíer]] {{div col end}} == Y == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ylfingur]] * [[Ylur]] * [[Ymir]] * [[Ymur]] * [[Yngvar]] * [[Yngvi]] * [[Yngvinn]] * [[Yrkill]] * [[Yrkir]] {{div col end}} == Ý == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ýmir (nafn)|Ýmir]] * [[Ýrar]] {{div col end}} == Z == {{div col|colwidth=12em}} * [[Zachary]] * [[Zakaría]] * [[Zakarías]] * [[Zar (mannsnafn)|Zar]] * [[Zion]] * [[Zophanías]] * [[Zophonías]] * [[Zófónías]] * [[Zóphanías]] * [[Zóphonías]] {{div col end}} == Þ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Þangbrandur (mannsnafn)|Þangbrandur]] * [[Þengill]] * [[Þeofilus]] * [[Þeódór]] * [[Þeófílas]] * [[Þeófílus]] * [[Þeyr (mannsnafn)|Þeyr]] * [[Þiðrandi]] * [[Þiðrik]] * [[Þinur (mannsnafn)|Þinur]] * [[Þjálfi]] * [[Þjóðann]] * [[Þjóðar]] * [[Þjóðbjörn]] * [[Þjóðgeir]] * [[Þjóðleifur]] * [[Þjóðmar]] * [[Þjóðólfur (nafn)|Þjóðólfur]] * [[Þjóðrekur]] * [[Þjóðvarður]] * [[Þjóstar]] * [[Þjóstólfur]] * [[Þorberg]] * [[Þorbergur]] * [[Þorbjörn]] * [[Þorbrandur]] * [[Þorfinnur]] * [[Þorgarður]] * [[Þorgautur]] * [[Þorgeir]] * [[Þorgestur]] * [[Þorgils]] * [[Þorgísl]] * [[Þorgnýr]] * [[Þorgrímur]] * [[Þorkell]] * [[Þorketill]] * [[Þorlaugur]] * [[Þorlákur]] * [[Þorleifur]] * [[Þorleikur]] * [[Þormar]] * [[Þormóður (mannsnafn)|Þormóður]] * [[Þormundur]] * [[Þorri (mannsnafn)|Þorri]] * [[Þorsteinn]] * [[Þorvaldur]] * [[Þorvar]] * [[Þorvarður]] * [[Þór (mannsnafn)|Þór]] * [[Þórar]] * [[Þórarinn]] * [[Þórálfur]] * [[Þórberg]] * [[Þórbergur]] * [[Þórbjarni]] * [[Þórbjörn]] * [[Þórdór]] * [[Þórðbjörn]] * [[Þórður]] * [[Þórel]] * [[Þórgnýr]] * [[Þórgrímur]] * [[Þórhaddur]] * [[Þórhalli]] * [[Þórhallur]] * [[Þórhannes]] * [[Þórhelgi]] * [[Þóri]] * [[Þórinn]] * [[Þórir]] * [[Þórjón]] * [[Þórkell]] * [[Þórketill]] * [[Þórlaugur]] * [[Þórleifur]] * [[Þórlindur]] * [[Þórlín]] * [[Þórmann]] * [[Þórmar]] * [[Þórmundur]] * [[Þóroddur]] * [[Þórormur]] * [[Þórólfur]] * [[Þórr]] * [[Þórsteinn]] * [[Þórylfur]] * [[Þórörn]] * [[Þrastar]] * [[Þráinn]] * [[Þrándur]] * [[Þróttur (mannsnafn)|Þróttur]] * [[Þrúðmar]] * [[Þrúður]] * [[Þrútur]] * [[Þrymir]] * [[Þrymur]] * [[Þröstur (mannsnafn)|Þröstur]] * [[Þyrill]] * [[Þyrnir (mannsnafn)|Þyrnir]] {{div col end}} == Æ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ægedíus]] * [[Ægileif]] * [[Ægir (mannsnafn)|Ægir]] * [[Æsir (nafn)|Æsir]] * [[Ævar]] * [[Ævarr]] {{div col end}} == Ö == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ögmundur]] * [[Ögri]] * [[Ölnir]] * [[Ölver]] * [[Ölvir]] * [[Öndólfur]] * [[Önundur]] * [[Örlaugur]] * [[Örlygur]] * [[Örn (mannsnafn)|Örn]] * [[Örnólfur]] * [[Örvar]] * [[Örvarr]] * [[Össur]] * [[Öxar]] * [[Özur]] {{div col end}} == Athugasemdir == * ^NI merkir nafn sem finnst í ''Nöfnum Íslendina'' (nýrri útgáfu) eftir Guðrún Kvaran. == Tengt efni == * [[Íslenskt mannsnafn]] * [[Listi yfir íslensk mannanöfn]] == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn?Stafrof=&Nafn=&Millinofn=on&Samthykkt=yes|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} * [https://island.is/leit-i-mannanafnaskra "Leit í mannanafnaskrá"] Sótt 2. janúar 2025. * Guðrún Kvaran, ''Nöfn Íslendinga'' (ný útgáfa), Forlagið, 2011, ISBN 978-9979-53-546-1 [[Flokkur:Íslensk karlmannsnöfn| ]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi|eiginnöfn karlmanna]] [[Flokkur:Listar um samfélag og menningu|íslensk eiginnöfn karlmanna]] tdl68ynuc2055vtqfw7zw0c5g1ro8uy 1952591 1952590 2026-03-29T08:10:56Z MáneyMánadóttir 103358 /* C */ 1952591 wikitext text/x-wiki Eftirfarandi er '''listi yfir íslensk [[eiginnafn|eiginnöfn]] [[karlmaður|karlmanna]]''': == A == {{div col|colwidth=12em}} * [[Aage]]^NI * [[Aaron]] * [[Abel (mannsnafn)|Abel]]^NI * [[Abner]]^NI * [[Abraham (mannsnafn)|Abraham]]^NI * [[Absalon]]^NI * [[Adam (mannsnafn)|Adam]]^NI * [[Addi]]^NI * [[Adel]]^NI * [[Adil]] * [[Adíel]]^NI * [[Adolf]]^NI * [[Adolph]]^NI * [[Adólf]]^NI * [[Adrian mannsnafn|Adrian]]^NI * [[Adrían]]^NI * [[Adríel]]^NI * [[Adser]]^NI * [[Aðalberg]]^NI * [[Aðalbergur]]^NI * [[Aðalbert]]^NI * [[Aðalbjörn]]^NI * [[Aðalborgar]]^NI * [[Aðalbrandur]]^NI * [[Aðalbrikt]]^NI * [[Aðalgeir]]^NI * [[Aðaljón]]^NI * [[Aðalmundur]]^NI * [[Aðalpétur]]^NI * [[Aðalráður]]^NI * [[Aðalsteinn]]^NI * [[Aðalsveinn]]^NI * [[Aðalvíkingur]] * [[Aðils]]^NI * [[Aðlis]] * [[Aðólf]]^NI * [[Aggi]]^NI * [[Agnar]]^NI * [[Agni]]^NI ' [[Agrippa]]^NI * [[Aksel]]^NI * [[Alan]]^NI * [[Alberg]]^NI * [[Albert]]^NI * [[Albínus]]^NI * [[Aldan]]^NI * [[Aldar]]^NI * [[Aldur]] * [[Alejandro]] * [[Alex]]^NI * [[Alexander (mannsnafn)|Alexander]]^NI * [[Alexíus]]^NI * [[Alf]] * [[Alfinnur]]^NI * [[Alfons]]^NI * [[Alfred]]^NI * [[Alfreð]]^NI * [[Algeir]]^NI * [[Ali]]^NI * [[Allan]]^NI * [[Allen]]^NI * [[Alli]]^NI * [[Almar]]^NI * [[Almarr]]^NI * [[Alrekur]]^NI * [[Alsteinn]]^NI * [[Alvar]]^NI * [[Alvin]]^NI * [[Amil]] * [[Amir]] * [[Amír]] * [[Amon (mannsnafn)|Amon]] * [[Amor (mannsnafn)|Amor]] * [[Amos]]^NI * [[Analíus]]^NI * [[Ananías]]^NI * [[Anders]]^NI * [[Andór]]^NI * [[Andrean]] * [[Andreas]]^NI * [[Andrei]] * [[Andres]] * [[André]] * [[Andrés]]^NI * [[Andri]]^NI * [[Anes]] * [[Anfinn]] * [[Angantýr]]^NI * [[Angi]]^NI * [[Angus (mannsnafn)|Angus]]^NI * [[Anilíus]]^NI * [[Annalíus]]^NI * [[Annar]]^NI * [[Annarr]] * [[Annas]]^NI * [[Annel]]^NI * [[Annes (mannsnafn)|Annes]]^NI * [[Annilíus]]^NI * [[Annmar]]^NI * [[Annó]]^NI * [[Annþór]]^NI * [[Anor]] * [[Anteo]] * [[Anthony]]^NI * [[Anton]]^NI * [[Antonio]] * [[Antoníus]]^NI * [[António]] * [[Antóníus]] * [[Apollo (mannsnafn)|Apollo]] * [[Aralíus]]^NI * [[Aran]] * [[Arelius]]^NI * [[Arelíus]]^NI * [[Arent]]^NI * [[Ares (mannsnafn)|Ares]]^NI * [[Ari]]^NI * [[Arilíus]]^NI * [[Arin]] * [[Arinbjörn]]^NI * [[Arían]] * [[Aríel]]^NI * [[Aríus (mannsnafn)|Aríus]]^NI * [[Armand]] * [[Armandó]] * [[Arnald]]^NI * [[Arnaldur]]^NI * [[Arnar]]^NI * [[Arnberg]]^NI * [[Arnbergur]]^NI * [[Arnbjörn]]^NI * [[Arndór]]^NI * [[Arne]]^NI * [[Arnes]]^NI * [[Arnfinnur]]^NI * [[Arnfreyr]]^NI * [[Arngarður]] * [[Arngeir]]^NI * [[Arngils]]^NI * [[Arngnýr]]^NI * [[Arngrímur]]^NI * [[Arnkell]]^NI * [[Arnlaugur]]^NI * [[Arnleifur]]^NI * [[Arnljótur]]^NI * [[Arnmóður]]^NI * [[Arnmundur]]^NI * [[Arnoddur]]^NI * [[Arnold]]^NI * [[Arnór]]^NI * [[Arnsteinn]]^NI * [[Arntýr]] * [[Arnúlfur]]^NI * [[Arnviður]]^NI * [[Arnþór]]^NI * [[Aron]]^NI * [[Arslan]] * [[Art]] * [[Arthur]]^NI * [[Arthúr]]^NI * [[Artúr]]^NI * [[Arún]] * [[Arvið]]^NI * [[Arviður]]^NI * [[Asael]]^NI * [[Asarías]]^NI * [[Askalon]]^NI * [[Askur (mannsnafn)|Askur]]^NI * [[Aspar]]^NI * [[Athanasius]]^NI * [[Athen]] * [[Atlas (mannsnafn)|Atlas]]^NI * [[Atli (mannsnafn)|Atli]]^NI * [[Aubert]]^NI * [[Auðar]]^NI * [[Auðberg]]^NI * [[Auðbergur]]^NI * [[Auðbert]]^NI * [[Auðbjörn]]^NI * [[Auðgeir]]^NI * [[Auðgísl]]^NI * [[Auðjón]]^NI * [[Auðkell]]^NI * [[Auðmundur]]^NI * [[Auðólfur]]^NI * [[Auðun]]^NI * [[Auðunn]]^NI * [[Auður (mannsnafn)|Auður]]^NI * [[August]]^NI * [[Augustinus]]^NI * [[Austar]]^NI * [[Austin (mannsnafn)|Austin]] * [[Austmann]]^NI * [[Austmar]]^NI * [[Austri (mannsnafn)|Austri]]^NI * [[Axel]]^NI * [[Aþanasíus]]^NI {{div col end}} == Á == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ágúst (mannsnafn)|Ágúst]]^NI * [[Ágústínus (mannsnafn)|Ágústínus]]^NI * [[Ágústus (mannsnafn)|Ágústus]]^NI * [[Áki]]^NI * [[Álfar (mannsnafn)|Álfar]]^NI * [[Álfgeir]]^NI * [[Álfgrímur]]^NI * [[Álfkell]] * [[Álfur (mannsnafn)|Álfur]]^NI * [[Álfþór]]^NI * [[Ámundi]]^NI * [[Ámundínus]]^NI * [[Án]]^NI * [[Árbjartur]]^NI * [[Árbjörn]]^NI * [[Árelíus]]^NI * [[Árgeir]]^NI * [[Árgils]]^NI * [[Ári]] * [[Árilíus]] * [[Ármann]]^NI * [[Árnborg]]^NI * [[Árnes (mannsnafn)|Árnes]]^NI * [[Árni]]^NI * [[Árnibjörn]]^NI * [[Árnmar]]^NI * [[Árnþór]]^NI * [[Ársæll]]^NI * [[Ás (mannsnafn)|Ás]]^NI * [[Ásar]]^NI * [[Ásberg]]^NI * [[Ásbergur]]^NI * [[Ásbjörn]]^NI * [[Ásbrandur]] * [[Ásdór]]^NI * [[Ásgautur]]^NI * [[Ásgeir]]^NI * [[Ásgils]]^NI * [[Ásgrímur]]^NI * [[Ási]]^NI * [[Áskell]]^NI * [[Áslaugur]]^NI * [[Áslákur]]^NI * [[Ásmar]]^NI * [[Ásmundur]]^NI * [[Ásólfur]]^NI * [[Ásröður]]^NI * [[Áss]]^NI * [[Ástberg]]^NI * [[Ástbjartur]]^NI * [[Ástbjörn]]^NI * [[Ástfastur]]^NI * [[Ástgeir]]^NI * [[Ásti]]^NI * [[Ástmann]]^NI * [[Ástmar]]^NI * [[Ástmundur]]^NI * [[Ástráður]]^NI * [[Ástríkur (mannsnafn)|Ástríkur]]^NI * [[Ástsæll]]^NI * [[Ástvald]]^NI * [[Ástvaldur]]^NI * [[Ástvar]]^NI * [[Ástvin]]^NI * [[Ástþór]]^NI * [[Ástþrúr]]^NI * [[Ásvaldur]]^NI * [[Ásvarður]]^NI * [[Ásólfur]] * [[Ásþór]]^NI {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=12em}} * [[Baddi]] * [[Baggi (mannsnafn)|Baggi]] * [[Baggio]] * [[Baldur (mannsnafn)|Baldur]]^NI * [[Baldvin]]^NI * [[Baldwin]] * [[Baltasar]]^NI * [[Baltazar]] * [[Bambi (nafn)|Bambi]]^NI * [[Bambus (mannsnafn)|Bambus]] * [[Barði (nafn)|Barði]]^NI * [[Barri]]^NI * [[Bartolomeus]]^NI * [[Bassi (mannsnafn)|Bassi]]^NI * [[Bastían]] * [[Baugur (mannsnafn)|Baugur]]^NI * [[Baui]] * [[Bárður]]^NI * [[Beggi]] * [[Beinir]]^NI * [[Beinteinn]]^NI * [[Beitir]]^NI * [[Bekan]]^NI * [[Bendt]] * [[Benedikt]]^NI * [[Benidikt]]^NI * [[Benjamin]] * [[Benjamín]]^NI * [[Benni]]^NI * [[Benno]]^NI * [[Benny]]^NI * [[Benoný]]^NI * [[Benóní]]^NI * [[Benóný]]^NI * [[Bent]]^NI * [[Benteinn]]^NI * [[Bentley]] * [[Benvý]] * [[Berent]]^NI * [[Berg (mannsnafn)|Berg]]^NI * [[Bergfinn]]^NI * [[Bergfinnur]]^NI * [[Berghreinn]]^NI * [[Bergjón]]^NI * [[Bergkvist]]^NI * [[Bergmann]]^NI * [[Bergmar]]^NI * [[Bergmundur]]^NI * [[Bergsteinn]]^NI * [[Bergsveinn]]^NI * [[Bergur]]^NI * [[Bergúlfur]]^NI * [[Bergvin]]^NI * [[Bergþór]]^NI * [[Bernhard]]^NI * [[Bernharð]]^NI * [[Bernharður]]^NI * [[Berni]] * [[Bernódus]]^NI * [[Bernótus]]^NI * [[Bernt]]^NI * [[Bersi]]^NI * [[Bertel]]^NI * [[Berthold]]^NI * [[Berti]] * [[Bertil]]^NI * [[Bertila]]^NI * [[Bertram]]^NI * [[Bessi]]^NI * [[Betúel]]^NI * [[Bill]]^NI * [[Birgir]]^NI * [[Birkir]]^NI * [[Birmir]] * [[Birningur]] * [[Birnir (mannsnafn)|Birnir]]^NI * [[Birtingur (mannsnafn)|Birtingur]]^NI * [[Birtir]] * [[Bíi]] * [[Bjargar]]^NI * [[Bjargmundur]]^NI * [[Bjargsteinn]]^NI * [[Bjargvin]]^NI * [[Bjargþór]]^NI * [[Bjarkan]] * [[Bjarkar]]^NI * [[Bjarki]]^NI * [[Bjarmar]]^NI * [[Bjarmi]]^NI * [[Bjarnar]]^NI * [[Bjarnfinnur]]^NI * [[Bjarnfreður]]^NI * [[Bjarnfriður]]^NI * [[Bjarnharður]]^NI * [[Bjarnhéðinn]]^NI * [[Bjarni]]^NI * [[Bjarnlaugur]]^NI * [[Bjarnleifur]]^NI * [[Bjarnólfur]]^NI * [[Bjarnsteinn]]^NI * [[Bjarnvin]]^NI * [[Bjarnþór]]^NI * [[Bjartman]] * [[Bjartmann]]^NI * [[Bjartmar]]^NI * [[Bjartur]]^NI * [[Bjartþór]]^NI * [[Bjólan]]^NI * [[Bjólfur (mannsnafn)|Bjólfur]]^NI * [[Björgmundur]]^NI * [[Björgólfur]]^NI * [[Björgúlfur]]^NI * [[Björgvin (mannsnafn)|Björgvin]]^NI * [[Björn (mannsnafn)|Björn]]^NI * [[Björnleifur]]^NI * [[Björnólfur]]^NI * [[Björnúlfur]] * [[Blake]] * [[Blansíflúr]]^NI * [[Blár (mannsnafn)|Blár]] * [[Bliki]] * [[Blíður]] * [[Blængur]]^NI * [[Blær]]^NI * [[Blævar]]^NI * [[Bo]]^NI * [[Boði]]^NI * [[Bogi (nafn)|Bogi]]^NI * [[Bolli (mannsnafn)|Bolli]]^NI * [[Bond]] * [[Borgar]]^NI * [[Borgúlfur]]^NI * [[Borgþór]]^NI * [[Bóas]]^NI * [[Bói]]^NI * [[Bótólfur]]^NI * [[Bragi (mannsnafn)|Bragi]]^NI * [[Brandr]] * [[Brandur (nafn)|Brandur]]^NI * [[Breki]]^NI * [[Bresi]]^NI * [[Brestir]]^NI * [[Brettingur]]^NI * [[Brimar]]^NI * [[Brimi]]^NI * [[Brimir]]^NI * [[Brimþór]] * [[Brími]] * [[Brímir]] * [[Brjánn]]^NI * [[Broddi]]^NI * [[Bruno]]^NI * [[Brúno]]^NI * [[Brúnó]]^NI * [[Bryngeir]]^NI * [[Brynjar]]^NI * [[Brynjarr]]^NI * [[Brynjólfur]]^NI * [[Brynjúlfur]]^NI * [[Brynjýlfur]] * [[Brynleifur]]^NI * [[Brynmar]] * [[Brynsteinn]]^NI * [[Bryntýr]]^NI * [[Brynþór]]^NI * [[Bubbi (mannsnafn)|Bubbi]] * [[Buck]] * [[Burkni (mannsnafn)|Burkni]]^NI * [[Búálfur]] * [[Búi]]^NI * [[Búri (nafn)|Búri]]^NI * [[Bylur]] * [[Bæring]]^NI * [[Bæringur]] * [[Bæron]]^NI * [[Bæssam]] * [[Böðvar]]^NI * [[Börkur (nafn)|Börkur]]^NI {{div col end}} == C == {{div col|colwidth=12em}} * [[Camillus]]^NI * [[Carl]]^NI * [[Cecil]]^NI * [[Celin]] * [[Cesar]] * [[Charles]]^NI * [[Charlie]] * [[Chefas]]^NI * [[Chris]] * [[Christian]]^NI * [[Christopher]]^NI * [[Claus]]^NI * [[Clausinus]]^NI * [[Cristiano]] * [[Cyrus]] * [[Cýrus]]^NI * [[Cæsar]] {{div col end}} == D == {{div col|colwidth=12em}} * [[Daði]] * [[Daðmar]] * [[Dagbjartur]] * [[Dagfari]] * [[Dagfinnur]] * [[Daggeir]] * [[Dagmann]] * [[Dagnýr]] * [[Dagóbert]] * [[Dagstyggur]] * [[Dagur (mannsnafn)|Dagur]] * [[Dagvin]] * [[Dagþór]] * [[Dalbert]] * [[Dalhoff]] * [[Dalí]] * [[Dalli]] * [[Dalmann]] * [[Dalmar]] * [[Dalur (mannsnafn)|Dalur]] * [[Dalvin]] * [[Damaskus (mannsnafn)|Damaskus]] * [[Damíen]] * [[Damjan]] * [[Damon]] * [[Dan]] * [[Danelíus]] * [[Daniel]] * [[Danilíus]] * [[Danival]] * [[Daníel (mannsnafn)|Daníel]] * [[Daníval]] * [[Dante (mannsnafn)|Dante]] * [[Daríus]] * [[Darri]] * [[Davið]] * [[Davíð]] * [[Deimos (mannsnafn)|Deimos]] * [[Demas]] * [[Demus]] * [[Dengsi]] * [[Deníel]] * [[Dennis]] * [[Dexter]] * [[Diddi]] * [[Diðrik]] * [[Diego (mannsnafn)|Diego]] * [[Diljar]] * [[Ditleif]] * [[Ditlev]] * [[Dittó]] * [[Díar]] * [[Díbus]] * [[Dímítrí]] * [[Dímon (mannsnafn)|Dímon]] * [[Dínus]] * [[Díon]] * [[Díómedes (mannsnafn)|Díómedes]] * [[Dísmundur]] * [[Doddi]] * [[Dofri (mannsnafn)|Dofri]] * [[Dolli]] * [[Dominik]] * [[Donald]] * [[Dorri]] * [[Dómald]] * [[Dómaldi]] * [[Dómaldur]] * [[Dónald]] * [[Dónaldur]] * [[Dór]] * [[Dóri]] * [[Dósíþeus]] * [[Dósóþeus]] * [[Draumur (mannsnafn)|Draumur]] * [[Draupnir (mannsnafn)|Draupnir]] * [[Dreki (nafn)|Dreki]] * [[Drengur (nafn)|Drengur]] * [[Dreyfus]] * [[Drómi]] * [[Dufgus]] * [[Dufþakur]] * [[Dugfús]] * [[Dúi]] * [[Dúni]] * [[Dúnn (mannsnafn)|Dúnn]] * [[Dvalinn]] * [[Dylan]] * [[Dynþór]] * [[Dýri]] * [[Dýrmundur]] * [[Döggvi]] {{div col end}} == Ð == == E == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ebbi]] * [[Ebenes]] * [[Ebeneser]] * [[Ebenezer]] * [[Ebenhard]] * [[Ebenharð]] * [[Eberg]] * [[Eberhard]] * [[Eberhardt]] * [[Eberharð]] * [[Eddi]] * [[Edgar]] * [[Edilon]] * [[Edílon]] * [[Edor]] * [[Edvald]] * [[Edvard]] * [[Edvarð]] * [[Edvin]] * [[Edward]] * [[Edwin]] * [[Eðvald]] * [[Eðvar]] * [[Eðvard]] * [[Eðvarð]] * [[Efraím]] * [[Eggert]] * [[Eggþór]] * [[Egidíus]] * [[Egill]] * [[Eiðar (mannsnafn)|Eiðar]] * [[Eiður]] * [[Eikar]] * [[Eilert]] * [[Eilífur]] * [[Einar]] * [[Einbjörn]] * [[Einir (mannsnafn)|Einir]] * [[Einvarður]] * [[Einþór]] * [[Eir]] * [[Eiríkur]] * [[Eivin]] * [[Ekkó]] * [[Ektor]] * [[Elberg]] * [[Elbert]] * [[Eldar]] * [[Eldbjartur]] * [[Eldgrímur]] * [[Eldhamar]] * [[Eldjárn]] * [[Eldmar]] * [[Eldon]] * [[Eldór]] * [[Eldur (mannsnafn)|Eldur]] * [[Elenmundur]] * [[Elentínus]] * [[Eleseus]] * [[Elfar]] * [[Elfráður]] * [[Elias (mannsnafn)|Elias]] * [[Elidon]] * [[Elimar]] * [[Elimundur]] * [[Elinbergur]] * [[Elinbjörn]] * [[Eliníus]] * [[Elinór]] * [[Elio]] * [[Elis (mannsnafn)|Elis]] * [[Elí]] * [[Elía (mannsnafn)|Elía]] * [[Elían]] * [[Elías]] * [[Elíden]] * [[Elíesar]] * [[Elíeser]] * [[Elífas]] * [[Elímar]] * [[Elímundur]] * [[Elínberg]] * [[Elínbergur]] * [[Elínes]] * [[Elíngunn]] * [[Elínmundur]] * [[Elínór]] * [[Elínus]] * [[Elíott]] * [[Elís (mannsnafn)|Elís]] * [[Elísar]] * [[Elísberg]] * [[Elíseus]] * [[Elívarð]] * [[Eljar]] * [[Ellert]] * [[Elli]] * [[Elliðagrímur]] * [[Elliði]] * [[Elling]] * [[Elliott]] * [[Ellíot]] * [[Ellís]] * [[Elmar]] * [[Elmer]] * [[Elvar]] * [[Elvin]] * [[Elvis]] * [[Emanuel]] * [[Emanúel]] * [[Embrek]] * [[Emerald]] * [[Emil]] * [[Emilius]] * [[Emill]] * [[Emir]] * [[Emíl]] * [[Emír (mannsnafn)|Emír]] * [[Emmanúel]] * [[Emmi]] * [[Engilbert]] * [[Engilbjartur]] * [[Engilbrikt]] * [[Engilhart]] * [[Engiljón]] * [[Engill (mannsnafn)|Engill]] * [[Enok]] * [[Eragon (mannsnafn)|Eragon]] * [[Erasmus (mannsnafn)|Erasmus]] * [[Eric]] * [[Erik]] * [[Erlar]] * [[Erlendur]] * [[Erling]] * [[Erlingur]] * [[Ermenrekur]] * [[Erminrekur]] * [[Ernest]] * [[Ernestó]] * [[Ernir (mannsnafn)|Ernir]] * [[Ernst]] * [[Eron]] * [[Eros]] * [[Erpur (nafn)|Erpur]] * [[Esajas]] * [[Esekíel]] * [[Esi]] * [[Esjar]] * [[Eskil]] * [[Eskur]] * [[Esmar]] * [[Esra]] * [[Estefan]] * [[Evald]] * [[Evan]] * [[Evert]] * [[Evgenius]] * [[Evgeníus]] * [[Evin]] * [[Evían]] * [[Eyberg]] * [[Eydór]] * [[Eygrímur]] * [[Eyjar]] * [[Eyjólfur]] * [[Eykam]] * [[Eylaugur]] * [[Eyleifur]] * [[Eylert]] * [[Eymar]] * [[Eymir]] * [[Eymundur]] * [[Eyríkur]] * [[Eysteinn]] * [[Eyvar]] * [[Eyvindur]] * [[Eyþór]] * [[Ezra]] {{div col end}} == É == * [[Éljagrímur]] * [[Ésú]] {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=12em}} * [[Fabían]] * [[Fabrisíus]] * [[Falgeir]] * [[Falur (nafn)|Falur]] * [[Fannar]] * [[Fannberg]] * [[Fanngeir]] * [[Fannþór]] * [[Fáfnir (mannsnafn)|Fáfnir]] * [[Fálki (mannsnafn)|Fálki]] * [[Felix]] * [[Fengur]] * [[Fenix]] * [[Fenrir]] * [[Ferdinand]] * [[Ferdínand]] * [[Fertram]] * [[Feykir]] * [[Filip]] * [[Filippus]] * [[Filpó]] * [[Finn]] * [[Finnbjörn]] * [[Finnbogi]] * [[Finngeir]] * [[Finni]] * [[Finnjón]] * [[Finnlaugur]] * [[Finnur]] * [[Finnvarður]] * [[Fífill (mannsnafn)|Fífill]] * [[Fíus]] * [[Fjalar]] * [[Fjalarr]] * [[Fjarki]] * [[Fjólar]] * [[Fjólmundur]] * [[Fjölnir]] * [[Fjölvar]] * [[Fjörnir]] * [[Flati]] * [[Flemming]] * [[Flosi]] * [[Flóki]] * [[Flórent]] * [[Flórentínus]] * [[Flóres]] * [[Flóvent]] * [[Folmar]] * [[Folmer]] * [[Forni]] * [[Fornjótur]] * [[Foss (mannsnafn)|Foss]] * [[Fossmar]] * [[Foster]] * [[Fox (mannsnafn)|Fox]] * [[Fólki]] * [[Framar]] * [[Frances]] * [[Francis]] * [[Frank]] * [[Franklin]] * [[Franklín]] * [[Frans]] * [[Franz]] * [[Fránn]] * [[Frár]] * [[Frederik]] * [[Freybjörn]] * [[Freygarður]] * [[Freymann]] * [[Freymar]] * [[Freymóður]] * [[Freymundur]] * [[Freyr (mannsnafn)|Freyr]] * [[Freysi]] * [[Freysteinn]] * [[Freyviður]] * [[Freyþór]] * [[Friðálv]] * [[Friðberg]] * [[Friðbergel]] * [[Friðbergur]] * [[Friðbert]] * [[Friðbjartur]] * [[Friðbjörn]] * [[Friðfinnur]] * [[Friðgeir]] * [[Friðjón]] * [[Friðlaugur]] * [[Friðleifur]] * [[Friðmann]] * [[Friðmar]] * [[Friðmundur]] * [[Friðrekur]] * [[Friðrik]] * [[Friðríkur]] * [[Friðsemel]] * [[Friðsteinn]] * [[Friðsveinn]] * [[Friður (mannsnafn)|Friður]] * [[Friðvin]] * [[Friðþjófur]] * [[Friðþór]] * [[Friedrich]] * [[Frits]] * [[Fritz]] * [[Fríðar]] * [[Fríðsteinn]] * [[Frímann]] * [[Frosti]] * [[Frostúlfur]] * [[Fróði]] * [[Fróðmar]] * [[Funi]] * [[Fúsi]] * [[Fylkir]] * [[Fædon]] {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=12em}} * [[Gabriel]] * [[Gabríel (mannsnafn)|Gabríel]] * [[Gaddi]] * [[Gael]] * [[Galdur (mannsnafn)|Galdur]] * [[Galti]] * [[Gamalíel]] * [[Gamli]] * [[Gandri]] * [[Garðar (mannsnafn)|Garðar]] * [[Garður (mannsnafn)|Garður]] * [[Garibaldi (nafn)|Garibaldi]] * [[Garíbaldi]] * [[Garpur]] * [[Garri]] * [[Gaston]] * [[Gaui]] * [[Gaukur (mannsnafn)|Gaukur]] * [[Gauti]] * [[Gautrekur]] * [[Gautur]] * [[Gautviður]] * [[Gáki]] * [[Geimar]] * [[Geir]] * [[Geirarður]] * [[Geirfinnur]] * [[Geirharður]] * [[Geirhjörtur]] * [[Geirhvatur]] * [[Geiri]] * [[Geirlaugur]] * [[Geirleifur]] * [[Geirmar]] * [[Geirmundur]] * [[Geirólfur]] * [[Geirröður]] * [[Geirtryggur]] * [[Geirvaldur]] * [[Geirþjófur]] * [[Geisli (mannsnafn)|Geisli]] * [[Gellir]] * [[Georg]] * [[George]] * [[Gerald]] * [[Gerðar]] * [[Gerhard]] * [[Geri]] * [[Gert]] * [[Gestar]] * [[Gestmundur]] * [[Gestur]] * [[Gideon]] * [[Gilbert]] * [[Gilbrikt]] * [[Gill]] * [[Gilmar]] * [[Gils]] * [[Giselerus]] * [[Gissur]] * [[Gizur]] * [[Gídeon]] * [[Gígjar]] * [[Gígur]] * [[Gísli]] * [[Gjúki]] * [[Gladstone]] * [[Glói]] * [[Glúmur]] * [[Gneisti]] * [[Gnúpur]] * [[Gnýr]] * [[Goði (mannsnafn)|Goði]] * [[Goðmundur]] * [[Gordon]] * [[Gosi (mannsnafn)|Gosi]] * [[Gottfred]] * [[Gottfreð]] * [[Gottfrið]] * [[Gottlieb]] * [[Gottlif]] * [[Gottskálk]] * [[Gottsveinn]] * [[Gottsvin]] * [[Góði]] * [[Góðmann]] * [[Gói]] * [[Grani]] * [[Grankell]] * [[Grámann]] * [[Gregor]] * [[Greipur]] * [[Greppur]] * [[Gretar]] * [[Grettir (mannsnafn)|Grettir]] * [[Grétar]] * [[Grímar]] * [[Grímkell]] * [[Grímlaugur]] * [[Grímnir]] * [[Grímólfur]] * [[Grímur]] * [[Grímúlfur]] * [[Grjótgarður]] * [[Guðberg]] * [[Guðbergur]] * [[Guðbert]] * [[Guðbjarni]] * [[Guðbjartur]] * [[Guðbjörn]] * [[Guðbrandur]] * [[Guðfinnur]] * [[Guðfreður]] * [[Guðfriður]] * [[Guðgeir]] * [[Guðjón]] * [[Guðlaugur]] * [[Guðleifur]] * [[Guðleikur]] * [[Guðliði]] * [[Guðmann]] * [[Guðmar]] * [[Guðmon]] * [[Guðmundur]] * [[Guðni]] * [[Guðníus]] * [[Guðnýr]] * [[Guðráður]] * [[Guðrúníus]] * [[Guðrúnn]] * [[Guðröður]] * [[Guðstein]] * [[Guðsteinn]] * [[Guðsveinn]] * [[Guðvaldur]] * [[Guðvalínus]] * [[Guðvarður]] * [[Guðveigur]] * [[Guðvin]] * [[Guðþór]] * [[Gulli]] * [[Gumi]] * [[Gunnar]] * [[Gunnberg]] * [[Gunnbjörn]] * [[Gunndór]] * [[Gunngeir]] * [[Gunnhallur]] * [[Gunnhvatur]] * [[Gunni]] * [[Gunnlaugur]] * [[Gunnleifur]] * [[Gunnólfur]] * [[Gunnóli]] * [[Gunnröður]] * [[Gunnsteinn]] * [[Gunnvaldur]] * [[Gunnvant]] * [[Gunnþór]] * [[Gustav]] * [[Gutti]] * [[Guttormur]] * [[Gústaf]] * [[Gústav]] * [[Gústi]] * [[Gylfi]] * [[Gyrðir]] * [[Gýgjar]] * [[Gýmir]] {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=12em}} * [[Haddi]] * [[Haddur]] * [[Hafberg]] * [[Hafgnýr]] * [[Hafgrímur]] * [[Hafliði]] * [[Hafnar]] * [[Hafni]] * [[Hafsjór]] * [[Hafsteinn]] * [[Haftýr]] * [[Hafþór]] * [[Hagalín]] * [[Hagbarð]] * [[Hagbarður]] * [[Hagbert]] * [[Haki (mannsnafn)|Haki]] * [[Hakim]] * [[Halberg]] * [[Hallageir]] * [[Hallberg]] * [[Hallbergur]] * [[Hallbert]] * [[Hallbjörn]] * [[Halldór]] * [[Hallfreð]] * [[Hallfreður]] * [[Hallgarður]] * [[Hallgeir]] * [[Hallgils]] * [[Hallgrímur]] * [[Halli]] * [[Hallkell]] * [[Hallmann]] * [[Hallmar]] * [[Hallmundur]] * [[Hallsteinn]] * [[Hallur]] * [[Hallvarður]] * [[Hallþór]] * [[Hamall]] * [[Hamar (mannsnafn)|Hamar]] * [[Hannes]] * [[Hannibal (mannsnafn)|Hannibal]] * [[Hans]] * [[Harald]] * [[Haraldur (nafn)|Haraldur]] * [[Harboe]] * [[Haron]] * [[Harpagus]] * [[Harri]] * [[Harry]] * [[Harrý]] * [[Hartmann]] * [[Hartvig]] * [[Hauksteinn]] * [[Haukur (mannsnafn)|Haukur]] * [[Haukvaldur]] * [[Hákon]] * [[Háleygur]] * [[Hálfdan]] * [[Hálfdán]] * [[Hámundur]] * [[Hárekur]] * [[Hárlaugur]] * [[Háski (mannsnafn)|Háski]] * [[Hásteinn]] * [[Hávar]] * [[Hávarður]] * [[Hávarr (mannsnafn)|Hávarr]] * [[Hector]] * [[Heiðar]] * [[Heiðarr]] * [[Heiðberg]] * [[Heiðbert]] * [[Heiðbjartur]] * [[Heiðdal]] * [[Heiðimann]] * [[Heiðlindur]] * [[Heiðmann]] * [[Heiðmar]] * [[Heiðmarr]] * [[Heiðmundur]] * [[Heiðrekur]] * [[Heiðsteinn]] * [[Heiður]] * [[Heikir]] * [[Heilmóður]] * [[Heimir]] * [[Hein]] * [[Heinrekur]] * [[Heinrich]] * [[Heinz]] * [[Heisi]] * [[Hektor (nafn)|Hektor]] * [[Helgeir]] * [[Helgi]] * [[Helgimundur]] * [[Helgmundur]] * [[Hellert]] * [[Helmuth]] * [[Helmút]] * [[Helvitus]] * [[Hemingur]] * [[Hemmert]] * [[Hemming]] * [[Hendrich]] * [[Hendrik]] * [[Hendrix]] * [[Henkel]] * [[Henning]] * [[Henrik]] * [[Henry]] * [[Henrý]] * [[Herberg]] * [[Herbergur]] * [[Herbert]] * [[Herbjörn]] * [[Herbrandur]] * [[Herfinnur]] * [[Hergarð]] * [[Hergeir]] * [[Hergill]] * [[Hergils]] * [[Herjólfur (mannsnafn)|Herjólfur]] * [[Herkúles (mannsnafn)|Herkúles]] * [[Herlaugur]] * [[Herleifur]] * [[Herluf]] * [[Hermann]] * [[Hermanníus]] * [[Hermóður]] * [[Hermundur]] * [[Hernit]] * [[Hersir]] * [[Hersteinn]] * [[Hersveinn]] * [[Herúlfur]] * [[Hervald]] * [[Hervar]] * [[Hervarður]] * [[Hervin]] * [[Héðinn]] * [[Hierónýmus]] * [[Hilaríus]] * [[Hilbert]] * [[Hildar]] * [[Hildiberg]] * [[Hildibergur]] * [[Hildibjartur]] * [[Hildibrandur]] * [[Hildigeir]] * [[Hildiglúmur]] * [[Hildiguðröður]] * [[Hildigunnar]] * [[Hildimar]] * [[Hildimundur]] * [[Hildingur]] * [[Hildir]] * [[Hildiþór]] * [[Hildmann]] * [[Hilkér]] * [[Hilmar]] * [[Hilmir]] * [[Himinljómi]] * [[Himri]] * [[Hinrik]] * [[Híram]] * [[Hjallkár]] * [[Hjalmar]] * [[Hjaltalín (mannsnafn)|Hjaltalín]] * [[Hjalti]] * [[Hjarnar]] * [[Hjálmar (mannsnafn)|Hjálmar]] * [[Hjálmgeir]] * [[Hjálmtýr]] * [[Hjálmur]] * [[Hjálmþór]] * [[Hjörleifur]] * [[Hjörmundur]] * [[Hjörtur (mannsnafn)|Hjörtur]] * [[Hjörtþór]] * [[Hjörvar]] * [[Hleiðar]] * [[Hleinar]] * [[Hlégestur]] * [[Hlénharður]] * [[Hlér]] * [[Hlinberg]] * [[Hlini]] * [[Hlíðar (mannsnafn)|Hlíðar]] * [[Hlíðberg]] * [[Hlífar]] * [[Hljómur]] * [[Hlújárn]] * [[Hlynur (mannsnafn)|Hlynur]] * [[Hlöðmundur]] * [[Hlöður]] * [[Hlöðvarður]] * [[Hlöðver]] * [[Hnefill]] * [[Hnikar]] * [[Hnikarr]] * [[Holberg]] * [[Holemíus]] * [[Holgeir]] * [[Holger]] * [[Holti]] * [[Hólm]] * [[Hólmar]] * [[Hólmberg]] * [[Hólmbert]] * [[Hólmfastur]] * [[Hólmfreð]] * [[Hólmgeir]] * [[Hólmgrímur]] * [[Hólmjárn]] * [[Hólmkell]] * [[Hólmsteinn]] * [[Hólmtryggur]] * [[Hólmþór]] * [[Hóseas]] * [[Hrafn (mannsnafn)|Hrafn]] * [[Hrafnar (mannsnafn)|Hrafnar]] * [[Hrafnbergur]] * [[Hrafnkell]] * [[Hrafntýr]] * [[Hrafnþór]] * [[Hrannar]] * [[Hrappur]] * [[Hraunar]] * [[Hreggviður]] * [[Hreiðar]] * [[Hreiðmar]] * [[Hreimur]] * [[Hreinn]] * [[Hringur (mannsnafn)|Hringur]] * [[Hrímir]] * [[Hrímnir]] * [[Hrollaugur]] * [[Hrolleifur]] * [[Hróaldur]] * [[Hróar]] * [[Hróbjartur]] * [[Hróðgeir]] * [[Hróðmar]] * [[Hróðólfur]] * [[Hróðvar]] * [[Hrói]] * [[Hrólfur (mannsnafn)|Hrólfur]] * [[Hrómundur]] * [[Hrútur]] * [[Hrymur]] * [[Hrærekur (mannsnafn)|Hrærekur]] * [[Hubert]] * [[Hugberg]] * [[Hugbert]] * [[Hugglaður]] * [[Hugi (mannsnafn)|Hugi]] * [[Huginn (mannsnafn)|Huginn]] * [[Hugleikur (mannsnafn)|Hugleikur]] * [[Hugmóður]] * [[Hugo]] * [[Hugó]] * [[Huldar]] * [[Hunter]] * [[Huxley]] * [[Húbert]] * [[Húgó]] * [[Húmi]] * [[Húnbjörn]] * [[Húnbogi]] * [[Húni]] * [[Húnn]] * [[Húnröður]] * [[Hvannar]] * [[Hyltir]] * [[Hylur]] * [[Hymir (mannsnafn)|Hymir]] * [[Hængur (mannsnafn)|Hængur]] * [[Hænir (mannsnafn)|Hænir]] * [[Höður (mannsnafn)|Höður]] * [[Högni]] * [[Hörður]] * [[Höskuldur]] {{div col end}} == I == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ibsen]] * [[Ikkaboð]] * [[Ilías]] * [[Ilíes]] * [[Illíes]] * [[Illugi]] * [[Immanúel]] * [[Indíus]] * [[Indriði]] * [[Ingberg]] * [[Ingbert]] * [[Ingebrekt]] * [[Ingi]] * [[Ingiber]] * [[Ingiberg]] * [[Ingibergur]] * [[Ingibert]] * [[Ingibjartur]] * [[Ingibjörn]] * [[Ingigeir]] * [[Ingileifur]] * [[Ingimagn]] * [[Ingimar]] * [[Ingimundur]] * [[Ingivaldur]] * [[Ingiþór]] * [[Ingjaldur]] * [[Ingmar]] * [[Ingólfur]] * [[Ingvaldur]] * [[Ingvar]] * [[Ingvi]] * [[Ingþór]] * [[Inuk (mannsnafn)|Inuk]] * [[Irlaugur]] * [[Isak]] * [[Ismael]] * [[Issa (mannsnafn)|Issa]] * [[Issi (mannsnafn)|Issi]] * [[Ivan]] * [[Ivar]] {{div col end}} == Í == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ían]] * [[Íbe]] * [[Ígor]] * [[Íkaboð]] * [[Íkarus (mannsnafn)|Íkarus]] * [[Ími]] * [[Ímir]] * [[Írenus]] * [[Ísak]] * [[Ísar]] * [[Ísarr]] * [[Ísbjörn (mannsnafn)|Ísbjörn]] * [[Íseldur]] * [[Ísfeld]] * [[Ísgeir]] * [[Ísidór]] * [[Ísleifur]] * [[Ísleikur]] * [[Ísmael]] * [[Ísmar]] * [[Ísólfur]] * [[Ísrael (mannsnafn)|Ísrael]] * [[Íunnarð]] * [[Ívan]] * [[Ívar]] {{div col end}} == J == {{div col|colwidth=12em}} * [[Jack]] * [[Jacob]] * [[Jafet]] * [[Jagger]] * [[Jaki]] * [[Jakob]] * [[Jakop]] * [[James]] * [[Jamil]] * [[Jan]] * [[Jannes]] * [[Janus]] * [[Janúaríus]] * [[Jared]] * [[Jarfi (mannsnafn)|Jarfi]] * [[Jarl (nafn)|Jarl]] * [[Jarpi (mannsnafn)|Jarpi]] * [[Jason (nafn)|Jason]] * [[Jasper]] * [[Javí]] * [[Járngeir]] * [[Járngrímur]] * [[Játgeir]] * [[Játmundur]] * [[Játvarður]] * [[Jedrosky]] * [[Jelídoni]] * [[Jenni]] * [[Jennþór]] * [[Jens]] * [[Jeremías]] * [[Jes]] * [[Jesper]] * [[Jess]] * [[Jessi]] * [[Jim]] * [[Job (mannsnafn)|Job]] * [[Jochum]] * [[Johan]] * [[John]] * [[Jokkum]] * [[Jonathan]] * [[Jones]] * [[Jonni]] * [[Joseph]] * [[José]] * [[Joshua]] * [[Jóab]] * [[Jóakim]] * [[Jóann]] * [[Jóas]] * [[Jóel]] * [[Jóhann]] * [[Jóhannes]] * [[Jói]] * [[Jójada]] * [[Jómar]] * [[Jómundur]] * [[Jón (mannsnafn)|Jón]] * [[Jónadab]] * [[Jónar]] * [[Jónas]] * [[Jónatan]] * [[Jónberg]] * [[Jónbjarni]] * [[Jónbjörn]] * [[Jóndór]] * [[Jóngeir]] * [[Jónhallur]] * [[Jónharður]] * [[Jónmar]] * [[Jónmundur]] * [[Jónsi (mannsnafn)|Jónsi]] * [[Jónsteinn]] * [[Jónþór]] * [[Jóram]] * [[Jórmann]] * [[Jórmundur]] * [[Jósafat]] * [[Jósavin]] * [[Jósef]] * [[Jósefus]] * [[Jósep]] * [[Jósi]] * [[Jósías]] * [[Jóst]] * [[Jósteinn]] * [[Jósúa]] * [[Jóvin]] * [[Juel]] * [[Julian]] * [[Jurin]] * [[Justin]] * [[Júlí (mannsnafn)|Júlí]] * [[Júlían]] * [[Júlíanus]] * [[Júlínus]] * [[Júlíus]] * [[Júni]] * [[Júní (mannsnafn)|Júní]] * [[Júníus]] * [[Júnus]] * [[Júrek]] * [[Júst]] * [[Jöklar (mannsnafn)|Jöklar]] * [[Jökli]] * [[Jökull (mannsnafn)|Jökull]] * [[Jörfi (mannsnafn)|Jörfi]] * [[Jörgen]] * [[Jörin]] * [[Jörmundur]] * [[Jörn]] * [[Jörri]] * [[Jörundur]] * [[Jörvar]] * [[Jörvi]] * [[Jötunn (mannsnafn)|Jötunn]] {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=12em}} * [[Kaffónas]] * [[Kai]] * [[Kaín]] * [[Kaj]] * [[Kakali]] * [[Kaktus (mannsnafn)|Kaktus]] * [[Kaldi]] * [[Kaleb]] * [[Kaleo (mannsnafn)|Kaleo]] * [[Kali (mannsnafn)|Kali]] * [[Kalli]] * [[Kalman]] * [[Kalmann]] * [[Kalmar (mannsnafn)|Kalmar]] * [[Kamal]] * [[Kamillus]] * [[Kamilus]] * [[Kani]] * [[Kappi]] * [[Kaprasíus]] * [[Karabaldi]] * [[Kareem]] * [[Karel]] * [[Karfi (mannsnafn)|Karfi]] * [[Karim]] * [[Karkur]] * [[Karl (mannsnafn)|Karl]] * [[Karlamagnús (mannsnafn)|Karlamagnús]] * [[Karlemil]] * [[Karles]] * [[Karli (mannsnafn)|Karli]] * [[Karlsberg]] * [[Karma (mannsnafn)|Karma]] * [[Karsten]] * [[Karvel]] * [[Kaspar]] * [[Kasper]] * [[Kaspían]] * [[Kasten]] * [[Kastian]] * [[Kastíel]] * [[Kastor]] * [[Katarínus]] * [[Kató]] * [[Katrínus]] * [[Kálfar]] * [[Kálfur (mannsnafn)|Kálfur]] * [[Kár]] * [[Kári]] * [[Kefas]] * [[Keli]] * [[Kenny]] * [[Keran]] * [[Ketilbjörn]] * [[Ketill (karlmannsnafn)|Ketill]] * [[Kiddi]] * [[Kilían]] * [[Kiljan]] * [[Kim]] * [[Kinan]] * [[Kíran]] * [[Kjalar]] * [[Kjallakur]] * [[Kjaran]] * [[Kjartan]] * [[Kjarval (mannsnafn)|Kjarval]] * [[Kjárr]] * [[Kjerúlf]] * [[Kjói (mannsnafn)|Kjói]] * [[Klaki (mannsnafn)|Klaki]] * [[Klaus]] * [[Kláus]] * [[Kleifar]] * [[Klemens]] * [[Klement]] * [[Klemenz]] * [[Kleófas]] * [[Klettur]] * [[Klængur]] * [[Knud]] * [[Knútur]] * [[Knörr (mannsnafn)|Knörr]] * [[Knöttur]] * [[Koðran]] * [[Koðrán]] * [[Koggi]] * [[Kolbeinn]] * [[Kolbjörn]] * [[Kolfinnur]] * [[Kolgrímur]] * [[Kollgrímur]] * [[Kolli (mannsnafn)|Kolli]] * [[Kolmar]] * [[Kolskeggur]] * [[Kolur]] * [[Kolviður (mannsnafn)|Kolviður]] * [[Konrad]] * [[Konráð]] * [[Konráður]] * [[Konstantín]] * [[Konstantínus]] * [[Kormákur]] * [[Kornelíus]] * [[Korri (mannsnafn)|Korri]] * [[Kort (mannsnafn)|Kort]] * [[Kópur]] * [[Kórekur]] * [[Kraki (mannsnafn)|Kraki]] * [[Krákur (mannsnafn)|Krákur]] * [[Kris (mannsnafn)|Kris]] * [[Kristall (mannsnafn)|Kristall]] * [[Kristan]] * [[Kristberg]] * [[Kristbergur]] * [[Kristbjarni]] * [[Kristbjörn]] * [[Kristbrandur]] * [[Kristdór]] * [[Kristens]] * [[Krister]] * [[Kristfinnur]] * [[Kristgeir]] * [[Kristian]] * [[Kristinn]] * [[Kristíníus]] * [[Kristínus]] * [[Kristján]] * [[Kristjón]] * [[Kristlaugur]] * [[Kristleifur]] * [[Kristmann]] * [[Kristmar]] * [[Kristmundur]] * [[Kristofer]] * [[Kristó]] * [[Kristóbert]] * [[Kristófer]] * [[Kristóníus]] * [[Kristrúnus]] * [[Kristvaldur]] * [[Kristvarður]] * [[Kristvin]] * [[Kristþór]] * [[Krummi (mannsnafn)|Krummi]] * [[Kubbur]] * [[Kuggi]] * [[Kusi]] * [[Kvasir (mannsnafn)|Kvasir]] * [[Kveldúlfur (nafn)|Kveldúlfur]] {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=12em}} * [[Lafrans]] * [[Lafranz]] * [[Laki (mannsnafn)|Laki]] * [[Lambert]] * [[Lambi]] * [[Landbjartur]] * [[Lars]] * [[Laufar]] * [[Laugi]] * [[Lauritz]] * [[Lazarus]] * [[Láki]] * [[Lár]] * [[Lárensíus]] * [[Lárent]] * [[Lárentíus]] * [[Lárentsínus]] * [[Lárenz]] * [[Lárenzíus]] * [[Lárus]] * [[Lee]] * [[Leiðólfur]] * [[Leif]] * [[Leifr]] * [[Leifur]] * [[Leiknir]] * [[Lenhard]] * [[Lennon]] * [[Leo]] * [[Leon]] * [[Leonard]] * [[Leonardo]] * [[Leonardó]] * [[Leonel]] * [[Leonhard]] * [[Leonharður]] * [[Leopold]] * [[Leó]] * [[Leóharður]] * [[Leónard]] * [[Leónardó]] * [[Leónharður]] * [[Leópold]] * [[Leví]] * [[Levý]] * [[Lénharður]] * [[Lér]] * [[Liam]] * [[Liforíus]] * [[Liljan]] * [[Liljar]] * [[Liljus]] * [[Lindar]] * [[Lindberg]] * [[Lindi]] * [[Lingþór]] * [[Link]] * [[Linnar]] * [[Linnet]] * [[Linnæus]] * [[Litríkur]] * [[Livius (mannsnafn)|Livius]] * [[Líam]] * [[Líbertín]] * [[Lífgjarn]] * [[Líkafrón]] * [[Línberg]] * [[Líni]] * [[Líonel]] * [[Líó]] * [[Líus]] * [[Ljóni]] * [[Ljósálfur]] * [[Ljótur]] * [[Ljúfur]] * [[Loðinn]] * [[Loðmundur (mannsnafn)|Loðmundur]] * [[Loðvík]] * [[Loftur]] * [[Logar]] * [[Logi]] * [[Loki (mannsnafn)|Loki]] * [[Lorens]] * [[Lorentz (mannsnafn)|Lorentz]] * [[Lorenz]] * [[Louis]] * [[Lói (mannsnafn)|Lói]] * [[Lóni]] * [[Lórens]] * [[Lórenz]] * [[Lótus (mannsnafn)|Lótus]] * [[Luca]] * [[Lucas]] * [[Ludvig]] * [[Luka]] * [[Lundberg]] * [[Lundi (mannsnafn)|Lundi]] * [[Lúðvíg]] * [[Lúðvík]] * [[Lúgó]] * [[Lúis]] * [[Lúkas]] * [[Lúsifer]] * [[Lúter]] * [[Lúther (mannsnafn)|Lúther]] * [[Lydo]] * [[Lyngar]] * [[Lyngþór]] * [[Lýður]] * [[Lýsimundur]] * [[Lýtingur (mannsnafn)|Lýtingur]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=12em}} * [[Mads]] * [[Maggi]] * [[Magnfreð]] * [[Magngeir]] * [[Magni]] * [[Magnús]] * [[Magnþór]] * [[Majas]] * [[Makan]] * [[Malaleel]] * [[Malcolm]] * [[Malfinnur]] * [[Malfred]] * [[Malmfreð]] * [[Manasses]] * [[Manfred]] * [[Manfreð]] * [[Manilíus]] * [[Manuel (mannsnafn)|Manuel]] * [[Manúel]] * [[Mar (mannsnafn)|Mar]] * [[Marbjörn]] * [[Marcus]] * [[Marel (mannsnafn)|Marel]] * [[Marelíus]] * [[Margeir]] * [[Margrímur]] * [[Mari]] * [[Marijón]] * [[Marino]] * [[Marinó]] * [[Maris]] * [[Maríanus]] * [[Marías]] * [[Marínó]] * [[Maríon]] * [[Marís]] * [[Maríus (mannsnafn)|Maríus]] * [[Marjas]] * [[Marjón]] * [[Mark (mannsnafn)|Mark]] * [[Markó]] * [[Markús]] * [[Markþór]] * [[Marley]] * [[Marlon]] * [[Maron]] * [[Marri]] * [[Mars (mannsnafn)|Mars]] * [[Marselíus]] * [[Marsellíus]] * [[Marsilíus]] * [[Marsíus]] * [[Marsveinn]] * [[Marteinn]] * [[Martel]] * [[Marten]] * [[Marthen]] * [[Martin]] * [[Martinius]] * [[Martz]] * [[Marvin]] * [[Marz]] * [[Marzellíus]] * [[Marzilíus]] * [[Marþór]] * [[Matador (mannsnafn)|Matador]] * [[Mateo]] * [[Mateó]] * [[Matheo]] * [[Matheó]] * [[Mathías]] * [[Mats]] * [[Matteó]] * [[Mattheó]] * [[Matthías]] * [[Matti]] * [[Mattías]] * [[Mauritz]] * [[Max]] * [[Maximíli]] * [[Maximus]] * [[Málfreð]] * [[Málgeir]] * [[Máni (mannanafn)|Máni]] * [[Már]] * [[Mári (mannsnafn)|Mári]] * [[Márus]] * [[Meinert]] * [[Mekkinó]] * [[Melankton]] * [[Melkíor]] * [[Melkjör]] * [[Melkormur]] * [[Melkólmur]] * [[Melrakki (mannsnafn)|Melrakki]] * [[Mensalder]] * [[Merkúr (mannsnafn)|Merkúr]] * [[Merlin]] * [[Methúsalem]] * [[Metúsalem]] * [[Meyland]] * [[Meyvant]] * [[Michael]] * [[Miðrik]] * [[Miguel]] * [[Mikael (mannsnafn)|Mikael]] * [[Mikill]] * [[Mikjáll]] * [[Mikkael]] * [[Mikkel]] * [[Mikki]] * [[Milan (mannsnafn)|Milan]] * [[Mildinberg]] * [[Milli]] * [[Milo]] * [[Mindelberg]] * [[Mio]] * [[Miró]] * [[Mías]] * [[Mílan]] * [[Míló]] * [[Mímir (mannanafn)|Mímir]] * [[Míó]] * [[Mír (mannsnafn)|Mír]] * [[Mjöllnir]] * [[Mjölnir (nafn)|Mjölnir]] * [[Moli]] * [[Mordekaí]] * [[Morgan]] * [[Moritz]] * [[Morri]] * [[Mortan]] * [[Morten]] * [[Mosi (mannsnafn)|Mosi]] * [[Movel]] * [[Móberg (mannsnafn)|Móberg]] * [[Móði (mannsnafn)|Móði]] * [[Mói]] * [[Móri (mannsnafn)|Móri]] * [[Mórits]] * [[Móritz]] * [[Móses (nafn)|Móses]] * [[Muggi (mannsnafn)|Muggi]] * [[Muggur (nafn)|Muggur]] * [[Mummi]] * [[Muni]] * [[Muninn (mannsnafn)|Muninn]] * [[Múhameð]] * [[Múli]] * [[Múr]] * [[Myrkár]] * [[Myrktýr]] * [[Myrkvar]] * [[Myrkvi]] * [[Mýrkjartan (mannsnafn)|Mýrkjartan]] * [[Mörður (nafn)|Mörður]] {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=12em}} * [[Nansen]] * [[Napóleon]] * [[Narfi (mannsnafn)|Narfi]] * [[Natan]] * [[Natanael]] * [[Nataníel]] * [[Nathan]] * [[Nathanael]] * [[Nathaníel]] * [[Náttfari (mannsnafn)|Náttfari]] * [[Nátthrafn]] * [[Náttmörður]] * [[Náttúlfur]] * [[Nefel]] * [[Nehemíe]] * [[Neisti]] * [[Nenni]] * [[Neó]] * [[Neptúnus (mannsnafn)|Neptúnus]] * [[Neró (mannsnafn)|Neró]] * [[Nicolai]] * [[Nicolaj]] * [[Nicolas]] * [[Nieljohníus]] * [[Niels]] * [[Nikanor]] * [[Nikolai]] * [[Nikolaj]] * [[Nikolas]] * [[Nikódemus]] * [[Nikulás]] * [[Niljohnius]] * [[Nils]] * [[Ninni]] * [[Nisbel]] * [[Níeljohníus]] * [[Níels]] * [[Níls]] * [[Njáll]] * [[Njörður (mannsnafn)|Njörður]] * [[Noah]] * [[Noel]] * [[Nonni]] * [[Norbert]] * [[Nordenskjöld]] * [[Norðmann]] * [[Normann]] * [[Nóam]] * [[Nóel]] * [[Nói]] * [[Nólan]] * [[Nóni]] * [[Nóri]] * [[Nóvember (mannsnafn)|Nóvember]] * [[Nurmann]] * [[Númi]] * [[Núpan]] * [[Núpur]] * [[Núri]] * [[Nýjón]] * [[Nýmundur]] * [[Nývarð]] * [[Nævel]] * [[Nökkvi (nafn)|Nökkvi]] {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=12em}} * [[Octavius]] * [[Oddberg]] * [[Oddbergur]] * [[Oddbjörn]] * [[Oddfinnur]] * [[Oddfreður]] * [[Oddfreyr]] * [[Oddgeir]] * [[Oddgnýr]] * [[Oddi (mannsnafn)|Oddi]] * [[Oddkell]] * [[Oddleifur]] * [[Oddmar]] * [[Oddmundur]] * [[Oddnýr]] * [[Oddsteinn]] * [[Oddur]] * [[Oddvar]] * [[Oddþór]] * [[Oktavíanus]] * [[Oktavías]] * [[Oktavíus]] * [[Októ]] * [[Október]] * [[Októvíus]] * [[Ola]] * [[Olaf]] * [[Olai]] * [[Olav]] * [[Olavur]] * [[Ole]] * [[Olgeir]] * [[Oliver]] * [[Olivert]] * [[Olli]] * [[Omar]] * [[Omel]] * [[Orfeus]] * [[Ormar (mannsnafn)|Ormar]] * [[Ormarr]] * [[Ormsvíkingur]] * [[Ormur (mannsnafn)|Ormur]] * [[Orri]] * [[Orvar]] * [[Oswald]] * [[Othar]] * [[Otkell]] * [[Otri]] * [[Otti]] * [[Ottó]] * [[Ottóníus]] * [[Otur (mannsnafn)|Otur]] * [[Otúel]] * [[Ove]] {{div col end}} == Ó == {{div col|colwidth=12em}} * [[Óbeð]] * [[Óbi]] * [[Óðinn (mannsnafn)|Óðinn]] * [[Óður (mannsnafn)|Óður]] * [[Ófeigur]] * [[Ói]] * [[Ólaf]] * [[Ólafur]] * [[Óli]] * [[Ólifer]] * [[Óliver]] * [[Ólífer]] * [[Ólíver]] * [[Ómar]] * [[Ómi]] * [[Ónar (mannsnafn)|Ónar]] * [[Ónarr]] * [[Ónesímus]] * [[Óri]] * [[Óríon (mannsnafn)|Óríon]] * [[Óræki]] * [[Órækja]] * [[Óskar]] * [[Ósvald]] * [[Ósvaldur]] * [[Ósvífur]] * [[Óttar]] * [[Óttarr]] {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=12em}} * [[Palli]] * [[Pantaleon]] * [[Panti]] * [[Paolo]] * [[Parelis]] * [[Parmes]] * [[Patrek]] * [[Patrekur]] * [[Patrick]] * [[Patrik]] * [[Patti (mannsnafn)|Patti]] * [[Paul]] * [[Pálínus]] * [[Páll]] * [[Pálmar (mannsnafn)|Pálmar]] * [[Pálmi]] * [[Peder]] * [[Pedró]] * [[Per]] * [[Peter]] * [[Petter]] * [[Pétur]] * [[Philip]] * [[Pírati]] * [[Pjetur]] * [[Plató]] * [[Plútó]] * [[Pólistator]] * [[Preben]] * [[Príor (mannsnafn)|Príor]] {{div col end}} == Q == {{div col|colwidth=12em}} {{div col end}} == R == {{div col|colwidth=12em}} * [[Raben]] * [[Rafael (mannsnafn)|Rafael]] * [[Rafn]] * [[Rafnar]] * [[Rafnkell]] * [[Ragnar]] * [[Ragnvald]] * [[Ragúel (mannsnafn)|Ragúel]] * [[Raknar]] * [[Ram]] * [[Ramses]] * [[Randver]] * [[Rannver]] * [[Rasmus]] * [[Ray]] * [[Ráðgeir]] * [[Ráðvarður]] * [[Ránar]] * [[Rebekk]] * [[Refur (mannsnafn)|Refur]] * [[Regin]] * [[Reginbald]] * [[Reginbaldur]] * [[Reginn]] * [[Reidar]] * [[Reifnir]] * [[Reimar]] * [[Reinald]] * [[Reinar]] * [[Reinhard]] * [[Reinhardt]] * [[Reinharður]] * [[Reinhart]] * [[Reinhold]] * [[Reinholdt]] * [[Reinholt]] * [[Remek]] * [[Remigius]] * [[Rex]] * [[Rey]] * [[Reykdal]] * [[Reykjalín]] * [[Reymar]] * [[Reynald]] * [[Reynar]] * [[Reynarð]] * [[Reynir (mannsnafn)|Reynir]] * [[Reyr (mannsnafn)|Reyr]] * [[Richard]] * [[Richarð]] * [[Richarður]] * [[Riggarð]] * [[Rikard]] * [[Rikhard]] * [[Rikharð]] * [[Rikharður]] * [[Rikki]] * [[River]] * [[Ríkarð]] * [[Ríkarður]] * [[Ríkhard]] * [[Ríkharð]] * [[Ríkharður]] * [[Rínar]] * [[Ríó]] * [[Roald]] * [[Robert (mannsnafn)|Robert]] * [[Roland]] * [[Rolf]] * [[Rolland]] * [[Rollent]] * [[Ronald]] * [[Rongvuð]] * [[Rotgeir]] * [[Róar]] * [[Róbert]] * [[Rói]] * [[Rólant]] * [[Róman]] * [[Rómeó]] * [[Rósant]] * [[Rósar]] * [[Rósberg]] * [[Rósbjörn]] * [[Rósenberg]] * [[Rósenkarr]] * [[Rósi]] * [[Rósinant]] * [[Rósinberg]] * [[Rósinbert]] * [[Rósinkar]] * [[Rósinkrans]] * [[Rósinkranz]] * [[Rósleifur]] * [[Rósmann]] * [[Rósmar]] * [[Rósmundur]] * [[Rudolf]] * [[Runeberg]] * [[Runi]] * [[Runólfur]] * [[Rustikus]] * [[Rúbar]] * [[Rúben]] * [[Rúdólf]] * [[Rúnar]] * [[Rúni]] * [[Rúrik (mannsnafn)|Rúrik]] * [[Rútur]] * [[Röðull (mannsnafn)|Röðull]] * [[Röggi]] * [[Rögnvald]] * [[Rögnvaldur]] * [[Rögnvar]] * [[Rökkvi]] * [[Röskvi]] {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=12em}} * [[Safír (mannsnafn)|Safír]] * [[Sakarias]] * [[Sakarías]] * [[Sakkeus]] * [[Salberg]] * [[Salgeir]] * [[Sali]] * [[Salma]] * [[Salmann]] * [[Salmar]] * [[Salómon]] * [[Salvador (mannsnafn)|Salvador]] * [[Salvadór]] * [[Salvar]] * [[Samir]] * [[Sammi]] * [[Sammy]] * [[Samson (mannsnafn)|Samson]] * [[Samúel]] * [[Sandel]] * [[Sandri]] * [[Sandur (nafn)|Sandur]] * [[Santos (mannsnafn)|Santos]] * [[Sasha]] * [[Sasi]] * [[Saxi]] * [[Scott]] * [[Sean]] * [[Sebastian]] * [[Sebastían]] * [[Sefrín]] * [[Seifur (mannsnafn)|Seifur]] * [[Seimur]] * [[Semingur]] * [[September]] * [[Septimius]] * [[Septimus]] * [[Sesar (mannsnafn)|Sesar]] * [[Sesil]] * [[Sesselíus]] * [[Severin]] * [[Sigarr]] * [[Sigberg]] * [[Sigbergur]] * [[Sigbert]] * [[Sigbjartur]] * [[Sigbjörn]] * [[Sigdór]] * [[Sigfastur]] * [[Sigfinnur]] * [[Sigfred]] * [[Sigfreð]] * [[Sigfreður]] * [[Sigfríð]] * [[Sigfús]] * [[Siggeir]] * [[Siggi]] * [[Sighjörtur]] * [[Sighvatur]] * [[Sigjón]] * [[Siglaugur]] * [[Sigmann]] * [[Sigmar]] * [[Sigmund]] * [[Sigmundur]] * [[Signar]] * [[Sigri]] * [[Sigríkur]] * [[Sigsteinn]] * [[Sigtryggur]] * [[Sigtýr]] * [[Sigur]] * [[Sigurbaldur]] * [[Sigurberg]] * [[Sigurbergur]] * [[Sigurbert]] * [[Sigurbjarni]] * [[Sigurbjartur]] * [[Sigurbjörn]] * [[Sigurbogi]] * [[Sigurbrandur]] * [[Sigurd]] * [[Sigurdagur]] * [[Sigurdór]] * [[Sigurdreyr]] * [[Sigurdör]] * [[Sigurð]] * [[Sigurður]] * [[Sigurfinnur]] * [[Sigurfús]] * [[Sigurgarðar]] * [[Sigurgarður]] * [[Sigurgeir]] * [[Sigurgestur]] * [[Sigurgissur]] * [[Sigurgísli]] * [[Sigurgrímur]] * [[Sigurgunnar]] * [[Sigurhannes]] * [[Sigurhans]] * [[Sigurhelgi]] * [[Sigurhjörtur]] * [[Sigurhörður]] * [[Siguringi]] * [[Sigurjens]] * [[Sigurjón]] * [[Sigurkarl]] * [[Sigurkrans]] * [[Sigurlaugur]] * [[Sigurlás]] * [[Sigurleifur]] * [[Sigurliði]] * [[Sigurlinni]] * [[Sigurlíni]] * [[Sigurlínus]] * [[Sigurljótur]] * [[Sigurlogi]] * [[Sigurmagnús]] * [[Sigurmann]] * [[Sigurmar]] * [[Sigurmáni]] * [[Sigurmon]] * [[Sigurmundi]] * [[Sigurmundur]] * [[Sigurnýas]] * [[Sigurnýás]] * [[Sigurnýjas]] * [[Siguroddur]] * [[Siguróli]] * [[Sigurpáll]] * [[Sigurrann]] * [[Sigurríkur]] * [[Sigurrín]] * [[Sigurrúnn]] * [[Sigursteindór]] * [[Sigursteinn]] * [[Sigursturla]] * [[Sigursveinn]] * [[Sigursæll]] * [[Sigurtryggvi]] * [[Sigurvald]] * [[Sigurvaldi]] * [[Sigurvaldur]] * [[Sigurvarður]] * [[Sigurvin]] * [[Sigurþór]] * [[Sigurörn (mannsnafn)|Sigurörn]] * [[Sigvaldi]] * [[Sigvard]] * [[Sigvarð]] * [[Sigvarður]] * [[Sigvin]] * [[Sigþór]] * [[Silli]] * [[Sindri]] * [[Símon]] * [[Sírnir]] * [[Sírus]] * [[Sívar]] * [[Sjafnar]] * [[Sjöundi]] * [[Skafti]] * [[Skapti]] * [[Skarphéðinn]] * [[Skefill]] * [[Skeggi]] * [[Skellir]] * [[Skíði (mannsnafn)|Skíði]] * [[Skírnir (mannsnafn)|Skírnir]] * [[Skjöldur]] * [[Skorri]] * [[Skrýmir]] * [[Skröggur]] * [[Skuggi]] * [[Skúli]] * [[Skúmur (mannsnafn)|Skúmur]] * [[Skúta (nafn)|Skúta]] * [[Skær]] * [[Skæringur]] * [[Smári (mannsnafn)|Smári]] * [[Smiður]] * [[Smyrill (mannsnafn)|Smyrill]] * [[Snjókaldur]] * [[Snjóki]] * [[Snjólaugur]] * [[Snjólfur]] * [[Snorri]] * [[Snæbjartur]] * [[Snæbjörn]] * [[Snæhólm]] * [[Snælaugur]] * [[Snælundur]] * [[Snær (nafn)|Snær]] * [[Snæringur]] * [[Snævar]] * [[Snævarr]] * [[Snæþór]] * [[Soffanías]] * [[Soffías]] * [[Soffónías]] * [[Sonny]] * [[Sophanías]] * [[Sophus]] * [[Soren]] * [[Sotti]] * [[Sófanías]] * [[Sófonías]] * [[Sófónías]] * [[Sófus]] * [[Sófús]] * [[Sókrates (mannsnafn)|Sókrates]] * [[Sólar]] * [[Sólarr]] * [[Sólberg]] * [[Sólbergur]] * [[Sólbjartur]] * [[Sólbjörn (mannsnafn)|Sólbjörn]] * [[Sólhrafn]] * [[Sólimann]] * [[Sólmar]] * [[Sólmáni]] * [[Sólmundur]] * [[Sólmyrkvi (mannsnafn)|Sólmyrkvi]] * [[Sólon (nafn)|Sólon]] * [[Sólólfur]] * [[Sólsteinn]] * [[Sólúlfur]] * [[Sólveigur]] * [[Sólver]] * [[Sólvin]] * [[Spakur]] * [[Spartakus (mannsnafn)|Spartakus]] * [[Sporði]] * [[Spói (mannsnafn)|Spói]] * [[Sprettur]] * [[Stanley (nafn)|Stanley]] * [[Stapi (mannsnafn)|Stapi]] * [[Stari (mannsnafn)|Stari]] * [[Starkaður]] * [[Starri (mannsnafn)|Starri]] * [[Steðji (mannsnafn)|Steðji]] * [[Stefan]] * [[Stefán]] * [[Stefnir (mannsnafn)|Stefnir]] * [[Steinar]] * [[Steinarr]] * [[Steinberg]] * [[Steinbergur]] * [[Steinbjörn]] * [[Steinbogi]] * [[Steindór]] * [[Steinfinnur]] * [[Steingrímur]] * [[Steini]] * [[Steinkell]] * [[Steinleifur]] * [[Steinmann]] * [[Steinmar]] * [[Steinmóður]] * [[Steinn (mannsnafn)|Steinn]] * [[Steinólfur]] * [[Steinröður]] * [[Steinvarður]] * [[Steinþór]] * [[Stirnir]] * [[Stígur]] * [[Stormar]] * [[Stormur (mannsnafn)|Stormur]] * [[Stórólfur]] * [[Straumur (mannsnafn)|Straumur]] * [[Sturla]] * [[Sturlaugur]] * [[Sturri]] * [[Styr]] * [[Styrbjörn]] * [[Styrkár]] * [[Styrkur]] * [[Styrmir]] * [[Styrr]] * [[Sumarliði]] * [[Sumarsveinn]] * [[Sumarvin]] * [[Súddi]] * [[Svafar]] * [[Svafmundur]] * [[Svali (mannanafn)|Svali]] * [[Svalur]] * [[Svan]] * [[Svanberg]] * [[Svanbergur]] * [[Svanbjörn]] * [[Svanfreð]] * [[Svangeir]] * [[Svanhild]] * [[Svanhólm]] * [[Svani]] * [[Svanlaugur]] * [[Svanmundur]] * [[Svanur (nafn)|Svanur]] * [[Svanþór]] * [[Svarthöfði (mannsnafn)|Svarthöfði]] * [[Svartur]] * [[Svavar]] * [[Svavmundur]] * [[Sváfnir]] * [[Sveinar]] * [[Sveinberg]] * [[Sveinbjartur]] * [[Sveinbjörn]] * [[Sveinjón]] * [[Sveinlaugur]] * [[Sveinmar]] * [[Sveinn (nafn)|Sveinn]] * [[Sveinungi]] * [[Sveinungur]] * [[Sveinþór]] * [[Sven]] * [[Svend]] * [[Sverre]] * [[Sverrir]] * [[Svipdagur]] * [[Svipmundur]] * [[Svölnir]] * [[Svörfuður]] * [[Sylveríus]] * [[Sýrus]] * [[Sæberg]] * [[Sæbergur]] * [[Sæbjartur]] * [[Sæbjörn]] * [[Sæfinnur]] * [[Sæfús]] * [[Sæi]] * [[Sælaugur]] * [[Sæmann]] * [[Sæmar]] * [[Sæmi]] * [[Sæmundur]] * [[Sær]] * [[Sævald]] * [[Sævaldur]] * [[Sævar]] * [[Sævarður]] * [[Sævarr]] * [[Sævin]] * [[Sæþór]] * [[Sölmundur]] * [[Sölvar]] * [[Sölver]] * [[Sölvi]] * [[Sören]] * [[Sörli]] {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=12em}} * [[Tage]] * [[Tandri]] * [[Tangi]] * [[Tanni]] * [[Tarfur (mannsnafn)|Tarfur]] * [[Tarón]] * [[Teitur]] * [[Teodor]] * [[Teó]] * [[Theadór]] * [[Theo]] * [[Theobald]] * [[Theodor]] * [[Theodór]] * [[Theofilus]] * [[Theó]] * [[Theódór]] * [[Theódórus]] * [[Thiago]] * [[Thomas]] * [[Thor]] * [[Thorberg]] * [[Thorgeir]] * [[Thorkil]] * [[Thorleif]] * [[Thorstein]] * [[Thorsteinn]] * [[Thorvald]] * [[Thór]] * [[Tili]] * [[Tindar]] * [[Tindri]] * [[Tindur]] * [[Tinni (mannsnafn)|Tinni]] * [[Tistram]] * [[Tíberíus (mannsnafn)|Tíberíus]] * [[Tíbor]] * [[Tími (mannsnafn)|Tími]] * [[Tímon]] * [[Tímoteus]] * [[Tímóteus]] * [[Tístran]] * [[Tjaldur (mannsnafn)|Tjaldur]] * [[Tjörfi]] * [[Tjörvi]] * [[Tobbi]] * [[Tobías]] * [[Toddi]] * [[Todor]] * [[Toggi]] * [[Tolli (mannsnafn)|Tolli]] * [[Tom]] * [[Tonni]] * [[Tor]] * [[Torben]] * [[Torfi]] * [[Tóbías]] * [[Tói]] * [[Tóki]] * [[Tómas]] * [[Tór]] * [[Tóti]] * [[Trausti]] * [[Tristan]] * [[Trjámann]] * [[Trostan]] * [[Trúmann]] * [[Tryggvi]] * [[Tumas]] * [[Tumi]] * [[Tunis]] * [[Túbal]] * [[Tyrfingur (mannsnafn)|Tyrfingur]] * [[Týli]] * [[Týr (mannsnafn)|Týr]] * [[Týri]] {{div col end}} == U == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ubbi]] * [[Uggi (mannsnafn)|Uggi]] * [[Ugluspegill (mannsnafn)|Ugluspegill]] * [[Ulf]] * [[Ullr]] * [[Ullur (mannsnafn)|Ullur]] * [[Ulrich]] * [[Ulrik]] * [[Ungi]] * [[Uni]] * [[Unnar]] * [[Unnbjörn]] * [[Unndór]] * [[Unnsteinn]] * [[Unnþór]] * [[Urðar]] * [[Uwe]] * [[Uxi]] {{div col end}} == Ú == {{div col|colwidth=12em}} * [[Úddi]] * [[Úlfar (mannsnafn)|Úlfar]] * [[Úlfgeir]] * [[Úlfgrímur]] * [[Úlfhéðinn]] * [[Úlfkell]] * [[Úlfljótur (mannsnafn)|Úlfljótur]] * [[Úlftýr]] * [[Úlfur (mannsnafn)|Úlfur]] * [[Úlrik]] * [[Úranus (mannsnafn)|Úranus]] {{div col end}} == V == {{div col|colwidth=12em}} * [[Vagn]] * [[Vakur]] * [[Valberg]] * [[Valbergur]] * [[Valbjörn]] * [[Valbrandur]] * [[Valdemar]] * [[Valdi]] * [[Valdimar (nafn)|Valdimar]] * [[Valdór]] * [[Valent]] * [[Valentín]] * [[Valentínus]] * [[Valgarð]] * [[Valgarður]] * [[Valgeir]] * [[Valgrímur]] * [[Validínus]] * [[Valíant]] * [[Valjón]] * [[Vallaður]] * [[Valmar]] * [[Valmundur]] * [[Valsteinn]] * [[Valter]] * [[Valtýr]] * [[Valur (mannsnafn)|Valur]] * [[Valves]] * [[Valþór]] * [[Vandill]] * [[Varði]] * [[Varmar]] * [[Varmi (mannsnafn)|Varmi]] * [[Varnó]] * [[Vatnar]] * [[Váli (mannsnafn)|Váli]] * [[Vápni]] * [[Veigar]] * [[Veigur]] * [[Ver (mannsnafn)|Ver]] * [[Vermundur]] * [[Verner]] * [[Vernharð]] * [[Vernharður]] * [[Veróna (mannsnafn)|Veróna]] * [[Vestar]] * [[Vestarr]] * [[Vestmar]] * [[Vetle]] * [[Vetur (mannsnafn)|Vetur]] * [[Veturliði]] * [[Vébjörn]] * [[Végeir]] * [[Vékell]] * [[Vélaugur]] * [[Vémundur]] * [[Vésteinn]] * [[Victor]] * [[Viðar]] * [[Viðjar]] * [[Vigant]] * [[Vigfús]] * [[Viggó]] * [[Vigkon]] * [[Vignes]] * [[Vignir]] * [[Vigri]] * [[Vigtýr]] * [[Vigur (mannsnafn)|Vigur]] * [[Vikar]] * [[Viktor]] * [[Vilberg]] * [[Vilbergur]] * [[Vilbert]] * [[Vilbjörn]] * [[Vilbogi]] * [[Vilbrandur]] * [[Vilfreð]] * [[Vilgeir]] * [[Vilhelm]] * [[Vilhjálmur]] * [[Vili (mannsnafn)|Vili]] * [[Vilinberg]] * [[Viljar]] * [[Vilji]] * [[Villads]] * [[Villi]] * [[Villiam]] * [[Villy]] * [[Vilmar]] * [[Vilmenhart]] * [[Vilmenhordt]] * [[Vilmundur]] * [[Vin]] * [[Vincent]] * [[Vindar (mannsnafn)|Vindar]] * [[Vinfús]] * [[Vinjar]] * [[Virgar]] * [[Virgil]] * [[Virgill (mannsnafn)|Virgill]] * [[Vitalis]] * [[Víðar (mannsnafn)|Víðar]] * [[Víðir (mannsnafn)|Víðir]] * [[Vífill (mannsnafn)|Vífill]] * [[Vígberg]] * [[Víghvatur]] * [[Víglundur]] * [[Vígmar]] * [[Vígmundur]] * [[Vígsteinn]] * [[Vígþór]] * [[Víkingur (mannsnafn)|Víkingur]] * [[Vítus]] * [[Vívat]] * [[Vogur (mannsnafn)|Vogur]] * [[Vopni]] * [[Vorm]] * [[Vormar]] * [[Vormur]] * [[Vorsveinn]] * [[Vöggur]] * [[Völundur]] * [[Vörður]] * [[Vöttur]] {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=12em}} * [[Walter]] * [[Werner]] * [[Wilhelm]] * [[Willard]] * [[William]] * [[Willum]] * [[Willy]] {{div col end}} == X == {{div col|colwidth=12em}} * [[Xander]] * [[Xavier]] * [[Xavíer]] {{div col end}} == Y == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ylfingur]] * [[Ylur]] * [[Ymir]] * [[Ymur]] * [[Yngvar]] * [[Yngvi]] * [[Yngvinn]] * [[Yrkill]] * [[Yrkir]] {{div col end}} == Ý == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ýmir (nafn)|Ýmir]] * [[Ýrar]] {{div col end}} == Z == {{div col|colwidth=12em}} * [[Zachary]] * [[Zakaría]] * [[Zakarías]] * [[Zar (mannsnafn)|Zar]] * [[Zion]] * [[Zophanías]] * [[Zophonías]] * [[Zófónías]] * [[Zóphanías]] * [[Zóphonías]] {{div col end}} == Þ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Þangbrandur (mannsnafn)|Þangbrandur]] * [[Þengill]] * [[Þeofilus]] * [[Þeódór]] * [[Þeófílas]] * [[Þeófílus]] * [[Þeyr (mannsnafn)|Þeyr]] * [[Þiðrandi]] * [[Þiðrik]] * [[Þinur (mannsnafn)|Þinur]] * [[Þjálfi]] * [[Þjóðann]] * [[Þjóðar]] * [[Þjóðbjörn]] * [[Þjóðgeir]] * [[Þjóðleifur]] * [[Þjóðmar]] * [[Þjóðólfur (nafn)|Þjóðólfur]] * [[Þjóðrekur]] * [[Þjóðvarður]] * [[Þjóstar]] * [[Þjóstólfur]] * [[Þorberg]] * [[Þorbergur]] * [[Þorbjörn]] * [[Þorbrandur]] * [[Þorfinnur]] * [[Þorgarður]] * [[Þorgautur]] * [[Þorgeir]] * [[Þorgestur]] * [[Þorgils]] * [[Þorgísl]] * [[Þorgnýr]] * [[Þorgrímur]] * [[Þorkell]] * [[Þorketill]] * [[Þorlaugur]] * [[Þorlákur]] * [[Þorleifur]] * [[Þorleikur]] * [[Þormar]] * [[Þormóður (mannsnafn)|Þormóður]] * [[Þormundur]] * [[Þorri (mannsnafn)|Þorri]] * [[Þorsteinn]] * [[Þorvaldur]] * [[Þorvar]] * [[Þorvarður]] * [[Þór (mannsnafn)|Þór]] * [[Þórar]] * [[Þórarinn]] * [[Þórálfur]] * [[Þórberg]] * [[Þórbergur]] * [[Þórbjarni]] * [[Þórbjörn]] * [[Þórdór]] * [[Þórðbjörn]] * [[Þórður]] * [[Þórel]] * [[Þórgnýr]] * [[Þórgrímur]] * [[Þórhaddur]] * [[Þórhalli]] * [[Þórhallur]] * [[Þórhannes]] * [[Þórhelgi]] * [[Þóri]] * [[Þórinn]] * [[Þórir]] * [[Þórjón]] * [[Þórkell]] * [[Þórketill]] * [[Þórlaugur]] * [[Þórleifur]] * [[Þórlindur]] * [[Þórlín]] * [[Þórmann]] * [[Þórmar]] * [[Þórmundur]] * [[Þóroddur]] * [[Þórormur]] * [[Þórólfur]] * [[Þórr]] * [[Þórsteinn]] * [[Þórylfur]] * [[Þórörn]] * [[Þrastar]] * [[Þráinn]] * [[Þrándur]] * [[Þróttur (mannsnafn)|Þróttur]] * [[Þrúðmar]] * [[Þrúður]] * [[Þrútur]] * [[Þrymir]] * [[Þrymur]] * [[Þröstur (mannsnafn)|Þröstur]] * [[Þyrill]] * [[Þyrnir (mannsnafn)|Þyrnir]] {{div col end}} == Æ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ægedíus]] * [[Ægileif]] * [[Ægir (mannsnafn)|Ægir]] * [[Æsir (nafn)|Æsir]] * [[Ævar]] * [[Ævarr]] {{div col end}} == Ö == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ögmundur]] * [[Ögri]] * [[Ölnir]] * [[Ölver]] * [[Ölvir]] * [[Öndólfur]] * [[Önundur]] * [[Örlaugur]] * [[Örlygur]] * [[Örn (mannsnafn)|Örn]] * [[Örnólfur]] * [[Örvar]] * [[Örvarr]] * [[Össur]] * [[Öxar]] * [[Özur]] {{div col end}} == Athugasemdir == * ^NI merkir nafn sem finnst í ''Nöfnum Íslendina'' (nýrri útgáfu) eftir Guðrún Kvaran. == Tengt efni == * [[Íslenskt mannsnafn]] * [[Listi yfir íslensk mannanöfn]] == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn?Stafrof=&Nafn=&Millinofn=on&Samthykkt=yes|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} * [https://island.is/leit-i-mannanafnaskra "Leit í mannanafnaskrá"] Sótt 2. janúar 2025. * Guðrún Kvaran, ''Nöfn Íslendinga'' (ný útgáfa), Forlagið, 2011, ISBN 978-9979-53-546-1 [[Flokkur:Íslensk karlmannsnöfn| ]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi|eiginnöfn karlmanna]] [[Flokkur:Listar um samfélag og menningu|íslensk eiginnöfn karlmanna]] 9t6jshrv828hqp7pulyjs2rb5ewpnki 1952592 1952591 2026-03-29T08:15:24Z MáneyMánadóttir 103358 /* D */ 1952592 wikitext text/x-wiki Eftirfarandi er '''listi yfir íslensk [[eiginnafn|eiginnöfn]] [[karlmaður|karlmanna]]''': == A == {{div col|colwidth=12em}} * [[Aage]]^NI * [[Aaron]] * [[Abel (mannsnafn)|Abel]]^NI * [[Abner]]^NI * [[Abraham (mannsnafn)|Abraham]]^NI * [[Absalon]]^NI * [[Adam (mannsnafn)|Adam]]^NI * [[Addi]]^NI * [[Adel]]^NI * [[Adil]] * [[Adíel]]^NI * [[Adolf]]^NI * [[Adolph]]^NI * [[Adólf]]^NI * [[Adrian mannsnafn|Adrian]]^NI * [[Adrían]]^NI * [[Adríel]]^NI * [[Adser]]^NI * [[Aðalberg]]^NI * [[Aðalbergur]]^NI * [[Aðalbert]]^NI * [[Aðalbjörn]]^NI * [[Aðalborgar]]^NI * [[Aðalbrandur]]^NI * [[Aðalbrikt]]^NI * [[Aðalgeir]]^NI * [[Aðaljón]]^NI * [[Aðalmundur]]^NI * [[Aðalpétur]]^NI * [[Aðalráður]]^NI * [[Aðalsteinn]]^NI * [[Aðalsveinn]]^NI * [[Aðalvíkingur]] * [[Aðils]]^NI * [[Aðlis]] * [[Aðólf]]^NI * [[Aggi]]^NI * [[Agnar]]^NI * [[Agni]]^NI ' [[Agrippa]]^NI * [[Aksel]]^NI * [[Alan]]^NI * [[Alberg]]^NI * [[Albert]]^NI * [[Albínus]]^NI * [[Aldan]]^NI * [[Aldar]]^NI * [[Aldur]] * [[Alejandro]] * [[Alex]]^NI * [[Alexander (mannsnafn)|Alexander]]^NI * [[Alexíus]]^NI * [[Alf]] * [[Alfinnur]]^NI * [[Alfons]]^NI * [[Alfred]]^NI * [[Alfreð]]^NI * [[Algeir]]^NI * [[Ali]]^NI * [[Allan]]^NI * [[Allen]]^NI * [[Alli]]^NI * [[Almar]]^NI * [[Almarr]]^NI * [[Alrekur]]^NI * [[Alsteinn]]^NI * [[Alvar]]^NI * [[Alvin]]^NI * [[Amil]] * [[Amir]] * [[Amír]] * [[Amon (mannsnafn)|Amon]] * [[Amor (mannsnafn)|Amor]] * [[Amos]]^NI * [[Analíus]]^NI * [[Ananías]]^NI * [[Anders]]^NI * [[Andór]]^NI * [[Andrean]] * [[Andreas]]^NI * [[Andrei]] * [[Andres]] * [[André]] * [[Andrés]]^NI * [[Andri]]^NI * [[Anes]] * [[Anfinn]] * [[Angantýr]]^NI * [[Angi]]^NI * [[Angus (mannsnafn)|Angus]]^NI * [[Anilíus]]^NI * [[Annalíus]]^NI * [[Annar]]^NI * [[Annarr]] * [[Annas]]^NI * [[Annel]]^NI * [[Annes (mannsnafn)|Annes]]^NI * [[Annilíus]]^NI * [[Annmar]]^NI * [[Annó]]^NI * [[Annþór]]^NI * [[Anor]] * [[Anteo]] * [[Anthony]]^NI * [[Anton]]^NI * [[Antonio]] * [[Antoníus]]^NI * [[António]] * [[Antóníus]] * [[Apollo (mannsnafn)|Apollo]] * [[Aralíus]]^NI * [[Aran]] * [[Arelius]]^NI * [[Arelíus]]^NI * [[Arent]]^NI * [[Ares (mannsnafn)|Ares]]^NI * [[Ari]]^NI * [[Arilíus]]^NI * [[Arin]] * [[Arinbjörn]]^NI * [[Arían]] * [[Aríel]]^NI * [[Aríus (mannsnafn)|Aríus]]^NI * [[Armand]] * [[Armandó]] * [[Arnald]]^NI * [[Arnaldur]]^NI * [[Arnar]]^NI * [[Arnberg]]^NI * [[Arnbergur]]^NI * [[Arnbjörn]]^NI * [[Arndór]]^NI * [[Arne]]^NI * [[Arnes]]^NI * [[Arnfinnur]]^NI * [[Arnfreyr]]^NI * [[Arngarður]] * [[Arngeir]]^NI * [[Arngils]]^NI * [[Arngnýr]]^NI * [[Arngrímur]]^NI * [[Arnkell]]^NI * [[Arnlaugur]]^NI * [[Arnleifur]]^NI * [[Arnljótur]]^NI * [[Arnmóður]]^NI * [[Arnmundur]]^NI * [[Arnoddur]]^NI * [[Arnold]]^NI * [[Arnór]]^NI * [[Arnsteinn]]^NI * [[Arntýr]] * [[Arnúlfur]]^NI * [[Arnviður]]^NI * [[Arnþór]]^NI * [[Aron]]^NI * [[Arslan]] * [[Art]] * [[Arthur]]^NI * [[Arthúr]]^NI * [[Artúr]]^NI * [[Arún]] * [[Arvið]]^NI * [[Arviður]]^NI * [[Asael]]^NI * [[Asarías]]^NI * [[Askalon]]^NI * [[Askur (mannsnafn)|Askur]]^NI * [[Aspar]]^NI * [[Athanasius]]^NI * [[Athen]] * [[Atlas (mannsnafn)|Atlas]]^NI * [[Atli (mannsnafn)|Atli]]^NI * [[Aubert]]^NI * [[Auðar]]^NI * [[Auðberg]]^NI * [[Auðbergur]]^NI * [[Auðbert]]^NI * [[Auðbjörn]]^NI * [[Auðgeir]]^NI * [[Auðgísl]]^NI * [[Auðjón]]^NI * [[Auðkell]]^NI * [[Auðmundur]]^NI * [[Auðólfur]]^NI * [[Auðun]]^NI * [[Auðunn]]^NI * [[Auður (mannsnafn)|Auður]]^NI * [[August]]^NI * [[Augustinus]]^NI * [[Austar]]^NI * [[Austin (mannsnafn)|Austin]] * [[Austmann]]^NI * [[Austmar]]^NI * [[Austri (mannsnafn)|Austri]]^NI * [[Axel]]^NI * [[Aþanasíus]]^NI {{div col end}} == Á == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ágúst (mannsnafn)|Ágúst]]^NI * [[Ágústínus (mannsnafn)|Ágústínus]]^NI * [[Ágústus (mannsnafn)|Ágústus]]^NI * [[Áki]]^NI * [[Álfar (mannsnafn)|Álfar]]^NI * [[Álfgeir]]^NI * [[Álfgrímur]]^NI * [[Álfkell]] * [[Álfur (mannsnafn)|Álfur]]^NI * [[Álfþór]]^NI * [[Ámundi]]^NI * [[Ámundínus]]^NI * [[Án]]^NI * [[Árbjartur]]^NI * [[Árbjörn]]^NI * [[Árelíus]]^NI * [[Árgeir]]^NI * [[Árgils]]^NI * [[Ári]] * [[Árilíus]] * [[Ármann]]^NI * [[Árnborg]]^NI * [[Árnes (mannsnafn)|Árnes]]^NI * [[Árni]]^NI * [[Árnibjörn]]^NI * [[Árnmar]]^NI * [[Árnþór]]^NI * [[Ársæll]]^NI * [[Ás (mannsnafn)|Ás]]^NI * [[Ásar]]^NI * [[Ásberg]]^NI * [[Ásbergur]]^NI * [[Ásbjörn]]^NI * [[Ásbrandur]] * [[Ásdór]]^NI * [[Ásgautur]]^NI * [[Ásgeir]]^NI * [[Ásgils]]^NI * [[Ásgrímur]]^NI * [[Ási]]^NI * [[Áskell]]^NI * [[Áslaugur]]^NI * [[Áslákur]]^NI * [[Ásmar]]^NI * [[Ásmundur]]^NI * [[Ásólfur]]^NI * [[Ásröður]]^NI * [[Áss]]^NI * [[Ástberg]]^NI * [[Ástbjartur]]^NI * [[Ástbjörn]]^NI * [[Ástfastur]]^NI * [[Ástgeir]]^NI * [[Ásti]]^NI * [[Ástmann]]^NI * [[Ástmar]]^NI * [[Ástmundur]]^NI * [[Ástráður]]^NI * [[Ástríkur (mannsnafn)|Ástríkur]]^NI * [[Ástsæll]]^NI * [[Ástvald]]^NI * [[Ástvaldur]]^NI * [[Ástvar]]^NI * [[Ástvin]]^NI * [[Ástþór]]^NI * [[Ástþrúr]]^NI * [[Ásvaldur]]^NI * [[Ásvarður]]^NI * [[Ásólfur]] * [[Ásþór]]^NI {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=12em}} * [[Baddi]] * [[Baggi (mannsnafn)|Baggi]] * [[Baggio]] * [[Baldur (mannsnafn)|Baldur]]^NI * [[Baldvin]]^NI * [[Baldwin]] * [[Baltasar]]^NI * [[Baltazar]] * [[Bambi (nafn)|Bambi]]^NI * [[Bambus (mannsnafn)|Bambus]] * [[Barði (nafn)|Barði]]^NI * [[Barri]]^NI * [[Bartolomeus]]^NI * [[Bassi (mannsnafn)|Bassi]]^NI * [[Bastían]] * [[Baugur (mannsnafn)|Baugur]]^NI * [[Baui]] * [[Bárður]]^NI * [[Beggi]] * [[Beinir]]^NI * [[Beinteinn]]^NI * [[Beitir]]^NI * [[Bekan]]^NI * [[Bendt]] * [[Benedikt]]^NI * [[Benidikt]]^NI * [[Benjamin]] * [[Benjamín]]^NI * [[Benni]]^NI * [[Benno]]^NI * [[Benny]]^NI * [[Benoný]]^NI * [[Benóní]]^NI * [[Benóný]]^NI * [[Bent]]^NI * [[Benteinn]]^NI * [[Bentley]] * [[Benvý]] * [[Berent]]^NI * [[Berg (mannsnafn)|Berg]]^NI * [[Bergfinn]]^NI * [[Bergfinnur]]^NI * [[Berghreinn]]^NI * [[Bergjón]]^NI * [[Bergkvist]]^NI * [[Bergmann]]^NI * [[Bergmar]]^NI * [[Bergmundur]]^NI * [[Bergsteinn]]^NI * [[Bergsveinn]]^NI * [[Bergur]]^NI * [[Bergúlfur]]^NI * [[Bergvin]]^NI * [[Bergþór]]^NI * [[Bernhard]]^NI * [[Bernharð]]^NI * [[Bernharður]]^NI * [[Berni]] * [[Bernódus]]^NI * [[Bernótus]]^NI * [[Bernt]]^NI * [[Bersi]]^NI * [[Bertel]]^NI * [[Berthold]]^NI * [[Berti]] * [[Bertil]]^NI * [[Bertila]]^NI * [[Bertram]]^NI * [[Bessi]]^NI * [[Betúel]]^NI * [[Bill]]^NI * [[Birgir]]^NI * [[Birkir]]^NI * [[Birmir]] * [[Birningur]] * [[Birnir (mannsnafn)|Birnir]]^NI * [[Birtingur (mannsnafn)|Birtingur]]^NI * [[Birtir]] * [[Bíi]] * [[Bjargar]]^NI * [[Bjargmundur]]^NI * [[Bjargsteinn]]^NI * [[Bjargvin]]^NI * [[Bjargþór]]^NI * [[Bjarkan]] * [[Bjarkar]]^NI * [[Bjarki]]^NI * [[Bjarmar]]^NI * [[Bjarmi]]^NI * [[Bjarnar]]^NI * [[Bjarnfinnur]]^NI * [[Bjarnfreður]]^NI * [[Bjarnfriður]]^NI * [[Bjarnharður]]^NI * [[Bjarnhéðinn]]^NI * [[Bjarni]]^NI * [[Bjarnlaugur]]^NI * [[Bjarnleifur]]^NI * [[Bjarnólfur]]^NI * [[Bjarnsteinn]]^NI * [[Bjarnvin]]^NI * [[Bjarnþór]]^NI * [[Bjartman]] * [[Bjartmann]]^NI * [[Bjartmar]]^NI * [[Bjartur]]^NI * [[Bjartþór]]^NI * [[Bjólan]]^NI * [[Bjólfur (mannsnafn)|Bjólfur]]^NI * [[Björgmundur]]^NI * [[Björgólfur]]^NI * [[Björgúlfur]]^NI * [[Björgvin (mannsnafn)|Björgvin]]^NI * [[Björn (mannsnafn)|Björn]]^NI * [[Björnleifur]]^NI * [[Björnólfur]]^NI * [[Björnúlfur]] * [[Blake]] * [[Blansíflúr]]^NI * [[Blár (mannsnafn)|Blár]] * [[Bliki]] * [[Blíður]] * [[Blængur]]^NI * [[Blær]]^NI * [[Blævar]]^NI * [[Bo]]^NI * [[Boði]]^NI * [[Bogi (nafn)|Bogi]]^NI * [[Bolli (mannsnafn)|Bolli]]^NI * [[Bond]] * [[Borgar]]^NI * [[Borgúlfur]]^NI * [[Borgþór]]^NI * [[Bóas]]^NI * [[Bói]]^NI * [[Bótólfur]]^NI * [[Bragi (mannsnafn)|Bragi]]^NI * [[Brandr]] * [[Brandur (nafn)|Brandur]]^NI * [[Breki]]^NI * [[Bresi]]^NI * [[Brestir]]^NI * [[Brettingur]]^NI * [[Brimar]]^NI * [[Brimi]]^NI * [[Brimir]]^NI * [[Brimþór]] * [[Brími]] * [[Brímir]] * [[Brjánn]]^NI * [[Broddi]]^NI * [[Bruno]]^NI * [[Brúno]]^NI * [[Brúnó]]^NI * [[Bryngeir]]^NI * [[Brynjar]]^NI * [[Brynjarr]]^NI * [[Brynjólfur]]^NI * [[Brynjúlfur]]^NI * [[Brynjýlfur]] * [[Brynleifur]]^NI * [[Brynmar]] * [[Brynsteinn]]^NI * [[Bryntýr]]^NI * [[Brynþór]]^NI * [[Bubbi (mannsnafn)|Bubbi]] * [[Buck]] * [[Burkni (mannsnafn)|Burkni]]^NI * [[Búálfur]] * [[Búi]]^NI * [[Búri (nafn)|Búri]]^NI * [[Bylur]] * [[Bæring]]^NI * [[Bæringur]] * [[Bæron]]^NI * [[Bæssam]] * [[Böðvar]]^NI * [[Börkur (nafn)|Börkur]]^NI {{div col end}} == C == {{div col|colwidth=12em}} * [[Camillus]]^NI * [[Carl]]^NI * [[Cecil]]^NI * [[Celin]] * [[Cesar]] * [[Charles]]^NI * [[Charlie]] * [[Chefas]]^NI * [[Chris]] * [[Christian]]^NI * [[Christopher]]^NI * [[Claus]]^NI * [[Clausinus]]^NI * [[Cristiano]] * [[Cyrus]] * [[Cýrus]]^NI * [[Cæsar]] {{div col end}} == D == {{div col|colwidth=12em}} * [[Daði]]^NI * [[Daðmar]]^NI * [[Dagbjartur]]^NI * [[Dagfari]]^NI * [[Dagfinnur]]^NI * [[Daggeir]]^NI * [[Dagmann]]^NI * [[Dagnýr]]^NI * [[Dagóbert]]^NI * [[Dagstyggur]]^NI * [[Dagur (mannsnafn)|Dagur]]^NI * [[Dagvin]]^NI * [[Dagþór]]^NI * [[Dalbert]]^NI * [[Dalhoff]]^NI * [[Dalí]] * [[Dalli]] * [[Dalmann]]^NI * [[Dalmar]]^NI * [[Dalur (mannsnafn)|Dalur]] * [[Dalvin]]^NI * [[Damaskus (mannsnafn)|Damaskus]]^NI * [[Damíen]] * [[Damjan]]^NI * [[Damon]] * [[Dan]]^NI * [[Danelíus]] * [[Daniel]]^NI * [[Danilíus]]^NI * [[Danival]]^NI * [[Daníel (mannsnafn)|Daníel]]^NI * [[Daníval]]^NI * [[Dante (mannsnafn)|Dante]] * [[Daríus]]^NI * [[Darri]]^NI * [[Davið]]^NI * [[Davíð]]^NI * [[Deimos (mannsnafn)|Deimos]] * [[Demas]]^NI * [[Demus]]^NI * [[Dengsi]] * [[Deníel]] * [[Dennis]]^NI * [[Dexter]] * [[Diddi]] * [[Diðrik]]^NI * [[Diego (mannsnafn)|Diego]] * [[Diljar]] * [[Ditleif]]^NI * [[Ditlev]]^NI * [[Dittó]] * [[Díar]]^NI * [[Díbus]] * [[Dímítrí]] * [[Dímon (mannsnafn)|Dímon]] * [[Dínus]]^NI * [[Díon]] * [[Díómedes (mannsnafn)|Díómedes]]^NI * [[Dísmundur]]^NI * [[Doddi]] * [[Dofri (mannsnafn)|Dofri]]^NI * [[Dolli]] * [[Dominik]] * [[Donald]]^NI * [[Dorri]] * [[Dómald]]^NI * [[Dómaldi]]^NI * [[Dómaldur]]^NI * [[Dónald]]^NI * [[Dónaldur]]^NI * [[Dór]]^NI * [[Dóri]]^NI * [[Dósíþeus]]^NI * [[Dósóþeus]]^NI * [[Draumur (mannsnafn)|Draumur]] * [[Draupnir (mannsnafn)|Draupnir]]^NI * [[Dreki (nafn)|Dreki]]^NI * [[Drengur (nafn)|Drengur]]^NI * [[Dreyfus]]^NI * [[Drómi]] * [[Dufgus]]^NI * [[Dufþakur]]^NI * [[Dugfús]]^NI * [[Dúi]]^NI * [[Dúni]] * [[Dúnn (mannsnafn)|Dúnn]] * [[Dvalinn]]^NI * [[Dylan]] * [[Dynþór]] * [[Dýri]]^NI * [[Dýrmundur]]^NI * [[Döggvi]] {{div col end}} == Ð == == E == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ebbi]] * [[Ebenes]] * [[Ebeneser]] * [[Ebenezer]] * [[Ebenhard]] * [[Ebenharð]] * [[Eberg]] * [[Eberhard]] * [[Eberhardt]] * [[Eberharð]] * [[Eddi]] * [[Edgar]] * [[Edilon]] * [[Edílon]] * [[Edor]] * [[Edvald]] * [[Edvard]] * [[Edvarð]] * [[Edvin]] * [[Edward]] * [[Edwin]] * [[Eðvald]] * [[Eðvar]] * [[Eðvard]] * [[Eðvarð]] * [[Efraím]] * [[Eggert]] * [[Eggþór]] * [[Egidíus]] * [[Egill]] * [[Eiðar (mannsnafn)|Eiðar]] * [[Eiður]] * [[Eikar]] * [[Eilert]] * [[Eilífur]] * [[Einar]] * [[Einbjörn]] * [[Einir (mannsnafn)|Einir]] * [[Einvarður]] * [[Einþór]] * [[Eir]] * [[Eiríkur]] * [[Eivin]] * [[Ekkó]] * [[Ektor]] * [[Elberg]] * [[Elbert]] * [[Eldar]] * [[Eldbjartur]] * [[Eldgrímur]] * [[Eldhamar]] * [[Eldjárn]] * [[Eldmar]] * [[Eldon]] * [[Eldór]] * [[Eldur (mannsnafn)|Eldur]] * [[Elenmundur]] * [[Elentínus]] * [[Eleseus]] * [[Elfar]] * [[Elfráður]] * [[Elias (mannsnafn)|Elias]] * [[Elidon]] * [[Elimar]] * [[Elimundur]] * [[Elinbergur]] * [[Elinbjörn]] * [[Eliníus]] * [[Elinór]] * [[Elio]] * [[Elis (mannsnafn)|Elis]] * [[Elí]] * [[Elía (mannsnafn)|Elía]] * [[Elían]] * [[Elías]] * [[Elíden]] * [[Elíesar]] * [[Elíeser]] * [[Elífas]] * [[Elímar]] * [[Elímundur]] * [[Elínberg]] * [[Elínbergur]] * [[Elínes]] * [[Elíngunn]] * [[Elínmundur]] * [[Elínór]] * [[Elínus]] * [[Elíott]] * [[Elís (mannsnafn)|Elís]] * [[Elísar]] * [[Elísberg]] * [[Elíseus]] * [[Elívarð]] * [[Eljar]] * [[Ellert]] * [[Elli]] * [[Elliðagrímur]] * [[Elliði]] * [[Elling]] * [[Elliott]] * [[Ellíot]] * [[Ellís]] * [[Elmar]] * [[Elmer]] * [[Elvar]] * [[Elvin]] * [[Elvis]] * [[Emanuel]] * [[Emanúel]] * [[Embrek]] * [[Emerald]] * [[Emil]] * [[Emilius]] * [[Emill]] * [[Emir]] * [[Emíl]] * [[Emír (mannsnafn)|Emír]] * [[Emmanúel]] * [[Emmi]] * [[Engilbert]] * [[Engilbjartur]] * [[Engilbrikt]] * [[Engilhart]] * [[Engiljón]] * [[Engill (mannsnafn)|Engill]] * [[Enok]] * [[Eragon (mannsnafn)|Eragon]] * [[Erasmus (mannsnafn)|Erasmus]] * [[Eric]] * [[Erik]] * [[Erlar]] * [[Erlendur]] * [[Erling]] * [[Erlingur]] * [[Ermenrekur]] * [[Erminrekur]] * [[Ernest]] * [[Ernestó]] * [[Ernir (mannsnafn)|Ernir]] * [[Ernst]] * [[Eron]] * [[Eros]] * [[Erpur (nafn)|Erpur]] * [[Esajas]] * [[Esekíel]] * [[Esi]] * [[Esjar]] * [[Eskil]] * [[Eskur]] * [[Esmar]] * [[Esra]] * [[Estefan]] * [[Evald]] * [[Evan]] * [[Evert]] * [[Evgenius]] * [[Evgeníus]] * [[Evin]] * [[Evían]] * [[Eyberg]] * [[Eydór]] * [[Eygrímur]] * [[Eyjar]] * [[Eyjólfur]] * [[Eykam]] * [[Eylaugur]] * [[Eyleifur]] * [[Eylert]] * [[Eymar]] * [[Eymir]] * [[Eymundur]] * [[Eyríkur]] * [[Eysteinn]] * [[Eyvar]] * [[Eyvindur]] * [[Eyþór]] * [[Ezra]] {{div col end}} == É == * [[Éljagrímur]] * [[Ésú]] {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=12em}} * [[Fabían]] * [[Fabrisíus]] * [[Falgeir]] * [[Falur (nafn)|Falur]] * [[Fannar]] * [[Fannberg]] * [[Fanngeir]] * [[Fannþór]] * [[Fáfnir (mannsnafn)|Fáfnir]] * [[Fálki (mannsnafn)|Fálki]] * [[Felix]] * [[Fengur]] * [[Fenix]] * [[Fenrir]] * [[Ferdinand]] * [[Ferdínand]] * [[Fertram]] * [[Feykir]] * [[Filip]] * [[Filippus]] * [[Filpó]] * [[Finn]] * [[Finnbjörn]] * [[Finnbogi]] * [[Finngeir]] * [[Finni]] * [[Finnjón]] * [[Finnlaugur]] * [[Finnur]] * [[Finnvarður]] * [[Fífill (mannsnafn)|Fífill]] * [[Fíus]] * [[Fjalar]] * [[Fjalarr]] * [[Fjarki]] * [[Fjólar]] * [[Fjólmundur]] * [[Fjölnir]] * [[Fjölvar]] * [[Fjörnir]] * [[Flati]] * [[Flemming]] * [[Flosi]] * [[Flóki]] * [[Flórent]] * [[Flórentínus]] * [[Flóres]] * [[Flóvent]] * [[Folmar]] * [[Folmer]] * [[Forni]] * [[Fornjótur]] * [[Foss (mannsnafn)|Foss]] * [[Fossmar]] * [[Foster]] * [[Fox (mannsnafn)|Fox]] * [[Fólki]] * [[Framar]] * [[Frances]] * [[Francis]] * [[Frank]] * [[Franklin]] * [[Franklín]] * [[Frans]] * [[Franz]] * [[Fránn]] * [[Frár]] * [[Frederik]] * [[Freybjörn]] * [[Freygarður]] * [[Freymann]] * [[Freymar]] * [[Freymóður]] * [[Freymundur]] * [[Freyr (mannsnafn)|Freyr]] * [[Freysi]] * [[Freysteinn]] * [[Freyviður]] * [[Freyþór]] * [[Friðálv]] * [[Friðberg]] * [[Friðbergel]] * [[Friðbergur]] * [[Friðbert]] * [[Friðbjartur]] * [[Friðbjörn]] * [[Friðfinnur]] * [[Friðgeir]] * [[Friðjón]] * [[Friðlaugur]] * [[Friðleifur]] * [[Friðmann]] * [[Friðmar]] * [[Friðmundur]] * [[Friðrekur]] * [[Friðrik]] * [[Friðríkur]] * [[Friðsemel]] * [[Friðsteinn]] * [[Friðsveinn]] * [[Friður (mannsnafn)|Friður]] * [[Friðvin]] * [[Friðþjófur]] * [[Friðþór]] * [[Friedrich]] * [[Frits]] * [[Fritz]] * [[Fríðar]] * [[Fríðsteinn]] * [[Frímann]] * [[Frosti]] * [[Frostúlfur]] * [[Fróði]] * [[Fróðmar]] * [[Funi]] * [[Fúsi]] * [[Fylkir]] * [[Fædon]] {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=12em}} * [[Gabriel]] * [[Gabríel (mannsnafn)|Gabríel]] * [[Gaddi]] * [[Gael]] * [[Galdur (mannsnafn)|Galdur]] * [[Galti]] * [[Gamalíel]] * [[Gamli]] * [[Gandri]] * [[Garðar (mannsnafn)|Garðar]] * [[Garður (mannsnafn)|Garður]] * [[Garibaldi (nafn)|Garibaldi]] * [[Garíbaldi]] * [[Garpur]] * [[Garri]] * [[Gaston]] * [[Gaui]] * [[Gaukur (mannsnafn)|Gaukur]] * [[Gauti]] * [[Gautrekur]] * [[Gautur]] * [[Gautviður]] * [[Gáki]] * [[Geimar]] * [[Geir]] * [[Geirarður]] * [[Geirfinnur]] * [[Geirharður]] * [[Geirhjörtur]] * [[Geirhvatur]] * [[Geiri]] * [[Geirlaugur]] * [[Geirleifur]] * [[Geirmar]] * [[Geirmundur]] * [[Geirólfur]] * [[Geirröður]] * [[Geirtryggur]] * [[Geirvaldur]] * [[Geirþjófur]] * [[Geisli (mannsnafn)|Geisli]] * [[Gellir]] * [[Georg]] * [[George]] * [[Gerald]] * [[Gerðar]] * [[Gerhard]] * [[Geri]] * [[Gert]] * [[Gestar]] * [[Gestmundur]] * [[Gestur]] * [[Gideon]] * [[Gilbert]] * [[Gilbrikt]] * [[Gill]] * [[Gilmar]] * [[Gils]] * [[Giselerus]] * [[Gissur]] * [[Gizur]] * [[Gídeon]] * [[Gígjar]] * [[Gígur]] * [[Gísli]] * [[Gjúki]] * [[Gladstone]] * [[Glói]] * [[Glúmur]] * [[Gneisti]] * [[Gnúpur]] * [[Gnýr]] * [[Goði (mannsnafn)|Goði]] * [[Goðmundur]] * [[Gordon]] * [[Gosi (mannsnafn)|Gosi]] * [[Gottfred]] * [[Gottfreð]] * [[Gottfrið]] * [[Gottlieb]] * [[Gottlif]] * [[Gottskálk]] * [[Gottsveinn]] * [[Gottsvin]] * [[Góði]] * [[Góðmann]] * [[Gói]] * [[Grani]] * [[Grankell]] * [[Grámann]] * [[Gregor]] * [[Greipur]] * [[Greppur]] * [[Gretar]] * [[Grettir (mannsnafn)|Grettir]] * [[Grétar]] * [[Grímar]] * [[Grímkell]] * [[Grímlaugur]] * [[Grímnir]] * [[Grímólfur]] * [[Grímur]] * [[Grímúlfur]] * [[Grjótgarður]] * [[Guðberg]] * [[Guðbergur]] * [[Guðbert]] * [[Guðbjarni]] * [[Guðbjartur]] * [[Guðbjörn]] * [[Guðbrandur]] * [[Guðfinnur]] * [[Guðfreður]] * [[Guðfriður]] * [[Guðgeir]] * [[Guðjón]] * [[Guðlaugur]] * [[Guðleifur]] * [[Guðleikur]] * [[Guðliði]] * [[Guðmann]] * [[Guðmar]] * [[Guðmon]] * [[Guðmundur]] * [[Guðni]] * [[Guðníus]] * [[Guðnýr]] * [[Guðráður]] * [[Guðrúníus]] * [[Guðrúnn]] * [[Guðröður]] * [[Guðstein]] * [[Guðsteinn]] * [[Guðsveinn]] * [[Guðvaldur]] * [[Guðvalínus]] * [[Guðvarður]] * [[Guðveigur]] * [[Guðvin]] * [[Guðþór]] * [[Gulli]] * [[Gumi]] * [[Gunnar]] * [[Gunnberg]] * [[Gunnbjörn]] * [[Gunndór]] * [[Gunngeir]] * [[Gunnhallur]] * [[Gunnhvatur]] * [[Gunni]] * [[Gunnlaugur]] * [[Gunnleifur]] * [[Gunnólfur]] * [[Gunnóli]] * [[Gunnröður]] * [[Gunnsteinn]] * [[Gunnvaldur]] * [[Gunnvant]] * [[Gunnþór]] * [[Gustav]] * [[Gutti]] * [[Guttormur]] * [[Gústaf]] * [[Gústav]] * [[Gústi]] * [[Gylfi]] * [[Gyrðir]] * [[Gýgjar]] * [[Gýmir]] {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=12em}} * [[Haddi]] * [[Haddur]] * [[Hafberg]] * [[Hafgnýr]] * [[Hafgrímur]] * [[Hafliði]] * [[Hafnar]] * [[Hafni]] * [[Hafsjór]] * [[Hafsteinn]] * [[Haftýr]] * [[Hafþór]] * [[Hagalín]] * [[Hagbarð]] * [[Hagbarður]] * [[Hagbert]] * [[Haki (mannsnafn)|Haki]] * [[Hakim]] * [[Halberg]] * [[Hallageir]] * [[Hallberg]] * [[Hallbergur]] * [[Hallbert]] * [[Hallbjörn]] * [[Halldór]] * [[Hallfreð]] * [[Hallfreður]] * [[Hallgarður]] * [[Hallgeir]] * [[Hallgils]] * [[Hallgrímur]] * [[Halli]] * [[Hallkell]] * [[Hallmann]] * [[Hallmar]] * [[Hallmundur]] * [[Hallsteinn]] * [[Hallur]] * [[Hallvarður]] * [[Hallþór]] * [[Hamall]] * [[Hamar (mannsnafn)|Hamar]] * [[Hannes]] * [[Hannibal (mannsnafn)|Hannibal]] * [[Hans]] * [[Harald]] * [[Haraldur (nafn)|Haraldur]] * [[Harboe]] * [[Haron]] * [[Harpagus]] * [[Harri]] * [[Harry]] * [[Harrý]] * [[Hartmann]] * [[Hartvig]] * [[Hauksteinn]] * [[Haukur (mannsnafn)|Haukur]] * [[Haukvaldur]] * [[Hákon]] * [[Háleygur]] * [[Hálfdan]] * [[Hálfdán]] * [[Hámundur]] * [[Hárekur]] * [[Hárlaugur]] * [[Háski (mannsnafn)|Háski]] * [[Hásteinn]] * [[Hávar]] * [[Hávarður]] * [[Hávarr (mannsnafn)|Hávarr]] * [[Hector]] * [[Heiðar]] * [[Heiðarr]] * [[Heiðberg]] * [[Heiðbert]] * [[Heiðbjartur]] * [[Heiðdal]] * [[Heiðimann]] * [[Heiðlindur]] * [[Heiðmann]] * [[Heiðmar]] * [[Heiðmarr]] * [[Heiðmundur]] * [[Heiðrekur]] * [[Heiðsteinn]] * [[Heiður]] * [[Heikir]] * [[Heilmóður]] * [[Heimir]] * [[Hein]] * [[Heinrekur]] * [[Heinrich]] * [[Heinz]] * [[Heisi]] * [[Hektor (nafn)|Hektor]] * [[Helgeir]] * [[Helgi]] * [[Helgimundur]] * [[Helgmundur]] * [[Hellert]] * [[Helmuth]] * [[Helmút]] * [[Helvitus]] * [[Hemingur]] * [[Hemmert]] * [[Hemming]] * [[Hendrich]] * [[Hendrik]] * [[Hendrix]] * [[Henkel]] * [[Henning]] * [[Henrik]] * [[Henry]] * [[Henrý]] * [[Herberg]] * [[Herbergur]] * [[Herbert]] * [[Herbjörn]] * [[Herbrandur]] * [[Herfinnur]] * [[Hergarð]] * [[Hergeir]] * [[Hergill]] * [[Hergils]] * [[Herjólfur (mannsnafn)|Herjólfur]] * [[Herkúles (mannsnafn)|Herkúles]] * [[Herlaugur]] * [[Herleifur]] * [[Herluf]] * [[Hermann]] * [[Hermanníus]] * [[Hermóður]] * [[Hermundur]] * [[Hernit]] * [[Hersir]] * [[Hersteinn]] * [[Hersveinn]] * [[Herúlfur]] * [[Hervald]] * [[Hervar]] * [[Hervarður]] * [[Hervin]] * [[Héðinn]] * [[Hierónýmus]] * [[Hilaríus]] * [[Hilbert]] * [[Hildar]] * [[Hildiberg]] * [[Hildibergur]] * [[Hildibjartur]] * [[Hildibrandur]] * [[Hildigeir]] * [[Hildiglúmur]] * [[Hildiguðröður]] * [[Hildigunnar]] * [[Hildimar]] * [[Hildimundur]] * [[Hildingur]] * [[Hildir]] * [[Hildiþór]] * [[Hildmann]] * [[Hilkér]] * [[Hilmar]] * [[Hilmir]] * [[Himinljómi]] * [[Himri]] * [[Hinrik]] * [[Híram]] * [[Hjallkár]] * [[Hjalmar]] * [[Hjaltalín (mannsnafn)|Hjaltalín]] * [[Hjalti]] * [[Hjarnar]] * [[Hjálmar (mannsnafn)|Hjálmar]] * [[Hjálmgeir]] * [[Hjálmtýr]] * [[Hjálmur]] * [[Hjálmþór]] * [[Hjörleifur]] * [[Hjörmundur]] * [[Hjörtur (mannsnafn)|Hjörtur]] * [[Hjörtþór]] * [[Hjörvar]] * [[Hleiðar]] * [[Hleinar]] * [[Hlégestur]] * [[Hlénharður]] * [[Hlér]] * [[Hlinberg]] * [[Hlini]] * [[Hlíðar (mannsnafn)|Hlíðar]] * [[Hlíðberg]] * [[Hlífar]] * [[Hljómur]] * [[Hlújárn]] * [[Hlynur (mannsnafn)|Hlynur]] * [[Hlöðmundur]] * [[Hlöður]] * [[Hlöðvarður]] * [[Hlöðver]] * [[Hnefill]] * [[Hnikar]] * [[Hnikarr]] * [[Holberg]] * [[Holemíus]] * [[Holgeir]] * [[Holger]] * [[Holti]] * [[Hólm]] * [[Hólmar]] * [[Hólmberg]] * [[Hólmbert]] * [[Hólmfastur]] * [[Hólmfreð]] * [[Hólmgeir]] * [[Hólmgrímur]] * [[Hólmjárn]] * [[Hólmkell]] * [[Hólmsteinn]] * [[Hólmtryggur]] * [[Hólmþór]] * [[Hóseas]] * [[Hrafn (mannsnafn)|Hrafn]] * [[Hrafnar (mannsnafn)|Hrafnar]] * [[Hrafnbergur]] * [[Hrafnkell]] * [[Hrafntýr]] * [[Hrafnþór]] * [[Hrannar]] * [[Hrappur]] * [[Hraunar]] * [[Hreggviður]] * [[Hreiðar]] * [[Hreiðmar]] * [[Hreimur]] * [[Hreinn]] * [[Hringur (mannsnafn)|Hringur]] * [[Hrímir]] * [[Hrímnir]] * [[Hrollaugur]] * [[Hrolleifur]] * [[Hróaldur]] * [[Hróar]] * [[Hróbjartur]] * [[Hróðgeir]] * [[Hróðmar]] * [[Hróðólfur]] * [[Hróðvar]] * [[Hrói]] * [[Hrólfur (mannsnafn)|Hrólfur]] * [[Hrómundur]] * [[Hrútur]] * [[Hrymur]] * [[Hrærekur (mannsnafn)|Hrærekur]] * [[Hubert]] * [[Hugberg]] * [[Hugbert]] * [[Hugglaður]] * [[Hugi (mannsnafn)|Hugi]] * [[Huginn (mannsnafn)|Huginn]] * [[Hugleikur (mannsnafn)|Hugleikur]] * [[Hugmóður]] * [[Hugo]] * [[Hugó]] * [[Huldar]] * [[Hunter]] * [[Huxley]] * [[Húbert]] * [[Húgó]] * [[Húmi]] * [[Húnbjörn]] * [[Húnbogi]] * [[Húni]] * [[Húnn]] * [[Húnröður]] * [[Hvannar]] * [[Hyltir]] * [[Hylur]] * [[Hymir (mannsnafn)|Hymir]] * [[Hængur (mannsnafn)|Hængur]] * [[Hænir (mannsnafn)|Hænir]] * [[Höður (mannsnafn)|Höður]] * [[Högni]] * [[Hörður]] * [[Höskuldur]] {{div col end}} == I == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ibsen]] * [[Ikkaboð]] * [[Ilías]] * [[Ilíes]] * [[Illíes]] * [[Illugi]] * [[Immanúel]] * [[Indíus]] * [[Indriði]] * [[Ingberg]] * [[Ingbert]] * [[Ingebrekt]] * [[Ingi]] * [[Ingiber]] * [[Ingiberg]] * [[Ingibergur]] * [[Ingibert]] * [[Ingibjartur]] * [[Ingibjörn]] * [[Ingigeir]] * [[Ingileifur]] * [[Ingimagn]] * [[Ingimar]] * [[Ingimundur]] * [[Ingivaldur]] * [[Ingiþór]] * [[Ingjaldur]] * [[Ingmar]] * [[Ingólfur]] * [[Ingvaldur]] * [[Ingvar]] * [[Ingvi]] * [[Ingþór]] * [[Inuk (mannsnafn)|Inuk]] * [[Irlaugur]] * [[Isak]] * [[Ismael]] * [[Issa (mannsnafn)|Issa]] * [[Issi (mannsnafn)|Issi]] * [[Ivan]] * [[Ivar]] {{div col end}} == Í == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ían]] * [[Íbe]] * [[Ígor]] * [[Íkaboð]] * [[Íkarus (mannsnafn)|Íkarus]] * [[Ími]] * [[Ímir]] * [[Írenus]] * [[Ísak]] * [[Ísar]] * [[Ísarr]] * [[Ísbjörn (mannsnafn)|Ísbjörn]] * [[Íseldur]] * [[Ísfeld]] * [[Ísgeir]] * [[Ísidór]] * [[Ísleifur]] * [[Ísleikur]] * [[Ísmael]] * [[Ísmar]] * [[Ísólfur]] * [[Ísrael (mannsnafn)|Ísrael]] * [[Íunnarð]] * [[Ívan]] * [[Ívar]] {{div col end}} == J == {{div col|colwidth=12em}} * [[Jack]] * [[Jacob]] * [[Jafet]] * [[Jagger]] * [[Jaki]] * [[Jakob]] * [[Jakop]] * [[James]] * [[Jamil]] * [[Jan]] * [[Jannes]] * [[Janus]] * [[Janúaríus]] * [[Jared]] * [[Jarfi (mannsnafn)|Jarfi]] * [[Jarl (nafn)|Jarl]] * [[Jarpi (mannsnafn)|Jarpi]] * [[Jason (nafn)|Jason]] * [[Jasper]] * [[Javí]] * [[Járngeir]] * [[Járngrímur]] * [[Játgeir]] * [[Játmundur]] * [[Játvarður]] * [[Jedrosky]] * [[Jelídoni]] * [[Jenni]] * [[Jennþór]] * [[Jens]] * [[Jeremías]] * [[Jes]] * [[Jesper]] * [[Jess]] * [[Jessi]] * [[Jim]] * [[Job (mannsnafn)|Job]] * [[Jochum]] * [[Johan]] * [[John]] * [[Jokkum]] * [[Jonathan]] * [[Jones]] * [[Jonni]] * [[Joseph]] * [[José]] * [[Joshua]] * [[Jóab]] * [[Jóakim]] * [[Jóann]] * [[Jóas]] * [[Jóel]] * [[Jóhann]] * [[Jóhannes]] * [[Jói]] * [[Jójada]] * [[Jómar]] * [[Jómundur]] * [[Jón (mannsnafn)|Jón]] * [[Jónadab]] * [[Jónar]] * [[Jónas]] * [[Jónatan]] * [[Jónberg]] * [[Jónbjarni]] * [[Jónbjörn]] * [[Jóndór]] * [[Jóngeir]] * [[Jónhallur]] * [[Jónharður]] * [[Jónmar]] * [[Jónmundur]] * [[Jónsi (mannsnafn)|Jónsi]] * [[Jónsteinn]] * [[Jónþór]] * [[Jóram]] * [[Jórmann]] * [[Jórmundur]] * [[Jósafat]] * [[Jósavin]] * [[Jósef]] * [[Jósefus]] * [[Jósep]] * [[Jósi]] * [[Jósías]] * [[Jóst]] * [[Jósteinn]] * [[Jósúa]] * [[Jóvin]] * [[Juel]] * [[Julian]] * [[Jurin]] * [[Justin]] * [[Júlí (mannsnafn)|Júlí]] * [[Júlían]] * [[Júlíanus]] * [[Júlínus]] * [[Júlíus]] * [[Júni]] * [[Júní (mannsnafn)|Júní]] * [[Júníus]] * [[Júnus]] * [[Júrek]] * [[Júst]] * [[Jöklar (mannsnafn)|Jöklar]] * [[Jökli]] * [[Jökull (mannsnafn)|Jökull]] * [[Jörfi (mannsnafn)|Jörfi]] * [[Jörgen]] * [[Jörin]] * [[Jörmundur]] * [[Jörn]] * [[Jörri]] * [[Jörundur]] * [[Jörvar]] * [[Jörvi]] * [[Jötunn (mannsnafn)|Jötunn]] {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=12em}} * [[Kaffónas]] * [[Kai]] * [[Kaín]] * [[Kaj]] * [[Kakali]] * [[Kaktus (mannsnafn)|Kaktus]] * [[Kaldi]] * [[Kaleb]] * [[Kaleo (mannsnafn)|Kaleo]] * [[Kali (mannsnafn)|Kali]] * [[Kalli]] * [[Kalman]] * [[Kalmann]] * [[Kalmar (mannsnafn)|Kalmar]] * [[Kamal]] * [[Kamillus]] * [[Kamilus]] * [[Kani]] * [[Kappi]] * [[Kaprasíus]] * [[Karabaldi]] * [[Kareem]] * [[Karel]] * [[Karfi (mannsnafn)|Karfi]] * [[Karim]] * [[Karkur]] * [[Karl (mannsnafn)|Karl]] * [[Karlamagnús (mannsnafn)|Karlamagnús]] * [[Karlemil]] * [[Karles]] * [[Karli (mannsnafn)|Karli]] * [[Karlsberg]] * [[Karma (mannsnafn)|Karma]] * [[Karsten]] * [[Karvel]] * [[Kaspar]] * [[Kasper]] * [[Kaspían]] * [[Kasten]] * [[Kastian]] * [[Kastíel]] * [[Kastor]] * [[Katarínus]] * [[Kató]] * [[Katrínus]] * [[Kálfar]] * [[Kálfur (mannsnafn)|Kálfur]] * [[Kár]] * [[Kári]] * [[Kefas]] * [[Keli]] * [[Kenny]] * [[Keran]] * [[Ketilbjörn]] * [[Ketill (karlmannsnafn)|Ketill]] * [[Kiddi]] * [[Kilían]] * [[Kiljan]] * [[Kim]] * [[Kinan]] * [[Kíran]] * [[Kjalar]] * [[Kjallakur]] * [[Kjaran]] * [[Kjartan]] * [[Kjarval (mannsnafn)|Kjarval]] * [[Kjárr]] * [[Kjerúlf]] * [[Kjói (mannsnafn)|Kjói]] * [[Klaki (mannsnafn)|Klaki]] * [[Klaus]] * [[Kláus]] * [[Kleifar]] * [[Klemens]] * [[Klement]] * [[Klemenz]] * [[Kleófas]] * [[Klettur]] * [[Klængur]] * [[Knud]] * [[Knútur]] * [[Knörr (mannsnafn)|Knörr]] * [[Knöttur]] * [[Koðran]] * [[Koðrán]] * [[Koggi]] * [[Kolbeinn]] * [[Kolbjörn]] * [[Kolfinnur]] * [[Kolgrímur]] * [[Kollgrímur]] * [[Kolli (mannsnafn)|Kolli]] * [[Kolmar]] * [[Kolskeggur]] * [[Kolur]] * [[Kolviður (mannsnafn)|Kolviður]] * [[Konrad]] * [[Konráð]] * [[Konráður]] * [[Konstantín]] * [[Konstantínus]] * [[Kormákur]] * [[Kornelíus]] * [[Korri (mannsnafn)|Korri]] * [[Kort (mannsnafn)|Kort]] * [[Kópur]] * [[Kórekur]] * [[Kraki (mannsnafn)|Kraki]] * [[Krákur (mannsnafn)|Krákur]] * [[Kris (mannsnafn)|Kris]] * [[Kristall (mannsnafn)|Kristall]] * [[Kristan]] * [[Kristberg]] * [[Kristbergur]] * [[Kristbjarni]] * [[Kristbjörn]] * [[Kristbrandur]] * [[Kristdór]] * [[Kristens]] * [[Krister]] * [[Kristfinnur]] * [[Kristgeir]] * [[Kristian]] * [[Kristinn]] * [[Kristíníus]] * [[Kristínus]] * [[Kristján]] * [[Kristjón]] * [[Kristlaugur]] * [[Kristleifur]] * [[Kristmann]] * [[Kristmar]] * [[Kristmundur]] * [[Kristofer]] * [[Kristó]] * [[Kristóbert]] * [[Kristófer]] * [[Kristóníus]] * [[Kristrúnus]] * [[Kristvaldur]] * [[Kristvarður]] * [[Kristvin]] * [[Kristþór]] * [[Krummi (mannsnafn)|Krummi]] * [[Kubbur]] * [[Kuggi]] * [[Kusi]] * [[Kvasir (mannsnafn)|Kvasir]] * [[Kveldúlfur (nafn)|Kveldúlfur]] {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=12em}} * [[Lafrans]] * [[Lafranz]] * [[Laki (mannsnafn)|Laki]] * [[Lambert]] * [[Lambi]] * [[Landbjartur]] * [[Lars]] * [[Laufar]] * [[Laugi]] * [[Lauritz]] * [[Lazarus]] * [[Láki]] * [[Lár]] * [[Lárensíus]] * [[Lárent]] * [[Lárentíus]] * [[Lárentsínus]] * [[Lárenz]] * [[Lárenzíus]] * [[Lárus]] * [[Lee]] * [[Leiðólfur]] * [[Leif]] * [[Leifr]] * [[Leifur]] * [[Leiknir]] * [[Lenhard]] * [[Lennon]] * [[Leo]] * [[Leon]] * [[Leonard]] * [[Leonardo]] * [[Leonardó]] * [[Leonel]] * [[Leonhard]] * [[Leonharður]] * [[Leopold]] * [[Leó]] * [[Leóharður]] * [[Leónard]] * [[Leónardó]] * [[Leónharður]] * [[Leópold]] * [[Leví]] * [[Levý]] * [[Lénharður]] * [[Lér]] * [[Liam]] * [[Liforíus]] * [[Liljan]] * [[Liljar]] * [[Liljus]] * [[Lindar]] * [[Lindberg]] * [[Lindi]] * [[Lingþór]] * [[Link]] * [[Linnar]] * [[Linnet]] * [[Linnæus]] * [[Litríkur]] * [[Livius (mannsnafn)|Livius]] * [[Líam]] * [[Líbertín]] * [[Lífgjarn]] * [[Líkafrón]] * [[Línberg]] * [[Líni]] * [[Líonel]] * [[Líó]] * [[Líus]] * [[Ljóni]] * [[Ljósálfur]] * [[Ljótur]] * [[Ljúfur]] * [[Loðinn]] * [[Loðmundur (mannsnafn)|Loðmundur]] * [[Loðvík]] * [[Loftur]] * [[Logar]] * [[Logi]] * [[Loki (mannsnafn)|Loki]] * [[Lorens]] * [[Lorentz (mannsnafn)|Lorentz]] * [[Lorenz]] * [[Louis]] * [[Lói (mannsnafn)|Lói]] * [[Lóni]] * [[Lórens]] * [[Lórenz]] * [[Lótus (mannsnafn)|Lótus]] * [[Luca]] * [[Lucas]] * [[Ludvig]] * [[Luka]] * [[Lundberg]] * [[Lundi (mannsnafn)|Lundi]] * [[Lúðvíg]] * [[Lúðvík]] * [[Lúgó]] * [[Lúis]] * [[Lúkas]] * [[Lúsifer]] * [[Lúter]] * [[Lúther (mannsnafn)|Lúther]] * [[Lydo]] * [[Lyngar]] * [[Lyngþór]] * [[Lýður]] * [[Lýsimundur]] * [[Lýtingur (mannsnafn)|Lýtingur]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=12em}} * [[Mads]] * [[Maggi]] * [[Magnfreð]] * [[Magngeir]] * [[Magni]] * [[Magnús]] * [[Magnþór]] * [[Majas]] * [[Makan]] * [[Malaleel]] * [[Malcolm]] * [[Malfinnur]] * [[Malfred]] * [[Malmfreð]] * [[Manasses]] * [[Manfred]] * [[Manfreð]] * [[Manilíus]] * [[Manuel (mannsnafn)|Manuel]] * [[Manúel]] * [[Mar (mannsnafn)|Mar]] * [[Marbjörn]] * [[Marcus]] * [[Marel (mannsnafn)|Marel]] * [[Marelíus]] * [[Margeir]] * [[Margrímur]] * [[Mari]] * [[Marijón]] * [[Marino]] * [[Marinó]] * [[Maris]] * [[Maríanus]] * [[Marías]] * [[Marínó]] * [[Maríon]] * [[Marís]] * [[Maríus (mannsnafn)|Maríus]] * [[Marjas]] * [[Marjón]] * [[Mark (mannsnafn)|Mark]] * [[Markó]] * [[Markús]] * [[Markþór]] * [[Marley]] * [[Marlon]] * [[Maron]] * [[Marri]] * [[Mars (mannsnafn)|Mars]] * [[Marselíus]] * [[Marsellíus]] * [[Marsilíus]] * [[Marsíus]] * [[Marsveinn]] * [[Marteinn]] * [[Martel]] * [[Marten]] * [[Marthen]] * [[Martin]] * [[Martinius]] * [[Martz]] * [[Marvin]] * [[Marz]] * [[Marzellíus]] * [[Marzilíus]] * [[Marþór]] * [[Matador (mannsnafn)|Matador]] * [[Mateo]] * [[Mateó]] * [[Matheo]] * [[Matheó]] * [[Mathías]] * [[Mats]] * [[Matteó]] * [[Mattheó]] * [[Matthías]] * [[Matti]] * [[Mattías]] * [[Mauritz]] * [[Max]] * [[Maximíli]] * [[Maximus]] * [[Málfreð]] * [[Málgeir]] * [[Máni (mannanafn)|Máni]] * [[Már]] * [[Mári (mannsnafn)|Mári]] * [[Márus]] * [[Meinert]] * [[Mekkinó]] * [[Melankton]] * [[Melkíor]] * [[Melkjör]] * [[Melkormur]] * [[Melkólmur]] * [[Melrakki (mannsnafn)|Melrakki]] * [[Mensalder]] * [[Merkúr (mannsnafn)|Merkúr]] * [[Merlin]] * [[Methúsalem]] * [[Metúsalem]] * [[Meyland]] * [[Meyvant]] * [[Michael]] * [[Miðrik]] * [[Miguel]] * [[Mikael (mannsnafn)|Mikael]] * [[Mikill]] * [[Mikjáll]] * [[Mikkael]] * [[Mikkel]] * [[Mikki]] * [[Milan (mannsnafn)|Milan]] * [[Mildinberg]] * [[Milli]] * [[Milo]] * [[Mindelberg]] * [[Mio]] * [[Miró]] * [[Mías]] * [[Mílan]] * [[Míló]] * [[Mímir (mannanafn)|Mímir]] * [[Míó]] * [[Mír (mannsnafn)|Mír]] * [[Mjöllnir]] * [[Mjölnir (nafn)|Mjölnir]] * [[Moli]] * [[Mordekaí]] * [[Morgan]] * [[Moritz]] * [[Morri]] * [[Mortan]] * [[Morten]] * [[Mosi (mannsnafn)|Mosi]] * [[Movel]] * [[Móberg (mannsnafn)|Móberg]] * [[Móði (mannsnafn)|Móði]] * [[Mói]] * [[Móri (mannsnafn)|Móri]] * [[Mórits]] * [[Móritz]] * [[Móses (nafn)|Móses]] * [[Muggi (mannsnafn)|Muggi]] * [[Muggur (nafn)|Muggur]] * [[Mummi]] * [[Muni]] * [[Muninn (mannsnafn)|Muninn]] * [[Múhameð]] * [[Múli]] * [[Múr]] * [[Myrkár]] * [[Myrktýr]] * [[Myrkvar]] * [[Myrkvi]] * [[Mýrkjartan (mannsnafn)|Mýrkjartan]] * [[Mörður (nafn)|Mörður]] {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=12em}} * [[Nansen]] * [[Napóleon]] * [[Narfi (mannsnafn)|Narfi]] * [[Natan]] * [[Natanael]] * [[Nataníel]] * [[Nathan]] * [[Nathanael]] * [[Nathaníel]] * [[Náttfari (mannsnafn)|Náttfari]] * [[Nátthrafn]] * [[Náttmörður]] * [[Náttúlfur]] * [[Nefel]] * [[Nehemíe]] * [[Neisti]] * [[Nenni]] * [[Neó]] * [[Neptúnus (mannsnafn)|Neptúnus]] * [[Neró (mannsnafn)|Neró]] * [[Nicolai]] * [[Nicolaj]] * [[Nicolas]] * [[Nieljohníus]] * [[Niels]] * [[Nikanor]] * [[Nikolai]] * [[Nikolaj]] * [[Nikolas]] * [[Nikódemus]] * [[Nikulás]] * [[Niljohnius]] * [[Nils]] * [[Ninni]] * [[Nisbel]] * [[Níeljohníus]] * [[Níels]] * [[Níls]] * [[Njáll]] * [[Njörður (mannsnafn)|Njörður]] * [[Noah]] * [[Noel]] * [[Nonni]] * [[Norbert]] * [[Nordenskjöld]] * [[Norðmann]] * [[Normann]] * [[Nóam]] * [[Nóel]] * [[Nói]] * [[Nólan]] * [[Nóni]] * [[Nóri]] * [[Nóvember (mannsnafn)|Nóvember]] * [[Nurmann]] * [[Númi]] * [[Núpan]] * [[Núpur]] * [[Núri]] * [[Nýjón]] * [[Nýmundur]] * [[Nývarð]] * [[Nævel]] * [[Nökkvi (nafn)|Nökkvi]] {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=12em}} * [[Octavius]] * [[Oddberg]] * [[Oddbergur]] * [[Oddbjörn]] * [[Oddfinnur]] * [[Oddfreður]] * [[Oddfreyr]] * [[Oddgeir]] * [[Oddgnýr]] * [[Oddi (mannsnafn)|Oddi]] * [[Oddkell]] * [[Oddleifur]] * [[Oddmar]] * [[Oddmundur]] * [[Oddnýr]] * [[Oddsteinn]] * [[Oddur]] * [[Oddvar]] * [[Oddþór]] * [[Oktavíanus]] * [[Oktavías]] * [[Oktavíus]] * [[Októ]] * [[Október]] * [[Októvíus]] * [[Ola]] * [[Olaf]] * [[Olai]] * [[Olav]] * [[Olavur]] * [[Ole]] * [[Olgeir]] * [[Oliver]] * [[Olivert]] * [[Olli]] * [[Omar]] * [[Omel]] * [[Orfeus]] * [[Ormar (mannsnafn)|Ormar]] * [[Ormarr]] * [[Ormsvíkingur]] * [[Ormur (mannsnafn)|Ormur]] * [[Orri]] * [[Orvar]] * [[Oswald]] * [[Othar]] * [[Otkell]] * [[Otri]] * [[Otti]] * [[Ottó]] * [[Ottóníus]] * [[Otur (mannsnafn)|Otur]] * [[Otúel]] * [[Ove]] {{div col end}} == Ó == {{div col|colwidth=12em}} * [[Óbeð]] * [[Óbi]] * [[Óðinn (mannsnafn)|Óðinn]] * [[Óður (mannsnafn)|Óður]] * [[Ófeigur]] * [[Ói]] * [[Ólaf]] * [[Ólafur]] * [[Óli]] * [[Ólifer]] * [[Óliver]] * [[Ólífer]] * [[Ólíver]] * [[Ómar]] * [[Ómi]] * [[Ónar (mannsnafn)|Ónar]] * [[Ónarr]] * [[Ónesímus]] * [[Óri]] * [[Óríon (mannsnafn)|Óríon]] * [[Óræki]] * [[Órækja]] * [[Óskar]] * [[Ósvald]] * [[Ósvaldur]] * [[Ósvífur]] * [[Óttar]] * [[Óttarr]] {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=12em}} * [[Palli]] * [[Pantaleon]] * [[Panti]] * [[Paolo]] * [[Parelis]] * [[Parmes]] * [[Patrek]] * [[Patrekur]] * [[Patrick]] * [[Patrik]] * [[Patti (mannsnafn)|Patti]] * [[Paul]] * [[Pálínus]] * [[Páll]] * [[Pálmar (mannsnafn)|Pálmar]] * [[Pálmi]] * [[Peder]] * [[Pedró]] * [[Per]] * [[Peter]] * [[Petter]] * [[Pétur]] * [[Philip]] * [[Pírati]] * [[Pjetur]] * [[Plató]] * [[Plútó]] * [[Pólistator]] * [[Preben]] * [[Príor (mannsnafn)|Príor]] {{div col end}} == Q == {{div col|colwidth=12em}} {{div col end}} == R == {{div col|colwidth=12em}} * [[Raben]] * [[Rafael (mannsnafn)|Rafael]] * [[Rafn]] * [[Rafnar]] * [[Rafnkell]] * [[Ragnar]] * [[Ragnvald]] * [[Ragúel (mannsnafn)|Ragúel]] * [[Raknar]] * [[Ram]] * [[Ramses]] * [[Randver]] * [[Rannver]] * [[Rasmus]] * [[Ray]] * [[Ráðgeir]] * [[Ráðvarður]] * [[Ránar]] * [[Rebekk]] * [[Refur (mannsnafn)|Refur]] * [[Regin]] * [[Reginbald]] * [[Reginbaldur]] * [[Reginn]] * [[Reidar]] * [[Reifnir]] * [[Reimar]] * [[Reinald]] * [[Reinar]] * [[Reinhard]] * [[Reinhardt]] * [[Reinharður]] * [[Reinhart]] * [[Reinhold]] * [[Reinholdt]] * [[Reinholt]] * [[Remek]] * [[Remigius]] * [[Rex]] * [[Rey]] * [[Reykdal]] * [[Reykjalín]] * [[Reymar]] * [[Reynald]] * [[Reynar]] * [[Reynarð]] * [[Reynir (mannsnafn)|Reynir]] * [[Reyr (mannsnafn)|Reyr]] * [[Richard]] * [[Richarð]] * [[Richarður]] * [[Riggarð]] * [[Rikard]] * [[Rikhard]] * [[Rikharð]] * [[Rikharður]] * [[Rikki]] * [[River]] * [[Ríkarð]] * [[Ríkarður]] * [[Ríkhard]] * [[Ríkharð]] * [[Ríkharður]] * [[Rínar]] * [[Ríó]] * [[Roald]] * [[Robert (mannsnafn)|Robert]] * [[Roland]] * [[Rolf]] * [[Rolland]] * [[Rollent]] * [[Ronald]] * [[Rongvuð]] * [[Rotgeir]] * [[Róar]] * [[Róbert]] * [[Rói]] * [[Rólant]] * [[Róman]] * [[Rómeó]] * [[Rósant]] * [[Rósar]] * [[Rósberg]] * [[Rósbjörn]] * [[Rósenberg]] * [[Rósenkarr]] * [[Rósi]] * [[Rósinant]] * [[Rósinberg]] * [[Rósinbert]] * [[Rósinkar]] * [[Rósinkrans]] * [[Rósinkranz]] * [[Rósleifur]] * [[Rósmann]] * [[Rósmar]] * [[Rósmundur]] * [[Rudolf]] * [[Runeberg]] * [[Runi]] * [[Runólfur]] * [[Rustikus]] * [[Rúbar]] * [[Rúben]] * [[Rúdólf]] * [[Rúnar]] * [[Rúni]] * [[Rúrik (mannsnafn)|Rúrik]] * [[Rútur]] * [[Röðull (mannsnafn)|Röðull]] * [[Röggi]] * [[Rögnvald]] * [[Rögnvaldur]] * [[Rögnvar]] * [[Rökkvi]] * [[Röskvi]] {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=12em}} * [[Safír (mannsnafn)|Safír]] * [[Sakarias]] * [[Sakarías]] * [[Sakkeus]] * [[Salberg]] * [[Salgeir]] * [[Sali]] * [[Salma]] * [[Salmann]] * [[Salmar]] * [[Salómon]] * [[Salvador (mannsnafn)|Salvador]] * [[Salvadór]] * [[Salvar]] * [[Samir]] * [[Sammi]] * [[Sammy]] * [[Samson (mannsnafn)|Samson]] * [[Samúel]] * [[Sandel]] * [[Sandri]] * [[Sandur (nafn)|Sandur]] * [[Santos (mannsnafn)|Santos]] * [[Sasha]] * [[Sasi]] * [[Saxi]] * [[Scott]] * [[Sean]] * [[Sebastian]] * [[Sebastían]] * [[Sefrín]] * [[Seifur (mannsnafn)|Seifur]] * [[Seimur]] * [[Semingur]] * [[September]] * [[Septimius]] * [[Septimus]] * [[Sesar (mannsnafn)|Sesar]] * [[Sesil]] * [[Sesselíus]] * [[Severin]] * [[Sigarr]] * [[Sigberg]] * [[Sigbergur]] * [[Sigbert]] * [[Sigbjartur]] * [[Sigbjörn]] * [[Sigdór]] * [[Sigfastur]] * [[Sigfinnur]] * [[Sigfred]] * [[Sigfreð]] * [[Sigfreður]] * [[Sigfríð]] * [[Sigfús]] * [[Siggeir]] * [[Siggi]] * [[Sighjörtur]] * [[Sighvatur]] * [[Sigjón]] * [[Siglaugur]] * [[Sigmann]] * [[Sigmar]] * [[Sigmund]] * [[Sigmundur]] * [[Signar]] * [[Sigri]] * [[Sigríkur]] * [[Sigsteinn]] * [[Sigtryggur]] * [[Sigtýr]] * [[Sigur]] * [[Sigurbaldur]] * [[Sigurberg]] * [[Sigurbergur]] * [[Sigurbert]] * [[Sigurbjarni]] * [[Sigurbjartur]] * [[Sigurbjörn]] * [[Sigurbogi]] * [[Sigurbrandur]] * [[Sigurd]] * [[Sigurdagur]] * [[Sigurdór]] * [[Sigurdreyr]] * [[Sigurdör]] * [[Sigurð]] * [[Sigurður]] * [[Sigurfinnur]] * [[Sigurfús]] * [[Sigurgarðar]] * [[Sigurgarður]] * [[Sigurgeir]] * [[Sigurgestur]] * [[Sigurgissur]] * [[Sigurgísli]] * [[Sigurgrímur]] * [[Sigurgunnar]] * [[Sigurhannes]] * [[Sigurhans]] * [[Sigurhelgi]] * [[Sigurhjörtur]] * [[Sigurhörður]] * [[Siguringi]] * [[Sigurjens]] * [[Sigurjón]] * [[Sigurkarl]] * [[Sigurkrans]] * [[Sigurlaugur]] * [[Sigurlás]] * [[Sigurleifur]] * [[Sigurliði]] * [[Sigurlinni]] * [[Sigurlíni]] * [[Sigurlínus]] * [[Sigurljótur]] * [[Sigurlogi]] * [[Sigurmagnús]] * [[Sigurmann]] * [[Sigurmar]] * [[Sigurmáni]] * [[Sigurmon]] * [[Sigurmundi]] * [[Sigurmundur]] * [[Sigurnýas]] * [[Sigurnýás]] * [[Sigurnýjas]] * [[Siguroddur]] * [[Siguróli]] * [[Sigurpáll]] * [[Sigurrann]] * [[Sigurríkur]] * [[Sigurrín]] * [[Sigurrúnn]] * [[Sigursteindór]] * [[Sigursteinn]] * [[Sigursturla]] * [[Sigursveinn]] * [[Sigursæll]] * [[Sigurtryggvi]] * [[Sigurvald]] * [[Sigurvaldi]] * [[Sigurvaldur]] * [[Sigurvarður]] * [[Sigurvin]] * [[Sigurþór]] * [[Sigurörn (mannsnafn)|Sigurörn]] * [[Sigvaldi]] * [[Sigvard]] * [[Sigvarð]] * [[Sigvarður]] * [[Sigvin]] * [[Sigþór]] * [[Silli]] * [[Sindri]] * [[Símon]] * [[Sírnir]] * [[Sírus]] * [[Sívar]] * [[Sjafnar]] * [[Sjöundi]] * [[Skafti]] * [[Skapti]] * [[Skarphéðinn]] * [[Skefill]] * [[Skeggi]] * [[Skellir]] * [[Skíði (mannsnafn)|Skíði]] * [[Skírnir (mannsnafn)|Skírnir]] * [[Skjöldur]] * [[Skorri]] * [[Skrýmir]] * [[Skröggur]] * [[Skuggi]] * [[Skúli]] * [[Skúmur (mannsnafn)|Skúmur]] * [[Skúta (nafn)|Skúta]] * [[Skær]] * [[Skæringur]] * [[Smári (mannsnafn)|Smári]] * [[Smiður]] * [[Smyrill (mannsnafn)|Smyrill]] * [[Snjókaldur]] * [[Snjóki]] * [[Snjólaugur]] * [[Snjólfur]] * [[Snorri]] * [[Snæbjartur]] * [[Snæbjörn]] * [[Snæhólm]] * [[Snælaugur]] * [[Snælundur]] * [[Snær (nafn)|Snær]] * [[Snæringur]] * [[Snævar]] * [[Snævarr]] * [[Snæþór]] * [[Soffanías]] * [[Soffías]] * [[Soffónías]] * [[Sonny]] * [[Sophanías]] * [[Sophus]] * [[Soren]] * [[Sotti]] * [[Sófanías]] * [[Sófonías]] * [[Sófónías]] * [[Sófus]] * [[Sófús]] * [[Sókrates (mannsnafn)|Sókrates]] * [[Sólar]] * [[Sólarr]] * [[Sólberg]] * [[Sólbergur]] * [[Sólbjartur]] * [[Sólbjörn (mannsnafn)|Sólbjörn]] * [[Sólhrafn]] * [[Sólimann]] * [[Sólmar]] * [[Sólmáni]] * [[Sólmundur]] * [[Sólmyrkvi (mannsnafn)|Sólmyrkvi]] * [[Sólon (nafn)|Sólon]] * [[Sólólfur]] * [[Sólsteinn]] * [[Sólúlfur]] * [[Sólveigur]] * [[Sólver]] * [[Sólvin]] * [[Spakur]] * [[Spartakus (mannsnafn)|Spartakus]] * [[Sporði]] * [[Spói (mannsnafn)|Spói]] * [[Sprettur]] * [[Stanley (nafn)|Stanley]] * [[Stapi (mannsnafn)|Stapi]] * [[Stari (mannsnafn)|Stari]] * [[Starkaður]] * [[Starri (mannsnafn)|Starri]] * [[Steðji (mannsnafn)|Steðji]] * [[Stefan]] * [[Stefán]] * [[Stefnir (mannsnafn)|Stefnir]] * [[Steinar]] * [[Steinarr]] * [[Steinberg]] * [[Steinbergur]] * [[Steinbjörn]] * [[Steinbogi]] * [[Steindór]] * [[Steinfinnur]] * [[Steingrímur]] * [[Steini]] * [[Steinkell]] * [[Steinleifur]] * [[Steinmann]] * [[Steinmar]] * [[Steinmóður]] * [[Steinn (mannsnafn)|Steinn]] * [[Steinólfur]] * [[Steinröður]] * [[Steinvarður]] * [[Steinþór]] * [[Stirnir]] * [[Stígur]] * [[Stormar]] * [[Stormur (mannsnafn)|Stormur]] * [[Stórólfur]] * [[Straumur (mannsnafn)|Straumur]] * [[Sturla]] * [[Sturlaugur]] * [[Sturri]] * [[Styr]] * [[Styrbjörn]] * [[Styrkár]] * [[Styrkur]] * [[Styrmir]] * [[Styrr]] * [[Sumarliði]] * [[Sumarsveinn]] * [[Sumarvin]] * [[Súddi]] * [[Svafar]] * [[Svafmundur]] * [[Svali (mannanafn)|Svali]] * [[Svalur]] * [[Svan]] * [[Svanberg]] * [[Svanbergur]] * [[Svanbjörn]] * [[Svanfreð]] * [[Svangeir]] * [[Svanhild]] * [[Svanhólm]] * [[Svani]] * [[Svanlaugur]] * [[Svanmundur]] * [[Svanur (nafn)|Svanur]] * [[Svanþór]] * [[Svarthöfði (mannsnafn)|Svarthöfði]] * [[Svartur]] * [[Svavar]] * [[Svavmundur]] * [[Sváfnir]] * [[Sveinar]] * [[Sveinberg]] * [[Sveinbjartur]] * [[Sveinbjörn]] * [[Sveinjón]] * [[Sveinlaugur]] * [[Sveinmar]] * [[Sveinn (nafn)|Sveinn]] * [[Sveinungi]] * [[Sveinungur]] * [[Sveinþór]] * [[Sven]] * [[Svend]] * [[Sverre]] * [[Sverrir]] * [[Svipdagur]] * [[Svipmundur]] * [[Svölnir]] * [[Svörfuður]] * [[Sylveríus]] * [[Sýrus]] * [[Sæberg]] * [[Sæbergur]] * [[Sæbjartur]] * [[Sæbjörn]] * [[Sæfinnur]] * [[Sæfús]] * [[Sæi]] * [[Sælaugur]] * [[Sæmann]] * [[Sæmar]] * [[Sæmi]] * [[Sæmundur]] * [[Sær]] * [[Sævald]] * [[Sævaldur]] * [[Sævar]] * [[Sævarður]] * [[Sævarr]] * [[Sævin]] * [[Sæþór]] * [[Sölmundur]] * [[Sölvar]] * [[Sölver]] * [[Sölvi]] * [[Sören]] * [[Sörli]] {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=12em}} * [[Tage]] * [[Tandri]] * [[Tangi]] * [[Tanni]] * [[Tarfur (mannsnafn)|Tarfur]] * [[Tarón]] * [[Teitur]] * [[Teodor]] * [[Teó]] * [[Theadór]] * [[Theo]] * [[Theobald]] * [[Theodor]] * [[Theodór]] * [[Theofilus]] * [[Theó]] * [[Theódór]] * [[Theódórus]] * [[Thiago]] * [[Thomas]] * [[Thor]] * [[Thorberg]] * [[Thorgeir]] * [[Thorkil]] * [[Thorleif]] * [[Thorstein]] * [[Thorsteinn]] * [[Thorvald]] * [[Thór]] * [[Tili]] * [[Tindar]] * [[Tindri]] * [[Tindur]] * [[Tinni (mannsnafn)|Tinni]] * [[Tistram]] * [[Tíberíus (mannsnafn)|Tíberíus]] * [[Tíbor]] * [[Tími (mannsnafn)|Tími]] * [[Tímon]] * [[Tímoteus]] * [[Tímóteus]] * [[Tístran]] * [[Tjaldur (mannsnafn)|Tjaldur]] * [[Tjörfi]] * [[Tjörvi]] * [[Tobbi]] * [[Tobías]] * [[Toddi]] * [[Todor]] * [[Toggi]] * [[Tolli (mannsnafn)|Tolli]] * [[Tom]] * [[Tonni]] * [[Tor]] * [[Torben]] * [[Torfi]] * [[Tóbías]] * [[Tói]] * [[Tóki]] * [[Tómas]] * [[Tór]] * [[Tóti]] * [[Trausti]] * [[Tristan]] * [[Trjámann]] * [[Trostan]] * [[Trúmann]] * [[Tryggvi]] * [[Tumas]] * [[Tumi]] * [[Tunis]] * [[Túbal]] * [[Tyrfingur (mannsnafn)|Tyrfingur]] * [[Týli]] * [[Týr (mannsnafn)|Týr]] * [[Týri]] {{div col end}} == U == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ubbi]] * [[Uggi (mannsnafn)|Uggi]] * [[Ugluspegill (mannsnafn)|Ugluspegill]] * [[Ulf]] * [[Ullr]] * [[Ullur (mannsnafn)|Ullur]] * [[Ulrich]] * [[Ulrik]] * [[Ungi]] * [[Uni]] * [[Unnar]] * [[Unnbjörn]] * [[Unndór]] * [[Unnsteinn]] * [[Unnþór]] * [[Urðar]] * [[Uwe]] * [[Uxi]] {{div col end}} == Ú == {{div col|colwidth=12em}} * [[Úddi]] * [[Úlfar (mannsnafn)|Úlfar]] * [[Úlfgeir]] * [[Úlfgrímur]] * [[Úlfhéðinn]] * [[Úlfkell]] * [[Úlfljótur (mannsnafn)|Úlfljótur]] * [[Úlftýr]] * [[Úlfur (mannsnafn)|Úlfur]] * [[Úlrik]] * [[Úranus (mannsnafn)|Úranus]] {{div col end}} == V == {{div col|colwidth=12em}} * [[Vagn]] * [[Vakur]] * [[Valberg]] * [[Valbergur]] * [[Valbjörn]] * [[Valbrandur]] * [[Valdemar]] * [[Valdi]] * [[Valdimar (nafn)|Valdimar]] * [[Valdór]] * [[Valent]] * [[Valentín]] * [[Valentínus]] * [[Valgarð]] * [[Valgarður]] * [[Valgeir]] * [[Valgrímur]] * [[Validínus]] * [[Valíant]] * [[Valjón]] * [[Vallaður]] * [[Valmar]] * [[Valmundur]] * [[Valsteinn]] * [[Valter]] * [[Valtýr]] * [[Valur (mannsnafn)|Valur]] * [[Valves]] * [[Valþór]] * [[Vandill]] * [[Varði]] * [[Varmar]] * [[Varmi (mannsnafn)|Varmi]] * [[Varnó]] * [[Vatnar]] * [[Váli (mannsnafn)|Váli]] * [[Vápni]] * [[Veigar]] * [[Veigur]] * [[Ver (mannsnafn)|Ver]] * [[Vermundur]] * [[Verner]] * [[Vernharð]] * [[Vernharður]] * [[Veróna (mannsnafn)|Veróna]] * [[Vestar]] * [[Vestarr]] * [[Vestmar]] * [[Vetle]] * [[Vetur (mannsnafn)|Vetur]] * [[Veturliði]] * [[Vébjörn]] * [[Végeir]] * [[Vékell]] * [[Vélaugur]] * [[Vémundur]] * [[Vésteinn]] * [[Victor]] * [[Viðar]] * [[Viðjar]] * [[Vigant]] * [[Vigfús]] * [[Viggó]] * [[Vigkon]] * [[Vignes]] * [[Vignir]] * [[Vigri]] * [[Vigtýr]] * [[Vigur (mannsnafn)|Vigur]] * [[Vikar]] * [[Viktor]] * [[Vilberg]] * [[Vilbergur]] * [[Vilbert]] * [[Vilbjörn]] * [[Vilbogi]] * [[Vilbrandur]] * [[Vilfreð]] * [[Vilgeir]] * [[Vilhelm]] * [[Vilhjálmur]] * [[Vili (mannsnafn)|Vili]] * [[Vilinberg]] * [[Viljar]] * [[Vilji]] * [[Villads]] * [[Villi]] * [[Villiam]] * [[Villy]] * [[Vilmar]] * [[Vilmenhart]] * [[Vilmenhordt]] * [[Vilmundur]] * [[Vin]] * [[Vincent]] * [[Vindar (mannsnafn)|Vindar]] * [[Vinfús]] * [[Vinjar]] * [[Virgar]] * [[Virgil]] * [[Virgill (mannsnafn)|Virgill]] * [[Vitalis]] * [[Víðar (mannsnafn)|Víðar]] * [[Víðir (mannsnafn)|Víðir]] * [[Vífill (mannsnafn)|Vífill]] * [[Vígberg]] * [[Víghvatur]] * [[Víglundur]] * [[Vígmar]] * [[Vígmundur]] * [[Vígsteinn]] * [[Vígþór]] * [[Víkingur (mannsnafn)|Víkingur]] * [[Vítus]] * [[Vívat]] * [[Vogur (mannsnafn)|Vogur]] * [[Vopni]] * [[Vorm]] * [[Vormar]] * [[Vormur]] * [[Vorsveinn]] * [[Vöggur]] * [[Völundur]] * [[Vörður]] * [[Vöttur]] {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=12em}} * [[Walter]] * [[Werner]] * [[Wilhelm]] * [[Willard]] * [[William]] * [[Willum]] * [[Willy]] {{div col end}} == X == {{div col|colwidth=12em}} * [[Xander]] * [[Xavier]] * [[Xavíer]] {{div col end}} == Y == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ylfingur]] * [[Ylur]] * [[Ymir]] * [[Ymur]] * [[Yngvar]] * [[Yngvi]] * [[Yngvinn]] * [[Yrkill]] * [[Yrkir]] {{div col end}} == Ý == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ýmir (nafn)|Ýmir]] * [[Ýrar]] {{div col end}} == Z == {{div col|colwidth=12em}} * [[Zachary]] * [[Zakaría]] * [[Zakarías]] * [[Zar (mannsnafn)|Zar]] * [[Zion]] * [[Zophanías]] * [[Zophonías]] * [[Zófónías]] * [[Zóphanías]] * [[Zóphonías]] {{div col end}} == Þ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Þangbrandur (mannsnafn)|Þangbrandur]] * [[Þengill]] * [[Þeofilus]] * [[Þeódór]] * [[Þeófílas]] * [[Þeófílus]] * [[Þeyr (mannsnafn)|Þeyr]] * [[Þiðrandi]] * [[Þiðrik]] * [[Þinur (mannsnafn)|Þinur]] * [[Þjálfi]] * [[Þjóðann]] * [[Þjóðar]] * [[Þjóðbjörn]] * [[Þjóðgeir]] * [[Þjóðleifur]] * [[Þjóðmar]] * [[Þjóðólfur (nafn)|Þjóðólfur]] * [[Þjóðrekur]] * [[Þjóðvarður]] * [[Þjóstar]] * [[Þjóstólfur]] * [[Þorberg]] * [[Þorbergur]] * [[Þorbjörn]] * [[Þorbrandur]] * [[Þorfinnur]] * [[Þorgarður]] * [[Þorgautur]] * [[Þorgeir]] * [[Þorgestur]] * [[Þorgils]] * [[Þorgísl]] * [[Þorgnýr]] * [[Þorgrímur]] * [[Þorkell]] * [[Þorketill]] * [[Þorlaugur]] * [[Þorlákur]] * [[Þorleifur]] * [[Þorleikur]] * [[Þormar]] * [[Þormóður (mannsnafn)|Þormóður]] * [[Þormundur]] * [[Þorri (mannsnafn)|Þorri]] * [[Þorsteinn]] * [[Þorvaldur]] * [[Þorvar]] * [[Þorvarður]] * [[Þór (mannsnafn)|Þór]] * [[Þórar]] * [[Þórarinn]] * [[Þórálfur]] * [[Þórberg]] * [[Þórbergur]] * [[Þórbjarni]] * [[Þórbjörn]] * [[Þórdór]] * [[Þórðbjörn]] * [[Þórður]] * [[Þórel]] * [[Þórgnýr]] * [[Þórgrímur]] * [[Þórhaddur]] * [[Þórhalli]] * [[Þórhallur]] * [[Þórhannes]] * [[Þórhelgi]] * [[Þóri]] * [[Þórinn]] * [[Þórir]] * [[Þórjón]] * [[Þórkell]] * [[Þórketill]] * [[Þórlaugur]] * [[Þórleifur]] * [[Þórlindur]] * [[Þórlín]] * [[Þórmann]] * [[Þórmar]] * [[Þórmundur]] * [[Þóroddur]] * [[Þórormur]] * [[Þórólfur]] * [[Þórr]] * [[Þórsteinn]] * [[Þórylfur]] * [[Þórörn]] * [[Þrastar]] * [[Þráinn]] * [[Þrándur]] * [[Þróttur (mannsnafn)|Þróttur]] * [[Þrúðmar]] * [[Þrúður]] * [[Þrútur]] * [[Þrymir]] * [[Þrymur]] * [[Þröstur (mannsnafn)|Þröstur]] * [[Þyrill]] * [[Þyrnir (mannsnafn)|Þyrnir]] {{div col end}} == Æ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ægedíus]] * [[Ægileif]] * [[Ægir (mannsnafn)|Ægir]] * [[Æsir (nafn)|Æsir]] * [[Ævar]] * [[Ævarr]] {{div col end}} == Ö == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ögmundur]] * [[Ögri]] * [[Ölnir]] * [[Ölver]] * [[Ölvir]] * [[Öndólfur]] * [[Önundur]] * [[Örlaugur]] * [[Örlygur]] * [[Örn (mannsnafn)|Örn]] * [[Örnólfur]] * [[Örvar]] * [[Örvarr]] * [[Össur]] * [[Öxar]] * [[Özur]] {{div col end}} == Athugasemdir == * ^NI merkir nafn sem finnst í ''Nöfnum Íslendina'' (nýrri útgáfu) eftir Guðrún Kvaran. == Tengt efni == * [[Íslenskt mannsnafn]] * [[Listi yfir íslensk mannanöfn]] == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn?Stafrof=&Nafn=&Millinofn=on&Samthykkt=yes|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} * [https://island.is/leit-i-mannanafnaskra "Leit í mannanafnaskrá"] Sótt 2. janúar 2025. * Guðrún Kvaran, ''Nöfn Íslendinga'' (ný útgáfa), Forlagið, 2011, ISBN 978-9979-53-546-1 [[Flokkur:Íslensk karlmannsnöfn| ]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi|eiginnöfn karlmanna]] [[Flokkur:Listar um samfélag og menningu|íslensk eiginnöfn karlmanna]] 4f3gujztbokttx8w415g46a3hyl2eph 1952594 1952592 2026-03-29T08:25:11Z MáneyMánadóttir 103358 /* E */ 1952594 wikitext text/x-wiki Eftirfarandi er '''listi yfir íslensk [[eiginnafn|eiginnöfn]] [[karlmaður|karlmanna]]''': == A == {{div col|colwidth=12em}} * [[Aage]]^NI * [[Aaron]] * [[Abel (mannsnafn)|Abel]]^NI * [[Abner]]^NI * [[Abraham (mannsnafn)|Abraham]]^NI * [[Absalon]]^NI * [[Adam (mannsnafn)|Adam]]^NI * [[Addi]]^NI * [[Adel]]^NI * [[Adil]] * [[Adíel]]^NI * [[Adolf]]^NI * [[Adolph]]^NI * [[Adólf]]^NI * [[Adrian mannsnafn|Adrian]]^NI * [[Adrían]]^NI * [[Adríel]]^NI * [[Adser]]^NI * [[Aðalberg]]^NI * [[Aðalbergur]]^NI * [[Aðalbert]]^NI * [[Aðalbjörn]]^NI * [[Aðalborgar]]^NI * [[Aðalbrandur]]^NI * [[Aðalbrikt]]^NI * [[Aðalgeir]]^NI * [[Aðaljón]]^NI * [[Aðalmundur]]^NI * [[Aðalpétur]]^NI * [[Aðalráður]]^NI * [[Aðalsteinn]]^NI * [[Aðalsveinn]]^NI * [[Aðalvíkingur]] * [[Aðils]]^NI * [[Aðlis]] * [[Aðólf]]^NI * [[Aggi]]^NI * [[Agnar]]^NI * [[Agni]]^NI ' [[Agrippa]]^NI * [[Aksel]]^NI * [[Alan]]^NI * [[Alberg]]^NI * [[Albert]]^NI * [[Albínus]]^NI * [[Aldan]]^NI * [[Aldar]]^NI * [[Aldur]] * [[Alejandro]] * [[Alex]]^NI * [[Alexander (mannsnafn)|Alexander]]^NI * [[Alexíus]]^NI * [[Alf]] * [[Alfinnur]]^NI * [[Alfons]]^NI * [[Alfred]]^NI * [[Alfreð]]^NI * [[Algeir]]^NI * [[Ali]]^NI * [[Allan]]^NI * [[Allen]]^NI * [[Alli]]^NI * [[Almar]]^NI * [[Almarr]]^NI * [[Alrekur]]^NI * [[Alsteinn]]^NI * [[Alvar]]^NI * [[Alvin]]^NI * [[Amil]] * [[Amir]] * [[Amír]] * [[Amon (mannsnafn)|Amon]] * [[Amor (mannsnafn)|Amor]] * [[Amos]]^NI * [[Analíus]]^NI * [[Ananías]]^NI * [[Anders]]^NI * [[Andór]]^NI * [[Andrean]] * [[Andreas]]^NI * [[Andrei]] * [[Andres]] * [[André]] * [[Andrés]]^NI * [[Andri]]^NI * [[Anes]] * [[Anfinn]] * [[Angantýr]]^NI * [[Angi]]^NI * [[Angus (mannsnafn)|Angus]]^NI * [[Anilíus]]^NI * [[Annalíus]]^NI * [[Annar]]^NI * [[Annarr]] * [[Annas]]^NI * [[Annel]]^NI * [[Annes (mannsnafn)|Annes]]^NI * [[Annilíus]]^NI * [[Annmar]]^NI * [[Annó]]^NI * [[Annþór]]^NI * [[Anor]] * [[Anteo]] * [[Anthony]]^NI * [[Anton]]^NI * [[Antonio]] * [[Antoníus]]^NI * [[António]] * [[Antóníus]] * [[Apollo (mannsnafn)|Apollo]] * [[Aralíus]]^NI * [[Aran]] * [[Arelius]]^NI * [[Arelíus]]^NI * [[Arent]]^NI * [[Ares (mannsnafn)|Ares]]^NI * [[Ari]]^NI * [[Arilíus]]^NI * [[Arin]] * [[Arinbjörn]]^NI * [[Arían]] * [[Aríel]]^NI * [[Aríus (mannsnafn)|Aríus]]^NI * [[Armand]] * [[Armandó]] * [[Arnald]]^NI * [[Arnaldur]]^NI * [[Arnar]]^NI * [[Arnberg]]^NI * [[Arnbergur]]^NI * [[Arnbjörn]]^NI * [[Arndór]]^NI * [[Arne]]^NI * [[Arnes]]^NI * [[Arnfinnur]]^NI * [[Arnfreyr]]^NI * [[Arngarður]] * [[Arngeir]]^NI * [[Arngils]]^NI * [[Arngnýr]]^NI * [[Arngrímur]]^NI * [[Arnkell]]^NI * [[Arnlaugur]]^NI * [[Arnleifur]]^NI * [[Arnljótur]]^NI * [[Arnmóður]]^NI * [[Arnmundur]]^NI * [[Arnoddur]]^NI * [[Arnold]]^NI * [[Arnór]]^NI * [[Arnsteinn]]^NI * [[Arntýr]] * [[Arnúlfur]]^NI * [[Arnviður]]^NI * [[Arnþór]]^NI * [[Aron]]^NI * [[Arslan]] * [[Art]] * [[Arthur]]^NI * [[Arthúr]]^NI * [[Artúr]]^NI * [[Arún]] * [[Arvið]]^NI * [[Arviður]]^NI * [[Asael]]^NI * [[Asarías]]^NI * [[Askalon]]^NI * [[Askur (mannsnafn)|Askur]]^NI * [[Aspar]]^NI * [[Athanasius]]^NI * [[Athen]] * [[Atlas (mannsnafn)|Atlas]]^NI * [[Atli (mannsnafn)|Atli]]^NI * [[Aubert]]^NI * [[Auðar]]^NI * [[Auðberg]]^NI * [[Auðbergur]]^NI * [[Auðbert]]^NI * [[Auðbjörn]]^NI * [[Auðgeir]]^NI * [[Auðgísl]]^NI * [[Auðjón]]^NI * [[Auðkell]]^NI * [[Auðmundur]]^NI * [[Auðólfur]]^NI * [[Auðun]]^NI * [[Auðunn]]^NI * [[Auður (mannsnafn)|Auður]]^NI * [[August]]^NI * [[Augustinus]]^NI * [[Austar]]^NI * [[Austin (mannsnafn)|Austin]] * [[Austmann]]^NI * [[Austmar]]^NI * [[Austri (mannsnafn)|Austri]]^NI * [[Axel]]^NI * [[Aþanasíus]]^NI {{div col end}} == Á == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ágúst (mannsnafn)|Ágúst]]^NI * [[Ágústínus (mannsnafn)|Ágústínus]]^NI * [[Ágústus (mannsnafn)|Ágústus]]^NI * [[Áki]]^NI * [[Álfar (mannsnafn)|Álfar]]^NI * [[Álfgeir]]^NI * [[Álfgrímur]]^NI * [[Álfkell]] * [[Álfur (mannsnafn)|Álfur]]^NI * [[Álfþór]]^NI * [[Ámundi]]^NI * [[Ámundínus]]^NI * [[Án]]^NI * [[Árbjartur]]^NI * [[Árbjörn]]^NI * [[Árelíus]]^NI * [[Árgeir]]^NI * [[Árgils]]^NI * [[Ári]] * [[Árilíus]] * [[Ármann]]^NI * [[Árnborg]]^NI * [[Árnes (mannsnafn)|Árnes]]^NI * [[Árni]]^NI * [[Árnibjörn]]^NI * [[Árnmar]]^NI * [[Árnþór]]^NI * [[Ársæll]]^NI * [[Ás (mannsnafn)|Ás]]^NI * [[Ásar]]^NI * [[Ásberg]]^NI * [[Ásbergur]]^NI * [[Ásbjörn]]^NI * [[Ásbrandur]] * [[Ásdór]]^NI * [[Ásgautur]]^NI * [[Ásgeir]]^NI * [[Ásgils]]^NI * [[Ásgrímur]]^NI * [[Ási]]^NI * [[Áskell]]^NI * [[Áslaugur]]^NI * [[Áslákur]]^NI * [[Ásmar]]^NI * [[Ásmundur]]^NI * [[Ásólfur]]^NI * [[Ásröður]]^NI * [[Áss]]^NI * [[Ástberg]]^NI * [[Ástbjartur]]^NI * [[Ástbjörn]]^NI * [[Ástfastur]]^NI * [[Ástgeir]]^NI * [[Ásti]]^NI * [[Ástmann]]^NI * [[Ástmar]]^NI * [[Ástmundur]]^NI * [[Ástráður]]^NI * [[Ástríkur (mannsnafn)|Ástríkur]]^NI * [[Ástsæll]]^NI * [[Ástvald]]^NI * [[Ástvaldur]]^NI * [[Ástvar]]^NI * [[Ástvin]]^NI * [[Ástþór]]^NI * [[Ástþrúr]]^NI * [[Ásvaldur]]^NI * [[Ásvarður]]^NI * [[Ásólfur]] * [[Ásþór]]^NI {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=12em}} * [[Baddi]] * [[Baggi (mannsnafn)|Baggi]] * [[Baggio]] * [[Baldur (mannsnafn)|Baldur]]^NI * [[Baldvin]]^NI * [[Baldwin]] * [[Baltasar]]^NI * [[Baltazar]] * [[Bambi (nafn)|Bambi]]^NI * [[Bambus (mannsnafn)|Bambus]] * [[Barði (nafn)|Barði]]^NI * [[Barri]]^NI * [[Bartolomeus]]^NI * [[Bassi (mannsnafn)|Bassi]]^NI * [[Bastían]] * [[Baugur (mannsnafn)|Baugur]]^NI * [[Baui]] * [[Bárður]]^NI * [[Beggi]] * [[Beinir]]^NI * [[Beinteinn]]^NI * [[Beitir]]^NI * [[Bekan]]^NI * [[Bendt]] * [[Benedikt]]^NI * [[Benidikt]]^NI * [[Benjamin]] * [[Benjamín]]^NI * [[Benni]]^NI * [[Benno]]^NI * [[Benny]]^NI * [[Benoný]]^NI * [[Benóní]]^NI * [[Benóný]]^NI * [[Bent]]^NI * [[Benteinn]]^NI * [[Bentley]] * [[Benvý]] * [[Berent]]^NI * [[Berg (mannsnafn)|Berg]]^NI * [[Bergfinn]]^NI * [[Bergfinnur]]^NI * [[Berghreinn]]^NI * [[Bergjón]]^NI * [[Bergkvist]]^NI * [[Bergmann]]^NI * [[Bergmar]]^NI * [[Bergmundur]]^NI * [[Bergsteinn]]^NI * [[Bergsveinn]]^NI * [[Bergur]]^NI * [[Bergúlfur]]^NI * [[Bergvin]]^NI * [[Bergþór]]^NI * [[Bernhard]]^NI * [[Bernharð]]^NI * [[Bernharður]]^NI * [[Berni]] * [[Bernódus]]^NI * [[Bernótus]]^NI * [[Bernt]]^NI * [[Bersi]]^NI * [[Bertel]]^NI * [[Berthold]]^NI * [[Berti]] * [[Bertil]]^NI * [[Bertila]]^NI * [[Bertram]]^NI * [[Bessi]]^NI * [[Betúel]]^NI * [[Bill]]^NI * [[Birgir]]^NI * [[Birkir]]^NI * [[Birmir]] * [[Birningur]] * [[Birnir (mannsnafn)|Birnir]]^NI * [[Birtingur (mannsnafn)|Birtingur]]^NI * [[Birtir]] * [[Bíi]] * [[Bjargar]]^NI * [[Bjargmundur]]^NI * [[Bjargsteinn]]^NI * [[Bjargvin]]^NI * [[Bjargþór]]^NI * [[Bjarkan]] * [[Bjarkar]]^NI * [[Bjarki]]^NI * [[Bjarmar]]^NI * [[Bjarmi]]^NI * [[Bjarnar]]^NI * [[Bjarnfinnur]]^NI * [[Bjarnfreður]]^NI * [[Bjarnfriður]]^NI * [[Bjarnharður]]^NI * [[Bjarnhéðinn]]^NI * [[Bjarni]]^NI * [[Bjarnlaugur]]^NI * [[Bjarnleifur]]^NI * [[Bjarnólfur]]^NI * [[Bjarnsteinn]]^NI * [[Bjarnvin]]^NI * [[Bjarnþór]]^NI * [[Bjartman]] * [[Bjartmann]]^NI * [[Bjartmar]]^NI * [[Bjartur]]^NI * [[Bjartþór]]^NI * [[Bjólan]]^NI * [[Bjólfur (mannsnafn)|Bjólfur]]^NI * [[Björgmundur]]^NI * [[Björgólfur]]^NI * [[Björgúlfur]]^NI * [[Björgvin (mannsnafn)|Björgvin]]^NI * [[Björn (mannsnafn)|Björn]]^NI * [[Björnleifur]]^NI * [[Björnólfur]]^NI * [[Björnúlfur]] * [[Blake]] * [[Blansíflúr]]^NI * [[Blár (mannsnafn)|Blár]] * [[Bliki]] * [[Blíður]] * [[Blængur]]^NI * [[Blær]]^NI * [[Blævar]]^NI * [[Bo]]^NI * [[Boði]]^NI * [[Bogi (nafn)|Bogi]]^NI * [[Bolli (mannsnafn)|Bolli]]^NI * [[Bond]] * [[Borgar]]^NI * [[Borgúlfur]]^NI * [[Borgþór]]^NI * [[Bóas]]^NI * [[Bói]]^NI * [[Bótólfur]]^NI * [[Bragi (mannsnafn)|Bragi]]^NI * [[Brandr]] * [[Brandur (nafn)|Brandur]]^NI * [[Breki]]^NI * [[Bresi]]^NI * [[Brestir]]^NI * [[Brettingur]]^NI * [[Brimar]]^NI * [[Brimi]]^NI * [[Brimir]]^NI * [[Brimþór]] * [[Brími]] * [[Brímir]] * [[Brjánn]]^NI * [[Broddi]]^NI * [[Bruno]]^NI * [[Brúno]]^NI * [[Brúnó]]^NI * [[Bryngeir]]^NI * [[Brynjar]]^NI * [[Brynjarr]]^NI * [[Brynjólfur]]^NI * [[Brynjúlfur]]^NI * [[Brynjýlfur]] * [[Brynleifur]]^NI * [[Brynmar]] * [[Brynsteinn]]^NI * [[Bryntýr]]^NI * [[Brynþór]]^NI * [[Bubbi (mannsnafn)|Bubbi]] * [[Buck]] * [[Burkni (mannsnafn)|Burkni]]^NI * [[Búálfur]] * [[Búi]]^NI * [[Búri (nafn)|Búri]]^NI * [[Bylur]] * [[Bæring]]^NI * [[Bæringur]] * [[Bæron]]^NI * [[Bæssam]] * [[Böðvar]]^NI * [[Börkur (nafn)|Börkur]]^NI {{div col end}} == C == {{div col|colwidth=12em}} * [[Camillus]]^NI * [[Carl]]^NI * [[Cecil]]^NI * [[Celin]] * [[Cesar]] * [[Charles]]^NI * [[Charlie]] * [[Chefas]]^NI * [[Chris]] * [[Christian]]^NI * [[Christopher]]^NI * [[Claus]]^NI * [[Clausinus]]^NI * [[Cristiano]] * [[Cyrus]] * [[Cýrus]]^NI * [[Cæsar]] {{div col end}} == D == {{div col|colwidth=12em}} * [[Daði]]^NI * [[Daðmar]]^NI * [[Dagbjartur]]^NI * [[Dagfari]]^NI * [[Dagfinnur]]^NI * [[Daggeir]]^NI * [[Dagmann]]^NI * [[Dagnýr]]^NI * [[Dagóbert]]^NI * [[Dagstyggur]]^NI * [[Dagur (mannsnafn)|Dagur]]^NI * [[Dagvin]]^NI * [[Dagþór]]^NI * [[Dalbert]]^NI * [[Dalhoff]]^NI * [[Dalí]] * [[Dalli]] * [[Dalmann]]^NI * [[Dalmar]]^NI * [[Dalur (mannsnafn)|Dalur]] * [[Dalvin]]^NI * [[Damaskus (mannsnafn)|Damaskus]]^NI * [[Damíen]] * [[Damjan]]^NI * [[Damon]] * [[Dan]]^NI * [[Danelíus]] * [[Daniel]]^NI * [[Danilíus]]^NI * [[Danival]]^NI * [[Daníel (mannsnafn)|Daníel]]^NI * [[Daníval]]^NI * [[Dante (mannsnafn)|Dante]] * [[Daríus]]^NI * [[Darri]]^NI * [[Davið]]^NI * [[Davíð]]^NI * [[Deimos (mannsnafn)|Deimos]] * [[Demas]]^NI * [[Demus]]^NI * [[Dengsi]] * [[Deníel]] * [[Dennis]]^NI * [[Dexter]] * [[Diddi]] * [[Diðrik]]^NI * [[Diego (mannsnafn)|Diego]] * [[Diljar]] * [[Ditleif]]^NI * [[Ditlev]]^NI * [[Dittó]] * [[Díar]]^NI * [[Díbus]] * [[Dímítrí]] * [[Dímon (mannsnafn)|Dímon]] * [[Dínus]]^NI * [[Díon]] * [[Díómedes (mannsnafn)|Díómedes]]^NI * [[Dísmundur]]^NI * [[Doddi]] * [[Dofri (mannsnafn)|Dofri]]^NI * [[Dolli]] * [[Dominik]] * [[Donald]]^NI * [[Dorri]] * [[Dómald]]^NI * [[Dómaldi]]^NI * [[Dómaldur]]^NI * [[Dónald]]^NI * [[Dónaldur]]^NI * [[Dór]]^NI * [[Dóri]]^NI * [[Dósíþeus]]^NI * [[Dósóþeus]]^NI * [[Draumur (mannsnafn)|Draumur]] * [[Draupnir (mannsnafn)|Draupnir]]^NI * [[Dreki (nafn)|Dreki]]^NI * [[Drengur (nafn)|Drengur]]^NI * [[Dreyfus]]^NI * [[Drómi]] * [[Dufgus]]^NI * [[Dufþakur]]^NI * [[Dugfús]]^NI * [[Dúi]]^NI * [[Dúni]] * [[Dúnn (mannsnafn)|Dúnn]] * [[Dvalinn]]^NI * [[Dylan]] * [[Dynþór]] * [[Dýri]]^NI * [[Dýrmundur]]^NI * [[Döggvi]] {{div col end}} == Ð == == E == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ebbi]]^NI * [[Ebenes]]^NI * [[Ebeneser]]^NI * [[Ebenezer]]^NI * [[Ebenhard]]^NI * [[Ebenharð]]^NI * [[Eberg]]^NI * [[Eberhard]]^NI * [[Eberhardt]]^NI * [[Eberharð]]^NI * [[Eddi]] * [[Edgar]]^NI * [[Edilon]]^NI * [[Edílon]]^NI * [[Edor]] * [[Edvald]]^NI * [[Edvard]] * [[Edvarð]]^NI * [[Edvin]]^NI * [[Edward]]^NI * [[Edwin]]^NI * [[Eðvald]]^NI * [[Eðvar]]^NI * [[Eðvard]]^NI * [[Eðvarð]]^NI * [[Efraím]]^NI * [[Eggert]]^NI * [[Eggþór]]^NI * [[Egidíus]]^NI * [[Egill]]^NI * [[Eiðar (mannsnafn)|Eiðar]]^NI * [[Eiður]]^NI * [[Eikar]]^NI * [[Eilert]]^NI * [[Eilífur]]^NI * [[Einar]]^NI * [[Einbjörn]]^NI * [[Einir (mannsnafn)|Einir]]^NI * [[Einvarður]]^NI * [[Einþór]]^NI * [[Eir]]^NI * [[Eiríkur]]^NI * [[Eivin]] * [[Ekkó]] * [[Ektor]]^NI * [[Elberg]]^NI * [[Elbert]]^NI * [[Eldar]]^NI * [[Eldbjartur]] * [[Eldgrímur]]^NI * [[Eldhamar]] * [[Eldjárn]]^NI * [[Eldmar]] * [[Eldon]] * [[Eldór]]^NI * [[Eldur (mannsnafn)|Eldur]]^NI * [[Elenmundur]]^NI * [[Elentínus]]^NI * [[Eleseus]]^NI * [[Elfar]]^NI * [[Elfráður]]^NI * [[Elias (mannsnafn)|Elias]] * [[Elidon]]^NI * [[Elimar]]^NI * [[Elimundur]]^NI * [[Elinbergur]]^NI * [[Elinbjörn]]^NI * [[Eliníus]]^NI * [[Elinór]]^NI * [[Elio]] * [[Elis (mannsnafn)|Elis]]^NI * [[Elí]]^NI * [[Elía (mannsnafn)|Elía]]^NI * [[Elían]] * [[Elías]]^NI * [[Elíden]]^NI * [[Elíesar]]^NI * [[Elíeser]]^NI * [[Elífas]]^NI * [[Elímar]]^NI * [[Elímundur]]^NI * [[Elínberg]]^NI * [[Elínbergur]]^NI * [[Elínes]]^NI * [[Elíngunn]]^NI * [[Elínmundur]]^NI * [[Elínór]]^NI * [[Elínus]]^NI * [[Elíott]] * [[Elís (mannsnafn)|Elís]]^NI * [[Elísar]]^NI * [[Elísberg]]^NI * [[Elíseus]]^NI * [[Elívarð]]^NI * [[Eljar]] * [[Ellert]]^NI * [[Elli]]^NI * [[Elliðagrímur]]^NI * [[Elliði]]^NI * [[Elling]]^NI * [[Elliott]] * [[Ellíot]] * [[Ellís]] * [[Elmar]]^NI * [[Elmer]]^NI * [[Elvar]]^NI * [[Elvin]] * [[Elvis]] * [[Emanuel]] * [[Emanúel]]^NI * [[Embrek]]^NI * [[Emerald]] * [[Emil]]^NI * [[Emilius]]^NI * [[Emill]] * [[Emir]] * [[Emíl]]^NI * [[Emír (mannsnafn)|Emír]] * [[Emmanúel]]^NI * [[Emmi]] * [[Engilbert]]^NI * [[Engilbjartur]]^NI * [[Engilbrikt]]^NI * [[Engilhart]]^NI * [[Engiljón]]^NI * [[Engill (mannsnafn)|Engill]]^NI * [[Enok]]^NI * [[Eragon (mannsnafn)|Eragon]] * [[Erasmus (mannsnafn)|Erasmus]]^NI * [[Eric]]^NI * [[Erik]]^NI * [[Erlar]]^NI * [[Erlendur]]^NI * [[Erling]]^NI * [[Erlingur]]^NI * [[Ermenrekur]] * [[Erminrekur]]^NI * [[Ernest]]^NI * [[Ernestó]]^NI * [[Ernir (mannsnafn)|Ernir]]^NI * [[Ernst]]^NI * [[Eron]]^NI * [[Eros]] * [[Erpur (nafn)|Erpur]]^NI * [[Esajas]]^NI * [[Esekíel]]^NI * [[Esi]] * [[Esjar]]^NI * [[Eskil]]^NI * [[Eskur]]^NI * [[Esmar]]^NI * [[Esra]]^NI * [[Estefan]]^NI * [[Evald]]^NI * [[Evan]] * [[Evert]]^NI * [[Evgenius]]^NI * [[Evgeníus]]^NI * [[Evin]]^NI * [[Evían]] * [[Eyberg]]^NI * [[Eydór]]^NI * [[Eygrímur]]^NI * [[Eyjar]]^NI * [[Eyjólfur]]^NI * [[Eykam]] * [[Eylaugur]]^NI * [[Eyleifur]]^NI * [[Eylert]] * [[Eymar]]^NI * [[Eymir]] * [[Eymundur]]^NI * [[Eyríkur]]^NI * [[Eysteinn]]^NI * [[Eyvar]]^NI * [[Eyvindur]]^NI * [[Eyþór]]^NI * [[Ezra]] {{div col end}} == É == * [[Éljagrímur]] * [[Ésú]] {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=12em}} * [[Fabían]] * [[Fabrisíus]] * [[Falgeir]] * [[Falur (nafn)|Falur]] * [[Fannar]] * [[Fannberg]] * [[Fanngeir]] * [[Fannþór]] * [[Fáfnir (mannsnafn)|Fáfnir]] * [[Fálki (mannsnafn)|Fálki]] * [[Felix]] * [[Fengur]] * [[Fenix]] * [[Fenrir]] * [[Ferdinand]] * [[Ferdínand]] * [[Fertram]] * [[Feykir]] * [[Filip]] * [[Filippus]] * [[Filpó]] * [[Finn]] * [[Finnbjörn]] * [[Finnbogi]] * [[Finngeir]] * [[Finni]] * [[Finnjón]] * [[Finnlaugur]] * [[Finnur]] * [[Finnvarður]] * [[Fífill (mannsnafn)|Fífill]] * [[Fíus]] * [[Fjalar]] * [[Fjalarr]] * [[Fjarki]] * [[Fjólar]] * [[Fjólmundur]] * [[Fjölnir]] * [[Fjölvar]] * [[Fjörnir]] * [[Flati]] * [[Flemming]] * [[Flosi]] * [[Flóki]] * [[Flórent]] * [[Flórentínus]] * [[Flóres]] * [[Flóvent]] * [[Folmar]] * [[Folmer]] * [[Forni]] * [[Fornjótur]] * [[Foss (mannsnafn)|Foss]] * [[Fossmar]] * [[Foster]] * [[Fox (mannsnafn)|Fox]] * [[Fólki]] * [[Framar]] * [[Frances]] * [[Francis]] * [[Frank]] * [[Franklin]] * [[Franklín]] * [[Frans]] * [[Franz]] * [[Fránn]] * [[Frár]] * [[Frederik]] * [[Freybjörn]] * [[Freygarður]] * [[Freymann]] * [[Freymar]] * [[Freymóður]] * [[Freymundur]] * [[Freyr (mannsnafn)|Freyr]] * [[Freysi]] * [[Freysteinn]] * [[Freyviður]] * [[Freyþór]] * [[Friðálv]] * [[Friðberg]] * [[Friðbergel]] * [[Friðbergur]] * [[Friðbert]] * [[Friðbjartur]] * [[Friðbjörn]] * [[Friðfinnur]] * [[Friðgeir]] * [[Friðjón]] * [[Friðlaugur]] * [[Friðleifur]] * [[Friðmann]] * [[Friðmar]] * [[Friðmundur]] * [[Friðrekur]] * [[Friðrik]] * [[Friðríkur]] * [[Friðsemel]] * [[Friðsteinn]] * [[Friðsveinn]] * [[Friður (mannsnafn)|Friður]] * [[Friðvin]] * [[Friðþjófur]] * [[Friðþór]] * [[Friedrich]] * [[Frits]] * [[Fritz]] * [[Fríðar]] * [[Fríðsteinn]] * [[Frímann]] * [[Frosti]] * [[Frostúlfur]] * [[Fróði]] * [[Fróðmar]] * [[Funi]] * [[Fúsi]] * [[Fylkir]] * [[Fædon]] {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=12em}} * [[Gabriel]] * [[Gabríel (mannsnafn)|Gabríel]] * [[Gaddi]] * [[Gael]] * [[Galdur (mannsnafn)|Galdur]] * [[Galti]] * [[Gamalíel]] * [[Gamli]] * [[Gandri]] * [[Garðar (mannsnafn)|Garðar]] * [[Garður (mannsnafn)|Garður]] * [[Garibaldi (nafn)|Garibaldi]] * [[Garíbaldi]] * [[Garpur]] * [[Garri]] * [[Gaston]] * [[Gaui]] * [[Gaukur (mannsnafn)|Gaukur]] * [[Gauti]] * [[Gautrekur]] * [[Gautur]] * [[Gautviður]] * [[Gáki]] * [[Geimar]] * [[Geir]] * [[Geirarður]] * [[Geirfinnur]] * [[Geirharður]] * [[Geirhjörtur]] * [[Geirhvatur]] * [[Geiri]] * [[Geirlaugur]] * [[Geirleifur]] * [[Geirmar]] * [[Geirmundur]] * [[Geirólfur]] * [[Geirröður]] * [[Geirtryggur]] * [[Geirvaldur]] * [[Geirþjófur]] * [[Geisli (mannsnafn)|Geisli]] * [[Gellir]] * [[Georg]] * [[George]] * [[Gerald]] * [[Gerðar]] * [[Gerhard]] * [[Geri]] * [[Gert]] * [[Gestar]] * [[Gestmundur]] * [[Gestur]] * [[Gideon]] * [[Gilbert]] * [[Gilbrikt]] * [[Gill]] * [[Gilmar]] * [[Gils]] * [[Giselerus]] * [[Gissur]] * [[Gizur]] * [[Gídeon]] * [[Gígjar]] * [[Gígur]] * [[Gísli]] * [[Gjúki]] * [[Gladstone]] * [[Glói]] * [[Glúmur]] * [[Gneisti]] * [[Gnúpur]] * [[Gnýr]] * [[Goði (mannsnafn)|Goði]] * [[Goðmundur]] * [[Gordon]] * [[Gosi (mannsnafn)|Gosi]] * [[Gottfred]] * [[Gottfreð]] * [[Gottfrið]] * [[Gottlieb]] * [[Gottlif]] * [[Gottskálk]] * [[Gottsveinn]] * [[Gottsvin]] * [[Góði]] * [[Góðmann]] * [[Gói]] * [[Grani]] * [[Grankell]] * [[Grámann]] * [[Gregor]] * [[Greipur]] * [[Greppur]] * [[Gretar]] * [[Grettir (mannsnafn)|Grettir]] * [[Grétar]] * [[Grímar]] * [[Grímkell]] * [[Grímlaugur]] * [[Grímnir]] * [[Grímólfur]] * [[Grímur]] * [[Grímúlfur]] * [[Grjótgarður]] * [[Guðberg]] * [[Guðbergur]] * [[Guðbert]] * [[Guðbjarni]] * [[Guðbjartur]] * [[Guðbjörn]] * [[Guðbrandur]] * [[Guðfinnur]] * [[Guðfreður]] * [[Guðfriður]] * [[Guðgeir]] * [[Guðjón]] * [[Guðlaugur]] * [[Guðleifur]] * [[Guðleikur]] * [[Guðliði]] * [[Guðmann]] * [[Guðmar]] * [[Guðmon]] * [[Guðmundur]] * [[Guðni]] * [[Guðníus]] * [[Guðnýr]] * [[Guðráður]] * [[Guðrúníus]] * [[Guðrúnn]] * [[Guðröður]] * [[Guðstein]] * [[Guðsteinn]] * [[Guðsveinn]] * [[Guðvaldur]] * [[Guðvalínus]] * [[Guðvarður]] * [[Guðveigur]] * [[Guðvin]] * [[Guðþór]] * [[Gulli]] * [[Gumi]] * [[Gunnar]] * [[Gunnberg]] * [[Gunnbjörn]] * [[Gunndór]] * [[Gunngeir]] * [[Gunnhallur]] * [[Gunnhvatur]] * [[Gunni]] * [[Gunnlaugur]] * [[Gunnleifur]] * [[Gunnólfur]] * [[Gunnóli]] * [[Gunnröður]] * [[Gunnsteinn]] * [[Gunnvaldur]] * [[Gunnvant]] * [[Gunnþór]] * [[Gustav]] * [[Gutti]] * [[Guttormur]] * [[Gústaf]] * [[Gústav]] * [[Gústi]] * [[Gylfi]] * [[Gyrðir]] * [[Gýgjar]] * [[Gýmir]] {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=12em}} * [[Haddi]] * [[Haddur]] * [[Hafberg]] * [[Hafgnýr]] * [[Hafgrímur]] * [[Hafliði]] * [[Hafnar]] * [[Hafni]] * [[Hafsjór]] * [[Hafsteinn]] * [[Haftýr]] * [[Hafþór]] * [[Hagalín]] * [[Hagbarð]] * [[Hagbarður]] * [[Hagbert]] * [[Haki (mannsnafn)|Haki]] * [[Hakim]] * [[Halberg]] * [[Hallageir]] * [[Hallberg]] * [[Hallbergur]] * [[Hallbert]] * [[Hallbjörn]] * [[Halldór]] * [[Hallfreð]] * [[Hallfreður]] * [[Hallgarður]] * [[Hallgeir]] * [[Hallgils]] * [[Hallgrímur]] * [[Halli]] * [[Hallkell]] * [[Hallmann]] * [[Hallmar]] * [[Hallmundur]] * [[Hallsteinn]] * [[Hallur]] * [[Hallvarður]] * [[Hallþór]] * [[Hamall]] * [[Hamar (mannsnafn)|Hamar]] * [[Hannes]] * [[Hannibal (mannsnafn)|Hannibal]] * [[Hans]] * [[Harald]] * [[Haraldur (nafn)|Haraldur]] * [[Harboe]] * [[Haron]] * [[Harpagus]] * [[Harri]] * [[Harry]] * [[Harrý]] * [[Hartmann]] * [[Hartvig]] * [[Hauksteinn]] * [[Haukur (mannsnafn)|Haukur]] * [[Haukvaldur]] * [[Hákon]] * [[Háleygur]] * [[Hálfdan]] * [[Hálfdán]] * [[Hámundur]] * [[Hárekur]] * [[Hárlaugur]] * [[Háski (mannsnafn)|Háski]] * [[Hásteinn]] * [[Hávar]] * [[Hávarður]] * [[Hávarr (mannsnafn)|Hávarr]] * [[Hector]] * [[Heiðar]] * [[Heiðarr]] * [[Heiðberg]] * [[Heiðbert]] * [[Heiðbjartur]] * [[Heiðdal]] * [[Heiðimann]] * [[Heiðlindur]] * [[Heiðmann]] * [[Heiðmar]] * [[Heiðmarr]] * [[Heiðmundur]] * [[Heiðrekur]] * [[Heiðsteinn]] * [[Heiður]] * [[Heikir]] * [[Heilmóður]] * [[Heimir]] * [[Hein]] * [[Heinrekur]] * [[Heinrich]] * [[Heinz]] * [[Heisi]] * [[Hektor (nafn)|Hektor]] * [[Helgeir]] * [[Helgi]] * [[Helgimundur]] * [[Helgmundur]] * [[Hellert]] * [[Helmuth]] * [[Helmút]] * [[Helvitus]] * [[Hemingur]] * [[Hemmert]] * [[Hemming]] * [[Hendrich]] * [[Hendrik]] * [[Hendrix]] * [[Henkel]] * [[Henning]] * [[Henrik]] * [[Henry]] * [[Henrý]] * [[Herberg]] * [[Herbergur]] * [[Herbert]] * [[Herbjörn]] * [[Herbrandur]] * [[Herfinnur]] * [[Hergarð]] * [[Hergeir]] * [[Hergill]] * [[Hergils]] * [[Herjólfur (mannsnafn)|Herjólfur]] * [[Herkúles (mannsnafn)|Herkúles]] * [[Herlaugur]] * [[Herleifur]] * [[Herluf]] * [[Hermann]] * [[Hermanníus]] * [[Hermóður]] * [[Hermundur]] * [[Hernit]] * [[Hersir]] * [[Hersteinn]] * [[Hersveinn]] * [[Herúlfur]] * [[Hervald]] * [[Hervar]] * [[Hervarður]] * [[Hervin]] * [[Héðinn]] * [[Hierónýmus]] * [[Hilaríus]] * [[Hilbert]] * [[Hildar]] * [[Hildiberg]] * [[Hildibergur]] * [[Hildibjartur]] * [[Hildibrandur]] * [[Hildigeir]] * [[Hildiglúmur]] * [[Hildiguðröður]] * [[Hildigunnar]] * [[Hildimar]] * [[Hildimundur]] * [[Hildingur]] * [[Hildir]] * [[Hildiþór]] * [[Hildmann]] * [[Hilkér]] * [[Hilmar]] * [[Hilmir]] * [[Himinljómi]] * [[Himri]] * [[Hinrik]] * [[Híram]] * [[Hjallkár]] * [[Hjalmar]] * [[Hjaltalín (mannsnafn)|Hjaltalín]] * [[Hjalti]] * [[Hjarnar]] * [[Hjálmar (mannsnafn)|Hjálmar]] * [[Hjálmgeir]] * [[Hjálmtýr]] * [[Hjálmur]] * [[Hjálmþór]] * [[Hjörleifur]] * [[Hjörmundur]] * [[Hjörtur (mannsnafn)|Hjörtur]] * [[Hjörtþór]] * [[Hjörvar]] * [[Hleiðar]] * [[Hleinar]] * [[Hlégestur]] * [[Hlénharður]] * [[Hlér]] * [[Hlinberg]] * [[Hlini]] * [[Hlíðar (mannsnafn)|Hlíðar]] * [[Hlíðberg]] * [[Hlífar]] * [[Hljómur]] * [[Hlújárn]] * [[Hlynur (mannsnafn)|Hlynur]] * [[Hlöðmundur]] * [[Hlöður]] * [[Hlöðvarður]] * [[Hlöðver]] * [[Hnefill]] * [[Hnikar]] * [[Hnikarr]] * [[Holberg]] * [[Holemíus]] * [[Holgeir]] * [[Holger]] * [[Holti]] * [[Hólm]] * [[Hólmar]] * [[Hólmberg]] * [[Hólmbert]] * [[Hólmfastur]] * [[Hólmfreð]] * [[Hólmgeir]] * [[Hólmgrímur]] * [[Hólmjárn]] * [[Hólmkell]] * [[Hólmsteinn]] * [[Hólmtryggur]] * [[Hólmþór]] * [[Hóseas]] * [[Hrafn (mannsnafn)|Hrafn]] * [[Hrafnar (mannsnafn)|Hrafnar]] * [[Hrafnbergur]] * [[Hrafnkell]] * [[Hrafntýr]] * [[Hrafnþór]] * [[Hrannar]] * [[Hrappur]] * [[Hraunar]] * [[Hreggviður]] * [[Hreiðar]] * [[Hreiðmar]] * [[Hreimur]] * [[Hreinn]] * [[Hringur (mannsnafn)|Hringur]] * [[Hrímir]] * [[Hrímnir]] * [[Hrollaugur]] * [[Hrolleifur]] * [[Hróaldur]] * [[Hróar]] * [[Hróbjartur]] * [[Hróðgeir]] * [[Hróðmar]] * [[Hróðólfur]] * [[Hróðvar]] * [[Hrói]] * [[Hrólfur (mannsnafn)|Hrólfur]] * [[Hrómundur]] * [[Hrútur]] * [[Hrymur]] * [[Hrærekur (mannsnafn)|Hrærekur]] * [[Hubert]] * [[Hugberg]] * [[Hugbert]] * [[Hugglaður]] * [[Hugi (mannsnafn)|Hugi]] * [[Huginn (mannsnafn)|Huginn]] * [[Hugleikur (mannsnafn)|Hugleikur]] * [[Hugmóður]] * [[Hugo]] * [[Hugó]] * [[Huldar]] * [[Hunter]] * [[Huxley]] * [[Húbert]] * [[Húgó]] * [[Húmi]] * [[Húnbjörn]] * [[Húnbogi]] * [[Húni]] * [[Húnn]] * [[Húnröður]] * [[Hvannar]] * [[Hyltir]] * [[Hylur]] * [[Hymir (mannsnafn)|Hymir]] * [[Hængur (mannsnafn)|Hængur]] * [[Hænir (mannsnafn)|Hænir]] * [[Höður (mannsnafn)|Höður]] * [[Högni]] * [[Hörður]] * [[Höskuldur]] {{div col end}} == I == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ibsen]] * [[Ikkaboð]] * [[Ilías]] * [[Ilíes]] * [[Illíes]] * [[Illugi]] * [[Immanúel]] * [[Indíus]] * [[Indriði]] * [[Ingberg]] * [[Ingbert]] * [[Ingebrekt]] * [[Ingi]] * [[Ingiber]] * [[Ingiberg]] * [[Ingibergur]] * [[Ingibert]] * [[Ingibjartur]] * [[Ingibjörn]] * [[Ingigeir]] * [[Ingileifur]] * [[Ingimagn]] * [[Ingimar]] * [[Ingimundur]] * [[Ingivaldur]] * [[Ingiþór]] * [[Ingjaldur]] * [[Ingmar]] * [[Ingólfur]] * [[Ingvaldur]] * [[Ingvar]] * [[Ingvi]] * [[Ingþór]] * [[Inuk (mannsnafn)|Inuk]] * [[Irlaugur]] * [[Isak]] * [[Ismael]] * [[Issa (mannsnafn)|Issa]] * [[Issi (mannsnafn)|Issi]] * [[Ivan]] * [[Ivar]] {{div col end}} == Í == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ían]] * [[Íbe]] * [[Ígor]] * [[Íkaboð]] * [[Íkarus (mannsnafn)|Íkarus]] * [[Ími]] * [[Ímir]] * [[Írenus]] * [[Ísak]] * [[Ísar]] * [[Ísarr]] * [[Ísbjörn (mannsnafn)|Ísbjörn]] * [[Íseldur]] * [[Ísfeld]] * [[Ísgeir]] * [[Ísidór]] * [[Ísleifur]] * [[Ísleikur]] * [[Ísmael]] * [[Ísmar]] * [[Ísólfur]] * [[Ísrael (mannsnafn)|Ísrael]] * [[Íunnarð]] * [[Ívan]] * [[Ívar]] {{div col end}} == J == {{div col|colwidth=12em}} * [[Jack]] * [[Jacob]] * [[Jafet]] * [[Jagger]] * [[Jaki]] * [[Jakob]] * [[Jakop]] * [[James]] * [[Jamil]] * [[Jan]] * [[Jannes]] * [[Janus]] * [[Janúaríus]] * [[Jared]] * [[Jarfi (mannsnafn)|Jarfi]] * [[Jarl (nafn)|Jarl]] * [[Jarpi (mannsnafn)|Jarpi]] * [[Jason (nafn)|Jason]] * [[Jasper]] * [[Javí]] * [[Járngeir]] * [[Járngrímur]] * [[Játgeir]] * [[Játmundur]] * [[Játvarður]] * [[Jedrosky]] * [[Jelídoni]] * [[Jenni]] * [[Jennþór]] * [[Jens]] * [[Jeremías]] * [[Jes]] * [[Jesper]] * [[Jess]] * [[Jessi]] * [[Jim]] * [[Job (mannsnafn)|Job]] * [[Jochum]] * [[Johan]] * [[John]] * [[Jokkum]] * [[Jonathan]] * [[Jones]] * [[Jonni]] * [[Joseph]] * [[José]] * [[Joshua]] * [[Jóab]] * [[Jóakim]] * [[Jóann]] * [[Jóas]] * [[Jóel]] * [[Jóhann]] * [[Jóhannes]] * [[Jói]] * [[Jójada]] * [[Jómar]] * [[Jómundur]] * [[Jón (mannsnafn)|Jón]] * [[Jónadab]] * [[Jónar]] * [[Jónas]] * [[Jónatan]] * [[Jónberg]] * [[Jónbjarni]] * [[Jónbjörn]] * [[Jóndór]] * [[Jóngeir]] * [[Jónhallur]] * [[Jónharður]] * [[Jónmar]] * [[Jónmundur]] * [[Jónsi (mannsnafn)|Jónsi]] * [[Jónsteinn]] * [[Jónþór]] * [[Jóram]] * [[Jórmann]] * [[Jórmundur]] * [[Jósafat]] * [[Jósavin]] * [[Jósef]] * [[Jósefus]] * [[Jósep]] * [[Jósi]] * [[Jósías]] * [[Jóst]] * [[Jósteinn]] * [[Jósúa]] * [[Jóvin]] * [[Juel]] * [[Julian]] * [[Jurin]] * [[Justin]] * [[Júlí (mannsnafn)|Júlí]] * [[Júlían]] * [[Júlíanus]] * [[Júlínus]] * [[Júlíus]] * [[Júni]] * [[Júní (mannsnafn)|Júní]] * [[Júníus]] * [[Júnus]] * [[Júrek]] * [[Júst]] * [[Jöklar (mannsnafn)|Jöklar]] * [[Jökli]] * [[Jökull (mannsnafn)|Jökull]] * [[Jörfi (mannsnafn)|Jörfi]] * [[Jörgen]] * [[Jörin]] * [[Jörmundur]] * [[Jörn]] * [[Jörri]] * [[Jörundur]] * [[Jörvar]] * [[Jörvi]] * [[Jötunn (mannsnafn)|Jötunn]] {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=12em}} * [[Kaffónas]] * [[Kai]] * [[Kaín]] * [[Kaj]] * [[Kakali]] * [[Kaktus (mannsnafn)|Kaktus]] * [[Kaldi]] * [[Kaleb]] * [[Kaleo (mannsnafn)|Kaleo]] * [[Kali (mannsnafn)|Kali]] * [[Kalli]] * [[Kalman]] * [[Kalmann]] * [[Kalmar (mannsnafn)|Kalmar]] * [[Kamal]] * [[Kamillus]] * [[Kamilus]] * [[Kani]] * [[Kappi]] * [[Kaprasíus]] * [[Karabaldi]] * [[Kareem]] * [[Karel]] * [[Karfi (mannsnafn)|Karfi]] * [[Karim]] * [[Karkur]] * [[Karl (mannsnafn)|Karl]] * [[Karlamagnús (mannsnafn)|Karlamagnús]] * [[Karlemil]] * [[Karles]] * [[Karli (mannsnafn)|Karli]] * [[Karlsberg]] * [[Karma (mannsnafn)|Karma]] * [[Karsten]] * [[Karvel]] * [[Kaspar]] * [[Kasper]] * [[Kaspían]] * [[Kasten]] * [[Kastian]] * [[Kastíel]] * [[Kastor]] * [[Katarínus]] * [[Kató]] * [[Katrínus]] * [[Kálfar]] * [[Kálfur (mannsnafn)|Kálfur]] * [[Kár]] * [[Kári]] * [[Kefas]] * [[Keli]] * [[Kenny]] * [[Keran]] * [[Ketilbjörn]] * [[Ketill (karlmannsnafn)|Ketill]] * [[Kiddi]] * [[Kilían]] * [[Kiljan]] * [[Kim]] * [[Kinan]] * [[Kíran]] * [[Kjalar]] * [[Kjallakur]] * [[Kjaran]] * [[Kjartan]] * [[Kjarval (mannsnafn)|Kjarval]] * [[Kjárr]] * [[Kjerúlf]] * [[Kjói (mannsnafn)|Kjói]] * [[Klaki (mannsnafn)|Klaki]] * [[Klaus]] * [[Kláus]] * [[Kleifar]] * [[Klemens]] * [[Klement]] * [[Klemenz]] * [[Kleófas]] * [[Klettur]] * [[Klængur]] * [[Knud]] * [[Knútur]] * [[Knörr (mannsnafn)|Knörr]] * [[Knöttur]] * [[Koðran]] * [[Koðrán]] * [[Koggi]] * [[Kolbeinn]] * [[Kolbjörn]] * [[Kolfinnur]] * [[Kolgrímur]] * [[Kollgrímur]] * [[Kolli (mannsnafn)|Kolli]] * [[Kolmar]] * [[Kolskeggur]] * [[Kolur]] * [[Kolviður (mannsnafn)|Kolviður]] * [[Konrad]] * [[Konráð]] * [[Konráður]] * [[Konstantín]] * [[Konstantínus]] * [[Kormákur]] * [[Kornelíus]] * [[Korri (mannsnafn)|Korri]] * [[Kort (mannsnafn)|Kort]] * [[Kópur]] * [[Kórekur]] * [[Kraki (mannsnafn)|Kraki]] * [[Krákur (mannsnafn)|Krákur]] * [[Kris (mannsnafn)|Kris]] * [[Kristall (mannsnafn)|Kristall]] * [[Kristan]] * [[Kristberg]] * [[Kristbergur]] * [[Kristbjarni]] * [[Kristbjörn]] * [[Kristbrandur]] * [[Kristdór]] * [[Kristens]] * [[Krister]] * [[Kristfinnur]] * [[Kristgeir]] * [[Kristian]] * [[Kristinn]] * [[Kristíníus]] * [[Kristínus]] * [[Kristján]] * [[Kristjón]] * [[Kristlaugur]] * [[Kristleifur]] * [[Kristmann]] * [[Kristmar]] * [[Kristmundur]] * [[Kristofer]] * [[Kristó]] * [[Kristóbert]] * [[Kristófer]] * [[Kristóníus]] * [[Kristrúnus]] * [[Kristvaldur]] * [[Kristvarður]] * [[Kristvin]] * [[Kristþór]] * [[Krummi (mannsnafn)|Krummi]] * [[Kubbur]] * [[Kuggi]] * [[Kusi]] * [[Kvasir (mannsnafn)|Kvasir]] * [[Kveldúlfur (nafn)|Kveldúlfur]] {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=12em}} * [[Lafrans]] * [[Lafranz]] * [[Laki (mannsnafn)|Laki]] * [[Lambert]] * [[Lambi]] * [[Landbjartur]] * [[Lars]] * [[Laufar]] * [[Laugi]] * [[Lauritz]] * [[Lazarus]] * [[Láki]] * [[Lár]] * [[Lárensíus]] * [[Lárent]] * [[Lárentíus]] * [[Lárentsínus]] * [[Lárenz]] * [[Lárenzíus]] * [[Lárus]] * [[Lee]] * [[Leiðólfur]] * [[Leif]] * [[Leifr]] * [[Leifur]] * [[Leiknir]] * [[Lenhard]] * [[Lennon]] * [[Leo]] * [[Leon]] * [[Leonard]] * [[Leonardo]] * [[Leonardó]] * [[Leonel]] * [[Leonhard]] * [[Leonharður]] * [[Leopold]] * [[Leó]] * [[Leóharður]] * [[Leónard]] * [[Leónardó]] * [[Leónharður]] * [[Leópold]] * [[Leví]] * [[Levý]] * [[Lénharður]] * [[Lér]] * [[Liam]] * [[Liforíus]] * [[Liljan]] * [[Liljar]] * [[Liljus]] * [[Lindar]] * [[Lindberg]] * [[Lindi]] * [[Lingþór]] * [[Link]] * [[Linnar]] * [[Linnet]] * [[Linnæus]] * [[Litríkur]] * [[Livius (mannsnafn)|Livius]] * [[Líam]] * [[Líbertín]] * [[Lífgjarn]] * [[Líkafrón]] * [[Línberg]] * [[Líni]] * [[Líonel]] * [[Líó]] * [[Líus]] * [[Ljóni]] * [[Ljósálfur]] * [[Ljótur]] * [[Ljúfur]] * [[Loðinn]] * [[Loðmundur (mannsnafn)|Loðmundur]] * [[Loðvík]] * [[Loftur]] * [[Logar]] * [[Logi]] * [[Loki (mannsnafn)|Loki]] * [[Lorens]] * [[Lorentz (mannsnafn)|Lorentz]] * [[Lorenz]] * [[Louis]] * [[Lói (mannsnafn)|Lói]] * [[Lóni]] * [[Lórens]] * [[Lórenz]] * [[Lótus (mannsnafn)|Lótus]] * [[Luca]] * [[Lucas]] * [[Ludvig]] * [[Luka]] * [[Lundberg]] * [[Lundi (mannsnafn)|Lundi]] * [[Lúðvíg]] * [[Lúðvík]] * [[Lúgó]] * [[Lúis]] * [[Lúkas]] * [[Lúsifer]] * [[Lúter]] * [[Lúther (mannsnafn)|Lúther]] * [[Lydo]] * [[Lyngar]] * [[Lyngþór]] * [[Lýður]] * [[Lýsimundur]] * [[Lýtingur (mannsnafn)|Lýtingur]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=12em}} * [[Mads]] * [[Maggi]] * [[Magnfreð]] * [[Magngeir]] * [[Magni]] * [[Magnús]] * [[Magnþór]] * [[Majas]] * [[Makan]] * [[Malaleel]] * [[Malcolm]] * [[Malfinnur]] * [[Malfred]] * [[Malmfreð]] * [[Manasses]] * [[Manfred]] * [[Manfreð]] * [[Manilíus]] * [[Manuel (mannsnafn)|Manuel]] * [[Manúel]] * [[Mar (mannsnafn)|Mar]] * [[Marbjörn]] * [[Marcus]] * [[Marel (mannsnafn)|Marel]] * [[Marelíus]] * [[Margeir]] * [[Margrímur]] * [[Mari]] * [[Marijón]] * [[Marino]] * [[Marinó]] * [[Maris]] * [[Maríanus]] * [[Marías]] * [[Marínó]] * [[Maríon]] * [[Marís]] * [[Maríus (mannsnafn)|Maríus]] * [[Marjas]] * [[Marjón]] * [[Mark (mannsnafn)|Mark]] * [[Markó]] * [[Markús]] * [[Markþór]] * [[Marley]] * [[Marlon]] * [[Maron]] * [[Marri]] * [[Mars (mannsnafn)|Mars]] * [[Marselíus]] * [[Marsellíus]] * [[Marsilíus]] * [[Marsíus]] * [[Marsveinn]] * [[Marteinn]] * [[Martel]] * [[Marten]] * [[Marthen]] * [[Martin]] * [[Martinius]] * [[Martz]] * [[Marvin]] * [[Marz]] * [[Marzellíus]] * [[Marzilíus]] * [[Marþór]] * [[Matador (mannsnafn)|Matador]] * [[Mateo]] * [[Mateó]] * [[Matheo]] * [[Matheó]] * [[Mathías]] * [[Mats]] * [[Matteó]] * [[Mattheó]] * [[Matthías]] * [[Matti]] * [[Mattías]] * [[Mauritz]] * [[Max]] * [[Maximíli]] * [[Maximus]] * [[Málfreð]] * [[Málgeir]] * [[Máni (mannanafn)|Máni]] * [[Már]] * [[Mári (mannsnafn)|Mári]] * [[Márus]] * [[Meinert]] * [[Mekkinó]] * [[Melankton]] * [[Melkíor]] * [[Melkjör]] * [[Melkormur]] * [[Melkólmur]] * [[Melrakki (mannsnafn)|Melrakki]] * [[Mensalder]] * [[Merkúr (mannsnafn)|Merkúr]] * [[Merlin]] * [[Methúsalem]] * [[Metúsalem]] * [[Meyland]] * [[Meyvant]] * [[Michael]] * [[Miðrik]] * [[Miguel]] * [[Mikael (mannsnafn)|Mikael]] * [[Mikill]] * [[Mikjáll]] * [[Mikkael]] * [[Mikkel]] * [[Mikki]] * [[Milan (mannsnafn)|Milan]] * [[Mildinberg]] * [[Milli]] * [[Milo]] * [[Mindelberg]] * [[Mio]] * [[Miró]] * [[Mías]] * [[Mílan]] * [[Míló]] * [[Mímir (mannanafn)|Mímir]] * [[Míó]] * [[Mír (mannsnafn)|Mír]] * [[Mjöllnir]] * [[Mjölnir (nafn)|Mjölnir]] * [[Moli]] * [[Mordekaí]] * [[Morgan]] * [[Moritz]] * [[Morri]] * [[Mortan]] * [[Morten]] * [[Mosi (mannsnafn)|Mosi]] * [[Movel]] * [[Móberg (mannsnafn)|Móberg]] * [[Móði (mannsnafn)|Móði]] * [[Mói]] * [[Móri (mannsnafn)|Móri]] * [[Mórits]] * [[Móritz]] * [[Móses (nafn)|Móses]] * [[Muggi (mannsnafn)|Muggi]] * [[Muggur (nafn)|Muggur]] * [[Mummi]] * [[Muni]] * [[Muninn (mannsnafn)|Muninn]] * [[Múhameð]] * [[Múli]] * [[Múr]] * [[Myrkár]] * [[Myrktýr]] * [[Myrkvar]] * [[Myrkvi]] * [[Mýrkjartan (mannsnafn)|Mýrkjartan]] * [[Mörður (nafn)|Mörður]] {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=12em}} * [[Nansen]] * [[Napóleon]] * [[Narfi (mannsnafn)|Narfi]] * [[Natan]] * [[Natanael]] * [[Nataníel]] * [[Nathan]] * [[Nathanael]] * [[Nathaníel]] * [[Náttfari (mannsnafn)|Náttfari]] * [[Nátthrafn]] * [[Náttmörður]] * [[Náttúlfur]] * [[Nefel]] * [[Nehemíe]] * [[Neisti]] * [[Nenni]] * [[Neó]] * [[Neptúnus (mannsnafn)|Neptúnus]] * [[Neró (mannsnafn)|Neró]] * [[Nicolai]] * [[Nicolaj]] * [[Nicolas]] * [[Nieljohníus]] * [[Niels]] * [[Nikanor]] * [[Nikolai]] * [[Nikolaj]] * [[Nikolas]] * [[Nikódemus]] * [[Nikulás]] * [[Niljohnius]] * [[Nils]] * [[Ninni]] * [[Nisbel]] * [[Níeljohníus]] * [[Níels]] * [[Níls]] * [[Njáll]] * [[Njörður (mannsnafn)|Njörður]] * [[Noah]] * [[Noel]] * [[Nonni]] * [[Norbert]] * [[Nordenskjöld]] * [[Norðmann]] * [[Normann]] * [[Nóam]] * [[Nóel]] * [[Nói]] * [[Nólan]] * [[Nóni]] * [[Nóri]] * [[Nóvember (mannsnafn)|Nóvember]] * [[Nurmann]] * [[Númi]] * [[Núpan]] * [[Núpur]] * [[Núri]] * [[Nýjón]] * [[Nýmundur]] * [[Nývarð]] * [[Nævel]] * [[Nökkvi (nafn)|Nökkvi]] {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=12em}} * [[Octavius]] * [[Oddberg]] * [[Oddbergur]] * [[Oddbjörn]] * [[Oddfinnur]] * [[Oddfreður]] * [[Oddfreyr]] * [[Oddgeir]] * [[Oddgnýr]] * [[Oddi (mannsnafn)|Oddi]] * [[Oddkell]] * [[Oddleifur]] * [[Oddmar]] * [[Oddmundur]] * [[Oddnýr]] * [[Oddsteinn]] * [[Oddur]] * [[Oddvar]] * [[Oddþór]] * [[Oktavíanus]] * [[Oktavías]] * [[Oktavíus]] * [[Októ]] * [[Október]] * [[Októvíus]] * [[Ola]] * [[Olaf]] * [[Olai]] * [[Olav]] * [[Olavur]] * [[Ole]] * [[Olgeir]] * [[Oliver]] * [[Olivert]] * [[Olli]] * [[Omar]] * [[Omel]] * [[Orfeus]] * [[Ormar (mannsnafn)|Ormar]] * [[Ormarr]] * [[Ormsvíkingur]] * [[Ormur (mannsnafn)|Ormur]] * [[Orri]] * [[Orvar]] * [[Oswald]] * [[Othar]] * [[Otkell]] * [[Otri]] * [[Otti]] * [[Ottó]] * [[Ottóníus]] * [[Otur (mannsnafn)|Otur]] * [[Otúel]] * [[Ove]] {{div col end}} == Ó == {{div col|colwidth=12em}} * [[Óbeð]] * [[Óbi]] * [[Óðinn (mannsnafn)|Óðinn]] * [[Óður (mannsnafn)|Óður]] * [[Ófeigur]] * [[Ói]] * [[Ólaf]] * [[Ólafur]] * [[Óli]] * [[Ólifer]] * [[Óliver]] * [[Ólífer]] * [[Ólíver]] * [[Ómar]] * [[Ómi]] * [[Ónar (mannsnafn)|Ónar]] * [[Ónarr]] * [[Ónesímus]] * [[Óri]] * [[Óríon (mannsnafn)|Óríon]] * [[Óræki]] * [[Órækja]] * [[Óskar]] * [[Ósvald]] * [[Ósvaldur]] * [[Ósvífur]] * [[Óttar]] * [[Óttarr]] {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=12em}} * [[Palli]] * [[Pantaleon]] * [[Panti]] * [[Paolo]] * [[Parelis]] * [[Parmes]] * [[Patrek]] * [[Patrekur]] * [[Patrick]] * [[Patrik]] * [[Patti (mannsnafn)|Patti]] * [[Paul]] * [[Pálínus]] * [[Páll]] * [[Pálmar (mannsnafn)|Pálmar]] * [[Pálmi]] * [[Peder]] * [[Pedró]] * [[Per]] * [[Peter]] * [[Petter]] * [[Pétur]] * [[Philip]] * [[Pírati]] * [[Pjetur]] * [[Plató]] * [[Plútó]] * [[Pólistator]] * [[Preben]] * [[Príor (mannsnafn)|Príor]] {{div col end}} == Q == {{div col|colwidth=12em}} {{div col end}} == R == {{div col|colwidth=12em}} * [[Raben]] * [[Rafael (mannsnafn)|Rafael]] * [[Rafn]] * [[Rafnar]] * [[Rafnkell]] * [[Ragnar]] * [[Ragnvald]] * [[Ragúel (mannsnafn)|Ragúel]] * [[Raknar]] * [[Ram]] * [[Ramses]] * [[Randver]] * [[Rannver]] * [[Rasmus]] * [[Ray]] * [[Ráðgeir]] * [[Ráðvarður]] * [[Ránar]] * [[Rebekk]] * [[Refur (mannsnafn)|Refur]] * [[Regin]] * [[Reginbald]] * [[Reginbaldur]] * [[Reginn]] * [[Reidar]] * [[Reifnir]] * [[Reimar]] * [[Reinald]] * [[Reinar]] * [[Reinhard]] * [[Reinhardt]] * [[Reinharður]] * [[Reinhart]] * [[Reinhold]] * [[Reinholdt]] * [[Reinholt]] * [[Remek]] * [[Remigius]] * [[Rex]] * [[Rey]] * [[Reykdal]] * [[Reykjalín]] * [[Reymar]] * [[Reynald]] * [[Reynar]] * [[Reynarð]] * [[Reynir (mannsnafn)|Reynir]] * [[Reyr (mannsnafn)|Reyr]] * [[Richard]] * [[Richarð]] * [[Richarður]] * [[Riggarð]] * [[Rikard]] * [[Rikhard]] * [[Rikharð]] * [[Rikharður]] * [[Rikki]] * [[River]] * [[Ríkarð]] * [[Ríkarður]] * [[Ríkhard]] * [[Ríkharð]] * [[Ríkharður]] * [[Rínar]] * [[Ríó]] * [[Roald]] * [[Robert (mannsnafn)|Robert]] * [[Roland]] * [[Rolf]] * [[Rolland]] * [[Rollent]] * [[Ronald]] * [[Rongvuð]] * [[Rotgeir]] * [[Róar]] * [[Róbert]] * [[Rói]] * [[Rólant]] * [[Róman]] * [[Rómeó]] * [[Rósant]] * [[Rósar]] * [[Rósberg]] * [[Rósbjörn]] * [[Rósenberg]] * [[Rósenkarr]] * [[Rósi]] * [[Rósinant]] * [[Rósinberg]] * [[Rósinbert]] * [[Rósinkar]] * [[Rósinkrans]] * [[Rósinkranz]] * [[Rósleifur]] * [[Rósmann]] * [[Rósmar]] * [[Rósmundur]] * [[Rudolf]] * [[Runeberg]] * [[Runi]] * [[Runólfur]] * [[Rustikus]] * [[Rúbar]] * [[Rúben]] * [[Rúdólf]] * [[Rúnar]] * [[Rúni]] * [[Rúrik (mannsnafn)|Rúrik]] * [[Rútur]] * [[Röðull (mannsnafn)|Röðull]] * [[Röggi]] * [[Rögnvald]] * [[Rögnvaldur]] * [[Rögnvar]] * [[Rökkvi]] * [[Röskvi]] {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=12em}} * [[Safír (mannsnafn)|Safír]] * [[Sakarias]] * [[Sakarías]] * [[Sakkeus]] * [[Salberg]] * [[Salgeir]] * [[Sali]] * [[Salma]] * [[Salmann]] * [[Salmar]] * [[Salómon]] * [[Salvador (mannsnafn)|Salvador]] * [[Salvadór]] * [[Salvar]] * [[Samir]] * [[Sammi]] * [[Sammy]] * [[Samson (mannsnafn)|Samson]] * [[Samúel]] * [[Sandel]] * [[Sandri]] * [[Sandur (nafn)|Sandur]] * [[Santos (mannsnafn)|Santos]] * [[Sasha]] * [[Sasi]] * [[Saxi]] * [[Scott]] * [[Sean]] * [[Sebastian]] * [[Sebastían]] * [[Sefrín]] * [[Seifur (mannsnafn)|Seifur]] * [[Seimur]] * [[Semingur]] * [[September]] * [[Septimius]] * [[Septimus]] * [[Sesar (mannsnafn)|Sesar]] * [[Sesil]] * [[Sesselíus]] * [[Severin]] * [[Sigarr]] * [[Sigberg]] * [[Sigbergur]] * [[Sigbert]] * [[Sigbjartur]] * [[Sigbjörn]] * [[Sigdór]] * [[Sigfastur]] * [[Sigfinnur]] * [[Sigfred]] * [[Sigfreð]] * [[Sigfreður]] * [[Sigfríð]] * [[Sigfús]] * [[Siggeir]] * [[Siggi]] * [[Sighjörtur]] * [[Sighvatur]] * [[Sigjón]] * [[Siglaugur]] * [[Sigmann]] * [[Sigmar]] * [[Sigmund]] * [[Sigmundur]] * [[Signar]] * [[Sigri]] * [[Sigríkur]] * [[Sigsteinn]] * [[Sigtryggur]] * [[Sigtýr]] * [[Sigur]] * [[Sigurbaldur]] * [[Sigurberg]] * [[Sigurbergur]] * [[Sigurbert]] * [[Sigurbjarni]] * [[Sigurbjartur]] * [[Sigurbjörn]] * [[Sigurbogi]] * [[Sigurbrandur]] * [[Sigurd]] * [[Sigurdagur]] * [[Sigurdór]] * [[Sigurdreyr]] * [[Sigurdör]] * [[Sigurð]] * [[Sigurður]] * [[Sigurfinnur]] * [[Sigurfús]] * [[Sigurgarðar]] * [[Sigurgarður]] * [[Sigurgeir]] * [[Sigurgestur]] * [[Sigurgissur]] * [[Sigurgísli]] * [[Sigurgrímur]] * [[Sigurgunnar]] * [[Sigurhannes]] * [[Sigurhans]] * [[Sigurhelgi]] * [[Sigurhjörtur]] * [[Sigurhörður]] * [[Siguringi]] * [[Sigurjens]] * [[Sigurjón]] * [[Sigurkarl]] * [[Sigurkrans]] * [[Sigurlaugur]] * [[Sigurlás]] * [[Sigurleifur]] * [[Sigurliði]] * [[Sigurlinni]] * [[Sigurlíni]] * [[Sigurlínus]] * [[Sigurljótur]] * [[Sigurlogi]] * [[Sigurmagnús]] * [[Sigurmann]] * [[Sigurmar]] * [[Sigurmáni]] * [[Sigurmon]] * [[Sigurmundi]] * [[Sigurmundur]] * [[Sigurnýas]] * [[Sigurnýás]] * [[Sigurnýjas]] * [[Siguroddur]] * [[Siguróli]] * [[Sigurpáll]] * [[Sigurrann]] * [[Sigurríkur]] * [[Sigurrín]] * [[Sigurrúnn]] * [[Sigursteindór]] * [[Sigursteinn]] * [[Sigursturla]] * [[Sigursveinn]] * [[Sigursæll]] * [[Sigurtryggvi]] * [[Sigurvald]] * [[Sigurvaldi]] * [[Sigurvaldur]] * [[Sigurvarður]] * [[Sigurvin]] * [[Sigurþór]] * [[Sigurörn (mannsnafn)|Sigurörn]] * [[Sigvaldi]] * [[Sigvard]] * [[Sigvarð]] * [[Sigvarður]] * [[Sigvin]] * [[Sigþór]] * [[Silli]] * [[Sindri]] * [[Símon]] * [[Sírnir]] * [[Sírus]] * [[Sívar]] * [[Sjafnar]] * [[Sjöundi]] * [[Skafti]] * [[Skapti]] * [[Skarphéðinn]] * [[Skefill]] * [[Skeggi]] * [[Skellir]] * [[Skíði (mannsnafn)|Skíði]] * [[Skírnir (mannsnafn)|Skírnir]] * [[Skjöldur]] * [[Skorri]] * [[Skrýmir]] * [[Skröggur]] * [[Skuggi]] * [[Skúli]] * [[Skúmur (mannsnafn)|Skúmur]] * [[Skúta (nafn)|Skúta]] * [[Skær]] * [[Skæringur]] * [[Smári (mannsnafn)|Smári]] * [[Smiður]] * [[Smyrill (mannsnafn)|Smyrill]] * [[Snjókaldur]] * [[Snjóki]] * [[Snjólaugur]] * [[Snjólfur]] * [[Snorri]] * [[Snæbjartur]] * [[Snæbjörn]] * [[Snæhólm]] * [[Snælaugur]] * [[Snælundur]] * [[Snær (nafn)|Snær]] * [[Snæringur]] * [[Snævar]] * [[Snævarr]] * [[Snæþór]] * [[Soffanías]] * [[Soffías]] * [[Soffónías]] * [[Sonny]] * [[Sophanías]] * [[Sophus]] * [[Soren]] * [[Sotti]] * [[Sófanías]] * [[Sófonías]] * [[Sófónías]] * [[Sófus]] * [[Sófús]] * [[Sókrates (mannsnafn)|Sókrates]] * [[Sólar]] * [[Sólarr]] * [[Sólberg]] * [[Sólbergur]] * [[Sólbjartur]] * [[Sólbjörn (mannsnafn)|Sólbjörn]] * [[Sólhrafn]] * [[Sólimann]] * [[Sólmar]] * [[Sólmáni]] * [[Sólmundur]] * [[Sólmyrkvi (mannsnafn)|Sólmyrkvi]] * [[Sólon (nafn)|Sólon]] * [[Sólólfur]] * [[Sólsteinn]] * [[Sólúlfur]] * [[Sólveigur]] * [[Sólver]] * [[Sólvin]] * [[Spakur]] * [[Spartakus (mannsnafn)|Spartakus]] * [[Sporði]] * [[Spói (mannsnafn)|Spói]] * [[Sprettur]] * [[Stanley (nafn)|Stanley]] * [[Stapi (mannsnafn)|Stapi]] * [[Stari (mannsnafn)|Stari]] * [[Starkaður]] * [[Starri (mannsnafn)|Starri]] * [[Steðji (mannsnafn)|Steðji]] * [[Stefan]] * [[Stefán]] * [[Stefnir (mannsnafn)|Stefnir]] * [[Steinar]] * [[Steinarr]] * [[Steinberg]] * [[Steinbergur]] * [[Steinbjörn]] * [[Steinbogi]] * [[Steindór]] * [[Steinfinnur]] * [[Steingrímur]] * [[Steini]] * [[Steinkell]] * [[Steinleifur]] * [[Steinmann]] * [[Steinmar]] * [[Steinmóður]] * [[Steinn (mannsnafn)|Steinn]] * [[Steinólfur]] * [[Steinröður]] * [[Steinvarður]] * [[Steinþór]] * [[Stirnir]] * [[Stígur]] * [[Stormar]] * [[Stormur (mannsnafn)|Stormur]] * [[Stórólfur]] * [[Straumur (mannsnafn)|Straumur]] * [[Sturla]] * [[Sturlaugur]] * [[Sturri]] * [[Styr]] * [[Styrbjörn]] * [[Styrkár]] * [[Styrkur]] * [[Styrmir]] * [[Styrr]] * [[Sumarliði]] * [[Sumarsveinn]] * [[Sumarvin]] * [[Súddi]] * [[Svafar]] * [[Svafmundur]] * [[Svali (mannanafn)|Svali]] * [[Svalur]] * [[Svan]] * [[Svanberg]] * [[Svanbergur]] * [[Svanbjörn]] * [[Svanfreð]] * [[Svangeir]] * [[Svanhild]] * [[Svanhólm]] * [[Svani]] * [[Svanlaugur]] * [[Svanmundur]] * [[Svanur (nafn)|Svanur]] * [[Svanþór]] * [[Svarthöfði (mannsnafn)|Svarthöfði]] * [[Svartur]] * [[Svavar]] * [[Svavmundur]] * [[Sváfnir]] * [[Sveinar]] * [[Sveinberg]] * [[Sveinbjartur]] * [[Sveinbjörn]] * [[Sveinjón]] * [[Sveinlaugur]] * [[Sveinmar]] * [[Sveinn (nafn)|Sveinn]] * [[Sveinungi]] * [[Sveinungur]] * [[Sveinþór]] * [[Sven]] * [[Svend]] * [[Sverre]] * [[Sverrir]] * [[Svipdagur]] * [[Svipmundur]] * [[Svölnir]] * [[Svörfuður]] * [[Sylveríus]] * [[Sýrus]] * [[Sæberg]] * [[Sæbergur]] * [[Sæbjartur]] * [[Sæbjörn]] * [[Sæfinnur]] * [[Sæfús]] * [[Sæi]] * [[Sælaugur]] * [[Sæmann]] * [[Sæmar]] * [[Sæmi]] * [[Sæmundur]] * [[Sær]] * [[Sævald]] * [[Sævaldur]] * [[Sævar]] * [[Sævarður]] * [[Sævarr]] * [[Sævin]] * [[Sæþór]] * [[Sölmundur]] * [[Sölvar]] * [[Sölver]] * [[Sölvi]] * [[Sören]] * [[Sörli]] {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=12em}} * [[Tage]] * [[Tandri]] * [[Tangi]] * [[Tanni]] * [[Tarfur (mannsnafn)|Tarfur]] * [[Tarón]] * [[Teitur]] * [[Teodor]] * [[Teó]] * [[Theadór]] * [[Theo]] * [[Theobald]] * [[Theodor]] * [[Theodór]] * [[Theofilus]] * [[Theó]] * [[Theódór]] * [[Theódórus]] * [[Thiago]] * [[Thomas]] * [[Thor]] * [[Thorberg]] * [[Thorgeir]] * [[Thorkil]] * [[Thorleif]] * [[Thorstein]] * [[Thorsteinn]] * [[Thorvald]] * [[Thór]] * [[Tili]] * [[Tindar]] * [[Tindri]] * [[Tindur]] * [[Tinni (mannsnafn)|Tinni]] * [[Tistram]] * [[Tíberíus (mannsnafn)|Tíberíus]] * [[Tíbor]] * [[Tími (mannsnafn)|Tími]] * [[Tímon]] * [[Tímoteus]] * [[Tímóteus]] * [[Tístran]] * [[Tjaldur (mannsnafn)|Tjaldur]] * [[Tjörfi]] * [[Tjörvi]] * [[Tobbi]] * [[Tobías]] * [[Toddi]] * [[Todor]] * [[Toggi]] * [[Tolli (mannsnafn)|Tolli]] * [[Tom]] * [[Tonni]] * [[Tor]] * [[Torben]] * [[Torfi]] * [[Tóbías]] * [[Tói]] * [[Tóki]] * [[Tómas]] * [[Tór]] * [[Tóti]] * [[Trausti]] * [[Tristan]] * [[Trjámann]] * [[Trostan]] * [[Trúmann]] * [[Tryggvi]] * [[Tumas]] * [[Tumi]] * [[Tunis]] * [[Túbal]] * [[Tyrfingur (mannsnafn)|Tyrfingur]] * [[Týli]] * [[Týr (mannsnafn)|Týr]] * [[Týri]] {{div col end}} == U == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ubbi]] * [[Uggi (mannsnafn)|Uggi]] * [[Ugluspegill (mannsnafn)|Ugluspegill]] * [[Ulf]] * [[Ullr]] * [[Ullur (mannsnafn)|Ullur]] * [[Ulrich]] * [[Ulrik]] * [[Ungi]] * [[Uni]] * [[Unnar]] * [[Unnbjörn]] * [[Unndór]] * [[Unnsteinn]] * [[Unnþór]] * [[Urðar]] * [[Uwe]] * [[Uxi]] {{div col end}} == Ú == {{div col|colwidth=12em}} * [[Úddi]] * [[Úlfar (mannsnafn)|Úlfar]] * [[Úlfgeir]] * [[Úlfgrímur]] * [[Úlfhéðinn]] * [[Úlfkell]] * [[Úlfljótur (mannsnafn)|Úlfljótur]] * [[Úlftýr]] * [[Úlfur (mannsnafn)|Úlfur]] * [[Úlrik]] * [[Úranus (mannsnafn)|Úranus]] {{div col end}} == V == {{div col|colwidth=12em}} * [[Vagn]] * [[Vakur]] * [[Valberg]] * [[Valbergur]] * [[Valbjörn]] * [[Valbrandur]] * [[Valdemar]] * [[Valdi]] * [[Valdimar (nafn)|Valdimar]] * [[Valdór]] * [[Valent]] * [[Valentín]] * [[Valentínus]] * [[Valgarð]] * [[Valgarður]] * [[Valgeir]] * [[Valgrímur]] * [[Validínus]] * [[Valíant]] * [[Valjón]] * [[Vallaður]] * [[Valmar]] * [[Valmundur]] * [[Valsteinn]] * [[Valter]] * [[Valtýr]] * [[Valur (mannsnafn)|Valur]] * [[Valves]] * [[Valþór]] * [[Vandill]] * [[Varði]] * [[Varmar]] * [[Varmi (mannsnafn)|Varmi]] * [[Varnó]] * [[Vatnar]] * [[Váli (mannsnafn)|Váli]] * [[Vápni]] * [[Veigar]] * [[Veigur]] * [[Ver (mannsnafn)|Ver]] * [[Vermundur]] * [[Verner]] * [[Vernharð]] * [[Vernharður]] * [[Veróna (mannsnafn)|Veróna]] * [[Vestar]] * [[Vestarr]] * [[Vestmar]] * [[Vetle]] * [[Vetur (mannsnafn)|Vetur]] * [[Veturliði]] * [[Vébjörn]] * [[Végeir]] * [[Vékell]] * [[Vélaugur]] * [[Vémundur]] * [[Vésteinn]] * [[Victor]] * [[Viðar]] * [[Viðjar]] * [[Vigant]] * [[Vigfús]] * [[Viggó]] * [[Vigkon]] * [[Vignes]] * [[Vignir]] * [[Vigri]] * [[Vigtýr]] * [[Vigur (mannsnafn)|Vigur]] * [[Vikar]] * [[Viktor]] * [[Vilberg]] * [[Vilbergur]] * [[Vilbert]] * [[Vilbjörn]] * [[Vilbogi]] * [[Vilbrandur]] * [[Vilfreð]] * [[Vilgeir]] * [[Vilhelm]] * [[Vilhjálmur]] * [[Vili (mannsnafn)|Vili]] * [[Vilinberg]] * [[Viljar]] * [[Vilji]] * [[Villads]] * [[Villi]] * [[Villiam]] * [[Villy]] * [[Vilmar]] * [[Vilmenhart]] * [[Vilmenhordt]] * [[Vilmundur]] * [[Vin]] * [[Vincent]] * [[Vindar (mannsnafn)|Vindar]] * [[Vinfús]] * [[Vinjar]] * [[Virgar]] * [[Virgil]] * [[Virgill (mannsnafn)|Virgill]] * [[Vitalis]] * [[Víðar (mannsnafn)|Víðar]] * [[Víðir (mannsnafn)|Víðir]] * [[Vífill (mannsnafn)|Vífill]] * [[Vígberg]] * [[Víghvatur]] * [[Víglundur]] * [[Vígmar]] * [[Vígmundur]] * [[Vígsteinn]] * [[Vígþór]] * [[Víkingur (mannsnafn)|Víkingur]] * [[Vítus]] * [[Vívat]] * [[Vogur (mannsnafn)|Vogur]] * [[Vopni]] * [[Vorm]] * [[Vormar]] * [[Vormur]] * [[Vorsveinn]] * [[Vöggur]] * [[Völundur]] * [[Vörður]] * [[Vöttur]] {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=12em}} * [[Walter]] * [[Werner]] * [[Wilhelm]] * [[Willard]] * [[William]] * [[Willum]] * [[Willy]] {{div col end}} == X == {{div col|colwidth=12em}} * [[Xander]] * [[Xavier]] * [[Xavíer]] {{div col end}} == Y == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ylfingur]] * [[Ylur]] * [[Ymir]] * [[Ymur]] * [[Yngvar]] * [[Yngvi]] * [[Yngvinn]] * [[Yrkill]] * [[Yrkir]] {{div col end}} == Ý == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ýmir (nafn)|Ýmir]] * [[Ýrar]] {{div col end}} == Z == {{div col|colwidth=12em}} * [[Zachary]] * [[Zakaría]] * [[Zakarías]] * [[Zar (mannsnafn)|Zar]] * [[Zion]] * [[Zophanías]] * [[Zophonías]] * [[Zófónías]] * [[Zóphanías]] * [[Zóphonías]] {{div col end}} == Þ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Þangbrandur (mannsnafn)|Þangbrandur]] * [[Þengill]] * [[Þeofilus]] * [[Þeódór]] * [[Þeófílas]] * [[Þeófílus]] * [[Þeyr (mannsnafn)|Þeyr]] * [[Þiðrandi]] * [[Þiðrik]] * [[Þinur (mannsnafn)|Þinur]] * [[Þjálfi]] * [[Þjóðann]] * [[Þjóðar]] * [[Þjóðbjörn]] * [[Þjóðgeir]] * [[Þjóðleifur]] * [[Þjóðmar]] * [[Þjóðólfur (nafn)|Þjóðólfur]] * [[Þjóðrekur]] * [[Þjóðvarður]] * [[Þjóstar]] * [[Þjóstólfur]] * [[Þorberg]] * [[Þorbergur]] * [[Þorbjörn]] * [[Þorbrandur]] * [[Þorfinnur]] * [[Þorgarður]] * [[Þorgautur]] * [[Þorgeir]] * [[Þorgestur]] * [[Þorgils]] * [[Þorgísl]] * [[Þorgnýr]] * [[Þorgrímur]] * [[Þorkell]] * [[Þorketill]] * [[Þorlaugur]] * [[Þorlákur]] * [[Þorleifur]] * [[Þorleikur]] * [[Þormar]] * [[Þormóður (mannsnafn)|Þormóður]] * [[Þormundur]] * [[Þorri (mannsnafn)|Þorri]] * [[Þorsteinn]] * [[Þorvaldur]] * [[Þorvar]] * [[Þorvarður]] * [[Þór (mannsnafn)|Þór]] * [[Þórar]] * [[Þórarinn]] * [[Þórálfur]] * [[Þórberg]] * [[Þórbergur]] * [[Þórbjarni]] * [[Þórbjörn]] * [[Þórdór]] * [[Þórðbjörn]] * [[Þórður]] * [[Þórel]] * [[Þórgnýr]] * [[Þórgrímur]] * [[Þórhaddur]] * [[Þórhalli]] * [[Þórhallur]] * [[Þórhannes]] * [[Þórhelgi]] * [[Þóri]] * [[Þórinn]] * [[Þórir]] * [[Þórjón]] * [[Þórkell]] * [[Þórketill]] * [[Þórlaugur]] * [[Þórleifur]] * [[Þórlindur]] * [[Þórlín]] * [[Þórmann]] * [[Þórmar]] * [[Þórmundur]] * [[Þóroddur]] * [[Þórormur]] * [[Þórólfur]] * [[Þórr]] * [[Þórsteinn]] * [[Þórylfur]] * [[Þórörn]] * [[Þrastar]] * [[Þráinn]] * [[Þrándur]] * [[Þróttur (mannsnafn)|Þróttur]] * [[Þrúðmar]] * [[Þrúður]] * [[Þrútur]] * [[Þrymir]] * [[Þrymur]] * [[Þröstur (mannsnafn)|Þröstur]] * [[Þyrill]] * [[Þyrnir (mannsnafn)|Þyrnir]] {{div col end}} == Æ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ægedíus]] * [[Ægileif]] * [[Ægir (mannsnafn)|Ægir]] * [[Æsir (nafn)|Æsir]] * [[Ævar]] * [[Ævarr]] {{div col end}} == Ö == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ögmundur]] * [[Ögri]] * [[Ölnir]] * [[Ölver]] * [[Ölvir]] * [[Öndólfur]] * [[Önundur]] * [[Örlaugur]] * [[Örlygur]] * [[Örn (mannsnafn)|Örn]] * [[Örnólfur]] * [[Örvar]] * [[Örvarr]] * [[Össur]] * [[Öxar]] * [[Özur]] {{div col end}} == Athugasemdir == * ^NI merkir nafn sem finnst í ''Nöfnum Íslendina'' (nýrri útgáfu) eftir Guðrún Kvaran. == Tengt efni == * [[Íslenskt mannsnafn]] * [[Listi yfir íslensk mannanöfn]] == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn?Stafrof=&Nafn=&Millinofn=on&Samthykkt=yes|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} * [https://island.is/leit-i-mannanafnaskra "Leit í mannanafnaskrá"] Sótt 2. janúar 2025. * Guðrún Kvaran, ''Nöfn Íslendinga'' (ný útgáfa), Forlagið, 2011, ISBN 978-9979-53-546-1 [[Flokkur:Íslensk karlmannsnöfn| ]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi|eiginnöfn karlmanna]] [[Flokkur:Listar um samfélag og menningu|íslensk eiginnöfn karlmanna]] h6qel07mwptp00wv55xtjtaz4z2wcs1 1952598 1952594 2026-03-29T09:08:02Z MáneyMánadóttir 103358 /* F */ 1952598 wikitext text/x-wiki Eftirfarandi er '''listi yfir íslensk [[eiginnafn|eiginnöfn]] [[karlmaður|karlmanna]]''': == A == {{div col|colwidth=12em}} * [[Aage]]^NI * [[Aaron]] * [[Abel (mannsnafn)|Abel]]^NI * [[Abner]]^NI * [[Abraham (mannsnafn)|Abraham]]^NI * [[Absalon]]^NI * [[Adam (mannsnafn)|Adam]]^NI * [[Addi]]^NI * [[Adel]]^NI * [[Adil]] * [[Adíel]]^NI * [[Adolf]]^NI * [[Adolph]]^NI * [[Adólf]]^NI * [[Adrian mannsnafn|Adrian]]^NI * [[Adrían]]^NI * [[Adríel]]^NI * [[Adser]]^NI * [[Aðalberg]]^NI * [[Aðalbergur]]^NI * [[Aðalbert]]^NI * [[Aðalbjörn]]^NI * [[Aðalborgar]]^NI * [[Aðalbrandur]]^NI * [[Aðalbrikt]]^NI * [[Aðalgeir]]^NI * [[Aðaljón]]^NI * [[Aðalmundur]]^NI * [[Aðalpétur]]^NI * [[Aðalráður]]^NI * [[Aðalsteinn]]^NI * [[Aðalsveinn]]^NI * [[Aðalvíkingur]] * [[Aðils]]^NI * [[Aðlis]] * [[Aðólf]]^NI * [[Aggi]]^NI * [[Agnar]]^NI * [[Agni]]^NI ' [[Agrippa]]^NI * [[Aksel]]^NI * [[Alan]]^NI * [[Alberg]]^NI * [[Albert]]^NI * [[Albínus]]^NI * [[Aldan]]^NI * [[Aldar]]^NI * [[Aldur]] * [[Alejandro]] * [[Alex]]^NI * [[Alexander (mannsnafn)|Alexander]]^NI * [[Alexíus]]^NI * [[Alf]] * [[Alfinnur]]^NI * [[Alfons]]^NI * [[Alfred]]^NI * [[Alfreð]]^NI * [[Algeir]]^NI * [[Ali]]^NI * [[Allan]]^NI * [[Allen]]^NI * [[Alli]]^NI * [[Almar]]^NI * [[Almarr]]^NI * [[Alrekur]]^NI * [[Alsteinn]]^NI * [[Alvar]]^NI * [[Alvin]]^NI * [[Amil]] * [[Amir]] * [[Amír]] * [[Amon (mannsnafn)|Amon]] * [[Amor (mannsnafn)|Amor]] * [[Amos]]^NI * [[Analíus]]^NI * [[Ananías]]^NI * [[Anders]]^NI * [[Andór]]^NI * [[Andrean]] * [[Andreas]]^NI * [[Andrei]] * [[Andres]] * [[André]] * [[Andrés]]^NI * [[Andri]]^NI * [[Anes]] * [[Anfinn]] * [[Angantýr]]^NI * [[Angi]]^NI * [[Angus (mannsnafn)|Angus]]^NI * [[Anilíus]]^NI * [[Annalíus]]^NI * [[Annar]]^NI * [[Annarr]] * [[Annas]]^NI * [[Annel]]^NI * [[Annes (mannsnafn)|Annes]]^NI * [[Annilíus]]^NI * [[Annmar]]^NI * [[Annó]]^NI * [[Annþór]]^NI * [[Anor]] * [[Anteo]] * [[Anthony]]^NI * [[Anton]]^NI * [[Antonio]] * [[Antoníus]]^NI * [[António]] * [[Antóníus]] * [[Apollo (mannsnafn)|Apollo]] * [[Aralíus]]^NI * [[Aran]] * [[Arelius]]^NI * [[Arelíus]]^NI * [[Arent]]^NI * [[Ares (mannsnafn)|Ares]]^NI * [[Ari]]^NI * [[Arilíus]]^NI * [[Arin]] * [[Arinbjörn]]^NI * [[Arían]] * [[Aríel]]^NI * [[Aríus (mannsnafn)|Aríus]]^NI * [[Armand]] * [[Armandó]] * [[Arnald]]^NI * [[Arnaldur]]^NI * [[Arnar]]^NI * [[Arnberg]]^NI * [[Arnbergur]]^NI * [[Arnbjörn]]^NI * [[Arndór]]^NI * [[Arne]]^NI * [[Arnes]]^NI * [[Arnfinnur]]^NI * [[Arnfreyr]]^NI * [[Arngarður]] * [[Arngeir]]^NI * [[Arngils]]^NI * [[Arngnýr]]^NI * [[Arngrímur]]^NI * [[Arnkell]]^NI * [[Arnlaugur]]^NI * [[Arnleifur]]^NI * [[Arnljótur]]^NI * [[Arnmóður]]^NI * [[Arnmundur]]^NI * [[Arnoddur]]^NI * [[Arnold]]^NI * [[Arnór]]^NI * [[Arnsteinn]]^NI * [[Arntýr]] * [[Arnúlfur]]^NI * [[Arnviður]]^NI * [[Arnþór]]^NI * [[Aron]]^NI * [[Arslan]] * [[Art]] * [[Arthur]]^NI * [[Arthúr]]^NI * [[Artúr]]^NI * [[Arún]] * [[Arvið]]^NI * [[Arviður]]^NI * [[Asael]]^NI * [[Asarías]]^NI * [[Askalon]]^NI * [[Askur (mannsnafn)|Askur]]^NI * [[Aspar]]^NI * [[Athanasius]]^NI * [[Athen]] * [[Atlas (mannsnafn)|Atlas]]^NI * [[Atli (mannsnafn)|Atli]]^NI * [[Aubert]]^NI * [[Auðar]]^NI * [[Auðberg]]^NI * [[Auðbergur]]^NI * [[Auðbert]]^NI * [[Auðbjörn]]^NI * [[Auðgeir]]^NI * [[Auðgísl]]^NI * [[Auðjón]]^NI * [[Auðkell]]^NI * [[Auðmundur]]^NI * [[Auðólfur]]^NI * [[Auðun]]^NI * [[Auðunn]]^NI * [[Auður (mannsnafn)|Auður]]^NI * [[August]]^NI * [[Augustinus]]^NI * [[Austar]]^NI * [[Austin (mannsnafn)|Austin]] * [[Austmann]]^NI * [[Austmar]]^NI * [[Austri (mannsnafn)|Austri]]^NI * [[Axel]]^NI * [[Aþanasíus]]^NI {{div col end}} == Á == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ágúst (mannsnafn)|Ágúst]]^NI * [[Ágústínus (mannsnafn)|Ágústínus]]^NI * [[Ágústus (mannsnafn)|Ágústus]]^NI * [[Áki]]^NI * [[Álfar (mannsnafn)|Álfar]]^NI * [[Álfgeir]]^NI * [[Álfgrímur]]^NI * [[Álfkell]] * [[Álfur (mannsnafn)|Álfur]]^NI * [[Álfþór]]^NI * [[Ámundi]]^NI * [[Ámundínus]]^NI * [[Án]]^NI * [[Árbjartur]]^NI * [[Árbjörn]]^NI * [[Árelíus]]^NI * [[Árgeir]]^NI * [[Árgils]]^NI * [[Ári]] * [[Árilíus]] * [[Ármann]]^NI * [[Árnborg]]^NI * [[Árnes (mannsnafn)|Árnes]]^NI * [[Árni]]^NI * [[Árnibjörn]]^NI * [[Árnmar]]^NI * [[Árnþór]]^NI * [[Ársæll]]^NI * [[Ás (mannsnafn)|Ás]]^NI * [[Ásar]]^NI * [[Ásberg]]^NI * [[Ásbergur]]^NI * [[Ásbjörn]]^NI * [[Ásbrandur]] * [[Ásdór]]^NI * [[Ásgautur]]^NI * [[Ásgeir]]^NI * [[Ásgils]]^NI * [[Ásgrímur]]^NI * [[Ási]]^NI * [[Áskell]]^NI * [[Áslaugur]]^NI * [[Áslákur]]^NI * [[Ásmar]]^NI * [[Ásmundur]]^NI * [[Ásólfur]]^NI * [[Ásröður]]^NI * [[Áss]]^NI * [[Ástberg]]^NI * [[Ástbjartur]]^NI * [[Ástbjörn]]^NI * [[Ástfastur]]^NI * [[Ástgeir]]^NI * [[Ásti]]^NI * [[Ástmann]]^NI * [[Ástmar]]^NI * [[Ástmundur]]^NI * [[Ástráður]]^NI * [[Ástríkur (mannsnafn)|Ástríkur]]^NI * [[Ástsæll]]^NI * [[Ástvald]]^NI * [[Ástvaldur]]^NI * [[Ástvar]]^NI * [[Ástvin]]^NI * [[Ástþór]]^NI * [[Ástþrúr]]^NI * [[Ásvaldur]]^NI * [[Ásvarður]]^NI * [[Ásólfur]] * [[Ásþór]]^NI {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=12em}} * [[Baddi]] * [[Baggi (mannsnafn)|Baggi]] * [[Baggio]] * [[Baldur (mannsnafn)|Baldur]]^NI * [[Baldvin]]^NI * [[Baldwin]] * [[Baltasar]]^NI * [[Baltazar]] * [[Bambi (nafn)|Bambi]]^NI * [[Bambus (mannsnafn)|Bambus]] * [[Barði (nafn)|Barði]]^NI * [[Barri]]^NI * [[Bartolomeus]]^NI * [[Bassi (mannsnafn)|Bassi]]^NI * [[Bastían]] * [[Baugur (mannsnafn)|Baugur]]^NI * [[Baui]] * [[Bárður]]^NI * [[Beggi]] * [[Beinir]]^NI * [[Beinteinn]]^NI * [[Beitir]]^NI * [[Bekan]]^NI * [[Bendt]] * [[Benedikt]]^NI * [[Benidikt]]^NI * [[Benjamin]] * [[Benjamín]]^NI * [[Benni]]^NI * [[Benno]]^NI * [[Benny]]^NI * [[Benoný]]^NI * [[Benóní]]^NI * [[Benóný]]^NI * [[Bent]]^NI * [[Benteinn]]^NI * [[Bentley]] * [[Benvý]] * [[Berent]]^NI * [[Berg (mannsnafn)|Berg]]^NI * [[Bergfinn]]^NI * [[Bergfinnur]]^NI * [[Berghreinn]]^NI * [[Bergjón]]^NI * [[Bergkvist]]^NI * [[Bergmann]]^NI * [[Bergmar]]^NI * [[Bergmundur]]^NI * [[Bergsteinn]]^NI * [[Bergsveinn]]^NI * [[Bergur]]^NI * [[Bergúlfur]]^NI * [[Bergvin]]^NI * [[Bergþór]]^NI * [[Bernhard]]^NI * [[Bernharð]]^NI * [[Bernharður]]^NI * [[Berni]] * [[Bernódus]]^NI * [[Bernótus]]^NI * [[Bernt]]^NI * [[Bersi]]^NI * [[Bertel]]^NI * [[Berthold]]^NI * [[Berti]] * [[Bertil]]^NI * [[Bertila]]^NI * [[Bertram]]^NI * [[Bessi]]^NI * [[Betúel]]^NI * [[Bill]]^NI * [[Birgir]]^NI * [[Birkir]]^NI * [[Birmir]] * [[Birningur]] * [[Birnir (mannsnafn)|Birnir]]^NI * [[Birtingur (mannsnafn)|Birtingur]]^NI * [[Birtir]] * [[Bíi]] * [[Bjargar]]^NI * [[Bjargmundur]]^NI * [[Bjargsteinn]]^NI * [[Bjargvin]]^NI * [[Bjargþór]]^NI * [[Bjarkan]] * [[Bjarkar]]^NI * [[Bjarki]]^NI * [[Bjarmar]]^NI * [[Bjarmi]]^NI * [[Bjarnar]]^NI * [[Bjarnfinnur]]^NI * [[Bjarnfreður]]^NI * [[Bjarnfriður]]^NI * [[Bjarnharður]]^NI * [[Bjarnhéðinn]]^NI * [[Bjarni]]^NI * [[Bjarnlaugur]]^NI * [[Bjarnleifur]]^NI * [[Bjarnólfur]]^NI * [[Bjarnsteinn]]^NI * [[Bjarnvin]]^NI * [[Bjarnþór]]^NI * [[Bjartman]] * [[Bjartmann]]^NI * [[Bjartmar]]^NI * [[Bjartur]]^NI * [[Bjartþór]]^NI * [[Bjólan]]^NI * [[Bjólfur (mannsnafn)|Bjólfur]]^NI * [[Björgmundur]]^NI * [[Björgólfur]]^NI * [[Björgúlfur]]^NI * [[Björgvin (mannsnafn)|Björgvin]]^NI * [[Björn (mannsnafn)|Björn]]^NI * [[Björnleifur]]^NI * [[Björnólfur]]^NI * [[Björnúlfur]] * [[Blake]] * [[Blansíflúr]]^NI * [[Blár (mannsnafn)|Blár]] * [[Bliki]] * [[Blíður]] * [[Blængur]]^NI * [[Blær]]^NI * [[Blævar]]^NI * [[Bo]]^NI * [[Boði]]^NI * [[Bogi (nafn)|Bogi]]^NI * [[Bolli (mannsnafn)|Bolli]]^NI * [[Bond]] * [[Borgar]]^NI * [[Borgúlfur]]^NI * [[Borgþór]]^NI * [[Bóas]]^NI * [[Bói]]^NI * [[Bótólfur]]^NI * [[Bragi (mannsnafn)|Bragi]]^NI * [[Brandr]] * [[Brandur (nafn)|Brandur]]^NI * [[Breki]]^NI * [[Bresi]]^NI * [[Brestir]]^NI * [[Brettingur]]^NI * [[Brimar]]^NI * [[Brimi]]^NI * [[Brimir]]^NI * [[Brimþór]] * [[Brími]] * [[Brímir]] * [[Brjánn]]^NI * [[Broddi]]^NI * [[Bruno]]^NI * [[Brúno]]^NI * [[Brúnó]]^NI * [[Bryngeir]]^NI * [[Brynjar]]^NI * [[Brynjarr]]^NI * [[Brynjólfur]]^NI * [[Brynjúlfur]]^NI * [[Brynjýlfur]] * [[Brynleifur]]^NI * [[Brynmar]] * [[Brynsteinn]]^NI * [[Bryntýr]]^NI * [[Brynþór]]^NI * [[Bubbi (mannsnafn)|Bubbi]] * [[Buck]] * [[Burkni (mannsnafn)|Burkni]]^NI * [[Búálfur]] * [[Búi]]^NI * [[Búri (nafn)|Búri]]^NI * [[Bylur]] * [[Bæring]]^NI * [[Bæringur]] * [[Bæron]]^NI * [[Bæssam]] * [[Böðvar]]^NI * [[Börkur (nafn)|Börkur]]^NI {{div col end}} == C == {{div col|colwidth=12em}} * [[Camillus]]^NI * [[Carl]]^NI * [[Cecil]]^NI * [[Celin]] * [[Cesar]] * [[Charles]]^NI * [[Charlie]] * [[Chefas]]^NI * [[Chris]] * [[Christian]]^NI * [[Christopher]]^NI * [[Claus]]^NI * [[Clausinus]]^NI * [[Cristiano]] * [[Cyrus]] * [[Cýrus]]^NI * [[Cæsar]] {{div col end}} == D == {{div col|colwidth=12em}} * [[Daði]]^NI * [[Daðmar]]^NI * [[Dagbjartur]]^NI * [[Dagfari]]^NI * [[Dagfinnur]]^NI * [[Daggeir]]^NI * [[Dagmann]]^NI * [[Dagnýr]]^NI * [[Dagóbert]]^NI * [[Dagstyggur]]^NI * [[Dagur (mannsnafn)|Dagur]]^NI * [[Dagvin]]^NI * [[Dagþór]]^NI * [[Dalbert]]^NI * [[Dalhoff]]^NI * [[Dalí]] * [[Dalli]] * [[Dalmann]]^NI * [[Dalmar]]^NI * [[Dalur (mannsnafn)|Dalur]] * [[Dalvin]]^NI * [[Damaskus (mannsnafn)|Damaskus]]^NI * [[Damíen]] * [[Damjan]]^NI * [[Damon]] * [[Dan]]^NI * [[Danelíus]] * [[Daniel]]^NI * [[Danilíus]]^NI * [[Danival]]^NI * [[Daníel (mannsnafn)|Daníel]]^NI * [[Daníval]]^NI * [[Dante (mannsnafn)|Dante]] * [[Daríus]]^NI * [[Darri]]^NI * [[Davið]]^NI * [[Davíð]]^NI * [[Deimos (mannsnafn)|Deimos]] * [[Demas]]^NI * [[Demus]]^NI * [[Dengsi]] * [[Deníel]] * [[Dennis]]^NI * [[Dexter]] * [[Diddi]] * [[Diðrik]]^NI * [[Diego (mannsnafn)|Diego]] * [[Diljar]] * [[Ditleif]]^NI * [[Ditlev]]^NI * [[Dittó]] * [[Díar]]^NI * [[Díbus]] * [[Dímítrí]] * [[Dímon (mannsnafn)|Dímon]] * [[Dínus]]^NI * [[Díon]] * [[Díómedes (mannsnafn)|Díómedes]]^NI * [[Dísmundur]]^NI * [[Doddi]] * [[Dofri (mannsnafn)|Dofri]]^NI * [[Dolli]] * [[Dominik]] * [[Donald]]^NI * [[Dorri]] * [[Dómald]]^NI * [[Dómaldi]]^NI * [[Dómaldur]]^NI * [[Dónald]]^NI * [[Dónaldur]]^NI * [[Dór]]^NI * [[Dóri]]^NI * [[Dósíþeus]]^NI * [[Dósóþeus]]^NI * [[Draumur (mannsnafn)|Draumur]] * [[Draupnir (mannsnafn)|Draupnir]]^NI * [[Dreki (nafn)|Dreki]]^NI * [[Drengur (nafn)|Drengur]]^NI * [[Dreyfus]]^NI * [[Drómi]] * [[Dufgus]]^NI * [[Dufþakur]]^NI * [[Dugfús]]^NI * [[Dúi]]^NI * [[Dúni]] * [[Dúnn (mannsnafn)|Dúnn]] * [[Dvalinn]]^NI * [[Dylan]] * [[Dynþór]] * [[Dýri]]^NI * [[Dýrmundur]]^NI * [[Döggvi]] {{div col end}} == Ð == == E == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ebbi]]^NI * [[Ebenes]]^NI * [[Ebeneser]]^NI * [[Ebenezer]]^NI * [[Ebenhard]]^NI * [[Ebenharð]]^NI * [[Eberg]]^NI * [[Eberhard]]^NI * [[Eberhardt]]^NI * [[Eberharð]]^NI * [[Eddi]] * [[Edgar]]^NI * [[Edilon]]^NI * [[Edílon]]^NI * [[Edor]] * [[Edvald]]^NI * [[Edvard]] * [[Edvarð]]^NI * [[Edvin]]^NI * [[Edward]]^NI * [[Edwin]]^NI * [[Eðvald]]^NI * [[Eðvar]]^NI * [[Eðvard]]^NI * [[Eðvarð]]^NI * [[Efraím]]^NI * [[Eggert]]^NI * [[Eggþór]]^NI * [[Egidíus]]^NI * [[Egill]]^NI * [[Eiðar (mannsnafn)|Eiðar]]^NI * [[Eiður]]^NI * [[Eikar]]^NI * [[Eilert]]^NI * [[Eilífur]]^NI * [[Einar]]^NI * [[Einbjörn]]^NI * [[Einir (mannsnafn)|Einir]]^NI * [[Einvarður]]^NI * [[Einþór]]^NI * [[Eir]]^NI * [[Eiríkur]]^NI * [[Eivin]] * [[Ekkó]] * [[Ektor]]^NI * [[Elberg]]^NI * [[Elbert]]^NI * [[Eldar]]^NI * [[Eldbjartur]] * [[Eldgrímur]]^NI * [[Eldhamar]] * [[Eldjárn]]^NI * [[Eldmar]] * [[Eldon]] * [[Eldór]]^NI * [[Eldur (mannsnafn)|Eldur]]^NI * [[Elenmundur]]^NI * [[Elentínus]]^NI * [[Eleseus]]^NI * [[Elfar]]^NI * [[Elfráður]]^NI * [[Elias (mannsnafn)|Elias]] * [[Elidon]]^NI * [[Elimar]]^NI * [[Elimundur]]^NI * [[Elinbergur]]^NI * [[Elinbjörn]]^NI * [[Eliníus]]^NI * [[Elinór]]^NI * [[Elio]] * [[Elis (mannsnafn)|Elis]]^NI * [[Elí]]^NI * [[Elía (mannsnafn)|Elía]]^NI * [[Elían]] * [[Elías]]^NI * [[Elíden]]^NI * [[Elíesar]]^NI * [[Elíeser]]^NI * [[Elífas]]^NI * [[Elímar]]^NI * [[Elímundur]]^NI * [[Elínberg]]^NI * [[Elínbergur]]^NI * [[Elínes]]^NI * [[Elíngunn]]^NI * [[Elínmundur]]^NI * [[Elínór]]^NI * [[Elínus]]^NI * [[Elíott]] * [[Elís (mannsnafn)|Elís]]^NI * [[Elísar]]^NI * [[Elísberg]]^NI * [[Elíseus]]^NI * [[Elívarð]]^NI * [[Eljar]] * [[Ellert]]^NI * [[Elli]]^NI * [[Elliðagrímur]]^NI * [[Elliði]]^NI * [[Elling]]^NI * [[Elliott]] * [[Ellíot]] * [[Ellís]] * [[Elmar]]^NI * [[Elmer]]^NI * [[Elvar]]^NI * [[Elvin]] * [[Elvis]] * [[Emanuel]] * [[Emanúel]]^NI * [[Embrek]]^NI * [[Emerald]] * [[Emil]]^NI * [[Emilius]]^NI * [[Emill]] * [[Emir]] * [[Emíl]]^NI * [[Emír (mannsnafn)|Emír]] * [[Emmanúel]]^NI * [[Emmi]] * [[Engilbert]]^NI * [[Engilbjartur]]^NI * [[Engilbrikt]]^NI * [[Engilhart]]^NI * [[Engiljón]]^NI * [[Engill (mannsnafn)|Engill]]^NI * [[Enok]]^NI * [[Eragon (mannsnafn)|Eragon]] * [[Erasmus (mannsnafn)|Erasmus]]^NI * [[Eric]]^NI * [[Erik]]^NI * [[Erlar]]^NI * [[Erlendur]]^NI * [[Erling]]^NI * [[Erlingur]]^NI * [[Ermenrekur]] * [[Erminrekur]]^NI * [[Ernest]]^NI * [[Ernestó]]^NI * [[Ernir (mannsnafn)|Ernir]]^NI * [[Ernst]]^NI * [[Eron]]^NI * [[Eros]] * [[Erpur (nafn)|Erpur]]^NI * [[Esajas]]^NI * [[Esekíel]]^NI * [[Esi]] * [[Esjar]]^NI * [[Eskil]]^NI * [[Eskur]]^NI * [[Esmar]]^NI * [[Esra]]^NI * [[Estefan]]^NI * [[Evald]]^NI * [[Evan]] * [[Evert]]^NI * [[Evgenius]]^NI * [[Evgeníus]]^NI * [[Evin]]^NI * [[Evían]] * [[Eyberg]]^NI * [[Eydór]]^NI * [[Eygrímur]]^NI * [[Eyjar]]^NI * [[Eyjólfur]]^NI * [[Eykam]] * [[Eylaugur]]^NI * [[Eyleifur]]^NI * [[Eylert]] * [[Eymar]]^NI * [[Eymir]] * [[Eymundur]]^NI * [[Eyríkur]]^NI * [[Eysteinn]]^NI * [[Eyvar]]^NI * [[Eyvindur]]^NI * [[Eyþór]]^NI * [[Ezra]] {{div col end}} == É == * [[Éljagrímur]] * [[Ésú]] {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=12em}} * [[Fabían]]^NI * [[Fabrisíus]]^NI * [[Falgeir]]^NI * [[Falur (nafn)|Falur]]^NI * [[Fannar]]^NI * [[Fannberg]]^NI * [[Fanngeir]]^NI * [[Fannþór]] * [[Fáfnir (mannsnafn)|Fáfnir]]^NI * [[Fálki (mannsnafn)|Fálki]] * [[Felix]]^NI * [[Fengur]]^NI * [[Fenix]] * [[Fenrir]]^NI * [[Ferdinand]]^NI * [[Ferdínand]]^NI * [[Fertram]]^NI * [[Feykir]]^NI * [[Filip]]^NI * [[Filippus]]^NI * [[Filpó]]^NI * [[Finn]]^NI * [[Finnbjörn]]^NI * [[Finnbogi]]^NI * [[Finngeir]]^NI * [[Finni]] * [[Finnjón]]^NI * [[Finnlaugur]]^NI * [[Finnur]]^NI * [[Finnvarður]]^NI * [[Fífill (mannsnafn)|Fífill]]^NI * [[Fíus]] * [[Fjalar]]^NI * [[Fjalarr]]^NI * [[Fjarki]] * [[Fjólar]]^NI * [[Fjólmundur]]^NI * [[Fjölnir]]^NI * [[Fjölvar]]^NI * [[Fjörnir]]^NI * [[Flati]] * [[Flemming]]^NI * [[Flosi]]^NI * [[Flóki]]^NI * [[Flórent]]^NI * [[Flórentínus]]^NI * [[Flóres]]^NI * [[Flóvent]]^NI * [[Folmar]]^NI * [[Folmer]]^NI * [[Forni]]^NI * [[Fornjótur]]^NI * [[Foss (mannsnafn)|Foss]] * [[Fossmar]] * [[Foster]] * [[Fox (mannsnafn)|Fox]] * [[Fólki]]^NI * [[Framar]]^NI * [[Frances]]^NI * [[Francis]]^NI * [[Frank]]^NI * [[Franklin]] * [[Franklín]]^NI * [[Frans]]^NI * [[Franz]]^NI * [[Fránn]]^NI * [[Frár]]^NI * [[Frederik]] * [[Freybjörn]]^NI * [[Freygarður]]^NI * [[Freymann]] * [[Freymar]]^NI * [[Freymóður]]^NI * [[Freymundur]]^NI * [[Freyr (mannsnafn)|Freyr]]^NI * [[Freysi]] * [[Freysteinn]]^NI * [[Freyviður]]^NI * [[Freyþór]]^NI * [[Friðálv]] * [[Friðberg]]^NI * [[Friðbergel]]^NI * [[Friðbergur]]^NI * [[Friðbert]]^NI * [[Friðbjartur]]^NI * [[Friðbjörn]]^NI * [[Friðfinnur]]^NI * [[Friðgeir]]^NI * [[Friðjón]]^NI * [[Friðlaugur]]^NI * [[Friðleifur]]^NI * [[Friðmann]]^NI * [[Friðmar]]^NI * [[Friðmundur]]^NI * [[Friðrekur]]^NI * [[Friðrik]]^NI * [[Friðríkur]] * [[Friðsemel]]^NI * [[Friðsteinn]]^NI * [[Friðsveinn]]^NI * [[Friður (mannsnafn)|Friður]]^NI * [[Friðvin]]^NI * [[Friðþjófur]]^NI * [[Friðþór]]^NI * [[Friedrich]] * [[Frits]]^NI * [[Fritz]]^NI * [[Fríðar]]^NI * [[Fríðsteinn]] * [[Frímann]]^NI * [[Frosti]]^NI * [[Frostúlfur]] * [[Fróði]]^NI * [[Fróðmar]]^NI * [[Funi]]^NI * [[Fúsi]]^NI * [[Fylkir]]^NI * [[Fædon]] {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=12em}} * [[Gabriel]] * [[Gabríel (mannsnafn)|Gabríel]] * [[Gaddi]] * [[Gael]] * [[Galdur (mannsnafn)|Galdur]] * [[Galti]] * [[Gamalíel]] * [[Gamli]] * [[Gandri]] * [[Garðar (mannsnafn)|Garðar]] * [[Garður (mannsnafn)|Garður]] * [[Garibaldi (nafn)|Garibaldi]] * [[Garíbaldi]] * [[Garpur]] * [[Garri]] * [[Gaston]] * [[Gaui]] * [[Gaukur (mannsnafn)|Gaukur]] * [[Gauti]] * [[Gautrekur]] * [[Gautur]] * [[Gautviður]] * [[Gáki]] * [[Geimar]] * [[Geir]] * [[Geirarður]] * [[Geirfinnur]] * [[Geirharður]] * [[Geirhjörtur]] * [[Geirhvatur]] * [[Geiri]] * [[Geirlaugur]] * [[Geirleifur]] * [[Geirmar]] * [[Geirmundur]] * [[Geirólfur]] * [[Geirröður]] * [[Geirtryggur]] * [[Geirvaldur]] * [[Geirþjófur]] * [[Geisli (mannsnafn)|Geisli]] * [[Gellir]] * [[Georg]] * [[George]] * [[Gerald]] * [[Gerðar]] * [[Gerhard]] * [[Geri]] * [[Gert]] * [[Gestar]] * [[Gestmundur]] * [[Gestur]] * [[Gideon]] * [[Gilbert]] * [[Gilbrikt]] * [[Gill]] * [[Gilmar]] * [[Gils]] * [[Giselerus]] * [[Gissur]] * [[Gizur]] * [[Gídeon]] * [[Gígjar]] * [[Gígur]] * [[Gísli]] * [[Gjúki]] * [[Gladstone]] * [[Glói]] * [[Glúmur]] * [[Gneisti]] * [[Gnúpur]] * [[Gnýr]] * [[Goði (mannsnafn)|Goði]] * [[Goðmundur]] * [[Gordon]] * [[Gosi (mannsnafn)|Gosi]] * [[Gottfred]] * [[Gottfreð]] * [[Gottfrið]] * [[Gottlieb]] * [[Gottlif]] * [[Gottskálk]] * [[Gottsveinn]] * [[Gottsvin]] * [[Góði]] * [[Góðmann]] * [[Gói]] * [[Grani]] * [[Grankell]] * [[Grámann]] * [[Gregor]] * [[Greipur]] * [[Greppur]] * [[Gretar]] * [[Grettir (mannsnafn)|Grettir]] * [[Grétar]] * [[Grímar]] * [[Grímkell]] * [[Grímlaugur]] * [[Grímnir]] * [[Grímólfur]] * [[Grímur]] * [[Grímúlfur]] * [[Grjótgarður]] * [[Guðberg]] * [[Guðbergur]] * [[Guðbert]] * [[Guðbjarni]] * [[Guðbjartur]] * [[Guðbjörn]] * [[Guðbrandur]] * [[Guðfinnur]] * [[Guðfreður]] * [[Guðfriður]] * [[Guðgeir]] * [[Guðjón]] * [[Guðlaugur]] * [[Guðleifur]] * [[Guðleikur]] * [[Guðliði]] * [[Guðmann]] * [[Guðmar]] * [[Guðmon]] * [[Guðmundur]] * [[Guðni]] * [[Guðníus]] * [[Guðnýr]] * [[Guðráður]] * [[Guðrúníus]] * [[Guðrúnn]] * [[Guðröður]] * [[Guðstein]] * [[Guðsteinn]] * [[Guðsveinn]] * [[Guðvaldur]] * [[Guðvalínus]] * [[Guðvarður]] * [[Guðveigur]] * [[Guðvin]] * [[Guðþór]] * [[Gulli]] * [[Gumi]] * [[Gunnar]] * [[Gunnberg]] * [[Gunnbjörn]] * [[Gunndór]] * [[Gunngeir]] * [[Gunnhallur]] * [[Gunnhvatur]] * [[Gunni]] * [[Gunnlaugur]] * [[Gunnleifur]] * [[Gunnólfur]] * [[Gunnóli]] * [[Gunnröður]] * [[Gunnsteinn]] * [[Gunnvaldur]] * [[Gunnvant]] * [[Gunnþór]] * [[Gustav]] * [[Gutti]] * [[Guttormur]] * [[Gústaf]] * [[Gústav]] * [[Gústi]] * [[Gylfi]] * [[Gyrðir]] * [[Gýgjar]] * [[Gýmir]] {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=12em}} * [[Haddi]] * [[Haddur]] * [[Hafberg]] * [[Hafgnýr]] * [[Hafgrímur]] * [[Hafliði]] * [[Hafnar]] * [[Hafni]] * [[Hafsjór]] * [[Hafsteinn]] * [[Haftýr]] * [[Hafþór]] * [[Hagalín]] * [[Hagbarð]] * [[Hagbarður]] * [[Hagbert]] * [[Haki (mannsnafn)|Haki]] * [[Hakim]] * [[Halberg]] * [[Hallageir]] * [[Hallberg]] * [[Hallbergur]] * [[Hallbert]] * [[Hallbjörn]] * [[Halldór]] * [[Hallfreð]] * [[Hallfreður]] * [[Hallgarður]] * [[Hallgeir]] * [[Hallgils]] * [[Hallgrímur]] * [[Halli]] * [[Hallkell]] * [[Hallmann]] * [[Hallmar]] * [[Hallmundur]] * [[Hallsteinn]] * [[Hallur]] * [[Hallvarður]] * [[Hallþór]] * [[Hamall]] * [[Hamar (mannsnafn)|Hamar]] * [[Hannes]] * [[Hannibal (mannsnafn)|Hannibal]] * [[Hans]] * [[Harald]] * [[Haraldur (nafn)|Haraldur]] * [[Harboe]] * [[Haron]] * [[Harpagus]] * [[Harri]] * [[Harry]] * [[Harrý]] * [[Hartmann]] * [[Hartvig]] * [[Hauksteinn]] * [[Haukur (mannsnafn)|Haukur]] * [[Haukvaldur]] * [[Hákon]] * [[Háleygur]] * [[Hálfdan]] * [[Hálfdán]] * [[Hámundur]] * [[Hárekur]] * [[Hárlaugur]] * [[Háski (mannsnafn)|Háski]] * [[Hásteinn]] * [[Hávar]] * [[Hávarður]] * [[Hávarr (mannsnafn)|Hávarr]] * [[Hector]] * [[Heiðar]] * [[Heiðarr]] * [[Heiðberg]] * [[Heiðbert]] * [[Heiðbjartur]] * [[Heiðdal]] * [[Heiðimann]] * [[Heiðlindur]] * [[Heiðmann]] * [[Heiðmar]] * [[Heiðmarr]] * [[Heiðmundur]] * [[Heiðrekur]] * [[Heiðsteinn]] * [[Heiður]] * [[Heikir]] * [[Heilmóður]] * [[Heimir]] * [[Hein]] * [[Heinrekur]] * [[Heinrich]] * [[Heinz]] * [[Heisi]] * [[Hektor (nafn)|Hektor]] * [[Helgeir]] * [[Helgi]] * [[Helgimundur]] * [[Helgmundur]] * [[Hellert]] * [[Helmuth]] * [[Helmút]] * [[Helvitus]] * [[Hemingur]] * [[Hemmert]] * [[Hemming]] * [[Hendrich]] * [[Hendrik]] * [[Hendrix]] * [[Henkel]] * [[Henning]] * [[Henrik]] * [[Henry]] * [[Henrý]] * [[Herberg]] * [[Herbergur]] * [[Herbert]] * [[Herbjörn]] * [[Herbrandur]] * [[Herfinnur]] * [[Hergarð]] * [[Hergeir]] * [[Hergill]] * [[Hergils]] * [[Herjólfur (mannsnafn)|Herjólfur]] * [[Herkúles (mannsnafn)|Herkúles]] * [[Herlaugur]] * [[Herleifur]] * [[Herluf]] * [[Hermann]] * [[Hermanníus]] * [[Hermóður]] * [[Hermundur]] * [[Hernit]] * [[Hersir]] * [[Hersteinn]] * [[Hersveinn]] * [[Herúlfur]] * [[Hervald]] * [[Hervar]] * [[Hervarður]] * [[Hervin]] * [[Héðinn]] * [[Hierónýmus]] * [[Hilaríus]] * [[Hilbert]] * [[Hildar]] * [[Hildiberg]] * [[Hildibergur]] * [[Hildibjartur]] * [[Hildibrandur]] * [[Hildigeir]] * [[Hildiglúmur]] * [[Hildiguðröður]] * [[Hildigunnar]] * [[Hildimar]] * [[Hildimundur]] * [[Hildingur]] * [[Hildir]] * [[Hildiþór]] * [[Hildmann]] * [[Hilkér]] * [[Hilmar]] * [[Hilmir]] * [[Himinljómi]] * [[Himri]] * [[Hinrik]] * [[Híram]] * [[Hjallkár]] * [[Hjalmar]] * [[Hjaltalín (mannsnafn)|Hjaltalín]] * [[Hjalti]] * [[Hjarnar]] * [[Hjálmar (mannsnafn)|Hjálmar]] * [[Hjálmgeir]] * [[Hjálmtýr]] * [[Hjálmur]] * [[Hjálmþór]] * [[Hjörleifur]] * [[Hjörmundur]] * [[Hjörtur (mannsnafn)|Hjörtur]] * [[Hjörtþór]] * [[Hjörvar]] * [[Hleiðar]] * [[Hleinar]] * [[Hlégestur]] * [[Hlénharður]] * [[Hlér]] * [[Hlinberg]] * [[Hlini]] * [[Hlíðar (mannsnafn)|Hlíðar]] * [[Hlíðberg]] * [[Hlífar]] * [[Hljómur]] * [[Hlújárn]] * [[Hlynur (mannsnafn)|Hlynur]] * [[Hlöðmundur]] * [[Hlöður]] * [[Hlöðvarður]] * [[Hlöðver]] * [[Hnefill]] * [[Hnikar]] * [[Hnikarr]] * [[Holberg]] * [[Holemíus]] * [[Holgeir]] * [[Holger]] * [[Holti]] * [[Hólm]] * [[Hólmar]] * [[Hólmberg]] * [[Hólmbert]] * [[Hólmfastur]] * [[Hólmfreð]] * [[Hólmgeir]] * [[Hólmgrímur]] * [[Hólmjárn]] * [[Hólmkell]] * [[Hólmsteinn]] * [[Hólmtryggur]] * [[Hólmþór]] * [[Hóseas]] * [[Hrafn (mannsnafn)|Hrafn]] * [[Hrafnar (mannsnafn)|Hrafnar]] * [[Hrafnbergur]] * [[Hrafnkell]] * [[Hrafntýr]] * [[Hrafnþór]] * [[Hrannar]] * [[Hrappur]] * [[Hraunar]] * [[Hreggviður]] * [[Hreiðar]] * [[Hreiðmar]] * [[Hreimur]] * [[Hreinn]] * [[Hringur (mannsnafn)|Hringur]] * [[Hrímir]] * [[Hrímnir]] * [[Hrollaugur]] * [[Hrolleifur]] * [[Hróaldur]] * [[Hróar]] * [[Hróbjartur]] * [[Hróðgeir]] * [[Hróðmar]] * [[Hróðólfur]] * [[Hróðvar]] * [[Hrói]] * [[Hrólfur (mannsnafn)|Hrólfur]] * [[Hrómundur]] * [[Hrútur]] * [[Hrymur]] * [[Hrærekur (mannsnafn)|Hrærekur]] * [[Hubert]] * [[Hugberg]] * [[Hugbert]] * [[Hugglaður]] * [[Hugi (mannsnafn)|Hugi]] * [[Huginn (mannsnafn)|Huginn]] * [[Hugleikur (mannsnafn)|Hugleikur]] * [[Hugmóður]] * [[Hugo]] * [[Hugó]] * [[Huldar]] * [[Hunter]] * [[Huxley]] * [[Húbert]] * [[Húgó]] * [[Húmi]] * [[Húnbjörn]] * [[Húnbogi]] * [[Húni]] * [[Húnn]] * [[Húnröður]] * [[Hvannar]] * [[Hyltir]] * [[Hylur]] * [[Hymir (mannsnafn)|Hymir]] * [[Hængur (mannsnafn)|Hængur]] * [[Hænir (mannsnafn)|Hænir]] * [[Höður (mannsnafn)|Höður]] * [[Högni]] * [[Hörður]] * [[Höskuldur]] {{div col end}} == I == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ibsen]] * [[Ikkaboð]] * [[Ilías]] * [[Ilíes]] * [[Illíes]] * [[Illugi]] * [[Immanúel]] * [[Indíus]] * [[Indriði]] * [[Ingberg]] * [[Ingbert]] * [[Ingebrekt]] * [[Ingi]] * [[Ingiber]] * [[Ingiberg]] * [[Ingibergur]] * [[Ingibert]] * [[Ingibjartur]] * [[Ingibjörn]] * [[Ingigeir]] * [[Ingileifur]] * [[Ingimagn]] * [[Ingimar]] * [[Ingimundur]] * [[Ingivaldur]] * [[Ingiþór]] * [[Ingjaldur]] * [[Ingmar]] * [[Ingólfur]] * [[Ingvaldur]] * [[Ingvar]] * [[Ingvi]] * [[Ingþór]] * [[Inuk (mannsnafn)|Inuk]] * [[Irlaugur]] * [[Isak]] * [[Ismael]] * [[Issa (mannsnafn)|Issa]] * [[Issi (mannsnafn)|Issi]] * [[Ivan]] * [[Ivar]] {{div col end}} == Í == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ían]] * [[Íbe]] * [[Ígor]] * [[Íkaboð]] * [[Íkarus (mannsnafn)|Íkarus]] * [[Ími]] * [[Ímir]] * [[Írenus]] * [[Ísak]] * [[Ísar]] * [[Ísarr]] * [[Ísbjörn (mannsnafn)|Ísbjörn]] * [[Íseldur]] * [[Ísfeld]] * [[Ísgeir]] * [[Ísidór]] * [[Ísleifur]] * [[Ísleikur]] * [[Ísmael]] * [[Ísmar]] * [[Ísólfur]] * [[Ísrael (mannsnafn)|Ísrael]] * [[Íunnarð]] * [[Ívan]] * [[Ívar]] {{div col end}} == J == {{div col|colwidth=12em}} * [[Jack]] * [[Jacob]] * [[Jafet]] * [[Jagger]] * [[Jaki]] * [[Jakob]] * [[Jakop]] * [[James]] * [[Jamil]] * [[Jan]] * [[Jannes]] * [[Janus]] * [[Janúaríus]] * [[Jared]] * [[Jarfi (mannsnafn)|Jarfi]] * [[Jarl (nafn)|Jarl]] * [[Jarpi (mannsnafn)|Jarpi]] * [[Jason (nafn)|Jason]] * [[Jasper]] * [[Javí]] * [[Járngeir]] * [[Járngrímur]] * [[Játgeir]] * [[Játmundur]] * [[Játvarður]] * [[Jedrosky]] * [[Jelídoni]] * [[Jenni]] * [[Jennþór]] * [[Jens]] * [[Jeremías]] * [[Jes]] * [[Jesper]] * [[Jess]] * [[Jessi]] * [[Jim]] * [[Job (mannsnafn)|Job]] * [[Jochum]] * [[Johan]] * [[John]] * [[Jokkum]] * [[Jonathan]] * [[Jones]] * [[Jonni]] * [[Joseph]] * [[José]] * [[Joshua]] * [[Jóab]] * [[Jóakim]] * [[Jóann]] * [[Jóas]] * [[Jóel]] * [[Jóhann]] * [[Jóhannes]] * [[Jói]] * [[Jójada]] * [[Jómar]] * [[Jómundur]] * [[Jón (mannsnafn)|Jón]] * [[Jónadab]] * [[Jónar]] * [[Jónas]] * [[Jónatan]] * [[Jónberg]] * [[Jónbjarni]] * [[Jónbjörn]] * [[Jóndór]] * [[Jóngeir]] * [[Jónhallur]] * [[Jónharður]] * [[Jónmar]] * [[Jónmundur]] * [[Jónsi (mannsnafn)|Jónsi]] * [[Jónsteinn]] * [[Jónþór]] * [[Jóram]] * [[Jórmann]] * [[Jórmundur]] * [[Jósafat]] * [[Jósavin]] * [[Jósef]] * [[Jósefus]] * [[Jósep]] * [[Jósi]] * [[Jósías]] * [[Jóst]] * [[Jósteinn]] * [[Jósúa]] * [[Jóvin]] * [[Juel]] * [[Julian]] * [[Jurin]] * [[Justin]] * [[Júlí (mannsnafn)|Júlí]] * [[Júlían]] * [[Júlíanus]] * [[Júlínus]] * [[Júlíus]] * [[Júni]] * [[Júní (mannsnafn)|Júní]] * [[Júníus]] * [[Júnus]] * [[Júrek]] * [[Júst]] * [[Jöklar (mannsnafn)|Jöklar]] * [[Jökli]] * [[Jökull (mannsnafn)|Jökull]] * [[Jörfi (mannsnafn)|Jörfi]] * [[Jörgen]] * [[Jörin]] * [[Jörmundur]] * [[Jörn]] * [[Jörri]] * [[Jörundur]] * [[Jörvar]] * [[Jörvi]] * [[Jötunn (mannsnafn)|Jötunn]] {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=12em}} * [[Kaffónas]] * [[Kai]] * [[Kaín]] * [[Kaj]] * [[Kakali]] * [[Kaktus (mannsnafn)|Kaktus]] * [[Kaldi]] * [[Kaleb]] * [[Kaleo (mannsnafn)|Kaleo]] * [[Kali (mannsnafn)|Kali]] * [[Kalli]] * [[Kalman]] * [[Kalmann]] * [[Kalmar (mannsnafn)|Kalmar]] * [[Kamal]] * [[Kamillus]] * [[Kamilus]] * [[Kani]] * [[Kappi]] * [[Kaprasíus]] * [[Karabaldi]] * [[Kareem]] * [[Karel]] * [[Karfi (mannsnafn)|Karfi]] * [[Karim]] * [[Karkur]] * [[Karl (mannsnafn)|Karl]] * [[Karlamagnús (mannsnafn)|Karlamagnús]] * [[Karlemil]] * [[Karles]] * [[Karli (mannsnafn)|Karli]] * [[Karlsberg]] * [[Karma (mannsnafn)|Karma]] * [[Karsten]] * [[Karvel]] * [[Kaspar]] * [[Kasper]] * [[Kaspían]] * [[Kasten]] * [[Kastian]] * [[Kastíel]] * [[Kastor]] * [[Katarínus]] * [[Kató]] * [[Katrínus]] * [[Kálfar]] * [[Kálfur (mannsnafn)|Kálfur]] * [[Kár]] * [[Kári]] * [[Kefas]] * [[Keli]] * [[Kenny]] * [[Keran]] * [[Ketilbjörn]] * [[Ketill (karlmannsnafn)|Ketill]] * [[Kiddi]] * [[Kilían]] * [[Kiljan]] * [[Kim]] * [[Kinan]] * [[Kíran]] * [[Kjalar]] * [[Kjallakur]] * [[Kjaran]] * [[Kjartan]] * [[Kjarval (mannsnafn)|Kjarval]] * [[Kjárr]] * [[Kjerúlf]] * [[Kjói (mannsnafn)|Kjói]] * [[Klaki (mannsnafn)|Klaki]] * [[Klaus]] * [[Kláus]] * [[Kleifar]] * [[Klemens]] * [[Klement]] * [[Klemenz]] * [[Kleófas]] * [[Klettur]] * [[Klængur]] * [[Knud]] * [[Knútur]] * [[Knörr (mannsnafn)|Knörr]] * [[Knöttur]] * [[Koðran]] * [[Koðrán]] * [[Koggi]] * [[Kolbeinn]] * [[Kolbjörn]] * [[Kolfinnur]] * [[Kolgrímur]] * [[Kollgrímur]] * [[Kolli (mannsnafn)|Kolli]] * [[Kolmar]] * [[Kolskeggur]] * [[Kolur]] * [[Kolviður (mannsnafn)|Kolviður]] * [[Konrad]] * [[Konráð]] * [[Konráður]] * [[Konstantín]] * [[Konstantínus]] * [[Kormákur]] * [[Kornelíus]] * [[Korri (mannsnafn)|Korri]] * [[Kort (mannsnafn)|Kort]] * [[Kópur]] * [[Kórekur]] * [[Kraki (mannsnafn)|Kraki]] * [[Krákur (mannsnafn)|Krákur]] * [[Kris (mannsnafn)|Kris]] * [[Kristall (mannsnafn)|Kristall]] * [[Kristan]] * [[Kristberg]] * [[Kristbergur]] * [[Kristbjarni]] * [[Kristbjörn]] * [[Kristbrandur]] * [[Kristdór]] * [[Kristens]] * [[Krister]] * [[Kristfinnur]] * [[Kristgeir]] * [[Kristian]] * [[Kristinn]] * [[Kristíníus]] * [[Kristínus]] * [[Kristján]] * [[Kristjón]] * [[Kristlaugur]] * [[Kristleifur]] * [[Kristmann]] * [[Kristmar]] * [[Kristmundur]] * [[Kristofer]] * [[Kristó]] * [[Kristóbert]] * [[Kristófer]] * [[Kristóníus]] * [[Kristrúnus]] * [[Kristvaldur]] * [[Kristvarður]] * [[Kristvin]] * [[Kristþór]] * [[Krummi (mannsnafn)|Krummi]] * [[Kubbur]] * [[Kuggi]] * [[Kusi]] * [[Kvasir (mannsnafn)|Kvasir]] * [[Kveldúlfur (nafn)|Kveldúlfur]] {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=12em}} * [[Lafrans]] * [[Lafranz]] * [[Laki (mannsnafn)|Laki]] * [[Lambert]] * [[Lambi]] * [[Landbjartur]] * [[Lars]] * [[Laufar]] * [[Laugi]] * [[Lauritz]] * [[Lazarus]] * [[Láki]] * [[Lár]] * [[Lárensíus]] * [[Lárent]] * [[Lárentíus]] * [[Lárentsínus]] * [[Lárenz]] * [[Lárenzíus]] * [[Lárus]] * [[Lee]] * [[Leiðólfur]] * [[Leif]] * [[Leifr]] * [[Leifur]] * [[Leiknir]] * [[Lenhard]] * [[Lennon]] * [[Leo]] * [[Leon]] * [[Leonard]] * [[Leonardo]] * [[Leonardó]] * [[Leonel]] * [[Leonhard]] * [[Leonharður]] * [[Leopold]] * [[Leó]] * [[Leóharður]] * [[Leónard]] * [[Leónardó]] * [[Leónharður]] * [[Leópold]] * [[Leví]] * [[Levý]] * [[Lénharður]] * [[Lér]] * [[Liam]] * [[Liforíus]] * [[Liljan]] * [[Liljar]] * [[Liljus]] * [[Lindar]] * [[Lindberg]] * [[Lindi]] * [[Lingþór]] * [[Link]] * [[Linnar]] * [[Linnet]] * [[Linnæus]] * [[Litríkur]] * [[Livius (mannsnafn)|Livius]] * [[Líam]] * [[Líbertín]] * [[Lífgjarn]] * [[Líkafrón]] * [[Línberg]] * [[Líni]] * [[Líonel]] * [[Líó]] * [[Líus]] * [[Ljóni]] * [[Ljósálfur]] * [[Ljótur]] * [[Ljúfur]] * [[Loðinn]] * [[Loðmundur (mannsnafn)|Loðmundur]] * [[Loðvík]] * [[Loftur]] * [[Logar]] * [[Logi]] * [[Loki (mannsnafn)|Loki]] * [[Lorens]] * [[Lorentz (mannsnafn)|Lorentz]] * [[Lorenz]] * [[Louis]] * [[Lói (mannsnafn)|Lói]] * [[Lóni]] * [[Lórens]] * [[Lórenz]] * [[Lótus (mannsnafn)|Lótus]] * [[Luca]] * [[Lucas]] * [[Ludvig]] * [[Luka]] * [[Lundberg]] * [[Lundi (mannsnafn)|Lundi]] * [[Lúðvíg]] * [[Lúðvík]] * [[Lúgó]] * [[Lúis]] * [[Lúkas]] * [[Lúsifer]] * [[Lúter]] * [[Lúther (mannsnafn)|Lúther]] * [[Lydo]] * [[Lyngar]] * [[Lyngþór]] * [[Lýður]] * [[Lýsimundur]] * [[Lýtingur (mannsnafn)|Lýtingur]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=12em}} * [[Mads]] * [[Maggi]] * [[Magnfreð]] * [[Magngeir]] * [[Magni]] * [[Magnús]] * [[Magnþór]] * [[Majas]] * [[Makan]] * [[Malaleel]] * [[Malcolm]] * [[Malfinnur]] * [[Malfred]] * [[Malmfreð]] * [[Manasses]] * [[Manfred]] * [[Manfreð]] * [[Manilíus]] * [[Manuel (mannsnafn)|Manuel]] * [[Manúel]] * [[Mar (mannsnafn)|Mar]] * [[Marbjörn]] * [[Marcus]] * [[Marel (mannsnafn)|Marel]] * [[Marelíus]] * [[Margeir]] * [[Margrímur]] * [[Mari]] * [[Marijón]] * [[Marino]] * [[Marinó]] * [[Maris]] * [[Maríanus]] * [[Marías]] * [[Marínó]] * [[Maríon]] * [[Marís]] * [[Maríus (mannsnafn)|Maríus]] * [[Marjas]] * [[Marjón]] * [[Mark (mannsnafn)|Mark]] * [[Markó]] * [[Markús]] * [[Markþór]] * [[Marley]] * [[Marlon]] * [[Maron]] * [[Marri]] * [[Mars (mannsnafn)|Mars]] * [[Marselíus]] * [[Marsellíus]] * [[Marsilíus]] * [[Marsíus]] * [[Marsveinn]] * [[Marteinn]] * [[Martel]] * [[Marten]] * [[Marthen]] * [[Martin]] * [[Martinius]] * [[Martz]] * [[Marvin]] * [[Marz]] * [[Marzellíus]] * [[Marzilíus]] * [[Marþór]] * [[Matador (mannsnafn)|Matador]] * [[Mateo]] * [[Mateó]] * [[Matheo]] * [[Matheó]] * [[Mathías]] * [[Mats]] * [[Matteó]] * [[Mattheó]] * [[Matthías]] * [[Matti]] * [[Mattías]] * [[Mauritz]] * [[Max]] * [[Maximíli]] * [[Maximus]] * [[Málfreð]] * [[Málgeir]] * [[Máni (mannanafn)|Máni]] * [[Már]] * [[Mári (mannsnafn)|Mári]] * [[Márus]] * [[Meinert]] * [[Mekkinó]] * [[Melankton]] * [[Melkíor]] * [[Melkjör]] * [[Melkormur]] * [[Melkólmur]] * [[Melrakki (mannsnafn)|Melrakki]] * [[Mensalder]] * [[Merkúr (mannsnafn)|Merkúr]] * [[Merlin]] * [[Methúsalem]] * [[Metúsalem]] * [[Meyland]] * [[Meyvant]] * [[Michael]] * [[Miðrik]] * [[Miguel]] * [[Mikael (mannsnafn)|Mikael]] * [[Mikill]] * [[Mikjáll]] * [[Mikkael]] * [[Mikkel]] * [[Mikki]] * [[Milan (mannsnafn)|Milan]] * [[Mildinberg]] * [[Milli]] * [[Milo]] * [[Mindelberg]] * [[Mio]] * [[Miró]] * [[Mías]] * [[Mílan]] * [[Míló]] * [[Mímir (mannanafn)|Mímir]] * [[Míó]] * [[Mír (mannsnafn)|Mír]] * [[Mjöllnir]] * [[Mjölnir (nafn)|Mjölnir]] * [[Moli]] * [[Mordekaí]] * [[Morgan]] * [[Moritz]] * [[Morri]] * [[Mortan]] * [[Morten]] * [[Mosi (mannsnafn)|Mosi]] * [[Movel]] * [[Móberg (mannsnafn)|Móberg]] * [[Móði (mannsnafn)|Móði]] * [[Mói]] * [[Móri (mannsnafn)|Móri]] * [[Mórits]] * [[Móritz]] * [[Móses (nafn)|Móses]] * [[Muggi (mannsnafn)|Muggi]] * [[Muggur (nafn)|Muggur]] * [[Mummi]] * [[Muni]] * [[Muninn (mannsnafn)|Muninn]] * [[Múhameð]] * [[Múli]] * [[Múr]] * [[Myrkár]] * [[Myrktýr]] * [[Myrkvar]] * [[Myrkvi]] * [[Mýrkjartan (mannsnafn)|Mýrkjartan]] * [[Mörður (nafn)|Mörður]] {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=12em}} * [[Nansen]] * [[Napóleon]] * [[Narfi (mannsnafn)|Narfi]] * [[Natan]] * [[Natanael]] * [[Nataníel]] * [[Nathan]] * [[Nathanael]] * [[Nathaníel]] * [[Náttfari (mannsnafn)|Náttfari]] * [[Nátthrafn]] * [[Náttmörður]] * [[Náttúlfur]] * [[Nefel]] * [[Nehemíe]] * [[Neisti]] * [[Nenni]] * [[Neó]] * [[Neptúnus (mannsnafn)|Neptúnus]] * [[Neró (mannsnafn)|Neró]] * [[Nicolai]] * [[Nicolaj]] * [[Nicolas]] * [[Nieljohníus]] * [[Niels]] * [[Nikanor]] * [[Nikolai]] * [[Nikolaj]] * [[Nikolas]] * [[Nikódemus]] * [[Nikulás]] * [[Niljohnius]] * [[Nils]] * [[Ninni]] * [[Nisbel]] * [[Níeljohníus]] * [[Níels]] * [[Níls]] * [[Njáll]] * [[Njörður (mannsnafn)|Njörður]] * [[Noah]] * [[Noel]] * [[Nonni]] * [[Norbert]] * [[Nordenskjöld]] * [[Norðmann]] * [[Normann]] * [[Nóam]] * [[Nóel]] * [[Nói]] * [[Nólan]] * [[Nóni]] * [[Nóri]] * [[Nóvember (mannsnafn)|Nóvember]] * [[Nurmann]] * [[Númi]] * [[Núpan]] * [[Núpur]] * [[Núri]] * [[Nýjón]] * [[Nýmundur]] * [[Nývarð]] * [[Nævel]] * [[Nökkvi (nafn)|Nökkvi]] {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=12em}} * [[Octavius]] * [[Oddberg]] * [[Oddbergur]] * [[Oddbjörn]] * [[Oddfinnur]] * [[Oddfreður]] * [[Oddfreyr]] * [[Oddgeir]] * [[Oddgnýr]] * [[Oddi (mannsnafn)|Oddi]] * [[Oddkell]] * [[Oddleifur]] * [[Oddmar]] * [[Oddmundur]] * [[Oddnýr]] * [[Oddsteinn]] * [[Oddur]] * [[Oddvar]] * [[Oddþór]] * [[Oktavíanus]] * [[Oktavías]] * [[Oktavíus]] * [[Októ]] * [[Október]] * [[Októvíus]] * [[Ola]] * [[Olaf]] * [[Olai]] * [[Olav]] * [[Olavur]] * [[Ole]] * [[Olgeir]] * [[Oliver]] * [[Olivert]] * [[Olli]] * [[Omar]] * [[Omel]] * [[Orfeus]] * [[Ormar (mannsnafn)|Ormar]] * [[Ormarr]] * [[Ormsvíkingur]] * [[Ormur (mannsnafn)|Ormur]] * [[Orri]] * [[Orvar]] * [[Oswald]] * [[Othar]] * [[Otkell]] * [[Otri]] * [[Otti]] * [[Ottó]] * [[Ottóníus]] * [[Otur (mannsnafn)|Otur]] * [[Otúel]] * [[Ove]] {{div col end}} == Ó == {{div col|colwidth=12em}} * [[Óbeð]] * [[Óbi]] * [[Óðinn (mannsnafn)|Óðinn]] * [[Óður (mannsnafn)|Óður]] * [[Ófeigur]] * [[Ói]] * [[Ólaf]] * [[Ólafur]] * [[Óli]] * [[Ólifer]] * [[Óliver]] * [[Ólífer]] * [[Ólíver]] * [[Ómar]] * [[Ómi]] * [[Ónar (mannsnafn)|Ónar]] * [[Ónarr]] * [[Ónesímus]] * [[Óri]] * [[Óríon (mannsnafn)|Óríon]] * [[Óræki]] * [[Órækja]] * [[Óskar]] * [[Ósvald]] * [[Ósvaldur]] * [[Ósvífur]] * [[Óttar]] * [[Óttarr]] {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=12em}} * [[Palli]] * [[Pantaleon]] * [[Panti]] * [[Paolo]] * [[Parelis]] * [[Parmes]] * [[Patrek]] * [[Patrekur]] * [[Patrick]] * [[Patrik]] * [[Patti (mannsnafn)|Patti]] * [[Paul]] * [[Pálínus]] * [[Páll]] * [[Pálmar (mannsnafn)|Pálmar]] * [[Pálmi]] * [[Peder]] * [[Pedró]] * [[Per]] * [[Peter]] * [[Petter]] * [[Pétur]] * [[Philip]] * [[Pírati]] * [[Pjetur]] * [[Plató]] * [[Plútó]] * [[Pólistator]] * [[Preben]] * [[Príor (mannsnafn)|Príor]] {{div col end}} == Q == {{div col|colwidth=12em}} {{div col end}} == R == {{div col|colwidth=12em}} * [[Raben]] * [[Rafael (mannsnafn)|Rafael]] * [[Rafn]] * [[Rafnar]] * [[Rafnkell]] * [[Ragnar]] * [[Ragnvald]] * [[Ragúel (mannsnafn)|Ragúel]] * [[Raknar]] * [[Ram]] * [[Ramses]] * [[Randver]] * [[Rannver]] * [[Rasmus]] * [[Ray]] * [[Ráðgeir]] * [[Ráðvarður]] * [[Ránar]] * [[Rebekk]] * [[Refur (mannsnafn)|Refur]] * [[Regin]] * [[Reginbald]] * [[Reginbaldur]] * [[Reginn]] * [[Reidar]] * [[Reifnir]] * [[Reimar]] * [[Reinald]] * [[Reinar]] * [[Reinhard]] * [[Reinhardt]] * [[Reinharður]] * [[Reinhart]] * [[Reinhold]] * [[Reinholdt]] * [[Reinholt]] * [[Remek]] * [[Remigius]] * [[Rex]] * [[Rey]] * [[Reykdal]] * [[Reykjalín]] * [[Reymar]] * [[Reynald]] * [[Reynar]] * [[Reynarð]] * [[Reynir (mannsnafn)|Reynir]] * [[Reyr (mannsnafn)|Reyr]] * [[Richard]] * [[Richarð]] * [[Richarður]] * [[Riggarð]] * [[Rikard]] * [[Rikhard]] * [[Rikharð]] * [[Rikharður]] * [[Rikki]] * [[River]] * [[Ríkarð]] * [[Ríkarður]] * [[Ríkhard]] * [[Ríkharð]] * [[Ríkharður]] * [[Rínar]] * [[Ríó]] * [[Roald]] * [[Robert (mannsnafn)|Robert]] * [[Roland]] * [[Rolf]] * [[Rolland]] * [[Rollent]] * [[Ronald]] * [[Rongvuð]] * [[Rotgeir]] * [[Róar]] * [[Róbert]] * [[Rói]] * [[Rólant]] * [[Róman]] * [[Rómeó]] * [[Rósant]] * [[Rósar]] * [[Rósberg]] * [[Rósbjörn]] * [[Rósenberg]] * [[Rósenkarr]] * [[Rósi]] * [[Rósinant]] * [[Rósinberg]] * [[Rósinbert]] * [[Rósinkar]] * [[Rósinkrans]] * [[Rósinkranz]] * [[Rósleifur]] * [[Rósmann]] * [[Rósmar]] * [[Rósmundur]] * [[Rudolf]] * [[Runeberg]] * [[Runi]] * [[Runólfur]] * [[Rustikus]] * [[Rúbar]] * [[Rúben]] * [[Rúdólf]] * [[Rúnar]] * [[Rúni]] * [[Rúrik (mannsnafn)|Rúrik]] * [[Rútur]] * [[Röðull (mannsnafn)|Röðull]] * [[Röggi]] * [[Rögnvald]] * [[Rögnvaldur]] * [[Rögnvar]] * [[Rökkvi]] * [[Röskvi]] {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=12em}} * [[Safír (mannsnafn)|Safír]] * [[Sakarias]] * [[Sakarías]] * [[Sakkeus]] * [[Salberg]] * [[Salgeir]] * [[Sali]] * [[Salma]] * [[Salmann]] * [[Salmar]] * [[Salómon]] * [[Salvador (mannsnafn)|Salvador]] * [[Salvadór]] * [[Salvar]] * [[Samir]] * [[Sammi]] * [[Sammy]] * [[Samson (mannsnafn)|Samson]] * [[Samúel]] * [[Sandel]] * [[Sandri]] * [[Sandur (nafn)|Sandur]] * [[Santos (mannsnafn)|Santos]] * [[Sasha]] * [[Sasi]] * [[Saxi]] * [[Scott]] * [[Sean]] * [[Sebastian]] * [[Sebastían]] * [[Sefrín]] * [[Seifur (mannsnafn)|Seifur]] * [[Seimur]] * [[Semingur]] * [[September]] * [[Septimius]] * [[Septimus]] * [[Sesar (mannsnafn)|Sesar]] * [[Sesil]] * [[Sesselíus]] * [[Severin]] * [[Sigarr]] * [[Sigberg]] * [[Sigbergur]] * [[Sigbert]] * [[Sigbjartur]] * [[Sigbjörn]] * [[Sigdór]] * [[Sigfastur]] * [[Sigfinnur]] * [[Sigfred]] * [[Sigfreð]] * [[Sigfreður]] * [[Sigfríð]] * [[Sigfús]] * [[Siggeir]] * [[Siggi]] * [[Sighjörtur]] * [[Sighvatur]] * [[Sigjón]] * [[Siglaugur]] * [[Sigmann]] * [[Sigmar]] * [[Sigmund]] * [[Sigmundur]] * [[Signar]] * [[Sigri]] * [[Sigríkur]] * [[Sigsteinn]] * [[Sigtryggur]] * [[Sigtýr]] * [[Sigur]] * [[Sigurbaldur]] * [[Sigurberg]] * [[Sigurbergur]] * [[Sigurbert]] * [[Sigurbjarni]] * [[Sigurbjartur]] * [[Sigurbjörn]] * [[Sigurbogi]] * [[Sigurbrandur]] * [[Sigurd]] * [[Sigurdagur]] * [[Sigurdór]] * [[Sigurdreyr]] * [[Sigurdör]] * [[Sigurð]] * [[Sigurður]] * [[Sigurfinnur]] * [[Sigurfús]] * [[Sigurgarðar]] * [[Sigurgarður]] * [[Sigurgeir]] * [[Sigurgestur]] * [[Sigurgissur]] * [[Sigurgísli]] * [[Sigurgrímur]] * [[Sigurgunnar]] * [[Sigurhannes]] * [[Sigurhans]] * [[Sigurhelgi]] * [[Sigurhjörtur]] * [[Sigurhörður]] * [[Siguringi]] * [[Sigurjens]] * [[Sigurjón]] * [[Sigurkarl]] * [[Sigurkrans]] * [[Sigurlaugur]] * [[Sigurlás]] * [[Sigurleifur]] * [[Sigurliði]] * [[Sigurlinni]] * [[Sigurlíni]] * [[Sigurlínus]] * [[Sigurljótur]] * [[Sigurlogi]] * [[Sigurmagnús]] * [[Sigurmann]] * [[Sigurmar]] * [[Sigurmáni]] * [[Sigurmon]] * [[Sigurmundi]] * [[Sigurmundur]] * [[Sigurnýas]] * [[Sigurnýás]] * [[Sigurnýjas]] * [[Siguroddur]] * [[Siguróli]] * [[Sigurpáll]] * [[Sigurrann]] * [[Sigurríkur]] * [[Sigurrín]] * [[Sigurrúnn]] * [[Sigursteindór]] * [[Sigursteinn]] * [[Sigursturla]] * [[Sigursveinn]] * [[Sigursæll]] * [[Sigurtryggvi]] * [[Sigurvald]] * [[Sigurvaldi]] * [[Sigurvaldur]] * [[Sigurvarður]] * [[Sigurvin]] * [[Sigurþór]] * [[Sigurörn (mannsnafn)|Sigurörn]] * [[Sigvaldi]] * [[Sigvard]] * [[Sigvarð]] * [[Sigvarður]] * [[Sigvin]] * [[Sigþór]] * [[Silli]] * [[Sindri]] * [[Símon]] * [[Sírnir]] * [[Sírus]] * [[Sívar]] * [[Sjafnar]] * [[Sjöundi]] * [[Skafti]] * [[Skapti]] * [[Skarphéðinn]] * [[Skefill]] * [[Skeggi]] * [[Skellir]] * [[Skíði (mannsnafn)|Skíði]] * [[Skírnir (mannsnafn)|Skírnir]] * [[Skjöldur]] * [[Skorri]] * [[Skrýmir]] * [[Skröggur]] * [[Skuggi]] * [[Skúli]] * [[Skúmur (mannsnafn)|Skúmur]] * [[Skúta (nafn)|Skúta]] * [[Skær]] * [[Skæringur]] * [[Smári (mannsnafn)|Smári]] * [[Smiður]] * [[Smyrill (mannsnafn)|Smyrill]] * [[Snjókaldur]] * [[Snjóki]] * [[Snjólaugur]] * [[Snjólfur]] * [[Snorri]] * [[Snæbjartur]] * [[Snæbjörn]] * [[Snæhólm]] * [[Snælaugur]] * [[Snælundur]] * [[Snær (nafn)|Snær]] * [[Snæringur]] * [[Snævar]] * [[Snævarr]] * [[Snæþór]] * [[Soffanías]] * [[Soffías]] * [[Soffónías]] * [[Sonny]] * [[Sophanías]] * [[Sophus]] * [[Soren]] * [[Sotti]] * [[Sófanías]] * [[Sófonías]] * [[Sófónías]] * [[Sófus]] * [[Sófús]] * [[Sókrates (mannsnafn)|Sókrates]] * [[Sólar]] * [[Sólarr]] * [[Sólberg]] * [[Sólbergur]] * [[Sólbjartur]] * [[Sólbjörn (mannsnafn)|Sólbjörn]] * [[Sólhrafn]] * [[Sólimann]] * [[Sólmar]] * [[Sólmáni]] * [[Sólmundur]] * [[Sólmyrkvi (mannsnafn)|Sólmyrkvi]] * [[Sólon (nafn)|Sólon]] * [[Sólólfur]] * [[Sólsteinn]] * [[Sólúlfur]] * [[Sólveigur]] * [[Sólver]] * [[Sólvin]] * [[Spakur]] * [[Spartakus (mannsnafn)|Spartakus]] * [[Sporði]] * [[Spói (mannsnafn)|Spói]] * [[Sprettur]] * [[Stanley (nafn)|Stanley]] * [[Stapi (mannsnafn)|Stapi]] * [[Stari (mannsnafn)|Stari]] * [[Starkaður]] * [[Starri (mannsnafn)|Starri]] * [[Steðji (mannsnafn)|Steðji]] * [[Stefan]] * [[Stefán]] * [[Stefnir (mannsnafn)|Stefnir]] * [[Steinar]] * [[Steinarr]] * [[Steinberg]] * [[Steinbergur]] * [[Steinbjörn]] * [[Steinbogi]] * [[Steindór]] * [[Steinfinnur]] * [[Steingrímur]] * [[Steini]] * [[Steinkell]] * [[Steinleifur]] * [[Steinmann]] * [[Steinmar]] * [[Steinmóður]] * [[Steinn (mannsnafn)|Steinn]] * [[Steinólfur]] * [[Steinröður]] * [[Steinvarður]] * [[Steinþór]] * [[Stirnir]] * [[Stígur]] * [[Stormar]] * [[Stormur (mannsnafn)|Stormur]] * [[Stórólfur]] * [[Straumur (mannsnafn)|Straumur]] * [[Sturla]] * [[Sturlaugur]] * [[Sturri]] * [[Styr]] * [[Styrbjörn]] * [[Styrkár]] * [[Styrkur]] * [[Styrmir]] * [[Styrr]] * [[Sumarliði]] * [[Sumarsveinn]] * [[Sumarvin]] * [[Súddi]] * [[Svafar]] * [[Svafmundur]] * [[Svali (mannanafn)|Svali]] * [[Svalur]] * [[Svan]] * [[Svanberg]] * [[Svanbergur]] * [[Svanbjörn]] * [[Svanfreð]] * [[Svangeir]] * [[Svanhild]] * [[Svanhólm]] * [[Svani]] * [[Svanlaugur]] * [[Svanmundur]] * [[Svanur (nafn)|Svanur]] * [[Svanþór]] * [[Svarthöfði (mannsnafn)|Svarthöfði]] * [[Svartur]] * [[Svavar]] * [[Svavmundur]] * [[Sváfnir]] * [[Sveinar]] * [[Sveinberg]] * [[Sveinbjartur]] * [[Sveinbjörn]] * [[Sveinjón]] * [[Sveinlaugur]] * [[Sveinmar]] * [[Sveinn (nafn)|Sveinn]] * [[Sveinungi]] * [[Sveinungur]] * [[Sveinþór]] * [[Sven]] * [[Svend]] * [[Sverre]] * [[Sverrir]] * [[Svipdagur]] * [[Svipmundur]] * [[Svölnir]] * [[Svörfuður]] * [[Sylveríus]] * [[Sýrus]] * [[Sæberg]] * [[Sæbergur]] * [[Sæbjartur]] * [[Sæbjörn]] * [[Sæfinnur]] * [[Sæfús]] * [[Sæi]] * [[Sælaugur]] * [[Sæmann]] * [[Sæmar]] * [[Sæmi]] * [[Sæmundur]] * [[Sær]] * [[Sævald]] * [[Sævaldur]] * [[Sævar]] * [[Sævarður]] * [[Sævarr]] * [[Sævin]] * [[Sæþór]] * [[Sölmundur]] * [[Sölvar]] * [[Sölver]] * [[Sölvi]] * [[Sören]] * [[Sörli]] {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=12em}} * [[Tage]] * [[Tandri]] * [[Tangi]] * [[Tanni]] * [[Tarfur (mannsnafn)|Tarfur]] * [[Tarón]] * [[Teitur]] * [[Teodor]] * [[Teó]] * [[Theadór]] * [[Theo]] * [[Theobald]] * [[Theodor]] * [[Theodór]] * [[Theofilus]] * [[Theó]] * [[Theódór]] * [[Theódórus]] * [[Thiago]] * [[Thomas]] * [[Thor]] * [[Thorberg]] * [[Thorgeir]] * [[Thorkil]] * [[Thorleif]] * [[Thorstein]] * [[Thorsteinn]] * [[Thorvald]] * [[Thór]] * [[Tili]] * [[Tindar]] * [[Tindri]] * [[Tindur]] * [[Tinni (mannsnafn)|Tinni]] * [[Tistram]] * [[Tíberíus (mannsnafn)|Tíberíus]] * [[Tíbor]] * [[Tími (mannsnafn)|Tími]] * [[Tímon]] * [[Tímoteus]] * [[Tímóteus]] * [[Tístran]] * [[Tjaldur (mannsnafn)|Tjaldur]] * [[Tjörfi]] * [[Tjörvi]] * [[Tobbi]] * [[Tobías]] * [[Toddi]] * [[Todor]] * [[Toggi]] * [[Tolli (mannsnafn)|Tolli]] * [[Tom]] * [[Tonni]] * [[Tor]] * [[Torben]] * [[Torfi]] * [[Tóbías]] * [[Tói]] * [[Tóki]] * [[Tómas]] * [[Tór]] * [[Tóti]] * [[Trausti]] * [[Tristan]] * [[Trjámann]] * [[Trostan]] * [[Trúmann]] * [[Tryggvi]] * [[Tumas]] * [[Tumi]] * [[Tunis]] * [[Túbal]] * [[Tyrfingur (mannsnafn)|Tyrfingur]] * [[Týli]] * [[Týr (mannsnafn)|Týr]] * [[Týri]] {{div col end}} == U == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ubbi]] * [[Uggi (mannsnafn)|Uggi]] * [[Ugluspegill (mannsnafn)|Ugluspegill]] * [[Ulf]] * [[Ullr]] * [[Ullur (mannsnafn)|Ullur]] * [[Ulrich]] * [[Ulrik]] * [[Ungi]] * [[Uni]] * [[Unnar]] * [[Unnbjörn]] * [[Unndór]] * [[Unnsteinn]] * [[Unnþór]] * [[Urðar]] * [[Uwe]] * [[Uxi]] {{div col end}} == Ú == {{div col|colwidth=12em}} * [[Úddi]] * [[Úlfar (mannsnafn)|Úlfar]] * [[Úlfgeir]] * [[Úlfgrímur]] * [[Úlfhéðinn]] * [[Úlfkell]] * [[Úlfljótur (mannsnafn)|Úlfljótur]] * [[Úlftýr]] * [[Úlfur (mannsnafn)|Úlfur]] * [[Úlrik]] * [[Úranus (mannsnafn)|Úranus]] {{div col end}} == V == {{div col|colwidth=12em}} * [[Vagn]] * [[Vakur]] * [[Valberg]] * [[Valbergur]] * [[Valbjörn]] * [[Valbrandur]] * [[Valdemar]] * [[Valdi]] * [[Valdimar (nafn)|Valdimar]] * [[Valdór]] * [[Valent]] * [[Valentín]] * [[Valentínus]] * [[Valgarð]] * [[Valgarður]] * [[Valgeir]] * [[Valgrímur]] * [[Validínus]] * [[Valíant]] * [[Valjón]] * [[Vallaður]] * [[Valmar]] * [[Valmundur]] * [[Valsteinn]] * [[Valter]] * [[Valtýr]] * [[Valur (mannsnafn)|Valur]] * [[Valves]] * [[Valþór]] * [[Vandill]] * [[Varði]] * [[Varmar]] * [[Varmi (mannsnafn)|Varmi]] * [[Varnó]] * [[Vatnar]] * [[Váli (mannsnafn)|Váli]] * [[Vápni]] * [[Veigar]] * [[Veigur]] * [[Ver (mannsnafn)|Ver]] * [[Vermundur]] * [[Verner]] * [[Vernharð]] * [[Vernharður]] * [[Veróna (mannsnafn)|Veróna]] * [[Vestar]] * [[Vestarr]] * [[Vestmar]] * [[Vetle]] * [[Vetur (mannsnafn)|Vetur]] * [[Veturliði]] * [[Vébjörn]] * [[Végeir]] * [[Vékell]] * [[Vélaugur]] * [[Vémundur]] * [[Vésteinn]] * [[Victor]] * [[Viðar]] * [[Viðjar]] * [[Vigant]] * [[Vigfús]] * [[Viggó]] * [[Vigkon]] * [[Vignes]] * [[Vignir]] * [[Vigri]] * [[Vigtýr]] * [[Vigur (mannsnafn)|Vigur]] * [[Vikar]] * [[Viktor]] * [[Vilberg]] * [[Vilbergur]] * [[Vilbert]] * [[Vilbjörn]] * [[Vilbogi]] * [[Vilbrandur]] * [[Vilfreð]] * [[Vilgeir]] * [[Vilhelm]] * [[Vilhjálmur]] * [[Vili (mannsnafn)|Vili]] * [[Vilinberg]] * [[Viljar]] * [[Vilji]] * [[Villads]] * [[Villi]] * [[Villiam]] * [[Villy]] * [[Vilmar]] * [[Vilmenhart]] * [[Vilmenhordt]] * [[Vilmundur]] * [[Vin]] * [[Vincent]] * [[Vindar (mannsnafn)|Vindar]] * [[Vinfús]] * [[Vinjar]] * [[Virgar]] * [[Virgil]] * [[Virgill (mannsnafn)|Virgill]] * [[Vitalis]] * [[Víðar (mannsnafn)|Víðar]] * [[Víðir (mannsnafn)|Víðir]] * [[Vífill (mannsnafn)|Vífill]] * [[Vígberg]] * [[Víghvatur]] * [[Víglundur]] * [[Vígmar]] * [[Vígmundur]] * [[Vígsteinn]] * [[Vígþór]] * [[Víkingur (mannsnafn)|Víkingur]] * [[Vítus]] * [[Vívat]] * [[Vogur (mannsnafn)|Vogur]] * [[Vopni]] * [[Vorm]] * [[Vormar]] * [[Vormur]] * [[Vorsveinn]] * [[Vöggur]] * [[Völundur]] * [[Vörður]] * [[Vöttur]] {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=12em}} * [[Walter]] * [[Werner]] * [[Wilhelm]] * [[Willard]] * [[William]] * [[Willum]] * [[Willy]] {{div col end}} == X == {{div col|colwidth=12em}} * [[Xander]] * [[Xavier]] * [[Xavíer]] {{div col end}} == Y == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ylfingur]] * [[Ylur]] * [[Ymir]] * [[Ymur]] * [[Yngvar]] * [[Yngvi]] * [[Yngvinn]] * [[Yrkill]] * [[Yrkir]] {{div col end}} == Ý == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ýmir (nafn)|Ýmir]] * [[Ýrar]] {{div col end}} == Z == {{div col|colwidth=12em}} * [[Zachary]] * [[Zakaría]] * [[Zakarías]] * [[Zar (mannsnafn)|Zar]] * [[Zion]] * [[Zophanías]] * [[Zophonías]] * [[Zófónías]] * [[Zóphanías]] * [[Zóphonías]] {{div col end}} == Þ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Þangbrandur (mannsnafn)|Þangbrandur]] * [[Þengill]] * [[Þeofilus]] * [[Þeódór]] * [[Þeófílas]] * [[Þeófílus]] * [[Þeyr (mannsnafn)|Þeyr]] * [[Þiðrandi]] * [[Þiðrik]] * [[Þinur (mannsnafn)|Þinur]] * [[Þjálfi]] * [[Þjóðann]] * [[Þjóðar]] * [[Þjóðbjörn]] * [[Þjóðgeir]] * [[Þjóðleifur]] * [[Þjóðmar]] * [[Þjóðólfur (nafn)|Þjóðólfur]] * [[Þjóðrekur]] * [[Þjóðvarður]] * [[Þjóstar]] * [[Þjóstólfur]] * [[Þorberg]] * [[Þorbergur]] * [[Þorbjörn]] * [[Þorbrandur]] * [[Þorfinnur]] * [[Þorgarður]] * [[Þorgautur]] * [[Þorgeir]] * [[Þorgestur]] * [[Þorgils]] * [[Þorgísl]] * [[Þorgnýr]] * [[Þorgrímur]] * [[Þorkell]] * [[Þorketill]] * [[Þorlaugur]] * [[Þorlákur]] * [[Þorleifur]] * [[Þorleikur]] * [[Þormar]] * [[Þormóður (mannsnafn)|Þormóður]] * [[Þormundur]] * [[Þorri (mannsnafn)|Þorri]] * [[Þorsteinn]] * [[Þorvaldur]] * [[Þorvar]] * [[Þorvarður]] * [[Þór (mannsnafn)|Þór]] * [[Þórar]] * [[Þórarinn]] * [[Þórálfur]] * [[Þórberg]] * [[Þórbergur]] * [[Þórbjarni]] * [[Þórbjörn]] * [[Þórdór]] * [[Þórðbjörn]] * [[Þórður]] * [[Þórel]] * [[Þórgnýr]] * [[Þórgrímur]] * [[Þórhaddur]] * [[Þórhalli]] * [[Þórhallur]] * [[Þórhannes]] * [[Þórhelgi]] * [[Þóri]] * [[Þórinn]] * [[Þórir]] * [[Þórjón]] * [[Þórkell]] * [[Þórketill]] * [[Þórlaugur]] * [[Þórleifur]] * [[Þórlindur]] * [[Þórlín]] * [[Þórmann]] * [[Þórmar]] * [[Þórmundur]] * [[Þóroddur]] * [[Þórormur]] * [[Þórólfur]] * [[Þórr]] * [[Þórsteinn]] * [[Þórylfur]] * [[Þórörn]] * [[Þrastar]] * [[Þráinn]] * [[Þrándur]] * [[Þróttur (mannsnafn)|Þróttur]] * [[Þrúðmar]] * [[Þrúður]] * [[Þrútur]] * [[Þrymir]] * [[Þrymur]] * [[Þröstur (mannsnafn)|Þröstur]] * [[Þyrill]] * [[Þyrnir (mannsnafn)|Þyrnir]] {{div col end}} == Æ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ægedíus]] * [[Ægileif]] * [[Ægir (mannsnafn)|Ægir]] * [[Æsir (nafn)|Æsir]] * [[Ævar]] * [[Ævarr]] {{div col end}} == Ö == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ögmundur]] * [[Ögri]] * [[Ölnir]] * [[Ölver]] * [[Ölvir]] * [[Öndólfur]] * [[Önundur]] * [[Örlaugur]] * [[Örlygur]] * [[Örn (mannsnafn)|Örn]] * [[Örnólfur]] * [[Örvar]] * [[Örvarr]] * [[Össur]] * [[Öxar]] * [[Özur]] {{div col end}} == Athugasemdir == * ^NI merkir nafn sem finnst í ''Nöfnum Íslendina'' (nýrri útgáfu) eftir Guðrún Kvaran. == Tengt efni == * [[Íslenskt mannsnafn]] * [[Listi yfir íslensk mannanöfn]] == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn?Stafrof=&Nafn=&Millinofn=on&Samthykkt=yes|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} * [https://island.is/leit-i-mannanafnaskra "Leit í mannanafnaskrá"] Sótt 2. janúar 2025. * Guðrún Kvaran, ''Nöfn Íslendinga'' (ný útgáfa), Forlagið, 2011, ISBN 978-9979-53-546-1 [[Flokkur:Íslensk karlmannsnöfn| ]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi|eiginnöfn karlmanna]] [[Flokkur:Listar um samfélag og menningu|íslensk eiginnöfn karlmanna]] 8qapnegnvctygwu2iozkd0ku7v2vg5z 1952599 1952598 2026-03-29T09:16:57Z MáneyMánadóttir 103358 /* G */ 1952599 wikitext text/x-wiki Eftirfarandi er '''listi yfir íslensk [[eiginnafn|eiginnöfn]] [[karlmaður|karlmanna]]''': == A == {{div col|colwidth=12em}} * [[Aage]]^NI * [[Aaron]] * [[Abel (mannsnafn)|Abel]]^NI * [[Abner]]^NI * [[Abraham (mannsnafn)|Abraham]]^NI * [[Absalon]]^NI * [[Adam (mannsnafn)|Adam]]^NI * [[Addi]]^NI * [[Adel]]^NI * [[Adil]] * [[Adíel]]^NI * [[Adolf]]^NI * [[Adolph]]^NI * [[Adólf]]^NI * [[Adrian mannsnafn|Adrian]]^NI * [[Adrían]]^NI * [[Adríel]]^NI * [[Adser]]^NI * [[Aðalberg]]^NI * [[Aðalbergur]]^NI * [[Aðalbert]]^NI * [[Aðalbjörn]]^NI * [[Aðalborgar]]^NI * [[Aðalbrandur]]^NI * [[Aðalbrikt]]^NI * [[Aðalgeir]]^NI * [[Aðaljón]]^NI * [[Aðalmundur]]^NI * [[Aðalpétur]]^NI * [[Aðalráður]]^NI * [[Aðalsteinn]]^NI * [[Aðalsveinn]]^NI * [[Aðalvíkingur]] * [[Aðils]]^NI * [[Aðlis]] * [[Aðólf]]^NI * [[Aggi]]^NI * [[Agnar]]^NI * [[Agni]]^NI ' [[Agrippa]]^NI * [[Aksel]]^NI * [[Alan]]^NI * [[Alberg]]^NI * [[Albert]]^NI * [[Albínus]]^NI * [[Aldan]]^NI * [[Aldar]]^NI * [[Aldur]] * [[Alejandro]] * [[Alex]]^NI * [[Alexander (mannsnafn)|Alexander]]^NI * [[Alexíus]]^NI * [[Alf]] * [[Alfinnur]]^NI * [[Alfons]]^NI * [[Alfred]]^NI * [[Alfreð]]^NI * [[Algeir]]^NI * [[Ali]]^NI * [[Allan]]^NI * [[Allen]]^NI * [[Alli]]^NI * [[Almar]]^NI * [[Almarr]]^NI * [[Alrekur]]^NI * [[Alsteinn]]^NI * [[Alvar]]^NI * [[Alvin]]^NI * [[Amil]] * [[Amir]] * [[Amír]] * [[Amon (mannsnafn)|Amon]] * [[Amor (mannsnafn)|Amor]] * [[Amos]]^NI * [[Analíus]]^NI * [[Ananías]]^NI * [[Anders]]^NI * [[Andór]]^NI * [[Andrean]] * [[Andreas]]^NI * [[Andrei]] * [[Andres]] * [[André]] * [[Andrés]]^NI * [[Andri]]^NI * [[Anes]] * [[Anfinn]] * [[Angantýr]]^NI * [[Angi]]^NI * [[Angus (mannsnafn)|Angus]]^NI * [[Anilíus]]^NI * [[Annalíus]]^NI * [[Annar]]^NI * [[Annarr]] * [[Annas]]^NI * [[Annel]]^NI * [[Annes (mannsnafn)|Annes]]^NI * [[Annilíus]]^NI * [[Annmar]]^NI * [[Annó]]^NI * [[Annþór]]^NI * [[Anor]] * [[Anteo]] * [[Anthony]]^NI * [[Anton]]^NI * [[Antonio]] * [[Antoníus]]^NI * [[António]] * [[Antóníus]] * [[Apollo (mannsnafn)|Apollo]] * [[Aralíus]]^NI * [[Aran]] * [[Arelius]]^NI * [[Arelíus]]^NI * [[Arent]]^NI * [[Ares (mannsnafn)|Ares]]^NI * [[Ari]]^NI * [[Arilíus]]^NI * [[Arin]] * [[Arinbjörn]]^NI * [[Arían]] * [[Aríel]]^NI * [[Aríus (mannsnafn)|Aríus]]^NI * [[Armand]] * [[Armandó]] * [[Arnald]]^NI * [[Arnaldur]]^NI * [[Arnar]]^NI * [[Arnberg]]^NI * [[Arnbergur]]^NI * [[Arnbjörn]]^NI * [[Arndór]]^NI * [[Arne]]^NI * [[Arnes]]^NI * [[Arnfinnur]]^NI * [[Arnfreyr]]^NI * [[Arngarður]] * [[Arngeir]]^NI * [[Arngils]]^NI * [[Arngnýr]]^NI * [[Arngrímur]]^NI * [[Arnkell]]^NI * [[Arnlaugur]]^NI * [[Arnleifur]]^NI * [[Arnljótur]]^NI * [[Arnmóður]]^NI * [[Arnmundur]]^NI * [[Arnoddur]]^NI * [[Arnold]]^NI * [[Arnór]]^NI * [[Arnsteinn]]^NI * [[Arntýr]] * [[Arnúlfur]]^NI * [[Arnviður]]^NI * [[Arnþór]]^NI * [[Aron]]^NI * [[Arslan]] * [[Art]] * [[Arthur]]^NI * [[Arthúr]]^NI * [[Artúr]]^NI * [[Arún]] * [[Arvið]]^NI * [[Arviður]]^NI * [[Asael]]^NI * [[Asarías]]^NI * [[Askalon]]^NI * [[Askur (mannsnafn)|Askur]]^NI * [[Aspar]]^NI * [[Athanasius]]^NI * [[Athen]] * [[Atlas (mannsnafn)|Atlas]]^NI * [[Atli (mannsnafn)|Atli]]^NI * [[Aubert]]^NI * [[Auðar]]^NI * [[Auðberg]]^NI * [[Auðbergur]]^NI * [[Auðbert]]^NI * [[Auðbjörn]]^NI * [[Auðgeir]]^NI * [[Auðgísl]]^NI * [[Auðjón]]^NI * [[Auðkell]]^NI * [[Auðmundur]]^NI * [[Auðólfur]]^NI * [[Auðun]]^NI * [[Auðunn]]^NI * [[Auður (mannsnafn)|Auður]]^NI * [[August]]^NI * [[Augustinus]]^NI * [[Austar]]^NI * [[Austin (mannsnafn)|Austin]] * [[Austmann]]^NI * [[Austmar]]^NI * [[Austri (mannsnafn)|Austri]]^NI * [[Axel]]^NI * [[Aþanasíus]]^NI {{div col end}} == Á == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ágúst (mannsnafn)|Ágúst]]^NI * [[Ágústínus (mannsnafn)|Ágústínus]]^NI * [[Ágústus (mannsnafn)|Ágústus]]^NI * [[Áki]]^NI * [[Álfar (mannsnafn)|Álfar]]^NI * [[Álfgeir]]^NI * [[Álfgrímur]]^NI * [[Álfkell]] * [[Álfur (mannsnafn)|Álfur]]^NI * [[Álfþór]]^NI * [[Ámundi]]^NI * [[Ámundínus]]^NI * [[Án]]^NI * [[Árbjartur]]^NI * [[Árbjörn]]^NI * [[Árelíus]]^NI * [[Árgeir]]^NI * [[Árgils]]^NI * [[Ári]] * [[Árilíus]] * [[Ármann]]^NI * [[Árnborg]]^NI * [[Árnes (mannsnafn)|Árnes]]^NI * [[Árni]]^NI * [[Árnibjörn]]^NI * [[Árnmar]]^NI * [[Árnþór]]^NI * [[Ársæll]]^NI * [[Ás (mannsnafn)|Ás]]^NI * [[Ásar]]^NI * [[Ásberg]]^NI * [[Ásbergur]]^NI * [[Ásbjörn]]^NI * [[Ásbrandur]] * [[Ásdór]]^NI * [[Ásgautur]]^NI * [[Ásgeir]]^NI * [[Ásgils]]^NI * [[Ásgrímur]]^NI * [[Ási]]^NI * [[Áskell]]^NI * [[Áslaugur]]^NI * [[Áslákur]]^NI * [[Ásmar]]^NI * [[Ásmundur]]^NI * [[Ásólfur]]^NI * [[Ásröður]]^NI * [[Áss]]^NI * [[Ástberg]]^NI * [[Ástbjartur]]^NI * [[Ástbjörn]]^NI * [[Ástfastur]]^NI * [[Ástgeir]]^NI * [[Ásti]]^NI * [[Ástmann]]^NI * [[Ástmar]]^NI * [[Ástmundur]]^NI * [[Ástráður]]^NI * [[Ástríkur (mannsnafn)|Ástríkur]]^NI * [[Ástsæll]]^NI * [[Ástvald]]^NI * [[Ástvaldur]]^NI * [[Ástvar]]^NI * [[Ástvin]]^NI * [[Ástþór]]^NI * [[Ástþrúr]]^NI * [[Ásvaldur]]^NI * [[Ásvarður]]^NI * [[Ásólfur]] * [[Ásþór]]^NI {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=12em}} * [[Baddi]] * [[Baggi (mannsnafn)|Baggi]] * [[Baggio]] * [[Baldur (mannsnafn)|Baldur]]^NI * [[Baldvin]]^NI * [[Baldwin]] * [[Baltasar]]^NI * [[Baltazar]] * [[Bambi (nafn)|Bambi]]^NI * [[Bambus (mannsnafn)|Bambus]] * [[Barði (nafn)|Barði]]^NI * [[Barri]]^NI * [[Bartolomeus]]^NI * [[Bassi (mannsnafn)|Bassi]]^NI * [[Bastían]] * [[Baugur (mannsnafn)|Baugur]]^NI * [[Baui]] * [[Bárður]]^NI * [[Beggi]] * [[Beinir]]^NI * [[Beinteinn]]^NI * [[Beitir]]^NI * [[Bekan]]^NI * [[Bendt]] * [[Benedikt]]^NI * [[Benidikt]]^NI * [[Benjamin]] * [[Benjamín]]^NI * [[Benni]]^NI * [[Benno]]^NI * [[Benny]]^NI * [[Benoný]]^NI * [[Benóní]]^NI * [[Benóný]]^NI * [[Bent]]^NI * [[Benteinn]]^NI * [[Bentley]] * [[Benvý]] * [[Berent]]^NI * [[Berg (mannsnafn)|Berg]]^NI * [[Bergfinn]]^NI * [[Bergfinnur]]^NI * [[Berghreinn]]^NI * [[Bergjón]]^NI * [[Bergkvist]]^NI * [[Bergmann]]^NI * [[Bergmar]]^NI * [[Bergmundur]]^NI * [[Bergsteinn]]^NI * [[Bergsveinn]]^NI * [[Bergur]]^NI * [[Bergúlfur]]^NI * [[Bergvin]]^NI * [[Bergþór]]^NI * [[Bernhard]]^NI * [[Bernharð]]^NI * [[Bernharður]]^NI * [[Berni]] * [[Bernódus]]^NI * [[Bernótus]]^NI * [[Bernt]]^NI * [[Bersi]]^NI * [[Bertel]]^NI * [[Berthold]]^NI * [[Berti]] * [[Bertil]]^NI * [[Bertila]]^NI * [[Bertram]]^NI * [[Bessi]]^NI * [[Betúel]]^NI * [[Bill]]^NI * [[Birgir]]^NI * [[Birkir]]^NI * [[Birmir]] * [[Birningur]] * [[Birnir (mannsnafn)|Birnir]]^NI * [[Birtingur (mannsnafn)|Birtingur]]^NI * [[Birtir]] * [[Bíi]] * [[Bjargar]]^NI * [[Bjargmundur]]^NI * [[Bjargsteinn]]^NI * [[Bjargvin]]^NI * [[Bjargþór]]^NI * [[Bjarkan]] * [[Bjarkar]]^NI * [[Bjarki]]^NI * [[Bjarmar]]^NI * [[Bjarmi]]^NI * [[Bjarnar]]^NI * [[Bjarnfinnur]]^NI * [[Bjarnfreður]]^NI * [[Bjarnfriður]]^NI * [[Bjarnharður]]^NI * [[Bjarnhéðinn]]^NI * [[Bjarni]]^NI * [[Bjarnlaugur]]^NI * [[Bjarnleifur]]^NI * [[Bjarnólfur]]^NI * [[Bjarnsteinn]]^NI * [[Bjarnvin]]^NI * [[Bjarnþór]]^NI * [[Bjartman]] * [[Bjartmann]]^NI * [[Bjartmar]]^NI * [[Bjartur]]^NI * [[Bjartþór]]^NI * [[Bjólan]]^NI * [[Bjólfur (mannsnafn)|Bjólfur]]^NI * [[Björgmundur]]^NI * [[Björgólfur]]^NI * [[Björgúlfur]]^NI * [[Björgvin (mannsnafn)|Björgvin]]^NI * [[Björn (mannsnafn)|Björn]]^NI * [[Björnleifur]]^NI * [[Björnólfur]]^NI * [[Björnúlfur]] * [[Blake]] * [[Blansíflúr]]^NI * [[Blár (mannsnafn)|Blár]] * [[Bliki]] * [[Blíður]] * [[Blængur]]^NI * [[Blær]]^NI * [[Blævar]]^NI * [[Bo]]^NI * [[Boði]]^NI * [[Bogi (nafn)|Bogi]]^NI * [[Bolli (mannsnafn)|Bolli]]^NI * [[Bond]] * [[Borgar]]^NI * [[Borgúlfur]]^NI * [[Borgþór]]^NI * [[Bóas]]^NI * [[Bói]]^NI * [[Bótólfur]]^NI * [[Bragi (mannsnafn)|Bragi]]^NI * [[Brandr]] * [[Brandur (nafn)|Brandur]]^NI * [[Breki]]^NI * [[Bresi]]^NI * [[Brestir]]^NI * [[Brettingur]]^NI * [[Brimar]]^NI * [[Brimi]]^NI * [[Brimir]]^NI * [[Brimþór]] * [[Brími]] * [[Brímir]] * [[Brjánn]]^NI * [[Broddi]]^NI * [[Bruno]]^NI * [[Brúno]]^NI * [[Brúnó]]^NI * [[Bryngeir]]^NI * [[Brynjar]]^NI * [[Brynjarr]]^NI * [[Brynjólfur]]^NI * [[Brynjúlfur]]^NI * [[Brynjýlfur]] * [[Brynleifur]]^NI * [[Brynmar]] * [[Brynsteinn]]^NI * [[Bryntýr]]^NI * [[Brynþór]]^NI * [[Bubbi (mannsnafn)|Bubbi]] * [[Buck]] * [[Burkni (mannsnafn)|Burkni]]^NI * [[Búálfur]] * [[Búi]]^NI * [[Búri (nafn)|Búri]]^NI * [[Bylur]] * [[Bæring]]^NI * [[Bæringur]] * [[Bæron]]^NI * [[Bæssam]] * [[Böðvar]]^NI * [[Börkur (nafn)|Börkur]]^NI {{div col end}} == C == {{div col|colwidth=12em}} * [[Camillus]]^NI * [[Carl]]^NI * [[Cecil]]^NI * [[Celin]] * [[Cesar]] * [[Charles]]^NI * [[Charlie]] * [[Chefas]]^NI * [[Chris]] * [[Christian]]^NI * [[Christopher]]^NI * [[Claus]]^NI * [[Clausinus]]^NI * [[Cristiano]] * [[Cyrus]] * [[Cýrus]]^NI * [[Cæsar]] {{div col end}} == D == {{div col|colwidth=12em}} * [[Daði]]^NI * [[Daðmar]]^NI * [[Dagbjartur]]^NI * [[Dagfari]]^NI * [[Dagfinnur]]^NI * [[Daggeir]]^NI * [[Dagmann]]^NI * [[Dagnýr]]^NI * [[Dagóbert]]^NI * [[Dagstyggur]]^NI * [[Dagur (mannsnafn)|Dagur]]^NI * [[Dagvin]]^NI * [[Dagþór]]^NI * [[Dalbert]]^NI * [[Dalhoff]]^NI * [[Dalí]] * [[Dalli]] * [[Dalmann]]^NI * [[Dalmar]]^NI * [[Dalur (mannsnafn)|Dalur]] * [[Dalvin]]^NI * [[Damaskus (mannsnafn)|Damaskus]]^NI * [[Damíen]] * [[Damjan]]^NI * [[Damon]] * [[Dan]]^NI * [[Danelíus]] * [[Daniel]]^NI * [[Danilíus]]^NI * [[Danival]]^NI * [[Daníel (mannsnafn)|Daníel]]^NI * [[Daníval]]^NI * [[Dante (mannsnafn)|Dante]] * [[Daríus]]^NI * [[Darri]]^NI * [[Davið]]^NI * [[Davíð]]^NI * [[Deimos (mannsnafn)|Deimos]] * [[Demas]]^NI * [[Demus]]^NI * [[Dengsi]] * [[Deníel]] * [[Dennis]]^NI * [[Dexter]] * [[Diddi]] * [[Diðrik]]^NI * [[Diego (mannsnafn)|Diego]] * [[Diljar]] * [[Ditleif]]^NI * [[Ditlev]]^NI * [[Dittó]] * [[Díar]]^NI * [[Díbus]] * [[Dímítrí]] * [[Dímon (mannsnafn)|Dímon]] * [[Dínus]]^NI * [[Díon]] * [[Díómedes (mannsnafn)|Díómedes]]^NI * [[Dísmundur]]^NI * [[Doddi]] * [[Dofri (mannsnafn)|Dofri]]^NI * [[Dolli]] * [[Dominik]] * [[Donald]]^NI * [[Dorri]] * [[Dómald]]^NI * [[Dómaldi]]^NI * [[Dómaldur]]^NI * [[Dónald]]^NI * [[Dónaldur]]^NI * [[Dór]]^NI * [[Dóri]]^NI * [[Dósíþeus]]^NI * [[Dósóþeus]]^NI * [[Draumur (mannsnafn)|Draumur]] * [[Draupnir (mannsnafn)|Draupnir]]^NI * [[Dreki (nafn)|Dreki]]^NI * [[Drengur (nafn)|Drengur]]^NI * [[Dreyfus]]^NI * [[Drómi]] * [[Dufgus]]^NI * [[Dufþakur]]^NI * [[Dugfús]]^NI * [[Dúi]]^NI * [[Dúni]] * [[Dúnn (mannsnafn)|Dúnn]] * [[Dvalinn]]^NI * [[Dylan]] * [[Dynþór]] * [[Dýri]]^NI * [[Dýrmundur]]^NI * [[Döggvi]] {{div col end}} == Ð == == E == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ebbi]]^NI * [[Ebenes]]^NI * [[Ebeneser]]^NI * [[Ebenezer]]^NI * [[Ebenhard]]^NI * [[Ebenharð]]^NI * [[Eberg]]^NI * [[Eberhard]]^NI * [[Eberhardt]]^NI * [[Eberharð]]^NI * [[Eddi]] * [[Edgar]]^NI * [[Edilon]]^NI * [[Edílon]]^NI * [[Edor]] * [[Edvald]]^NI * [[Edvard]] * [[Edvarð]]^NI * [[Edvin]]^NI * [[Edward]]^NI * [[Edwin]]^NI * [[Eðvald]]^NI * [[Eðvar]]^NI * [[Eðvard]]^NI * [[Eðvarð]]^NI * [[Efraím]]^NI * [[Eggert]]^NI * [[Eggþór]]^NI * [[Egidíus]]^NI * [[Egill]]^NI * [[Eiðar (mannsnafn)|Eiðar]]^NI * [[Eiður]]^NI * [[Eikar]]^NI * [[Eilert]]^NI * [[Eilífur]]^NI * [[Einar]]^NI * [[Einbjörn]]^NI * [[Einir (mannsnafn)|Einir]]^NI * [[Einvarður]]^NI * [[Einþór]]^NI * [[Eir]]^NI * [[Eiríkur]]^NI * [[Eivin]] * [[Ekkó]] * [[Ektor]]^NI * [[Elberg]]^NI * [[Elbert]]^NI * [[Eldar]]^NI * [[Eldbjartur]] * [[Eldgrímur]]^NI * [[Eldhamar]] * [[Eldjárn]]^NI * [[Eldmar]] * [[Eldon]] * [[Eldór]]^NI * [[Eldur (mannsnafn)|Eldur]]^NI * [[Elenmundur]]^NI * [[Elentínus]]^NI * [[Eleseus]]^NI * [[Elfar]]^NI * [[Elfráður]]^NI * [[Elias (mannsnafn)|Elias]] * [[Elidon]]^NI * [[Elimar]]^NI * [[Elimundur]]^NI * [[Elinbergur]]^NI * [[Elinbjörn]]^NI * [[Eliníus]]^NI * [[Elinór]]^NI * [[Elio]] * [[Elis (mannsnafn)|Elis]]^NI * [[Elí]]^NI * [[Elía (mannsnafn)|Elía]]^NI * [[Elían]] * [[Elías]]^NI * [[Elíden]]^NI * [[Elíesar]]^NI * [[Elíeser]]^NI * [[Elífas]]^NI * [[Elímar]]^NI * [[Elímundur]]^NI * [[Elínberg]]^NI * [[Elínbergur]]^NI * [[Elínes]]^NI * [[Elíngunn]]^NI * [[Elínmundur]]^NI * [[Elínór]]^NI * [[Elínus]]^NI * [[Elíott]] * [[Elís (mannsnafn)|Elís]]^NI * [[Elísar]]^NI * [[Elísberg]]^NI * [[Elíseus]]^NI * [[Elívarð]]^NI * [[Eljar]] * [[Ellert]]^NI * [[Elli]]^NI * [[Elliðagrímur]]^NI * [[Elliði]]^NI * [[Elling]]^NI * [[Elliott]] * [[Ellíot]] * [[Ellís]] * [[Elmar]]^NI * [[Elmer]]^NI * [[Elvar]]^NI * [[Elvin]] * [[Elvis]] * [[Emanuel]] * [[Emanúel]]^NI * [[Embrek]]^NI * [[Emerald]] * [[Emil]]^NI * [[Emilius]]^NI * [[Emill]] * [[Emir]] * [[Emíl]]^NI * [[Emír (mannsnafn)|Emír]] * [[Emmanúel]]^NI * [[Emmi]] * [[Engilbert]]^NI * [[Engilbjartur]]^NI * [[Engilbrikt]]^NI * [[Engilhart]]^NI * [[Engiljón]]^NI * [[Engill (mannsnafn)|Engill]]^NI * [[Enok]]^NI * [[Eragon (mannsnafn)|Eragon]] * [[Erasmus (mannsnafn)|Erasmus]]^NI * [[Eric]]^NI * [[Erik]]^NI * [[Erlar]]^NI * [[Erlendur]]^NI * [[Erling]]^NI * [[Erlingur]]^NI * [[Ermenrekur]] * [[Erminrekur]]^NI * [[Ernest]]^NI * [[Ernestó]]^NI * [[Ernir (mannsnafn)|Ernir]]^NI * [[Ernst]]^NI * [[Eron]]^NI * [[Eros]] * [[Erpur (nafn)|Erpur]]^NI * [[Esajas]]^NI * [[Esekíel]]^NI * [[Esi]] * [[Esjar]]^NI * [[Eskil]]^NI * [[Eskur]]^NI * [[Esmar]]^NI * [[Esra]]^NI * [[Estefan]]^NI * [[Evald]]^NI * [[Evan]] * [[Evert]]^NI * [[Evgenius]]^NI * [[Evgeníus]]^NI * [[Evin]]^NI * [[Evían]] * [[Eyberg]]^NI * [[Eydór]]^NI * [[Eygrímur]]^NI * [[Eyjar]]^NI * [[Eyjólfur]]^NI * [[Eykam]] * [[Eylaugur]]^NI * [[Eyleifur]]^NI * [[Eylert]] * [[Eymar]]^NI * [[Eymir]] * [[Eymundur]]^NI * [[Eyríkur]]^NI * [[Eysteinn]]^NI * [[Eyvar]]^NI * [[Eyvindur]]^NI * [[Eyþór]]^NI * [[Ezra]] {{div col end}} == É == * [[Éljagrímur]] * [[Ésú]] {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=12em}} * [[Fabían]]^NI * [[Fabrisíus]]^NI * [[Falgeir]]^NI * [[Falur (nafn)|Falur]]^NI * [[Fannar]]^NI * [[Fannberg]]^NI * [[Fanngeir]]^NI * [[Fannþór]] * [[Fáfnir (mannsnafn)|Fáfnir]]^NI * [[Fálki (mannsnafn)|Fálki]] * [[Felix]]^NI * [[Fengur]]^NI * [[Fenix]] * [[Fenrir]]^NI * [[Ferdinand]]^NI * [[Ferdínand]]^NI * [[Fertram]]^NI * [[Feykir]]^NI * [[Filip]]^NI * [[Filippus]]^NI * [[Filpó]]^NI * [[Finn]]^NI * [[Finnbjörn]]^NI * [[Finnbogi]]^NI * [[Finngeir]]^NI * [[Finni]] * [[Finnjón]]^NI * [[Finnlaugur]]^NI * [[Finnur]]^NI * [[Finnvarður]]^NI * [[Fífill (mannsnafn)|Fífill]]^NI * [[Fíus]] * [[Fjalar]]^NI * [[Fjalarr]]^NI * [[Fjarki]] * [[Fjólar]]^NI * [[Fjólmundur]]^NI * [[Fjölnir]]^NI * [[Fjölvar]]^NI * [[Fjörnir]]^NI * [[Flati]] * [[Flemming]]^NI * [[Flosi]]^NI * [[Flóki]]^NI * [[Flórent]]^NI * [[Flórentínus]]^NI * [[Flóres]]^NI * [[Flóvent]]^NI * [[Folmar]]^NI * [[Folmer]]^NI * [[Forni]]^NI * [[Fornjótur]]^NI * [[Foss (mannsnafn)|Foss]] * [[Fossmar]] * [[Foster]] * [[Fox (mannsnafn)|Fox]] * [[Fólki]]^NI * [[Framar]]^NI * [[Frances]]^NI * [[Francis]]^NI * [[Frank]]^NI * [[Franklin]] * [[Franklín]]^NI * [[Frans]]^NI * [[Franz]]^NI * [[Fránn]]^NI * [[Frár]]^NI * [[Frederik]] * [[Freybjörn]]^NI * [[Freygarður]]^NI * [[Freymann]] * [[Freymar]]^NI * [[Freymóður]]^NI * [[Freymundur]]^NI * [[Freyr (mannsnafn)|Freyr]]^NI * [[Freysi]] * [[Freysteinn]]^NI * [[Freyviður]]^NI * [[Freyþór]]^NI * [[Friðálv]] * [[Friðberg]]^NI * [[Friðbergel]]^NI * [[Friðbergur]]^NI * [[Friðbert]]^NI * [[Friðbjartur]]^NI * [[Friðbjörn]]^NI * [[Friðfinnur]]^NI * [[Friðgeir]]^NI * [[Friðjón]]^NI * [[Friðlaugur]]^NI * [[Friðleifur]]^NI * [[Friðmann]]^NI * [[Friðmar]]^NI * [[Friðmundur]]^NI * [[Friðrekur]]^NI * [[Friðrik]]^NI * [[Friðríkur]] * [[Friðsemel]]^NI * [[Friðsteinn]]^NI * [[Friðsveinn]]^NI * [[Friður (mannsnafn)|Friður]]^NI * [[Friðvin]]^NI * [[Friðþjófur]]^NI * [[Friðþór]]^NI * [[Friedrich]] * [[Frits]]^NI * [[Fritz]]^NI * [[Fríðar]]^NI * [[Fríðsteinn]] * [[Frímann]]^NI * [[Frosti]]^NI * [[Frostúlfur]] * [[Fróði]]^NI * [[Fróðmar]]^NI * [[Funi]]^NI * [[Fúsi]]^NI * [[Fylkir]]^NI * [[Fædon]] {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=12em}} * [[Gabriel]]^NI * [[Gabríel (mannsnafn)|Gabríel]]^NI * [[Gaddi]] * [[Gael]] * [[Galdur (mannsnafn)|Galdur]]^NI * [[Galti]]^NI * [[Gamalíel]]^NI * [[Gamli]]^NI * [[Gandri]] * [[Garðar (mannsnafn)|Garðar]]^NI * [[Garður (mannsnafn)|Garður]]^NI * [[Garibaldi (nafn)|Garibaldi]]^NI * [[Garíbaldi]]^NI * [[Garpur]]^NI * [[Garri]]^NI * [[Gaston]]^NI * [[Gaui]]^NI * [[Gaukur (mannsnafn)|Gaukur]]^NI * [[Gauti]]^NI * [[Gautrekur]]^NI * [[Gautur]]^NI * [[Gautviður]]^NI * [[Gáki]] * [[Geimar]] * [[Geir]]^NI * [[Geirarður]]^NI * [[Geirfinnur]]^NI * [[Geirharður]]^NI * [[Geirhjörtur]]^NI * [[Geirhvatur]]^NI * [[Geiri]]^NI * [[Geirlaugur]]^NI * [[Geirleifur]]^NI * [[Geirmar]]^NI * [[Geirmundur]]^NI * [[Geirólfur]]^NI * [[Geirröður]]^NI * [[Geirtryggur]]^NI * [[Geirvaldur]]^NI * [[Geirþjófur]]^NI * [[Geisli (mannsnafn)|Geisli]]^NI * [[Gellir]]^NI * [[Georg]]^NI * [[George]] * [[Gerald]]^NI * [[Gerðar]]^NI * [[Gerhard]]^NI * [[Geri]]^NI * [[Gert]]^NI * [[Gestar]] * [[Gestmundur]]^NI * [[Gestur]]^NI * [[Gideon]]^NI * [[Gilbert]]^NI * [[Gilbrikt]]^NI * [[Gill]] * [[Gilmar]]^NI * [[Gils]]^NI * [[Giselerus]]^NI * [[Gissur]]^NI * [[Gizur]]^NI * [[Gídeon]]^NI * [[Gígjar]]^NI * [[Gígur]] * [[Gísli]]^NI * [[Gjúki]]^NI * [[Gladstone]]^NI * [[Glói]]^NI * [[Glúmur]]^NI * [[Gneisti]]^NI * [[Gnúpur]]^NI * [[Gnýr]]^NI * [[Goði (mannsnafn)|Goði]]^NI * [[Goðmundur]]^NI * [[Gordon]]^NI * [[Gosi (mannsnafn)|Gosi]] * [[Gottfred]]^NI * [[Gottfreð]]^NI * [[Gottfrið]]^NI * [[Gottlieb]]^NI * [[Gottlif]]^NI * [[Gottskálk]]^NI * [[Gottsveinn]]^NI * [[Gottsvin]]^NI * [[Góði]] * [[Góðmann]]^NI * [[Gói]] * [[Grani]]^NI * [[Grankell]]^NI * [[Grámann]]^NI * [[Gregor]]^NI * [[Greipur]]^NI * [[Greppur]] * [[Gretar]]^NI * [[Grettir (mannsnafn)|Grettir]]^NI * [[Grétar]]^NI * [[Grímar]]^NI * [[Grímkell]]^NI * [[Grímlaugur]]^NI * [[Grímnir]]^NI * [[Grímólfur]]^NI * [[Grímur]]^NI * [[Grímúlfur]]^NI * [[Grjótgarður]] * [[Guðberg]]^NI * [[Guðbergur]]^NI * [[Guðbert]]^NI * [[Guðbjarni]]^NI * [[Guðbjartur]]^NI * [[Guðbjörn]]^NI * [[Guðbrandur]]^NI * [[Guðfinnur]]^NI * [[Guðfreður]]^NI * [[Guðfriður]]^NI * [[Guðgeir]]^NI * [[Guðjón]]^NI * [[Guðlaugur]]^NI * [[Guðleifur]]^NI * [[Guðleikur]]^NI * [[Guðliði]] * [[Guðmann]]^NI * [[Guðmar]]^NI * [[Guðmon]]^NI * [[Guðmundur]]^NI * [[Guðni]]^NI * [[Guðníus]]^NI * [[Guðnýr]]^NI * [[Guðráður]]^NI * [[Guðrúníus]]^NI * [[Guðrúnn]]^NI * [[Guðröður]]^NI * [[Guðstein]] * [[Guðsteinn]]^NI * [[Guðsveinn]]^NI * [[Guðvaldur]]^NI * [[Guðvalínus]]^NI * [[Guðvarður]]^NI * [[Guðveigur]]^NI * [[Guðvin]]^NI * [[Guðþór]]^NI * [[Gulli]] * [[Gumi]]^NI * [[Gunnar]]^NI * [[Gunnberg]]^NI * [[Gunnbjörn]]^NI * [[Gunndór]]^NI * [[Gunngeir]]^NI * [[Gunnhallur]]^NI * [[Gunnhvatur]]^NI * [[Gunni]]^NI * [[Gunnlaugur]]^NI * [[Gunnleifur]]^NI * [[Gunnólfur]]^NI * [[Gunnóli]]^NI * [[Gunnröður]]^NI * [[Gunnsteinn]]^NI * [[Gunnvaldur]]^NI * [[Gunnvant]]^NI * [[Gunnþór]]^NI * [[Gustav]]^NI * [[Gutti]]^NI * [[Guttormur]]^NI * [[Gústaf]]^NI * [[Gústav]]^NI * [[Gústi]]^NI * [[Gylfi]]^NI * [[Gyrðir]]^NI * [[Gýgjar]]^NI * [[Gýmir]]^NI {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=12em}} * [[Haddi]] * [[Haddur]] * [[Hafberg]] * [[Hafgnýr]] * [[Hafgrímur]] * [[Hafliði]] * [[Hafnar]] * [[Hafni]] * [[Hafsjór]] * [[Hafsteinn]] * [[Haftýr]] * [[Hafþór]] * [[Hagalín]] * [[Hagbarð]] * [[Hagbarður]] * [[Hagbert]] * [[Haki (mannsnafn)|Haki]] * [[Hakim]] * [[Halberg]] * [[Hallageir]] * [[Hallberg]] * [[Hallbergur]] * [[Hallbert]] * [[Hallbjörn]] * [[Halldór]] * [[Hallfreð]] * [[Hallfreður]] * [[Hallgarður]] * [[Hallgeir]] * [[Hallgils]] * [[Hallgrímur]] * [[Halli]] * [[Hallkell]] * [[Hallmann]] * [[Hallmar]] * [[Hallmundur]] * [[Hallsteinn]] * [[Hallur]] * [[Hallvarður]] * [[Hallþór]] * [[Hamall]] * [[Hamar (mannsnafn)|Hamar]] * [[Hannes]] * [[Hannibal (mannsnafn)|Hannibal]] * [[Hans]] * [[Harald]] * [[Haraldur (nafn)|Haraldur]] * [[Harboe]] * [[Haron]] * [[Harpagus]] * [[Harri]] * [[Harry]] * [[Harrý]] * [[Hartmann]] * [[Hartvig]] * [[Hauksteinn]] * [[Haukur (mannsnafn)|Haukur]] * [[Haukvaldur]] * [[Hákon]] * [[Háleygur]] * [[Hálfdan]] * [[Hálfdán]] * [[Hámundur]] * [[Hárekur]] * [[Hárlaugur]] * [[Háski (mannsnafn)|Háski]] * [[Hásteinn]] * [[Hávar]] * [[Hávarður]] * [[Hávarr (mannsnafn)|Hávarr]] * [[Hector]] * [[Heiðar]] * [[Heiðarr]] * [[Heiðberg]] * [[Heiðbert]] * [[Heiðbjartur]] * [[Heiðdal]] * [[Heiðimann]] * [[Heiðlindur]] * [[Heiðmann]] * [[Heiðmar]] * [[Heiðmarr]] * [[Heiðmundur]] * [[Heiðrekur]] * [[Heiðsteinn]] * [[Heiður]] * [[Heikir]] * [[Heilmóður]] * [[Heimir]] * [[Hein]] * [[Heinrekur]] * [[Heinrich]] * [[Heinz]] * [[Heisi]] * [[Hektor (nafn)|Hektor]] * [[Helgeir]] * [[Helgi]] * [[Helgimundur]] * [[Helgmundur]] * [[Hellert]] * [[Helmuth]] * [[Helmút]] * [[Helvitus]] * [[Hemingur]] * [[Hemmert]] * [[Hemming]] * [[Hendrich]] * [[Hendrik]] * [[Hendrix]] * [[Henkel]] * [[Henning]] * [[Henrik]] * [[Henry]] * [[Henrý]] * [[Herberg]] * [[Herbergur]] * [[Herbert]] * [[Herbjörn]] * [[Herbrandur]] * [[Herfinnur]] * [[Hergarð]] * [[Hergeir]] * [[Hergill]] * [[Hergils]] * [[Herjólfur (mannsnafn)|Herjólfur]] * [[Herkúles (mannsnafn)|Herkúles]] * [[Herlaugur]] * [[Herleifur]] * [[Herluf]] * [[Hermann]] * [[Hermanníus]] * [[Hermóður]] * [[Hermundur]] * [[Hernit]] * [[Hersir]] * [[Hersteinn]] * [[Hersveinn]] * [[Herúlfur]] * [[Hervald]] * [[Hervar]] * [[Hervarður]] * [[Hervin]] * [[Héðinn]] * [[Hierónýmus]] * [[Hilaríus]] * [[Hilbert]] * [[Hildar]] * [[Hildiberg]] * [[Hildibergur]] * [[Hildibjartur]] * [[Hildibrandur]] * [[Hildigeir]] * [[Hildiglúmur]] * [[Hildiguðröður]] * [[Hildigunnar]] * [[Hildimar]] * [[Hildimundur]] * [[Hildingur]] * [[Hildir]] * [[Hildiþór]] * [[Hildmann]] * [[Hilkér]] * [[Hilmar]] * [[Hilmir]] * [[Himinljómi]] * [[Himri]] * [[Hinrik]] * [[Híram]] * [[Hjallkár]] * [[Hjalmar]] * [[Hjaltalín (mannsnafn)|Hjaltalín]] * [[Hjalti]] * [[Hjarnar]] * [[Hjálmar (mannsnafn)|Hjálmar]] * [[Hjálmgeir]] * [[Hjálmtýr]] * [[Hjálmur]] * [[Hjálmþór]] * [[Hjörleifur]] * [[Hjörmundur]] * [[Hjörtur (mannsnafn)|Hjörtur]] * [[Hjörtþór]] * [[Hjörvar]] * [[Hleiðar]] * [[Hleinar]] * [[Hlégestur]] * [[Hlénharður]] * [[Hlér]] * [[Hlinberg]] * [[Hlini]] * [[Hlíðar (mannsnafn)|Hlíðar]] * [[Hlíðberg]] * [[Hlífar]] * [[Hljómur]] * [[Hlújárn]] * [[Hlynur (mannsnafn)|Hlynur]] * [[Hlöðmundur]] * [[Hlöður]] * [[Hlöðvarður]] * [[Hlöðver]] * [[Hnefill]] * [[Hnikar]] * [[Hnikarr]] * [[Holberg]] * [[Holemíus]] * [[Holgeir]] * [[Holger]] * [[Holti]] * [[Hólm]] * [[Hólmar]] * [[Hólmberg]] * [[Hólmbert]] * [[Hólmfastur]] * [[Hólmfreð]] * [[Hólmgeir]] * [[Hólmgrímur]] * [[Hólmjárn]] * [[Hólmkell]] * [[Hólmsteinn]] * [[Hólmtryggur]] * [[Hólmþór]] * [[Hóseas]] * [[Hrafn (mannsnafn)|Hrafn]] * [[Hrafnar (mannsnafn)|Hrafnar]] * [[Hrafnbergur]] * [[Hrafnkell]] * [[Hrafntýr]] * [[Hrafnþór]] * [[Hrannar]] * [[Hrappur]] * [[Hraunar]] * [[Hreggviður]] * [[Hreiðar]] * [[Hreiðmar]] * [[Hreimur]] * [[Hreinn]] * [[Hringur (mannsnafn)|Hringur]] * [[Hrímir]] * [[Hrímnir]] * [[Hrollaugur]] * [[Hrolleifur]] * [[Hróaldur]] * [[Hróar]] * [[Hróbjartur]] * [[Hróðgeir]] * [[Hróðmar]] * [[Hróðólfur]] * [[Hróðvar]] * [[Hrói]] * [[Hrólfur (mannsnafn)|Hrólfur]] * [[Hrómundur]] * [[Hrútur]] * [[Hrymur]] * [[Hrærekur (mannsnafn)|Hrærekur]] * [[Hubert]] * [[Hugberg]] * [[Hugbert]] * [[Hugglaður]] * [[Hugi (mannsnafn)|Hugi]] * [[Huginn (mannsnafn)|Huginn]] * [[Hugleikur (mannsnafn)|Hugleikur]] * [[Hugmóður]] * [[Hugo]] * [[Hugó]] * [[Huldar]] * [[Hunter]] * [[Huxley]] * [[Húbert]] * [[Húgó]] * [[Húmi]] * [[Húnbjörn]] * [[Húnbogi]] * [[Húni]] * [[Húnn]] * [[Húnröður]] * [[Hvannar]] * [[Hyltir]] * [[Hylur]] * [[Hymir (mannsnafn)|Hymir]] * [[Hængur (mannsnafn)|Hængur]] * [[Hænir (mannsnafn)|Hænir]] * [[Höður (mannsnafn)|Höður]] * [[Högni]] * [[Hörður]] * [[Höskuldur]] {{div col end}} == I == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ibsen]] * [[Ikkaboð]] * [[Ilías]] * [[Ilíes]] * [[Illíes]] * [[Illugi]] * [[Immanúel]] * [[Indíus]] * [[Indriði]] * [[Ingberg]] * [[Ingbert]] * [[Ingebrekt]] * [[Ingi]] * [[Ingiber]] * [[Ingiberg]] * [[Ingibergur]] * [[Ingibert]] * [[Ingibjartur]] * [[Ingibjörn]] * [[Ingigeir]] * [[Ingileifur]] * [[Ingimagn]] * [[Ingimar]] * [[Ingimundur]] * [[Ingivaldur]] * [[Ingiþór]] * [[Ingjaldur]] * [[Ingmar]] * [[Ingólfur]] * [[Ingvaldur]] * [[Ingvar]] * [[Ingvi]] * [[Ingþór]] * [[Inuk (mannsnafn)|Inuk]] * [[Irlaugur]] * [[Isak]] * [[Ismael]] * [[Issa (mannsnafn)|Issa]] * [[Issi (mannsnafn)|Issi]] * [[Ivan]] * [[Ivar]] {{div col end}} == Í == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ían]] * [[Íbe]] * [[Ígor]] * [[Íkaboð]] * [[Íkarus (mannsnafn)|Íkarus]] * [[Ími]] * [[Ímir]] * [[Írenus]] * [[Ísak]] * [[Ísar]] * [[Ísarr]] * [[Ísbjörn (mannsnafn)|Ísbjörn]] * [[Íseldur]] * [[Ísfeld]] * [[Ísgeir]] * [[Ísidór]] * [[Ísleifur]] * [[Ísleikur]] * [[Ísmael]] * [[Ísmar]] * [[Ísólfur]] * [[Ísrael (mannsnafn)|Ísrael]] * [[Íunnarð]] * [[Ívan]] * [[Ívar]] {{div col end}} == J == {{div col|colwidth=12em}} * [[Jack]] * [[Jacob]] * [[Jafet]] * [[Jagger]] * [[Jaki]] * [[Jakob]] * [[Jakop]] * [[James]] * [[Jamil]] * [[Jan]] * [[Jannes]] * [[Janus]] * [[Janúaríus]] * [[Jared]] * [[Jarfi (mannsnafn)|Jarfi]] * [[Jarl (nafn)|Jarl]] * [[Jarpi (mannsnafn)|Jarpi]] * [[Jason (nafn)|Jason]] * [[Jasper]] * [[Javí]] * [[Járngeir]] * [[Járngrímur]] * [[Játgeir]] * [[Játmundur]] * [[Játvarður]] * [[Jedrosky]] * [[Jelídoni]] * [[Jenni]] * [[Jennþór]] * [[Jens]] * [[Jeremías]] * [[Jes]] * [[Jesper]] * [[Jess]] * [[Jessi]] * [[Jim]] * [[Job (mannsnafn)|Job]] * [[Jochum]] * [[Johan]] * [[John]] * [[Jokkum]] * [[Jonathan]] * [[Jones]] * [[Jonni]] * [[Joseph]] * [[José]] * [[Joshua]] * [[Jóab]] * [[Jóakim]] * [[Jóann]] * [[Jóas]] * [[Jóel]] * [[Jóhann]] * [[Jóhannes]] * [[Jói]] * [[Jójada]] * [[Jómar]] * [[Jómundur]] * [[Jón (mannsnafn)|Jón]] * [[Jónadab]] * [[Jónar]] * [[Jónas]] * [[Jónatan]] * [[Jónberg]] * [[Jónbjarni]] * [[Jónbjörn]] * [[Jóndór]] * [[Jóngeir]] * [[Jónhallur]] * [[Jónharður]] * [[Jónmar]] * [[Jónmundur]] * [[Jónsi (mannsnafn)|Jónsi]] * [[Jónsteinn]] * [[Jónþór]] * [[Jóram]] * [[Jórmann]] * [[Jórmundur]] * [[Jósafat]] * [[Jósavin]] * [[Jósef]] * [[Jósefus]] * [[Jósep]] * [[Jósi]] * [[Jósías]] * [[Jóst]] * [[Jósteinn]] * [[Jósúa]] * [[Jóvin]] * [[Juel]] * [[Julian]] * [[Jurin]] * [[Justin]] * [[Júlí (mannsnafn)|Júlí]] * [[Júlían]] * [[Júlíanus]] * [[Júlínus]] * [[Júlíus]] * [[Júni]] * [[Júní (mannsnafn)|Júní]] * [[Júníus]] * [[Júnus]] * [[Júrek]] * [[Júst]] * [[Jöklar (mannsnafn)|Jöklar]] * [[Jökli]] * [[Jökull (mannsnafn)|Jökull]] * [[Jörfi (mannsnafn)|Jörfi]] * [[Jörgen]] * [[Jörin]] * [[Jörmundur]] * [[Jörn]] * [[Jörri]] * [[Jörundur]] * [[Jörvar]] * [[Jörvi]] * [[Jötunn (mannsnafn)|Jötunn]] {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=12em}} * [[Kaffónas]] * [[Kai]] * [[Kaín]] * [[Kaj]] * [[Kakali]] * [[Kaktus (mannsnafn)|Kaktus]] * [[Kaldi]] * [[Kaleb]] * [[Kaleo (mannsnafn)|Kaleo]] * [[Kali (mannsnafn)|Kali]] * [[Kalli]] * [[Kalman]] * [[Kalmann]] * [[Kalmar (mannsnafn)|Kalmar]] * [[Kamal]] * [[Kamillus]] * [[Kamilus]] * [[Kani]] * [[Kappi]] * [[Kaprasíus]] * [[Karabaldi]] * [[Kareem]] * [[Karel]] * [[Karfi (mannsnafn)|Karfi]] * [[Karim]] * [[Karkur]] * [[Karl (mannsnafn)|Karl]] * [[Karlamagnús (mannsnafn)|Karlamagnús]] * [[Karlemil]] * [[Karles]] * [[Karli (mannsnafn)|Karli]] * [[Karlsberg]] * [[Karma (mannsnafn)|Karma]] * [[Karsten]] * [[Karvel]] * [[Kaspar]] * [[Kasper]] * [[Kaspían]] * [[Kasten]] * [[Kastian]] * [[Kastíel]] * [[Kastor]] * [[Katarínus]] * [[Kató]] * [[Katrínus]] * [[Kálfar]] * [[Kálfur (mannsnafn)|Kálfur]] * [[Kár]] * [[Kári]] * [[Kefas]] * [[Keli]] * [[Kenny]] * [[Keran]] * [[Ketilbjörn]] * [[Ketill (karlmannsnafn)|Ketill]] * [[Kiddi]] * [[Kilían]] * [[Kiljan]] * [[Kim]] * [[Kinan]] * [[Kíran]] * [[Kjalar]] * [[Kjallakur]] * [[Kjaran]] * [[Kjartan]] * [[Kjarval (mannsnafn)|Kjarval]] * [[Kjárr]] * [[Kjerúlf]] * [[Kjói (mannsnafn)|Kjói]] * [[Klaki (mannsnafn)|Klaki]] * [[Klaus]] * [[Kláus]] * [[Kleifar]] * [[Klemens]] * [[Klement]] * [[Klemenz]] * [[Kleófas]] * [[Klettur]] * [[Klængur]] * [[Knud]] * [[Knútur]] * [[Knörr (mannsnafn)|Knörr]] * [[Knöttur]] * [[Koðran]] * [[Koðrán]] * [[Koggi]] * [[Kolbeinn]] * [[Kolbjörn]] * [[Kolfinnur]] * [[Kolgrímur]] * [[Kollgrímur]] * [[Kolli (mannsnafn)|Kolli]] * [[Kolmar]] * [[Kolskeggur]] * [[Kolur]] * [[Kolviður (mannsnafn)|Kolviður]] * [[Konrad]] * [[Konráð]] * [[Konráður]] * [[Konstantín]] * [[Konstantínus]] * [[Kormákur]] * [[Kornelíus]] * [[Korri (mannsnafn)|Korri]] * [[Kort (mannsnafn)|Kort]] * [[Kópur]] * [[Kórekur]] * [[Kraki (mannsnafn)|Kraki]] * [[Krákur (mannsnafn)|Krákur]] * [[Kris (mannsnafn)|Kris]] * [[Kristall (mannsnafn)|Kristall]] * [[Kristan]] * [[Kristberg]] * [[Kristbergur]] * [[Kristbjarni]] * [[Kristbjörn]] * [[Kristbrandur]] * [[Kristdór]] * [[Kristens]] * [[Krister]] * [[Kristfinnur]] * [[Kristgeir]] * [[Kristian]] * [[Kristinn]] * [[Kristíníus]] * [[Kristínus]] * [[Kristján]] * [[Kristjón]] * [[Kristlaugur]] * [[Kristleifur]] * [[Kristmann]] * [[Kristmar]] * [[Kristmundur]] * [[Kristofer]] * [[Kristó]] * [[Kristóbert]] * [[Kristófer]] * [[Kristóníus]] * [[Kristrúnus]] * [[Kristvaldur]] * [[Kristvarður]] * [[Kristvin]] * [[Kristþór]] * [[Krummi (mannsnafn)|Krummi]] * [[Kubbur]] * [[Kuggi]] * [[Kusi]] * [[Kvasir (mannsnafn)|Kvasir]] * [[Kveldúlfur (nafn)|Kveldúlfur]] {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=12em}} * [[Lafrans]] * [[Lafranz]] * [[Laki (mannsnafn)|Laki]] * [[Lambert]] * [[Lambi]] * [[Landbjartur]] * [[Lars]] * [[Laufar]] * [[Laugi]] * [[Lauritz]] * [[Lazarus]] * [[Láki]] * [[Lár]] * [[Lárensíus]] * [[Lárent]] * [[Lárentíus]] * [[Lárentsínus]] * [[Lárenz]] * [[Lárenzíus]] * [[Lárus]] * [[Lee]] * [[Leiðólfur]] * [[Leif]] * [[Leifr]] * [[Leifur]] * [[Leiknir]] * [[Lenhard]] * [[Lennon]] * [[Leo]] * [[Leon]] * [[Leonard]] * [[Leonardo]] * [[Leonardó]] * [[Leonel]] * [[Leonhard]] * [[Leonharður]] * [[Leopold]] * [[Leó]] * [[Leóharður]] * [[Leónard]] * [[Leónardó]] * [[Leónharður]] * [[Leópold]] * [[Leví]] * [[Levý]] * [[Lénharður]] * [[Lér]] * [[Liam]] * [[Liforíus]] * [[Liljan]] * [[Liljar]] * [[Liljus]] * [[Lindar]] * [[Lindberg]] * [[Lindi]] * [[Lingþór]] * [[Link]] * [[Linnar]] * [[Linnet]] * [[Linnæus]] * [[Litríkur]] * [[Livius (mannsnafn)|Livius]] * [[Líam]] * [[Líbertín]] * [[Lífgjarn]] * [[Líkafrón]] * [[Línberg]] * [[Líni]] * [[Líonel]] * [[Líó]] * [[Líus]] * [[Ljóni]] * [[Ljósálfur]] * [[Ljótur]] * [[Ljúfur]] * [[Loðinn]] * [[Loðmundur (mannsnafn)|Loðmundur]] * [[Loðvík]] * [[Loftur]] * [[Logar]] * [[Logi]] * [[Loki (mannsnafn)|Loki]] * [[Lorens]] * [[Lorentz (mannsnafn)|Lorentz]] * [[Lorenz]] * [[Louis]] * [[Lói (mannsnafn)|Lói]] * [[Lóni]] * [[Lórens]] * [[Lórenz]] * [[Lótus (mannsnafn)|Lótus]] * [[Luca]] * [[Lucas]] * [[Ludvig]] * [[Luka]] * [[Lundberg]] * [[Lundi (mannsnafn)|Lundi]] * [[Lúðvíg]] * [[Lúðvík]] * [[Lúgó]] * [[Lúis]] * [[Lúkas]] * [[Lúsifer]] * [[Lúter]] * [[Lúther (mannsnafn)|Lúther]] * [[Lydo]] * [[Lyngar]] * [[Lyngþór]] * [[Lýður]] * [[Lýsimundur]] * [[Lýtingur (mannsnafn)|Lýtingur]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=12em}} * [[Mads]] * [[Maggi]] * [[Magnfreð]] * [[Magngeir]] * [[Magni]] * [[Magnús]] * [[Magnþór]] * [[Majas]] * [[Makan]] * [[Malaleel]] * [[Malcolm]] * [[Malfinnur]] * [[Malfred]] * [[Malmfreð]] * [[Manasses]] * [[Manfred]] * [[Manfreð]] * [[Manilíus]] * [[Manuel (mannsnafn)|Manuel]] * [[Manúel]] * [[Mar (mannsnafn)|Mar]] * [[Marbjörn]] * [[Marcus]] * [[Marel (mannsnafn)|Marel]] * [[Marelíus]] * [[Margeir]] * [[Margrímur]] * [[Mari]] * [[Marijón]] * [[Marino]] * [[Marinó]] * [[Maris]] * [[Maríanus]] * [[Marías]] * [[Marínó]] * [[Maríon]] * [[Marís]] * [[Maríus (mannsnafn)|Maríus]] * [[Marjas]] * [[Marjón]] * [[Mark (mannsnafn)|Mark]] * [[Markó]] * [[Markús]] * [[Markþór]] * [[Marley]] * [[Marlon]] * [[Maron]] * [[Marri]] * [[Mars (mannsnafn)|Mars]] * [[Marselíus]] * [[Marsellíus]] * [[Marsilíus]] * [[Marsíus]] * [[Marsveinn]] * [[Marteinn]] * [[Martel]] * [[Marten]] * [[Marthen]] * [[Martin]] * [[Martinius]] * [[Martz]] * [[Marvin]] * [[Marz]] * [[Marzellíus]] * [[Marzilíus]] * [[Marþór]] * [[Matador (mannsnafn)|Matador]] * [[Mateo]] * [[Mateó]] * [[Matheo]] * [[Matheó]] * [[Mathías]] * [[Mats]] * [[Matteó]] * [[Mattheó]] * [[Matthías]] * [[Matti]] * [[Mattías]] * [[Mauritz]] * [[Max]] * [[Maximíli]] * [[Maximus]] * [[Málfreð]] * [[Málgeir]] * [[Máni (mannanafn)|Máni]] * [[Már]] * [[Mári (mannsnafn)|Mári]] * [[Márus]] * [[Meinert]] * [[Mekkinó]] * [[Melankton]] * [[Melkíor]] * [[Melkjör]] * [[Melkormur]] * [[Melkólmur]] * [[Melrakki (mannsnafn)|Melrakki]] * [[Mensalder]] * [[Merkúr (mannsnafn)|Merkúr]] * [[Merlin]] * [[Methúsalem]] * [[Metúsalem]] * [[Meyland]] * [[Meyvant]] * [[Michael]] * [[Miðrik]] * [[Miguel]] * [[Mikael (mannsnafn)|Mikael]] * [[Mikill]] * [[Mikjáll]] * [[Mikkael]] * [[Mikkel]] * [[Mikki]] * [[Milan (mannsnafn)|Milan]] * [[Mildinberg]] * [[Milli]] * [[Milo]] * [[Mindelberg]] * [[Mio]] * [[Miró]] * [[Mías]] * [[Mílan]] * [[Míló]] * [[Mímir (mannanafn)|Mímir]] * [[Míó]] * [[Mír (mannsnafn)|Mír]] * [[Mjöllnir]] * [[Mjölnir (nafn)|Mjölnir]] * [[Moli]] * [[Mordekaí]] * [[Morgan]] * [[Moritz]] * [[Morri]] * [[Mortan]] * [[Morten]] * [[Mosi (mannsnafn)|Mosi]] * [[Movel]] * [[Móberg (mannsnafn)|Móberg]] * [[Móði (mannsnafn)|Móði]] * [[Mói]] * [[Móri (mannsnafn)|Móri]] * [[Mórits]] * [[Móritz]] * [[Móses (nafn)|Móses]] * [[Muggi (mannsnafn)|Muggi]] * [[Muggur (nafn)|Muggur]] * [[Mummi]] * [[Muni]] * [[Muninn (mannsnafn)|Muninn]] * [[Múhameð]] * [[Múli]] * [[Múr]] * [[Myrkár]] * [[Myrktýr]] * [[Myrkvar]] * [[Myrkvi]] * [[Mýrkjartan (mannsnafn)|Mýrkjartan]] * [[Mörður (nafn)|Mörður]] {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=12em}} * [[Nansen]] * [[Napóleon]] * [[Narfi (mannsnafn)|Narfi]] * [[Natan]] * [[Natanael]] * [[Nataníel]] * [[Nathan]] * [[Nathanael]] * [[Nathaníel]] * [[Náttfari (mannsnafn)|Náttfari]] * [[Nátthrafn]] * [[Náttmörður]] * [[Náttúlfur]] * [[Nefel]] * [[Nehemíe]] * [[Neisti]] * [[Nenni]] * [[Neó]] * [[Neptúnus (mannsnafn)|Neptúnus]] * [[Neró (mannsnafn)|Neró]] * [[Nicolai]] * [[Nicolaj]] * [[Nicolas]] * [[Nieljohníus]] * [[Niels]] * [[Nikanor]] * [[Nikolai]] * [[Nikolaj]] * [[Nikolas]] * [[Nikódemus]] * [[Nikulás]] * [[Niljohnius]] * [[Nils]] * [[Ninni]] * [[Nisbel]] * [[Níeljohníus]] * [[Níels]] * [[Níls]] * [[Njáll]] * [[Njörður (mannsnafn)|Njörður]] * [[Noah]] * [[Noel]] * [[Nonni]] * [[Norbert]] * [[Nordenskjöld]] * [[Norðmann]] * [[Normann]] * [[Nóam]] * [[Nóel]] * [[Nói]] * [[Nólan]] * [[Nóni]] * [[Nóri]] * [[Nóvember (mannsnafn)|Nóvember]] * [[Nurmann]] * [[Númi]] * [[Núpan]] * [[Núpur]] * [[Núri]] * [[Nýjón]] * [[Nýmundur]] * [[Nývarð]] * [[Nævel]] * [[Nökkvi (nafn)|Nökkvi]] {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=12em}} * [[Octavius]] * [[Oddberg]] * [[Oddbergur]] * [[Oddbjörn]] * [[Oddfinnur]] * [[Oddfreður]] * [[Oddfreyr]] * [[Oddgeir]] * [[Oddgnýr]] * [[Oddi (mannsnafn)|Oddi]] * [[Oddkell]] * [[Oddleifur]] * [[Oddmar]] * [[Oddmundur]] * [[Oddnýr]] * [[Oddsteinn]] * [[Oddur]] * [[Oddvar]] * [[Oddþór]] * [[Oktavíanus]] * [[Oktavías]] * [[Oktavíus]] * [[Októ]] * [[Október]] * [[Októvíus]] * [[Ola]] * [[Olaf]] * [[Olai]] * [[Olav]] * [[Olavur]] * [[Ole]] * [[Olgeir]] * [[Oliver]] * [[Olivert]] * [[Olli]] * [[Omar]] * [[Omel]] * [[Orfeus]] * [[Ormar (mannsnafn)|Ormar]] * [[Ormarr]] * [[Ormsvíkingur]] * [[Ormur (mannsnafn)|Ormur]] * [[Orri]] * [[Orvar]] * [[Oswald]] * [[Othar]] * [[Otkell]] * [[Otri]] * [[Otti]] * [[Ottó]] * [[Ottóníus]] * [[Otur (mannsnafn)|Otur]] * [[Otúel]] * [[Ove]] {{div col end}} == Ó == {{div col|colwidth=12em}} * [[Óbeð]] * [[Óbi]] * [[Óðinn (mannsnafn)|Óðinn]] * [[Óður (mannsnafn)|Óður]] * [[Ófeigur]] * [[Ói]] * [[Ólaf]] * [[Ólafur]] * [[Óli]] * [[Ólifer]] * [[Óliver]] * [[Ólífer]] * [[Ólíver]] * [[Ómar]] * [[Ómi]] * [[Ónar (mannsnafn)|Ónar]] * [[Ónarr]] * [[Ónesímus]] * [[Óri]] * [[Óríon (mannsnafn)|Óríon]] * [[Óræki]] * [[Órækja]] * [[Óskar]] * [[Ósvald]] * [[Ósvaldur]] * [[Ósvífur]] * [[Óttar]] * [[Óttarr]] {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=12em}} * [[Palli]] * [[Pantaleon]] * [[Panti]] * [[Paolo]] * [[Parelis]] * [[Parmes]] * [[Patrek]] * [[Patrekur]] * [[Patrick]] * [[Patrik]] * [[Patti (mannsnafn)|Patti]] * [[Paul]] * [[Pálínus]] * [[Páll]] * [[Pálmar (mannsnafn)|Pálmar]] * [[Pálmi]] * [[Peder]] * [[Pedró]] * [[Per]] * [[Peter]] * [[Petter]] * [[Pétur]] * [[Philip]] * [[Pírati]] * [[Pjetur]] * [[Plató]] * [[Plútó]] * [[Pólistator]] * [[Preben]] * [[Príor (mannsnafn)|Príor]] {{div col end}} == Q == {{div col|colwidth=12em}} {{div col end}} == R == {{div col|colwidth=12em}} * [[Raben]] * [[Rafael (mannsnafn)|Rafael]] * [[Rafn]] * [[Rafnar]] * [[Rafnkell]] * [[Ragnar]] * [[Ragnvald]] * [[Ragúel (mannsnafn)|Ragúel]] * [[Raknar]] * [[Ram]] * [[Ramses]] * [[Randver]] * [[Rannver]] * [[Rasmus]] * [[Ray]] * [[Ráðgeir]] * [[Ráðvarður]] * [[Ránar]] * [[Rebekk]] * [[Refur (mannsnafn)|Refur]] * [[Regin]] * [[Reginbald]] * [[Reginbaldur]] * [[Reginn]] * [[Reidar]] * [[Reifnir]] * [[Reimar]] * [[Reinald]] * [[Reinar]] * [[Reinhard]] * [[Reinhardt]] * [[Reinharður]] * [[Reinhart]] * [[Reinhold]] * [[Reinholdt]] * [[Reinholt]] * [[Remek]] * [[Remigius]] * [[Rex]] * [[Rey]] * [[Reykdal]] * [[Reykjalín]] * [[Reymar]] * [[Reynald]] * [[Reynar]] * [[Reynarð]] * [[Reynir (mannsnafn)|Reynir]] * [[Reyr (mannsnafn)|Reyr]] * [[Richard]] * [[Richarð]] * [[Richarður]] * [[Riggarð]] * [[Rikard]] * [[Rikhard]] * [[Rikharð]] * [[Rikharður]] * [[Rikki]] * [[River]] * [[Ríkarð]] * [[Ríkarður]] * [[Ríkhard]] * [[Ríkharð]] * [[Ríkharður]] * [[Rínar]] * [[Ríó]] * [[Roald]] * [[Robert (mannsnafn)|Robert]] * [[Roland]] * [[Rolf]] * [[Rolland]] * [[Rollent]] * [[Ronald]] * [[Rongvuð]] * [[Rotgeir]] * [[Róar]] * [[Róbert]] * [[Rói]] * [[Rólant]] * [[Róman]] * [[Rómeó]] * [[Rósant]] * [[Rósar]] * [[Rósberg]] * [[Rósbjörn]] * [[Rósenberg]] * [[Rósenkarr]] * [[Rósi]] * [[Rósinant]] * [[Rósinberg]] * [[Rósinbert]] * [[Rósinkar]] * [[Rósinkrans]] * [[Rósinkranz]] * [[Rósleifur]] * [[Rósmann]] * [[Rósmar]] * [[Rósmundur]] * [[Rudolf]] * [[Runeberg]] * [[Runi]] * [[Runólfur]] * [[Rustikus]] * [[Rúbar]] * [[Rúben]] * [[Rúdólf]] * [[Rúnar]] * [[Rúni]] * [[Rúrik (mannsnafn)|Rúrik]] * [[Rútur]] * [[Röðull (mannsnafn)|Röðull]] * [[Röggi]] * [[Rögnvald]] * [[Rögnvaldur]] * [[Rögnvar]] * [[Rökkvi]] * [[Röskvi]] {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=12em}} * [[Safír (mannsnafn)|Safír]] * [[Sakarias]] * [[Sakarías]] * [[Sakkeus]] * [[Salberg]] * [[Salgeir]] * [[Sali]] * [[Salma]] * [[Salmann]] * [[Salmar]] * [[Salómon]] * [[Salvador (mannsnafn)|Salvador]] * [[Salvadór]] * [[Salvar]] * [[Samir]] * [[Sammi]] * [[Sammy]] * [[Samson (mannsnafn)|Samson]] * [[Samúel]] * [[Sandel]] * [[Sandri]] * [[Sandur (nafn)|Sandur]] * [[Santos (mannsnafn)|Santos]] * [[Sasha]] * [[Sasi]] * [[Saxi]] * [[Scott]] * [[Sean]] * [[Sebastian]] * [[Sebastían]] * [[Sefrín]] * [[Seifur (mannsnafn)|Seifur]] * [[Seimur]] * [[Semingur]] * [[September]] * [[Septimius]] * [[Septimus]] * [[Sesar (mannsnafn)|Sesar]] * [[Sesil]] * [[Sesselíus]] * [[Severin]] * [[Sigarr]] * [[Sigberg]] * [[Sigbergur]] * [[Sigbert]] * [[Sigbjartur]] * [[Sigbjörn]] * [[Sigdór]] * [[Sigfastur]] * [[Sigfinnur]] * [[Sigfred]] * [[Sigfreð]] * [[Sigfreður]] * [[Sigfríð]] * [[Sigfús]] * [[Siggeir]] * [[Siggi]] * [[Sighjörtur]] * [[Sighvatur]] * [[Sigjón]] * [[Siglaugur]] * [[Sigmann]] * [[Sigmar]] * [[Sigmund]] * [[Sigmundur]] * [[Signar]] * [[Sigri]] * [[Sigríkur]] * [[Sigsteinn]] * [[Sigtryggur]] * [[Sigtýr]] * [[Sigur]] * [[Sigurbaldur]] * [[Sigurberg]] * [[Sigurbergur]] * [[Sigurbert]] * [[Sigurbjarni]] * [[Sigurbjartur]] * [[Sigurbjörn]] * [[Sigurbogi]] * [[Sigurbrandur]] * [[Sigurd]] * [[Sigurdagur]] * [[Sigurdór]] * [[Sigurdreyr]] * [[Sigurdör]] * [[Sigurð]] * [[Sigurður]] * [[Sigurfinnur]] * [[Sigurfús]] * [[Sigurgarðar]] * [[Sigurgarður]] * [[Sigurgeir]] * [[Sigurgestur]] * [[Sigurgissur]] * [[Sigurgísli]] * [[Sigurgrímur]] * [[Sigurgunnar]] * [[Sigurhannes]] * [[Sigurhans]] * [[Sigurhelgi]] * [[Sigurhjörtur]] * [[Sigurhörður]] * [[Siguringi]] * [[Sigurjens]] * [[Sigurjón]] * [[Sigurkarl]] * [[Sigurkrans]] * [[Sigurlaugur]] * [[Sigurlás]] * [[Sigurleifur]] * [[Sigurliði]] * [[Sigurlinni]] * [[Sigurlíni]] * [[Sigurlínus]] * [[Sigurljótur]] * [[Sigurlogi]] * [[Sigurmagnús]] * [[Sigurmann]] * [[Sigurmar]] * [[Sigurmáni]] * [[Sigurmon]] * [[Sigurmundi]] * [[Sigurmundur]] * [[Sigurnýas]] * [[Sigurnýás]] * [[Sigurnýjas]] * [[Siguroddur]] * [[Siguróli]] * [[Sigurpáll]] * [[Sigurrann]] * [[Sigurríkur]] * [[Sigurrín]] * [[Sigurrúnn]] * [[Sigursteindór]] * [[Sigursteinn]] * [[Sigursturla]] * [[Sigursveinn]] * [[Sigursæll]] * [[Sigurtryggvi]] * [[Sigurvald]] * [[Sigurvaldi]] * [[Sigurvaldur]] * [[Sigurvarður]] * [[Sigurvin]] * [[Sigurþór]] * [[Sigurörn (mannsnafn)|Sigurörn]] * [[Sigvaldi]] * [[Sigvard]] * [[Sigvarð]] * [[Sigvarður]] * [[Sigvin]] * [[Sigþór]] * [[Silli]] * [[Sindri]] * [[Símon]] * [[Sírnir]] * [[Sírus]] * [[Sívar]] * [[Sjafnar]] * [[Sjöundi]] * [[Skafti]] * [[Skapti]] * [[Skarphéðinn]] * [[Skefill]] * [[Skeggi]] * [[Skellir]] * [[Skíði (mannsnafn)|Skíði]] * [[Skírnir (mannsnafn)|Skírnir]] * [[Skjöldur]] * [[Skorri]] * [[Skrýmir]] * [[Skröggur]] * [[Skuggi]] * [[Skúli]] * [[Skúmur (mannsnafn)|Skúmur]] * [[Skúta (nafn)|Skúta]] * [[Skær]] * [[Skæringur]] * [[Smári (mannsnafn)|Smári]] * [[Smiður]] * [[Smyrill (mannsnafn)|Smyrill]] * [[Snjókaldur]] * [[Snjóki]] * [[Snjólaugur]] * [[Snjólfur]] * [[Snorri]] * [[Snæbjartur]] * [[Snæbjörn]] * [[Snæhólm]] * [[Snælaugur]] * [[Snælundur]] * [[Snær (nafn)|Snær]] * [[Snæringur]] * [[Snævar]] * [[Snævarr]] * [[Snæþór]] * [[Soffanías]] * [[Soffías]] * [[Soffónías]] * [[Sonny]] * [[Sophanías]] * [[Sophus]] * [[Soren]] * [[Sotti]] * [[Sófanías]] * [[Sófonías]] * [[Sófónías]] * [[Sófus]] * [[Sófús]] * [[Sókrates (mannsnafn)|Sókrates]] * [[Sólar]] * [[Sólarr]] * [[Sólberg]] * [[Sólbergur]] * [[Sólbjartur]] * [[Sólbjörn (mannsnafn)|Sólbjörn]] * [[Sólhrafn]] * [[Sólimann]] * [[Sólmar]] * [[Sólmáni]] * [[Sólmundur]] * [[Sólmyrkvi (mannsnafn)|Sólmyrkvi]] * [[Sólon (nafn)|Sólon]] * [[Sólólfur]] * [[Sólsteinn]] * [[Sólúlfur]] * [[Sólveigur]] * [[Sólver]] * [[Sólvin]] * [[Spakur]] * [[Spartakus (mannsnafn)|Spartakus]] * [[Sporði]] * [[Spói (mannsnafn)|Spói]] * [[Sprettur]] * [[Stanley (nafn)|Stanley]] * [[Stapi (mannsnafn)|Stapi]] * [[Stari (mannsnafn)|Stari]] * [[Starkaður]] * [[Starri (mannsnafn)|Starri]] * [[Steðji (mannsnafn)|Steðji]] * [[Stefan]] * [[Stefán]] * [[Stefnir (mannsnafn)|Stefnir]] * [[Steinar]] * [[Steinarr]] * [[Steinberg]] * [[Steinbergur]] * [[Steinbjörn]] * [[Steinbogi]] * [[Steindór]] * [[Steinfinnur]] * [[Steingrímur]] * [[Steini]] * [[Steinkell]] * [[Steinleifur]] * [[Steinmann]] * [[Steinmar]] * [[Steinmóður]] * [[Steinn (mannsnafn)|Steinn]] * [[Steinólfur]] * [[Steinröður]] * [[Steinvarður]] * [[Steinþór]] * [[Stirnir]] * [[Stígur]] * [[Stormar]] * [[Stormur (mannsnafn)|Stormur]] * [[Stórólfur]] * [[Straumur (mannsnafn)|Straumur]] * [[Sturla]] * [[Sturlaugur]] * [[Sturri]] * [[Styr]] * [[Styrbjörn]] * [[Styrkár]] * [[Styrkur]] * [[Styrmir]] * [[Styrr]] * [[Sumarliði]] * [[Sumarsveinn]] * [[Sumarvin]] * [[Súddi]] * [[Svafar]] * [[Svafmundur]] * [[Svali (mannanafn)|Svali]] * [[Svalur]] * [[Svan]] * [[Svanberg]] * [[Svanbergur]] * [[Svanbjörn]] * [[Svanfreð]] * [[Svangeir]] * [[Svanhild]] * [[Svanhólm]] * [[Svani]] * [[Svanlaugur]] * [[Svanmundur]] * [[Svanur (nafn)|Svanur]] * [[Svanþór]] * [[Svarthöfði (mannsnafn)|Svarthöfði]] * [[Svartur]] * [[Svavar]] * [[Svavmundur]] * [[Sváfnir]] * [[Sveinar]] * [[Sveinberg]] * [[Sveinbjartur]] * [[Sveinbjörn]] * [[Sveinjón]] * [[Sveinlaugur]] * [[Sveinmar]] * [[Sveinn (nafn)|Sveinn]] * [[Sveinungi]] * [[Sveinungur]] * [[Sveinþór]] * [[Sven]] * [[Svend]] * [[Sverre]] * [[Sverrir]] * [[Svipdagur]] * [[Svipmundur]] * [[Svölnir]] * [[Svörfuður]] * [[Sylveríus]] * [[Sýrus]] * [[Sæberg]] * [[Sæbergur]] * [[Sæbjartur]] * [[Sæbjörn]] * [[Sæfinnur]] * [[Sæfús]] * [[Sæi]] * [[Sælaugur]] * [[Sæmann]] * [[Sæmar]] * [[Sæmi]] * [[Sæmundur]] * [[Sær]] * [[Sævald]] * [[Sævaldur]] * [[Sævar]] * [[Sævarður]] * [[Sævarr]] * [[Sævin]] * [[Sæþór]] * [[Sölmundur]] * [[Sölvar]] * [[Sölver]] * [[Sölvi]] * [[Sören]] * [[Sörli]] {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=12em}} * [[Tage]] * [[Tandri]] * [[Tangi]] * [[Tanni]] * [[Tarfur (mannsnafn)|Tarfur]] * [[Tarón]] * [[Teitur]] * [[Teodor]] * [[Teó]] * [[Theadór]] * [[Theo]] * [[Theobald]] * [[Theodor]] * [[Theodór]] * [[Theofilus]] * [[Theó]] * [[Theódór]] * [[Theódórus]] * [[Thiago]] * [[Thomas]] * [[Thor]] * [[Thorberg]] * [[Thorgeir]] * [[Thorkil]] * [[Thorleif]] * [[Thorstein]] * [[Thorsteinn]] * [[Thorvald]] * [[Thór]] * [[Tili]] * [[Tindar]] * [[Tindri]] * [[Tindur]] * [[Tinni (mannsnafn)|Tinni]] * [[Tistram]] * [[Tíberíus (mannsnafn)|Tíberíus]] * [[Tíbor]] * [[Tími (mannsnafn)|Tími]] * [[Tímon]] * [[Tímoteus]] * [[Tímóteus]] * [[Tístran]] * [[Tjaldur (mannsnafn)|Tjaldur]] * [[Tjörfi]] * [[Tjörvi]] * [[Tobbi]] * [[Tobías]] * [[Toddi]] * [[Todor]] * [[Toggi]] * [[Tolli (mannsnafn)|Tolli]] * [[Tom]] * [[Tonni]] * [[Tor]] * [[Torben]] * [[Torfi]] * [[Tóbías]] * [[Tói]] * [[Tóki]] * [[Tómas]] * [[Tór]] * [[Tóti]] * [[Trausti]] * [[Tristan]] * [[Trjámann]] * [[Trostan]] * [[Trúmann]] * [[Tryggvi]] * [[Tumas]] * [[Tumi]] * [[Tunis]] * [[Túbal]] * [[Tyrfingur (mannsnafn)|Tyrfingur]] * [[Týli]] * [[Týr (mannsnafn)|Týr]] * [[Týri]] {{div col end}} == U == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ubbi]] * [[Uggi (mannsnafn)|Uggi]] * [[Ugluspegill (mannsnafn)|Ugluspegill]] * [[Ulf]] * [[Ullr]] * [[Ullur (mannsnafn)|Ullur]] * [[Ulrich]] * [[Ulrik]] * [[Ungi]] * [[Uni]] * [[Unnar]] * [[Unnbjörn]] * [[Unndór]] * [[Unnsteinn]] * [[Unnþór]] * [[Urðar]] * [[Uwe]] * [[Uxi]] {{div col end}} == Ú == {{div col|colwidth=12em}} * [[Úddi]] * [[Úlfar (mannsnafn)|Úlfar]] * [[Úlfgeir]] * [[Úlfgrímur]] * [[Úlfhéðinn]] * [[Úlfkell]] * [[Úlfljótur (mannsnafn)|Úlfljótur]] * [[Úlftýr]] * [[Úlfur (mannsnafn)|Úlfur]] * [[Úlrik]] * [[Úranus (mannsnafn)|Úranus]] {{div col end}} == V == {{div col|colwidth=12em}} * [[Vagn]] * [[Vakur]] * [[Valberg]] * [[Valbergur]] * [[Valbjörn]] * [[Valbrandur]] * [[Valdemar]] * [[Valdi]] * [[Valdimar (nafn)|Valdimar]] * [[Valdór]] * [[Valent]] * [[Valentín]] * [[Valentínus]] * [[Valgarð]] * [[Valgarður]] * [[Valgeir]] * [[Valgrímur]] * [[Validínus]] * [[Valíant]] * [[Valjón]] * [[Vallaður]] * [[Valmar]] * [[Valmundur]] * [[Valsteinn]] * [[Valter]] * [[Valtýr]] * [[Valur (mannsnafn)|Valur]] * [[Valves]] * [[Valþór]] * [[Vandill]] * [[Varði]] * [[Varmar]] * [[Varmi (mannsnafn)|Varmi]] * [[Varnó]] * [[Vatnar]] * [[Váli (mannsnafn)|Váli]] * [[Vápni]] * [[Veigar]] * [[Veigur]] * [[Ver (mannsnafn)|Ver]] * [[Vermundur]] * [[Verner]] * [[Vernharð]] * [[Vernharður]] * [[Veróna (mannsnafn)|Veróna]] * [[Vestar]] * [[Vestarr]] * [[Vestmar]] * [[Vetle]] * [[Vetur (mannsnafn)|Vetur]] * [[Veturliði]] * [[Vébjörn]] * [[Végeir]] * [[Vékell]] * [[Vélaugur]] * [[Vémundur]] * [[Vésteinn]] * [[Victor]] * [[Viðar]] * [[Viðjar]] * [[Vigant]] * [[Vigfús]] * [[Viggó]] * [[Vigkon]] * [[Vignes]] * [[Vignir]] * [[Vigri]] * [[Vigtýr]] * [[Vigur (mannsnafn)|Vigur]] * [[Vikar]] * [[Viktor]] * [[Vilberg]] * [[Vilbergur]] * [[Vilbert]] * [[Vilbjörn]] * [[Vilbogi]] * [[Vilbrandur]] * [[Vilfreð]] * [[Vilgeir]] * [[Vilhelm]] * [[Vilhjálmur]] * [[Vili (mannsnafn)|Vili]] * [[Vilinberg]] * [[Viljar]] * [[Vilji]] * [[Villads]] * [[Villi]] * [[Villiam]] * [[Villy]] * [[Vilmar]] * [[Vilmenhart]] * [[Vilmenhordt]] * [[Vilmundur]] * [[Vin]] * [[Vincent]] * [[Vindar (mannsnafn)|Vindar]] * [[Vinfús]] * [[Vinjar]] * [[Virgar]] * [[Virgil]] * [[Virgill (mannsnafn)|Virgill]] * [[Vitalis]] * [[Víðar (mannsnafn)|Víðar]] * [[Víðir (mannsnafn)|Víðir]] * [[Vífill (mannsnafn)|Vífill]] * [[Vígberg]] * [[Víghvatur]] * [[Víglundur]] * [[Vígmar]] * [[Vígmundur]] * [[Vígsteinn]] * [[Vígþór]] * [[Víkingur (mannsnafn)|Víkingur]] * [[Vítus]] * [[Vívat]] * [[Vogur (mannsnafn)|Vogur]] * [[Vopni]] * [[Vorm]] * [[Vormar]] * [[Vormur]] * [[Vorsveinn]] * [[Vöggur]] * [[Völundur]] * [[Vörður]] * [[Vöttur]] {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=12em}} * [[Walter]] * [[Werner]] * [[Wilhelm]] * [[Willard]] * [[William]] * [[Willum]] * [[Willy]] {{div col end}} == X == {{div col|colwidth=12em}} * [[Xander]] * [[Xavier]] * [[Xavíer]] {{div col end}} == Y == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ylfingur]] * [[Ylur]] * [[Ymir]] * [[Ymur]] * [[Yngvar]] * [[Yngvi]] * [[Yngvinn]] * [[Yrkill]] * [[Yrkir]] {{div col end}} == Ý == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ýmir (nafn)|Ýmir]] * [[Ýrar]] {{div col end}} == Z == {{div col|colwidth=12em}} * [[Zachary]] * [[Zakaría]] * [[Zakarías]] * [[Zar (mannsnafn)|Zar]] * [[Zion]] * [[Zophanías]] * [[Zophonías]] * [[Zófónías]] * [[Zóphanías]] * [[Zóphonías]] {{div col end}} == Þ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Þangbrandur (mannsnafn)|Þangbrandur]] * [[Þengill]] * [[Þeofilus]] * [[Þeódór]] * [[Þeófílas]] * [[Þeófílus]] * [[Þeyr (mannsnafn)|Þeyr]] * [[Þiðrandi]] * [[Þiðrik]] * [[Þinur (mannsnafn)|Þinur]] * [[Þjálfi]] * [[Þjóðann]] * [[Þjóðar]] * [[Þjóðbjörn]] * [[Þjóðgeir]] * [[Þjóðleifur]] * [[Þjóðmar]] * [[Þjóðólfur (nafn)|Þjóðólfur]] * [[Þjóðrekur]] * [[Þjóðvarður]] * [[Þjóstar]] * [[Þjóstólfur]] * [[Þorberg]] * [[Þorbergur]] * [[Þorbjörn]] * [[Þorbrandur]] * [[Þorfinnur]] * [[Þorgarður]] * [[Þorgautur]] * [[Þorgeir]] * [[Þorgestur]] * [[Þorgils]] * [[Þorgísl]] * [[Þorgnýr]] * [[Þorgrímur]] * [[Þorkell]] * [[Þorketill]] * [[Þorlaugur]] * [[Þorlákur]] * [[Þorleifur]] * [[Þorleikur]] * [[Þormar]] * [[Þormóður (mannsnafn)|Þormóður]] * [[Þormundur]] * [[Þorri (mannsnafn)|Þorri]] * [[Þorsteinn]] * [[Þorvaldur]] * [[Þorvar]] * [[Þorvarður]] * [[Þór (mannsnafn)|Þór]] * [[Þórar]] * [[Þórarinn]] * [[Þórálfur]] * [[Þórberg]] * [[Þórbergur]] * [[Þórbjarni]] * [[Þórbjörn]] * [[Þórdór]] * [[Þórðbjörn]] * [[Þórður]] * [[Þórel]] * [[Þórgnýr]] * [[Þórgrímur]] * [[Þórhaddur]] * [[Þórhalli]] * [[Þórhallur]] * [[Þórhannes]] * [[Þórhelgi]] * [[Þóri]] * [[Þórinn]] * [[Þórir]] * [[Þórjón]] * [[Þórkell]] * [[Þórketill]] * [[Þórlaugur]] * [[Þórleifur]] * [[Þórlindur]] * [[Þórlín]] * [[Þórmann]] * [[Þórmar]] * [[Þórmundur]] * [[Þóroddur]] * [[Þórormur]] * [[Þórólfur]] * [[Þórr]] * [[Þórsteinn]] * [[Þórylfur]] * [[Þórörn]] * [[Þrastar]] * [[Þráinn]] * [[Þrándur]] * [[Þróttur (mannsnafn)|Þróttur]] * [[Þrúðmar]] * [[Þrúður]] * [[Þrútur]] * [[Þrymir]] * [[Þrymur]] * [[Þröstur (mannsnafn)|Þröstur]] * [[Þyrill]] * [[Þyrnir (mannsnafn)|Þyrnir]] {{div col end}} == Æ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ægedíus]] * [[Ægileif]] * [[Ægir (mannsnafn)|Ægir]] * [[Æsir (nafn)|Æsir]] * [[Ævar]] * [[Ævarr]] {{div col end}} == Ö == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ögmundur]] * [[Ögri]] * [[Ölnir]] * [[Ölver]] * [[Ölvir]] * [[Öndólfur]] * [[Önundur]] * [[Örlaugur]] * [[Örlygur]] * [[Örn (mannsnafn)|Örn]] * [[Örnólfur]] * [[Örvar]] * [[Örvarr]] * [[Össur]] * [[Öxar]] * [[Özur]] {{div col end}} == Athugasemdir == * ^NI merkir nafn sem finnst í ''Nöfnum Íslendina'' (nýrri útgáfu) eftir Guðrún Kvaran. == Tengt efni == * [[Íslenskt mannsnafn]] * [[Listi yfir íslensk mannanöfn]] == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn?Stafrof=&Nafn=&Millinofn=on&Samthykkt=yes|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} * [https://island.is/leit-i-mannanafnaskra "Leit í mannanafnaskrá"] Sótt 2. janúar 2025. * Guðrún Kvaran, ''Nöfn Íslendinga'' (ný útgáfa), Forlagið, 2011, ISBN 978-9979-53-546-1 [[Flokkur:Íslensk karlmannsnöfn| ]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi|eiginnöfn karlmanna]] [[Flokkur:Listar um samfélag og menningu|íslensk eiginnöfn karlmanna]] kknd2f4u19ta6eregujdlqu02wcsw49 1952606 1952599 2026-03-29T09:33:24Z MáneyMánadóttir 103358 /* H */ 1952606 wikitext text/x-wiki Eftirfarandi er '''listi yfir íslensk [[eiginnafn|eiginnöfn]] [[karlmaður|karlmanna]]''': == A == {{div col|colwidth=12em}} * [[Aage]]^NI * [[Aaron]] * [[Abel (mannsnafn)|Abel]]^NI * [[Abner]]^NI * [[Abraham (mannsnafn)|Abraham]]^NI * [[Absalon]]^NI * [[Adam (mannsnafn)|Adam]]^NI * [[Addi]]^NI * [[Adel]]^NI * [[Adil]] * [[Adíel]]^NI * [[Adolf]]^NI * [[Adolph]]^NI * [[Adólf]]^NI * [[Adrian mannsnafn|Adrian]]^NI * [[Adrían]]^NI * [[Adríel]]^NI * [[Adser]]^NI * [[Aðalberg]]^NI * [[Aðalbergur]]^NI * [[Aðalbert]]^NI * [[Aðalbjörn]]^NI * [[Aðalborgar]]^NI * [[Aðalbrandur]]^NI * [[Aðalbrikt]]^NI * [[Aðalgeir]]^NI * [[Aðaljón]]^NI * [[Aðalmundur]]^NI * [[Aðalpétur]]^NI * [[Aðalráður]]^NI * [[Aðalsteinn]]^NI * [[Aðalsveinn]]^NI * [[Aðalvíkingur]] * [[Aðils]]^NI * [[Aðlis]] * [[Aðólf]]^NI * [[Aggi]]^NI * [[Agnar]]^NI * [[Agni]]^NI ' [[Agrippa]]^NI * [[Aksel]]^NI * [[Alan]]^NI * [[Alberg]]^NI * [[Albert]]^NI * [[Albínus]]^NI * [[Aldan]]^NI * [[Aldar]]^NI * [[Aldur]] * [[Alejandro]] * [[Alex]]^NI * [[Alexander (mannsnafn)|Alexander]]^NI * [[Alexíus]]^NI * [[Alf]] * [[Alfinnur]]^NI * [[Alfons]]^NI * [[Alfred]]^NI * [[Alfreð]]^NI * [[Algeir]]^NI * [[Ali]]^NI * [[Allan]]^NI * [[Allen]]^NI * [[Alli]]^NI * [[Almar]]^NI * [[Almarr]]^NI * [[Alrekur]]^NI * [[Alsteinn]]^NI * [[Alvar]]^NI * [[Alvin]]^NI * [[Amil]] * [[Amir]] * [[Amír]] * [[Amon (mannsnafn)|Amon]] * [[Amor (mannsnafn)|Amor]] * [[Amos]]^NI * [[Analíus]]^NI * [[Ananías]]^NI * [[Anders]]^NI * [[Andór]]^NI * [[Andrean]] * [[Andreas]]^NI * [[Andrei]] * [[Andres]] * [[André]] * [[Andrés]]^NI * [[Andri]]^NI * [[Anes]] * [[Anfinn]] * [[Angantýr]]^NI * [[Angi]]^NI * [[Angus (mannsnafn)|Angus]]^NI * [[Anilíus]]^NI * [[Annalíus]]^NI * [[Annar]]^NI * [[Annarr]] * [[Annas]]^NI * [[Annel]]^NI * [[Annes (mannsnafn)|Annes]]^NI * [[Annilíus]]^NI * [[Annmar]]^NI * [[Annó]]^NI * [[Annþór]]^NI * [[Anor]] * [[Anteo]] * [[Anthony]]^NI * [[Anton]]^NI * [[Antonio]] * [[Antoníus]]^NI * [[António]] * [[Antóníus]] * [[Apollo (mannsnafn)|Apollo]] * [[Aralíus]]^NI * [[Aran]] * [[Arelius]]^NI * [[Arelíus]]^NI * [[Arent]]^NI * [[Ares (mannsnafn)|Ares]]^NI * [[Ari]]^NI * [[Arilíus]]^NI * [[Arin]] * [[Arinbjörn]]^NI * [[Arían]] * [[Aríel]]^NI * [[Aríus (mannsnafn)|Aríus]]^NI * [[Armand]] * [[Armandó]] * [[Arnald]]^NI * [[Arnaldur]]^NI * [[Arnar]]^NI * [[Arnberg]]^NI * [[Arnbergur]]^NI * [[Arnbjörn]]^NI * [[Arndór]]^NI * [[Arne]]^NI * [[Arnes]]^NI * [[Arnfinnur]]^NI * [[Arnfreyr]]^NI * [[Arngarður]] * [[Arngeir]]^NI * [[Arngils]]^NI * [[Arngnýr]]^NI * [[Arngrímur]]^NI * [[Arnkell]]^NI * [[Arnlaugur]]^NI * [[Arnleifur]]^NI * [[Arnljótur]]^NI * [[Arnmóður]]^NI * [[Arnmundur]]^NI * [[Arnoddur]]^NI * [[Arnold]]^NI * [[Arnór]]^NI * [[Arnsteinn]]^NI * [[Arntýr]] * [[Arnúlfur]]^NI * [[Arnviður]]^NI * [[Arnþór]]^NI * [[Aron]]^NI * [[Arslan]] * [[Art]] * [[Arthur]]^NI * [[Arthúr]]^NI * [[Artúr]]^NI * [[Arún]] * [[Arvið]]^NI * [[Arviður]]^NI * [[Asael]]^NI * [[Asarías]]^NI * [[Askalon]]^NI * [[Askur (mannsnafn)|Askur]]^NI * [[Aspar]]^NI * [[Athanasius]]^NI * [[Athen]] * [[Atlas (mannsnafn)|Atlas]]^NI * [[Atli (mannsnafn)|Atli]]^NI * [[Aubert]]^NI * [[Auðar]]^NI * [[Auðberg]]^NI * [[Auðbergur]]^NI * [[Auðbert]]^NI * [[Auðbjörn]]^NI * [[Auðgeir]]^NI * [[Auðgísl]]^NI * [[Auðjón]]^NI * [[Auðkell]]^NI * [[Auðmundur]]^NI * [[Auðólfur]]^NI * [[Auðun]]^NI * [[Auðunn]]^NI * [[Auður (mannsnafn)|Auður]]^NI * [[August]]^NI * [[Augustinus]]^NI * [[Austar]]^NI * [[Austin (mannsnafn)|Austin]] * [[Austmann]]^NI * [[Austmar]]^NI * [[Austri (mannsnafn)|Austri]]^NI * [[Axel]]^NI * [[Aþanasíus]]^NI {{div col end}} == Á == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ágúst (mannsnafn)|Ágúst]]^NI * [[Ágústínus (mannsnafn)|Ágústínus]]^NI * [[Ágústus (mannsnafn)|Ágústus]]^NI * [[Áki]]^NI * [[Álfar (mannsnafn)|Álfar]]^NI * [[Álfgeir]]^NI * [[Álfgrímur]]^NI * [[Álfkell]] * [[Álfur (mannsnafn)|Álfur]]^NI * [[Álfþór]]^NI * [[Ámundi]]^NI * [[Ámundínus]]^NI * [[Án]]^NI * [[Árbjartur]]^NI * [[Árbjörn]]^NI * [[Árelíus]]^NI * [[Árgeir]]^NI * [[Árgils]]^NI * [[Ári]] * [[Árilíus]] * [[Ármann]]^NI * [[Árnborg]]^NI * [[Árnes (mannsnafn)|Árnes]]^NI * [[Árni]]^NI * [[Árnibjörn]]^NI * [[Árnmar]]^NI * [[Árnþór]]^NI * [[Ársæll]]^NI * [[Ás (mannsnafn)|Ás]]^NI * [[Ásar]]^NI * [[Ásberg]]^NI * [[Ásbergur]]^NI * [[Ásbjörn]]^NI * [[Ásbrandur]] * [[Ásdór]]^NI * [[Ásgautur]]^NI * [[Ásgeir]]^NI * [[Ásgils]]^NI * [[Ásgrímur]]^NI * [[Ási]]^NI * [[Áskell]]^NI * [[Áslaugur]]^NI * [[Áslákur]]^NI * [[Ásmar]]^NI * [[Ásmundur]]^NI * [[Ásólfur]]^NI * [[Ásröður]]^NI * [[Áss]]^NI * [[Ástberg]]^NI * [[Ástbjartur]]^NI * [[Ástbjörn]]^NI * [[Ástfastur]]^NI * [[Ástgeir]]^NI * [[Ásti]]^NI * [[Ástmann]]^NI * [[Ástmar]]^NI * [[Ástmundur]]^NI * [[Ástráður]]^NI * [[Ástríkur (mannsnafn)|Ástríkur]]^NI * [[Ástsæll]]^NI * [[Ástvald]]^NI * [[Ástvaldur]]^NI * [[Ástvar]]^NI * [[Ástvin]]^NI * [[Ástþór]]^NI * [[Ástþrúr]]^NI * [[Ásvaldur]]^NI * [[Ásvarður]]^NI * [[Ásólfur]] * [[Ásþór]]^NI {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=12em}} * [[Baddi]] * [[Baggi (mannsnafn)|Baggi]] * [[Baggio]] * [[Baldur (mannsnafn)|Baldur]]^NI * [[Baldvin]]^NI * [[Baldwin]] * [[Baltasar]]^NI * [[Baltazar]] * [[Bambi (nafn)|Bambi]]^NI * [[Bambus (mannsnafn)|Bambus]] * [[Barði (nafn)|Barði]]^NI * [[Barri]]^NI * [[Bartolomeus]]^NI * [[Bassi (mannsnafn)|Bassi]]^NI * [[Bastían]] * [[Baugur (mannsnafn)|Baugur]]^NI * [[Baui]] * [[Bárður]]^NI * [[Beggi]] * [[Beinir]]^NI * [[Beinteinn]]^NI * [[Beitir]]^NI * [[Bekan]]^NI * [[Bendt]] * [[Benedikt]]^NI * [[Benidikt]]^NI * [[Benjamin]] * [[Benjamín]]^NI * [[Benni]]^NI * [[Benno]]^NI * [[Benny]]^NI * [[Benoný]]^NI * [[Benóní]]^NI * [[Benóný]]^NI * [[Bent]]^NI * [[Benteinn]]^NI * [[Bentley]] * [[Benvý]] * [[Berent]]^NI * [[Berg (mannsnafn)|Berg]]^NI * [[Bergfinn]]^NI * [[Bergfinnur]]^NI * [[Berghreinn]]^NI * [[Bergjón]]^NI * [[Bergkvist]]^NI * [[Bergmann]]^NI * [[Bergmar]]^NI * [[Bergmundur]]^NI * [[Bergsteinn]]^NI * [[Bergsveinn]]^NI * [[Bergur]]^NI * [[Bergúlfur]]^NI * [[Bergvin]]^NI * [[Bergþór]]^NI * [[Bernhard]]^NI * [[Bernharð]]^NI * [[Bernharður]]^NI * [[Berni]] * [[Bernódus]]^NI * [[Bernótus]]^NI * [[Bernt]]^NI * [[Bersi]]^NI * [[Bertel]]^NI * [[Berthold]]^NI * [[Berti]] * [[Bertil]]^NI * [[Bertila]]^NI * [[Bertram]]^NI * [[Bessi]]^NI * [[Betúel]]^NI * [[Bill]]^NI * [[Birgir]]^NI * [[Birkir]]^NI * [[Birmir]] * [[Birningur]] * [[Birnir (mannsnafn)|Birnir]]^NI * [[Birtingur (mannsnafn)|Birtingur]]^NI * [[Birtir]] * [[Bíi]] * [[Bjargar]]^NI * [[Bjargmundur]]^NI * [[Bjargsteinn]]^NI * [[Bjargvin]]^NI * [[Bjargþór]]^NI * [[Bjarkan]] * [[Bjarkar]]^NI * [[Bjarki]]^NI * [[Bjarmar]]^NI * [[Bjarmi]]^NI * [[Bjarnar]]^NI * [[Bjarnfinnur]]^NI * [[Bjarnfreður]]^NI * [[Bjarnfriður]]^NI * [[Bjarnharður]]^NI * [[Bjarnhéðinn]]^NI * [[Bjarni]]^NI * [[Bjarnlaugur]]^NI * [[Bjarnleifur]]^NI * [[Bjarnólfur]]^NI * [[Bjarnsteinn]]^NI * [[Bjarnvin]]^NI * [[Bjarnþór]]^NI * [[Bjartman]] * [[Bjartmann]]^NI * [[Bjartmar]]^NI * [[Bjartur]]^NI * [[Bjartþór]]^NI * [[Bjólan]]^NI * [[Bjólfur (mannsnafn)|Bjólfur]]^NI * [[Björgmundur]]^NI * [[Björgólfur]]^NI * [[Björgúlfur]]^NI * [[Björgvin (mannsnafn)|Björgvin]]^NI * [[Björn (mannsnafn)|Björn]]^NI * [[Björnleifur]]^NI * [[Björnólfur]]^NI * [[Björnúlfur]] * [[Blake]] * [[Blansíflúr]]^NI * [[Blár (mannsnafn)|Blár]] * [[Bliki]] * [[Blíður]] * [[Blængur]]^NI * [[Blær]]^NI * [[Blævar]]^NI * [[Bo]]^NI * [[Boði]]^NI * [[Bogi (nafn)|Bogi]]^NI * [[Bolli (mannsnafn)|Bolli]]^NI * [[Bond]] * [[Borgar]]^NI * [[Borgúlfur]]^NI * [[Borgþór]]^NI * [[Bóas]]^NI * [[Bói]]^NI * [[Bótólfur]]^NI * [[Bragi (mannsnafn)|Bragi]]^NI * [[Brandr]] * [[Brandur (nafn)|Brandur]]^NI * [[Breki]]^NI * [[Bresi]]^NI * [[Brestir]]^NI * [[Brettingur]]^NI * [[Brimar]]^NI * [[Brimi]]^NI * [[Brimir]]^NI * [[Brimþór]] * [[Brími]] * [[Brímir]] * [[Brjánn]]^NI * [[Broddi]]^NI * [[Bruno]]^NI * [[Brúno]]^NI * [[Brúnó]]^NI * [[Bryngeir]]^NI * [[Brynjar]]^NI * [[Brynjarr]]^NI * [[Brynjólfur]]^NI * [[Brynjúlfur]]^NI * [[Brynjýlfur]] * [[Brynleifur]]^NI * [[Brynmar]] * [[Brynsteinn]]^NI * [[Bryntýr]]^NI * [[Brynþór]]^NI * [[Bubbi (mannsnafn)|Bubbi]] * [[Buck]] * [[Burkni (mannsnafn)|Burkni]]^NI * [[Búálfur]] * [[Búi]]^NI * [[Búri (nafn)|Búri]]^NI * [[Bylur]] * [[Bæring]]^NI * [[Bæringur]] * [[Bæron]]^NI * [[Bæssam]] * [[Böðvar]]^NI * [[Börkur (nafn)|Börkur]]^NI {{div col end}} == C == {{div col|colwidth=12em}} * [[Camillus]]^NI * [[Carl]]^NI * [[Cecil]]^NI * [[Celin]] * [[Cesar]] * [[Charles]]^NI * [[Charlie]] * [[Chefas]]^NI * [[Chris]] * [[Christian]]^NI * [[Christopher]]^NI * [[Claus]]^NI * [[Clausinus]]^NI * [[Cristiano]] * [[Cyrus]] * [[Cýrus]]^NI * [[Cæsar]] {{div col end}} == D == {{div col|colwidth=12em}} * [[Daði]]^NI * [[Daðmar]]^NI * [[Dagbjartur]]^NI * [[Dagfari]]^NI * [[Dagfinnur]]^NI * [[Daggeir]]^NI * [[Dagmann]]^NI * [[Dagnýr]]^NI * [[Dagóbert]]^NI * [[Dagstyggur]]^NI * [[Dagur (mannsnafn)|Dagur]]^NI * [[Dagvin]]^NI * [[Dagþór]]^NI * [[Dalbert]]^NI * [[Dalhoff]]^NI * [[Dalí]] * [[Dalli]] * [[Dalmann]]^NI * [[Dalmar]]^NI * [[Dalur (mannsnafn)|Dalur]] * [[Dalvin]]^NI * [[Damaskus (mannsnafn)|Damaskus]]^NI * [[Damíen]] * [[Damjan]]^NI * [[Damon]] * [[Dan]]^NI * [[Danelíus]] * [[Daniel]]^NI * [[Danilíus]]^NI * [[Danival]]^NI * [[Daníel (mannsnafn)|Daníel]]^NI * [[Daníval]]^NI * [[Dante (mannsnafn)|Dante]] * [[Daríus]]^NI * [[Darri]]^NI * [[Davið]]^NI * [[Davíð]]^NI * [[Deimos (mannsnafn)|Deimos]] * [[Demas]]^NI * [[Demus]]^NI * [[Dengsi]] * [[Deníel]] * [[Dennis]]^NI * [[Dexter]] * [[Diddi]] * [[Diðrik]]^NI * [[Diego (mannsnafn)|Diego]] * [[Diljar]] * [[Ditleif]]^NI * [[Ditlev]]^NI * [[Dittó]] * [[Díar]]^NI * [[Díbus]] * [[Dímítrí]] * [[Dímon (mannsnafn)|Dímon]] * [[Dínus]]^NI * [[Díon]] * [[Díómedes (mannsnafn)|Díómedes]]^NI * [[Dísmundur]]^NI * [[Doddi]] * [[Dofri (mannsnafn)|Dofri]]^NI * [[Dolli]] * [[Dominik]] * [[Donald]]^NI * [[Dorri]] * [[Dómald]]^NI * [[Dómaldi]]^NI * [[Dómaldur]]^NI * [[Dónald]]^NI * [[Dónaldur]]^NI * [[Dór]]^NI * [[Dóri]]^NI * [[Dósíþeus]]^NI * [[Dósóþeus]]^NI * [[Draumur (mannsnafn)|Draumur]] * [[Draupnir (mannsnafn)|Draupnir]]^NI * [[Dreki (nafn)|Dreki]]^NI * [[Drengur (nafn)|Drengur]]^NI * [[Dreyfus]]^NI * [[Drómi]] * [[Dufgus]]^NI * [[Dufþakur]]^NI * [[Dugfús]]^NI * [[Dúi]]^NI * [[Dúni]] * [[Dúnn (mannsnafn)|Dúnn]] * [[Dvalinn]]^NI * [[Dylan]] * [[Dynþór]] * [[Dýri]]^NI * [[Dýrmundur]]^NI * [[Döggvi]] {{div col end}} == Ð == == E == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ebbi]]^NI * [[Ebenes]]^NI * [[Ebeneser]]^NI * [[Ebenezer]]^NI * [[Ebenhard]]^NI * [[Ebenharð]]^NI * [[Eberg]]^NI * [[Eberhard]]^NI * [[Eberhardt]]^NI * [[Eberharð]]^NI * [[Eddi]] * [[Edgar]]^NI * [[Edilon]]^NI * [[Edílon]]^NI * [[Edor]] * [[Edvald]]^NI * [[Edvard]] * [[Edvarð]]^NI * [[Edvin]]^NI * [[Edward]]^NI * [[Edwin]]^NI * [[Eðvald]]^NI * [[Eðvar]]^NI * [[Eðvard]]^NI * [[Eðvarð]]^NI * [[Efraím]]^NI * [[Eggert]]^NI * [[Eggþór]]^NI * [[Egidíus]]^NI * [[Egill]]^NI * [[Eiðar (mannsnafn)|Eiðar]]^NI * [[Eiður]]^NI * [[Eikar]]^NI * [[Eilert]]^NI * [[Eilífur]]^NI * [[Einar]]^NI * [[Einbjörn]]^NI * [[Einir (mannsnafn)|Einir]]^NI * [[Einvarður]]^NI * [[Einþór]]^NI * [[Eir]]^NI * [[Eiríkur]]^NI * [[Eivin]] * [[Ekkó]] * [[Ektor]]^NI * [[Elberg]]^NI * [[Elbert]]^NI * [[Eldar]]^NI * [[Eldbjartur]] * [[Eldgrímur]]^NI * [[Eldhamar]] * [[Eldjárn]]^NI * [[Eldmar]] * [[Eldon]] * [[Eldór]]^NI * [[Eldur (mannsnafn)|Eldur]]^NI * [[Elenmundur]]^NI * [[Elentínus]]^NI * [[Eleseus]]^NI * [[Elfar]]^NI * [[Elfráður]]^NI * [[Elias (mannsnafn)|Elias]] * [[Elidon]]^NI * [[Elimar]]^NI * [[Elimundur]]^NI * [[Elinbergur]]^NI * [[Elinbjörn]]^NI * [[Eliníus]]^NI * [[Elinór]]^NI * [[Elio]] * [[Elis (mannsnafn)|Elis]]^NI * [[Elí]]^NI * [[Elía (mannsnafn)|Elía]]^NI * [[Elían]] * [[Elías]]^NI * [[Elíden]]^NI * [[Elíesar]]^NI * [[Elíeser]]^NI * [[Elífas]]^NI * [[Elímar]]^NI * [[Elímundur]]^NI * [[Elínberg]]^NI * [[Elínbergur]]^NI * [[Elínes]]^NI * [[Elíngunn]]^NI * [[Elínmundur]]^NI * [[Elínór]]^NI * [[Elínus]]^NI * [[Elíott]] * [[Elís (mannsnafn)|Elís]]^NI * [[Elísar]]^NI * [[Elísberg]]^NI * [[Elíseus]]^NI * [[Elívarð]]^NI * [[Eljar]] * [[Ellert]]^NI * [[Elli]]^NI * [[Elliðagrímur]]^NI * [[Elliði]]^NI * [[Elling]]^NI * [[Elliott]] * [[Ellíot]] * [[Ellís]] * [[Elmar]]^NI * [[Elmer]]^NI * [[Elvar]]^NI * [[Elvin]] * [[Elvis]] * [[Emanuel]] * [[Emanúel]]^NI * [[Embrek]]^NI * [[Emerald]] * [[Emil]]^NI * [[Emilius]]^NI * [[Emill]] * [[Emir]] * [[Emíl]]^NI * [[Emír (mannsnafn)|Emír]] * [[Emmanúel]]^NI * [[Emmi]] * [[Engilbert]]^NI * [[Engilbjartur]]^NI * [[Engilbrikt]]^NI * [[Engilhart]]^NI * [[Engiljón]]^NI * [[Engill (mannsnafn)|Engill]]^NI * [[Enok]]^NI * [[Eragon (mannsnafn)|Eragon]] * [[Erasmus (mannsnafn)|Erasmus]]^NI * [[Eric]]^NI * [[Erik]]^NI * [[Erlar]]^NI * [[Erlendur]]^NI * [[Erling]]^NI * [[Erlingur]]^NI * [[Ermenrekur]] * [[Erminrekur]]^NI * [[Ernest]]^NI * [[Ernestó]]^NI * [[Ernir (mannsnafn)|Ernir]]^NI * [[Ernst]]^NI * [[Eron]]^NI * [[Eros]] * [[Erpur (nafn)|Erpur]]^NI * [[Esajas]]^NI * [[Esekíel]]^NI * [[Esi]] * [[Esjar]]^NI * [[Eskil]]^NI * [[Eskur]]^NI * [[Esmar]]^NI * [[Esra]]^NI * [[Estefan]]^NI * [[Evald]]^NI * [[Evan]] * [[Evert]]^NI * [[Evgenius]]^NI * [[Evgeníus]]^NI * [[Evin]]^NI * [[Evían]] * [[Eyberg]]^NI * [[Eydór]]^NI * [[Eygrímur]]^NI * [[Eyjar]]^NI * [[Eyjólfur]]^NI * [[Eykam]] * [[Eylaugur]]^NI * [[Eyleifur]]^NI * [[Eylert]] * [[Eymar]]^NI * [[Eymir]] * [[Eymundur]]^NI * [[Eyríkur]]^NI * [[Eysteinn]]^NI * [[Eyvar]]^NI * [[Eyvindur]]^NI * [[Eyþór]]^NI * [[Ezra]] {{div col end}} == É == * [[Éljagrímur]] * [[Ésú]] {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=12em}} * [[Fabían]]^NI * [[Fabrisíus]]^NI * [[Falgeir]]^NI * [[Falur (nafn)|Falur]]^NI * [[Fannar]]^NI * [[Fannberg]]^NI * [[Fanngeir]]^NI * [[Fannþór]] * [[Fáfnir (mannsnafn)|Fáfnir]]^NI * [[Fálki (mannsnafn)|Fálki]] * [[Felix]]^NI * [[Fengur]]^NI * [[Fenix]] * [[Fenrir]]^NI * [[Ferdinand]]^NI * [[Ferdínand]]^NI * [[Fertram]]^NI * [[Feykir]]^NI * [[Filip]]^NI * [[Filippus]]^NI * [[Filpó]]^NI * [[Finn]]^NI * [[Finnbjörn]]^NI * [[Finnbogi]]^NI * [[Finngeir]]^NI * [[Finni]] * [[Finnjón]]^NI * [[Finnlaugur]]^NI * [[Finnur]]^NI * [[Finnvarður]]^NI * [[Fífill (mannsnafn)|Fífill]]^NI * [[Fíus]] * [[Fjalar]]^NI * [[Fjalarr]]^NI * [[Fjarki]] * [[Fjólar]]^NI * [[Fjólmundur]]^NI * [[Fjölnir]]^NI * [[Fjölvar]]^NI * [[Fjörnir]]^NI * [[Flati]] * [[Flemming]]^NI * [[Flosi]]^NI * [[Flóki]]^NI * [[Flórent]]^NI * [[Flórentínus]]^NI * [[Flóres]]^NI * [[Flóvent]]^NI * [[Folmar]]^NI * [[Folmer]]^NI * [[Forni]]^NI * [[Fornjótur]]^NI * [[Foss (mannsnafn)|Foss]] * [[Fossmar]] * [[Foster]] * [[Fox (mannsnafn)|Fox]] * [[Fólki]]^NI * [[Framar]]^NI * [[Frances]]^NI * [[Francis]]^NI * [[Frank]]^NI * [[Franklin]] * [[Franklín]]^NI * [[Frans]]^NI * [[Franz]]^NI * [[Fránn]]^NI * [[Frár]]^NI * [[Frederik]] * [[Freybjörn]]^NI * [[Freygarður]]^NI * [[Freymann]] * [[Freymar]]^NI * [[Freymóður]]^NI * [[Freymundur]]^NI * [[Freyr (mannsnafn)|Freyr]]^NI * [[Freysi]] * [[Freysteinn]]^NI * [[Freyviður]]^NI * [[Freyþór]]^NI * [[Friðálv]] * [[Friðberg]]^NI * [[Friðbergel]]^NI * [[Friðbergur]]^NI * [[Friðbert]]^NI * [[Friðbjartur]]^NI * [[Friðbjörn]]^NI * [[Friðfinnur]]^NI * [[Friðgeir]]^NI * [[Friðjón]]^NI * [[Friðlaugur]]^NI * [[Friðleifur]]^NI * [[Friðmann]]^NI * [[Friðmar]]^NI * [[Friðmundur]]^NI * [[Friðrekur]]^NI * [[Friðrik]]^NI * [[Friðríkur]] * [[Friðsemel]]^NI * [[Friðsteinn]]^NI * [[Friðsveinn]]^NI * [[Friður (mannsnafn)|Friður]]^NI * [[Friðvin]]^NI * [[Friðþjófur]]^NI * [[Friðþór]]^NI * [[Friedrich]] * [[Frits]]^NI * [[Fritz]]^NI * [[Fríðar]]^NI * [[Fríðsteinn]] * [[Frímann]]^NI * [[Frosti]]^NI * [[Frostúlfur]] * [[Fróði]]^NI * [[Fróðmar]]^NI * [[Funi]]^NI * [[Fúsi]]^NI * [[Fylkir]]^NI * [[Fædon]] {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=12em}} * [[Gabriel]]^NI * [[Gabríel (mannsnafn)|Gabríel]]^NI * [[Gaddi]] * [[Gael]] * [[Galdur (mannsnafn)|Galdur]]^NI * [[Galti]]^NI * [[Gamalíel]]^NI * [[Gamli]]^NI * [[Gandri]] * [[Garðar (mannsnafn)|Garðar]]^NI * [[Garður (mannsnafn)|Garður]]^NI * [[Garibaldi (nafn)|Garibaldi]]^NI * [[Garíbaldi]]^NI * [[Garpur]]^NI * [[Garri]]^NI * [[Gaston]]^NI * [[Gaui]]^NI * [[Gaukur (mannsnafn)|Gaukur]]^NI * [[Gauti]]^NI * [[Gautrekur]]^NI * [[Gautur]]^NI * [[Gautviður]]^NI * [[Gáki]] * [[Geimar]] * [[Geir]]^NI * [[Geirarður]]^NI * [[Geirfinnur]]^NI * [[Geirharður]]^NI * [[Geirhjörtur]]^NI * [[Geirhvatur]]^NI * [[Geiri]]^NI * [[Geirlaugur]]^NI * [[Geirleifur]]^NI * [[Geirmar]]^NI * [[Geirmundur]]^NI * [[Geirólfur]]^NI * [[Geirröður]]^NI * [[Geirtryggur]]^NI * [[Geirvaldur]]^NI * [[Geirþjófur]]^NI * [[Geisli (mannsnafn)|Geisli]]^NI * [[Gellir]]^NI * [[Georg]]^NI * [[George]] * [[Gerald]]^NI * [[Gerðar]]^NI * [[Gerhard]]^NI * [[Geri]]^NI * [[Gert]]^NI * [[Gestar]] * [[Gestmundur]]^NI * [[Gestur]]^NI * [[Gideon]]^NI * [[Gilbert]]^NI * [[Gilbrikt]]^NI * [[Gill]] * [[Gilmar]]^NI * [[Gils]]^NI * [[Giselerus]]^NI * [[Gissur]]^NI * [[Gizur]]^NI * [[Gídeon]]^NI * [[Gígjar]]^NI * [[Gígur]] * [[Gísli]]^NI * [[Gjúki]]^NI * [[Gladstone]]^NI * [[Glói]]^NI * [[Glúmur]]^NI * [[Gneisti]]^NI * [[Gnúpur]]^NI * [[Gnýr]]^NI * [[Goði (mannsnafn)|Goði]]^NI * [[Goðmundur]]^NI * [[Gordon]]^NI * [[Gosi (mannsnafn)|Gosi]] * [[Gottfred]]^NI * [[Gottfreð]]^NI * [[Gottfrið]]^NI * [[Gottlieb]]^NI * [[Gottlif]]^NI * [[Gottskálk]]^NI * [[Gottsveinn]]^NI * [[Gottsvin]]^NI * [[Góði]] * [[Góðmann]]^NI * [[Gói]] * [[Grani]]^NI * [[Grankell]]^NI * [[Grámann]]^NI * [[Gregor]]^NI * [[Greipur]]^NI * [[Greppur]] * [[Gretar]]^NI * [[Grettir (mannsnafn)|Grettir]]^NI * [[Grétar]]^NI * [[Grímar]]^NI * [[Grímkell]]^NI * [[Grímlaugur]]^NI * [[Grímnir]]^NI * [[Grímólfur]]^NI * [[Grímur]]^NI * [[Grímúlfur]]^NI * [[Grjótgarður]] * [[Guðberg]]^NI * [[Guðbergur]]^NI * [[Guðbert]]^NI * [[Guðbjarni]]^NI * [[Guðbjartur]]^NI * [[Guðbjörn]]^NI * [[Guðbrandur]]^NI * [[Guðfinnur]]^NI * [[Guðfreður]]^NI * [[Guðfriður]]^NI * [[Guðgeir]]^NI * [[Guðjón]]^NI * [[Guðlaugur]]^NI * [[Guðleifur]]^NI * [[Guðleikur]]^NI * [[Guðliði]] * [[Guðmann]]^NI * [[Guðmar]]^NI * [[Guðmon]]^NI * [[Guðmundur]]^NI * [[Guðni]]^NI * [[Guðníus]]^NI * [[Guðnýr]]^NI * [[Guðráður]]^NI * [[Guðrúníus]]^NI * [[Guðrúnn]]^NI * [[Guðröður]]^NI * [[Guðstein]] * [[Guðsteinn]]^NI * [[Guðsveinn]]^NI * [[Guðvaldur]]^NI * [[Guðvalínus]]^NI * [[Guðvarður]]^NI * [[Guðveigur]]^NI * [[Guðvin]]^NI * [[Guðþór]]^NI * [[Gulli]] * [[Gumi]]^NI * [[Gunnar]]^NI * [[Gunnberg]]^NI * [[Gunnbjörn]]^NI * [[Gunndór]]^NI * [[Gunngeir]]^NI * [[Gunnhallur]]^NI * [[Gunnhvatur]]^NI * [[Gunni]]^NI * [[Gunnlaugur]]^NI * [[Gunnleifur]]^NI * [[Gunnólfur]]^NI * [[Gunnóli]]^NI * [[Gunnröður]]^NI * [[Gunnsteinn]]^NI * [[Gunnvaldur]]^NI * [[Gunnvant]]^NI * [[Gunnþór]]^NI * [[Gustav]]^NI * [[Gutti]]^NI * [[Guttormur]]^NI * [[Gústaf]]^NI * [[Gústav]]^NI * [[Gústi]]^NI * [[Gylfi]]^NI * [[Gyrðir]]^NI * [[Gýgjar]]^NI * [[Gýmir]]^NI {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=12em}} * [[Haddi]]^NI * [[Haddur]]^NI * [[Hafberg]]^NI * [[Hafgnýr]] * [[Hafgrímur]]^NI * [[Hafliði]]^NI * [[Hafnar]]^NI * [[Hafni]]^NI * [[Hafsjór]] * [[Hafsteinn]]^NI * [[Haftýr]] * [[Hafþór]]^NI * [[Hagalín]]^NI * [[Hagbarð]]^NI * [[Hagbarður]]^NI * [[Hagbert]]^NI * [[Haki (mannsnafn)|Haki]]^NI * [[Hakim]] * [[Halberg]]^NI * [[Hallageir]]^NI * [[Hallargeir]]^NI * [[Hallberg]]^NI * [[Hallbergur]]^NI * [[Hallbert]]^NI * [[Hallbjörn]]^NI * [[Halldór]]^NI * [[Hallfreð]]^NI * [[Hallfreður]]^NI * [[Hallgarður]]^NI * [[Hallgeir]]^NI * [[Hallgils]]^NI * [[Hallgrímur]]^NI * [[Halli]]^NI * [[Hallkell]]^NI * [[Hallmann]]^NI * [[Hallmar]]^NI * [[Hallmundur]]^NI * [[Hallsteinn]]^NI * [[Hallur]]^NI * [[Hallvarður]]^NI * [[Hallþór]]^NI * [[Hamall]]^NI * [[Hamar (mannsnafn)|Hamar]]^NI * [[Hannes]]^NI * [[Hannibal (mannsnafn)|Hannibal]]^NI * [[Hans]]^NI * [[Harald]]^NI * [[Haraldur (nafn)|Haraldur]]^NI * [[Harboe]]^NI * [[Haron]] * [[Harpagus]]^NI * [[Harri]]^NI * [[Harry]]^NI * [[Harrý]]^NI * [[Hartmann]]^NI * [[Hartvig]]^NI * [[Hauksteinn]]^NI * [[Haukur (mannsnafn)|Haukur]]^NI * [[Haukvaldur]]^NI * [[Hákon]]^NI * [[Háleygur]]^NI * [[Hálfdan]]^NI * [[Hálfdán]]^NI * [[Hámundur]]^NI * [[Hárekur]]^NI * [[Hárlaugur]]^NI * [[Háski (mannsnafn)|Háski]] * [[Hásteinn]]^NI * [[Hávar]]^NI * [[Hávarður]]^NI * [[Hávarr (mannsnafn)|Hávarr]] * [[Hector]]^NI * [[Heiðar]]^NI * [[Heiðarr]]^NI * [[Heiðberg]]^NI * [[Heiðbert]]^NI * [[Heiðbjartur]]^NI * [[Heiðdal]]^NI * [[Heiðimann]]^NI * [[Heiðlindur]]^NI * [[Heiðmann]]^NI * [[Heiðmar]]^NI * [[Heiðmarr]] * [[Heiðmundur]]^NI * [[Heiðrekur]]^NI * [[Heiðsteinn]] * [[Heiður]] * [[Heikir]]^NI * [[Heilmóður]]^NI * [[Heimir]]^NI * [[Hein]]^NI * [[Heinrekur]]^NI * [[Heinrich]]^NI * [[Heinz]]^NI * [[Heisi]] * [[Hektor (nafn)|Hektor]]^NI * [[Helgeir]]^NI * [[Helgi]]^NI * [[Helgimundur]]^NI * [[Helgmundur]]^NI * [[Hellert]]^NI * [[Helmuth]]^NI * [[Helmút]]^NI * [[Helvítus]]^NI * [[Hemingur]]^NI * [[Hemmert]]^NI * [[Hemming]]^NI * [[Hendrich]]^NI * [[Hendrik]]^NI * [[Hendrix]] * [[Henkel]]^NI * [[Henning]]^NI * [[Henrik]]^NI * [[Henry]]^NI * [[Henrý]]^NI * [[Herberg]]^NI * [[Herbergur]]^NI * [[Herbert]]^NI * [[Herbjörn]]^NI * [[Herbrandur]]^NI * [[Herfinnur]]^NI * [[Hergarð]]^NI * [[Hergeir]]^NI * [[Hergill]]^NI * [[Hergils]]^NI * [[Herjólfur (mannsnafn)|Herjólfur]]^NI * [[Herkúles (mannsnafn)|Herkúles]] * [[Herlaugur]]^NI * [[Herleifur]]^NI * [[Herluf]]^NI * [[Hermann]]^NI * [[Hermanníus]]^NI * [[Hermóður]]^NI * [[Hermundur]]^NI * [[Hernit]]^NI * [[Hersir]]^NI * [[Hersteinn]]^NI * [[Hersveinn]]^NI * [[Herúlfur]]^NI * [[Hervald]]^NI * [[Hervar]]^NI * [[Hervarður]]^NI * [[Hervin]]^NI * [[Héðinn]]^NI * [[Hierónýmus]]^NI * [[Hilaríus]]^NI * [[Hilbert]]^NI * [[Hildar]]^NI * [[Hildiberg]]^NI * [[Hildibergur]]^NI * [[Hildibjartur]]^NI * [[Hildibrandur]]^NI * [[Hildigeir]]^NI * [[Hildiglúmur]]^NI * [[Hildiguðröður]]^NI * [[Hildigunnar]]^NI * [[Hildimar]]^NI * [[Hildimundur]]^NI * [[Hildingur]]^NI * [[Hildir]]^NI * [[Hildiþór]]^NI * [[Hildmann]]^NI * [[Hilkér]]^NI * [[Hilmar]]^NI * [[Hilmir]]^NI * [[Himinljómi]] * [[Himri]]^NI * [[Hinrik]]^NI * [[Híram]]^NI * [[Hjallkár]]^NI * [[Hjalmar]] * [[Hjaltalín (mannsnafn)|Hjaltalín]] * [[Hjalti]]^NI * [[Hjarnar]]^NI * [[Hjálmar (mannsnafn)|Hjálmar]]^NI * [[Hjálmgeir]]^NI * [[Hjálmtýr]]^NI * [[Hjálmur]]^NI * [[Hjálmþór]]^NI * [[Hjörleifur]]^NI * [[Hjörmundur]]^NI * [[Hjörtur (mannsnafn)|Hjörtur]]^NI * [[Hjörtþór]]^NI * [[Hjörvar]]^NI * [[Hleiðar]]^NI * [[Hleinar]]^NI * [[Hlégestur]]^NI * [[Hlénharður]]^NI * [[Hlér]]^NI * [[Hlinberg]]^NI * [[Hlini]]^NI * [[Hlíðar (mannsnafn)|Hlíðar]]^NI * [[Hlíðberg]]^NI * [[Hlífar]]^NI * [[Hljómur]]^NI * [[Hlújárn]]^NI * [[Hlynur (mannsnafn)|Hlynur]]^NI * [[Hlöðmundur]]^NI * [[Hlöður]]^NI * [[Hlöðvarður]]^NI * [[Hlöðver]]^NI * [[Hnefill]]^NI * [[Hnikar]]^NI * [[Hnikarr]]^NI * [[Holberg]]^NI * [[Holemíus]]^NI * [[Holgeir]]^NI * [[Holger]]^NI * [[Holti]]^NI * [[Hólm]]^NI * [[Hólmar]]^NI * [[Hólmberg]]^NI * [[Hólmbert]]^NI * [[Hólmfastur]]^NI * [[Hólmfreð]]^NI * [[Hólmgeir]]^NI * [[Hólmgrímur]]^NI * [[Hólmjárn]]^NI * [[Hólmkell]]^NI * [[Hólmsteinn]]^NI * [[Hólmtryggur]]^NI * [[Hólmþór]]^NI * [[Hóseas]]^NI * [[Hrafn (mannsnafn)|Hrafn]]^NI * [[Hrafnar (mannsnafn)|Hrafnar]]^NI * [[Hrafnbergur]]^NI * [[Hrafnkell]]^NI * [[Hrafntýr]]^NI * [[Hrafnþór]] * [[Hrannar]]^NI * [[Hrappur]]^NI * [[Hraunar]]^NI * [[Hreggviður]]^NI * [[Hreiðar]]^NI * [[Hreiðmar]]^NI * [[Hreimur]]^NI * [[Hreinn]]^NI * [[Hringur (mannsnafn)|Hringur]]^NI * [[Hrímir]] * [[Hrímnir]]^NI * [[Hrollaugur]]^NI * [[Hrolleifur]]^NI * [[Hróaldur]]^NI * [[Hróar]]^NI * [[Hróbjartur]]^NI * [[Hróðgeir]]^NI * [[Hróðmar]]^NI * [[Hróðólfur]]^NI * [[Hróðvar]]^NI * [[Hrói]]^NI * [[Hrólfur (mannsnafn)|Hrólfur]]^NI * [[Hrómundur]]^NI * [[Hrútur]]^NI * [[Hrymur]] * [[Hrærekur (mannsnafn)|Hrærekur]]^NI * [[Hubert]]^NI * [[Hugberg]]^NI * [[Hugbert]]^NI * [[Hugglaður]]^NI * [[Hugi (mannsnafn)|Hugi]]^NI * [[Huginn (mannsnafn)|Huginn]]^NI * [[Hugleikur (mannsnafn)|Hugleikur]]^NI * [[Hugmóður]]^NI * [[Hugo]]^NI * [[Hugó]] * [[Huldar]]^NI * [[Hunter]] * [[Huxley]]^NI * [[Húbert]]^NI * [[Húgó]]^NI * [[Húmi]]^NI * [[Húnbjörn]]^NI * [[Húnbogi]]^NI * [[Húni]]^NI * [[Húnn]]^NI * [[Húnröður]]^NI * [[Hvannar]]^NI * [[Hyltir]]^NI * [[Hylur]] * [[Hymir (mannsnafn)|Hymir]] * [[Hængur (mannsnafn)|Hængur]]^NI * [[Hænir (mannsnafn)|Hænir]]^NI * [[Höður (mannsnafn)|Höður]]^NI * [[Högni]]^NI * [[Hörður]]^NI * [[Höskuldur]]^NI {{div col end}} == I == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ibsen]] * [[Ikkaboð]] * [[Ilías]] * [[Ilíes]] * [[Illíes]] * [[Illugi]] * [[Immanúel]] * [[Indíus]] * [[Indriði]] * [[Ingberg]] * [[Ingbert]] * [[Ingebrekt]] * [[Ingi]] * [[Ingiber]] * [[Ingiberg]] * [[Ingibergur]] * [[Ingibert]] * [[Ingibjartur]] * [[Ingibjörn]] * [[Ingigeir]] * [[Ingileifur]] * [[Ingimagn]] * [[Ingimar]] * [[Ingimundur]] * [[Ingivaldur]] * [[Ingiþór]] * [[Ingjaldur]] * [[Ingmar]] * [[Ingólfur]] * [[Ingvaldur]] * [[Ingvar]] * [[Ingvi]] * [[Ingþór]] * [[Inuk (mannsnafn)|Inuk]] * [[Irlaugur]] * [[Isak]] * [[Ismael]] * [[Issa (mannsnafn)|Issa]] * [[Issi (mannsnafn)|Issi]] * [[Ivan]] * [[Ivar]] {{div col end}} == Í == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ían]] * [[Íbe]] * [[Ígor]] * [[Íkaboð]] * [[Íkarus (mannsnafn)|Íkarus]] * [[Ími]] * [[Ímir]] * [[Írenus]] * [[Ísak]] * [[Ísar]] * [[Ísarr]] * [[Ísbjörn (mannsnafn)|Ísbjörn]] * [[Íseldur]] * [[Ísfeld]] * [[Ísgeir]] * [[Ísidór]] * [[Ísleifur]] * [[Ísleikur]] * [[Ísmael]] * [[Ísmar]] * [[Ísólfur]] * [[Ísrael (mannsnafn)|Ísrael]] * [[Íunnarð]] * [[Ívan]] * [[Ívar]] {{div col end}} == J == {{div col|colwidth=12em}} * [[Jack]] * [[Jacob]] * [[Jafet]] * [[Jagger]] * [[Jaki]] * [[Jakob]] * [[Jakop]] * [[James]] * [[Jamil]] * [[Jan]] * [[Jannes]] * [[Janus]] * [[Janúaríus]] * [[Jared]] * [[Jarfi (mannsnafn)|Jarfi]] * [[Jarl (nafn)|Jarl]] * [[Jarpi (mannsnafn)|Jarpi]] * [[Jason (nafn)|Jason]] * [[Jasper]] * [[Javí]] * [[Járngeir]] * [[Járngrímur]] * [[Játgeir]] * [[Játmundur]] * [[Játvarður]] * [[Jedrosky]] * [[Jelídoni]] * [[Jenni]] * [[Jennþór]] * [[Jens]] * [[Jeremías]] * [[Jes]] * [[Jesper]] * [[Jess]] * [[Jessi]] * [[Jim]] * [[Job (mannsnafn)|Job]] * [[Jochum]] * [[Johan]] * [[John]] * [[Jokkum]] * [[Jonathan]] * [[Jones]] * [[Jonni]] * [[Joseph]] * [[José]] * [[Joshua]] * [[Jóab]] * [[Jóakim]] * [[Jóann]] * [[Jóas]] * [[Jóel]] * [[Jóhann]] * [[Jóhannes]] * [[Jói]] * [[Jójada]] * [[Jómar]] * [[Jómundur]] * [[Jón (mannsnafn)|Jón]] * [[Jónadab]] * [[Jónar]] * [[Jónas]] * [[Jónatan]] * [[Jónberg]] * [[Jónbjarni]] * [[Jónbjörn]] * [[Jóndór]] * [[Jóngeir]] * [[Jónhallur]] * [[Jónharður]] * [[Jónmar]] * [[Jónmundur]] * [[Jónsi (mannsnafn)|Jónsi]] * [[Jónsteinn]] * [[Jónþór]] * [[Jóram]] * [[Jórmann]] * [[Jórmundur]] * [[Jósafat]] * [[Jósavin]] * [[Jósef]] * [[Jósefus]] * [[Jósep]] * [[Jósi]] * [[Jósías]] * [[Jóst]] * [[Jósteinn]] * [[Jósúa]] * [[Jóvin]] * [[Juel]] * [[Julian]] * [[Jurin]] * [[Justin]] * [[Júlí (mannsnafn)|Júlí]] * [[Júlían]] * [[Júlíanus]] * [[Júlínus]] * [[Júlíus]] * [[Júni]] * [[Júní (mannsnafn)|Júní]] * [[Júníus]] * [[Júnus]] * [[Júrek]] * [[Júst]] * [[Jöklar (mannsnafn)|Jöklar]] * [[Jökli]] * [[Jökull (mannsnafn)|Jökull]] * [[Jörfi (mannsnafn)|Jörfi]] * [[Jörgen]] * [[Jörin]] * [[Jörmundur]] * [[Jörn]] * [[Jörri]] * [[Jörundur]] * [[Jörvar]] * [[Jörvi]] * [[Jötunn (mannsnafn)|Jötunn]] {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=12em}} * [[Kaffónas]] * [[Kai]] * [[Kaín]] * [[Kaj]] * [[Kakali]] * [[Kaktus (mannsnafn)|Kaktus]] * [[Kaldi]] * [[Kaleb]] * [[Kaleo (mannsnafn)|Kaleo]] * [[Kali (mannsnafn)|Kali]] * [[Kalli]] * [[Kalman]] * [[Kalmann]] * [[Kalmar (mannsnafn)|Kalmar]] * [[Kamal]] * [[Kamillus]] * [[Kamilus]] * [[Kani]] * [[Kappi]] * [[Kaprasíus]] * [[Karabaldi]] * [[Kareem]] * [[Karel]] * [[Karfi (mannsnafn)|Karfi]] * [[Karim]] * [[Karkur]] * [[Karl (mannsnafn)|Karl]] * [[Karlamagnús (mannsnafn)|Karlamagnús]] * [[Karlemil]] * [[Karles]] * [[Karli (mannsnafn)|Karli]] * [[Karlsberg]] * [[Karma (mannsnafn)|Karma]] * [[Karsten]] * [[Karvel]] * [[Kaspar]] * [[Kasper]] * [[Kaspían]] * [[Kasten]] * [[Kastian]] * [[Kastíel]] * [[Kastor]] * [[Katarínus]] * [[Kató]] * [[Katrínus]] * [[Kálfar]] * [[Kálfur (mannsnafn)|Kálfur]] * [[Kár]] * [[Kári]] * [[Kefas]] * [[Keli]] * [[Kenny]] * [[Keran]] * [[Ketilbjörn]] * [[Ketill (karlmannsnafn)|Ketill]] * [[Kiddi]] * [[Kilían]] * [[Kiljan]] * [[Kim]] * [[Kinan]] * [[Kíran]] * [[Kjalar]] * [[Kjallakur]] * [[Kjaran]] * [[Kjartan]] * [[Kjarval (mannsnafn)|Kjarval]] * [[Kjárr]] * [[Kjerúlf]] * [[Kjói (mannsnafn)|Kjói]] * [[Klaki (mannsnafn)|Klaki]] * [[Klaus]] * [[Kláus]] * [[Kleifar]] * [[Klemens]] * [[Klement]] * [[Klemenz]] * [[Kleófas]] * [[Klettur]] * [[Klængur]] * [[Knud]] * [[Knútur]] * [[Knörr (mannsnafn)|Knörr]] * [[Knöttur]] * [[Koðran]] * [[Koðrán]] * [[Koggi]] * [[Kolbeinn]] * [[Kolbjörn]] * [[Kolfinnur]] * [[Kolgrímur]] * [[Kollgrímur]] * [[Kolli (mannsnafn)|Kolli]] * [[Kolmar]] * [[Kolskeggur]] * [[Kolur]] * [[Kolviður (mannsnafn)|Kolviður]] * [[Konrad]] * [[Konráð]] * [[Konráður]] * [[Konstantín]] * [[Konstantínus]] * [[Kormákur]] * [[Kornelíus]] * [[Korri (mannsnafn)|Korri]] * [[Kort (mannsnafn)|Kort]] * [[Kópur]] * [[Kórekur]] * [[Kraki (mannsnafn)|Kraki]] * [[Krákur (mannsnafn)|Krákur]] * [[Kris (mannsnafn)|Kris]] * [[Kristall (mannsnafn)|Kristall]] * [[Kristan]] * [[Kristberg]] * [[Kristbergur]] * [[Kristbjarni]] * [[Kristbjörn]] * [[Kristbrandur]] * [[Kristdór]] * [[Kristens]] * [[Krister]] * [[Kristfinnur]] * [[Kristgeir]] * [[Kristian]] * [[Kristinn]] * [[Kristíníus]] * [[Kristínus]] * [[Kristján]] * [[Kristjón]] * [[Kristlaugur]] * [[Kristleifur]] * [[Kristmann]] * [[Kristmar]] * [[Kristmundur]] * [[Kristofer]] * [[Kristó]] * [[Kristóbert]] * [[Kristófer]] * [[Kristóníus]] * [[Kristrúnus]] * [[Kristvaldur]] * [[Kristvarður]] * [[Kristvin]] * [[Kristþór]] * [[Krummi (mannsnafn)|Krummi]] * [[Kubbur]] * [[Kuggi]] * [[Kusi]] * [[Kvasir (mannsnafn)|Kvasir]] * [[Kveldúlfur (nafn)|Kveldúlfur]] {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=12em}} * [[Lafrans]] * [[Lafranz]] * [[Laki (mannsnafn)|Laki]] * [[Lambert]] * [[Lambi]] * [[Landbjartur]] * [[Lars]] * [[Laufar]] * [[Laugi]] * [[Lauritz]] * [[Lazarus]] * [[Láki]] * [[Lár]] * [[Lárensíus]] * [[Lárent]] * [[Lárentíus]] * [[Lárentsínus]] * [[Lárenz]] * [[Lárenzíus]] * [[Lárus]] * [[Lee]] * [[Leiðólfur]] * [[Leif]] * [[Leifr]] * [[Leifur]] * [[Leiknir]] * [[Lenhard]] * [[Lennon]] * [[Leo]] * [[Leon]] * [[Leonard]] * [[Leonardo]] * [[Leonardó]] * [[Leonel]] * [[Leonhard]] * [[Leonharður]] * [[Leopold]] * [[Leó]] * [[Leóharður]] * [[Leónard]] * [[Leónardó]] * [[Leónharður]] * [[Leópold]] * [[Leví]] * [[Levý]] * [[Lénharður]] * [[Lér]] * [[Liam]] * [[Liforíus]] * [[Liljan]] * [[Liljar]] * [[Liljus]] * [[Lindar]] * [[Lindberg]] * [[Lindi]] * [[Lingþór]] * [[Link]] * [[Linnar]] * [[Linnet]] * [[Linnæus]] * [[Litríkur]] * [[Livius (mannsnafn)|Livius]] * [[Líam]] * [[Líbertín]] * [[Lífgjarn]] * [[Líkafrón]] * [[Línberg]] * [[Líni]] * [[Líonel]] * [[Líó]] * [[Líus]] * [[Ljóni]] * [[Ljósálfur]] * [[Ljótur]] * [[Ljúfur]] * [[Loðinn]] * [[Loðmundur (mannsnafn)|Loðmundur]] * [[Loðvík]] * [[Loftur]] * [[Logar]] * [[Logi]] * [[Loki (mannsnafn)|Loki]] * [[Lorens]] * [[Lorentz (mannsnafn)|Lorentz]] * [[Lorenz]] * [[Louis]] * [[Lói (mannsnafn)|Lói]] * [[Lóni]] * [[Lórens]] * [[Lórenz]] * [[Lótus (mannsnafn)|Lótus]] * [[Luca]] * [[Lucas]] * [[Ludvig]] * [[Luka]] * [[Lundberg]] * [[Lundi (mannsnafn)|Lundi]] * [[Lúðvíg]] * [[Lúðvík]] * [[Lúgó]] * [[Lúis]] * [[Lúkas]] * [[Lúsifer]] * [[Lúter]] * [[Lúther (mannsnafn)|Lúther]] * [[Lydo]] * [[Lyngar]] * [[Lyngþór]] * [[Lýður]] * [[Lýsimundur]] * [[Lýtingur (mannsnafn)|Lýtingur]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=12em}} * [[Mads]] * [[Maggi]] * [[Magnfreð]] * [[Magngeir]] * [[Magni]] * [[Magnús]] * [[Magnþór]] * [[Majas]] * [[Makan]] * [[Malaleel]] * [[Malcolm]] * [[Malfinnur]] * [[Malfred]] * [[Malmfreð]] * [[Manasses]] * [[Manfred]] * [[Manfreð]] * [[Manilíus]] * [[Manuel (mannsnafn)|Manuel]] * [[Manúel]] * [[Mar (mannsnafn)|Mar]] * [[Marbjörn]] * [[Marcus]] * [[Marel (mannsnafn)|Marel]] * [[Marelíus]] * [[Margeir]] * [[Margrímur]] * [[Mari]] * [[Marijón]] * [[Marino]] * [[Marinó]] * [[Maris]] * [[Maríanus]] * [[Marías]] * [[Marínó]] * [[Maríon]] * [[Marís]] * [[Maríus (mannsnafn)|Maríus]] * [[Marjas]] * [[Marjón]] * [[Mark (mannsnafn)|Mark]] * [[Markó]] * [[Markús]] * [[Markþór]] * [[Marley]] * [[Marlon]] * [[Maron]] * [[Marri]] * [[Mars (mannsnafn)|Mars]] * [[Marselíus]] * [[Marsellíus]] * [[Marsilíus]] * [[Marsíus]] * [[Marsveinn]] * [[Marteinn]] * [[Martel]] * [[Marten]] * [[Marthen]] * [[Martin]] * [[Martinius]] * [[Martz]] * [[Marvin]] * [[Marz]] * [[Marzellíus]] * [[Marzilíus]] * [[Marþór]] * [[Matador (mannsnafn)|Matador]] * [[Mateo]] * [[Mateó]] * [[Matheo]] * [[Matheó]] * [[Mathías]] * [[Mats]] * [[Matteó]] * [[Mattheó]] * [[Matthías]] * [[Matti]] * [[Mattías]] * [[Mauritz]] * [[Max]] * [[Maximíli]] * [[Maximus]] * [[Málfreð]] * [[Málgeir]] * [[Máni (mannanafn)|Máni]] * [[Már]] * [[Mári (mannsnafn)|Mári]] * [[Márus]] * [[Meinert]] * [[Mekkinó]] * [[Melankton]] * [[Melkíor]] * [[Melkjör]] * [[Melkormur]] * [[Melkólmur]] * [[Melrakki (mannsnafn)|Melrakki]] * [[Mensalder]] * [[Merkúr (mannsnafn)|Merkúr]] * [[Merlin]] * [[Methúsalem]] * [[Metúsalem]] * [[Meyland]] * [[Meyvant]] * [[Michael]] * [[Miðrik]] * [[Miguel]] * [[Mikael (mannsnafn)|Mikael]] * [[Mikill]] * [[Mikjáll]] * [[Mikkael]] * [[Mikkel]] * [[Mikki]] * [[Milan (mannsnafn)|Milan]] * [[Mildinberg]] * [[Milli]] * [[Milo]] * [[Mindelberg]] * [[Mio]] * [[Miró]] * [[Mías]] * [[Mílan]] * [[Míló]] * [[Mímir (mannanafn)|Mímir]] * [[Míó]] * [[Mír (mannsnafn)|Mír]] * [[Mjöllnir]] * [[Mjölnir (nafn)|Mjölnir]] * [[Moli]] * [[Mordekaí]] * [[Morgan]] * [[Moritz]] * [[Morri]] * [[Mortan]] * [[Morten]] * [[Mosi (mannsnafn)|Mosi]] * [[Movel]] * [[Móberg (mannsnafn)|Móberg]] * [[Móði (mannsnafn)|Móði]] * [[Mói]] * [[Móri (mannsnafn)|Móri]] * [[Mórits]] * [[Móritz]] * [[Móses (nafn)|Móses]] * [[Muggi (mannsnafn)|Muggi]] * [[Muggur (nafn)|Muggur]] * [[Mummi]] * [[Muni]] * [[Muninn (mannsnafn)|Muninn]] * [[Múhameð]] * [[Múli]] * [[Múr]] * [[Myrkár]] * [[Myrktýr]] * [[Myrkvar]] * [[Myrkvi]] * [[Mýrkjartan (mannsnafn)|Mýrkjartan]] * [[Mörður (nafn)|Mörður]] {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=12em}} * [[Nansen]] * [[Napóleon]] * [[Narfi (mannsnafn)|Narfi]] * [[Natan]] * [[Natanael]] * [[Nataníel]] * [[Nathan]] * [[Nathanael]] * [[Nathaníel]] * [[Náttfari (mannsnafn)|Náttfari]] * [[Nátthrafn]] * [[Náttmörður]] * [[Náttúlfur]] * [[Nefel]] * [[Nehemíe]] * [[Neisti]] * [[Nenni]] * [[Neó]] * [[Neptúnus (mannsnafn)|Neptúnus]] * [[Neró (mannsnafn)|Neró]] * [[Nicolai]] * [[Nicolaj]] * [[Nicolas]] * [[Nieljohníus]] * [[Niels]] * [[Nikanor]] * [[Nikolai]] * [[Nikolaj]] * [[Nikolas]] * [[Nikódemus]] * [[Nikulás]] * [[Niljohnius]] * [[Nils]] * [[Ninni]] * [[Nisbel]] * [[Níeljohníus]] * [[Níels]] * [[Níls]] * [[Njáll]] * [[Njörður (mannsnafn)|Njörður]] * [[Noah]] * [[Noel]] * [[Nonni]] * [[Norbert]] * [[Nordenskjöld]] * [[Norðmann]] * [[Normann]] * [[Nóam]] * [[Nóel]] * [[Nói]] * [[Nólan]] * [[Nóni]] * [[Nóri]] * [[Nóvember (mannsnafn)|Nóvember]] * [[Nurmann]] * [[Númi]] * [[Núpan]] * [[Núpur]] * [[Núri]] * [[Nýjón]] * [[Nýmundur]] * [[Nývarð]] * [[Nævel]] * [[Nökkvi (nafn)|Nökkvi]] {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=12em}} * [[Octavius]] * [[Oddberg]] * [[Oddbergur]] * [[Oddbjörn]] * [[Oddfinnur]] * [[Oddfreður]] * [[Oddfreyr]] * [[Oddgeir]] * [[Oddgnýr]] * [[Oddi (mannsnafn)|Oddi]] * [[Oddkell]] * [[Oddleifur]] * [[Oddmar]] * [[Oddmundur]] * [[Oddnýr]] * [[Oddsteinn]] * [[Oddur]] * [[Oddvar]] * [[Oddþór]] * [[Oktavíanus]] * [[Oktavías]] * [[Oktavíus]] * [[Októ]] * [[Október]] * [[Októvíus]] * [[Ola]] * [[Olaf]] * [[Olai]] * [[Olav]] * [[Olavur]] * [[Ole]] * [[Olgeir]] * [[Oliver]] * [[Olivert]] * [[Olli]] * [[Omar]] * [[Omel]] * [[Orfeus]] * [[Ormar (mannsnafn)|Ormar]] * [[Ormarr]] * [[Ormsvíkingur]] * [[Ormur (mannsnafn)|Ormur]] * [[Orri]] * [[Orvar]] * [[Oswald]] * [[Othar]] * [[Otkell]] * [[Otri]] * [[Otti]] * [[Ottó]] * [[Ottóníus]] * [[Otur (mannsnafn)|Otur]] * [[Otúel]] * [[Ove]] {{div col end}} == Ó == {{div col|colwidth=12em}} * [[Óbeð]] * [[Óbi]] * [[Óðinn (mannsnafn)|Óðinn]] * [[Óður (mannsnafn)|Óður]] * [[Ófeigur]] * [[Ói]] * [[Ólaf]] * [[Ólafur]] * [[Óli]] * [[Ólifer]] * [[Óliver]] * [[Ólífer]] * [[Ólíver]] * [[Ómar]] * [[Ómi]] * [[Ónar (mannsnafn)|Ónar]] * [[Ónarr]] * [[Ónesímus]] * [[Óri]] * [[Óríon (mannsnafn)|Óríon]] * [[Óræki]] * [[Órækja]] * [[Óskar]] * [[Ósvald]] * [[Ósvaldur]] * [[Ósvífur]] * [[Óttar]] * [[Óttarr]] {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=12em}} * [[Palli]] * [[Pantaleon]] * [[Panti]] * [[Paolo]] * [[Parelis]] * [[Parmes]] * [[Patrek]] * [[Patrekur]] * [[Patrick]] * [[Patrik]] * [[Patti (mannsnafn)|Patti]] * [[Paul]] * [[Pálínus]] * [[Páll]] * [[Pálmar (mannsnafn)|Pálmar]] * [[Pálmi]] * [[Peder]] * [[Pedró]] * [[Per]] * [[Peter]] * [[Petter]] * [[Pétur]] * [[Philip]] * [[Pírati]] * [[Pjetur]] * [[Plató]] * [[Plútó]] * [[Pólistator]] * [[Preben]] * [[Príor (mannsnafn)|Príor]] {{div col end}} == Q == {{div col|colwidth=12em}} {{div col end}} == R == {{div col|colwidth=12em}} * [[Raben]] * [[Rafael (mannsnafn)|Rafael]] * [[Rafn]] * [[Rafnar]] * [[Rafnkell]] * [[Ragnar]] * [[Ragnvald]] * [[Ragúel (mannsnafn)|Ragúel]] * [[Raknar]] * [[Ram]] * [[Ramses]] * [[Randver]] * [[Rannver]] * [[Rasmus]] * [[Ray]] * [[Ráðgeir]] * [[Ráðvarður]] * [[Ránar]] * [[Rebekk]] * [[Refur (mannsnafn)|Refur]] * [[Regin]] * [[Reginbald]] * [[Reginbaldur]] * [[Reginn]] * [[Reidar]] * [[Reifnir]] * [[Reimar]] * [[Reinald]] * [[Reinar]] * [[Reinhard]] * [[Reinhardt]] * [[Reinharður]] * [[Reinhart]] * [[Reinhold]] * [[Reinholdt]] * [[Reinholt]] * [[Remek]] * [[Remigius]] * [[Rex]] * [[Rey]] * [[Reykdal]] * [[Reykjalín]] * [[Reymar]] * [[Reynald]] * [[Reynar]] * [[Reynarð]] * [[Reynir (mannsnafn)|Reynir]] * [[Reyr (mannsnafn)|Reyr]] * [[Richard]] * [[Richarð]] * [[Richarður]] * [[Riggarð]] * [[Rikard]] * [[Rikhard]] * [[Rikharð]] * [[Rikharður]] * [[Rikki]] * [[River]] * [[Ríkarð]] * [[Ríkarður]] * [[Ríkhard]] * [[Ríkharð]] * [[Ríkharður]] * [[Rínar]] * [[Ríó]] * [[Roald]] * [[Robert (mannsnafn)|Robert]] * [[Roland]] * [[Rolf]] * [[Rolland]] * [[Rollent]] * [[Ronald]] * [[Rongvuð]] * [[Rotgeir]] * [[Róar]] * [[Róbert]] * [[Rói]] * [[Rólant]] * [[Róman]] * [[Rómeó]] * [[Rósant]] * [[Rósar]] * [[Rósberg]] * [[Rósbjörn]] * [[Rósenberg]] * [[Rósenkarr]] * [[Rósi]] * [[Rósinant]] * [[Rósinberg]] * [[Rósinbert]] * [[Rósinkar]] * [[Rósinkrans]] * [[Rósinkranz]] * [[Rósleifur]] * [[Rósmann]] * [[Rósmar]] * [[Rósmundur]] * [[Rudolf]] * [[Runeberg]] * [[Runi]] * [[Runólfur]] * [[Rustikus]] * [[Rúbar]] * [[Rúben]] * [[Rúdólf]] * [[Rúnar]] * [[Rúni]] * [[Rúrik (mannsnafn)|Rúrik]] * [[Rútur]] * [[Röðull (mannsnafn)|Röðull]] * [[Röggi]] * [[Rögnvald]] * [[Rögnvaldur]] * [[Rögnvar]] * [[Rökkvi]] * [[Röskvi]] {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=12em}} * [[Safír (mannsnafn)|Safír]] * [[Sakarias]] * [[Sakarías]] * [[Sakkeus]] * [[Salberg]] * [[Salgeir]] * [[Sali]] * [[Salma]] * [[Salmann]] * [[Salmar]] * [[Salómon]] * [[Salvador (mannsnafn)|Salvador]] * [[Salvadór]] * [[Salvar]] * [[Samir]] * [[Sammi]] * [[Sammy]] * [[Samson (mannsnafn)|Samson]] * [[Samúel]] * [[Sandel]] * [[Sandri]] * [[Sandur (nafn)|Sandur]] * [[Santos (mannsnafn)|Santos]] * [[Sasha]] * [[Sasi]] * [[Saxi]] * [[Scott]] * [[Sean]] * [[Sebastian]] * [[Sebastían]] * [[Sefrín]] * [[Seifur (mannsnafn)|Seifur]] * [[Seimur]] * [[Semingur]] * [[September]] * [[Septimius]] * [[Septimus]] * [[Sesar (mannsnafn)|Sesar]] * [[Sesil]] * [[Sesselíus]] * [[Severin]] * [[Sigarr]] * [[Sigberg]] * [[Sigbergur]] * [[Sigbert]] * [[Sigbjartur]] * [[Sigbjörn]] * [[Sigdór]] * [[Sigfastur]] * [[Sigfinnur]] * [[Sigfred]] * [[Sigfreð]] * [[Sigfreður]] * [[Sigfríð]] * [[Sigfús]] * [[Siggeir]] * [[Siggi]] * [[Sighjörtur]] * [[Sighvatur]] * [[Sigjón]] * [[Siglaugur]] * [[Sigmann]] * [[Sigmar]] * [[Sigmund]] * [[Sigmundur]] * [[Signar]] * [[Sigri]] * [[Sigríkur]] * [[Sigsteinn]] * [[Sigtryggur]] * [[Sigtýr]] * [[Sigur]] * [[Sigurbaldur]] * [[Sigurberg]] * [[Sigurbergur]] * [[Sigurbert]] * [[Sigurbjarni]] * [[Sigurbjartur]] * [[Sigurbjörn]] * [[Sigurbogi]] * [[Sigurbrandur]] * [[Sigurd]] * [[Sigurdagur]] * [[Sigurdór]] * [[Sigurdreyr]] * [[Sigurdör]] * [[Sigurð]] * [[Sigurður]] * [[Sigurfinnur]] * [[Sigurfús]] * [[Sigurgarðar]] * [[Sigurgarður]] * [[Sigurgeir]] * [[Sigurgestur]] * [[Sigurgissur]] * [[Sigurgísli]] * [[Sigurgrímur]] * [[Sigurgunnar]] * [[Sigurhannes]] * [[Sigurhans]] * [[Sigurhelgi]] * [[Sigurhjörtur]] * [[Sigurhörður]] * [[Siguringi]] * [[Sigurjens]] * [[Sigurjón]] * [[Sigurkarl]] * [[Sigurkrans]] * [[Sigurlaugur]] * [[Sigurlás]] * [[Sigurleifur]] * [[Sigurliði]] * [[Sigurlinni]] * [[Sigurlíni]] * [[Sigurlínus]] * [[Sigurljótur]] * [[Sigurlogi]] * [[Sigurmagnús]] * [[Sigurmann]] * [[Sigurmar]] * [[Sigurmáni]] * [[Sigurmon]] * [[Sigurmundi]] * [[Sigurmundur]] * [[Sigurnýas]] * [[Sigurnýás]] * [[Sigurnýjas]] * [[Siguroddur]] * [[Siguróli]] * [[Sigurpáll]] * [[Sigurrann]] * [[Sigurríkur]] * [[Sigurrín]] * [[Sigurrúnn]] * [[Sigursteindór]] * [[Sigursteinn]] * [[Sigursturla]] * [[Sigursveinn]] * [[Sigursæll]] * [[Sigurtryggvi]] * [[Sigurvald]] * [[Sigurvaldi]] * [[Sigurvaldur]] * [[Sigurvarður]] * [[Sigurvin]] * [[Sigurþór]] * [[Sigurörn (mannsnafn)|Sigurörn]] * [[Sigvaldi]] * [[Sigvard]] * [[Sigvarð]] * [[Sigvarður]] * [[Sigvin]] * [[Sigþór]] * [[Silli]] * [[Sindri]] * [[Símon]] * [[Sírnir]] * [[Sírus]] * [[Sívar]] * [[Sjafnar]] * [[Sjöundi]] * [[Skafti]] * [[Skapti]] * [[Skarphéðinn]] * [[Skefill]] * [[Skeggi]] * [[Skellir]] * [[Skíði (mannsnafn)|Skíði]] * [[Skírnir (mannsnafn)|Skírnir]] * [[Skjöldur]] * [[Skorri]] * [[Skrýmir]] * [[Skröggur]] * [[Skuggi]] * [[Skúli]] * [[Skúmur (mannsnafn)|Skúmur]] * [[Skúta (nafn)|Skúta]] * [[Skær]] * [[Skæringur]] * [[Smári (mannsnafn)|Smári]] * [[Smiður]] * [[Smyrill (mannsnafn)|Smyrill]] * [[Snjókaldur]] * [[Snjóki]] * [[Snjólaugur]] * [[Snjólfur]] * [[Snorri]] * [[Snæbjartur]] * [[Snæbjörn]] * [[Snæhólm]] * [[Snælaugur]] * [[Snælundur]] * [[Snær (nafn)|Snær]] * [[Snæringur]] * [[Snævar]] * [[Snævarr]] * [[Snæþór]] * [[Soffanías]] * [[Soffías]] * [[Soffónías]] * [[Sonny]] * [[Sophanías]] * [[Sophus]] * [[Soren]] * [[Sotti]] * [[Sófanías]] * [[Sófonías]] * [[Sófónías]] * [[Sófus]] * [[Sófús]] * [[Sókrates (mannsnafn)|Sókrates]] * [[Sólar]] * [[Sólarr]] * [[Sólberg]] * [[Sólbergur]] * [[Sólbjartur]] * [[Sólbjörn (mannsnafn)|Sólbjörn]] * [[Sólhrafn]] * [[Sólimann]] * [[Sólmar]] * [[Sólmáni]] * [[Sólmundur]] * [[Sólmyrkvi (mannsnafn)|Sólmyrkvi]] * [[Sólon (nafn)|Sólon]] * [[Sólólfur]] * [[Sólsteinn]] * [[Sólúlfur]] * [[Sólveigur]] * [[Sólver]] * [[Sólvin]] * [[Spakur]] * [[Spartakus (mannsnafn)|Spartakus]] * [[Sporði]] * [[Spói (mannsnafn)|Spói]] * [[Sprettur]] * [[Stanley (nafn)|Stanley]] * [[Stapi (mannsnafn)|Stapi]] * [[Stari (mannsnafn)|Stari]] * [[Starkaður]] * [[Starri (mannsnafn)|Starri]] * [[Steðji (mannsnafn)|Steðji]] * [[Stefan]] * [[Stefán]] * [[Stefnir (mannsnafn)|Stefnir]] * [[Steinar]] * [[Steinarr]] * [[Steinberg]] * [[Steinbergur]] * [[Steinbjörn]] * [[Steinbogi]] * [[Steindór]] * [[Steinfinnur]] * [[Steingrímur]] * [[Steini]] * [[Steinkell]] * [[Steinleifur]] * [[Steinmann]] * [[Steinmar]] * [[Steinmóður]] * [[Steinn (mannsnafn)|Steinn]] * [[Steinólfur]] * [[Steinröður]] * [[Steinvarður]] * [[Steinþór]] * [[Stirnir]] * [[Stígur]] * [[Stormar]] * [[Stormur (mannsnafn)|Stormur]] * [[Stórólfur]] * [[Straumur (mannsnafn)|Straumur]] * [[Sturla]] * [[Sturlaugur]] * [[Sturri]] * [[Styr]] * [[Styrbjörn]] * [[Styrkár]] * [[Styrkur]] * [[Styrmir]] * [[Styrr]] * [[Sumarliði]] * [[Sumarsveinn]] * [[Sumarvin]] * [[Súddi]] * [[Svafar]] * [[Svafmundur]] * [[Svali (mannanafn)|Svali]] * [[Svalur]] * [[Svan]] * [[Svanberg]] * [[Svanbergur]] * [[Svanbjörn]] * [[Svanfreð]] * [[Svangeir]] * [[Svanhild]] * [[Svanhólm]] * [[Svani]] * [[Svanlaugur]] * [[Svanmundur]] * [[Svanur (nafn)|Svanur]] * [[Svanþór]] * [[Svarthöfði (mannsnafn)|Svarthöfði]] * [[Svartur]] * [[Svavar]] * [[Svavmundur]] * [[Sváfnir]] * [[Sveinar]] * [[Sveinberg]] * [[Sveinbjartur]] * [[Sveinbjörn]] * [[Sveinjón]] * [[Sveinlaugur]] * [[Sveinmar]] * [[Sveinn (nafn)|Sveinn]] * [[Sveinungi]] * [[Sveinungur]] * [[Sveinþór]] * [[Sven]] * [[Svend]] * [[Sverre]] * [[Sverrir]] * [[Svipdagur]] * [[Svipmundur]] * [[Svölnir]] * [[Svörfuður]] * [[Sylveríus]] * [[Sýrus]] * [[Sæberg]] * [[Sæbergur]] * [[Sæbjartur]] * [[Sæbjörn]] * [[Sæfinnur]] * [[Sæfús]] * [[Sæi]] * [[Sælaugur]] * [[Sæmann]] * [[Sæmar]] * [[Sæmi]] * [[Sæmundur]] * [[Sær]] * [[Sævald]] * [[Sævaldur]] * [[Sævar]] * [[Sævarður]] * [[Sævarr]] * [[Sævin]] * [[Sæþór]] * [[Sölmundur]] * [[Sölvar]] * [[Sölver]] * [[Sölvi]] * [[Sören]] * [[Sörli]] {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=12em}} * [[Tage]] * [[Tandri]] * [[Tangi]] * [[Tanni]] * [[Tarfur (mannsnafn)|Tarfur]] * [[Tarón]] * [[Teitur]] * [[Teodor]] * [[Teó]] * [[Theadór]] * [[Theo]] * [[Theobald]] * [[Theodor]] * [[Theodór]] * [[Theofilus]] * [[Theó]] * [[Theódór]] * [[Theódórus]] * [[Thiago]] * [[Thomas]] * [[Thor]] * [[Thorberg]] * [[Thorgeir]] * [[Thorkil]] * [[Thorleif]] * [[Thorstein]] * [[Thorsteinn]] * [[Thorvald]] * [[Thór]] * [[Tili]] * [[Tindar]] * [[Tindri]] * [[Tindur]] * [[Tinni (mannsnafn)|Tinni]] * [[Tistram]] * [[Tíberíus (mannsnafn)|Tíberíus]] * [[Tíbor]] * [[Tími (mannsnafn)|Tími]] * [[Tímon]] * [[Tímoteus]] * [[Tímóteus]] * [[Tístran]] * [[Tjaldur (mannsnafn)|Tjaldur]] * [[Tjörfi]] * [[Tjörvi]] * [[Tobbi]] * [[Tobías]] * [[Toddi]] * [[Todor]] * [[Toggi]] * [[Tolli (mannsnafn)|Tolli]] * [[Tom]] * [[Tonni]] * [[Tor]] * [[Torben]] * [[Torfi]] * [[Tóbías]] * [[Tói]] * [[Tóki]] * [[Tómas]] * [[Tór]] * [[Tóti]] * [[Trausti]] * [[Tristan]] * [[Trjámann]] * [[Trostan]] * [[Trúmann]] * [[Tryggvi]] * [[Tumas]] * [[Tumi]] * [[Tunis]] * [[Túbal]] * [[Tyrfingur (mannsnafn)|Tyrfingur]] * [[Týli]] * [[Týr (mannsnafn)|Týr]] * [[Týri]] {{div col end}} == U == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ubbi]] * [[Uggi (mannsnafn)|Uggi]] * [[Ugluspegill (mannsnafn)|Ugluspegill]] * [[Ulf]] * [[Ullr]] * [[Ullur (mannsnafn)|Ullur]] * [[Ulrich]] * [[Ulrik]] * [[Ungi]] * [[Uni]] * [[Unnar]] * [[Unnbjörn]] * [[Unndór]] * [[Unnsteinn]] * [[Unnþór]] * [[Urðar]] * [[Uwe]] * [[Uxi]] {{div col end}} == Ú == {{div col|colwidth=12em}} * [[Úddi]] * [[Úlfar (mannsnafn)|Úlfar]] * [[Úlfgeir]] * [[Úlfgrímur]] * [[Úlfhéðinn]] * [[Úlfkell]] * [[Úlfljótur (mannsnafn)|Úlfljótur]] * [[Úlftýr]] * [[Úlfur (mannsnafn)|Úlfur]] * [[Úlrik]] * [[Úranus (mannsnafn)|Úranus]] {{div col end}} == V == {{div col|colwidth=12em}} * [[Vagn]] * [[Vakur]] * [[Valberg]] * [[Valbergur]] * [[Valbjörn]] * [[Valbrandur]] * [[Valdemar]] * [[Valdi]] * [[Valdimar (nafn)|Valdimar]] * [[Valdór]] * [[Valent]] * [[Valentín]] * [[Valentínus]] * [[Valgarð]] * [[Valgarður]] * [[Valgeir]] * [[Valgrímur]] * [[Validínus]] * [[Valíant]] * [[Valjón]] * [[Vallaður]] * [[Valmar]] * [[Valmundur]] * [[Valsteinn]] * [[Valter]] * [[Valtýr]] * [[Valur (mannsnafn)|Valur]] * [[Valves]] * [[Valþór]] * [[Vandill]] * [[Varði]] * [[Varmar]] * [[Varmi (mannsnafn)|Varmi]] * [[Varnó]] * [[Vatnar]] * [[Váli (mannsnafn)|Váli]] * [[Vápni]] * [[Veigar]] * [[Veigur]] * [[Ver (mannsnafn)|Ver]] * [[Vermundur]] * [[Verner]] * [[Vernharð]] * [[Vernharður]] * [[Veróna (mannsnafn)|Veróna]] * [[Vestar]] * [[Vestarr]] * [[Vestmar]] * [[Vetle]] * [[Vetur (mannsnafn)|Vetur]] * [[Veturliði]] * [[Vébjörn]] * [[Végeir]] * [[Vékell]] * [[Vélaugur]] * [[Vémundur]] * [[Vésteinn]] * [[Victor]] * [[Viðar]] * [[Viðjar]] * [[Vigant]] * [[Vigfús]] * [[Viggó]] * [[Vigkon]] * [[Vignes]] * [[Vignir]] * [[Vigri]] * [[Vigtýr]] * [[Vigur (mannsnafn)|Vigur]] * [[Vikar]] * [[Viktor]] * [[Vilberg]] * [[Vilbergur]] * [[Vilbert]] * [[Vilbjörn]] * [[Vilbogi]] * [[Vilbrandur]] * [[Vilfreð]] * [[Vilgeir]] * [[Vilhelm]] * [[Vilhjálmur]] * [[Vili (mannsnafn)|Vili]] * [[Vilinberg]] * [[Viljar]] * [[Vilji]] * [[Villads]] * [[Villi]] * [[Villiam]] * [[Villy]] * [[Vilmar]] * [[Vilmenhart]] * [[Vilmenhordt]] * [[Vilmundur]] * [[Vin]] * [[Vincent]] * [[Vindar (mannsnafn)|Vindar]] * [[Vinfús]] * [[Vinjar]] * [[Virgar]] * [[Virgil]] * [[Virgill (mannsnafn)|Virgill]] * [[Vitalis]] * [[Víðar (mannsnafn)|Víðar]] * [[Víðir (mannsnafn)|Víðir]] * [[Vífill (mannsnafn)|Vífill]] * [[Vígberg]] * [[Víghvatur]] * [[Víglundur]] * [[Vígmar]] * [[Vígmundur]] * [[Vígsteinn]] * [[Vígþór]] * [[Víkingur (mannsnafn)|Víkingur]] * [[Vítus]] * [[Vívat]] * [[Vogur (mannsnafn)|Vogur]] * [[Vopni]] * [[Vorm]] * [[Vormar]] * [[Vormur]] * [[Vorsveinn]] * [[Vöggur]] * [[Völundur]] * [[Vörður]] * [[Vöttur]] {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=12em}} * [[Walter]] * [[Werner]] * [[Wilhelm]] * [[Willard]] * [[William]] * [[Willum]] * [[Willy]] {{div col end}} == X == {{div col|colwidth=12em}} * [[Xander]] * [[Xavier]] * [[Xavíer]] {{div col end}} == Y == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ylfingur]] * [[Ylur]] * [[Ymir]] * [[Ymur]] * [[Yngvar]] * [[Yngvi]] * [[Yngvinn]] * [[Yrkill]] * [[Yrkir]] {{div col end}} == Ý == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ýmir (nafn)|Ýmir]] * [[Ýrar]] {{div col end}} == Z == {{div col|colwidth=12em}} * [[Zachary]] * [[Zakaría]] * [[Zakarías]] * [[Zar (mannsnafn)|Zar]] * [[Zion]] * [[Zophanías]] * [[Zophonías]] * [[Zófónías]] * [[Zóphanías]] * [[Zóphonías]] {{div col end}} == Þ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Þangbrandur (mannsnafn)|Þangbrandur]] * [[Þengill]] * [[Þeofilus]] * [[Þeódór]] * [[Þeófílas]] * [[Þeófílus]] * [[Þeyr (mannsnafn)|Þeyr]] * [[Þiðrandi]] * [[Þiðrik]] * [[Þinur (mannsnafn)|Þinur]] * [[Þjálfi]] * [[Þjóðann]] * [[Þjóðar]] * [[Þjóðbjörn]] * [[Þjóðgeir]] * [[Þjóðleifur]] * [[Þjóðmar]] * [[Þjóðólfur (nafn)|Þjóðólfur]] * [[Þjóðrekur]] * [[Þjóðvarður]] * [[Þjóstar]] * [[Þjóstólfur]] * [[Þorberg]] * [[Þorbergur]] * [[Þorbjörn]] * [[Þorbrandur]] * [[Þorfinnur]] * [[Þorgarður]] * [[Þorgautur]] * [[Þorgeir]] * [[Þorgestur]] * [[Þorgils]] * [[Þorgísl]] * [[Þorgnýr]] * [[Þorgrímur]] * [[Þorkell]] * [[Þorketill]] * [[Þorlaugur]] * [[Þorlákur]] * [[Þorleifur]] * [[Þorleikur]] * [[Þormar]] * [[Þormóður (mannsnafn)|Þormóður]] * [[Þormundur]] * [[Þorri (mannsnafn)|Þorri]] * [[Þorsteinn]] * [[Þorvaldur]] * [[Þorvar]] * [[Þorvarður]] * [[Þór (mannsnafn)|Þór]] * [[Þórar]] * [[Þórarinn]] * [[Þórálfur]] * [[Þórberg]] * [[Þórbergur]] * [[Þórbjarni]] * [[Þórbjörn]] * [[Þórdór]] * [[Þórðbjörn]] * [[Þórður]] * [[Þórel]] * [[Þórgnýr]] * [[Þórgrímur]] * [[Þórhaddur]] * [[Þórhalli]] * [[Þórhallur]] * [[Þórhannes]] * [[Þórhelgi]] * [[Þóri]] * [[Þórinn]] * [[Þórir]] * [[Þórjón]] * [[Þórkell]] * [[Þórketill]] * [[Þórlaugur]] * [[Þórleifur]] * [[Þórlindur]] * [[Þórlín]] * [[Þórmann]] * [[Þórmar]] * [[Þórmundur]] * [[Þóroddur]] * [[Þórormur]] * [[Þórólfur]] * [[Þórr]] * [[Þórsteinn]] * [[Þórylfur]] * [[Þórörn]] * [[Þrastar]] * [[Þráinn]] * [[Þrándur]] * [[Þróttur (mannsnafn)|Þróttur]] * [[Þrúðmar]] * [[Þrúður]] * [[Þrútur]] * [[Þrymir]] * [[Þrymur]] * [[Þröstur (mannsnafn)|Þröstur]] * [[Þyrill]] * [[Þyrnir (mannsnafn)|Þyrnir]] {{div col end}} == Æ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ægedíus]] * [[Ægileif]] * [[Ægir (mannsnafn)|Ægir]] * [[Æsir (nafn)|Æsir]] * [[Ævar]] * [[Ævarr]] {{div col end}} == Ö == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ögmundur]] * [[Ögri]] * [[Ölnir]] * [[Ölver]] * [[Ölvir]] * [[Öndólfur]] * [[Önundur]] * [[Örlaugur]] * [[Örlygur]] * [[Örn (mannsnafn)|Örn]] * [[Örnólfur]] * [[Örvar]] * [[Örvarr]] * [[Össur]] * [[Öxar]] * [[Özur]] {{div col end}} == Athugasemdir == * ^NI merkir nafn sem finnst í ''Nöfnum Íslendina'' (nýrri útgáfu) eftir Guðrún Kvaran. == Tengt efni == * [[Íslenskt mannsnafn]] * [[Listi yfir íslensk mannanöfn]] == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn?Stafrof=&Nafn=&Millinofn=on&Samthykkt=yes|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} * [https://island.is/leit-i-mannanafnaskra "Leit í mannanafnaskrá"] Sótt 2. janúar 2025. * Guðrún Kvaran, ''Nöfn Íslendinga'' (ný útgáfa), Forlagið, 2011, ISBN 978-9979-53-546-1 [[Flokkur:Íslensk karlmannsnöfn| ]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi|eiginnöfn karlmanna]] [[Flokkur:Listar um samfélag og menningu|íslensk eiginnöfn karlmanna]] 7wmns5g2pm9msh7ha5jo8y1cyyhiwse 0 20964 1952357 1870544 2026-03-28T12:47:29Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952357 wikitext text/x-wiki <onlyinclude> '''Karl Friedrich Benz''' ([[25. nóvember]] [[1844]] – [[4. apríl]] [[1929]]) var [[Þýskaland|þýskur]] [[verkfræði]]ngur og [[bifreið]]ahönnuður. Hann er almennt álitinn einn af uppfinningamönnum [[bensín]]knúinna [[ökutæki|ökutækja]] ásamt samtímamanni sínum [[Gottlieb Daimler]]. Benz Patentwagen, frá árinu1885, er talinn fyrsti nothæfi bíllinn og fékk Karl einkaleyfi fyrir hann 1886 og er það ár af mörgum talið upphafsár bílsins. Karl stofnaði [[fyrirtæki]]ð Benz & Co. árið [[1883]] í [[Mannheim]] sem framleiddi iðnaðar[[vél]]ar. Fyrirtækið sameinaðist fyrirtæki [[Gottlieb Daimler]] árið [[1926]] og kallaðist eftir það Daimler-Benz og framleiddi [[Mercedes-Benz]] bílategundina. Daimler-Benz keypti svo hinn [[Bandaríkin|bandaríska]] bílaframleiðanda [[Chrysler Corporation]] árið [[1998]] og var nafni fyrirtækisins breytt í [[DaimlerChrysler]]. Það var von eigenda fyrirtækisins að með sameiningunni yrði til sterkt og öflugt fyrirtæki en þar sem þær áætlanir stóðust ekki þá seldi [[DaimlerChrysler]] Chrysler merkið til Cerberus Capital Management. Þann 5. október 2007 var nafninu svo breytt úr [[DaimlerChrysler]] í Daimler AG. </onlyinclude> == Tenglar == {{Commonscat|Carl Benz|Karl Benz}} * [http://www.timarit.is/?issueID=435554&pageSelected=3&lang=0 ''Upphaf bílaframleiðslu Daimlers og Benz''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1987]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.automuseum-dr-carl-benz.de Automuseum Dr. Carl Benz, Ladenburg/Germany] * [http://www.bertha-benz.de Bertha Benz Memorial Route] {{fde|1844|1929|Benz, Karl}} [[Flokkur:Þýskir verkfræðingar|Benz, Karl]] [[Flokkur:Bifreið|Benz, Karl]] c474y2sdk0cgrousk8igvp9f5t3r10o 0 21004 1952528 1779319 2026-03-29T00:44:13Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952528 wikitext text/x-wiki '''[[Lestarslys]]''' hafa verið fátíð á [[Ísland]]i vegna þess að lestarsamgöngur hafa ekki verið mikið notaðar, þá oftast aðeins tímabundið t.d. við byggingu mannvirkja. * [[1916]] - [[22. ágúst]] telpa varð fyrir lest við [[Reykjavíkurhöfn]], hún lést af sárum sínum tveimur dögum síðar.<ref name="slys1916-1">Morgunblaðið, 23. ágúst 1916, bls. 3. [http://www.timarit.is/?issueID=400711&pageSelected=2&lang=0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930165009/http://www.timarit.is/?issueID=400711&pageSelected=2&lang=0 |date=2007-09-30 }}</ref><ref name="slys1916-2">Morgunblaðið, 24. ágúst 1916, bls. 1. [http://www.timarit.is/?issueID=400712&pageSelected=0&lang=0]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[2004]] - [[6. október]] slösuðust þrír verkamenn sem unnu við Kárahnjúkavirkjun þegar farþegalest og [[vöruflutningalest]] skullu saman.<ref name="slys2004">{{cite web |url=http://www.visir.is/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20041007%2FFRETTIR01%2F410070405 |title=Vísir.is: Lestarslys við Kárahnjúka |access-date=2021-08-23 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928030157/http://www.visir.is/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20041007%2FFRETTIR01%2F410070405 |url-status=dead }}</ref> * [[2005]] - [[3. desember]] slösuðust tveir verkamenn sem unnu við [[Kárahnjúkavirkjun]] þegar tvær [[farþegalest]]ar skullu saman.<ref name="slys2005">[http://mbl.is/mm/frettir/frett.html?nid=1171762 Mbl.is: Lestaslys í aðgöngum við Kárahnjúkavirkjun]</ref> * [[2006]] - [[13. desember]] slösuðust þrír ítalskir verkamenn sem unnu við Kárahnjúkavirkjun þegar tvær lestir skullu saman.<ref name="slys2006">[http://visir.is/article/20061214/FRETTIR01/61214014 Vísir.is: Lestarslys í Kárahnjúkavirkjun]</ref> == Heimildir == <references /> [[Flokkur:Lestarslys]] eqk53tk4n0e6rqf6r2kveyndktz0ea0 0 22930 1952384 1664295 2026-03-28T15:28:28Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952384 wikitext text/x-wiki '''Klám''' er myndefni, texti, eða annað sem gert er í þeim tilgangi að skapa [[Kynferðisleg örvun|kynferðislega örvun]]. Það sýnir hluti frá kynferðislegu sjónarhorni eða sýnir kynferðislegar athafnir. Ýmsum þykir klám siðferðislega rangt, mannskemmandi, eða ávanabindandi og í ýmsum þjóðfélögum eru höft sett á dreifingu kláms. Á Íslandi er birting kláms bönnuð. == Lagasetning á Íslandi == [https://www.althingi.is/lagas/nuna/1940019.html#G210 210. grein] [[Hegningarlög|hegningarlaga]] segir: {{Tilvitnun2|Ef klám birtist á prenti, skal sá, sem ábyrgð ber á birtingu þess eftir prentlögum, sæta sektum eða fangelsi allt að 6 mánuðum. Sömu refsingu varðar það að búa til eða flytja inn í útbreiðsluskyni, selja, útbýta eða dreifa á annan hátt út klámritum, klámmyndum eða öðrum slíkum hlutum, eða hafa þá opinberlega til sýnis, svo og að efna til opinbers fyrirlestrar, eða leiks, sem er ósiðlegur á sama hátt. Þegar slíkt efni sýnir börn á kynferðislegan eða klámfenginn hátt getur refsing þó orðið fangelsi allt að 2 árum. Það varðar ennfremur sömu refsingu, að láta af hendi við unglinga, yngri en 18 ára, klámrit, klámmyndir eða aðra slíka hluti. }} == Tengt efni == *[[Klámvæðing]] * [[Hentai]] *[[Blygðunarsemisbrot]] *[[Erótík]] == Tenglar == * {{Vísindavefurinn|2677|Hvað er klám?}} * {{Vísindavefurinn|434|Hver er uppruni orðsins klám?}} * {{Vísindavefurinn|6429|Hvað einkennir svokallaða klámkynslóð?}} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3289793 ''Hugleiðingar um klám''; grein úr Lesbók Morgunblaðsins 1966] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305200330/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3289793 |date=2016-03-05 }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4024855 ''Klámiðnaðurinn''; grein í Tímanum 1983] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000534326 Helga Sigurjónsdóttir, Rætur klámsins – Þjóðlíf, 4. tölublað (01.09.1986), bls. 58-65] * [https://www.stjornarradid.is/media/menntamalaraduneyti-media/media/mrn-pdf/kynungabok-vefutgafa.pdf ''Kynungabók'': fræðslurit fyrir ungt fólk 2010] {{stubbur}} [[Flokkur:Klám| ]] 6f87e7cdglkozyhnvudrr93n0d491cz 0 23198 1952575 1892059 2026-03-29T06:20:17Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952575 wikitext text/x-wiki {{Aðgreiningartengill1|Magnús Guðmundsson|[[Magnús Guðmundsson (bankastjóri)|Magnús Guðmundsson]] fyrrverandi bankastjóra Banque Havilland}} [[Mynd:Magnús Guðmundsson.jpg|thumb|Magnús Guðmundsson.]] '''Magnús Guðmundsson''' ([[6. febrúar]] [[1879]], Rútsstöðum í [[Svínadalur|Svínadal]] — [[28. nóvember]] [[1937]]) var íslenskur [[stjórnmál]]amaður. ==Ævi og störf== Foreldrar Magnúsar voru Guðmundur Þorsteinsson (1847 — 1931) bóndi á Rútsstöðum og móðir hans var Björg Magnúsdóttir (1849 — 1920) húsmóðir. Hann kvæntist [[12. október]] [[1907]] Sofiu Bogadóttur (1878 — 1948). Þau áttu þrjú börn, Boga Smith, Björgu og Þóru. Hann varð stúdent frá [[Lærði skólinn|Lærða skólanum]] [[1902]] og lauk lögfræðiprófi frá [[Kaupmannahafnarháskóli|Hafnarháskóla]] 1907. Hann var þingmaður frá 1916 til dauðadags 1937. Magnús var meðlimur í [[Íhaldsflokkurinn|Íhaldsflokknum]] og var síðar einn af stofnendum [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]]. Hann var forsætisráðherra frá [[23. júní]] [[1926]] til [[6. júlí]] sama árs. Hann varð fjármálaráðherra þegar Sjálfstæðisflokkurinn tók þátt í ríkisstjórnarmyndun í fyrsta skipti. Magnús Guðmundsson er einn örfárra íslenskra ráðherra sem sagt hefur af sér. Meðan [[Jónas frá Hriflu|Jónas Jónsson]], kenndur við Hriflu, var dómsmálaráðherra árið [[1932]] hóf hann málarekstur á hendur Magnúsi, sem þá var enn óbreyttur þingmaður en við það að setjast í stól dómsmálaráðherra að afloknum yfirvofandi stjórnarskiptum. Jónas sakaði Magnús um glæpsamlegt athæfi í sambandi við gjaldþrotaskipti á meðan hann sinnti lögmannsstörfum nokkrum árum áður. Flestir töldu ákæruna fráleita en [[Hermann Jónasson]], sem þá var lögreglustjóri í [[Reykjavík]] og æðsti dómari í höfuðstaðnum í undirrétti, gaf sér tíma frá alvarlegum átökum í borginni þann [[9. nóvember]] 1932 til að fara á skrifstofu sína og dæma Magnús Guðmundsson - sem þá var orðinn dómsmálaráðherra - í fangelsi. Dómsmálaráðherra í fangelsi var auðvitað óhugsandi og Magnús sagði af sér meðan málið var til meðferðar fyrir Hæstarétti. [[Ólafur Thors]] tók þá við sem ráðherra í hans stað í mánuð eða svo - en þá hafnaði Hæstiréttur með öllu dómi Hermanns Jónassonar og sýknaði Magnús af öllum ákærum.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4999803 Skutull, 51. Tölublað (30.12.1932), Blaðsíða 4]</ref> Eftir að Magnús hafði verið sýknaður í Hæstarétti í desember 1932, var aðalfyrirsögn Morgunblaðsins á þessa leið: „Hæstiréttur sýknar Magnús Guðmundsson af öllum ákærum Hriflu-réttvísinnar.“ Fyrirsagnir Tímans voru þannig: „Stórkostlegt réttarhneyksli. Stjórnarskráin og hæstaréttarlögin þverbrotin af dómendunum sjálfum“. == Tilvísanir == <references/> ==Tengill== * [http://althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=415 Upplýsingar um Magnús Guðmundsson á althingi.is] * [http://www.timarit.is/?issueID=407692&pageSelected=2&lang=0 ''Magnús Guðmundsson andaðist á sunnudag''; grein í Morgunblaðinu 1937]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Sigurður Eggerz]] | titill=[[Fjármálaráðherrar á Íslandi|Fjármálaráðherra]] | frá=[[25. febrúar]] [[1920]] | til=[[7. mars]] [[1922]] | eftir=[[Magnús Jónsson (dósent)|Magnús Jónsson]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Jón Magnússon (f. 1859)|Jón Magnússon]] | titill=[[Forsætisráðherra Íslands]] | frá=[[23. júní]] [[1926]] | til=[[8. júlí]] [[1926]] | eftir=[[Jón Þorláksson (stjórnmálamaður)|Jón Þorláksson]]}} {{Erfðatafla | fyrir='' '' | titill=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Varaformaður Sjálfstæðisflokksins]] | frá=[[25. maí]] [[1929]] | til=[[3. júní]] [[1932]] | eftir=[[Ólafur Thors]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Ólafur Thors]] | titill=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Varaformaður Sjálfstæðisflokksins]] | frá=[[2. október]] [[1934]] | til=[[28. nóvember]] [[1937]] | eftir=[[Pétur Magnússon]]}} {{Töfluendir}} {{Fjármálaráðherrar Íslands}} {{Navboxes | title = Ríkisstjórnir | state = collapsed | list = {{Ráðuneyti Ásgeirs Ásgeirssonar}} {{Annað ráðuneyti Jóns Magnússonar}} {{Þriðja ráðuneyti Jóns Magnússonar}} {{Ráðuneyti Jóns Þorlákssonar}} }} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Íslands]] [[Flokkur:Fjármálaráðherrar Íslands]] [[Flokkur:Atvinnumálaráðherrar Íslands]] {{fd|1879|1937}} [[Flokkur:Þingmenn Sjálfstæðisflokksins]] [[Flokkur:Þingmenn Sparnaðarbandalagsins]] [[Flokkur:Varaformenn Sjálfstæðisflokksins]] [[Flokkur:Dómsmálaráðherrar Íslands]] mg79etf97rx6qgzenu8s62dx7k1gt7r 0 23865 1952373 1706408 2026-03-28T14:27:33Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952373 wikitext text/x-wiki '''Kirkja''' eða '''guðshús''' er samkomustaður [[kristni|kristinna]] manna fyrir trúarlegar athafnir. Orðið kirkja er einnig haft um stofnunina sem slíka og þá oftast með ákveðnum greini: ''kirkjan, kirkjunnar menn''. ''Útkirkja'' (annexía) kallast kirkja á jörð án [[prestsetur]]s. Söfnuðir og kirkjudeildir eru oftar en ekki kenndar við kirkju eins og t.d. [[rómversk-kaþólska kirkjan]] og [[Þjóðkirkjan]]. == Tengt efni== * [[Dómkirkja]] * [[Graftarkirkja]] * [[Hallarkirkja]] * [[Hálfkirkja]] * [[Kapella]] * [[Listi yfir kirkjur á Íslandi]] * [[Salkirkja]] * [[Sóknarkirkja]] * [[Stafkirkja]] * [[Torfkirkja]] == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=307020&pageSelected=2&lang=0 ''Kirkja''; grein um notkun á orðinu ''kirkja'' í Ísafold 1878]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=419191&pageSelected=6&lang=0 ''Hörgur, hof og kirkja''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1967]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/?issueID=435642&pageSelected=6&lang=0 ''Gengið í guðshús''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1988] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309195147/http://timarit.is/?issueID=435642&pageSelected=6&lang=0 |date=2016-03-09 }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3289147 ''Kirkjur með sundum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965] {{Stubbur|trúarbrögð}} [[Flokkur:Trúarbrögð]] 2g0l1qx0z3maeswdfbog6uu9ay1lkna 0 24127 1952422 1706616 2026-03-28T18:56:32Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952422 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Kræklingur | image = Miesmuscheln Mytilus 2.jpg | image_width = 250px | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Lindýr]] (''Mollusca'') | classis = [[Samlokur]] (''Bivalvia'') | subclassis = ''[[Pteriomorphia]]'' | ordo = ''[[Mytiloida]]'' | familia = [[Sæskeljar]] (''Mytilidae'') | subfamilia = ''[[Mytilinae]]'' | genus = ''[[Mytilus]]'' | species = '''''M. edulis''''' | binomial = ''Mytilus edulis'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], [[1758]] }} '''Kræklingur''' ([[fræðiheiti]]: ''Mytilus edulis'') einnig nefndur '''bláskel''', '''krákuskel''' eða '''kráka''' er [[samlokur|samloka]] af [[ætt (flokkunarfræði)|ætt]] [[sæskeljar|sæskelja]]. Hann er algengur í [[fjara|fjörum]] á kaldtempruðum svæðum bæði á norður- og suðurhveli jarðar. Við Ísland er kræklingur algengur alls staðar kringum landið nema við suðurströndina. Kræklingur þrífst vel við [[árós]]a og myndar sums staðar þéttar breiður. Kræklingur er algengastur í fjörum en finnst einnig neðan fjörunnar eða allt niður í 30 - 40 metra dýpi. Yfirleitt festa kræklingar sig við undirlag með [[spunaþráður|spunaþráðum]] en ef undirlagið er mjúkt þá festa þeir sig hver við annan og mynda klasa sem liggja lausir á botninum. == Lýsing == Skeljar kræklings eru tvær. Þær eru þunnar með hvössum röndum. Skeljarnar tvær eru tengdar saman á hjör sem hefur 1 - 4 litlar griptennur. Fullorðnar skeljar eru blásvartar á ytra borði en ungar skeljar eru brúnleitar. Innra borð skeljanna er bláhvítt. Oft eru [[hrúðurkarl]]ar og [[mosadýr]] á skeljunum. Kræklingur festir sig með spunaþráðum. Stærsti kræklingur sem veiðst hefur við Ísland var 11 sm að lengd og 133 gramma þungur. == Líffæri == [[Mynd:Blue-mussel.svg|thumb|left|350px|Skýringarmynd af líffærum kræklings]] [[Möttull]] klæðir skeljarnar að innan og stjórnar inn og útstreymi vatns í möttulholið, dælir sjó gegnum [[tálkn]]in og gefur frá sér kalk til að mynda og gera við skel. Kræklingur sem er 50 - 55 mm langur dælir 4 lítrum af sjó á klukkustund. Í möttulinn safnast [[forðanæring]] og í honum eru [[kynkirtill|kynkirtlar]]. Tálknin liggja undir möttlinum, þau sjá um öndun og sía fæðu úr sjónum sem fer í gegnum þau. Kræklingur hefur tvo samdráttarvöðva og er hlutverk þeirra að opna og loka skeljunum og halda þeim lokuðum. Hreyfitæki kræklinga er fóturinn. Hann er yfirleitt dökkbrúnn. Víð fótinn eru kirtlar sem framleiða spunaþræðina sem dýrið notar til að festa sig við fast undirlag eða við hvort annað. Kræklingur er sérkynja, kvendýrin má þekkja á því að þau hafa appelsínugula kynkirtla en kynkirtlar karldýra eru rjómagulir. == Lífsferill == Kræklingur verður [[Kynþroski|kynþroska]] á fyrsta ári. Kræklingur hrygnir á vori eða sumri. Kvendýrin hrygna 5 - 12 milljónum eggja. Frjóvgun verður í sjónum þegar sæðisfruma hefur synt egg uppi og sameinast því. Úr frjóvguðum eggjum þroskast sviflægar [[lifrfa|lirfur]] sem nærast á smáum [[svifþörungar|svifþörungum]]. Lirfurnar [[myndbreyting|myndbreytast]] og mynda þunna gagnsæja skel. Kræklingalirfa berst með straumum þangað til full myndbreyting hefur átt sér stað. Sviflæga stigið stendur í nokkrar vikur en síðan myndast skel og fóturinn vex og lirfan myndar spunaþræði til að festa sig við undirlag. Lirfan getur nú notað fótinn til sunds og til að færa sig. == Fæðukeðja == Fæða kræklings er örsmáar agnir sem hann síar úr sjónum. Mörg dýr éta krækling, þar á meðal [[fugl]]ar, [[krabbi|krabbar]], [[kuðungur|kuðungar]], [[skrápdýr]] og [[fiskur|fiskar]]. Aðalóvinir kræklinga við Ísland eru [[æðarfugl]], [[krossfiskur]] og krabbi. Kræklingur er etinn af mönnum og hann er einnig ræktaður til manneldis. Vegna [[eiturþörungar|eiturþörunga]] er kræklinganeysla hættuleg á þeim tímum ársins þegar sjór er hlýr og [[þörungablómi]] í hámarki. Almennt er ekki talið öruggt að tína krækling við [[Ísland]] frá því í [[maí]] og fram í [[desember]]. Vegna hættu á [[skelfiskeitrun]] hefur [[Hafrannsóknastofnun Íslands]] mælt magn eiturþörunga í kræklingi með reglubundnum hætti, og hægt er að nálgast niðurstöður á [http://www.hafro.is/voktun/ heimasíðu þeirra]. Kræklingar hafa verið notaðir til að hreinsa sjó af lífrænni mengun af mannavöldum. == Tenglar == {{Wikiorðabók|kræklingur}} {{commonscat|Mytilus edulis|krækling}} {{Wikilífverur|Mytilus edulis|krækling}} * [http://visindavefur.is/svar.asp?id=1867 Halldór Pálmar Halldórsson, Svar við spurningunni „Hvernig er hægt að rækta krækling?“] á [[Vísindavefurinn|Vísindavefnum]], 13. september, 2001. * [http://www.hafro.is/voktun/ Vöktun eiturþörunga] á vef [[Hafrannsóknastofnun Íslands|Hafrannsóknastofnunar]] * [http://www.veidimal.is/Kraeklingur/kraeklskyrslur/Lokaskyrsla/lokaskyrsla.htm Bæklingur um kræklingarækt] * [http://www.timarit.is/?issueID=433609&pageSelected=2&lang=0 ''Forðabúr kræklings, öðu og fleiri skelja í fjörunni''; grein í Morgunblaðinu 1995]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Sæskeljar]] 8w3sjz4mkuehl6dn9yonroat085t7mj 0 24321 1952545 1765960 2026-03-29T01:42:23Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952545 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Listasafn islands.jpg|thumb|right|Listasafn Íslands í gamla íshúsinu við Tjörnina.]] '''Listasafn Íslands''' er [[listasafn]] í eigu [[íslenska ríkið|íslenska ríkisins]] sem var stofnað árið [[1884]] í [[Kaupmannahöfn]] af [[Björn Bjarnarson|Birni Bjarnarsyni]], síðar [[sýslumaður|sýslumanni]] í [[Dalasýsla|Dalasýslu]] og [[alþingi]]smanni. Stofninn í listaverkaeign safnsins voru gjafir frá listamönnum, aðallega dönskum, en brátt fóru að berast reglulega gjafir frá íslenskum listamönnum sem urðu kjarninn í eign safnsins. == Safnkostur == Listasafn Íslands er þjóðlistasafn og leggur megináherslu á 19. og 20. aldar list, íslenska og erlenda. Það á merkasta safn íslenskra verka á Íslandi og eftir alla helstu myndlistarmenn þjóðarinnar. Það hefur einnig að geyma vaxandi safn erlendra verka eftir heimskunna listamenn, svo sem [[Pablo Picasso]], [[Edvard Munch]], [[Karel Appel]], [[Hans Hartung]], [[Victor Vasarely]], [[Richard Serra]] og [[Richard Tuttle]]. Listasafn Íslands heldur að staðaldri fjölbreyttar sýningar sem endurspegla listaverkaeign þess. Auk þess efnir það árlega til víðtækra sérsýninga á verkum íslenskra sem erlendra listamanna. Í tengslum við þær eru gefin út rit. Í safnbyggingunum að Fríkirkjuvegi 7 eru nokkrir sýningarsalir á þremur hæðum, safnbúð og kaffistofa. Í skrifstofubyggingunni að Laufásvegi 12 er sérfræðibókasafn með heimilda- og ljósmyndasafni og forvörsludeild. == Saga Listasafns Íslands == Árið [[1916]] var listasafnið gert að deild í [[Þjóðminjasafn Íslands|Þjóðminjasafni Íslands]]. Safnkosturinn var þá geymdur víðs vegar og lánaður til opinberra stofnana og [[skóli|skóla]] um allt land, auk þess sem hluti safnkostsins var sýndur í [[Alþingishúsið|Alþingishúsinu]] og [[Safnahúsið|Safnahúsinu]] við [[Hverfisgata|Hverfisgötu]]. Með stofnun [[menntamálaráð]]s [[1928]] varð safnið að Listasafni ríkisins og heyrði beint undir ráðið. [[1950]] er ráðinn fyrsti forstöðumaður safnsins [[Selma Jónsdóttir]] og því fenginn staður á efstu hæð nýja hússins sem reist hafði verið yfir bæði Listasafnið og Þjóðminjasafnið við [[Suðurgata|Suðurgötu]]. Þá var safnkosturinn endurheimtur alls staðar að og fékkst að mestu leyti til baka. Með nýjum lögum [[1961]] varð safnið svo sjálfstæð stofnun sem heyrir beint undir [[menntamálaráðuneytið]]. Listasafnið er nú staðsett í gamla [[íshús]]inu, [[Fríkirkjuvegur|Fríkirkjuvegi]] 7, við [[Tjörnin]]a í [[Reykjavík]]. Húsið var hannað af [[Guðjón Samúelsson|Guðjóni Samúelssyni]] árið [[1916]] fyrir fyrirtækið [[Herðubreið (fyrirtæki)|Herðubreið]]. Síðar hýsti það skrifstofur og sal [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]] og frá [[1961]] [[Glaumbær (skemmtistaður)|Glaumbæ]] sem brann [[1971]]. Þá eignaðist listasafnið húsið sem þurfti algerrar endurnýjunar við. Safnið flutti fyrst í húsið árið [[1987]]. Nýbyggingin var verk Garðars Halldórssonar, húsameistara ríkisins. [[Safn Ásgríms Jónssonar]] er sérstök deild í Listasafni Íslands. [[Ásgrímur Jónsson]] lést árið 1958 og ánafnaði íslensku þjóðinni öll listaverk sín í eigin eigu ásamt húseign að Bergstaðastræti 74 í Reykjavík. Árið 1960 var Ásgrímssafn opnað í húsi hans. Árið 1988, þegar Listasafn Íslands fluttist í eigið húsnæði, var safn Ásgríms sameinað Listasafninu samkvæmt ákvæðum í erfðaskrá hans. Heimili Ásgríms að Bergstaðastræti 74 var opnað að nýju, eftir ótímabundna lokun, á íslenska safnadeginum, sunnudaginn 8. júlí 2012. Þann 21. júní 2012 var Listasafni Íslands fært Listasafn Sigurjóns Ólafssonar að gjöf. Staðfest var með undirritun gjafabréfs og samkomulags, gjöf sjálfseignarstofnunar Listasafns Sigurjóns Ólafssonar á listaverkum Sigurjóns Ólafssonar og öðrum eignum safnsins til Listasafns Íslands. Hér er um að ræða afar verðmæta gjöf til Listasafns Íslands, bæði í listrænu og fjárhagslegu tilliti. Safnið hefur gert [[kostun]]arsamninga við fyrirtæki um ýmis verkefni. [[2006]] gerðist eignarhaldsfélagið [[Samson ehf|Samson]] aðalstyrktaraðili safnsins til ársins [[2008]]. Í tengslum við þann samning var ákveðið að fella alveg niður [[aðgangseyrir|aðgangseyri]] að safninu. Í maí árið 2010 var tekinn upp aðgangseyrir á sérsýningar safnsins. Í dag þarf að greiða aðgangseyri fyrir allt safnið. Hægt er að ganga í listaklúbbinn Selmu en félagar fá árskort í safnið og fleiri fríðindi. == Listaklúbburinn Selma í Listasafni Íslands: == Listaklúbburinn dregur nafn sitt af Selmu Jónsdóttur listfræðingi (1917 – 1987) sem var safnstjóri Listasafns Íslands 1950 – 1987 og öflugur frumkvöðull í kynningu á myndlist hérlendis. Listaklúbburinn er fyrir fólk sem vill kynna sér myndlist og fylgjast vel með þeim sýningum sem eru í safninu. Listaklúbbur SELMA er klúbbur áhugafólks um myndlist. Félagsaðild veitir aðgang að sérsniðinni leiðsögn og fyrirlestrum í safninu. Félagar fá afslátt í Safnbúð og ýmis fríðindi. == Forstöðumenn Listasafnsins == * [[Selma Jónsdóttir]] (1950 – 1987) * [[Bera Nordal]] (1987 – 1997) * [[Ólafur Kvaran]] (1997 – 2007) * [[Halldór Björn Runólfsson]] (2007 – 2017) *[[Harpa Þórsdóttir]] (2017- 2022) == Tenglar == * [http://www.listasafn.is Vefur Listasafns Íslands] * [http://www.althingi.is/altext/stjt/2012.064.html Myndlistarlög] * [http://www.timarit.is/?issueID=421388&pageSelected=10&lang=0 Grein Dr. Gunnlaugs Þórðarsonar um Fríkirkjuveg 7 (þ.e.a.s. Hús Listasafns Íslands)]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Höfuðsöfn á Íslandi}} [[Flokkur:Söfn í Reykjavík]] [[Flokkur:Miðborg Reykjavíkur]] [[Flokkur:Listasöfn á Íslandi]] [[Flokkur:Opinberar stofnanir]] [[Flokkur:Íslenskar ríkisstofnanir]] {{S|1884}} {{coord|64|08|38.80|N|21|56|21.30|W|region:IS_type:landmark|display=title}} [[Flokkur:Byggingar eftir Guðjón Samúelsson]] 1rkaao44qocwnvbnlthhe4uarsdjwzu 0 24773 1952516 1865837 2026-03-29T00:04:02Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952516 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Leifur heppni Eiríksson | búseta = | mynd = Christian-krohg-leiv-eriksson.jpg | myndastærð = 350px | myndatexti = Leifur heppni finnur Vínland. Mynd eftir [[Christian Krohg]], 1893. | fæðingarnafn = Leifur Eiríksson | fæðingardagur = Um [[980]] | fæðingarstaður = [[Ísland]] | dauðadagur = Um [[1020]] | dauðastaður = | orsök_dauða = | þekktur_fyrir = Samkvæmt Eiríks sögu rauða var hann fyrsti Evrópumaðurinn sem kom til meginlands [[Norður Ameríka|Norður Ameríku]] | starf = | titill = | laun = | trú = [[Kristni]] | maki = | börn = | foreldrar = Eiríkur rauði Þorvaldsson, Þjóðhildur Jörundardóttir | heimasíða = | niðurmál = | hæð = | þyngd = }} [[Mynd:Vinland-travel.jpg|thumb|300px|Kort af siglingaleið Leifs heppna til [[Nýfundnaland]]s.]] '''Leifur heppni Eiríksson''' (um [[980]] — um [[1020]]) var [[landkönnuður]] sem er sagður hafa komið til [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] fyrstur [[Evrópa|Evrópubúa]]. Talið er að Leifur hafi fæðst um árið 980 á [[Ísland]]i, sonur [[Eiríkur rauði|Eiríks rauða Þorvaldssonar]] og Þjóðhildar konu hans. Hann flutti með foreldrum sínum til [[Grænland]]s ungur að árum, ásamt bræðrum sínum, Þorvaldi og Þorsteini. Í [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] segir frá því að Leifur keypti skip [[Bjarni Herjólfsson|Bjarna Herjólfssonar]] sem hafði áður villst til Norður-Ameríku, en steig ekki á land. Um árið [[1000]] sigldi Leifur frá Grænlandi og kom fyrst að [[Helluland]]i (líklega [[Baffinsland]]). Hann sigldi því næst sunnar og kemur nú að skógi vöxnu landi ([[Markland]]i), líklega [[Labrador]]. Að lokum er talið að hann hafi komið til [[Nýfundnaland]]s. Leifur nefndi það [[Vínland]] eftir að hann fann þar [[vínber]]. Einnig voru þar ár fullar af fiski og grasið grænt árið um kring. Á Vínlandi byggðu Leifur og fylgismenn hans nokkur hús og höfðust við yfir veturinn. Á heimleiðinni til Grænlands bjargaði Leifur 15 skipsbrotsmönnum af skeri og fékk upp úr því nafngiftina ‚hinn heppni‘. [[Flugstöð Leifs Eiríkssonar]] á [[Keflavíkurflugvöllur|Keflavíkurflugvelli]] er kennd við Leif heppna. Í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] er 9. október ár hvert kallaður [[Dagur Leifs Eiríkssonar]], og er til að minnast Leifs heppna og landafunda norrænna manna í Vesturheimi. Í tilefni af [[Alþingishátíðin]]ni 1930 gáfu Bandaríkjamenn Íslendingum minnismerki um Leif heppna, sem sett var upp á [[Skólavörðuholt]]i. Styttan, sem er eftir myndhöggvarann [[Alexander Stirling Calder]], var afhjúpuð 17. júlí 1932. == Tenglar == * [http://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm Eiríkssaga með nútíma stafsetningu] * [http://www.snerpa.is/net/isl/graens.htm Grænlendingasaga með nútíma stafsetningu] * [http://www.timarit.is/?issueID=419108&pageSelected=0&lang=0 ''Ameríka, Ísland og Leifur Eiríksson''; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1965] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080606025033/http://www.timarit.is/?issueID=419108&pageSelected=0&lang=0 |date=2008-06-06 }} * [http://www.reportret.info/gallery/leifericsson1.html Saga Leifs heppna, frá Reportret] — Á ensku. [[Flokkur:Íslenskir landkönnuðir]] [[Flokkur:Eiríks saga rauða]] [[Flokkur:Íslendingar á 10. öld]] [[Flokkur:Íslendingar á 11. öld]] jww27zh5bgtvbj7enl6hqi46o6djej6 0 24780 1952569 1947921 2026-03-29T05:35:11Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 3 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952569 wikitext text/x-wiki '''Lögreglan''' er ríkisstofnun sem hefur það meginhlutverk að gæta almannaöryggis og halda uppi lögum og reglu. Í lögreglulögunum frá [[1996]] er hlutverk stofnunarinnar útlistað nánar. Einnig er þar tekið fram að [[dómsmálaráðherra]] sé æðsti yfirmaður lögreglunnar, en [[ríkislögreglustjóri]] stýri henni í hans umboði. Lögregluþjónar eru meðal fárra ríkisstarfsmanna sem mega beita valdi í starfi sínu. Alltaf þurfa þeir þó að gæta að því að beita ekki meira valdi en nauðsynlegt er. == Hlutverk lögreglu == Íslenska lögreglan hefur margþættu hlutverki að gegna samkvæmt lögum. Skipta þar mestu lögreglulögin, lög um meðferð sakamála og umferðarlögin. Hefur lögreglan reyndar einhverju hlutverki að gegna í samtals 80 núgildandi lögum. Í 2. gr. lögreglulaga er hlutverk lögreglu skilgreint nánar: '''Að gæta almannaöryggis og halda uppi lögum og reglu, leitast við að tryggja réttaröryggi borgaranna og vernda eignarrétt, opinbera hagsmuni og hvers konar lögmæta starfsemi.''' Helsta leiðin til að vinna að markmiðum þessa ákvæðis er almennt eftirlit lögreglu. Einkennis- sem óeinkennisklæddir lögregluþjónar starfa um allt land við eftirlit og eru til taks allan sólarhringinn. '''Að stemma stigu við afbrotum og koma í veg fyrir athafnir sem raska öryggi borgaranna og ríkisins.''' Í þeim tilgangi hefur verið unnið að öflugu forvarnastarfi um allt land undir handleiðslu ríkislögreglustjóra og [[Lögreglan í Reykjavík|lögreglunnar í Reykjavík]]. Fræðsla til barna, unglinga og fullorðinna fer reglulega fram um flest málefni samfélagsins og haldið er uppi öflugu eftirliti með heimilum fólks um stórar ferðahelgar. '''Að vinna að uppljóstran brota, stöðva ólögmæta háttsemi og fylgja málum eftir í samræmi við það sem mælt er fyrir um í lögum um meðferð opinberra mála eða öðrum lögum.''' Að uppljóstran brota starfa aðallega rannsóknarlögregluþjónar. Í sumum tilvikum eru störf þeirra mjög sérhæfð, sérstaklega hjá lögreglunni í Reykjavík. Að rannsókn lokinni eru málin send löglærðum fulltrúum eða saksóknara til frekari ákvörðunar um framhaldið. Lög um merðferð opinberra mála eru mjög ítarleg um hvernig rannsókn mála skuli fara fram, sérstaklega hvað varðar þvingunarúrræði lögreglu, t.d. hlerun, [[handtaka|handtöku]] og [[gæsluvarðhald]] svo eitthvað sé nefnt. '''Að greiða götu borgaranna eftir því sem við á og aðstoða þá þegar hætta steðjar að.''' Einkennisklædd lögregla sér aðallega um þennan hluta starfsins. Lögregla gengir mikilvægu hlutverki þegar neyð skapast og þá getur viðbragðsflýtir skipt miklu. Til að tryggja sem best árangur þessa starfs tók lögreglan yfir rekstur almannavarna árið 2003 og starfsrækir fjarskiptamiðstöð lögreglu, en hún sér um öll neyðarútköll lögreglu sem berast til [[Neyðarlínan 112|Neyðarlínunnar 112]]. Einnig er það hlutverk lögreglu að stýra leit og björgun fólks á landi í samvinnu við [[björgunarsveit]]ir. '''Að veita yfirvöldum vernd eða aðstoð við framkvæmd starfa sinna samkvæmt fyrirmælum laga eða venju eftir því sem þörf er á.''' Í fjöldamörgum lögum sem snerta rekstur annarra ríkisstofnana er fjallað um að sú stofnun geti kallað til lögreglu til að framfylgja ákvörðun þeirrar stofnunar. '''Að starfa í samvinnu við önnur stjórnvöld og stofnanir sem hafa með höndum verkefni sem tengjast starfssviði lögreglu.''' Samstarf lögreglu við [[tollgæsla|tollgæsluna]] og [[landhelgisgæslan|landhelgisgæsluna]] er mjög víðfemt og líklega skýrasta dæmið um ofangreint lagaákvæði. Samstarfið við tollgæsluna snýr aðallega að því að sporna við innflutningi [[fíkniefni|fíkniefna]], en samstarfs við Landhelgisgæsluna er margofnara, þjálfun er að hluta til sameiginleg, sérstaklega þjálfun í sprengjuleit og eyðingu og þjálfun [[sérsveit ríkislögreglustjóra|sérsveitar ríkislögreglustjórans]]. '''Að sinna öðrum verkefnum sem henni eru falin í lögum eða leiðir af venju.''' Tvö atriði er sérstaklega talin upp í lögum um meðferð opinberra mála sem falla ágætlega að þessu ákvæði, það er skylda lögreglu til að rannsaka slys og bruna. Þetta ber að gera þrátt fyrir að ekki sé ástæða til að ætla að saknæmt athæfi hafi átt sér stað. == Saga lögreglunnar == === Almenn saga === Á þjóðveldistíma var dómsvaldið bundið við [[Alþingi]], þar sem goðar gátu dæmt menn fyrir brot sem þeir áttu að hafa framið. Ekkert framkvæmdavald var til í landinu til að fylgja dómnum eftir heldur þurfti sá sem brotið var á, eða ættingjar hans að honum látnum, að sjá til þess að dómnum væri framfylgt. Fljótlega eftir að Íslendingar gengu [[Noregskonungur|Noregskonungi]] á hönd var nýr lagabókstafur tekinn upp, [[Jónsbók]]. Valdsmenn, umboðsmenn konungs, fengu þar hlutverk í íslensku samfélagi, og giltu þau lög fram á 18. öld. Valdsmenn þessir voru einnig kallaðir [[sýslumenn]] og var gert að handtaka þjófa og aðra misindismenn og sjá um að framfylgja dómum. Upp frá þessu urðu sakamál opinber mál og blóðhefndir lögðust af. Lítil þróun varð í löggæslumálum á Íslandi fyrr en rétt fyrir aldamótin [[1800]]. Bruni í [[Innréttingarnar|Innréttingum]] [[Skúli Magnússon|Skúla Magnússonar]] árið [[1778]] varð til þess að vaktarar voru settir við verksmiðjurnar á næturnar. Fljótlega var vaktaranum sagt upp hjá Innréttingunum en annar var ráðinn til starfa hjá Reykjavíkurkaupstað. [[15. apríl]] [[1803]] var svo skipaður [[bæjarfógeti]] í [[Reykjavík]] og hafði hann tvo einkennisklædda lögregluþjóna sér til aðstoðar, báða danska. Þeir hétu Ole Björn og Wilhelm Noldte. Fyrsti íslenski lögregluþjónninn, [[Jón Benjamínsson]], tók til starfa árið [[1814]] og árið [[1859]] varð löggæsla á Íslandi alíslensk. Lög um lögreglusamþykktir voru samþykkt á Alþingi árið [[1891]] og upp frá því var hafist handa við að ráða lögregluþjóna á helstu þéttbýlisstöðum víðsvegar um landið. Lögreglumönnum fjölgaði svo jafnt og þétt á landinu, sérstaklega í Reykjavík, í upphafi 20. aldar. Árið [[1933]] var stofnuð ríkislögregla á Íslandi í kjölfar [[óeirðir|óeirða]] sem urðu [[1932]] á bæjarstjórnarfundi í Reykjavík. Þrátt fyrir þetta voru flestir lögregluþjónar starfsmenn bæjarfélaga og varð ekki breyting þar á fyrr en [[1972]]. Þá tók ríkið yfir rekstur lögreglu og hefur síðan þá aðeins verið eitt lögreglulið á Íslandi. [[Rannsóknarlögregla ríkisins]] var stofnuð [[1977]] og sá um að rannsaka öll sakamál, þ.e. öll brot á almennum hegningarlögum. Einnig var hún öðrum embættum til aðstoðar. Í September [[1982]] var [[Sérsveit ríkislögreglustjóra|Sérsveit Lögreglunnar í Reykjavík]] stofnuð, þegar fyrstu sérsveitarmennirnir luku æfingum með norsku sérsveitinni, sem ber nafnið [[Beredskapstroppen]]. Sérsveitin var færð undir embætti Ríkislögreglustjóra þegar það var stofnað 1997 og varð þá [[Sérsveit ríkislögreglustjóra|Sérsveit Ríkislögreglustjóra]]. Árið [[1992]] urðu frekari breytingar á skipulagi lögreglu þegar [[dómsvald]] var tekið af sýslumönnum og fært til sérstakra héraðsdómstóla. Lög um meðferð opinberra mála voru endurskrifuð í leiðinni og færð í nútímalegra horf. Embætti [[ríkislögreglustjóra]] var stofnað árið [[1997]] samfara því að Rannsóknarlögregla ríkisins var lögð niður. Var rannsóknarskylda mála flutt að flestu leyti aftur til sýslumanna í þeim tilgangi að flýta málsmeðferð. == Ásakanir um kynþáttafordóma, útlendingaandúð og öfgahópamyndun == === Fánamálið === Árið 2020 komst upp um hatursmerkingar á búningi Anítu Rutar Harðardóttur yfirlögregluþjóns.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2020/10/21/logreglan-litur-fanamalid-alvarlegum-augum|title=Lögreglan lítur fánamálið alvarlegum augum|last=ÞRÁINSDÓTTIR|first=ANNA SIGRÍÐUR|date=2020-10-21|website=RÚV|language=is|access-date=2022-04-23}}</ref> Lögreglan sagðist líta málið alvarlegum augum en árið 2022 leit út fyrir að lögreglan hefði eingöngu litið málið sem brot á búningareglum en ekki brot á hegningarlögum. Merkin á búningnum voru Vinlandsfáninn með viðskeyttri "punisher hauskúpu," svarthvítur íslenskur fáni og svarthvítur íslenskur fáni með blárri línu. Tvö af merkjunum höfðu lengi verið kennd við kynþáttahatur og öðrun í gegnum notkun bandarísku lögreglunnar á merkjunum.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20202027867d|title=Blöskrar ummæli þingmanns og merkir engan rasisma - Vísir|last=Yaghi|first=Nadine Guðrún|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/opinion/story/2021-04-18/racism-blue-lives-matter|title=Letters to the Editor: We need to talk about racism and 'blue lives matter'|date=2021-04-18|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lawenforcementtoday.com/formulated-racism-thin-blue-line-flag/|title=Formulated Racism and the Thin Blue Line Flag|last=Lewis|first=James E.|date=2019-02-23|website=Law Enforcement Today|language=en-US|access-date=2022-04-24|archive-date=2022-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926191546/https://www.lawenforcementtoday.com/formulated-racism-thin-blue-line-flag/|url-status=dead}}</ref> ===== Merkingar táknanna ===== Vínlandsfáninn átti að verða leyni merki hvítrayfirburðarsinna og "punisher hauskúpan" er unnin úr nasíska tákninu Totenkopf.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.stormfront.org/forum/t17258/|titill=Stormfront|höfundur=Ónafngreindur}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/vinland-flag|title=Vinland Flag|website=Anti-Defamation League|language=en|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://truthout.org/articles/marvels-punisher-was-a-hate-symbol-long-before-police-co-opted-his-character/|title=Marvel’s “Punisher” Was a Hate Symbol Long Before Police Co-opted His Character|last=León|first=Gregorio|website=Truthout|language=en-US|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/totenkopf|title=Totenkopf|website=Anti-Defamation League|language=en|access-date=2022-04-23}}</ref> "Punisher hauskaupan" var mikið í umræðu í sambandi við notkun bandarísku lögreglunnar á merkinu sem ofbeldishótun og haturstákni.<ref>{{Cite web|url=https://www.salon.com/2019/04/28/the-punisher-skull-unofficial-logo-of-the-white-american-death-cult/|title=The Punisher skull: Unofficial logo of the white American death cult|last=Masciotra|first=David|date=2019-04-28|website=Salon|language=en|access-date=2022-04-23}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://themilsource.com/2020/04/18/why-blue-lives-matter-qanon-adopted-the-skull-symbol-comic-vigilante-the-punisher/|title=Why have Blue Lives Matter and QAnon adopted the skull symbol of comic book vigilante, the Punisher?|date=2020-04-19|website=The Millennial Source|language=en-US|access-date=2022-04-23|archive-date=2022-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521100104/https://themilsource.com/2020/04/18/why-blue-lives-matter-qanon-adopted-the-skull-symbol-comic-vigilante-the-punisher/|url-status=dead}}</ref> "Þunna bláa línan" yfir þjóðarfána er samstöðu tákn lögregluþjóna víðsvegar um heim, merkingin er sú að lögreglan sé þunna blá línan milli siðmenningar og óreiðu.<ref>{{Cite web|url=https://nationalpolice.org/that-thin-blue-line-what-does-it-really-mean/|title=That Thin Blue Line – What Does It Really Mean?, National Police Association|date=2020-10-29|website=National Police Association|language=en-US|access-date=2022-04-24}}</ref> Þunna bláa línan er einnig kennd við ofbeldishótanir og öðrun, bent hefur verið á að táknið haldi uppi "Við á móti þeim" hugmyndafræði.<ref>{{Cite web|url=https://www.themarshallproject.org/2020/06/08/the-short-fraught-history-of-the-thin-blue-line-american-flag|title=The Short, Fraught History of the ‘Thin Blue Line’ American Flag|date=2020-06-08|website=The Marshall Project|language=en|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/police-chief-bans-thin-blue-line-imagery-says-it-s-n1256217|title=Police chief bans 'Thin Blue Line' imagery, says it's been 'co-opted' by extremists|website=NBC News|language=en|access-date=2022-04-23}}</ref> Öll táknin höfðu verið notuð í kringum "blue lives matter" hreyfinguna í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], sem setti sig upp á móti baráttu [[Black Lives Matter]] hreyfingunnar.<ref name=":2" /> Margir lásu í samhengi merkjana yfirlýsingu um kynþáttahyggju, útlendingaandúð, öfgaþjóðernishyggju og ofbeldishótanir.<ref>{{Cite web|url=https://sosialistaflokkurinn.is/2020/10/23/hvenaer-er-rasisti-rasisti/|title=Hvenær er rasisti rasisti?|website=Sósíalistaflokkurinn|language=is-IS|access-date=2022-04-23}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20202027631d|title=„Þetta eru alls ekki skilaboð sem lögregla vill senda frá sér“ - Vísir|last=Nadine Guðrún Yaghi|first=Samúel Karl Ólason|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://grapevine.is/news/2020/10/21/flags-on-police-uniform-raise-questions-capital-area-police-respond/|title=From Iceland — Flags On Police Uniform Raise Questions; Capital Area Police Respond|last=Fontaine|first=Andie Sophia|date=2020-10-21|website=The Reykjavik Grapevine|language=en-US|access-date=2022-04-23}}</ref> Anítu til varnar var bent á að vínlandsfáni og "punisher hauskúpa" væru saklaus ein og sér. Á merkingum Anítu er "punisher hauskúpu" og vínlandsfána skeytt saman á einn og sama fánan. ===== Samstaða og öfgahópamyndun ===== Aníta neitaði að kannast við merkingar merkjana, hún var ekki látin ábyrgjast gjörðir sínar sem kunna að hafa brotið hegningarlög.<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1940019.html|title=19/1940: Almenn hegningarlög|website=Alþingi|language=is|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2020/12/25/brutu-ekki-sidareglur-med-frett-um-fana-logreglukonu|title=Brutu ekki siðareglur með frétt um fána lögreglukonu|last=GUNNARSSON|first=FREYR GÍGJA|date=2020-12-25|website=RÚV|language=is|access-date=2022-04-23}}</ref> Aníta Rut Harðardóttir skipti um starfstöðvar árið 2022 og vinnur hjá ríkislögreglustjóra.<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FHassell96%2Fposts%2F10159510029764160|title=Umfjöllun Árna|last=Hassell Guðmundsson|first=Árni Reynir|website=Facebook|language=is|access-date=2022-04-23}}</ref> Meðan á svokallaða "fánamálinu" stóð komu fyrrverandi lögregluþjónar fram til að fordæma umræðuna um Anítu, sem snerist einmitt um merkingar fyrrnefndra hatursmerkja. Þar á meðal var Arinbjörn Snorrason sagðist myndu lögsækja ummælendur sem kenndu Anítu Rut Harðardóttur við nýnasisma, í krafti landssambands lögreglumanna.<ref>{{Cite web|url=https://www.icelandreview.com/society/authorities-denounce-racist-symbols-while-officer-rejects-accusation-of-racism/|title=Authorities Denounce Racist Symbols While Officer Rejects Accusation of Racism|date=2020-10-23|website=Iceland Review|language=en-US|access-date=2022-04-23}}</ref> Samhliða þessari umfjöllun og samstöðu lögregluþjóna gegn umfjölluninni mynduðust þyngri sakir um öfgahópamyndun innan lögreglunnar.<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FHassell96%2Fposts%2F10158327278824160|title=Ásökun Árna um samstöðu|last=Hassell Guðmundsson|first=Árni Reynir|website=Facebook|language=is|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fornleifur.blog.is/blog/fornleifur/entry/2256286/|title=Nýju fánar löggunnar - fornleifur.blog.is|website=fornleifur.blog.is|access-date=2022-04-23}}</ref> Niðurstöður nefndar um eftirlit með lögreglu um málið hafa ekki verið birtar almenningi. === Meint mannréttindabrot === Árin 2019 réðst lögreglan á friðsamleg mótmæli hælisleitenda og stuðningsmanna þeirra, myndbönd af atvikinu eru til og sýna lögregluþjón meðal annars neyta að ávarpa mótmælendur á tungumáli sem þeir skilji. <ref name=":0">{{Cite web|url=https://grapevine.is/mag/feature/2020/11/25/a-stacked-deck-police-courts-and-the-right-to-protest-in-iceland/|title=A Stacked Deck: Police, Courts, And The Right To Protest In Iceland|date=2020-11-25|website=The Reykjavik Grapevine|language=en-US|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/11/09/valdbeiting_logreglu_talin_naudsynleg/|title=Valdbeiting lögreglu talin nauðsynleg|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/03/11/piparuda_beitt_a_austurvelli/|title=Piparúða beitt á Austurvelli|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref> Lögreglan var ásökuð um að hafa brotið mannréttindi við upplausn þessara mótmæla vegna þess að 19. grein lögreglulaga, sem heimilar lögreglu valdbeitingu sé fyrirmælum hennar ekki fyglt, stangast mögulega á við alþjóðalög sem Ísland heyri undir.<ref name=":0" /> Lögreglan neitar að valdi hafi verið misbeitt eða kynþáttafordómar birtir.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/202033943d|title=Lögreglan sver af sér rasisma og harðræði - Vísir|last=Olgeirsson|first=Birgir|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref> Önnur afskipti lögreglu af hælisleitendum og stuðningsfólki þeirra hafa kallað fram viðbrögð almennings, bæði hefur hún verið kenndi við að framfylgja tilskipunum útlendingastofnunnar sem sagðar voru ómannúðlegar og að beita óþarfri hörku.<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2021/07/08/annar-haelisleitandinn-endadi-sjukrahusi-eftir-handtoku-logreglu-aktivisti-segir-hann-hafa-verid-laminn/|title=Annar hælisleitandinn endaði á sjúkrahúsi eftir handtöku lögreglu - Aktívisti segir hann hafa verið laminn|date=2021-07-08|website=DV|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/06/27/laugarneskirkja_opin_haelisleitendum/|title=Laugarneskirkja opin hælisleitendum|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref> === Kynþáttahyggja og áreiti === Árið 2022 leitaði Lögreglan strokufanga og birti myndir af manninum sem leitað var af. Lögreglan fylgdi eftir tveimur ábendingum sem sem fengu talsverða umfjöllun fjölmiðla.<ref>{{Cite web|url=https://www.logreglan.is/vegna-gagnryni-a-adgerdir-logreglu/|title=Vegna gagnrýni á aðgerðir lögreglu|date=2022-04-20|website=Lögreglan|language=is|access-date=2022-04-24|archive-date=2022-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425152158/https://www.logreglan.is/vegna-gagnryni-a-adgerdir-logreglu/|url-status=dead}}</ref> Lögregla barst ábending um að strokufangann væri mögulega að finna í strætó í Reykjavík. Sérsveit Ríkislögreglustjóra stöðvaði strætisvagninn og fór inn til að leita strokufangans en þar var 16 ára strákur sem var af sama kynþátt og strokufanginn. Sérsveit yfirgaf vettvang þegar kom í ljós að strokufangann var ekki að finna.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/20/sersveitin-leitadi-ad-strokufanganum-i-straeto|title=Sérsveitin leitaði að strokufanganum í strætó - RÚV|last=Örlygsdóttir|first=Urður|website=ruv.is|language=is|access-date=2022-10-07}}</ref> Önnur ábending barst um að strokufangann væri að finna í bakaríi í Mjóddinni. Lögregluþjónar frá Lögreglunni á Höfuðborgarsvæðinu fóru í bakaríið en þar var fyrrnefndi 16 ára drengur ásamt móður sinni sem var í talsverðu uppnámi vegna afskipta lögreglu af syni hennar.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20222250852d|title=Maður á Teslu hafi tilkynnt son hennar í bakaríinu - Vísir|last=Ólafsdóttir|first=Kristín|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref> Drengurinn og maðurinn sem leitað var voru taldir líkjast lítið, annar verandi einhverjum 30 sentímetrum hærri, en þeir féllu inn í sama "racial profile" og vilja því sumir meina að hann hafi verið áreittur af lögreglu.<ref name=":1" /> Lögreglan, ríkislögreglustjóri og Dómsmálaráðherra brugðust við þessum ásökunum með því [https://www.bbc.com/future/article/20201123-what-is-racial-gaslighting að draga upplifanir þolenda um kynþáttafordóma í efa].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20222250950d|title=Lögregla hafi ekki átt annarra kosta völ: „Við erum að leita að hættulegum manni“ - Vísir|last=Logadóttir|first=Fanndís Birna|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref> Dómsmálaráðherra og ríkislögreglustjóri hörmuðu skaðan en neituðu sök lögreglunnar, bæði á skaðanum og ásökunum um kynþáttahyggju.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20222251238d|title=Hafnar því að rasismi grasseri innan lögreglunnar - Vísir|last=Proppé|first=Kristín Ólafsdóttir,Óttar Kolbeinsson|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20222250950d|title=Lögregla hafi ekki átt annarra kosta völ: „Við erum að leita að hættulegum manni“ - Vísir|last=Logadóttir|first=Fanndís Birna|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref> == Stjórnskipulag lögreglu == Dómsmálaráðherra er æðsti yfirmaður lögreglunnar á Íslandi. Í umboði hans fer ríkislögreglustjóri með daglega stjórn lögreglu í landinu. Aðalhlutverk embættis ríkislögreglustjóra er að samhæfa og samrýma lögregluliðin í landinu, svo sem með rekstri bílaflota og úrvinnslu tölfræðiupplýsinga. Ríkislögreglustjóri fer því sjaldnast með eiginlega stjórn, nema í þeim tilvikum sem talið er að málin séu það víðfeðm að annað sé ekki gerlegt. Má þar nefna greiningardeild, alþjóðadeild ríkislögreglustjóra sem sér um öll samskipti við erlend lögreglulið, sérsveit ríkislögreglustjóra sem sér um vopnaða öryggisgæslu og útköll þar sem vopnaðrar lögreglu er þörf. Töluverðar skipulagsbreytingar innan lögreglunnar tóku gildi [[1. janúar]] [[2007]], lögregluembættum fækkaði þá úr 26 í 15. Veigamesta breytingin var sú að embættin í [[Reykjavík]], [[Kópavogur|Kópavogi]] og [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]] voru sameinuð í eitt embætti fyrir [[höfuðborgarsvæðið]] allt. Á [[Suðurnes]]jum voru embættin á [[Keflavíkurflugvöllur|Keflavíkurflugvelli]] og í [[Keflavík]] sameinuð. Á landsbyggðinni var lögreglustjórn í eftirfarandi sýslumannsumdæmum færð undir annan lögreglustjóra: [[Búðardalur]] var færður undir embættið í [[Borgarnes]]i; [[Bolungarvík]], [[Hólmavík]] og [[Patreksfjörður]] undir [[Ísafjörður (Skutulsfirði)|Ísafjörð]]; [[Ólafsfjörður]] og [[Siglufjörður]] undir [[Akureyri]]; [[Höfn í Hornafirði|Höfn]] undir [[Eskifjörður|Eskifjörð]] og [[Vík í Mýrdal|Vík]] undir [[Hvolsvöllur|Hvolsvöll]].<ref>Um breyting á lögreglulögum, nr. 90 13. júní 1996, og lögum um framkvæmdarvald ríkisins í héraði, nr. 92 1. júní 1989, skoðað þann 19. janúar 2007.</ref> Stærsta lögreglulið landsins er lögregla höfuðborgarsvæðisins. Starfsemi þess skiptist niður í þrjú svið: löggæslusvið, lögfræði- og ákærusvið<ref>{{vefheimild|url=http://domsmalaraduneyti.is/frettatilkynningar/nr/1421|titill=Breytingar á skipan saksóknara|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2007}}</ref> og stjórnsýslu- og þjónustusvið, yfir hverju sviði er aðstoðarlögreglustjóri. Löggæslusviðið skiptist svo í þrjár deildir sem lúta stjórn yfirlögregluþjóna: almenna deild, umferðardeild og rannsóknardeild. Rannsóknardeild er einnig skipt niður eftir þeim málaflokkum sem eru til rannsóknar, s.s. fíkniefnadeild, auðgunarbrotadeild, ofbeldisbrotadeild og kynferðisbrotadeild.<ref>{{Vefheimild|url=http://domsmalaraduneyti.is/frettatilkynningar/nr/1407|titill=Nýtt lögregluembætti á höfuðborgarsvæðinu – helstu áhersluatriði, skipulag og yfirstjórn nýs embættis|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2007}}</ref> Við lögreglu höfuðborgarsvæðisins er einnig starfandi tæknideild, undir löggæslusviði, en hún sinnir einnig útköllum á landsvísu. Þar eru framkvæmdar margvíslegar tæknirannsóknir, allt frá töku [[fingrafar]]a til [[DNA]]-rannsókna. Fyrir utan embættið á höfuðborgarsvæðinu eru sérstakar rannsóknardeildir starfræktar við embættin á Suðurnesjum, Akranesi, Ísafirði, Akureyri, Eskifirði og Selfossi. Deildirnar á Akranesi, Akureyri, Eskifirði og Selfossi ná einnig yfir önnur embætti í viðkomandi landshlutum. Embætti sýslumannsins á Keflavíkurflugvelli var áður undir stjórn utanríkisráðuneytisins en ekki dómsmálaráðuneytisins eins og önnur sýslumannsembæti landsins. Þetta kom til af því að stór hluti embættisins var bandarísk herstöð. Breyttar aðstæður í kjölfar brottfarar [[varnarliðið|varnarliðsins]] á árinu 2006 urðu til þess að embættið var fært undir dómsmálaráðuneytið þann 1. janúar 2007 samhliða því sem sýslumaðurinn á Keflavíkurflugvelli tók við lögreglustjórn á öllum Suðurnesjum. Lögreglan á Keflavíkurflugvelli sinnir nokkrum sérhæfðum störfum, aðallega varðandi eftirlit á varnarsvæðinu og [[landamæraeftirlit]]. == Lögreglumenn == Til að geta starfað sem lögreglumaður þarf einstaklingur að vera orðinn 20 ára, hafa lokið stúdentsprófi, hafa hreinan sakaferil og vera andlega og líkamlega heilbrigður samkvæmt [[læknisvottorð]]i. Til að verða fullgildur lögreglumaður þarf að ljúka 2 ára bakkalárs námi í lögreglufræði frá [[Háskólinn á Akureyri|Háskólanum á Akureyri]], en kennsla fer fram í fjarnámi og því hægt að sækja hvert á land sem er. Verklegi hluti námsins er kennt í lotum og er í höndum Mennta og Starfsþróunarsetri Lögreglu þar sem reyndir lögreglumenn stýra kennslu og snúa beint að lögreglustarfinu sjálfu. Áður var námið í höndum Lögregluskóla Ríkisins en hann var lagður niður 2016 og tók þá við nýja námið. Starf lögreglumanna er mjög fjölþætt. Sýnilegasti hlutinn er líklega einkennisklædd lögregla við eftirlit á vegum úti. Ásamt því að sinna eftirlit með umferð sér einkennisklædd lögregla líka um flest útköll sem upp koma. Flóra þeirra er óendanleg og eru fyrstu menn á vettvang flestra alvarlegra brota einkennisklæddir lögreglumenn í útkalli. Þeir sjá um þær aðgerðir sem þarf að framkvæma á vettvangi, hvort sem það er handtaka brotamanna eða lokun vettvangs svo frekari rannsóknarvinna geti farið fram. Störf rannsóknarlögreglumanna er einnig mjög mismunandi. Í flestum tilvikum er verið að rannsaka glæp sem hefur átt sér stað og verið tilkynnt um, t.d. líkamsárásir og þjófnaði. Einn flokkur mála sker sig út úr hvað þetta varðar, þar skiptir mestu að lögreglumenn séu vel á verði og rannsaki mál á eigin spýtur, það er fíkniefnamál. Áður hefur verið minnst á tæknideild lögreglunnar í Reykjavík sem er sérhæfð í rannsókn brotavettvanga. Frá árinu [[2003]] hefur verið unnið ötult verk við að efla stjórnunareiningar innan lögreglunnar með sérstöku stjórnunarnámi fyrir yfirmenn. Starf þetta er unnið í samvinnu framhaldsdeildar lögregluskóla ríkisins og [[Endurmenntunarstofnun Háskóla Íslands|Endurmenntunarstofnunar Háskóla Íslands]]. == Einkenni og tign == Lögreglan starfar að mestu í einkennisbúningum og hafa starfsmenn hennar tign eftir starfi og ábyrgð. Tignarheiti lögreglunnar eru eftirfarandi: Lögreglustjóri, varalögreglustjóri, yfirlögregluþjónn, aðstoðaryfirlögregluþjónn, aðalvarðstjóri/lögreglufulltrúi, varðstjóri/rannsóknarlögregluþjónn, lögregluþjónn og afleysingamaður/héraðslögregluþjónn. Til að geta orðið lögreglustjóri eða varalögreglustjóri þarf viðkomandi að uppfylla sömu skilyrði og sett eru til að hljóta skipun sem héraðsdómari. Tignarheitin aðalvarðstjóri og lögreglufulltrúi er jafnhá, sem og tignarheitin varðstjóri og rannsóknarlögregluþjónn. Skiptingin er tilkomin vegna þess munar sem er á störfum rannsóknardeilda og almennra deilda. Aðalvarðstjórar stýra vöktum og varðstjórar stýra einstökum lögregluþjónum. Á hinn bóginn stýra lögreglufulltrúar rannsóknardeildum og rannsóknalögregluþjónar stýra rannsókn einstakra mála. Afleysingamenn og héraðslögregluþjónar eru þeir sem eru ráðnir til lögreglustarfa án þess að hafa lokið prófi frá lögregluskóla ríkisins. Afleysingamenn eru ráðnir til lengri tíma, en héraðslögregluþjónar eru aðallega notaðir á landsbyggðinni til að styrkja liðin þegar stærri viðburðir eru í gangi. {| class="wikitable" |- bgcolor="F1F1F1" ! align="left" width="160" | Starfsstig ! align="left" width="160" | Danska lögreglan ! align="left" width="160"| Norska lögreglan ! align="left" width="160" | Sænska lögreglan<br>''Sænska saksóknarar '' ! align="left" width="160" | Finnska lögreglan<br>''Finnska saksóknarar '' |- | ''Lögreglustjóri''|| ''Politimester'' ||''Politimester'' || Polismästare <br> ''Chefsåklagare'' || Poliisipäällikkö<br>''Valtakunnansyyttäjä'' |- | ''Varalögreglustjóri'' ||''Vicepolitimester'' || ''Visepolitimester<br>Politiadvokat'' || Polisintendent <br>''Kammaråklagare'' || Apulaispoliisipäällikkö<br>''Kihlakunnansyyttäjä'' |- | Yfirlögregluþjónn|| Politiinspektør || Politistasjonssjef<br>Lensmann ||Poliskommissarie<br>(sektionschef) || Ylikomisario |- | Aðstoðaryfirlögregluþjónn|| Vicepolitiinspektør || Politioverbetjent||Poliskommissarie || Komisario |- | ''Lögreglufulltrúi''|| ''Politifuldmægtig'' || ''Politifullmektig'' || ''Assistentåklagare'' || ''Apulaissyyttäjä'' |- | Aðalvarðstjóri ||Politikommissær || Politiførstebetjent ||Polisinspektör<br>(gruppchef) || Ylikonstaapeli |- | Varðstjóri || Vicepolitikommissær || Politibetjent 3 || Polisinspektör ||Ylikonstaapeli |- | Rannsóknarlögreglumaður|| Vicepolitikommissær || Politibetjent 3 || Kriminalinspektör || Rikosylikonstaapeli |- | Lögreglumaður || Politiassistent<br>Politibetjent || Politibetjent 2<br>Politibetjent 1 || Polisassistent ||Vanhempi konstaapeli Nuorempi konstaapeli |- | Lögreglunemi || Politiaspirant || Student ved Politihøgskolen || Polisaspirant || .. |- | Afleysingamaður í lögreglu|| <small>jafngildi vantar</small> ||<small>jafngildi vantar</small>||<small>jafngildi vantar</small> || <small>jafngildi vantar</small> |- |Héraðslögreglumaður||<small>jafngildi vantar</small>|| <small>jafngildi vantar</small> ||<small>jafngildi vantar</small>|| <small>jafngildir vanta</small> |- |} == Tengt efni == * [[Eftirgrennslanadeild]] * [[Útlendingaeftirlitið]] * [[Víkingasveitin]] == Heimildir == * Lögreglan á Íslandi: stéttartal og saga == Neðanmálsgreinar == <references /> == Tenglar == * [http://www.logreglan.is Heimasíða lögreglunnar] * [http://www.timarit.is/?issueID=417893&pageSelected=0&lang=0 ''Danskir lögregluþjónar í Reykjavík''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1848]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=418212&pageSelected=0&lang=0 ''Gestur Pálsson skáld á harða spretti í Austurstræti''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1952]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=418192&pageSelected=7&lang=0 ''Fyrsti lögregluþjónn í Hafnafirði''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1951]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3429173 ''Lögreglan sinnir innra eftirliti''; grein í Morgunblaðinu 2001] {{Innanríkisráðuneyti Íslands}} [[Flokkur:Opinberar stofnanir]] [[Flokkur:Löggæsla á Íslandi]] [[Flokkur:Íslenskar ríkisstofnanir]] g93di1jscdxtnhbc0o548awscyux7rr 0 25409 1952446 1941107 2026-03-28T22:01:34Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952446 wikitext text/x-wiki {{hnit|65|11|00|N|14|36|00|W|display=title|region:IS}} [[Mynd:Lagarfljot Jun 2018.jpg|thumb|right|300px|Lagarfljót og Fellabær í bakgrunni.]] [[File:Iceland Egilsstadir Lagarfljot Lake.JPG|thumb|right|300px|Vatnið með skóginum]] '''Lagarfljót''' rennur um [[Fljótsdalur|Fljótsdal]] og út í [[Héraðsflói|Héraðsflóa]]. Í fljótið rennur [[jökulá|jökulsá]] sem sem nefnist [[Jökulsá í Fljótsdal]] sem á upptök sín í [[Eyjabakkajökli]]. Hún rennur niður [[Eyjabakkar|Eyjabakka]], niður í Norðurdal í [[Fljótsdalur|Fljótsdal]] þaðan niður eftir dalnum og út í Lagarfljót<ref>{{Cite web|url=http://www.map.is/|title=Kort of Íslandi {{!}} Map of Iceland|website=www.map.is|language=is|access-date=2021-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vatnajokulsthjodgardur.is/is/svaedin/snaefell-lonsoraefi/skipuleggja-heimsokn/kort-1|title=Kort|last=Vatnajökulsþjóðgarður|website=Vatnajökulsþjóðgarður|language=is|access-date=2021-04-07}}</ref>. Lagarfljót er eiginlega röð af stöðuvötnum. Efsta vatnið, sem kallast Lögurinn, er langstærst, um 25 km langt, allt að 2,5 km breitt og þekur 53 km² og er dýpi þess allt að 112 metrar. Lögurinn telst þriðja stærsta og sjötta dýpsta stöðuvatn Íslands að flatarmáli og rúmmáli. Ósar Lagarfljóts eru við [[Héraðsflói|Héraðsflóa]] og hefur fljótið þar fallið um 92 km, en um 140 km ef Jökulsá í Fljótsdal er talin með. Lagarfljót er sjötta lengsta á Íslands. Helstu þverár Lagarfljóts eru Keldá, Gilsá, Grímsá og Eyvindará. Samkvæmt þjóðsögum lifir vatnaskrímslið [[Lagarfljótsormurinn]] í fljótinu. Við Lagarfljót standa meðal annars [[Egilsstaðir]], [[Fellabær]], [[Hallormsstaður]] og [[Eiðar]]. [[Hringvegurinn]] liggur yfir Lagarfljót við Egilsstaði um 301 metra langa brú. Var þessi brú sú lengsta á Íslandi frá því hún var byggð<ref>{{H-vefur | url = http://www.nat.is/travelguide/ahugav_st_lagarfljot.htm | titill = LAGARFLJÓT | miðill = Nat.is | dags skoðað = 28-01-2016}}</ref> árið 1958 og fram til ársins 1973. Þegar þegar hafist var handa við gerð Kárahnjúkavirkjun til [[Vatnsaflsvirkjun|raforkuframleiðslu]]. var Jökulsá á Dal stífluð við Fremri Kárahnjúk. Fyrst neðan [[Eyjabakkafoss]] með 38 metra hárri stíflu sem nefnist Ufsarstífla og er hluti [[Kárahnjúkavirkjun]]ar. Með Kárahnjúkavirkjun var rennsli [[Jökulsá á Brú|Jökulsár á Brú]] einnig að mestu veitt yfir í Jökulsá í Fljótsdal sem hefur haft mikil áhrif á rennsli, grugg og hitastig í Lagarfljóti. [[Lagarfossvirkjun]] er í Lagarfljóti og dregur nafn af samnefndum fossi sem áður rann þar., == Lagarfljót eða Lögurinn? == [[Árni Böðvarsson]], íslenskufræðingur, skrifaði í [[handbók]] sinni, ''[[Íslenskt málfar (handbók)|Íslenskt málfar]]'', um heitið Löginn, sem sumir nota yfir Lagarfljót. Í bókinni telur hann styttingu þessa vera verk aðkomufólks og einkum hafða um þann hluta þess sem mest líkist [[stöðuvatn]]i. Hann vitnar þar í bréf [[Jón Þórarinsson|Jóns Þórarinssonar]] tónskálds sem hann skrifar [[23. júní]] [[1987]]. Jón bætti við í bréfinu: :''Þessi nafngift er alveg úr lausu lofti gripin og á sér að ég ætla enga stoð í rituðu máli fornu né í málvenju heimamanna.'' <!-- == Áhrif Kárahnjúkavirkjunar == --> == Heimildir == {{heimildaskrá}} * {{bókaheimild|höfundur=Þorsteinn Jósepsson|höfundur2= Steindór Steindórsson|höfundur3= Páll Líndal|titill=Landið þitt Ísland, L-R|útgefandi=Örn og Örlygur|ár=1982|ISBN=}} == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=419115&pageSelected=2&lang=0 „Lagarfljót“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.dv.is/frettir/2013/3/20/thau-hunsudu-umhverfismatid/ „Umhverfismat hunsað og lagarfljót skemmt“; grein af Dv.is 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130323005555/http://www.dv.is/frettir/2013/3/20/thau-hunsudu-umhverfismatid/ |date=2013-03-23 }} [[Flokkur:Jökulár á Íslandi]] [[Flokkur:Stöðuvötn á Íslandi]] [[Flokkur:Fljótsdalur]] [[Flokkur:Lagarfljótsormurinn]] dixmbwehg7ap00pa1fz1zour9kqnv0h 0 27584 1952581 1724313 2026-03-29T07:14:59Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952581 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Marcel Proust 1895.jpg|thumb|right|250px|Marcel Proust (1895)]] '''Valentin-Louis-Georges-Eugène-Marcel Proust''' ([[10. júlí]] [[1871]] – [[18. nóvember]] [[1922]]) var [[Frakkland|franskur]] [[rithöfundur]]. Meginverk hans er ''[[Í leit að glötuðum tíma]]'' (''À la recherche du temps perdu'') sem eru sjö [[skáldsaga|skáldsögur]] upp á samtals 3.200 síður. Verkið nær yfir lokaskeið gullaldar frönsku borgarastéttarinnar, ''[[La belle époque]]'', um og eftir aldamótin [[1900]]. Hann var undir sterkum áhrifum frá [[Leó Tolstoj]] og er oft líkt við [[Thomas Mann]]. == Ritverk == * ''Portraits de femmes'' * [[1896]] ''Les plaisirs et les jours'' * [[1913]]-[[1927]] ''À la recherche du temps perdu'' ** [[1913]] ''Du côté de chez Swann'' (''[[Í leit að glötuðum tíma: leiðin til Swann]]'', ísl. þýð. [[Pétur Gunnarsson]]) ** [[1918]] ''À l'ombre des jeunes filles en fleur'' ** [[1920]] ''Le côté de Guermantes'' ** [[1922]] ''Sodome et Gomorrhe'' ** [[1923]] ''La prisonnière'' ** [[1925]] ''Albertine disparue'' (upphaflega ''La fugitive'') ** [[1927]] ''Le temps retrouvé'' * [[1919]] ''Pastiches et mélanges'' * [[1954]] ''Contre Sainte-Beuve'' * [[1954]] ''Jean Santeuil'' (ókláruð) == Tengill == {{Commonscat|Marcel Proust|Marcel Proust}} * [http://www.timarit.is/?issueID=419627&pageSelected=1&lang=0 ''Marcel Proust''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1972]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur|bókmenntir}} {{fde|1871|1922|Proust, Marcel}} [[Flokkur:Franskir rithöfundar|Proust, Marcel]] fxebg0fraac9ajr8ujdnsw4pxabpfrw 0 27701 1952563 1925442 2026-03-29T04:54:14Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952563 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Látra-Björg.jpg|right|thumb|240px|Minnisvarði um Látra-Björgu. Kirkjan í Stærra-Árskógi á Árskógsströnd í baksýn. Höfundur verksins er [[Sigurður Guðmundsson (f. 1942)|Sigurður Guðmundsson]].]] '''Látra-Björg''' eða '''Björg Einarsdóttir''' (1716–1784) skáldkona, er talin fædd í [[Stærri-Árskógur|Stærra-Árskógi]] á [[Árskógsströnd]] en fór með foreldrum sínum, Margréti Björnsdóttur og Einari Sæmundssyni að [[Látrar á Látraströnd|Látrum á Látraströnd]] árið 1722. Foreldrarnir fluttu þaðan aftur þremur árum síðar en Björg varð eftir, þá 9 ára. Á Látrum átti hún að líkindum heima fram um miðjan aldur og var því kennd við þann bæ. Á seinni hluta ævinnar gerðist hún förukona og flakkaði milli sveita. Hún lést á vergangi í [[Svarfaðardalur|Svarfaðardal]] í [[Móðuharðindin|Móðuharðindunum]] 1784 og var jarðsett að [[Upsir|Upsum]]. Björg var alla tíð einhleyp. Hún var kona stórskorin og mikil vexti og þótti karlmannsígildi til allra verka. Hún sótti sjó frá Látrum á sínum yngri árum og kvað um sjóróðra og um átök hafsins. Vísur Látra-Bjargar eru margar hverjar sérkennilegar, kraftmiklar og stundum kaldhæðnar. Snúast þær oftast um daglegt líf og baráttu manna við náttúruöflin. Eftir hana liggur fjöldi vísna um sveitir (t.d. [[Fnjóskadalur|Fnjóskadal]], [[Fjörður (Suður-Þingeyjarsýslu)|Fjörður]], [[Melrakkaslétta|Melrakkasléttu]] o.fl.), þar sem hún ber lof á sumar en last á aðrar. Meðal þekktustu vísna Látra-Bjargar eru Fagurt er í Fjörðum þá frelsarinn gefur veður blítt. Látra-Björg var oft [[Níðkvæði|níðskældin]] þegar hún orti um menn sem henni geðjaðist ekki að, og þar sem hún var talin [[kraftaskáld]] kom það fyrir að henni voru eignaðar ófarir eftir að hún hafði ort níð um menn -- til dæmis töldu margir að [[Jón Benediktsson (sýslumaður)|Jón Benediktsson]] sýslumaður á [[Rauðaskriða|Rauðuskriðu]] í Þingeyjarsýslu hefði lagst banaleguna eftir að Björg heitaðist við hann í vísu eftir að hann dæmdi hana fyrir vergang. Áður en hann lést hugði hann vandlæta um háttu hennar, en þá á Látra-Björg að hafa kveðið: :Táli pretta örgu ann, :aldrei sóma stundar; :máli réttu hallar hann, :hvergi dóma grundar. Þessi vísuorð voru flutt Jóni og varð hann reiður við og stefndi hann Látra-Björgu um kveðling þennan, en þegar málsrekstur fór fram bar hún af sér ámælið og kvað aðra hafa rangfært fyrir sér vísuorðin af illvilja og haft sig fyrir rógi. Hefði hún einmitt kveðið hana um valdsmanninn öfugt við það sem hún væri flutt eftir sér og mátti hún ekki varast að vísan væri lesin aftur á bak. Væri hún rétt höfð svona: :Grundar dóma, hvergi hann :hallar réttu máli. :Stundar sóma, aldrei ann :örgu pretta táli. Og mátti valdsmaður láta svo búið standa. Minnisvarði um Látra-Björgu er á fæðingastað hennar í Stærra-Árskógi. Hanan er eftir Sigurð Guðmundsson og var afhjúpaður sumarið 2016. Skáldsagan [[Bjargræði]] eftir [[Hermann Stefánsson]] frá árinu 2016 fjallar um Látra-Björgu. Sama ár kom út ljóðabókin [[Tungusól og nokkrir dagar í maí]] eftir [[Sigurveig Bjarney Gísladóttir|Sigurveigu Bjarneyju Gísladóttur]] en þar kemur Látra-Björg mikið við sögu. == Heimildir == * ''Sýnisbók íslenskra bókmennta frá 1550 til 1900'', Kristján Eiríksson tók saman, Reykjavík 2003. *Helgi Jónsson. Látra-Björg. Helgafell 1949. *''Syrpa úr handritum Gísla Konráðssonar''. Sagnaþættir 2. Skuggsjá 1980. *Guðrún P. Helgadóttir. ''Skáldkonur fyrri alda 2''. Kvöldvökuútgáfan 1963. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1509844 „Látra-Björg“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1979]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3288680 „Kveðið á stöðli“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1964] * [https://www.bbl.is/lif-og-starf/lif-og-starf/kraftaskald-sjomadur-flokkukona-og-godsogn Kraftaskáld, sjómaður, flökkukona og goðsögn - Bændablaðið 2020] [[Flokkur:Íslenskar skáldkonur]] {{fd|1716|1784}} g7s43ezkot8ytom6hq25tshlb2g0xqp 0 27958 1952385 1948378 2026-03-28T15:46:54Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952385 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Knattspyrnufélagið Valur | Mynd = [[Mynd:Valur.svg|250x250dp]] | Gælunafn = Valsarar, Hlíðarendapiltar | Stofnað = [[11. maí]] [[1911]] | Knattspyrnustjóri = [[Hermann Hreiðarsson]] (kk); [[Matthías Guðmundsson]] (kvk) | Leikvöllur = [[N1 völlurinn]] | Stærð = 1201 sæti, 2225 alls | Stjórnarformaður = [[Hafrún Kristjánsdóttir]] | pattern_la1 = | pattern_b1 = _valur17h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _levanger17a | pattern_so1 = _valur17h | leftarm1 = FF0100 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _valur17a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _levanger17h | pattern_so2 = _valur17a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 | núverandi = Besta deild karla 2026 | Stytt nafn = Valur | Staðsetning = Hlíðarenda, Reykjavík }} '''Valur''' er [[Ísland|íslenskt]] [[íþróttafélag]] sem hefur aðstöðu að [[Hlíðarendi (Reykjavík)|Hlíðarenda]]. Valur teflir fram liðum í [[Knattspyrna|knattspyrnu]], [[Handbolti|handknattleik]] og [[Körfuknattleikur|körfuknattleik]] og leika allir meistaraflokkar Vals í efstu deild bæði í karla- og kvennaflokki. Valur er eina íslenska íþróttafélagið sem unnið hefur Evrópukeppni í boltaíþrótt,<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242575099d/upp-gjorid-olympiacos-valur-31-27-4-5-vals-menn-evropu-bikar-meistarar-eftir-sigur-i-vita-keppni|title=Upp­gjörið: Olympiacos-Valur 31-27 [4-5] {{!}} Vals­menn Evrópu­bikar­meistarar eftir sigur í víta­keppni - Vísir|last=Eggertsson|first=Andri Már|date=2024-05-25|website=visir.is|language=is|access-date=2025-02-26}}</ref> en árið 2024 vann karlalið félagsins í handknattleik evrópubikar EHF. Kvennalið félagsins í handbolta lék afrekið svo eftir ári síðar, 2025. <ref>{{Vefheimild|url=https://handbolti.is/valur-er-evropubikarmeistari/|titill=Valur er Evrópubikarmeistari!|útgefandi=handbolti.is|mánuður=17 maí|ár=2025|mánuðurskoðað=21 maí|árskoðað=2025}}</ref> Félagið var stofnað þann [[11. maí]] árið [[1911]] af drengjum í [[KFUM og KFUK|K.F.U.M.]], að hluta til fyrir tilstilli séra [[Friðrik Friðriksson (prestur)|Friðriks Friðrikssonar]]. Í fyrstu var Valur aðeins deild innan K.F.U.M. en síðar rofnuðu tengslin við K.F.U.M. Þrátt fyrir það minnast Valsmenn ávallt tengslanna við K.F.U.M. en einkunnarorð félagsins „Látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði“ eru fengin úr ræðu séra Friðriks sem hann hélt við vígslu fyrsta knattspyrnuvallar félagsins. Valur tók þátt í [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmótinu í knattspyrnu karla]] í fyrsta sinn árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1915|1915]] og varð Íslandsmeistari í fyrsta sinn árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1930|1930]]. Alls hefur meistaraflokkur karla unnið Íslandsmótið í knattspyrnu karla 23 sinnum, síðast árið 2020. Kvennalið Vals vann Íslandmeistaratitil í fyrsta sinn árið 1978 en alls hefur meistaraflokkur kvenna unnið [[Besta deild kvenna|Íslandsmótið í knattspyrnu]] 14 sinnum, síðast árið 2023. Árið [[Handknattleiksárið 1939-40|1940]] vann Valur fyrsta Íslandsmótið í handknattleik karla en félagið hefur ávallt átt góðu gengi að fagna í handknattleik bæði í karla og kvennaflokki. Valur varð [[Úrvalsdeild kvenna í handknattleik|Íslandsmeistari í handbolta kvenna]] í fyrsta sinn árið 1962. Árið 2024 vann karlalið Vals í handknattleik Evrópubikarinn og varð þar með fyrst íslenskra liða í boltaíþrótt til þess að vinna Evróputitil. Ári síðar vann kvennalið Vals í handknattleik Evrópubikartitil, fyrst íslenskra kvennaliða, með sigri á Porrino frá Spáni. Árið 1970 var körfuknattleiksdeild Vals stofnuð við sameiningu félagsins við K.F.R. Valur varð [[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Íslandsmeistari í körfuknattleik karla]] í fyrsta sinn tíu árum seinna eða árið 1980. Á næstu þremur árum bættust þrír titlar í safnið. Bikarmeistaratitlar árin 1981 og 1983 og Íslandsmeistaratitill 1983. Fyrsti Íslandsmeistaratitill Vals í körfuknattleik kvenna vannst árið 2019 en sama ár varð liðið einnig bikarmeistari. Valur lék til úrslita í Evrópukeppni meistaraliða í handbolta karla, tímabilið [[Handknattleiksárið 1979-80|1979-80]], og er eina íslenska liðið sem náð hefur þessum áfanga. Enn fremur er Valur sigursælasta boltaíþróttafélag Íslands með 140 Íslandsmeistaratitla og bikarmeistaratitla í þremur vinsælustu boltaíþróttum landsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/um-val/saga.aspx|title=Um Val - Saga - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Árið 2019 var ár kvennaflokka Vals, en þá unnu allar kvennadeildir félagsins Íslandsmótið. Meistaraflokkar í handknattleik og körfuknattleik gerðu gott betur og unnu einnig bikarmeistaratitla en ekkert lið hafði áður afrekað að verða Íslandsmeistari í þessum þremur íþróttum á sama tíma, hvorki í karla- né kvennaflokki.<ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/sport/valur-islandsmeistari-sogulegt-a-hlidarenda/|title=Valur Ís­lands­meistari: Sögu­legt á Hlíðar­enda|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Kvennalið Vals endurtók afrekið árið 2023.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.valur.is/media/462624/valsbla_i__2023_web.pdf|titill=Valsblaðið 2023|höfundur=Guðni Olgeirsson|útgefandi=Knattspyrnufélagið Valur|mánuður=desember|ár=2023|mánuðurskoðað=mars|árskoðað=2024}}</ref> == Saga félagsins == === 1911-1920: Stofnun og fyrstu árin === ==== Stofnun ==== Árið 1911 var knattspyrnan enn á bernskuskeiði sem íþrótt á Íslandi. Knattspyrnan barst hingað laust fyrir aldamót, og eins og alls staðar hreif hún hugi ungra manna. Árið 1908 var stofnuð unglingadeild innan K.F.U.M. í Reykjavík og var séra Friðrik Friðriksson leiðtogi deildarinnar og naut óskoraðrar virðingar. Drengirnir sóttu ekki einungis fundi í K.F.U.M. hjá séra Friðriki, stofnað var taflfélag, hljómsveit var starfrækt og margt fleira. Á þessum tíma fæddist hugmynd hjá K.F.U.M. drengjunum að stofna knattspyrnufélag en nokkur slík félög höfðu þá verið stofnuð í Reykjavík. Filippus Guðmundsson, einn af stofnendum Vals, skýrði svo frá tildrögum stofnunar félagsins í riti sem gefið var út í tilefni af 25 ára afmæli Vals: <blockquote>„Það var upphaf þessa félagsskapar, að nokkrir drengir úr UD í K.F.U.M. tóku að leika sér að því, að spyrna knetti í portinu bak við hús félagsins við Amtmannsstíg. Voru þeir sí og æ að mölva rúður í gluggum hússins með knettinum og fór mestallur tíminn í að aura saman í nýjar rúður og setja þær í gluggana. [...] Þessir leikir piltanna í UD voru upphaflega einungis óskipuleg dægrastytting. Þar var engin sérstök hlutverkaskipting, enda var lítið svigrúm í portinu bak við félagshúsið. Reyndi því hver og einn að spyrna knettinum af sem mestum ákafa eitthvað út í loftið, og aðalárangurinn voru rúðuspellin, sem áður er getið. En brátt rak að því, að portið varð drengjunum og þröngur leikvangur. Þá var haldið út á Melana, þangað, sem reykvískir knattspyrnumenn hafa jafnan síðan farið til þess að stunda íþrótt sína og sækja sér aukinn dug.“<ref name=":4">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994573|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> </blockquote>Séra Friðrik hafði í upphafi lítið álit á knattspyrnu og var tregur til að gefa samþykki sitt fyrir stofnun félagsins. Virtist honum sem leikur drengjanna í portinu hefði lítinn tilgang annan en hlaup og spörk út í loftið. Hann lét þó undan þar sem hann sá að drengirnir höfðu gott af því að hlaupa úti eftir kyrrstöðu og inniveru. Síðar meir átti honum eftir að snúast hugur og varð hann fljótt helsti hvatamaður félagsins.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658420|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Guðbjörn Guðmundsson, segir þannig frá stofnun félagsins í sama riti: <blockquote>„Um það leyti, sem áhugi fyrir knattspyrnu var að vakna meðal unglinga í Reykjavík og þar með drengja í K.F.U.M., var Ólafur Rosenkranz, leikfimiskennari í Menntaskólanum, en vann jafnframt á skrifstofu Ísafoldarprentsmiðju. Eitt sinn bar það við, að við Ólafur vorum að taka til í herbergi einu í prentsmiðjunni, en í þessu herbergi var þá geymt skrifborð Jóns Sigurðssonar forseta. Þegar við vorum að laga til í kringum borðið og undir því, kom alt í einu fótknöttur veltandi undan borðinu. Átti Ólafur knöttinn, og var hann að vísu allslitinn, en þó sæmilegur. Guðbjörn var nú ekki seinn á sér, en falaði þegar knöttinn af afi [sic]. Varð það úr, að Ólafur seldi honum knöttinn fyrir 2 kr.“<ref name=":4" /></blockquote>Skýrði Guðbjörn þannig frá að utan um þennan knött, sem valt fram undan skrifborði [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jóns Sigurðssonar]], hafi fyrstu áhugamenn um knattspyrnu í [[KFUM og KFUK|K.F.U.M.]] safnast og að til hans megi rekja vísinn til þess að Valur varð til.<ref name=":4" /> Það var síðan 11. maí 1911 sem haldinn var fundur á lesstofu KFUM þar sem sex piltar stofnuðu Fótboltafélag KFUM en nafni félagsins var þegar sama ár breytt í Val.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/um-val/saga.aspx|title=Um Val - Saga - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Einn af stofnendum Vals, Filippus Guðmundsson, átti hugmyndina að nafni félagsins. Sagan segir að þegar þessir stofnendur félagins voru að vinna við að laga knattspyrnuvöll sinn á Melunum í Reykjavík hafi fálki sveimað yfir höfðum þeirra og þar fengu þeir þá hugmynd að kalla félagð Val. Nafnið var borið undir séra Friðrik sem samþykkti það strax.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659908|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> Í fyrstu áttu Valsmenn engan leikvang til þess að stunda æfingar á. Æfðu liðsmenn því hvar sem þeir fundu nýtilega bletti. Æfingar fóru ýmist fram á Ráðagerðisflötum, á Kóngsmel uppi á Öskjuhlíð, meðfram Rauðarárlæknum og suður í Fífuhvammi eða hvar sem unnt var að spyrna knetti. Æfingar fóru einkum fram á sunnudögum. Liðsmenn leituðu nú til séra Friðriks sem fór þegar á fund [[Páll Einarsson|Páls Einarssonar]], sem þá var [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. Fundi þeirra lauk með því að Valsmenn fengu úthlutað svæði eitt vestur á Melunum sem þeir ruddu og útbjuggu til knattspyrnuæfinga.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994575|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Séra Friðrik vann hörðum höndum að því að moka mold, raka saman möl og aka henni burt í hjólbörum með öðrum félagsmönnum og að lokinni vinnu lauk hann hverjum degi með guðsorði, söng og bæn.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994582|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Við vígslu fyrsta Valsvallarins á [[Melarnir|Melunum]] haustið 1911 hélt séra Friðrik ræðu þar sem hann hvatti piltana til að halda áfram á þeirri braut sem þeir höfðu lagt út á og áminnti þá jafnframt um heiðarleika í leik og starfi og að friður, kærleikur, samheldni, fegurð og atorka ætti að ríkja í starfinu og aldrei ætti að þrífast neitt ósæmilegt og ljótt, sbr. m.a. eftirfarandi kafla úr ræðunni: <blockquote>„Þér ungu menn, sem standið nú í röðum reiðubúnir að ganga inn á hið nýja svæði til leiks, sýnið að þér getið leikið með kappi og fjöri og þó sem göfugir, ungir menn, sem fullkomlega hafið vald yfir yður. - Náið þessu valdi, hvað sem það kostar. Náið valdi yfir limum yðar; æfið augun að sjá fljótt, hvað gjöra skal, æfið fæturna, til þess að þeir gefi mátulegt spark eftir því, sem augað reiknar út, að með þurfi; æfið hendurnar til þess að fálma ekki út í bláinn, til þess að gjöra einmitt þær hreyfingar, sem við eiga; látið hendur og handleggi verða svo sjaldan sem unt er fyrir knettinum; æfið tungu yðar, svo að engin óþorfa orð heyrist. Leggið alla stund á að leggja fegurð inn í leik yðar, látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði. [...] Verið þar á svæðinu, sem yður ber að vera, hverjum samkvæmt skyldu sinni og varist blindan ákáfa og fum. Allur þjösnaskapur veri langt frá yður. Kærið yður ekki um að vinna með röngu eða ódrengilegu bragði. Þeir sterkari boli aldrei hinum yngri og linari frá réttum leik. Segið ávallt satt og venjið yður á að segja til, ef yður verður eitthvað á og játa það. Hælist aldrei yfir þeim, sem tapa, og gleðjist líka yfir velleiknu sparki hjá mótleiksmönnum yðar. Látið aldrei ófagurt pex eða þráttanir skemma leikinn. Verið fljótir að hlýða þeim, sem leik stjórna, einnig þó að þeir séu yngri. [...] Munið ávallt eftir því, að leikur vor er ekki aðeins stundargaman, heldur á hann að vera til þess að gjöra oss betri, göfugri, heiðarlegri og karlmannlegri með hverri æfing. Og samlíf vort á leiksviðinu og utan þess á að efla kristindóm vorn og vera guði til dýrðar.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994575|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-02}}</ref></blockquote> ==== Fyrstu árin ==== Í Valsblaðinu 1961 segir frá því að séra Friðrik hafi eitt sinn farið í heimsókn til Valsmanna þar sem þeir voru við æfingar á Melunum. Í fyrstu sýndist honum sem það sem ætti sér stað inn á vellinu svipaði til þess sem gerðist í portinu í K.F.U.M. en hann gekk þá til drengjanna og bað þá að sýna sér hvernig liðið raðaði sér upp á vellinum. Þeir gerðu það nákvæmlega og er séra Friðrik virti fyrir sér þessar tvær fylkingar (sókn og vörn) segist hann hafa séð fyrir sér hinar rómversku herfylkingar skipulegar og markvissar og samstundis skynjað leikinn og þá geysilegu þýðingu íþróttarinnar sem uppeldismeðals ef réttilega væri á haldið.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658421|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Valsmenn urðu þó skömmu síðar að hverfa af brott af þessum velli því loftskeytastöð var reist á blettinum. Ruddu Valsmenn sér þá nýjan völl norðar á Melunum en þeir þurftu einnig að yfirgefa hann skömmu seinna þegar járnbraut, sem lögð var vegna grjótflutninga til Reykjavíkurhafnar, sem þá var í smíðum, var lögð yfir hann. Enn fluttu Valsmenn völl sinn norðar á Melana en sá völlur var nokkru síðar tekinn af félaginu og gerður að allsherjar íþróttavelli fyrir Reykjavík, [[Melavöllurinn]]. Áður hafði verið íþróttavöllur norðar á Melunum, en girðingin í kringum hann skemmdist mjög af völdum óveðurs árið 1925 og var þá horfið á það ráð að flytja íþróttavöllinn þangað sem völlur Valsmanna var.<ref name=":5" /> Mikill áhuga var meðal Valsmanna á knattpyrnu strax frá upphafi og oftast mættu of margir á æfingar þrátt fyrir að félagsmenn væru ekki nema 28 talsins og var [[Loftur Guðmundsson]], fyrsti formaður félagsins, „einkar áhugasamur um viðgang þess“. Fjölmargir óskuðu eftir inngöngu í félagið en Valsmenn höfðu gert samþykkt um það að félagsmenn skyldu ekki vera fleiri en 28. Varð þetta til þess að annað knattspyrnufélag var stofnað innan vébanda K.F.U.M. sem fékk nafnið Hvatur en til stóð að þessi félög myndu heyja kappleiki sín á milli í stað þess að keppa við önnur knattspyrnufélög utan K.F.U.M. Félagið Hvatur sameinaðist þó Val fljótlega, þar sem menn töldu ráðlegra að sameina starfskrafta félaganna. Við lok fyrsta starfsárs félagsins gaf séra Friðrik út rit sem hann nefndi „Úti og inni“ og tileinkaði knattspyrnufélögunum í K.F.U.M. Val og Hvata „sem með siðprýði, áhuga og félagslyndi gjörðuð mér gleði og K.F.U.M. sóma á leikvellinum og annarsstaðar“.<ref name=":5" /> Fyrstu þrjú starfsár Vals háði félagið ekki opinbera keppni við önnur félög. Séra Friðrik stjórnaði æfingum þegar hann hafði tök á því og liðið háði mánaðarlega kappleiki við Hvat. Haustið 1914 léku Valsmenn sinn fyrsta opinbera keppnisleik við [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]. Valsmenn voru á þessum tíma bundnir af ákvörðun um að leika ekki við lið utan K.F.U.M. Séra Friðrik var á þessum tíma staddur erlendis og því ekki til taks til þess að veita leyfi, leituðu Valsmenn þá til séra Bjarna Jónssonar, sem tók vel í erindið og veitti leyfi til leiksins. Leiknum lauk með 3-2 sigri Fram, sem þótti nokkuð vel af sér vikið þar sem Framarar höfðu á þessum tíma yfir að ráða öflugu knattspyrnuliði. Árið 1915 tók Valur í fyrsta sinn þátt í Íslandsmótinu í knattspyrnu en auk þeirra kepptu [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] og [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] í mótinu. Ári síðar, á fimm ára afmæli Vals 1916, fékk Valur inngöngu í [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþróttasamband Íslands]]. 1913 var [[Skátafélagið Væringjar|Væringjafélagið]] stofnað fyrir drengi í K.F.U.M. fram til 15 ára aldurs sem gengju þá í Val. Árið 1919 vann þessi hópur ungra Valsmanna svokallað Haustmót og var það fyrsti mótssigur félagsins. Á þessum árum voru knattspyrnumót í Reykjavík haldin af knattspyrnufélögunum sjálfum og höfðu félögin oft ærnar tekjur af mótshaldinu. Fyrstu árin stóð Valur ekki að slíku móti en breyting varð þar á árið 1917 þegar [[Egill Jacobsen]], kaupmaður gaf félaginu 30. júní verðlaunagripinn Íslandshornið, en til stóð að árlega yrði keppt um þann grip og Valur halda mótið. Framarar voru í upphafi afar mótfallnir nafngiftinni þar sem þeir töldu að nafnið á gripnum væri svo líkt Íslandsbikarnum, sem Fram hafði gefið út og haft tekjur af. Kváðu Framarar nafnið móðgun við sig af hálfu ÍSÍ sem höfðu í samstarfi við Egil ákveðið nafnið á gripnum. Í gerðarbókum Vals sagði m.a. svo um þetta mál: „Út af þessu höfðum vér [...], ákveðið að taka ekki þátt í Knattspyrnumóti Íslands hjá Fram á þessu ári, nema þeir gæfu tryggingu fyrir að þeir tækju þátt í Íslandshornsmótinu þar sem það væri svo mikið fjárhagslegt tjón fyrir okkur.“ Með bréfi til Vals skömmu síðar tilkynntu Framarar um þátttöku sína í mótinu en tóku þó fram að eigi mætti skilja svo að félagið væri nú ánægt með nafnið á horninu eða fyrri framkomu ÍSÍ.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658432|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Fram vann gripinn til eignar árið 1919 en þá gaf Egill félaginu 200 krónur fyrir nýjum verðlaunagrip. Fleiri urðu mótin á vegum Vals þó ekki á þessum árum þar sem meistaraflokkur félagsins hætti keppni um þetta leyti.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994577|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-04}}</ref> === 1920-1930: Óviss framtíð === Í kringum 1920 var félagið við það að leysast upp sökum þess hve fáir sóttu æfingar hjá meistaraflokki. Meistaraflokkur Vals var þá alveg hættur að taka þátt í knattspyrnumótum og enginn 3. flokkur var til í félaginu. Var m.a. um það rætt í félaginu að sameinast [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingi]] eða leysa félagið alveg upp. [[Axel Gunnarsson]], kaupmaður, var kjörinn formaður Vals og lagðist mjög gegn því. Á þessum tíma var ekkert fé til í sjóðum félagsins og lagði Axel því sjálfur til fé fyrir boltakaupum og öðru því sem félagið þarfnaðist. Var Axel lengi vel helsti fjárhagslegur bakhjarl félagsins og sat í stjórn þess í 10 ár samfleytt lengst af sem formaður.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994583|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Upp úr 1922 var mikil deyfð yfir starfi Væringjafélagsins<ref>{{cite book |title=Skátafélagið Væringjar 25 ára |date=1938 |publisher=Skátafélagið Væringjar |url=https://timarit.is/page/4804641 |access-date=23. júlí 2022 |page=33}}</ref> og gengu þá fjölmargir Væringjar í Val. Um þetta leyti upphófst mikil liðssöfnun og árið 1922 voru félagsmenn orðnir 350 talsins en þar af hafði Jón Sigurðsson, síðar borgarlæknir, safnað 100 manns. Tók meistaraflokkur félagsins í kjölfarið þátt í knattspyrnumótum að nýju árið 1923. Í Valsblaðinu 1961 eru Axel Gunnarsson og Jón Sigurðsson nefndir forystukempur endurreisnarinnar í Val sem átti sér stað á þessum tíma. Á 15 ára afmæli félagsins árið 1926 var ákveðið að gera merki fyrir félagið og var þar um að ræða mynd af skildi og á honum var mynd af val, vængjum þöndum, með knött í klónum. Efst í grunni merkisins var sól sem sendi geisla sína, rauða og bláa yfir félagsmerkið. Félagsmerki Vals var samþykkt á aðalfundi félagsins 1926. Hugmyndina að merkinu átti Ámundi Sigurðsson, en [[Tryggvi Magnússon]] listmálari teiknaði.<ref name=":2" /> Ákvæði um merki félagsins er að finna í 3. gr. samþykkta Knattspyrnufélagsins Vals. Þar segir svo um merki félagsins: „Merki félagsins er skjöldur, en grunnur hans sól, sem sendir frá sér rauða og bláa geisla og í miðjum fleti skjaldarins er fljúgandi valur með knött í klónum. Á knöttinn skal letra nafnið VALUR.“ Sama ár var einnig ákveðið að taka upp nýjan búning, en allt frá því að Valur eignaðist fyrst félagsbúning hafði hann verið hvít peysa með bláum langröndum, hvítar buxur og bláir sokkar. Þessum búningi þótti svipa um of til búnings KR og var þá tekin upp græn peysa og svartar buxur til bráðabirgða en sá búningur var notaður allt til ársins 1926.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658439|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Nú var ákveðið að búningur félagsins skyldi vera rauð peysa, hvítar buxur og bláir sokkar. Þetta hefur síðan verið búningur félagsins en ekki hefur verið föst regla í sokkalit, en þeir hafa þó yfirleitt verið rauðir eða hvítir. Árið 1928 komu til landsins [[Skotland|skoskir]] knattspyrnumenn frá Glasgow University Club á vegum allra félaganna í Reykjavík og léku m.a. við meistaraflokk Vals. Leiknum lauk með 6-1 sigri Skotanna en Skotarnir höfðu mikla yfirburði yfir íslensku liðin. Í skýrslu um heimsókn þessa í skjölum Vals kemur fram að heimsókn þessi hafi einkum verið hugsuð svo liðin gætu lært af Skotunum og séð „hvar við stæðum í íþróttinni“. Jón Sigurðsson, formaður Vals, þakkaði Skotunum kærlega fyrir frábæran leik og glæsilega kennslustund.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658445|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Sama ár léku Valsmenn við [[Færeyjar|færeyskt]] knattspyrnulið sem var statt hér á landi og lauk leiknum með 4-1 sigri Valsmanna. === 1930-1939: Fyrstu titlarnir. Handknattleikur ryður sér rúms === Valur vann sinn fyrsta Íslandsmeistaratitil árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1930|1930]], nítján árum eftir að félagið var stofnað með markatölunni 16:2. Innan Vals þótti mikið liggja við að sigra þetta ár og héldu liðsmenn m.a. fund á [[Hótel Borg]] skömmu fyrir mótið þar sem Jón Sigurðsson og Aðalsteinn Hallsson hvöttu menn til dáða og báðu þá að „duga eða drepast“ eins og það er orðað í fundargerðinni. Tókust menn í hendur og strengdu þess heit að gera allt sem í þeirra valdi stæði til að sigra og það gekk eftir. Langþráður draumur var orðinn að veruleika. Eitt fyrsta verk nýkrýndra Íslandsmeistara var að heimsækja séra Friðrik. Séra Friðrik sagði við nýbakaða meistarana að vissulega væri sigur góður en ekki mætti ofmetnast eða sýna dramblæti, en alla tíð gaf séra Friðrik Valsmönnum ýmis heilræði, m.a. um drengilegan leik og háttprýði. Frá þessum tíma hefur varðveist dagbók Agnars Breiðfjörð þar sem hann rekur æfingasókn veturinn 1930-31. Í dagbókinni getur hann þess að Valssöngurinn hafi oftast verið sunginn í lok æfinga, sbr. t.a.m. eftirfarandi færslu frá 18. janúar 1931: „Þessi sunnudagur rann upp með hörkufrosti og norðannæðingi, og var útlit fyrir fannkomu, þrátt fyrir þessa hryssingslegu framkomu náttúrunnar, mættu á þessa æfingu 10 áhugamenn. - Án efa hefur ekki áður verið leikin knattspyrna í slíku veðri sem þessu (í það minnsta ekki á Íslandi). Æfingin var á velli KR-inga og fór allvel fram. Valssöngurinn var sunginn.“ Ári síðar héldu Valsmenn í sína fyrstu utanlandsför. Kepptu Valsmenn við lið frá [[Færeyjar|Færeyjum]] og [[Danmörk|Danmörku]] alls sex leiki. Aðalfararstjóri var séra Friðrik Friðriksson og auk hans var í fararstjórninni Jón Sigurðsson formaður félagsins. Einar Björnsson segir m.a. svo frá ferðinni í 25 ára afmælisriti Vals: <blockquote>„Þetta var í fyrsta sinn, sem íslenzkt knattspyrnufélag réðist í það, á eigin ábyrgð að senda flokk knattspyrnumanna til meginlands Evrópu og í fyrsta skipti sem íslenzkir knattspyrnumenn tóku þar land. Lagt var af stað héðan 16. júní með e. s. Lýru og leiðin lá um Færeyjar, Noreg og Svíþjóð. Ferðin til Færeyja gekk eins og í sögu, en í Þórshöfn var dvalið í rúma 4 tíma og kappleikur háður við „Havnar Boltfélag“, og lauk með sigri Vals 3:0. Leikurinn var drengilegur og fjörugur og blaðaummæli ágæt. [...] Í Kaupmannahöfn og annarsstaðar í Danmörku voru Valsmenn gestir KFUM. Móttökur hinna dönsku félaga okkar voru með afbrigðum góðar, bæði í Kaupmannahöfn og annarsstaðar sem við fórum um. Var allt gert til þess að gjöra oss ferðina sem ánægjulegasta og gagnlegasta. [...] Fyrsta kappleik sinn í Danmörku léku Valur í Kaupmannahöfn 24. júlí við KFUM Boldklub og sigruðu Danir með 3:1. Rétt er að geta þess að þetta var í fyrsta sinn sem Valsmenn kepptu á grasvelli og munu þau viðbrigði, að koma á grasvöll af malarvelli, ekki hvað sízt hafa átt sinn drýgsta þátt í ósigrinum.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658455|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> </blockquote> ==== Dýrkeyptur Íslandsmeistaratitill 1933 ==== Félagið varð næst Íslandsmeistari í knattspyrnu [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1933|1933]] og síðan óslitið fjögur ár í röð 1935-1938. Sigur Vals árið 1933 var dýru verði keyptur því í úrslitaleik Vals gegn KR 15. júní hlaut markvörður Vals, [[Jón Karel Kristbjörnsson]], svo slæma áverka að hann lést tveim dögum síðar 17. júní.<ref>{{Cite web|url=https://lemurinn.is/2013/05/04/valur-kr-upp-a-lif-og-dauda/|title=Valur-KR upp á líf og dauða|date=2013-05-04|website=Lemúrinn|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1358357/|title=Spark í spegli tímans|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-02-06|url-access=subscription}}</ref> Í Valsblaðinu 1961 sagði m.a. svo frá þessum afdrifaríka leik:<blockquote>„Þetta ár verður lengi minnisstætt, fyrir þá sök, að í úrslitaleik milli  Vals og KR skeði það að markmaður liðsins, Jón Karel Kristbjörnsson, slasaðist svo illa að hann lézt af þeim völdum 2 dögum síðar. Mun hann hafa rifnað innvortis og fengið lífhimnubólgu, sem leiddi hann  til dauða. Var mikill mannskaði að Jóni, sem var mjög efnilegur maður, góður markvörður og hafði verið meðal þeirra sem haldið höfðu hvað lengst hópinn og leikið í aðalliðinu undanfarin ár, og í yngri flokkunum. Þegar slysið vildi til stóðu leikar þannig, að jafntefli var 2:2, en er Jón féll á völlinn náði framherji KR knettinum og sendi hann í mannlaust markið. 3:2 fyrir KR. Varamarkvörðurinn, Hermann Hermannsson, er tekinn í markið. En við þetta áfall, að markvörðurinn verður að hætta, þjappast liðið svo saman, að sjaldan hefði betur til tekizt, og á næstu 40 mín. skorar Valur 4 mörk, og vann leikinn 6:3.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658463|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref></blockquote>Valur sá um útför Jóns og reisti legstein á leiði Jóns í [[Hólavallagarður|Hólavallakirkjugarði]] en minnisvarðinn var afhjúpaður við athöfn sem fram fór 19. desember 1934. Á legsteininum er að finna stórt Valsmerki. Séra [[Bjarni Jónsson (vígslubiskup)|Bjarni Jónsson]] framkvæmdi athöfnina.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658464|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Árlega, fyrir fyrsta leik á Íslandsmótinu í knattspyrnu, leggja leikmenn meistaraflokks Vals í knattspyrnu karla blóm að leiði Jóns Karels.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6478079|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658464|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-03-11}}</ref> ==== Nýr völlur við rætur Öskjuhlíðar ==== Þegar æfingavöllur Vals á Melunum var tekinn af félaginu 1926 undu félagsmenn því illa og unnu forystumenn félagsins ötullega að því að félaginu yrði bætt það tjón með nýju landi. Eftir langa mæðu fékk félagið loks úthutað svæði við rætur [[Öskjuhlíð|Öskjuhlíðar]] sem nefndist Haukaland en fram að því hafði félagið ekki átt sér neinn sérstakan leikvöll.<ref name=":5" /> Svæðið var stórgrýtt og illt yfirferðar en með samtakamætti ruddu menn svæðið og athafnasvæði knattspyrnumanna í Val jókst smám saman og haustið 1935 útbjuggu Valsmenn völl á svæðinu í sjálfboðavinnu og var það mikið og erfitt verk. Völlurinn var vígður á 25 ára afmælisári Vals árið 1936 en mikil áhersla var lögð á að klára að ryðja völlinn í tæka fyrir afmæli Vals. Á almennum fundi félagsins kom fram tillaga um að hver starfandi félagsmaður legði fram 5 krónur á mánuði, sem yrðu greiddar til atvinnulausra manna innan félagsins sem störfuðu að vallargerðinni og að félagssjóður myndi leggja jafnháa upphæð á móti. Var tillagan í kjölfarið samþykkt og kom til framkvæmda þó ekki liggi fyrir hve margir nutu þessara atvinnubótarvinnu. Völlurinn var vígður með skrúðgöngu frá húsi K.F.U.M. og voru þar samankomnir um 150 Valsmenn sem gengu þaðan inn Laugaveg og þaðan upp Barónsstíg að vellinum.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658475|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Þetta nýja svæði átti eftir að valda straumhvörfum hjá félaginu, ekki síst meðal yngstu knattspyrnumannanna, en um þessar mundir var farið að efna til keppni milli 3. og 4. flokks og var oftast keppt á Valssvæðinu að frumkvæði Vals. Átti það mikla unglingastarf sem kom í kjölfar hins nýja vallar eftir að bera ríkulegan ávöxt fyrir Val. ==== Upphaf handknattleiks í Val ==== Á vetraræfingum sem knattspyrnumenn í Val stunduðu á árunum eftir 1930 var ýmist æfð leikfimi eða knattleikni með tuskuknöttum. Þessar æfingar þóttu heldur einhæfar og gripu menn til þess ráðs að enda æfingar á handknattleik. Æfingar fóru ýmist fram í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskóla]] eða ÍR húsinu og voru pústrar tíðir líkt og segir í Valsblaðinu 1961. Þótti sumum hasinn svo mikill að málið var tekið upp á stjórnarfundi Vals. Í fundargerði um þetta segir:<blockquote>„Nokkur ágreiningur hafði komið upp um það, hvort hafa skyldi handknattleiksæfingar á æfingakvöldum félagsins, þar sem allir þeir, er æfingar sæktu gætu ekki tekið þátt í þeim. Urðu um þetta nokkrar umræður. Mæltu tveir stjórnarmenn, fyrir sitt leyti, á móti handknattleiksæfingum. Formaður hélt því fram, að það yrði ekki vel séð af nokkrum félagsmönnum ef þær yrðu lagðar alveg niður. Kom þá fram hjá tvímenningunum tillaga um að handknattleiksæfingar yrðu einu sinni í viku og þá síðasta „kortérið“. Var það samþykkt.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658490|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref></blockquote>Í fyrstu fóru menn eftir samþykkt stjórnar en ekki leið á löngu þar til allar æfingar enduðu með handknattleik. Leiknum óx stöðugt fiskur um hrygg innan félagsins og vildu menn nú reyna sig á öðrum liðum. Léku Valsmenn þá við nemendur í [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraskólanum]], [[Knattspyrnufélagið Haukar|Hauka]] og [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann]], sem á þessum tíma var nokkurs konar vagga handknattleiks á Íslandi, en þjálfari liðsins var Valdimar Sveinbjörnsson. Í upphafi voru leikir Vals og Menntaskólans ójafnir en fljótlega fór að draga saman með liðunum. Í Valsblaðinu 1961 segir m.a. frá aðstöðunni til hanknattleiksiðkunar á þessum árum. Segir þar m.a. frá leik Vals og Hauka sem fram fór á ísuðu gólfi í fimleikahúsinu við barnaskólann í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]. Salurinn hafði verið þveginn seint kvöldið fyrir leikinn í miklu frosti og þegar keppendur komu í salinn um morguninn, var mikill hluti hans með íslagi á gólfinu. Ekki kom til greina að fresta leiknum og því fór hann fram við þessar krefjandi aðstæður. Þar greinir einnig frá æfingaleik Vals við sjóliða af þýska herskipinu Metheor, sem fram fór í Austurbæjarbarnaskólanum, segir m.a. svo frá viðureigninni í Valsblaðinu: <blockquote>„Var Valsmönnum sagt, að á skipi þessu væru mjög góðir handknattleiksmenn, sem hefðu tekið þátt í mótum heima í Þýzkalandi og væru taldir þar góðir leikmenn. Yrði því um að ræða handknattleikssýningu og ekkert annað. Þjóðverjarnir vildu hafa vítateiginn strikaðan þvert yfir salinn og þegar knötturinn fór aftur fyrir það strik átti mark hann. Þeir notuðu líka niðurstungu, og léku oft á Valsmenn með því, því það kunnu þeir ekki. Aftur á móti mun salurinn hafa hamlað þeim nokkuð, enda vanari stærri sölum og leik úti. Þjóðverjar voru þá með beztu handknattleiksþjóðum í heimi. Það kom ekki lítið á óvart að leikurinn varð mjög jafn og mátti vart á milli sjá. Áhorfendur höfðu komið til að horfa á svo að svalir salsins voru þétt skipaðar. Upphófst nú mikill þjóðarmetnaður meðal áhorfenda og tóku þeir að æpa af miklum móð á Valsmenn, og segja má að Aðalsteinn Hallsson, hafi gengið berserksgang á áhorfendapöllunum, hvetjandi með öllum tiltækum orðum móðurmálsins. Leiknum lauk með aðeins eins marks mun eða 21:20 fyrir Þjóðverja. Var ekki laust við að handknattleikur nyti meira álits og viðurkenningar innan félagsins eftir þetta. Þetta var líka fyrsti leikur, sem íslenzkt lið leikur við erlenda handknattleiksmenn.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658493|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-15}}</ref> </blockquote>Sá handknattleikur sem leikinn var á þessum fyrstu árum íþróttarinnar hér á landi var nokkuð frábrugðin þeim sem þekkist í dag. Salirnir í Austurbæjarskóla, MR og í ÍR-húsinu voru litlir og gólfflöturinn leyfði ekki útlínur. Var knötturinn því alltaf í leik nema þegar mark var skorað. Heimilt var að taka knöttinn „af batta“ með því að kasta honum í vegg, markteigurinn var aðeins 2 m út frá miðju markinu og markið sjálft ekki nema 1,70 m. Ekki mátti halda knettinum lengur en í tvær sekúndur og ekki mátti stinga niður. Knötturinn var tuskuknöttur sem menn gátu með naumindum haldið á í annarri hendi eða kastað. Almennt léku menn „maður á mann“ og fimm menn voru í hvoru liði.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658494|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-15}}</ref> ==== Tengsl við KFUM rofna ==== Á þessum árum rofnuðu smám saman þau sterku tengsl sem í upphafi höfðu verið milli Vals og KFUM, en enn þann dag í dag eru Valsmenn minnugir uppruna félagsins og minnast með virðingu og hlýju tengsla sinna við KFUM og séra Friðrik Friðriksson. Á níræðisafmæli séra Friðriks árið 1958 tilkynnti Knattspyrnufélagið Valur að félagið myndi reisa brjóstmynd af séra Friðriki Friðrikssyni á Hlíðarenda.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1316224|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Brjóstmyndin var afhjúpuð á 93. afmælisdegi séra Friðriks þann 25. maí 1961 en séra Friðrik lést 9. mars sama ár.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2247303|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Á steinsúluna eru rituð þau fleygu orð: Látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði, einkunnarorð sem eiga að vera leiðarljós og takmark allra Valsmanna í leik og starfi. [[Friðrikskapella]] að Hlíðarenda var vígð árið 1993 þegar 125 ár voru liðin frá fæðingu séra Friðriks.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/105984/|titill=Biskup vígði Friðrikskapellu|höfundur=|útgefandi=Morgunblaðið| dags = 28. maí 1993| skoðað-dags = 20. janúar 2021|safnár=}}</ref> === 1939-1960: Flutningur að Hlíðarenda === Árið 1939 markar merk spor í sögu Vals með kaupum á jörðinni [[Hlíðarendi (Reykjavík)|Hlíðarenda]] við Öskjuhlíð. Á gamlársdag 1914 gaf bæjarstjórn [[Reykjavík|Reykjavíkur]] úr erfðafestubréf fyrir 5,5 hekturum lands til [[Jón Kristjánsson|Jóns Kristjánssonar]], lagaprófessors, sem gaf jörðinni nafnið Hlíðarendi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/993637|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Jón lést langt fyrir aldur fram í [[Spænska veikin|spænsku veikinni]] sem gekk yfir landið [[1918]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4912342?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/J%C3%B3n%20Kristj%C3%A1nsson%20pr%C3%B3fessor|title=Árbók Háskóla Íslands - Árbók 1918-1919 (01.01.1919) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Skömmu fyrir andlát sitt seldi Jón landið Sveini Pálssyni en síðar sama ár lést Sveinn einnig úr spænsku veikinni. Árið 1919 flutti [[Guðjón Guðlaugsson]] Alþingismaður til Reykjavíkur og keypti Hlíðarenda af dánarbúi Sveins. Guðjón bjó að Hlíðarenda til æviloka, en hann lést 6. mars 1939.<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/cv/is/?nfaerslunr=173|title=Guðjón Guðlaugsson|website=Alþingi|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> Frú Jóney Guðmundsdóttir, ekkja Guðjóns Guðlaugssonar Alþingismanns, bauð félaginu landið til kaups vorið 1939 og úr varð að félagið undirritaði kaupsamning um landið 10. maí 1939. Það var ósk Jóneyjar að selja landið Knattspyrnufélaginu Val fremur en til „[...] kaupsýslumanna sem sóttust enn fremur eftir því að eignast Hlíðarenda“ en það var hennar trú að Valur myndi hlúa að staðnum, rækta hann og prýða frekar en eigandi er ræki þar bú. Kaupverðið var 30.000 kr. en þar af nam útborgun kr. 5.000. Jörðin var 5,09 ha. að stærð, að mestu ræktað tún. Landinu fylgdi íbúðarhús, stórt fjós og hlaða. Til þess að fjármagna kaupin gaf félagið út 50 króna skuldabréf en fjármögnun stóð svo tæpt að ekki tókst að greiða stimpilgjöldin fyrr en nokkru síðar.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1501141/|title=Hugsað til hundrað ára|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-23|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658240?iabr=on#page/n3/mode/2up/search/%C3%B3%20a%C3%B0%20kaupin%20hafi%20veri%C3%B0%20ger%C3%B0%20er%20takmarkinu%20ekki%20n%C3%A1%C3%B0.%20%C3%9Eau%20eru%20a%C3%B0eins%20upphafi%C3%B0.%20Upphaf%20%C3%BEess%20starfs%20sem%20%C3%A1%20a%C3%B0%20tryggja%20f%C3%A9laginu%20fagran%20og%20fullkominn%20samasta%C3%B0|title=Valsblaðið - 12. Tölublað (01.05.1959) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref> Í samtali við Frímann Helgason sem birtist í 30. tbl. Valsblaðsins árið 1972 lýsti Hólmgeir Jónsson kaupunum og skuldabréfaútgáfunni með eftirfarandi hætti: <blockquote>„Mér er einna minnistæðast þegar Ólafur Sigurðsson skýrði frá því að hann ætlaði að leggja það til að Valur keypti Hlíðarenda. Ég var þá féhirðir í stjórninni og mér var kunnugt um að ekkert fé var til. Hann hafði ráð við því og lét að því liggja að við gæfum bara út 50 kr. skuldabréf. Nú, svo var þetta ákveðið, og farið að selja bréfin og gekk það allt vel, en heildarupphæðin var 5,000 krónur. Síðan varð ég fyrsti gjaldkeri Hlíðarendanefndar, og ég minnist ekki að hafa leyst inn nema tvö eða þrjú bréf. Síðan kom svo stríðið og verðgildi peninga rýrnaði, 50 krónur urðu lítils virði og munu fáir hafa krafizt greiðslu fyrir bréf sín.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659310?iabr=on#page/n41/mode/2up/search/S%C3%AD%C3%B0an%20kom%20svo%20str%C3%AD%C3%B0i%C3%B0%20og%20ver%C3%B0gildi%20peninganna%20r%C3%BDrna%C3%B0i,%2050%20kr%C3%B3nur%20ur%C3%B0u%20l%C3%ADtils%20vir%C3%B0i%20og%20munu%20f%C3%A1ir%20hafa%20krafizt%20grei%C3%B0slu%20fyrir%20br%C3%A9f%20s%C3%ADn|title=Valsblaðið - 30. Tölublað (11.05.1972) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref></blockquote>Ólafur Sigurðsson, þáverandi formaður Vals og bróðir Jóns Sigurðssonar, átti mikinn þátt í kaupunum á landinu og skrifaði m.a. svo um kaupin í 3. tbl. Valsblaðsins árið 1941: <blockquote>„Þó að kaupin hafi verið gerð er takmarkinu ekki náð. Þau eru aðeins upphafið. Upphaf þess starfs sem á að tryggja félaginu fagran og fullkominn samastað, þar sem unnt verði að einbeita allri orku félagsins að hinum eiginlegu verkefnum þess, íþróttaiðkunum sakir fullkominna ytri skilyrða og efnahagslegs sjálfstæðis [...] Við verðum að gera til hans meiri kröfur en nokkurn tíma hafa verið gerðar hér á landi í þessum efnum, svo miklar að þær standist kröfur tímans um næstu 100 ár a.m.k.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658049?iabr=on#page/n4/mode/2up/search/%C3%B3%20a%C3%B0%20kaupin%20hafi%20veri%C3%B0%20ger%C3%B0%20er%20takmarkinu%20ekki%20n%C3%A1%C3%B0.%20%C3%9Eau%20eru%20a%C3%B0eins%20upphafi%C3%B0.%20Upphaf%20%C3%BEess%20starfs%20sem%20%C3%A1%20a%C3%B0%20tryggja%20f%C3%A9laginu%20fagran%20og%20fullkominn%20samasta%C3%B0|title=Valsblaðið - 3. Tölublað (01.04.1941) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref></blockquote>Með kaupunum var langþráðu markmiði náð, Valur átti sitt eigið land í alfaraleið skammt frá gamla Valsvellinum og þar með lauk 28 ára hrakningasögu félagsins. Forystumenn félagsins höfðu háleitar hugsjónir um uppbyggingu að Hlíðarenda og horfðu til framtíðar, sáu fyrir sér draumsýnir um íþróttasvæði og íþróttamiðstöð en gerðu sér jafnframt grein fyrir því að langt yrði í land að draumur þeirra um framtíðarsvæði Vals rættist, en þeir höfðu tekið fyrsta skrefið. Ekki var til fé til framkvæmda á jörðinni fyrst um sinn og var landið því leigt út til Geirs í Hlíð til 5 ára til að létta undir með félaginu. Einum hektara var þó haldið eftir til að nýta undir æfingar en [[Reykjavíkurflugvöllur]] var farinn að þrengja mjög að æfingasvæðinu sem þá var í notkun. Miklar deilur áttu sér stað innan félagsins sem utan um kaupin og var áskorun m.a. send til bæjarstjórnar um að taka 1.000 kr. árlega af félaginu "er færi svo gáleysislega með fé sitt". Þessar óánægjuraddir þögnuðu árið 1944 þegar Hlíðarendanefnd skilaði 100.000 kr. hagnaði af bílahappdrætti og hlutaveltu. Arkitektarnemarnir [[Gísli Halldórsson (arkitekt)|Gísli Halldórsson]] og [[Sigvaldi Thordarson]] voru fengnir til þess að skipuleggja Hlíðarenda til framtíðar árið 1943 og skiluðu þeir af sér uppdrátti dagsettan í apríl sama ár. Á uppdrættinum mátti sjá fullburða leikvang með grasi, áhorfendastúkum og hlaupabraut, stóran malarvöll, knattspyrnuvöll drengja, utanhúss handboltavöll á grasi, tennisvelli, íþróttahús, félagsheimili, búningaaðstöðu, íbúð umsjónarmanns og sundlaug. Ekkert varð úr þessum áformum og ári síðar gerðu þeir annan uppdrátt þar sem útihús á svæðinu, fjósi og hlöðu var breytt í félagsaðstöðu, fundarherbergi og búningsklefa. Nýr malarvöllur var vígður 1949 og 1953 var grasvöllur tekinn í notkun að Hlíðarenda.<ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/valur/docs/valsbla_i__2019_web|title=Valsblaðið 2019|last=22911024|website=Issuu|language=en|access-date=2021-01-26|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518061423/https://issuu.com/valur/docs/valsbla_i__2019_web|url-status=dead}}</ref> ==== Fyrstu Íslandsmeistararnir í handknattleik ==== Haustið 1939 fór stjórn [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþróttasambands Íslands]] þess á leit við Val að standa fyrir Íslandsmóti í handknattleik. Beiðnin var samþykkt á stjórnarfundi hjá Val í byrjun desember sama ár og fór svo að Valur og Víkingur önnuðust mótshaldið. Val hafði skömmu áður áskotnast veglegur bikar af Vátryggingafélaginu Nye danske og í tilefni af þessu nýja móti gaf Valur bikarinn til keppni í meistaraflokki. Alls tóku sex lið þátt í [[Handknattleiksárið 1939-40|mótinu]]: Valur, [[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]], [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR,]] [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]], [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] og [[Háskóli Íslands|Háskólinn]] en Valsmenn stóðu uppi sem sigurvegarar. Voru Valsmenn þar með orðnir fyrstu Íslandsmeistararnir í handknattleik. Valsblaðið 1961 greinir frá undirbúningi Valsmanna fyrir leikinn gegn Háskólanum, sem þótti afar sterkur andstæðingur. Enginn sérstakur þjálfari stýrði Valsliðinu á þessum tíma og því brugðu menn á það ráð að koma saman á skrifstofu Sveins Zoega, sem þá starfaði hjá Sparisjóði Reykjavíkur, til þess að ræða málin fyrir mikilvægan leik gegn Háskólanum. Var þar samþykkt að hver og einn skyldi gagnrýna aðra liðsmenn og segja þeim hvað það væri sem þeir mættu bæta í sínum leik. Skyldu leikmenn jafnframt hlusta á gagnrýnina og máttu ekki svara fyrir sig. Valsmenn vörðu Íslandsmeistaratitilinn [[Handknattleiksárið 1940-41|1941]] og [[Handknattleiksárið 1941-42|1942]] og aftur [[Handknattleiksárið 1943-44|1944]]. Valsmenn hafa ávallt átt velgengni að fagna í handknattleik þegar á heildina er litið þótt stundum hafi starfið dalað um tíma. ==== Skíðamenn Vals fá þak yfir höfuðið ==== Árið 1941 á 30 ára afmæli félagsins var tekin til notkunar skíðaskáli sem félagið leigði af ÍR. Mikill skíðaáhugi var hér á landi um og eftir 1930 og voru þá fjölmargir skíðaskálar byggðir. Fjölmargir félagsmenn Vals stunduðu skíðaíþróttina af kappi og börðust fyrir því að félagið eignaðist sinn eigin skíðaskála. Var málið mikið rætt innan félagsins en menn höfðu m.a. áhyggjur af því að Valsmenn færu að dreifast með öðrum félögum í skíðaferðir. Ýmsir möguleikar voru kannaðir en hagkvæmasta boðið kom frá ÍR um leigu á „Valgerðarstöðum“, litlu sumarhúsi, rétt við [[Kolviðarhóll|Kolviðarhól]] á [[Hellisheiði]]. Gerður var leigusamningur til fimm ára og hófust sjálboðaliðar þegar handa við að lagfæra og breyta húsinu. Var það von manna að þegar leigutíminn væri á enda yrði búið að reisa nýjan og vandaðan skála fyrir skíðadeildina.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658498|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-03-11}}</ref> Fljótlega kom í ljós að skíðaskálinn væri of lítill. Hófst mikil fjársöfnun og eftir áramótin 1942-43 hafði nægt fé safnast til þess að unnt væri að hefjast handa við að teikna húsið. Andreas Bergmann teiknaði skálann sem var reistur innan um klettaborgir framar í [[Sleggjubeinsdalur|Sleggjubeinsdal]] og var samningur gerður við ÍR um landið. Þegar um vorið hófust framkvæmdir og var öll vinna, nema hellulögn á þaki, framkvæmd af Valsmönnum í sjálfboðavinnu. Vinna fór að mestu fram um helgar og gekk vel því húsið var vígt 11. desember 1943. ==== Íþróttahús að Hlíðarenda ==== Snemma á árinu 1953 var sú ákvörðun tekin, að hefjast handa um byggingu íþróttahúss að Hlíðarenda. Opinberir aðilar vildu ekki fallast á fyrirætlanir Vals um að hafa húsið stærra en 16x32 m auk gangs og búningsherbergja og varð það því raunin. Framkvæmdir hófust 1954 en [[Skarphéðinn Jóhannsson]] teiknaði húsið og hafði eftirlit með byggingu þess. Nokkrar tafir urðu á framkvæmdum þar sem styrkir bárust ekki sem skyldi. Var þá brugðið á það ráð að leigja [[Hitaveitu Reykjavíkur]] húsið sem geymsluhús, þar til félagið gæti hafist handa um innréttingu þess. Árið 1958 gátu framkvæmdir hafist að nýju þar félaginu hafði tekist að safna saman nokkru fé með lántökum, styrkjum, fyrirframgreiðslum upp í leigu o.s.frv. Straumhvörf urðu í starfi félagsins með tilkomu íþróttahúss að Hlíðarenda sem tekið var í notkun 1958 en húsið var fullgert 1960. Þetta íþróttahús var mikil lyftistöng fyrir Val, bæði fyrir íþróttaiðkun og allt félagsstarf. Um framkvæmdirnar að Hlíðarenda sagði m.a. svo í Valsblaðinu árið 1961 sem gefið var út í tilefni af 50 ára afmæli félagsins:<blockquote>„Þeir sem fylgst hafa með framkvæmdum á Hlíðarenda, frá því farið var að vinna að byggingum þar, munu sammála um að þar hafi gerzt kraftaverk. Það verður því ekki hjá því komizt, að geta þeirra sem þar hafa verið í fararbroddi, og tekið á sínar herðar forustustarfið. Margir hafa lagt þar hönd að, og unnið gott starf, en það er hér, eins og yfirleitt vill oftast verða, að meginþunginn hvílir á tiltölulega fáum. Allt frá byrjun, eða frá því að Hlíðarendakaupin voru gerð 1939 hafa aðeins 3 menn gegnt formennsku Hlíðarendanefndar. Fyrst Ólafur Sigurðsson til ársins 1948, en í nefndinni var hann til dauðadags. Var áhugi hans fyrir Hlíðarenda mjög mikill og lagði starfinu þar jafnan það lið, sem aðstaða hans og tími frekast leyfði. Við tók af honum Jóhannes Bergsteinsson, og hefur hann unnið staðnum af geysilegum dugnaði, bæði hvað snertir tillögur um fyrirkomulag og eins sem góður fagmaður að sjálfri vinnunni. Núverandi formaður Hlíðarendanefndar, er Úlfar Þórðarson, og hefur hann fórnað tíma og kröftum að fá dæmi munu um slíkt. Er það mikið lán fyrir Val, að hafa slíka forustumenn í nefnd, sem hafði jafn þýðingarmikil verkefni með höndum.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658507|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-05-04}}</ref></blockquote>Árið 1971 var hafist handa við undirbúning að nýjum grasvelli í fullri stærð og bættum aðbúnaði áhorfenda. Valur varð fyrsta Reykjavíkurfélagið til þess að ná því marki að leika heimaleiki á eigin grasvelli en hann var vígður 1981.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659885|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-04}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1377779/|title=Vængjum þöndum í heila öld|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-26|url-access=subscription}}</ref> Á 9. áratugnum héldu framkvæmdir áfram og árið 1987 var tekið í notkun annað íþróttahús ásamt vallarhúsi og félagsheimili.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1664000|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> Íþróttahúsið sem byggt var árið 1987 vék síðar fyrir nýrri íþróttahöll sem vígð var árið 2007. Samhliða því tóku Valsmenn í notkun nýjan keppnisleikvang, yfirbyggða stúku og félags- og skrifstofuaðstöðu.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1162089/|title=&quot;Mannvirkin skapa grunn til framtíðar&quot;|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-23|url-access=subscription}}</ref> Þann 3. október 2015 vígðu Valsmenn nýjan keppnisvöll þar sem undirlagið var úr gervigrasi og leikur félagið nú heimaleiki sína á gervigrasi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6478070|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> ==== Konur í Val ==== Á fyrstu árum félagsins á meðan tengslin voru hvað mest við K.F.U.M. áttu eðli málsins samkvæmt einungis piltar aðild að Val. Á fyrstu starfsáratugum Vals var einnig lítið um að stúlkur stunduðu íþróttir, slíkt þótti jafnvel ekki kvenlegt. Helst var að stúlkur stunduðu [[Fimleikar|fimleika]] eða [[sund]], knattleikir þóttu ekki við þeirra hæfi. Tíðarandinn breyttist mjög á stríðsárunum. Í árskýrslu stjórnar Vals árið 1947 segir m.a. svo: „Helga Helgasyni falið að gera tilraunir að koma upp kvennadeild í handknattleik“ en ekki er þess getið hvernig tilraunin tókst.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658519|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-05-04}}</ref> Aftur á móti hófu stúlkur fljótlega upp frá þessu að æfa handknattleik með Val og að því kom að handknattleiksdeild kvenna var stofnuð hjá félaginu 1948. Um aðdraganda og stofnun kvennadeildarinnar í Val segir Helgi Helgason m.a. svo í 50 ára afmælisriti Valsblaðsins 1961: <blockquote>„Eftir að farið var að efna til reglulegra ferða í hinn nýbyggða skíðaskála félagsins - um hverja helgi -, varð þess ekki langt að bíða, að með í ferðir okkar fóru að koma nokkrar ungar stúlkur, sem þá gjarnan voru þarna, til að byrja með, í fylgd með feðrum sínum, „gömlum“ og góðum félögum Vals. Með tilkomu þessara ungu stúlkna, sem að vísu voru ekki margar fyrst í stað, mátti fljótlega greina það, að í skálanum myndaðist allt annar andi, en þar hafði ríkt á meðan þar var karlkynið eitt ráðandi. Menn urðu tillitssamari hverjir við aðra, hjálpsamari og glaðværin sönn og óþvinguð í nærveru hins kynsins. Já, „stemmningin“ varð öll önnur en verið hafði, á þessu ltila - en oft mannmarga - fjallaheimili okkar. [...] Í samtölum, sem ég átti við „Skála-stúlkurnar“, fóru þær ekki í neinar grafgötur með það, að allar, upp til hópa langaði þær til að geta orðið enn virkari þátttakendur í félagslífi Vals en þær raunverulega voru og um það voru þær einnig sammála, að handkanttleikur fyrir þær væri það, sem vantaði.“</blockquote>Skömmu síðar birtust auglýsingar í dagblöðum landsins þar sem stúlkur voru hvattar til að mæta á handknattleiksæfingar á miðvikudagskvöldum á Miðtúnsvelli. Vel var mætt á fyrstu æfinguna og um þær stúlkur sem sóttu fyrstu æfinguna ritaði Helgi Helgason m.a. svo: „Þessi nöfn munu verða skráð óafmáanlegu letri í annála félagsins, til að geta borið um það hverjar þær voru, sem fyrstar urðu til að brjóta þá leið, sem svo margar ungar stúlkur Vals hafa síðan farið, og eiga eftir að fara á ókomnum árum, sjálfum sér og félaginu til velfarnaðar.“ Æ síðan hafa kvennaflokkar í knattspyrnu og handknattleik staðið fyrir sínu, ekki aðeins á íþróttavöllunum, heldur einnig í hinu félagslega starfi og sú ákvörðun að veita konum aðgang að félaginu varð til þess að styrkja Val mikið félagslega. Það var ekki fyrr en eftir stofnun kvennadeilda sem hægt var að tala um Val sem alhliða íþrótta- og æskulýðsfélag. Það var fyrst árið 1962 sem þær hrepptu Íslandsmeistaratitilinn og um langan tíma var kvennalið Vals ósigrandi í handknattleik. [[Sigríður Sigurðardóttir|Sigríður Sigurðardóttir,]] handknattleikskona úr Val, var kjörin [[íþróttamaður ársins]] [[1964]], fyrst kvenna. Á 8. áratugnum náði kvennaknattspyrna að skjóta rótum hjá Val og félagið hampaði sínum fyrsta Íslandsmeistaratitli í kvennaknattspyrnu árið 1978. Á [[1981-1990|9. áratugnum]] átti Valur sigursælasta lið landsins í kvennaknattspyrnu. ==== Deildaskipting ==== Árið 1959 var gerð veigamikil skipulagsbreyting hjá félaginu er tekin var upp deildaskipting. Ákveðið var að skipta Val í þrjár deildir: Handknattleiksdeild, knattspyrnudeild og skíðadeild og kjósa sérstakar stjórnir þessara deilda. Áttu deildirnar að starfa nokkuð sjálfstætt og taka ákvarðanir um eigin mál en aðalstjórn félagsins átti að fara með æðsta vald í félaginu milli aðalfunda. Nokkuð skiptar skoðanir voru innan félagsins um fyrirhugaða deildaskiptingu en í Valsblaðinu 1961 þar sem farið var yfir 50 ára sögu félagsins þótti fyrirkomulagið hafa gefist vel. Það hafi skapað fjölbreytni í starfið og gefið fleiri félögum tækifæri til að láta að sér kveða við félagsstörfin.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658541|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> Í kjölfarið voru kjörnar sérstakar stjórnir fyrir hverja deild en þær skyldu svo lúta stjórn aðalstjórn félagsins sem færi með æðsta vald í málefnum Knattspyrnufélagsins Vals. === 1960-1980: Körfubolti í Val. Badmintondeild. === ==== Stofnun körfuknattleiksdeildar ==== Stofnun körfuknattleiksdeildar Vals má rekja aftur til 25. desember 1951 þegar níu drengir, allir fyrrum nemendur úr [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] að einum frátöldum, stofnuðu körfuboltalið sem þeir gáfu nafnið „Gosi“. Um tilgang félagsins sagði m.a. svo í tíu ára afmælisriti þess:<blockquote>„Þá fýsti að halda hópinn, er skólaveru lyki, og í því skyni stofnuðu þeir félagið. Háleitara var markmiðið ekki í fyrstu, enda vart við því að búast, að svo alvörulitlir piltar, sem völdu félagi sínu þetta skrítna heiti, væru upptendraðir hugsjónaeldmóði eða ætluðu að betrumbæta æskuna í heild með því að útbreiða þennan undarlega knattleik.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659162?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/Gosi|title=Valsblaðið - 29. Tölublað (24.12.1970) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-20}}</ref> </blockquote>Gosi var eitt stofnliða efstu deildar í körfuknattleik þrátt fyrir að félagið hafi ekki fengið formlega aðild að Íþróttabandalagi Reykjavíkur fyrst um sinn. Félagið keppti engu að síður sem gestalið á fyrsta Íslandsmótinu í körfuknattleik árið 1952. Guðmundur Árnason var einn af stofnendum Gosa en hann telur að Gosi sé fyrsta íþróttafélagið hér á landi sem hefur eingöngu verið stofnað í þeim tilgangi að leika körfuknattleik. Liðsmenn Gosa pöntuðu búninga og körfuknattleiksskó frá Bandaríkjunum og fengu starfsmenn frá bandaríska sendiráðinu til þess að kenna þeim körfubolta. Guðmundur Georgsson var formaður félagsins flestöll fyrstu árin. Þrátt fyrir að félagið hafi í upphafi verið stofnað af drengjum úr MR bauðst almennum iðkendum fljótlega að ganga til liðs við félagið en einn þeirra var Ólafur Thorlacius, sem síðar varð spilandi þjálfari, bæði hjá K.F.R. og síðar hjá Val. 22. desember 1957 breytti Gosi nafni sínu í K.F.R., eða Körfuknattleiksfélag Reykjavíkur. Ólafur Thorlacius minntist þess að stofendur félagsins hafi ekki talið Gosanafnið nægilega virðulegt auk þess sem erfitt hafi verið að afla fjár af þeim sökum. Undir nafni K.F.R. var leikið til ársins 1970. Samhliða nafnabreytingunni var tilkynnt um ráðningu [[Eðvald Hinriksson|Eðvalds Hinrikssonar]] (Mikson) sem aðalþjálfara félagsins, en hann var einn af frumkvöðlum körfuknattleiks á Íslandi. Undir það síðasta gekk örðulega að halda úti starfi yngri flokka hjá K.F.R. þar sem félagið átti í erfiðleikum með æfingaaðstöðu auk þess sem félagið átti ekki félagsaðstöðu. 3. október 1970 rann K.F.R. saman við Knattspyrnufélagið Val og hóf að keppa í körfuknattleik undir merkjum félagsins. Á stofnfundinum var kjörin stjórn sem var svo skipuð: [[Sigurður Már Helgason]] formaður, Rafn Haraldsson varaformaður, Auðunn Ágústsson bréfritari og Örn Harðarson ritari.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.scribd.com/document/489157535/Valsbla%C3%B0i%C3%B0-2020-WEB-pdf|title=Valsblaðið 2020 WEB.pdf|website=Scribd|language=en|access-date=2021-01-26}}</ref> Skömmu eftir stofnfundinn sendi aðalstjórn Vals frá sér fréttatilkynningu þar sem m.a. segir: <blockquote>„Að undanförnu hafa farið fram umræður milli Knattspyrnufélagsins Vals og stjórnar Körfuknattleiksfélags Reykjavíkur, um þá ósk K.F.R. að gerast deild í Val. Mál þetta var ítarlega rætt bæði innan stjórnar Vals, í fulltrúaráðinu og síðan lagt fyrir auka-aðalfund, þar sem það var endanlega samþykkt. Hinn 3. október 1970 var svo stofnfundur körfuknattleiksdeildar Vals haldinn að félagsheimilinu að Hlíðarenda. Þar gerði formaður Vals, Þórður Þorkelsson glögga grein fyrir málinu og gangi þess. Auk Þórðar tóku til máls Sigurður Helgason og Guðmundur Georgsson frá K.F.R. og lýstu ánægju sinni yfir þessum málavöxtum. Ýmsir fleiri töluðu þarna og töldu ræðumenn allir, að vel hefði tekist til í sambandi við mál þetta þar sem fyrr eða síðar myndi þessi íþróttagrein verða tekin á stefnuskrá Vals, hefði því verið mjög misráðið ef lausn máls þessa hefði orðið með öðrum hætti en raun varð á.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1415184|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-27}}</ref> </blockquote>Valsblaðið ræddi árið 1970 við Sigurð Má Helgason fyrsta formann körfuknattleiksdeildar Vals en þar skýrði hann m.a. svo frá stofnun deildarinnar í Val: <blockquote>„Ýmsar ástæður lágu til þess að við fórum að leita fyrir okkur hjá Val, hvort þar væri hljómgrunnur fyrir því að við kæmum sem félagar og þá deild í Val. Var fyrir ári síðan byrjað að leita hófanna um þetta. Útlitið hjá okkur var ekki sem best. Við höfðum hvergi félagssvæði, til stóð að rífa Hálogaland, en þar höfðum við þó svolítinn geymslukassa fyrir knetti, en það hús var okkar aðalvígi. Það var úr vöndu að ráða, átti að gefast upp, eða að leita að nýjum grunni til að starfa á. Það var almenn skoðun okkar að halda saman áfram, og leita að nýjum leiðum, og þá kom þessi hugmynd upp. Þetta var ekki sárasaklaust, en þetta var stórt félag með mikla félagslega aðstöðu sem okkur hefur alltaf vantað, þó þetta hafi einhvern veginn bjargast. Ég taldi hins vegar að við legðum það mikið með okkur til Vals að við stæðum á svipuðu stigi og Valur, sem sagt, við legðum til fólk, en þeir aðstöðuna. Fyrir okkur vakti að þetta gæti orðið til eflingar íþróttinni, og að við gætum haldið áfram að vera félagar, þó nafnið væri annað. Stofnfundurinn var svo haldinn í Félagsheimili Vals 3. okt. eins og fyrr var getið, og þar sá körfuknattleiksdeild Vals dagsins ljós, en við kvöddum okkar kæra KFR þann sama dag og geymum að sjálfsögðu margar góðar minningar frá því félagi. [...] Við munum gera okkar besta, og takist okkur að nýta aðstöðuna hjá Val vona ég að „Ljóti andarunginn“ geti orðið að fallegum fugli er fram líða stundir.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659165|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-27}}</ref> </blockquote>Valsblaðið 2020 hafði samband við Sigurð Má Helgason í tilefni af 50 ára afmæli körfuknattleiksdeildar Vals. Þar lýsti hann upphafsárunum í Val m.a. með eftirfarandi hætti: <blockquote>„Við vorum afar sjálfstæð eining hjá félaginu fyrstu árin og lítil sem engin tengsl voru á milli deilda á þeim tíma en ég sat fundi í aðalstjórn. Rekstur körfuknattleiksdeildarinnar var alveg sjálfstæður, við sáum um ráðningu þjálfara yngri flokka, fjáröflun og allt utanumhald. Við vorum með hugsjónafólk í þjálfun sem vann hljóðlaust. Mikil sjálfboðavinna var hjá þjálfurum á þessum árum sem keyrðu af hugsjón um allt land í leiki en foreldrastarf þekktist ekki. Einnig vorum við fyrsta deildin til að flytja inn erlenda körfuboltaþjálfara sem var mikil lyftistöng og hafði góð áhrif á útbreiðslu körfuknattleiks á Íslandi.“<ref name=":3" /> </blockquote> Á [[1961-1970|7. áratugnum]] var stofnuð [[Badminton|badmintondeild]] hjá Val en deildin náði aldrei að eflast verulega. Einnig átti skíðaíþróttin erfitt uppdráttar hjá félaginu, fyrst og fremst vegna þess að önnur íþróttafélög buðu upp á betri aðstöðu, en félagið átti þó stóran skíðaskála sem reistur var 1943 í Sleggjubeinsdal og var mikið notaður í félagsstarfinu. ==== Sprengja í iðkun ==== Gífurleg breyting varð á öllu íþróttalífi Íslendinga á áttunda áratugnum og segja má að íþróttavakning hafi átt sér stað. Valur fór ekki varhluta af þessari íþróttavakningu. Mjög mikil sókn var á öllum vígstöðvum hjá félaginu, enda vel í stakk búið til þess að taka á móti fjölda fólks og búa unglingum æskilega aðstöðu til æfinga og leikja. Allt frá stofnun félagsins árið 1911 hafði Valur verið stórt nafn í íslenskum íþróttaheimi en sennilega hefur stjarna félagsins aldrei risið eins hátt og á [[1971-1980|áttunda átatugnum]]. Valur varð þá að stórveldi í nær öllum íþróttagreinum sem stundaðar voru innan félagsins, bæði í meistaraflokkum og yngri flokkum. Ungilngastarfið hjá félaginu tók stökk fram á við og öll skipulagning félagsstarfsins þótti til mikillar fyrirmyndar. Barna- og unglingastarf hjá Val hefur í gegnum tíðina verið mjög öflugt og hefur þetta öfluga starf orðið til þess að Valur hefur lengst af tvímælalaust verið eitt sterkasta íþróttafélag á Íslandi og markið hefur ávallt verið sett hátt. Af félagsins hálfu hefur jafnan verið lögð áhersla á að fá hæft fólk til þess að leiðbeina hinum ungu og er ekki síður mikilvægt að búa börnum og unglingum góða aðstöðu. Árangur unglingaliða félagsins sýnir hversu starfið hefur verið öflugt en ótaldir eru þeir Íslandsmeistaratitlar og aðrir titlar sem ungt Valsfólk af báðum kynjum hefur fært félagi sínu á undanförnum áratugum og það sem er einkar ánægjulegt fyrir félagið er að flest það fólk sem skarað hefur fram úr í íþróttum hjá Val hefur alist upp hjá félaginu og hefur það verið einkennandi fyrir starfið. Segja má að skipulag unglingastarfsins hafi í stórum dráttum haldist hið sama í áratugi. Aldursflokkaskipting hefur þó verið mismunandi. Lengi vel höfðu þeir yngstu fá verkefni við sitt hæfi, aðeins var keppt í 2. og 3. flokki, síðar bættust 4. -6. flokkur við og á síðustu árum 7. flokkur hjá piltum og 6. flokkur hjá stúlkum. Þegar árið 1938 var stofnað til unglingaleiðtogaembættis innan aðalstjórnar félagsins sem sýnir hversu félagið hefur snemma látið sig unglingastarfið sérstaklega varða enda var félagið upphaflega stofnað sem unglingafélag í tengslum við æskulýðsstarf KFUM. Síðar tóku við unglinganefndir sem önnuðust skipulag unglingamálanna en mesta breytingin varða árið 1959 er deildarskiptingin var tekin upp og hverri deild fyrir sig var valin ákveðin stjórn. === 1980-1991: Bygging nýs íþróttahúss. Valur vængjum þöndum. Sumarbúðir í borg. Íslandsmeistarar undir stjórn Ian Ross. === ==== Uppbygging að Hlíðarenda ==== Jón G. Zoega, sem var formaður knattspyrnudeildar Vals þegar framkvæmdir við nýtt íþróttahús hófust, lýsti aðdraganda að byggingu þess í Valsblaðinu 1991 svo: <blockquote>„Það var stjórn knattspyrnudeildar Vals árið 1980 átti hugmyndina að því að byggja nýtt íþróttahús. Við vorum í verulegum vandræðum með vetraræfingar knattspyrnumanna innanhúss því þeir voru látnir sitja á hakanum af skiljanlegum ástæðum við nýtingu eina íþróttahúss félagsins. Handboltinn og körfuboltinn eru inniíþróttir og þess vegna áttu þessar greinar flesta tíma í húsinu. Engin áform voru uppi hjá aðalstjórn félagsins og ekkert í gangi sem benti til þess að íþróttahús yrði reist á næstu árum. Við í stjórn knattspyrnudeildar fórum þá að velta fyrir okkur möguleikum á því að koma okkur upp aðstöðu fyrir knattspyrnumenn á þann hátt að þeir gætu sparkað innanhúss þótt ekki væri um glæsilegt íþróttahús að ræða. Fyrst beindust sjónir manna að flugskýlunum sem voru í næsta nágrenni við Hlíðarenda. Eftir frumkönnun kom í ljós að við fengum ekki inni í neinu flugskýli. Þá beindust augu manna að því að kaupa stóran bragga af varnarliðinu og reisa hann á Hlíðarenda. Á sama tíma var ljóst að sýningarskáli, sem hafði verið nokkur ár við Laugardalshöllinni og var í eigu Kaupstefnunnar hf., var til sölu. Við ákváðum að ganga til samstarfs við Kaupstefnuna um kaup á skemmunni sem var óeinangruð og súlulaus. Knattspyrnudeildin keypti skemmuna fyrir sinn eigin reikning - lét rífa hana í Laugardalnum og flytja hana að Hlíðarenda. Í stjórn knattspyrnudeildar á þessum tíma var Þorvaldur Mawby, sem var framkvæmdastjóri eins stærsta byggingafélags landsins, Byggung hf., og hafði hann gríðarlega þekkingu á byggingamálum og góð sambönd sem nýttust knattspyrnudeildinni. [...] Knattspyrnudeildin réðst í það að grafa grunn, steypa sökkulinn og reisa skemmuna ofan á hann. [...] Knattspyrnudeildin seldi þriggja herbergja íbúð til þess að standa undir grunngreftrinum, sökklinum og veggjunum en átti fyrir skemmunni í sjóði sínum. Þegar þessu lauk tók aðalstjórn félagsins við af okkur og lauk byggingu íþróttahússins á nokkrum árum undir styrkri stjórn Péturs Sveinbjarnarsonar, þáverandi formanns Vals.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997821|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref></blockquote>Fyrsta skóflustungan að húsinu var tekin 10. maí 1981 og húsið fullklárað og vígt árið 1987. Skíðaskáli skíðadeildar Vals var endurreistur á árunum 1980-1981 en Sigurður Guðmundsson stýrði þeim framkvæmdum. Þá var félagsheimilið og íbúðarhúsið að Hlíðarenda endurbyggt en ástand húsanna var orðið svo slæmt að þau voru varla hæf til notkunar. Aðalstjórn tók þá ákvörðun að endurbyggja húsin en til skoðunar kom að rífa þau. Árið 1983 lék Valur fyrstu opinberu heimaleikina í knattspyrnu að Hlíðarenda. Valur varð þar með fyrsta reykvíska félagið til þess að leika deildarleik í efstu deild á eigin félagssvæði en á níunda áratugnum var Valur fyrsta liðið í Reykjavík til þess að leika alla sína heimaleiki á eigin heimavelli. Árið 1988 var tréstúka byggð við knattspyrnuvöll félagsins en hún fauk í miklu óveðri sem geysaði í febrúar 1991. Stúkan var endurreist hinum megin vallarsins fyrir keppnistímabilið 1991. Árið 1988 gekk félagið einnig til samninga við Reykjavíkurborg vegna lagningar nýs Bústaðavegar. Félagið lét af hendi u.þ.b. hálfan hektara úr erfðafestulandi sínu gegn afhendingu á flugvallarveginum gamla. Hafði félagið í kjölfarið til umráða samfelldu svæði í vesturátt og að loknum samningum við Reykjavíkurborg var landsvæði Vals 85.500 fermetrar. ==== Valur vængjum þöndum. 70 ára afmælisrit Vals ==== Árið 1981 í tilefni 70 ára afmælis Knattspyrnufélagsins Vals gaf félagið út veglegt afmælisrit, Valur vængjum þöndum. Höfundar ritsins voru Jón Birgir Pétursson og Steinar J. Lúðvíksson en ritstjóri Ólafur Gústafsson. Ritið fjallar ítarlega um sögu félagsins allt frá stofnun fram til ársins 1981 en ritið er alls 250 blaðsíður. ==== Sumarbúðir í borg ==== Vorið 1988 bauð Knattspyrnufélagið Valur í fyrsta sinn upp á íþróttanámskeið fyrir börn undir nafninu "Sumarbúðir í borg". Sumarbúðir í borg eru enn starfræktar fyrir börn á aldrinum 6-11 ára. Lögð er áhersla á fjölbreytta íþróttaiðkun þar sem unnið er með skyn- og hreyfiþroska barna í gegnum fjölbreytta leiki en helsta markmið námskeiðsins er að veita börnunum fjölbreytt íþróttauppeldi og byggja upp hjá þeim heilbrigðar og hollar lífsvenjur í öruggu, jákvæðu og skemmtilegu umhverfi. ==== Íslandsmeistarar undir stjórn Ian Ross ==== Í mars 1984 gerði knattspyrnudeild Vals samning við Ian Ross, Skota sem áður hafði m.a. leikið með Aston Villa og Liverpool en hafði einnig mikla reynslu sem þjálfari, þess efnis að Ross myndi taka við þjálfun meistaraflokks karla í knattspyrnu. Ross var fljótur að sanna sig sem þjálfari en liðið hafnaði í öðru sæti á hans fyrsta tímabili. Ross stýrði liðinu til sigurs á Íslandsmótinu í knattspyrnu ári síðar og endurtók leikinn árið 1987. === 1991-2001. Fjárhagsörðugleikar. Friðrikskapella reist. Fall í fyrsta sinn. Frábær árangur í handknattleik karla. === ==== Friðrikskapella ==== Á afmælisdag séra Friðriks 25. maí 1990 var fyrsta skóflustungan tekin að kapellu séra Friðriks, svonefndri [[Friðrikskapella|Friðrikskapellu]]. Fyrstu skólfustunguna að Friðrikskapellu tók [[Davíð Oddsson]], í borgarstjóratíð sinni. Hr. [[Ólafur Skúlason]], þáverandi [[Biskup Íslands|biskup Íslands]], vígði Friðrikskapellu 25. maí 1993 þegar 125 ár voru liðin frá fæðingu Friðriks Friðrikssonar. Kapellan tekur 150 manns í sæti en kostnaður við hana nam 21,3 milljónum króna að frátöldum efnisgjöfum og sjálfboðavinnu. Framkvæmdirnar voru fjármagnaðar með föstum framlögum 80 styrktarmanna og framlögum fyrirtækja og styrkja frá Reykjavíkurborg, ríkissjóði Íslands og jöfnunarsjóði kirkna. Friðrikskapella var reist af samtökum um byggingu Friðrikskapellu sem stofnuð voru árið 1989. Stofnendur samtakanna voru vinir séra Friðriks og félagsmenn í samtökum sem séra Friðrik stofnaði: KFUM og KFUK, knattspyrnufélaginu Val, karlakórnum Fóstbræðrum og skátahreyfingunni (skátafélagið Væringjar). Formaður samtaka um byggingu Friðrikskapellu var [[Gylfi Þ. Gíslason]] og formaður framkvæmdanefndar Pétur Sveinbjarnarson. Arkitekt kapellunnar er Nikulás Úlfar Másson.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/105984/|title=Biskup vígði Friðrikskapellu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> == Rígar == === Rígurinn við KR === Valur á í langvinnum ríg við Knattspyrnufélag Reykjavíkur. Liðin eru bæði gamalgróin lið frá Reykjavík og ekki langt á milli heimavalla liðanna. Bæði lið eru auk þess sigursæl sögulega séð og byggir rígurinn því á velgengni þeirra beggja. KR hefur unnið Íslandsmeistaratitilinn í knattspyrnu karla 27 sinnum og Valur 23 sinnum og í meistaraflokki kvenna hefur Valur unnið Íslandsmeistaratitilinn 14 sinnum og KR 6 sinnum. Rígurinn nær ekki bara til knattspyrnu í efstu deild karla heldur einnig til körfubolta hjá báðum kynjum. == Knattspyrna == ===Karlar=== ====Á Íslandi==== Karlalið Vals hefur sigrað efstu deild [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmótsins]] 23 sinnum og unnið [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|bikarkeppni KSÍ]] 11 sinnum, aðeins nágrannaliðið [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] hefur borið oftar sigur úr býtum en Valur. Valur á einnig met yfir lengsta veru í efstu deild íslandsmótsins, en félagið var sleitulaust í efstu deild frá 1915-<nowiki/>[[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1999|1999]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/frettir/1999/09/18/valur_fallinn_i_fyrsta_sinn/|title=Valur fallinn í fyrsta sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-20}}</ref> og nær því þeim merka áfanga, eitt íslenskra liða, að hafa verið í efstu deild í 75 ár. Önnur stórlið sem hafa afrekað þetta eru [[Mílanó]] liðin [[AC Milan|AC]] og [[F.C. Internazionale Milano|Inter]], [[Juventus FC|Juventus]], [[FC Barcelona|Barcelona]] og [[Real Madrid]], svo fátt eitt sé nefnt. Í gegnum tíðina hefur félagið alið af sér fjöldann allan af atvinnu og landsliðsmönnum í knattspyrnu, þar með talinn fyrsta atvinnumann Íslendinga í knattspyrnu [[Albert Guðmundsson]] auk þess sem margir bestu knattspyrnumenn Íslands hafa leikið með félaginu. Þannig hafa t.a.m. [[Hermann Gunnarsson]], [[Ingi Björn Albertsson]], [[Atli Eðvaldsson]], [[Sigurður Dagsson]], [[Arnór Guðjohnssen]], [[Eiður Smári Guðjohnsen]], [[Guðni Bergsson]], [[Arnór Smárason]], [[Aron Jóhannsson]], [[Gylfi Þór Sigurðsson]], [[Hannes Þór Halldórsson]], [[Hólmar Örn Eyjólfsson]], [[Birkir Már Sævarsson]], [[Bjarni Ólafur Eiríksson]] og [[Sigurbjörn Hreiðarsson]] allir leikið fyrir Val. Núverandi þjálfari liðsins er [[Hermann Hreiðarsson]]<ref>{{vefheimild |höfundur=Almarr Ormarsson |titill= Hermann Hreiðarsson tekur við Val - Rúv |url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2025-11-02-hermann-hreidarsson-tekur-vid-val-457905|ritverk=ruv.is |dags=2. nóvember 2025 |tungumál=is}}</ref> og honum til aðstoðar er [[Chris Brazell]]. ==== Í Evrópukeppnum ==== Karlalið Vals í knattspyrnu keppti sína fyrstu Evrópuleiki í undankeppni Evrópukeppni Bikarhafa tímabilið 1966-1967, þar mættu þeir [[Standard Liège|Standard Liége]] frá [[Belgía|Belgíu]], eftir jafntefli í heimaleiknum tapaði Valur stórt á útivelli og samanlagt 9-2.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658812?iabr=on#page/n11/mode/2up/search/Valur%20Standard%20Liege|title=Valsblaðið - 25. Tölublað (24.12.1966) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Tveimur árum síðar drógust Valsarar gegn [[Benfica]] frá [[Portúgal]], heimaleikur Vals fór fram á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvellinum]]. Áhorfendamet var slegið þegar 18.243 greiddu sig inn á völlinn.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1396908?iabr=on#page/n25/mode/2up/search/Valur%20Benfica|title=Morgunblaðið - 204. tölublað (19.09.1968) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Flestum á óvart gerðu liðin markalaust jafntefli í leiknum, En Benfica hafði í maí, sama ár, leikið til úrslita í Evrópukeppni félagsliða gegn [[Manchester United]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/62445--valur-vs-benfica/|title=Valur-Benfica 1968 History {{!}} UEFA Champions League|last=UEFA.com|website=UEFA.com|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/29/newsid_4464000/4464446.stm|title=1968: Manchester Utd win European Cup|date=1968-05-29|access-date=2021-01-24|language=en-GB}}</ref> Í liði Benfica í leiknum gegn Val voru nokkrir portúgalskir landsliðsmenn, t.d. Simoes, Torres, Augustino og að ógleymdum svarta pardusinum, [[Eusébio]]. Tveimur árum fyrr höfðu þessir menn hreppt bronsverðlaun með [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|portúgalska landsliðinu]] á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1966|HM í Englandi 1966]], fyrrnefndur Eusébio var markakóngur mótsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/news/13-01-2018/b-saga-heimsmeistaramotsins-b-hm-a-englandi-1966|title=Saga Heimsmeistaramótsins - HM á Englandi 1966|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-20}}</ref> Alls hefur Valur tekið þátt í Evrópukeppnum 20 sinnum, með ágætum árangri. {| class="wikitable" style="text-align: left;" ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Úrslit |- | 1966–67 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] | Forkeppni |[[Standard Liège]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 1–8 | style="text-align:center;" |''2–9'' |- | rowspan="2" | 1967–68 | rowspan="2" |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] | Fyrsta umferð |[[Jeunesse Esch]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 3–3 | style="text-align:center;" |''4–4''[[Away goals rule|(ú)]] |- | Önnur umferð |[[Vasas SC|Vasas]] | style="text-align:center;" | 0–6 | style="text-align:center;" | 1–5 | style="text-align:center;" |''1–11'' |- | 1968–69 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] | Fyrsta umferð |[[S.L. Benfica|Benfica]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–8 | style="text-align:center;" |''1–8'' |- | 1974–75 |[[UEFA bikarinn]] | Fyrsta umferð |[[Portadown F.C.|Portadown]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1975–76 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Glasgow Celtic]] | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" | 0–7 | style="text-align:center;" |''0–9'' |- | 1977–78 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Glentoran F.C.|Glentoran]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1978–79 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[1. FC Magdeburg]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" |''1–5'' |- | 1979–80 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð | [[Hamburger SV|Hamburg]] | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''1–5'' |- | 1981–82 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" | 0–5 | style="text-align:center;" |''0–7'' |- | 1985–86 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[FC Nantes|Nantes]] | style="text-align:center;" | 2–1 | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" |''2–4'' |- | 1986–87 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Juventus F.C.|Juventus]] | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" | 0–7 | style="text-align:center;" |''0–11'' |- | 1987–88 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[Wismut Aue]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" |''1–1''[[Away goals rule|(ú)]] |- | 1988–89 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[AS Monaco FC|Monaco]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1989–90 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Berliner FC Dynamo|Dynamo Berlin]] | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''2–4'' |- | 1991–92 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[FC Sion|Sion]] | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1992–93 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Boavista F.C.|Boavista]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" |''0–3'' |- | rowspan="2" | 1993–94 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] | Forkeppni |[[MYPA|MyPa]] | style="text-align:center;" | 3–1 | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" |''4–1'' |- |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Aberdeen F.C.|Aberdeen]] | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" |''0–7'' |- | 2006–07 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[Brøndby IF]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–3 | style="text-align:center;" |''1–3'' |- | 2008–09 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[FC BATE Borisov|BATE Borisov]] | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''0–3'' |- | 2016–17 | Evrópudeildin |Fyrsta umferð |[[Brøndby IF]] | style="text-align:center;" | 1–4 | style="text-align:center;" | 0–6 | style="text-align:center;" |''1–10'' |- | rowspan="2" | 2017–18 | rowspan="2" | Evrópudeildin |Fyrsta umferð |[[FK Ventspils|Ventspils]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" |''1–0'' |- | Önnur umferð |[[NK Domžale|Domžale]] | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" | 2–3 | style="text-align:center;" |''3–5'' |- | rowspan="3" | 2018–19 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[Rosenborg]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 1−3 | style="text-align:center;" |''2–3'' |- | rowspan="2" | Evrópudeildin | Önnur umferð |[[FC Santa Coloma]] | style="text-align:center;" | 3–0 | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" |'''3–1''' |- | Þriðja umferð |[[FC Sheriff Tiraspol|Sheriff Tiraspol]] | style="text-align:center;" | 2–1 | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" |'''2–2 (ú)''' |- | rowspan="2" | 2019–20 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[NK Maribor|Maribor]] | style="text-align:center;" | 0−3 | style="text-align:center;" | 0−2 | style="text-align:center;" |'''0−5''' |- |[[Evrópudeildin]] | Önnur umferð |[[PFC Ludogorets Razgrad]] | style="text-align:center;" | 1−1 | style="text-align:center;" | 0−4 | style="text-align:center;" |'''1−5''' |} [[Mynd:Benfica pendant in the Valur display cabinet (14504343571).jpg|thumb|Minjagripur frá leiknum við Benfica 1968.]] <br /> ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í knattspyrnu ==== <small>Miðað við 20. mars 2025.</small> {{Football squad |no1=1|nat1=ISL|pos1=GK|name1=[[Ögmundur Kristinsson]] |no2=2|nat2=ISL|pos2=DF|name2=[[Þórður Sveinn Einarsson]] |no3=4|nat3=NOR|pos3=DF|name3=[[Marius Lundemo]] |no4=7|nat4=USA|pos4=FW|name4=[[Aron Jóhannsson]] |no5=8|nat5=ISL|pos5=FW|name5=[[Jónatan Ingi Jónsson]] |no6=9|nat6=DNK|pos6=FW|name6=[[Patrick Pedersen]] |no7=10|nat7=ISL|pos7=MF|name7=[[Kristinn Freyr Sigurðsson]] |no8=11|nat8=ISL|pos8=MF|name8=[[Sigurður Egill Lárusson]] |no9=12|nat9=ISL|pos9=FW|name9=[[Tryggvi Hrafn Haraldsson]] |no10=14|nat10=ISL|pos10=MF|name10=[[Tómas Bent Magnússon]] |no11=15|nat11=ISL|pos11=DF|name11=[[Hólmar Örn Eyjólfsson]] |no12=16|nat12=ISL|pos12=DF|name12=[[Gísli Laxdal Unnarsson]] |no13=17|nat13=ISL|pos13=FW|name13=[[Lúkas Logi Heimisson]] |no14=18|nat14=SWE|pos14=MF|name14=[[Albin Skoglund]] |no15=19|nat15=ISL|pos15=MF|name15=[[Orri Hrafn Kjartansson]] |no16=20|nat16=ISL|pos16=DF|name16=[[Orri Sigurður Ómarsson]] |no17=21|nat17=ISL|pos17=DF|name17=[[Jakob Franz Pálsson]] |no18=21|nat18=NOR|pos18=DF|name18=[[Markus Lund Nakkim]] |no19=23|nat19=ISL|pos19=MF|name19=[[Birkir Heimisson]] |no20=24|nat20=ISL|pos20=FW|name20=[[Hörður Ingi Gunnarsson]] |no21=30|nat21=ISL|pos21=FW|name21=[[Elmar Freyr Hauksson]] |no22=|nat22=ISL|pos22=MF|name22=[[Bjarni Mark Antonsson]] |no23=|nat23=ISL|pos23=GK|name23=[[Flóki Skjaldarson]] |no24=|nat24=ISL|pos24=MF|name24=[[Kristján Oddur Kristjánsson]] |no25=|nat25=ISL|pos25=GK|name25=[[Stefán Þór Ágústsson]] |no26=|nat26=ISL|pos26=DF|name26=[[Ólafur Flóki Stephensen]]}} [[Mynd:Valur-fram.jpeg|thumb|Valur varð Íslandsmeistari í knattspyrnu karla 2007, það tímabil lék liðið heimaleiki sína á Laugardalsvelli, enda stóð endurnýjun yfir á Hlíðarendasvæðinu. Helgi Sigurðsson sést hér í forgrunni og fyrir aftan er Pálmi Rafn Pálmason.]] ==== Gengi meistaraflokks karla í knattspyrnu í gegnum tíðina ==== {| class="wikitable" |+ ''Gengi meistaraflokks karla í knattspyrnu í gegnum tíðina'' ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti |- |'''1915''' |3 |'''1936''' |'''1''' |'''1957''' |3 |'''1978''' |'''1''' |'''1999''' |9 |'''2020''' |'''1''' |- |'''1916''' |3 |'''1937''' |'''1''' |'''1958''' |3 |'''1979''' |3 |'''2000''' |''2. sæti í 1. deild'' |'''2021''' |5 |- |'''1917''' |3 |'''1938''' |'''1''' |'''1959''' |4 |'''1980''' |'''1''' |'''2001''' |9 |'''2022''' |6 |- |'''1918''' |3 |'''1939''' |'''4''' |'''1960''' |4 |'''1981''' |5 |'''2002''' |''1. sæti í 1. deild'' |'''2023''' |2 |- |'''1919''' |4 |'''1940''' |'''1''' |'''1961''' |3 |'''1982''' |5 |'''2003''' |10 |'''2024''' |3 |- |'''1920''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1941''' |2 |'''1962''' |2 |'''1983''' |5 |'''2004''' |''1. sæti í 1. deild'' |'''2025''' |2 |- |'''1921''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1942''' |'''1''' |'''1963''' |3 |'''1984''' |2 |'''2005''' |2* | | |- |'''1922''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1943''' |''1'' |''1964'' |4 |''1985'' |''1'' |''2006'' |3 | | |- |''1923'' |3 |''1944'' |''1'' |''1965'' |5* |''1986'' |2 |''2007'' |''1'' | | |- |''1924'' |4 |''1945'' |''1'' |''1966'' |''1'' |''1987'' |''1'' |''2008'' |5 | | |- |''1925'' |4 |''1946'' |3 |''1967'' |''1'' |''1988'' |2* |'''2009''' |8 | | |- |''1926'' |5 |''1947'' |2 |''1968'' |3 |''1989'' |5 |''2010'' |7 | | |- |''1927'' |2 |''1948'' |3 |''1969'' |5 |''1990'' |4* |''2011'' |5 | | |- |''1928'' |2 |''1949'' |3 |''1970'' |5 |''1991'' |4* |''2012'' |8 | | |- |''1929'' |2 |''1950'' |5 |''1971'' |5 |''1992'' |4* |''2013'' |5 | | |- |''1930'' |''1'' |''1951'' |2 |''1972'' |5 |''1993'' |6 |'''2014''' |5 | | |- |''1931'' |2 |''1952'' |4 |''1973'' |2 |''1994'' |4 |''2015'' |5* | | |- |''1932'' |2 |''1953'' |2 |''1974'' |3* |''1995'' |7 |''2016'' |5* | | |- |''1933'' |''1'' |''1954'' |4 |''1975'' |3 |''1996'' |5 |''2017'' |''1'' | | |- |''1934'' |2 |''1955'' |3 |''1976'' |''1*'' |''1997'' |8 |''2018'' |''1'' | | |- |''1935'' |'''1''' |'''1956''' |'''1''' |'''1977''' |2* |'''1998''' |8 |'''2019''' |6 | | |} ''<small>Stjörnumerkt ár vannst bikarkeppni karla í knattspyrnu.</small>'' <br /> ==== Gullskórinn ==== Gullskórinn hefur verið veittur markahæsta leikmanni efstu deildar í knattspyrnu karla allar götur frá 1917, þess ber þó að geta að engin gögn eru til um markahæstu leikmenn íslandsmótsins frá 1920 og til og með 1934. Eftirtaldir Valsmenn hafa hreppt hnossið:<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/markahaestu-leikmenn-i-landsdeildum/|title=Markahæstu leikmenn í landsdeildum - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-21|archive-date=2021-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213092757/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/markahaestu-leikmenn-i-landsdeildum/|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Timabil ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Mörk |- |1935 |Magnús Bergsteinsson |3 |- |1936 |Óskar Jónsson |5 |- |1937 |Óskar Jónsson |3 |- |1938 |Magnús Bergsteinsson* |3 |- |1940 |Sigurpáll Jónsson* |4 |- |1942 |Ellert Sölvason |6 |- | rowspan="3" |1944 |Sveinn Sveinsson |2 |- |Sveinn Helgason |2 |- |Jóhann Eyjólfsson |2 |- | rowspan="2" |1947 |[[Albert Guðmundsson]] |3 |- |Einar Halldórsson |3 |- |1950 |Halldór Halldórsson |3 |- |1967 |[[Hermann Gunnarsson]] |12 |- |1968 |Reynir Jónsson* |8 |- |1973 |[[Hermann Gunnarsson]] |17 |- |1976 |[[Ingi Björn Albertsson]] |16 |- |1980 |Matthías Hallgrímsson |13 |- |'''1983''' |'''Ingi Björn Albertsson''' |'''14''' |- |1988 |Sigurjón Kristjánsson |13 |- |2015 |Patrick Pedersen |13 |- |2018 |Patrick Pedersen |18 |- |2025 |Patrick Pedersen |18 |} <small>Stjörnumerktir leikmenn deildu titlinum með öðrum. Tímabilið 1983 varð Ingi Björn Albertsson fyrsti leikmaður í efstu deild karla til þess að skora 100 mörk í efstu deild. Hann náði þessum áfanga í leik gegn KR þann 18. júní. Ingi er einn sex leikmanna til að skora yfir 100 mörk í efstu deild og næst markahæsti leikmaðurinn í sögu efstu deildar í knattspyrnu. Patrick Pedersen hefur jafnframt skorað yfir 100 mörk í efstu deild.</small> ==== Þjálfarar meistaraflokks karla í knattspyrnu ==== {{col-begin}} {{col-2}} *{{ISL}} [[Guðmundur H. Pétursson]] (1930) *{{ISL}} [[Reidar Sörensen]] (1933–35) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] (1935–37) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] & {{SKO}} [[Robert Jack]] (1937–38) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] (1938) *{{SKO}} [[Joe Devine]] (1939) *{{SKO}} [[Joe Devine]] (1948) *{{ISL}} [[Hermann Hermannsson]] (1955) *{{ISL}} [[Óli B. Jónsson]] (1967–68) *{{USSR}} [[Yuri Illichev]] (1973–74), (1976–77) *{{HUN}} [[Nemes Gyula]] (1978–79) *{{GER}} [[Volker Hofferbert]] (1980) *{{GER}} [[Klaus-Jürgen Hilpert]] (1982) *{{GER}} [[Claus Peter]] (1982–83) *{{SKO}} [[Ian Ross]] (1984–87) *{{ISL}} [[Hörður Helgason]] (1988–89) *{{ISL}} [[Guðmundur Þorbjörnsson]] (1989) *{{ISL}} [[Ingi Björn Albertsson]] (1990–91) *{{ISL}} [[Kristinn Björnsson]] (1992–93) *{{ISL}} [[Sigurður Dagsson]] (1996) {{col-2}} *{{ISL}} [[Sigurður Grétarsson]] (1996) *{{ISL}} [[Kristinn Björnsson]] (1997–99) *{{ISL}} {{BIH}} [[Ejub Purišević]] (2000–01) *{{ISL}} [[Þorlákur Árnason]] (2002–03) *{{ISL}} [[Njáll Eiðsson]] (2004) *{{ISL}} [[Willum Þór Þórsson]] (okt. 2004 – júlí 2009) *{{ISL}} [[Atli Eðvaldsson]] (júli- sept. 2009) *{{ISL}} [[Gunnlaugur Jónsson]] (sept. 2009 – sept. 2010) *{{ISL}} [[Kristján Guðmundsson]] (sept. 2010 – okt. 2012) *{{ISL}} [[Magnús Gylfason]] (okt. 2012 –okt. 2014) *{{ISL}} [[Ólafur Jóhannesson]] (okt. 2014-okt. 2019) *{{ISL}} [[Heimir Guðjónsson]] (okt. 2019- júlí 2022) *{{ISL}} [[Ólafur Jóhannesson]] (júlí 2022-október 2022) *{{ISL}} [[Arnar Grétarsson]] (nóvember 2022-ágúst 2024) *{{SRB}}[[Srdjan Tufegdzic]] (ágúst 2024-október 2025) *{{ISL}}[[Hermann Hreiðarsson]] (nóvember 2025-?){{Col-end}} === Konur === ==== Á Íslandi ==== Sömu sögu er að segja af kvennaliði Vals og karlaliði, þ.e. kvennadeild Vals í knattspyrnu er einnig sú næst sigursælasta á landinu m.t.t. sigra á Íslandsmóti. Fyrsti sigur liðsins í Íslandsmótinu kom [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]] og eru þeir orðnir þrettán talsins<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/fotbolti/titlar.aspx|title=Fótbolti - Titlar - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref>, sá síðasti vannst sumarið 2023.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19401/2019/09/21/valur-islandsmeistari-kvenna-i-knattspyrnu.aspx|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í knattspyrnu|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/valur-islandsmeistari-kvenna-i-fotbolta|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í fótbolta|date=2019-09-21|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Fyrsti bikartitillinn kom í hús árið 1984 og hefur ekkert annað lið unnið bikarkeppnina jafn oft og Valskonur, en þær hafa sigrað keppnina alls 15 sinnum.<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> Frá [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2004|2004]] til [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2008|2008]], undir stjórn [[Elísabet Gunnarsdóttir|Elísabetar Gunnarsdóttur]] og með [[Margrét Lára Viðarsdóttir|Margréti Láru Viðarsdóttur]] í fararbroddi sigraði liðið [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Íslandsmótið]] fjórum sinnum af fimm mögulegum skiptum. Árin 2009-2011 þjálfaði [[Freyr Alexandersson]] liðið með góðum árangri, en þegar Freyr hætti þjálfun liðsins tóku mögur ár við - í samanburði við mikinn árangur áranna á undar. [[Pétur Pétursson]] tók við liðinu 2017 og þjálfaði liðið til 2024, en undir stjórn Péturs vann liðið fjóra Íslandsmeistaratitla. Núverandi þjálfari liðsins er Matthías Guðmundsson. ==== Í Evrópukeppnum ==== Valur hefur náð fínum árangri í meistaradeild Evrópu í knattspyrnu, en besti árangur félagsins í meistaradeild kvenna í knattspyrnu náðist tímabilið 2005-06, þegar liðið komst í 8-liða úrslit, þá undir stjórn fyrrnefndar Elísabetar. Tímabilin 2005-06, 2007-08 og 2008-09 var Margrét Lára Viðarsdóttir markahæsti leikmaður keppninnar. {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | '''Úrslit''' |- | rowspan="7" |2005-06 | rowspan="7" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Røa Idrettslag |4-1 |''n/a'' |'''4-1''' |- |United Jakobstad |2-1 |''n/a'' |'''2-1''' |- |Pärnu FC |8-1 |''n/a'' |'''8-1''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Djurgården/Älvsjö<br /> |1-2 |''n/a'' |'''1-2''' |- |ZFK Masinac Classic Niš |3-0 |''n/a'' |'''3-0''' |- |Alma KTZH<br /> |8-0 |''n/a'' |'''8-0''' |- |Átta liða úrslit |Turbine Potsdam |1-8 |11-1 |'''2-19''' |- | rowspan="6" |2007-08 | rowspan="6" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Honka |2–1<br /> |''n/a'' |'''2–1''' |- |KÍ Klaksvík |6–0<br /> |''n/a'' |'''6–0''' |- |ADO Den Haag |5–1<br /> |''n/a'' |'''5–1''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Frankfurt |3–1<br /> |''n/a'' |'''3–1''' |- |Rapide Wezema |4–0<br /> |''n/a'' |'''4-0''' |- |Everton |3–1<br /> |''n/a'' |'''3–1''' |- | rowspan="6" |2008-09 | rowspan="6" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Cardiff City LFC |8–1 |''n/a'' |'''8–1''' |- |FC FK Slovan Duslo Šaľa |6–2 |''n/a'' |'''6–2''' |- |Maccabi Holon |9-0 |''n/a'' |'''9-0''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Umeå IK |1-5 |''n/a'' |'''1-5''' |- |ASD CF Bardolino |2–3 |''n/a'' |'''2–3''' |- |Alma KTZH |8-0 |''n/a'' |'''8-0''' |- |2009-10 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Torres |1-2 |1-4 |''2-6'' |- |2010-11 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Rayo Vallecano |1-1 |0-3 |''1-4'' |- |2011-12 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Glasgow City |0-3 |1-1 |''1-4'' |} ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í knattspyrnu ==== <small>Miðað við 20. mars 2024.</small> {{Football squad |no1=1|nat1=ISL|pos1=GK|name1=[[Fanney Inga Birkisdóttir]] |no2=2|nat2=USA|pos2=DF|name2=[[Hailey Whitaker]] |no3=3|nat3=ISL|pos3=DF|name3=[[Arna Eiríksdóttir]] |no4=7|nat4=ISL|pos4=DF|name4=[[Elísa Viðarsdóttir]] |no5=8|nat5=USA|pos5=MF|name5=[[Katherine Amanda Cousins]] |no6=9|nat6=ISL|pos6=FW|name6=[[Amanda Jacobsen Andradóttir]] |no7=10|nat7=ISL|pos7=DF|name7=[[Berglind Rós Ágústsdóttir]] |no8=11|nat8=ISL|pos8=FW|name8=[[Anna Rakel Pétursdóttir]] |no9=13|nat9=ISL|pos9=FW|name9=[[Karen Guðmundsdóttir]] |no10=14|nat10=ISL|pos10=FW|name10=[[Ragnheiður Þórunn Jónsdóttir]] |no11=15|nat11=ISL|pos11=FW|name11=[[Snæfríður Eva Eiríksdóttir]] |no12=16|nat12=ISL|pos12=MF|name12=[[Bryndís Eiríksdóttir]] |no13=17|nat13=ISL|pos13=MF|name13=[[Þórdís Hrönn Sigfúsdóttir]] |no14=18|nat14=ISL|pos14=MF|name14=[[Glódís María Gunnarsdóttir]] |no15=20|nat15=ISL|pos15=DF|name15=[[Íris Dögg Gunnarsdóttir]] |no16=21|nat16=ISL|pos16=GK|name16=[[Lillý Rut Hlynsdóttir]] |no17=22|nat17=ISL|pos17=FW|name17=[[Guðrún Elísabet Björgvinsdóttir]] |no18=23|nat18=ISL|pos18=FW|name18=[[Fanndís Friðriksdóttir]] |no19=24|nat19=ISL|pos19=FW|name19=[[Ísabella Sara Tryggvadóttir]] |no20=27|nat20=ISL|pos20=FW|name20=[[Helena Ósk Hálfdánardóttir]] |no21=28|nat21=ISL|pos21=MF|name21=[[Kolbrá Una Kristinsdóttir]] |no22=29|nat22=ISL|pos22=FW|name22=[[Jasmín Erla Ingadóttir]] |no23=40|nat23=ISL|pos23=DF|name23=[[Málfríður Erna Sigurðardóttir]] |no24=|nat24=ISL|pos24=MF|name24=[[Eva Stefánsdóttir]]}} ==== Gengi meistaraflokks kvenna í knattspyrnu í gegnum tíðina ==== {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Tímabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Tímabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Timabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti |- |''1977'' |3 |''1987'' |2* |''1997'' |3 |''2007'' |''1'' |''2017'' |3 |- |''1978'' |''1'' |''1988'' |''1*'' |''1998'' |2 |''2008'' |''1'' |''2018'' |3 |- |''1979'' |2 |''1989'' |''1'' |''1999'' |3 |''2009'' |'''1*''' |''2019'' |''1'' |- |''1980'' |2 |''1990'' |3* |''2000'' |5 |''2010'' |''1*'' |''2020'' |2 |- |''1981'' |3 |''1991'' |2 |''2001'' |4* |''2011'' |2* |''2021'' |''1'' |- |''1982'' |2 |''1992'' |3 |''2002'' |3 |''2012'' |4 |''2022'' |''1'' |- |''1983'' |2 |''1993'' |4 |''2003'' |3* |''2013'' |2 |''2023'' |'''1''' |- |'''1984''' |''Riðlakeppni*'' |'''1994''' |3 |''2004'' |''1'' |''2014'' |7 |2024 |2 |- |''1985'' |3* |''1995'' |2* |''2005'' |2 |''2015'' |7 |2025 |6 |- |''1986'' |''1*'' |''1996'' |4 |''2006'' |''1*'' |''2016'' |3 | colspan="2" | |}<small>Sumarið 2008 skoraði Valsliðið 91 mark á Íslandsmótinu og bætti eigið met frá árinu áður um 3 mörk.</small> ==== Gullskórinn ==== Gullskórinn hefur verið veittur markahæsta leikmanni tímabilsins í efstu deild kvenna frá árinu 1981. Eftirfarandi Valskonur hafa hreppt gullskóinn:<ref name=":0" /> {| class="wikitable" |+Gullskórinn ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Mörk |- |1986 |Kristín Arnþórsdóttir |22 |- |1987 |Ingibjörg Jónsdóttir |16 |- |1988 |Bryndís Valsdóttir |12 |- |1989 |Guðrún Sæmundsdóttir |12 |- |1999 |Ásgerður Hildur Ingibergsdóttir |20 |- |2005 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |23 |- |2006 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |34 |- |''2007'' |[[Margrét Lára Viðarsdóttir|''Margrét Lára Viðarsdóttir'']] |''38'' |- |2008 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |32 |- |2009 |[[Kristín Ýr Bjarnadóttir]] |23 |- |2010 |[[Kristín Ýr Bjarnadóttir]] |23 |- |2012 |[[Elín Metta Jensen]] |18 |- |2023 |Bryndís Arna Níelsdóttir |14+1 |} <br /><small>Tímabilið 2007 skoraði Margrét Lára Viðarsdóttir 38 mörk í aðeins 16 leikjum, eða 2,4 mörk að meðaltali í hverjum leik. Hvorki fyrr né síðar hefur leikmaður í efstu deild karla eða kvenna skorað fleiri mörk á sama tímabili.</small> <small>Tímabilið 2023 skoraði Bryndís Arna Níelsdóttir 14 mörk í fyrri hluta deildarinnar og eitt mark í efri hluta deildarinnar.</small> == Handknattleikur == === Karlar === ==== Á Íslandi ==== Handknattleiksdeild Vals á sér langa sögu innan handboltans á Íslandi, félagið hefur skipað sér með þeim sigursælustu í íþróttinni hérlendis og er hefur ekkert lið unnið Íslandsmótið né bikarkeppnina í handbolta jafn oft og Valur karlamegin, Karlalið Vals tók þátt í fyrsta Íslandsmótinu í handbolta, tímabilið [[Handknattleiksárið 1939-40|1939-40]] og stóð uppi sem sigurvegari, eftir að hafa unnið alla leiki sína í riðlinum. Þegar hefðbundnu deildafyrirkomulagi var komið á tímabilið [[Handknattleiksárið 1947-48|1947-1948]] voru Valsarar vitaskuld með og gott betur en allar götur síðan hefur Valur átt lið í efstu deild karla í handknattleik. Með Val hafa margir fræknir handknattleiksmenn leikið, ber þar helst að nefna silfurverðlaunahafa Íslands á [[Sumarólympíuleikarnir 2008|Ólympíuleikunum í Peking]] árið 2008, þá [[Snorri Steinn Guðjónsson|Snorra Stein Guðjónsson]] og [[Ólafur Indriði Stefánsson|Ólaf Stefánsson]]. Að auki má nefna [[Guðmundur Hrafnkelsson|Guðmund Hrafnkelsson]], [[Valdimar Grímsson]], [[Roland Valur Eradze|Roland Val Eradze]] og [[Dagur Sigurðsson|Dag Sigurðsson]]. Núverandi þjálfari liðsins er Óskar Bjarni Óskarsson og honum til aðstoðar er Anton Rúnarsson. Hlynur Morthens er markmannsþjálfari liðsins og Jón Gunnar Kristjánsson sjúkraþjálfari. ==== Í Evrópukeppnum ==== Í byrjun áttunda áratugar síðasta aldar varð til hin svokallaða „mulningsvél“ en höfundur hennar er talinn vera Reynir Ólafsson sem tók við þjálfun karlaliðs Vals árið 1970. Hann mun strax hafist handa við að bæta varnarleik liðsins sem þótti ekki góður. Reyni tókst vel að gera þær lagfæringar sem þurfti og fljótlega þótti Valsvörnin óárennileg og fékk fyrir vikið fyrrgreint viðurnefni. „Mulningsvélin“ náði þó ekki að skila Íslandsbikarnum heim á Hlíðarenda fyrr en 1973 en það ár varð kvennalið Vals einnig Íslandsmeistari og því um stórt ár að ræða hjá handknattleiksfólki Vals. „Mulningsvélin“ varð síðan Íslandsmeistari þrjú ár í röð 1977, 1978 og 1979, þótt nokkuð hafi verið farið að kvarnast úr hópnum undir það síðasta. Stærsta afrek „Mulningsvélarinnar“ var án efa að komst í úrslit í Evrópukeppni meistaraliða árið 1980. Frækilegir sigrar unnust á leiðinni í úrslit, m.a. voru spænsku meistararnir í Atlético Madrid lagðir að velli í undanúrslitum. Eftir þriggja marka tap ytra í fyrri leiknum, 24:21, vann Valur heimaleikinn sem fram fór í Laugardalshöll snemma árs 1980, 18:15, í einum eftirminnilegasta handboltaleik sem þar hefur farið fram. Stefán Gunnarsson skoraði 18. og síðasta markið og Ólafur Benediktsson fór á kostum í markinu og átti ekki hvað sístan þátt í að Valsliðið náði að tryggja sér þriggja marka sigur sem nægði til að komast í úrslit. Þegar kom að úrslitaleiknum við þýska liðið Grosswallstadt ákvað Valur að selja heimaleikjaréttinn af fjárhagsástæðum. Úrslitaleikurinn var háður í Ólympíuhöllinni í München og tapaðist, 21:12. Valsmenn komust nærri því að leika afrek sitt eftir tímabilið 2016-17 og komast í úrslitaleik í Evrópukeppni, en þá duttu þeir út í undanúrslitum áskorendabikars Evrópu í handknattleik. Árið 2024 sigruðu Valsmenn Evrópubikarkeppni í handknattleik og urðu þar með fyrsta íslenska liðið í boltaíþrótt til þess að sigra Evrópukeppni. {| class="wikitable" |+Árangur Karlaliðs Vals í Evrópukeppnum ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Úrslit |- |[[Handknattleiksárið 1973-74|1973-74]] |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Vfl Gummersbach |10-11 |8-16 |''18-27'' |- | rowspan="2" |1976-77 | rowspan="2" |Evrópukeppni Bikarhafa |32-liða úrslit |HC Red Boys Differdange |25-11 |29-12 |''54-23'' |- |16-liða úrslit |WKS Slask Wroclaw |20-22 |18-22 |''38-44'' |- | rowspan="2" |1977-78 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |Kyndil |23-15 |30-16 |''53-31'' |- |16-liða úrslit |Honvéd Budapest |23-35 |25-22 |''48-57'' |- | rowspan="2" |1978-79 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |IL Refstad |14-12 |14-16 |''28-28(ú)'' |- |16-liða úrslit |Dinamo Bucharest |19-25 |20-20 |''39-45'' |- | rowspan="4" |1979-80 | rowspan="4" |Evrópukeppni Meistaraliða |16-liða úrslit |Brentwood |32-19 |38-14 |''70-33'' |- |8-liða úrslit |IK Drott |18-19 |18-16 |''36-35'' |- |Undanúrslit |[[Atlético Madrid]] |18-15 |21-14 |'''36-32''' |- |Úrslit |Grosswallstadt | colspan="3" | ''12-21'' |- |1984-85 |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Ystad |20-17 |19-23 |''39-40'' |- | rowspan="2" |1985-86 | rowspan="2" |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Kolbotn |22-20 |18-20 |''40-40(ú)'' |- |16-liða úrslit |Lugi |16-22 |15-15 |''31-37'' |- |1986-87 |IHF-Bikarinn |1. Umferð |Urædd |14-16 |20-25 |''34-41'' |- | rowspan="3" |1988-89 | rowspan="3" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kyndil |27-26 |24-17 |''51-43'' |- |16-liða úrslit |ZMC Amicitia Zurich |16-15 |25-22 |''41-38'' |- |8-liða úrslit |SC Magdeburg |22-16 |15-21 |''37-37(ú)'' |- | rowspan="2" |1989-90 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kyndil |29-14 |26-27 |''55-41'' |- |16-liða úrslit |Rába ETO Györ |21-31 |23-29 |''44-60'' |- |1990-91 |Evrópukeppni Bikarhafa |1. Umferð |Sandefjord |22-20 |21-25 |''43-45'' |- | rowspan="3" |1991-92 | rowspan="3" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |IK Drott |27-24 |28-27 |''55-51'' |- |16-liða úrslit |Hapoel Rishon Lezion |25-20 |27-28 |''52-48'' |- |8-liða úrslit |FC Barcelona |19-23 |15-27 |''34-50'' |- | rowspan="3" |1992-93 | rowspan="3" |Evrópukeppni Bikarhafa |1. Umferð |Stavanger |24-22 |34-25 |''58-47'' |- |16-liða úrslit |Klaipeda |28-24 |21-22 |''49-46'' |- |8-liða úrslit |TUSSEM Essen |27-25 |14-23 |''41-48'' |- | rowspan="2" |1993-94 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Tatra Koprivnice |22-18 |23-23 |''45-41'' |- |16-liða úrslit |HK Sandefjord |25-22 |21-24 |''46-46(ú)'' |- |1994-95 |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kolding |22-26 |27-27 |''49-53'' |- | rowspan="2" |1995-96 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |CSKA Moskva |23-23 |21-20 |''44-43'' |- |16-liða úrslit |ABC Braga |25-23 |25-29 |''50-52'' |- |1996-97 |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Shakhtar Donetsk |20-19 |16-27 |''36-46'' |- |2004-05 |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Grasshopper Zurich |28-28 |21-23 |''49-51'' |- | rowspan="3" |2005-06 | rowspan="3" |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |HC Tbilisi |51-15 |47-13 |''98-28'' |- |2. Umferð |Sjunda |28-31 |33-27 |'''61-58''' |- |3. Umferð |Skövde |24-22 |28-35 |'''52-57''' |- | rowspan="7" |2007-08 | rowspan="7" |Meistaradeildin |Forkeppni |Viking Malt |28-19 |33-24 |'''61-43''' |- | rowspan="6" |Riðlakeppni |Celje Lasko | |24-34 | rowspan="6" |4. sæti í riðli |- |Vfl Gummersbach |24-33 | |- |MKB Veszprém | |28-41 |- |Celje Lasko |29-28 | |- |Vfl Gummersbach | |22-34 |- |MKB Veszprém |24-31 | |- | rowspan="4" |2016-17 | rowspan="4" |Áskorendabikar EHF |32-liða úrslit |Haslum Handballklubb |31–24<br /> |25–25<br /> |'''56-49''' |- |16-liða úrslit |RK Partizan 1949 |21–21<br /> |24–24<br /> |'''45-45''' |- |8-liða úrslit |RK Sloga Požega |30–27<br /> |29–26<br /> |'''59-53''' |- |Undanúrslit |AHC Potaissa Turda<br /> |30–22<br /> |23–32<br /> |'''53-54''' |- | rowspan="7" |2023-24 | rowspan="7" |Evrópubikarkeppni EHF |1. umferð |Granytas Karis |27–24<br /> |33–28<br /> |'''60-52''' |- |2. umferð |Pölva Serviti |32–29<br /> |39–28<br /> |'''71-57''' |- |3. umferð |HC Motor Zaporizhzhia |35–31<br /> |33–28<br /> |'''68-59''' |- |16-liða úrslit |HC Metaloplastika Elixir Šabac<br /> |27–26<br /> |30–28<br /> |'''57-54''' |- |8-liða úrslit |CSA Steaua Bucuresti<br /> |36–30<br /> |36–35<br /> |'''72-65''' |- |Undanúrslit |CS Minaur Baia Mare<br /> |30–24<br /> |36–28<br /> |'''66-52''' |- |Úrslit |Olympiacos<br /> |30–26<br /> |27–31<br /> |'''57-57 (5-4 e. vítakastkeppni)''' |} ====Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í handknattleik==== :''Tímabilið 2024-2025.'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Markverðir *1 [[Björgvin Páll Gústafsson]] *12 [[Jens Sigurðarson]] *31 [[Arnar Þór Fylkisson]] ;Hornamenn *7 [[Úlfar Páll Monsi Þórðarsson]] *10 [[Daníel Örn Guðmundsson]] *19 [[Kristófer Máni Jónasson]] *20 [[Daníel Montoro]] *25 [[Allan Nordberg]] ;Línumenn *3 [[Þorgils Jón Svölu-Baldursson]] *18 [[Þorvaldur Örn Þorvaldsson]] *29 [[Miodrag Corsovic]] *88 [[Andri Finnsson]] {{Col-2}} ;Skyttur *5 [[Agnar Smári Jónsson]] *6 [[Alexander Pettersson]] *14 [[Ísak Gústafsson]] *15 [[Gunnar Róbertsson]] *17 [[Bjarni í Selvindi]] ;Miðjumenn *6 [[Viktor Sigurðsson]] *23 [[Róbert Aron Hostert]] *24 [[Magnús Óli Magnússon]] {{Col-end}} === Konur === ==== Á Íslandi ==== Árið 1947 voru kvennaflokkar Vals settir á legg og fljótlega eftir það hófust æfingar í handknattleik þeirra á meðal. Það var hinsvegar ekki fyrr en á sjöunda áratug 20. aldar sem félagið hrósaði fyrst sigri á Íslandsmótinu í handknattleik, nánar tiltekið 1962. Þá hófst sannkallað blómaskeið þar sem Valskonur urðu meistarar ellefu sinnum á þrettán árum, þar af sex ár í röð frá 1964 til og með 1969. Þjálfari liðsins á þessum árum var Þórarinn Eyþórsson og meðal leikmanna Vals á þessum árum var ein öflugasta handknattleikskona landsins, fyrr og síðar, [[Sigríður Sigurðardóttir]], fyrirliði íslenska landsliðsins sem varð Norðurlandameistari 1964. Sama ár var Sigríður kjörin [[íþróttamaður ársins]] af Samtökum íþróttafréttamanna, sú fyrsta úr röðum handknattleiksmanna og varð einnig fyrsta konan til að hreppa verðlaunin. Alls hefur kvennalið félagsins unnið Íslandsmótið 17 sinnum nú síðast tímabilið [[Handknattleiksárið 2018|2018-2019.]] Núverandi þjálfari liðsins er Ágúst Þór Jóhannsson en honum til aðstoðar er Dagur Snær Steingrímsson. Björg Elín Guðmundsdóttir er liðsstjóri, Sólveig Lóa Höskuldsdóttir sjúkraþjálfari og Hlynur Morthens markmannsþjálfari liðsins. ==== Í Evrópukeppnum ==== Rétt eins og hjá karlaliði Vals í handknattleik er um auðugan garð að gresja þegar litið er á árangur handknattleikskvenna í Val m.t.t. Evrópukeppna, ber þar helst að nefna tímabilið 2005-06, en þá komust Valsstúlkur í undanúrslit Áskorendabikars EHF, eftir sigra gegn grísku og svissnesku liði. {| class="wikitable" ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Samanlagt |- | [[2004–05 Women's EHF Cup|2004–05]] | EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Fyrsta umferð |[[Önnereds HK]] | style="text-align:center;"| 24–35 | style="text-align:center;"| 26–30 | style="text-align:center;"| '''50–65''' |- | rowspan="3" | [[2005–06 Women's EHF Challenge Cup|2005–06]] | rowspan="3" |Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|16-liða úrslit |[[HC Athinaikos Athens]] | style="text-align:center;"| 37–29 | style="text-align:center;"| 24–26 | style="text-align:center;"| '''61–55''' |- | style="text-align:center;"|8-liða úrslit |[[LC Brühl Handball]] | style="text-align:center;"| 25–21 | style="text-align:center;"| 32–27 | style="text-align:center;"| '''57–48''' |- | style="text-align:center;"|Undanúrslit |[[CSU Neptun Constanța|CSU Tomis Constanța]] | style="text-align:center;"| 35–28 | style="text-align:center;"| 25–37 | style="text-align:center;"| '''60–65''' |- | rowspan="3" | [[2007–08 Women's EHF Challenge Cup|2007–08]] | rowspan="3" |Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[ŽORK Napredak Kruševac]] | style="text-align:center;"| 40–18 | style="text-align:center;"| 34–20 | style="text-align:center;"| '''74–38''' |- | style="text-align:center;"|16-liða úrslit |[[ŽRK Radnički Kragujevac|RK Lasta Radnički Petrol Beograd]] | style="text-align:center;"| 31–30 | style="text-align:center;"| 31–26 | style="text-align:center;"| '''62–56''' |- | style="text-align:center;"|8-liða úrslit |[[Mérignac Handball]] | style="text-align:center;"| 24–23 | style="text-align:center;"| 30–36 | style="text-align:center;"| '''54–58''' |- | rowspan="2" | [[2010–11 Women's EHF Cup|2010–11]] | rowspan="2" |EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Fyrsta umferð |[[IUVENTA Michalovce]] | style="text-align:center;"| 26–21 | style="text-align:center;"| 30–30 | style="text-align:center;"| '''56–51''' |- | style="text-align:center;"|Önnur umferð |[[VfL Oldenburg (handball)|VfL Oldenburg]] | style="text-align:center;"| 28–26 | style="text-align:center;"| 25–36 | style="text-align:center;"| '''53–62''' |- | rowspan="2" | [[2012–13 Women's EHF Cup|2012–13]] | rowspan="2" |EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Önnur umferð |[[CE Handbol Marítim|Valencia Aicequip]] | style="text-align:center;"| 37–25 | style="text-align:center;"| 27–22 | style="text-align:center;"| '''64–47''' |- | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[HC Zalău]] | style="text-align:center;"| 24–23 | style="text-align:center;"| 21–22 | style="text-align:center;"| '''45–45''' |- | rowspan="2" | [[2018–19 Women's EHF Challenge Cup|2018–19]] | rowspan="2" | Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[HV Quintus|Virto / Quintus]] | style="text-align:center;"| 20–21 | style="text-align:center;"| 20–24 | style="text-align:center;"| '''40–45''' |- |} ====Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í handknattleik==== :''Tímabilið 2023-2024'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Markverðir *1 [[Arna Sif Jónsdóttir]] *3 [[Sara Helgadóttir]] *12 [[Hafdís Renötudóttir]] ;Hornamenn *2 [[Sigríður Hauksdóttir]] *4 [[Arna Karítas Eiríksdóttir]] *5 [[Ásthildur Þórhallsdóttir]] *8 [[Kristbjörg Erlingsdóttir]] *9 [[Lilja Ágústsdóttir]] *10 [[Þórey Anna Ásgeirsdóttir]] *19 [[Auður Ester Gestsdóttir]] *21 [[Ásrún Inga Arnardóttir]] ;Línumenn *6 [[Hildur Björnsdóttir]] *11 [[Ágústa Rún Jónasdóttir]] *17 [[Anna Úrsúla Guðmundsdóttir]] *18 [[Hildigunnur Einarsdóttir]] {{Col-2}} ;Skyttur *10 [[Þórey Anna Ásgeirsdóttir]] *24 [[Mariam Eradze]] *25 [[Thea Imani Sturludóttir]] *35 [[Lovísa Thompson]] ;Miðjumenn *13 [[Ásdís Þóra Ágústsdóttir]] *7 [[Morgan Marie Þorkelsdóttir]] *15 [[Guðrún Hekla Traustadóttir]] *33 [[Elín Rósa Magnúsdóttir]] {{Col-end}} == Körfuknattleikur == === Karlar === Körfuknattleiksdeild Vals má rekja aftur til ársins 1970 þegar K.F.R. sameinaðist Val. Tíu árum eftir sameininguna komu fyrstu stóru titlarnir í hús þegar Valur vann Íslandsmótið í Körfuknattleik árið 1980. Valsmenn tryggðu sér Íslandsmeistaratitilinn 1979-1980 með sigri á KR 17. mars 1980. Bandaríkjamaðurinn [[Tim Dwyer]] stýrði liðinu til sigurs en hann var þá spilandi þjálfari. Tim Dwyer var jafnframt valinn besti erlendi leikmaðurinn þetta tímabil.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1511653|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-29}}</ref> Á næstu þremur árum bættust þrír titlar í safnið. Bikarmeistaratitlar árin 1981 og 1983 og Íslandsmeistaratitill 1983. ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í körfuknattleik ==== {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" style="background: red; color: white;" | Leikmannahópur Vals í körfuknattleik karla |- ! style="background: white; color: black;" | Leikmenn ! style="background: white; color: black;" | Þjálfarar |- | {| class="wikitable sortable" !Staða !<abbr>Nr.</abbr> ! !Nafn !Hæð !Fæðingardagur |- |Framherji |13 |{{ISL}} |[[Kristófer Acox]] |197 cm |13-10-1993 |- |Bakvörður |1 |{{ISL}} |Símon Tómasson |185 cm |29-04-2003 |- |Bakvörður |4 |{{ISL}} |Jóhannes Ómarsson |196 cm |06-05-2005 |- |Bakvörður |4 |{{ISL}} |Ástþór Atli Svalason |190 cm |01-03-2002 |- |Bakvörður |6 |{{ISL}} |Benedikt Blöndal |188 cm |05-10-1993 |- |Bakvörður |10 |{{ISL}} |Kári Jónsson |192 cm |27-08-1997 |- |Bakvörður |14 |{{ISL}} |Egill Jón Agnarsson |190 cm |01-01-2002 |- |Bakvörður |20 |{{ISL}} |Björgvin Hugi Ragnarsson |190 cm |10-03-2005 |- |Bakvörður |23 |{{ISL}} |Óðinn Þórðarson |190 cm |03-02-2005 |- |Bakvörður |24 |{{ISL}} |Hrannar Davíð Svalason | | |- |Bakvörður |26 |{{ISL}} |Finnur Tómasson |182 cm |10-05-2005 |- |Bakvörður |27 |{{ISL}} |Tómas Davíð Thomasson |180 cm |03-10-2005 |- |Bakvörður |28 |{{ISL}} |Jóhannes Reykdal Einarsson | | |- |Bakvörður |41 |{{ISL}} |Karl Kristján Sigurðarson |192 cm |18-05-2005 |- |Framherji |11 |{{ISL}} |Bóas Jakobsson |200 cm |04-12-2000 |- |Framherji |12 |{{ISL}} |Sveinn Búi Birgisson |203 cm |22-05-2002 |- |Bakvörður | |{{ISL}} |Sófus Máni Bender |192 cm |26-04-2003 |- |Bakvörður |20 |{{ISL}} |Ólafur Heiðar Jónsson | |01-01-2001 |- |Framherji |3 |{{ISL}} |Hjálmar Stefánsson |200 cm |05-01-1996 |- |Bakvörður |1 |{{USA}} |Joshua Jefferson |203 cm |26-06-1998 |- |Bakvörður |7 |{{ISL}} |Frank Aron Booker |192 cm |07-07-1994 |- |Bakvörður | |{{ISL}} |Brynjar Snær Grétarsson |185 cm |12-04-1997 |- |Miðherji | |{{ISL}} |Þorgrímur Starri Halldórsson |206 cm |24-07-2003 |- |Bakvörður | |{{ISL}} |Daði Lár Jónsson |182 cm |23-10-1996 |- |Framherji | |{{PRT}} |Antonio Monteiro |204 cm |01-04-1989 |- |Bakvörður | |{{ISL}} |Kristinn Pálsson |198 cm |17-12-1997 |- |Miðherji | |{{ISL}} |Benóný Svanur Sigurðsson |204 cm |11-09-2002 |} | ; Aðalþjálfari * [[Finnur Freyr Stefánsson]] ; ;Aðrir starfsmenn * Jamil Abiad * Bjartmar Birnir ---- Tímabilið 2023-24 |} === Konur === Fyrsti Íslandsmeistaratitill kvenna í körfuknattleik vannst í apríl 2019 en liðið varð einnig bikarmeistari sama ár.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19047/2019/04/28/valur-islandsmeistari-kvenna-i-korfubolta-2019.aspx|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í körfubolta 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-29}}</ref> Annar Íslandsmeistaratitill félagsins í körfuknattleik kvenna bættist í safnið árið 2021.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2021/06/02/valur-er-islandsmeistari-i-korfubolta-2021|title=Valur er Íslandsmeistari í körfubolta 2021|date=2021-06-02|website=RÚV|language=is|access-date=2021-06-06}}</ref> ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í körfuknattleik ==== {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" style="background: red; color: white;" |Leikmannahópur Vals í körfuknattleik kvenna |- ! style="background: white; color: black;" | Leikmenn ! style="background: white; color: black;" | Þjálfarar |- | {| class="wikitable sortable" !Staða !<abbr>Nr.</abbr> ! !Nafn !Hæð !Fæðingardagur |- |Framherji | |{{ISL}} |Aníta Rún Árnadóttir |179 cm |29-05-1995 |- |Bakvörður | |{{ISL}} |Ingunn Erla Bjarnadóttir | |01-08-2005 |- |Bakvörður | |{{ISL}} |Sara Líf Boama | |18-05-2005 |- |Framherji | |{{ISL}} |Ásta Júlía Grímsdóttir |183 cm |22-02-2001 |- |Bakvörður | |{{USA}} |Kiana Johnson | |23-08-1993 |- |Framherji | |{{ISL}} |Kristín Alda Jörgensdóttir | |10-07-2001 |- |Bakvörður | |{{ISL}} |Dagbjört Dögg Karlsdóttir |168 cm |26-06-1999 |- |Framherji | |{{ISL}} |Hildur Björg Kjartansdóttir |183 cm |18-11-1994 |- |Miðherji | |{{ISL}} |Nína Jenný Kristjánsdóttir |188 cm |05-09-1996 |- |Bakvörður | |{{ISL}} |Auður Íris Ólafsdóttir |171 cm |29-08-1992 |- |Framherji | |{{ISL}} |Jóhanna Björk Sveinsdóttir |179 cm |20-10-1989 |- |Bakvörður | |{{ISL}} |[[Helena Sverrisdóttir]] | |01-11-1988 |- |Framherji | |{{ISL}} |Eydís Eva Þórisdóttir |166 cm |01-10-2000 |- |Bakvörður |4 |{{ISL}} |Lea Gunnarsdóttir | |06-08-2003 |- |Bakvörður | |{{ISL}} |Guðbjörg Sverrisdóttir |180 cm |10-10-1992 |- |Bakvörður |6 |{{ISL}} |Hallveig Jónsdóttir |180 cm |09-07-1995 |- |Bakvörður |8 |{{ISL}} |Tanja Kristín Árnadóttir | | |- |Bakvörður |11 |{{ISL}} |Elísabet Thelma Róbertsdóttir | | |} | ; Aðalþjálfari * Ólafur Jónas Sigurðsson ; ; Aðstoðarþjálfari * Helena Sverrisdóttir ---- Tímabilið 2020-21 |} === Þekktir leikmenn === [[Pétur Guðmundsson]] er sennilega þekktasti körfuknattleiksmaðurinn sem Valur hefur alið af sér, en Pétur lék um árabil í NBA deildinni.<ref>{{Cite web|url=https://www.isi.is/um-isi/heidursholl-isi/petur-karl-gudmundsson/|title=Pétur Karl Guðmundsson|website=www.isi.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Sem dæmi um aðra þekkta leikmenn sem hafa leikið með Val eða leika með Val má nefna [[Helena Sverrisdóttir|Helenu Sverrisdóttur]], [[Jón Arnór Stefánsson]], [[Pavel Ermolinskij|Pavel Ermolinskij,]] [[Kristófer Acox]], Kára Jónsson og Hjálmar Stefánsson.<br /> == Íþróttamaður Vals == Eftirtaldir aðilar hafa hlotið þann heiður að vera valdir íþróttamenn Vals: {{col-begin}} {{col-2}} * 1992 - [[Valdimar Grímsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998191|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1993 - [[Guðmundur Hrafnkelsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/123059/|title=ÍÞRÓTTIR Íþróttamaður Vals árið 1993 uðmundur Hrafnkelsson markmaður Vals og|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1994 - [[Dagur Sigurðsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998277|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1995 - Guðrún Sæmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998339|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1996 - Jón Kristjánsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998393|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1997 - Ragnar Þór Jónsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998425|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1998 - Guðmundur Hrafnkelsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998473|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1999 - Ásgerður Hildur Ingibergsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998561|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2000 - Kristinn Lárusson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998698|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2001 - Rósa Júlía Steinþórsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998735|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2002 - [[Sigurbjörn Hreiðarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998831|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2003 - Íris Andrésdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998067|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2004 - Berglind Íris Hansdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4999335|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2005 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998889|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2006 - [[Margrét Lára Viðarsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998989|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2007 - [[Margrét Lára Viðarsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997957|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2008 - [[Katrín Jónsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/%7Ccat:%27/fullStory.php?id=70719%27|title=Katrín Jónsdóttir er íþróttamaður Vals 2008|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-19}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {{col-2}} * 2009 - [[Dóra María Lárusdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/fotbolti/2009/12/31/dora_maria_ithrottamadur_vals_2009/|title=Dóra María íþróttamaður Vals 2009|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2010 - Hrafnhildur Skúladóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477548|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2011 - Anna Úrsúla Guðmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2011/12/31/anna_ursula_ithrottamadur_vals_2011/|title=Anna Úrsúla íþróttamaður Vals 2011|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2012 - Guðný Jenný Ásmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/gudny-jenny-ithrottamadur-vals-2012|title=Guðný Jenný íþróttamaður Vals 2012|date=2012-12-31|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/2322/2012/12/31/gudny-jenny-asmundsdottir-ithrottamadur-vals-2012.aspx|title=Guðný Jenný Ásmundsdóttir íþróttamaður Vals 2012|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2013 - [[Haukur Páll Sigurðsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/4080/2013/12/31/haukur-pall-sigurdsson-er-ithrottamadur-vals-2013.aspx|title=Haukur Páll Sigurðsson er Íþróttamaður Vals 2013|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2013/12/31/haukur_pall_ithrottamadur_vals_2013/|title=Haukur Páll íþróttamaður Vals 2013|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2014 - Kristín Guðmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2014/12/31/kristin_ithrottamadur_vals/|title=Kristín íþróttamaður Vals|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/9517/2014/12/31/kristin-gudmundsdottir-er-ithrottamadur-vals-2014.aspx|title=Kristín Guðmundsdóttir er íþróttamaður Vals 2014|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2015 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/fotbolti/2015/12/31/bjarni_olafur_ithrottamadur_vals/|title=Bjarni Ólafur íþróttamaður Vals|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2016 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]*<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/16969/2016/12/31/bjarni-olafur-eiriksson-ithrottamadur-vals-arid-2016.aspx|title=Bjarni Ólafur Eiríksson íþróttamaður Vals árið 2016|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2016/12/31/bjarni_ithrottamadur_vals_i_thridja_sinn/|title=Bjarni íþróttamaður Vals í þriðja sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2017 - Orri Freyr Gíslason<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/17836/2018/01/03/orri-freyr-gislason-ithrottamadur-vals-2017.aspx|title=Orri Freyr Gíslason íþróttamaður Vals 2017|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/fyrirlidi-vals-haettir|title=Fyrirliði Vals hættir|date=2019-05-13|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2018 - [[Birkir Már Sævarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/18796/2019/01/01/birkir-mar-saevarsson-ithrottamadur-vals-2018.aspx|title=Birkir Már Sævarsson íþróttamaður Vals 2018|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/news/31-12-2018/birkir-mar-ithrottamadur-arsins-hja-val|title=Birkir Már íþróttamaður ársins hjá Val|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2019 - [[Helena Sverrisdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/korfubolti/2019/12/31/helena_ithrottamadur_arsins_hja_val/|title=Helena íþróttamaður ársins hjá Val|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19577/2020/01/01/helena-sverrisdottir-er-ithrottamadur-vals-2019.aspx|title=Helena Sverrisdóttir er íþróttamaður Vals 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> *2020 - Anton Rúnarsson<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2020/12/31/anton_ithrottamadur_vals_2020/|title=Anton íþróttamaður Vals 2020|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20117/2020/12/31/anton-runarsson-ithrottamadur-vals-2020.aspx|title=Anton Rúnarsson íþróttamaður Vals 2020|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2021 - Alexander Örn Júlíusson<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20817/2021/12/31/alexander-orn-juliusson-er-ithrottamadur-vals-2021.aspx/|title=Alexander Örn Júlíusson er íþróttamaður Vals 2021|website=www.valur.is|language=is|access-date=2022-01-13}}</ref> * 2022 - [[Pavel Ermolinskij]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/21466/2022/12/31/pavel-ermolinski-er-ithrottamadur-vals-2022.aspx|title=Pavel Ermolinski er íþróttamaður Vals 2022|website=www.valur.is|language=is|access-date=2023-01-06}}</ref> * 2023 - [[Arna Sif Ásgrímsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/22169/2023/12/31/arna-sif-asgrimsdottir-er-ithrottamadur-vals-2023.aspx|title= Arna Sif Ásgrímsdóttir er íþróttamaður Vals 2023|website=www.valur.is|language=is|access-date=2024-09-03}}</ref> * 2024 - [[Benedikt Gunnar Óskarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/22535/2025/01/08/benedikt-gunnar-er-ithrottamadur-vals-2024.aspx|title= Benedikt Gunnar er Íþróttamaður Vals 2024|website=www.valur.is|language=is|access-date=2025-19-03}}</ref> * 2025 - [[Patrick Pedersen]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/23011/2026/01/02/patrick-pedersen-er-ithrottamadur-vals-2025.aspx|title= Patrick Pedersen er Íþróttamaður Vals 2025|website=www.valur.is|language=is|access-date=2026-02-01}}</ref>{{col-end}}<nowiki>*</nowiki>- Knattspyrnumaðurinn Bjarni Ólafur Eiríksson hefur oftast allra verið kjörinn Íþróttamaður Vals, þrisvar talsins. == Formenn Vals == Eftirtaldir aðilar hafa gengt formennsku Knattspyrnufélagsins Vals:<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997814?iabr=on#page/n6/mode/2up/search/Loftur%20Gu%C3%B0mundsson%201911-1914%20%C3%81rni%20B.%20Bj%C3%B6rnsson,%20J%C3%B3n%20Gu%C3%B0mundsson|title=Valsblaðið - 1. Tölublað (01.05.1991) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998211|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998721|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4999095|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477954|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2016470452d|title=Þorgrímur kjörinn formaður Vals - Vísir|website=visir.is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19248/2019/05/30/adalfundur-vals-breytingar-a-stjornum-felagsins.aspx|title=Aðalfundur Vals - Breytingar á stjórnum félagsins|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+Formenn Vals ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn |- |1911-14 |[[Loftur Guðmundsson]] |1933-34 |Ólafur Sigurðsson |1952-57 |Gunnar Vagnsson |2002-09 |[[Grímur Sæmundsen]] |- |1914-16 |Árni B. Björnsson |1934-38 |Frímann Helgason |1957-62 |Sveinn Zoega |2009-14 |Hörður Gunnarsson |- |1916-18 |Jón Guðmundsson |1938-39 |Ólafur Sigurðsson |1962-67 |Páll Guðnason |2014-15 |[[Björn Zoëga|Björn Zoega]] |- |1918-20 |Magnús Guðbrandsson |1939-41 |Sveinn Zoega |1967-70 |Ægir Ferdinandsson |2015-18 |[[Þorgrímur Þráinsson]] |- |1920-22 |Guðbjörn Guðmundsson |1941-43 |Frímann Helgason |1970-75 |Þórður Þorkelsson |2018-21 |Árni Pétur Jónsson |- |1922-23 |Guðmundur Kr. Guðmundsson |1943-44 |Sveinn Zoega |1975-77 |Ægir Ferdinandsson |2021-2023 |Lárus Sigurðsson |- |1923-28 |Axel Gunnarsson |1944-46 |Þorkell Ingvarsson |1977-81 |Bergur Guðnason |2023-2025 |Hörður Gunnarsson |- |1928-31 |Jón Sigurðsson |1946-47 |Sigurður Ólafsson |1981-87 |Pétur Sveinbjarnarson |2025- |[[Hafrún Kristjánsdóttir]] |- |1931-32 |Jón Eiríksson |1947-50 |Úlfar Þórðarson |1987-94 |Jón Gunnar Zoega | colspan="2" rowspan="2" | |- |1932-33 |Pétur Kristinsson |1950-52 |Jóhann Eyjólfsson |1994-02 |Reynir Vignir |} == Valsblaðið == Valsblaðið, félagsblað Knattspyrnufélagsins Vals, kom fyrst út í janúar 1939 en ritstjóri þess og ábyrgðarmaður var Sigurður Ólafsson.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19574/2019/12/31/valsbladid-2019.aspx|title=Valsblaðið 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> Í 1. tölublaði Valsblaðsins sagði m.a. svo um útgáfuna: <blockquote>„Það hefir oft verið um það rætt innan Vals, að nauðsyn bæri til þess, að félagið gæfi út blað, sem út kæmi nokkurn veginn reglulega. Núverandi stjórn hefir hafist handa um þetta mál, og kemur 1. tölublaðið út hér með. Fyrirkomulag blaðsins er enn ekki fyllilega ákveðið, en ætlunin er, að það komi fyrst um sinn út 4-6 sinnum á ári og sé minst 8 síður hvert blað. Blaðinu er ætlað að birta greinar og fréttir frá félagsstarfseminni, og ýmsum áhugamálum íþróttamanna. Það verður kostað kapps um að hafa blaðið sem allra fjölbreyttast, fróðlegast og skemmtilegast, svo að allir, sem það lesa, hafi bæði gagn og gaman af. [...] Væntanlega á Valsblaðið eftir að vinna félaginu ómetanlegt gagn með því að knýta meðlimina fastari böndum við félagið og vekja þá til starfa, ekki aðeins þá, er iðka knattspyrnu, heldur og þá, er fyrir aldurs sakir eða annara [sic] orsaka eru hættir því.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658005|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref></blockquote>Árið 2019 fagnaði Valsblaðið 80 ára útgáfuafmæli.<ref name=":1" /> Útgáfa blaðsins var stopul eftir 1940 en blaðið var endurvakið af krafti frá 1958 og hefur komið út árlega frá árinu 1983. Núverandi ritstjóri blaðsins er Guðni Olgeirsson en hann tók við ritstjórn blaðsins af [[Þorgrímur Þráinsson|Þorgrími Þráinssyni]] árið 2003.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/01/29/valsbladid_sameinar/|title=Valsblaðið sameinar|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> == Valskórinn == Valskórinn var stofnaður haustið 1993. Tildrögin að stofnun Valskórsins má rekja til vígslu Friðrikskapellunnar að Hlíðarenda. Dýri Guðmundsson, knattspyrnumaður og gítarleikari fékk í kjölfarið þá hugmynd að stofna kór til að æfa og syngja í kapellunni. Hann bar hugmyndina undir félagsmálaráð Vals þar sem hann var formaður og fékk hún góðar undirtektir. Gylfi Gunnarsson, tónlistarkennari og liðsmaður Þokkabótar var fyrsti kórstjóri kórsins og þá tók Stefán Halldórsson að sér formennsku í kórnum í upphafi. Kórinn heldur vortónleika á eða nálægt afmælisdegi Vals 11. maí ár hvert og í desember eru haldnir jólatónleikar auk þess sem kórinn syngur með Fóstbræðrum á aðventukvöldi og við útnefningnu íþróttamanns Vals á gamlársdag. Gylfi Gunnarsson stjórnaði kórnum fyrstu sex árin til vors 1999 en þá tók Guðjón Steinar Þorláksson tónlistarkennari við og stjórnaði kórnum til 2004, en frá þeim tíma hefur Bára Grímsdóttir tónskald stýrt kórnum. Kórinn er blandaður kór opinn öllum og æfir vikulega í Friðrikskapellu. Ýmsir þekktir gestasöngvarar hafa sungið með kórnum en þar má t.a.m. nefna Ara Jónsson, Rangar Bjarnason, Egil Ólafsson, Stefán Hilmarsson, Guðrúnu Gunnarsdóttur og Kristján Jóhannsson.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477846?iabr=on#page/n15/mode/2up/search/Valsk%C3%B3rinn|title=Valsblaðið - 65. árgangur 2013 (01.05.2013) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/7124223?iabr=on#page/n39/mode/2up/search/Valsk%C3%B3rinn|title=Morgunblaðið - 107. tölublað (08.05.2019) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-03-25}}</ref> == Fjósið == Fjósið er félagsheimili Knattspyrnufélagsins Vals. Þegar Valur samdi um kaup á jörðinni Hlíðarenda þann 10. maí 1939 fylgdu þrjár byggingar með í kaupum en mestu munaði þar um fjósið, sem upphaflega var byggt árið 1916 og notað var sem búningsklefi, og hlöðuna, sem fékk hlutverk félagsheimilis og skrifstofu félagsins. Árið 1948 vígði Séra Friðrik Friðriksson fjósið formlega sem félagsheimili. Næstu fjörutíu árin þjónaði þessi húsakostur félaginu og fjölmargir hópar íþróttafólks utan af landi nutu gestrisni Valsmanna þegar þeir fengu inni til gistingar. Undir það síðasta var viðhaldi húsana mjög ábótavant og notkunin var nánast engin. Í árslok 2016 var skipuð nefnd til að halda utan um endurreisn fjóssins. Nefndin fékk Björn G. Björnsson leikmyndahönnuð í lið með sér, í tengslum við uppsetningu sögusýningar, sem búið er að setja upp í Fjósinu. 25. maí 2018, þegar 150 ár voru liðin frá fæðingu séra Friðriks Friðrikssonar var Fjósið formlega opnað.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/18289/2018/05/23/formleg-opnun-fjossins-%E2%80%93-knattspyrnufelagid-valur.aspx|title=Formleg opnun Fjóssins – Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-06-21}}</ref> Fjósið gegnir hlutverki klúbbhúss og félagsheimilis þar sem yngri flokkar, foreldrar og lið í öllum deildum Vals halda fundi. Stuðningsmenn Vals koma reglulega saman í Fjósinu fyrir heimaleiki Vals en þar er gjarnan boðið upp á léttar veitingar. Leikmenn meistaraflokka félagsins og mótherjar fara einnig reglulega í mat í Fjósinu eftir leiki. Fjósið er að auki leigt út fyrir hvers kyns mannfagnaði eins og afmæli, fermingarveislur, erfidrykkjur, árshátíðir og jólahlaðborð auk þess sem Fjósið er leigt út sem fundaraðstaða fyrir fyrirtæki og rúmar allt frá 10-100 manns í fundaruppsetningu. Salurinn tekur við um 20-80 manns í sitjandi veislur og um 50-180 manns í standandi veislur. Þá er einnig unnt að horfa á útsendingar frá ýmsum knattspyrnuleikjum og öðrum íþróttaviðburðum í beinni útsendingu í Fjósinu. Gunnar Kristjánsson er núverandi Fjósameistari og veitingastjóri.<ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/lifid/felagsheimili-med-sogu-og-sal/|title=Félagsheimili með sögu og sál|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2021-06-21}}</ref> == Titlar == === Knattspyrna karla === *'''[[Pepsideild_karla|Íslandsmeistarar]]: 23'''<ref name="Knattspyrnudeild - Titlar">{{cite web| url=http://www.valur.is/Fotbolti/Titlar/| title=Knattspyrnudeild - Titlar|publisher=valur.is | access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/islandsmeistarar-i-karlaflokkum/|title=Íslandsmeistarar í karlaflokkum - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-21}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> :*[[Úrvalsdeild 1930|1930]], [[Úrvalsdeild 1933|1933]], [[Úrvalsdeild 1935|1935]], [[Úrvalsdeild 1936|1936]], [[Úrvalsdeild 1937|1937]], [[Úrvalsdeild 1938|1938]], [[Úrvalsdeild 1940|1940]], [[Úrvalsdeild 1942|1942]], [[Úrvalsdeild 1943|1943]], [[Úrvalsdeild 1944|1944]], [[Úrvalsdeild 1945|1945]], [[Úrvalsdeild 1956|1956]], [[Úrvalsdeild 1966|1966]], [[Úrvalsdeild 1967|1967]], [[Úrvalsdeild_karla_1976|1976]], [[Úrvalsdeild_karla_1978|1978]], [[Úrvalsdeild_karla_1980|1980]], [[Úrvalsdeild_karla_1985|1985]], [[Úrvalsdeild_karla_1987|1987]], [[Landsbankadeild_karla_2007|2007]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|2017]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2018|2018]], [[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2020|2020]] *'''[[Bikarkeppni_karla_í_knattspyrnu|Bikarmeistarar]]: 11'''<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> :*1965, 1974, 1976, 1977, 1988, 1990, 1991, 1992, [[Úrslitaleikur_VISA-bikar_karla_2005|2005]], [[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2015|2015]], [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|2016]] *'''[[Lengjubikarinn | Deildabikar]]: 5'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :* 2008, 2011, 2018, 2023, 2025 *'''[[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarar meistarana]]: 11'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :*1977, 1979, 1988, 1991, 1992, 1993, 2006, 2008, [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu 2016|2016]], 2017, 2018. === Knattspyrna kvenna === : *'''[[Pepsideild_kvenna | Íslandsmeistarar]]: 14'''<ref name="Knattspyrnudeild - Titlar"/> :*[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1986|1986]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1988|1988]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1989|1989]], [[Landsbankadeild_kvenna_2004|2004]], [[Landsbankadeild_kvenna_2006|2006]], [[Landsbankadeild_kvenna_2007|2007]], [[Landsbankadeild_kvenna_2008|2008]], [[Pepsideild_kvenna_2009|2009]], [[Pepsideild_kvenna_2010|2010]], [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]], 2021, 2022, 2023 *'''[[VISA-bikar_kvenna|Bikarmeistarar]]: 15'''<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> :*1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1990, 1995, 2001, 2003, 2006, 2009, 2010, 2011, 2022, 2024 *'''[[Lengjubikarinn | Deildabikar]]: 6'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :* 2003, 2005, 2007, 2010, 2017, 2024 === Handknattleikur karla === : *'''Íslandsmeistarar: 24'''<ref name="Handknattleiksdeild - Titlar">{{cite web| url=http://www.valur.is/Handbolti/Titlar/| title=Handknattleiksdeild - Titlar| publisher=valur.is| access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2021/06/18/valur_islandsmeistari_eftir_oruggan_sigur_i_hafnarf/|title=Valur Íslandsmeistari eftir öruggan sigur í Hafnarfirði|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 1939-40|1940]], [[Handknattleiksárið 1940-41|1941]], [[Handknattleiksárið 1941-42|1942]], [[Handknattleiksárið 1943-44|1944]], [[Handknattleiksárið 1946-47|1947]], [[Handknattleiksárið 1947-48|1948]], [[Handknattleiksárið 1950-51|1951]], [[Handknattleiksárið 1954-55|1955]], [[Handknattleiksárið 1972-73|1973]], [[Handknattleiksárið 1976-77|1977]], [[Handknattleiksárið 1977-78|1978]], [[Handknattleiksárið 1978-79|1979]], [[Handknattleiksárið 1987-88|1988]], [[Handknattleiksárið 1988-89|1989]], [[Handknattleiksárið 1990-91|1991]], [[Handknattleiksárið 1992-93|1993]], [[Handknattleiksárið 1993-94|1994]], [[Handknattleiksárið 1994-95|1995]], [[Handknattleiksárið 1995-96|1996]], [[Handknattleiksárið 1997-98|1998]], [[Handknattleiksárið 2006-07|2007]], [[Handknattleiksárið 2016-17|2017]], [[Handknattleiksárið 2020-21|2021]], [[Handknattleiksárið 2021-22|2022]] *'''Bikarmeistarar: 13'''<ref>{{Cite web|url=https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|title=Íslands- og bikarmeistarar í meistaraflokki|website=HSÍ|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040636/https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|url-status=dead}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 1973-74|1974]], [[Handknattleiksárið 1987-88|1988]], [[Handknattleiksárið 1989-90|1990]], [[Handknattleiksárið 1992-93|1993]], [[Handknattleiksárið 1997-98|1998]], [[Handknattleiksárið 2007-08|2008]], [[Handknattleiksárið 2008-09|2009]], [[Handknattleiksárið 2010-11|2011]], [[Handknattleiksárið 2015-16|2016]], [[Handknattleiksárið 2016-17|2017]], [[Handknattleiksárið 2020-21|2021]], [[Handknattleiksárið 2021-22|2022]], 2024 *'''Meistarar meistarana: 1'''<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6370160?iabr=on#page/n16/mode/1up/search/Valsmenn%20meistarar%20meistaranna%20%C3%AD%20handknattleik%20karla|title=Dagblaðið Vísir - DV - 135. tölublað (06.10.2009) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-26}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 2008-09|2009]] *'''Evrópubikarmeistarar: 1''' **[[:en:2023–24_EHF_European_Cup|2023-2024]] === Handknattleikur kvenna === : *'''Íslandsmeistarar: 20'''<ref name="Handknattleiksdeild - Titlar" /> :*1962, 1964, 1965, 1966, 1967, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1983, 2010, 2011, 2012, 2014, 2019, 2023, 2024, 2025 *'''Bikarmeistarar: 10'''<ref>{{Cite web|url=https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|title=Íslands- og bikarmeistarar í meistaraflokki|website=HSÍ|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040636/https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2022/03/12/valur_bikarmeistari_i_attunda_sinn/|title=Valur bikarmeistari í áttunda sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-03-14}}</ref> :*1988, 1993, 2000, 2012, 2013, 2014, 2019, 2022, 2024, 2026 *'''Evrópubikarmeistarar: 1''' :*2024-2025 === Körfuknattleikur karla === : *'''Íslandsmeistarar: 4'''<ref>{{cite web| url=http://www.valur.is/Korfubolti/Titlar/| title=Körfuknattleiksdeild - Titlar| publisher=valur.is| access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/meistaratitlar-karla/|title=KKÍ {{!}} Meistaratitlar karla|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*1980, 1983, 2022, 2024 *'''Bikarmeistarar: 5'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/allir-titlar/bikarmeistarar-karla/|title=KKÍ {{!}} Bikarmeistarar karla|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*1980, 1981, 1983, 2023, 2025 === Körfuknattleikur kvenna === : *'''Íslandsmeistarar: 3'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/meistaratitlar-kvenna/|title=KKÍ {{!}} Meistaratitlar kvenna|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20520/2021/06/02/valur-islandsmeistari-i-korfuknattleik-kvenna-2021.aspx|title=Valur Íslandsmeistari í körfuknattleik kvenna 2021|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-06-07}}</ref> :*2019, 2021, 2023 *'''Bikarmeistarar: 1'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/allir-titlar/bikarmeistarar-kvenna/|title=KKÍ {{!}} Bikarmeistarar kvenna|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*2019 == Heimildir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.valur.is Heimasíða félagsins] * [http://www.timarit.is/?issueID=410260&pageSelected=1&lang=0 ''Knattspyrnufélagið Valur 35 ára''; grein í Morgunblaðinu 1946]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.icelandfootball.net/valur-reykjaviacutek.html IcelandFootball.net] - Valur Reykjavík *https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1379092/ - Handknattleikur í Val *https://www.valur.is/um-val/saga.aspx - Saga félagsins *https://www.valur.is/media/13442/valsbladid_2006.pdf - Evrópuævintýri mfl. kvk. {{Leiktímabil í knattspyrnu karla}} {{Íslandsmeistarar í knattspyrnu karla}} {{N1 deild karla}} {{S|1911}} {{Aðildarfélög ÍBR}} {{gæðagrein}} [[Flokkur:Knattspyrnufélagið Valur| ]] [[Flokkur:Íslensk handknattleiksfélög|Valur]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög|Valur]] [[Flokkur:Íslensk körfuknattleiksfélög|Valur]] [[Flokkur:Hlíðar]] ric9xutn61cq82wttvfcijy8tc9ngep 0 28174 1952580 1926831 2026-03-29T06:52:15Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952580 wikitext text/x-wiki '''Maltöl''' er sætt, svotil óáfengt [[Bjór (öl)|öl]] sem [[bruggun|bruggað]] er úr [[malt|malti]] líkt og annar bjór en með viðbættum [[sykur|sykri]] og [[lakkrís]]. Maltöl inniheldur [[ger|gersveppi]], en hefur þó ekki undirgengist alkohólmyndandi [[gerjun]] að neinu marki, því gerinu er sáð í [[meski|ölmeskið]] við 0°C eða þar um bil. Malt er því óáfengt, eða svo lítið áfengt að það er ekki skylt að tilgreina það á flöskunum. Óáfengt maltextrakt-öl varð vinsælt sem [[heilsudrykkur]] í Danmörku undir lok 19. aldar. Yfirburðastaða brugghúsanna [[Carlsberg]] og [[Tuborg]] á markaði með ljósan [[lager]]bjór, umræða um óhollustu áfengisdrykkju og væntanlegur ölskattur, setti allt þrýsting á minni brugghús að finna nýjar leiðir í framleiðslu á vöru úr [[maltextrakt]]i. Meðal þess sem þau tóku upp á að framleiða voru maltbrjóstsykur og ýmsar tegundir af sósubæti. Maltölið var markaðssett sem heilsudrykkur og [[allra meina bót]] í [[samkeppni]] við ýmsa aðra drykki og [[elixír]]a sem þá voru auglýstir. Brugghúsin lögðu mikið upp úr því að auglýsa hve mikið sjúkrahús keyptu af drykknum og hve hollur hann væri sjúklingum og börnum. Maltölið var meðal annars auglýst sem næringarríkt og taugastyrkjandi. Þegar [[Tómas Tómasson]] stofnaði [[Ölgerð Egils Skallagrímssonar]] árið [[1913]] lá fyrir að [[áfengisbannið]] gengi í gildi í ársbyrjun [[1915]]. Tómas hóf í upphafi framleiðslu á óáfengu maltöli og [[hvítöl]]i en [[Egils mjöður]] og [[Egils pilsner]] bættust síðar við vörulínu fyrirtækisins. Maltölið hefur alla tíð síðan verið mjög vinsæll drykkur á Íslandi. == Annað == * [[Flosi Ólafsson]] lék í maltauglýsingu og mælti þar orðin „Vantar allt malt í þig“. Setningin varð nokkuð vinsæl og er stundum mælt af gárungum þegar færi gefst. * Malt er einnig til í öðrum löndum, t.d. er það kallað ''Malzbier'' í [[Þýskaland]]i. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=421502&pageSelected=9&lang=0 ''Með maltölið á handvagni''; grein í Morgunblaðinu 1973]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=431511&pageSelected=6&lang=0 ''Öldungur í æskublóma''; grein í Morgunblaðinu 1993]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Gosdrykkir]] p7scovmm8mref4izerx6f541shfz1se 0 28282 1952635 1845017 2026-03-29T10:41:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952635 wikitext text/x-wiki <!-- Úrelt logo, aðeins breytt fyrir Windows 11:--> [[Mynd:Windows logo and wordmark - 2021.svg|right|thumb|265px|Merki notað á Windows 8 til og með Windows 10, en ekki Windows 11, þar svipað en ferkantað]] '''Microsoft Windows''' er fjölskylda [[stýrikerfi|stýrikerfa]]. [[Microsoft]] hannar, þróar, styður, og er framleiðandi Windows stýrikerfanna og Windows er ein af stærstu framleiðsluvörum þeirra. [[Windows 11]] og [[Windows 10]] eru einu útgáfurnar sem nú er seldar heimanotendum (áður t.d. líka [[Windows Phone]]/[[Windows 10 Mobile|10 Mobile]] stýrikerfi/símar, sem duttu upp fyrir). [[Windows Server]] eru útgáfur hugsaðar fyrir [[miðlari|miðlara]]/[net]þjóna. Sem dæmi eru Windows 7 og 8 og eldri útgáfur, s.s. Windows XP, ekki lengur studdar. Nýjustu útgáfur af Windows eru Windows 11 gert fyrir "PC" (heima) einkatölvur (en líka fyrir [[spjaldtölva|spjaldtölvur]], ekki hefðbundar PC), [[Windows 11 Enterprise]] hugsað fyrir fyrirtæki, og [[Windows Server 2022]]. Aðrar útgáfir enn studdar eru t.d. sumar útgáfur (e. edition) af [[Windows 10]], [[Windows Server 2016]] og nýrri<!-- (and exceptionally with paid support down to Windows Server 2012 and Windows Embedded POSReady 7)-->. Windows varð vinsælt aftir að Machintosh tölvur/stýrikerfi urðu fyrst vinsæl, en svo varð Windows vinsælla á markaði stýrikerfa byggð á grafík (e. [[GUI]]). Apple var ekki sátt við þetta, taldi Microsoft hafa stolið humundum þeirra og fór í mál, sem endaði með að Microsoft vann <!-- ? "settled"--> málið 1993. Lengi vel var Apple fyrirtækið min minna en þtók svo við af Microsoft sem verðmætasta fyrirtæki heimsins, en reyndar út af iPhone aðallega, og stýrikerfi þess, sem líka var notað á iPad (síðan þá var stýrikerfum þeirra skipt í tvennt, nú þeitir það iPadOS, sem notað er á iPad). Microsoft náði aldrei vinsældum iPhone á þeim markaði, né iPad, eftir að þær vörur og stýrikerfi náðu flugi. <!-- Frá ensku WP: Apple came to see Windows as an unfair encroachment on their innovation in GUI development as implemented on products such as the Lisa and Macintosh (eventually settled in court in Microsoft's favor in 1993). --> Á hefðbundum einkatölvum er Windows enn ráðandi, eftir að hafa farið framúr [[Mac OS]], sem kom á sviðið 1984. Hins vegar viðurkenndi Microsoft 2014 að hafa tapað heildar stýrikerfismarkaðinum til [[Android]], út af mikill sölu á Android símum. Þá voru fjórir Android símar seldir fyrir hverja hefðbundna tölvu með Windows. Og síðan þá hefur Windows aldrei náð Android sem er nú ráðandi stýrikerfi. Microsoft varð undir í samkeppninni við Android (sem vann iPhone í vinsældum síðar), þ.e. það stýrikerfi á símum, sem reyndar er vinsælast á öllum markaðinum, þegar símar og allar aðrar tölvur eru taldar saman. Fyrirtækið viðurkenndi það á sínum tíma, þ.e. dró sig því í hlé á þeim markaði, en ekki af spjaldtölvumarkaði. Android og iOS skipta markaðinum fyrir spjaldtölvur á milli sín nokkuð jafnt, og Microsoft hefur eitthvað reynt við sig á þeim markaði, og var reyndar mörgum árum á undan á þann markað, áður en hann náði verulegum hæðum. Microsoft er líka notað á þeirra [[Xbox]] leikjatölvum sem hafa þó nokkra hylli, markaðinum skipt á milli þeira og Sony Playstation, en ef minni taldar með þá t.d. Nindendo vinsælt með t.d. Switch. Þó það sé ekki augljóst að neinu leiti, því leikjatölvur keyra leiki, og það er eina viðmótið sem sést (að einhverju ráði), er afbrigði af Windows keyrt á Xbox, en það líkist ekkert hefðbundnu Windows fyrir notandann, en er mjög svipað fyrir leikjaforritarann. Það stýrikerfi keyrir þ+o ekki á örðum leikjatölvum en frá Microsoft. == Byrjunin == Microsoft kynnti stýrikerfið Windows fyrst til sögunnar árið 1985. Var það þá viðbót við MS-DOS sem mótsvar við hinu grafíska notendaviðmóti sem Apple Macintosh gerði frægt. Með samningum við IBM, stærsti tölvuframleiðandinn á þessum tíma, náði Microsoft markaðsyfirráðum í stýrikerfasölu með um 90% markaðshlutdeild sem hefur síðan látið undan síga. Frá 2012 hefur [[Android]] selst í meirihluta, þegar allar tölvur eru taldar – frá þeim hefðbundu niður í síma og selst nú í mörgum sinnum fleiri eintökum á hverju ári. Windows hefur þó mikið forskot ef einungis hefðbundnar PC-tölvur (þar með talið fartölvur) eru taldar; þá fram yfir t.d. [[macOS]], Chromebook eða Android sem allar sækja á og geta keyrt á eins vélbúnaði. Aðrar útgáfur af Windows, t.d. Windows Phone (sem sameinaðist hefðbunda Windows í útgáfu 10) hafa náð afar lítilli útbreiðslu miðað, við samkeppnina, en þó þriðja sæti, og Microsoft hefur hætt þróun á nokkurri útgáfu af Windows fyrir farsíma en styður nú Android og iOS. === Saga === :''Sjá einnig: [[Listi yfir útgáfur Microsoft Windows]]'' === MS-DOS vinnuumhverfi === Fyrsta útgáfan af Windows, Windows 1.0, kom út árið 1985 eins og áður segir en var ekki heilt stýrikerfi heldur grafískt viðmót fyrir [[MS-DOS]] en sú útgáfa náði aldrei miklum vinsældum. Windows 2.0 kom út 1987 og náði aðeins meiri vinsældum en forveri þess. Það var í útgáfu 2.03 varð mikil breyting, þá voru kynntir svokallaðir fljótandi gluggar. Apple Inc. lögsótti þá Microsoft þar sem talið var að höfundarréttur Apple væri brotinn. Þremur árum seinna lét Microsoft frá sér útgáfu 3.0. Sú útgáfa var sú fyrsta frá Microsoft til að seljast í meira en 2 milljónum eintaka fyrsta hálfa árið á markaðnum. Það hafði mun þróaðra viðmót og hægt var að vera með mörg forrit í gangi í einu. === Windows 9x === Síðan komu Windows 9x stýrikerfin sem voru stýrikerfi frekar en vinnuumhverfi þótt þau byggðu á MS-DOS kóða. Nokkur þeirra eru: * [[Windows 95]] * [[Windows 98]] * [[Windows ME]] (Windows Millenium Edition) === Windows NT === [[Windows NT]] stýrikerfin eru með nýjan [[stýrikerfiskjarna]] en MS-DOS og eru nýjustu stýrikerfin fyrir heimanotendur (“[[skjáborð]]s tölvur“) og eru meðal annars [[Windows XP]], [[Windows Vista]] og hið fyrirhugaða [[Windows 7]] stýrikerfi í þessum flokki. == Um nokkur kerfi == === Windows ME === Það kerfi átti að vera mikið tímamótaverkefni en fór í vaskinn vegna skorts á stöðugleika, Windows ME var oft kallað Mistake Edition. Með Windows ME kom einnig Windows Movie Maker til sögunnar og var síðasta Windows stýrikerfið sem notaðist við Windows 9x kjarnann. === Windows XP === :''Sjá einnig: [[Windows XP]]'' Í október 2001 sendi Microsoft frá sér Windows XP. Það var nokkuð endurbætt útgáfa af Windows NT kjarnanum. Með Windows XP kom einnig endurbætt notandaviðmót. Windows XP var hannað með bæði skrifstofu- og heimanotkun í huga og gefnar voru út tvær útgáfur, Windows XP Home Edition og Windows XP Professional. Í raun voru kerfin eins að því undanskildu að ýmsir eiginleikar voru faldir eða óvirkir í Home Edition. Árið 2003 kom svo út Media Center-viðbótin. === Windows Vista === :''Sjá einnig: [[Windows Vista]]'' Vista var sett í sölu til almennings 30. janúar 2007. En þá var það búið að vera í boði fyrir stórnotendur frá 30. nóvember 2006. === Windows 7 === :''Sjá einnig: [[Windows 7]]'' Windows 7 kom út árið 2009. Windows 7 varð mjög vinsælt, vinsælla en Windows XP, sem Vista náði aldrei, og hélt þeim vinsældum þar til Windows 10 varð vinsælasta útgáfan (þó svo að Windows 7 hafði enn yfir 50% hlutdeild í einstaka löndum fram á árið 2020). === Windows 8 === :''Sjá einnig: [[Windows 8]]'' Windows 8 kom út árið 2012. === Windows 8.1 === :''Sjá einnig: [[Windows 8.1]]'' Windows 8.1 kom út árið 2013. === Windows 10 === :''Sjá einnig: [[Windows 10]]'' Windows 10 kom út þann 29. júlí 2015. Það sem vakti athygli var að engin útgáfa kom út nefnd "Windows 9". Windows 10 átti að leyfa forritun sem keyrir á hefðbundnum PC tölvum niður í síma (á [[Windows 10 Mobile]], en sú síma-útgáfa er ekki lengur studd, og ), þ.e. að ekki þurfi að forrita sérstaka útgáfu fyrir "Windows Phone" sem verður ekki lengur til sem vörumerki. Þó þurfti að aðlaga forrit eitthvað svo þau virki vel á mismunandi skjástærðum og með snertingu en ekki mús eða öfugt. Forrit munu hins vegar ekki virka sjálfkrafa á öðrum stýrikerfum s.s. Android eða iOS ("iPhone") eða öfugt. === Windows 11 === :''Sjá einnig: [[Windows 11]]'' Windows 11 kom út þann 5. október 2021. Það er með uppfært viðmót og getur líka keyrt [[Android]] forrit að sögn Microsoft. Og [[Linux]] forrit, eins og eldra Windows 10. == Tenglar og heimildir == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Microsoft Windows | mánuðurskoðað = 14. júní | árskoðað = 2006}} * [https://microsoft.com/ Vefsetur Microsoft] * [http://www.timarit.is/?issueID=433702&pageSelected=5&lang=0 ''Og það er Windows 95''; grein í morgunblaðinu 1995]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}<!--dauður tengill--> === Tengslanet === Myndin hér að neðan sýnir tengsl Windows-stýrikerfanna sinna á milli. [[Mynd:Windows family.svg]] {{Microsoft Windows}} {{Stubbur|microsoft}} [[Flokkur:Tölvunarfræði]] [[Flokkur:Stýrikerfi]] cdiftbm79w0u7mq1zsfosw4v8i7v84v 0 28309 1952444 1799302 2026-03-28T21:34:38Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952444 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Marimo lake akann.jpg|thumb|Kúluskítur í ''Akan vatni'' í [[Japan]].]] '''Kúluskítur''' er heiti kúlulaga vaxtarforms [[Grænþörungar|grænþörungsins]] ''Aegagropila linnaei''. Kúluskítur finnst aðeins í nokkrum [[Stöðuvatn|stöðuvötnum]] á [[norðurhvel]]i jarðar, hann þekkist í [[Mývatn]]i á Íslandi, í [[Japan]], og í nokkrum löndum í Evrópu, en útbreiðsla hans er að minnka.<ref>{{Cite journal|title=Global Decline of and Threats to Aegagropila linnaei, with Special Reference to the Lake Ball Habit|url=https://archive.org/details/sim_bioscience_2010-03_60_3/page/187|journal=Bioscience|volume=60|issue=3|pages=187–198|doi=10.1525/bio.2010.60.3.5|via=|year=2010|last1=Boedeker|first1=Christian|last2=Eggert|first2=Anja|last3=Immers|first3=Anne|last4=Smets|first4=Erik}}</ref> Kúluskíturinn er alfriðaður á Íslandi. Í Mývatni var þykkt lag kúlna á um 2 metra dýpi, kúlurnar voru um 12 cm í þvermál. == Lýsing == [[Mynd:Marimo1.jpg|thumb|Teikning af hinum þremur mögulegu vaxtarformum þessa grænþörungs: kúlulaga, fljótandi þræðir, og sem vöxtur á steinum.]] Kúluskítur er grænleitur, loðinn og getur orðið allt að 15 cm í þvermál. Hann er í raun vefur hárfínna þráða sem vaxa út frá miðju og mynda þannig kúlaga flóka. Hver kúla er sjálfstæð planta sem liggur laus frá botni vatnsins. Talið er að hann lifi einungis á örfáum stöðum í heiminum, og aðallega í Akanvatni í [[Japan]] en einnig hefur hann fundist í [[Mývatn]]i. Í Japan er honum haldinn sérstök hátíð í október með skrúðgöngu og dansi. Kúluskíturinn hafði lengi verið þekktur í Mývatni þar sem hann festist í netum, en það var ekki fyrr en 1977 að gerð var fræðileg könnun á lífríki Mývatns og menn sáu kúlurnar. Næsta sumar var botninn kannaður og þá sáust tugir milljóna af kúluskítnum.<ref name=":0" /> Árið 2012 hafði kúluskít fækkað verulega og talið þá að einungis nokkur hundruð væru eftir af honum.<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ExpCHLWE5s4|title=Kúluskítur að hverfa úr Mývatni|publisher=RÚV|accessdate=3. maí 2014}}</ref> Árið 2014 virðist hann algerlega vera horfin og er talið að það sé af mannavöldum.<ref>{{cite web |url=http://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/05/02/einkenni_myvatns_ad_hverfa/|title=Einkenni Mývatns að hverfa|publisher=mbl.is|accessdate=3. maí 2014}}</ref> Sumarið 2016 fór aftur að bera á kúluskítnum, en honum skolaði á land í miklum mæli í hvassviðri sem geisað hafði við Mývatn, þó aðallega smáar kúlur.<ref>http://www.ruv.is/frett/kuluskitur-fannst-i-myvatni . . Skoðað 9. júní 2016.</ref> == Nafngift == Nafnið kúluskítur er tilkomið frá bændum í [[Mývatnssveit]] sem almennt kalla allan þann gróður sem festist í netum þeirra, „skít“.<ref name=":0">[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041022030556/www.hi.is/~marianne/sida1.html Kúluskítur – Marianne Jensdóttir líffræðingur]</ref> Önnur heiti eru ''vatnamýll'', ''vatnadúnn'', ''vatnaskúfur'', ''kúluskúfur''. ==Heimildir== * Árni Einarsson og Marianne Jensdóttir. 2002. Kúluskítur. Náttúrufræðingurinn 71: 34-39 == Tilvísanir == {{Reflist}} ==Tenglar== {{wikiorðabók|kúluskítur}} {{commonscat|Aegagropila linnaei |kúluskít}} {{Wikilífverur|Aegagropila linnaei |kúluskít}} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041022030556/www.hi.is/~marianne/sida1.html Kúluskítur (Marianne Jensdóttir líffræðingur)] *{{Vísindavefurinn|138|Finnst kúluskítur á Íslandi?}} *[http://www.timarit.is/?issueID=439612&pageSelected=11&lang=0 ''Kúluskíturinn hefur aðdráttarafl''; grein í Morgunblaðinu 2000]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} *[http://timarit.is/?issueID=438870&pageSelected=28&lang=0 ''Sjaldgæfir þörungar í Mývatni''; grein í Morgunblaðinu 1999]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} *[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20060303195204/www.natkop.is/page4.asp?ID=11 Náttúrufræðistofa Kópavogs] * [http://www.ramy.is/wp-content/uploads/2014/05/Lake_Ball_in_memoriam_final_draft_reduced_size.pdf Skýrsla um dauða Kúluskíts í Mývatni 2014 eftir Árna Einarsson)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304235536/http://www.ramy.is/wp-content/uploads/2014/05/Lake_Ball_in_memoriam_final_draft_reduced_size.pdf |date=2016-03-04 }} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Grænþörungar]] ogq4odjta40i7q4ar7ytcfshmzmlyst 0 28383 1952637 1847844 2026-03-29T10:45:17Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952637 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Cervantes Jáuregui.jpg|thumb|right|Málverk af Cervantes eftir [[Juan de Jáuregui]].]] '''Miguel de Cervantes Saavedra''' ([[29. september]] [[1547]] – [[23. apríl]] [[1616]]) var [[Spánn|spænskur]] [[rithöfundur]], [[skáld]] og [[leikskáld]] sem er þekktastur fyrir [[skáldsaga|skáldsöguna]] ''[[Don Kíkóti frá Mancha|Don Kíkóta frá Mancha]]'' (''El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha'') sem margir telja vera fyrstu nútímaskáldsöguna. Cervantes lærði eitt ár í [[Madrid]] og flutti eftir það til [[Ítalía|Ítalíu]], en áhrif frá [[ítalskar bókmenntir|ítölskum bókmenntum]] eru greinileg í verkum hans. Hann barðist í [[Orrustan við Lepanto 1571|orrustunni við Lepanto]] [[1571]], tók þátt í ýmsum öðrum sjóorrustum og þjónaði sem hermaður í [[Napólí]] og [[Palermó]]. [[1575]] var skip sem hann var á tekið af [[sjórán|sjóræningjum]] og hann og bróðir hans voru hnepptir í [[þrælahald|þrældóm]] í [[Algeirsborg]]. Fimm árum síðar var hann leystur út og sneri aftur til Madrid. Á Spáni hélt hann flökkulífi sínu áfram og vann meðal annars sem birgðakaupmaður fyrir [[Flotinn ósigrandi|flotann ósigrandi]] og fékkst við [[skattheimta|skattheimtu]]. Um tíma var hann [[bannfæring|bannfærður]], varð [[gjaldþrot]]a og lenti minnst tvisvar sinnum í [[fangelsi]]. Hann hóf feril sinn með því að skrifa leikverk og kvæði en áttaði sig fljótlega á því að hann skorti hæfileika á því sviði. Með ''Don Kíkóta'' vildi hann notast við skýrt hversdagsmál til að lýsa raunverulegum aðstæðum og háttum fólks. Fyrsti hlutinn kom út [[1605]] og aflaði honum strax nokkurs orðspors. Árið [[1606]] settist hann endanlega að í Madrid. Annar hluti ''Don Kíkóta'' kom síðan út [[1615]]. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=417462&pageSelected=11&lang=0 ''Höfundur Don Kíkóta lifði sjálfur ævintýralegu lífi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{fde|1547|1616|Cervantes, Miguel de}} [[Flokkur:Spænsk leikskáld|Cervantes, Miguel de]] [[Flokkur:Spænskir rithöfundar|Cervantes, Miguel de]] epsimghmy95lgtl8myoo7oxus11cyco 0 28410 1952584 1906460 2026-03-29T07:36:15Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952584 wikitext text/x-wiki [[Mynd:MarkTwain.LOC.jpg|thumb|right|Mark Twain]] [[File:Mark Twain at Stormfield (1909).webm|thumb|Mark Twain (1909)]] '''Samuel Langhorne Clemens''' ([[30. nóvember]] [[1835]] – [[21. apríl]] [[1910]]), betur þekktur sem '''Mark Twain''', var [[BNA|bandarískur]] rithöfundur sem varð gríðarlega vinsæll bæði sem rithöfundur og fyrirlesari á sinni tíð. Hann fæddist í [[Missouri]] í [[Suðurríki Bandaríkjanna|Suðurríkjunum]] og vann meðal annars sem [[stýrimaður]] á [[fljótabátur|fljótabáti]] á [[Mississippifljót]]i. Þegar [[Þrælastríðið]] brast á myndaði hann herflokk með félögum sínum en lenti aldrei í átökum og hélt með bróður sínum vestur til [[Nevada]] þar sem hann reyndi meðal annars fyrir sér í [[námavinnsla|námavinnslu]] en gekk illa. Eftir þetta fékk hann vinnu við [[dagblað]] í [[Virginia City]] í Nevada og tók upp [[rithöfundarnafn]]ið Mark Twain [[1863]]. Frægasta verk hans er [[skáldsaga]]n ''[[Stikilberja-Finnur]]'' (''The Adventures of Huckleberry Finn'') sem er talin með sígildum meistaraverkum [[bandarískar bókmenntir|bandarískra bókmennta]] þar sem hann blandar saman kímni, óhefluðu alþýðumáli og beittri samfélagsgagnrýni. Önnur þekkt verk eru ''[[Sagan af Tuma litla]]'' (''The Adventures of Tom Sawyer'') og ''[[Heiðurspiltur í hásæti]]'' (''The Prince and the Pauper''). == Tenglar == {{Wikivitnun}} {{commons|Mark Twain|Mark Twain}} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3271741 ''Mark Twain''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1935] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1624098 ''Háðfugl sem enn er deilt um''; grein í Morgunblaðinu 1985] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2295988 ''Smásögur af Mark Twain''; grein í Reykjavík 1910] * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3275991 ''Ástarævintýri frá miðöldum''; smásaga eftir Mark Twain; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1945]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur|bókmenntir}} {{fde|1835|1910|Twain, Mark}} [[Flokkur:Bandarískir rithöfundar|Twain, Mark]] mvhopn127093e21y2a2u8e5qwhc08pl 0 29097 1952378 1938463 2026-03-28T14:49:21Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952378 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Nuclear Power Plant Cattenom.jpg|thumb|300px|Kjarnorkuver í [[Cattenom]] í [[Frakkland]]i.]] '''Kjarnorka''' er hugtak, sem haft er um þá [[orka|orku]] sem leyst er úr læðingi [[atóm]]kjarna, með [[kjarnasamruni|kjarnasamruna]] eða [[kjarnaklofnun]]. Eina nýtanlega aðferðin í dag til að vinna orku úr atómkjarna er með kjarnaklofnun. Allir kjarnakljúfar hita [[vatn]] til að framleiða gufu, sem er síðan breytt í vélaorku til að framleiða [[rafmagn]] eða hreyfiorku. Árið [[2005]] kom 15% af öllu rafmagni í heiminum frá kjarnorku. Kjarnorkuúrgangur er sá úrgangur sem kemur frá kjarnorkuverum. Vert er að taka fram að kjarnorkuúrgangur er ekki grænn á litinn þótt slíkt sé oft sýnt í teiknimyndum.<ref>{{Cite web|url=https://nda.blog.gov.uk/what-radioactive-waste-actually-looks-like/|title=What radioactive waste actually looks like – Cleaning up our nuclear past: faster, safer and sooner|date=2020-09-10|website=nda.blog.gov.uk|language=en|access-date=2025-05-30}}</ref> == Notkun == [[Mynd:Nuclear fuel element.jpg|thumb|right|300px|Stök kjarnorku-eldsneytiseining flutningaskipsins ''NS Savannah''.]] Árið [[2005]] útvegaði kjarnorka 6,3% af allri orkunotkun heimsins og 15% af rafmagninu. [[Bandaríkin]], [[Frakkland]] og [[Japan]] standa fyrir 56,5% af þessu. Samkvæmt alþjóða kjarnorkumálastofnuninnni (IAEA) eru 439 kjarnaofnar í notkun í heiminum árið 2007, í 31 landi. Bandaríkin framleiða mestu kjarnorkuna en 19% af heildarraforkunotkun þeirra er framleitt með kjarnorku en Frakkland framleiðir hæst hlutfall síns rafmagn úr kjarnorku — 78% árið 2006. Í [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] útvegar kjarnorka 30% af rafmagninu. Kjarnorkustefnan er ólík milli Evrópusambandslanda og sum, eins og [[Austurríki]], [[Eistland]] og [[Írland]], hafa engin virk kjarnorkuver. Mörg hernaðarfarartæki og sum borgaraleg farartæki nota kjarnaklofnun til orkuvinnslu, til dæmis kafbátar og ísbrjótar. == Saga == Fyrsta kjarnaklofnunin á tilraunastofu var framkvæmd af [[Enrico Fermi]] árið [[1934]] þegar lið hans skaut á úran með nifteindum. Árið [[1938]] náðu þýsku efnafræðingarnir [[Otto Hahn]] og [[Fritz Strassmann]], ásamt austurrísku eðlisfræðingunum [[Lise Meitner]] og bróðursyni Lise Meitner, [[Otto Robert Frisch]], að stjórna tilraunum með úran sem hafði verið skotið á nifteindum. Þau komust að því að ofurlítil nifteindin klýfur kjarna þykkrar úran frumeindarinna í tvo nokkuð jafna hluta, sem var talin furðuleg niðurstaða. Fjölmargir vísindamenn, meðal annars [[Leó Szilard]] sem var einn af þeim fyrstu, gerðu sér grein fyrir því að ef klofnun leysti úr læðingi viðbótarnifteindir, þá gæti það leitt til sjálffæðandi keðjuverkunar. Í Bandaríkjunum, þar sem Fermi og Szilard höfðu báðir sest að, gerðu þeir fyrsta kjarnaofninn Chicago Pile-1, sem náði markástandi [[2. desember]] [[1942]]. Þessi vinna varð partur af [[Manhattan-verkefnið|Manhattan-verkefninu]], sem byggði stóra kjarnaofna við Hanford til þess að framleiða plútón til notkunar í fyrstu kjarnavopnunum, sem voru notuð á borgirnar [[Híroshima]] og [[Nagasaki]]. Rafmagn var framleitt í fyrsta skipti með [[kjarnaofn]]i þann [[20. desember]] árið [[1951]] við EBR-I tilraunastöð nálægt [[Arco]] í [[Idaho]], sem upphaflega framleiddi um 100 kW. == Tækni == Þegar nifteind, hinni óhlöðnu kjarnaeind, er skotið á úrankjarna, klofnar hann í ýmis léttari efni. Eitt slíkt ferli leiðir til myndunar frumefnanna tellúrs og sirkons (auk tveggja nifteinda), annað til klofnings úrans í frumefnin barín og krypton (auk þriggja nifteinda). Kjarnakljúfar nota óstöðug geislavirk frumefni, sem henta til kjarnasundrunar á borð við samsætuna úran235, sem hefur 92 róteindir og 143 nifteindir. Í þessu skyni er úran, sem er unnið úr grjóti auðgað þannig að um þrjú af hundraði þess innihaldi úran235-samsætuna áður en það er notað til að mynda töflur eða pillur úr úranoxíði. Sérstakar tangir, sem innihalda frumefnin kadmín og bór, eru notaðar til að stjórna kjarnaklofnuninni með því að draga í sig nifteindir og hægja á ferlinu. Þannig er keðjuverkuninni haldið gangandi um leið og komið er í veg fyrir að kjarnakljúfurinn ofhitni. Í flestum kjarnakljúfum er varminn sem myndast við klofnunina leiddur með vökva á borð við vatn eða stundum sem fljótandi natrín til varmaskiptis þar sem gufa er mynduð. Vökvinn í varmaskiptinum rennur eftir lokuðu ferli og er gufan sem myndast notuð til að knýja rafala. Gífurleg orka losnar úr læðingi við sundrun frumtengja efnisheimsins. Samkvæmt kenningu Einsteins um samband massa og orku er mismuninum á heildarmassanum fyrir og eftir klofninginn umbreytt í orku samkvæmt jöfnu hans E=mc2 frá árinu 1905.<ref>Þorsteinn Ingi Sigfússon (2008).</ref> == Kjarnasamruni == Kjarnasamruni er þegar kjarnar tveggja atóma sameinast og við það losnar massi og orka, mun meira en í kjarnaklofnun. Orka sólarinnar kemur frá kjarnasamruna þar sem tvö vetnisatóm sameinast í helíum atóm. Til að stuðla að kjarnasamruna á rannsóknarstofu þarf að herma eftir ferlum í sólinni og tengja saman í beinum árekstri tvö tvívetnisatóm sem renna saman í helín atóm. Slíkum árekstri er fremur erfitt að koma á og stjórna, einkum vegna þess að hitastigið í þessum manngerða sólarsamruna er mjög hátt og engin þekkt efni hafa þá nauðsynlegu eiginleika sem þarf til að halda slíkum ofurheitum hrærigraut í skefjum. Af þessum sökum er komið fyrir segulspeglum í kjarnaofninum við tilraunir með kjarnasamruna, en speglarnir mynda á milli sín öflugt segulsvið, sem hefur hemil á hrærigrautnum í nokkurs konar segulskál.<ref>Þorsteinn Ingi Sigfússon (2008).</ref> == Umhverfisáhrif == Geislavirkur úrgangur er helsti akkilesarhæll kjarnaklofnunar. Meðal afurða slíkrar klofnunar er samsætan plútón239 sem hefur 24.000 ára helmingunartíma eða einn þann lengsta sem um getur. Skilvirkasta leiðin til að geyma geislavirkan úrgang er að koma honum fyrir í steinsalti eða kalsínsúlfati. Sumir umhverfisverndarsinnar hafa haft horn í síðu kjarnorkunnar, enda hafa þeir ekki samþykkt þær aðferðir og þá tækni sem beitt er við geymslu geislavirks úrgangs. Á hitt ber að líta að vinnsla kjarnorku leiðir til mun minni losunar koltvísýringi en til dæmis bruni kola til orkuvinnslu og á þessi staðreynd þátt í að þessi orkugjafi er nú skoðaður í nýju ljósi. Vandamálið sem fylgir hinum geysilega langa líftíma aukaafurðanna er mikil hindrun og ókostur. Jákvæða hliðin er hins vegar sú að hlutfallslega lítið magn af koldíoxíði verður til við orkuvinnsluna ().<ref>Þorsteinn Ingi Sigfússon (2008).</ref> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references /></div> == Heimildir == * Þorsteinn Ingi Sigfússon, ''Dögun Vetnisaldar: Róteindin tamin''. Þorsteinn Ingi Sigfússon og Baldur Arnarson (þýð.) (Reykjavík: Hið íslenzka bókmenntafélag, 2008). == Tenglar == {{Wikiorðabók|kjarnorka}} {{commonscat|Nuclear power}} * [http://www.timarit.is/?issueID=417506&pageSelected=0&lang=0 ''Atomorkuöldin''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * {{Vísindavefurinn|2580|Hvað er kjarnorka og hvernig virkar hún?}} * {{Vísindavefurinn|4921|Hvað er í kjarnorku?}} * {{Vísindavefurinn|5964|Hvernig er kjarnorka búin til og úr hvaða efnum er hún?}} * {{Vísindavefurinn|2579|Í hvað er kjarnorka aðallega notuð?}} * {{Vísindavefurinn|5497|Hver fann upp kjarnorkusprengjuna?}} * {{Vísindavefurinn|379|Af hverju eru kjarnorkusprengjur svona kraftmiklar?}} * [http://www.chemheritage.org Chemical heritage foundation] * [http://www.iaea.org/ International Atomic Energy Agency (IAEA)] [[Flokkur:Kjarnorka| ]] qgdn4x1nj23nfrsql464xbzefxlng09 0 29200 1952595 1706698 2026-03-29T08:26:40Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952595 wikitext text/x-wiki '''Matsuo Bashō''' ([[japanska]]: 松尾 芭蕉; [[1644]] – [[28. nóvember]] [[1694]]) var frægasta [[skáld]] [[Jedótímabilið|Jedótímabilsins]] í [[Japan]]. Hann var einkum þekktur fyrir [[hæka|hækur]] sem hann samdi sem einfaldar stökur í hópkveðskapsforminu ''[[haikai no renga]]''. == Tengill == * [http://www.timarit.is/?issueID=436119&pageSelected=2&lang=0 ''Tíu hækur um haustið''; birtust í Lesbók Morgunblaðsins 1996]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur|bókmenntir}} {{fd|1644|1694}} [[Flokkur:Japönsk skáld]] leahk3i0dazj0at7e0257eb2rvl4o4y 0 29215 1952360 1949483 2026-03-28T13:07:09Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 6 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952360 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Kartafla | image = Potatoes.jpg | image_width = 250px | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | subclassis = ''[[Asteridae]]'' | ordo = [[Kartöflubálkur]] (''Solanales'') | familia = [[Náttskuggaætt]] (''Solanaceae'') | genus = [[Náttskuggar]] (''Solanum'') | species = '''''Kartafla''''' | binomial = ''Solanum tuberosum'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Kartafla''' ([[fræðiheiti]]: ''Solanum tuberosum''; einnig '''jarðepli''') er [[fjölær jurt]] af [[náttskuggaætt]] sem er mikið ræktuð fyrir [[sterkja|sterkjurík]] [[hnýði]] á neðanjarðar[[rengla|renglum]]. Kartöflur eru í fjórða sæti yfir mest ræktuðu ferskvöru heims (á eftir [[hrísgrjón]]um, [[hveiti]] og [[maís]]). Kartöflur eru upprunnar í [[Andesfjöll]]um, nánar tiltekið í suðurhluta [[Perú]] rétt norðan við [[Titikakavatn]] samkvæmt nýlegri rannsókn.<ref>{{vefheimild|url=http://www.cipotato.org/pressroom/press_releases_detail.asp?cod=17&lang=en|titill=Origin of the potato centered in Peru...|ritverk=International Potato Center|mánuðurskoðað=1. janúar|árskoðað=2008}}</ref> Frá [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]] barst kartaflan til [[Evrópa|Evrópu]] með spænskum og portúgölskum [[landvinningamaður|landvinningamönnum]] á síðari hluta [[16. öldin|16. aldar]]. Elstu heimildir um kartöflurækt í [[Gamli heimurinn|Gamla heiminum]] eru frá [[Kanaríeyjar|Kanaríeyjum]] árið [[1567]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.horticulture.wisc.edu/faculty/faculty_pages/Spooner/Canary%20Island%20potato%20landraces.pdf|höfundur=Domingo Ríos et al.|titill=What Is the Origin of the European Potato? Evidence from Canary Island Landraces|ritverk=Crop Science, vol. 47|ár=2007|mánuður=31. maí|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=2. janúar|snið=pdf}}</ref> Kartaflan náði sér þó ekki á strik sem undirstöðufæða í Evrópu fyrr en um tvö hundruð árum síðar og þá sem svar við [[harðindi|harðindum]] sem ollu uppskerubresti í hinni hefðbundnu kornrækt. Kartöfluræktin í Evrópu byggðist á fáum afbrigðum og var því veik fyrir sjúkdómum eins og [[kartöflumygla|kartöflumyglu]] sem olli uppskerubresti á mörgum stöðum í Evrópu á [[1841-1850|fimmta áratug]] [[19. öldin|19. aldar]]. Kartöflurækt hófst á [[Írland|Írlandi]] árið 1589 að undirlagi sir [[Walter Raleigh]]. Kartaflan er undirstöðuhráefni í evrópskri matargerð og Evrópubúar og Bandaríkjamenn eru enn mestu kartöfluneytendurnir en síðustu áratugi hefur kartöfluræktun farið ört vaxandi í [[Asía|Asíu]]. [[Alþýðulýðveldið Kína|Kína]] er nú stærsti kartöfluframleiðandinn á heimsvísu með um fimmtung heimsframleiðslunnar.<ref>{{vefheimild|ritverk=International Year of the Potato 2008|url=http://www.potato2008.org/en/world/index.html|titill=Potato World: Consumption and Production|mánuðurskoðað=2. janúar|árskoðað=2008}}</ref> Kartöflur eru í fimmta sæti yfir mest ræktuðu nytjaplöntur í heiminum.<ref>{{Citation|title=List of most valuable crops and livestock products|date=2021-03-25|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_most_valuable_crops_and_livestock_products&oldid=1014200155|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-02-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://top5ofanything.com/list/fda6cc69/Crops-Produced-in-the-World|title=The Top 5 Crops Produced in the World|website=top5ofanything.com|access-date=2022-02-08|archive-date=2022-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220208180911/https://top5ofanything.com/list/fda6cc69/Crops-Produced-in-the-World|url-status=dead}}</ref> Árið [[2008]] var [[ár kartöflunnar]], en á hverju ári tileinka [[Sameinuðu þjóðirnar]] árið einhverju málefni sem varðar heill mannkyns. Ástæðan fyrir valinu er sú að kartaflan er talin geta hjálpað til að ná einu af átta [[þúsaldarmarkmiðin|þúsaldarmarkmiðum]] Sameinuðu þjóðanna sem er að fækka þeim um helming sem líða skort og hungur vegna fátæktar fyrir árið 2015.<ref>{{vefheimild|url=http://www.potato2008.org/en/aboutiyp/concept.html|ritverk=International Year of the Potato 2008|titill=IYP Concept|mánuðurskoðað=2. janúar|árskoðað=2008}}</ref> == Orðsifjar == [[Mynd:Solanum tuberosum.png|thumb|right|„Solanum tuberosum“ úr ''Theatri botanici'' eftir [[Gaspard Bauhin]] (1671).]] Heiti kartöflunnar á hinu forna tungumáli [[quechua]], sem [[Inkar]]nir töluðu, er ''papa'', og það orð er enn notað í Suður-Ameríku, Mexíkó og á Kanaríeyjum sbr. ljóðið „Oda a la papa“ („Óður til kartöflunnar“) eftir [[Pablo Neruda]]: „PAPA, / te llamas / papa / y no patata, / no naciste castellana: [...]“<ref>{{vefheimild|titill=Oda a la papa|höfundur=[[Pablo Neruda]]|ár=1955|ritverk=Nuevas Odas elementales|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=9. janúar|url=http://www.redepapa.org/neruda.html}}</ref> („''PAPA'' / heitir þú / ''papa'' / og ekki ''patata'', / þú varst ekki frá Kastilíu...“). [[Enska]] orðið ''potato'' er komið úr [[spænska|spænsku]] ''patata'' sem fékk orðið frá orði [[taínoindíánar|taínoindíána]] á [[Haítí]] yfir hinar óskyldu [[sætar kartöflur|sætu kartöflur]] ''batata''.<ref>{{vefheimild|titill=Potato|ritverk=Enska útgáfa Wiktionary|url=http://en.wiktionary.org/wiki/potato|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=9. janúar}}</ref> Íslenska orðið „kartafla“ er [[tökuorð]] frá [[danska]] orðinu ''[[wikt:en:kartoffel#Danish|kartoffel]]'' sem kemur frá [[þýska|þýsku]]; ''[[wikt:en:Karroffel#German|Kartoffel]]'' eða ''[[wikt:en:Tartuffel#German|Tartuffel]]'' sem kemur af [[ítalska]] orðinu ''[[wikt:en:tartufolo#Italian|tartufolo]]'' (þaðan í [[fríúlíska|fríúlísku]]: ''cartúfula'' og [[franska|frönsku]]: ''cartoufle'') af ''[[wikt:en:tartufo#Italian|tartufo]]'' sem merkir „[[jarðsveppur|jarðsvepps]]“.<ref>{{ÍO|orð=kartafla|bls=449}}</ref> Annað íslenskt orð yfir kartöflur, „jarðepli“, er hugsanlega komið úr [[hollenska|hollensku]], ''[[wikt:en:aardappel#Dutch|aardappel]]'', sem tók það úr [[franska|frönsku]], ''[[wikt:en:pomme de terre#French|pomme de terre]]''. [[Finnska]] heitið ''peruna'' er dregið af gamla sænska heitinu ''jordpäron'' „jarðperur“.<ref>{{vefheimild|url=http://en.wikipedia.org/wiki/Potato|titill=Potato|ritverk=Enska útgáfa Wikipediu|mánuðurskoðað=2. janúar|árskoðað=2008}}</ref> == Lýsing == [[Mynd:Potato plant.jpg|thumb|right|Kartöflugras.]] Kartöflugrös eru beinvaxin og ná 60-150 sm hæð. Þegar líður á haustið falla þau og gulna. Blöðin eru fjöðruð, með sjö til níu tenntum eða heilrendum laufum. Blómin eru lítil með fimm krónublöð og vaxa í klasa efst á stönglinum með gula [[frævill|fræfla]]. Liturinn er frá gulum að silfruðum. Einhver þyngsta kartafla sem vitað er um vó 11,3 kg og var grafinn upp í [[Líbanon]].<ref>{{vefheimild|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7771042.stm|titill=Lebanese finds 'heaviest' potato|útgefandi=BBC|mánuðurskoðað=3. janúar|árskoðað=2008}}</ref> Eftir blómgun mynda sum kartöfluafbrigði lítil græn aldin sem líkjast grænum dvergtómötum. Í hverju aldini geta verið allt að 300 fræ sem hægt er að skilja frá aldininu með því að setja nokkur aldin í blandara á hægasta snúning með vatni þannig að aldinkjötið flýtur upp en fræin sökkva. Öll ný kartöfluafbrigði eru ræktuð upp af fræjum. Kartöflualdin innihalda mikið magn af eiturefninu [[sólanín]]i og eru því óæt. [[Býfluga|Býflugur]] sjá um [[aðfrævun]] en sjálffrævun á sér líka stað. Hægt er að fjölga öllum kartöflum [[kynlaus fjölgun|kynlaust]] með því að gróðursetja hnýði eða bita af hnýði með minnst tvö augu, eða með afskurði, sem er notaður í gróðurhúsaræktun til að fá heilbrigt útsæði. Sum kartöfluafbrigði mynda aldrei fræ (hafa ófullkomin blóm) og fjölga sér því aðeins með hnýðinu. [[Hnýði]]n eru æti hluti plöntunnar og myndast á endanum á neðanjarðar[[rengla|renglum]]. Hnýðið myndast við það að í endanum safnast [[ljóstillífun|ljóstillífuð]] [[kolvetni]] frá kartöflugrasinu þegar það hefur náð fullum vexti. Hnýðin eru því forðabúr plöntunnar. Ljósskortur, hiti og raki í moldinni hefur allt áhrif á hnýðismyndunina. Þegar daga styttir, hiti lækkar og raki eykst hefur það þau áhrif að renglarnir framleiða meira [[sýtókínín]], [[jurtahormón]] sem örvar [[frumuskipting]]u. Þegar hnýðið hefur myndast verður það aðal[[vaxtarvefur]] plöntunnar og allur annar vöxtur minnkar. Hnýðin eru hulin þunnu [[hýði]] en undir því eru [[korklag]], [[sáldvefur]], [[viðarvefur]] og [[mergur (jurtir)|mergur]]. Allir þessi vefir tengjast „augunum“ sem [[spíra|spírurnar]] vaxa út úr og liggja í dvala meðan hnýðið þroskast en geta síðar myndað nýtt gras.<ref>{{wpheimild | tungumál = it | titill = Solanum_tuberosum#Morfologia | mánuðurskoðað = Solanum tuberosum | árskoðað = 3. janúar|2008}}</ref> == Uppruni og saga == Náttúrufræðingar eru almennt sammála um að kartaflan sé upprunnin í Andesfjöllum, allt frá [[Kólumbía|Kólumbíu]] til norðurhluta [[Argentína|Argentínu]]. Langmesta [[líffræðileg fjölbreytni|líffræðilega fjölbreytni]], bæði villtra og ræktaðra afbrigða, er að finna þar sem nú er [[Perú]]. Kartöflur sem eru ræktaðar þar eru ekki allar af sömu tegund. Algengasta tegundin er ''Solanum tuberosum spp. andigena'' sem er [[fjöllitnun|fjórlitna]] með 48 [[litningur|litninga]]. Síðan eru fjórar tegundir tvílitninga (með 24 litninga) sem heita ''Solanum stenotomum'', ''Solanum phureja'', ''Solanum goniocalyx'' og ''Solanum ajanhuiri'', tvær tegundir þrílitninga ''Solanum chaucha'' og ''Solanum juzepczukii'', og loks einn ræktaður fimmlitningur ''Solanum curtilobum''.<ref>{{vefheimild|titill=Potato|ritverk=Enska útgáfa Wikipediu|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=9. janúar|url=http://en.wikipedia.org/wiki/Potato#Origin_and_history}}</ref> Talið er að fólk hafi tekið að rækta kartöflur við Titikakavatn fyrir átta til sex þúsund árum síðan.<ref>{{vefheimild|höfundur=Luis G. Lumbreras|titill=An age-old task|ritverk=CIP Publications: The Potato, Treasure of the Andes - From Agriculture to Culture|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=9. janúar|ritstjóri=Christine Graves|url=http://www.cipotato.org/publications/books/potato_treasure_andes_online/11_age_oldtask.asp}}</ref> [[Mynd:Solanum toberosum Clusius 1583.png|thumb|right|Elsta evrópska myndin af kartöflu eftir [[Carolus Clusius]] frá [[1583]].]] Kartöfluyrki frá Andesfjöllum hafa aðlagast stuttum dögum og afbrigði frá [[Chile]] hafa aðlagast löngum dögum. Nægar vísbendingar eru um að kartaflan sem barst til Evrópu á 16. öld hafi verið frá Andesfjöllum en hún hefur síðan aðlagast löngum dögum á um tveimur öldum. Til þess að aðgreina þessar tvær aðlaganir hafa grasafræðingar skilgreint tvær [[undirtegund]]ir, ''spp. andigena'' sem er hin upprunalega tegund í Andesfjöllum, aðlöguð að stuttum dögum, og ''spp. tuberosum'', sem er evrópska kartaflan sem aðlagast hefur löngum dögum. Aðlögun að löngum dögum hefur líka átt sér stað í yrkjum sem flust hafa sunnar í [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]] eftir landvinninga Evrópumanna þar. Erfðafræðileg gögn benda til þess að kartaflan hafi numið land á [[Indland]]i um svipað leyti og í Evrópu og komið þangað með [[Portúgal|Portúgölum]]. Á einangruðum stöðum í [[Himalajafjöll]]um eru enn ræktuð kartöfluyrki sem líkjast mjög Andesfjallakartöflunni ''spp. andigena''. === Kartöfluræktun í Evrópu === Þegar spænskir og portúgalskir landvinningamenn komu til Suður-Ameríku var kartöflurækt þar langt á veg komin og kartöfluyrkin sem fólk ræktaði orðin gerólík villtu afbrigðunum vegna aldalangra [[Kynbætur|kynbóta]]. Kartaflan var uppistaða í mataræði íbúa fjallanna og aðaltrúarhátíðir [[Inkar|Inkanna]] voru á sama tíma og kartöflum var sáð eða þær teknar upp. Í Perú vaxa kartöflur í allt að fjögur þúsund metra hæð en [[maís]] vex aðeins þar sem [[frost]]laust er. Evrópubúarnir fluttu með sér kartöflur í fyrstu til að tryggja nægar vistir fyrir heimferðina. Þeir komust fljótt að því að neysla á kartöflum dró úr hættu á [[skyrbjúgur|skyrbjúg]]. Í Evrópu var kartöflunni fyrst tekið líkt og öðru nýmæli frá Ameríku og hún gróðursett í jurtagörðum aðalsmanna sem [[skrautjurt]]. Fyrstu tilraunir til að borða blöð eða aldin kartöflunnar leiddu til eitrunar og magaverkja og urðu til þess að skapa fordóma gagnvart henni. Jafnvel var talið að hún ylli ýmsum sjúkdómum eins og t.d. [[holdsveiki]].<ref>{{vefheimild|url=http://bell.lib.umn.edu/Products/potato.html|titill=Potato|höfundur=John A. Mazis|útgefandi=The University of Minnesota|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=1. febrúar}}</ref> Einnig urðu menn varir við að vegna hinna löngu sumardaga gaf kartaflan ekki af sér sömu uppskeru og í Andesfjöllum. ==== Landnám kartöflunnar í Evrópu ==== [[Mynd:Jean-François Millet (II) 001.jpg|thumb|right|''Kvöldbæn'' eftir [[Jean-François Millet]] (1857-1859).]] [[Mynd:Van-willem-vincent-gogh-die-kartoffelesser-03850.jpg|thumb|right|''Kartöfluæturnar'' eftir [[Vincent van Gogh]] frá [[1885]].]] Hefð er fyrir því að eigna annað hvort [[Francis Drake]] eða [[Walter Raleigh]] heiðurinn af því að hafa flutt kartöfluna til Evrópu á 16. öld, en þótt þeir hafi hugsanlega flutt einhverjar plöntur með sér þá eru það líklegast Spánverjar sem hafa fyrstir manna flutt plöntuna til álfunnar. Elsta skipulega kartöfluræktunin í Evrópu var á [[Tenerífe]] á [[Kanaríeyjar|Kanaríeyjum]] sem var viðkomustaður spænskra og portúgalskra skipa á leiðinni til og frá Suður-Ameríku. Þaðan er til farmskrá frá [[1567]] sem nefnir heimaræktaðar kartöflur fluttar út til [[Antwerpen]] í [[Niðurlönd]]um. Útbreiðsla kartaflna um Evrópu virðist hafa fylgt tveimur meginleiðum. Ein leiðin lá til [[England]]s, [[Írland]]s og [[Holland]]s og önnur til [[Portúgal]]s, [[Spánn|Spánar]], [[Ítalía|Ítalíu]] og [[Frakkland]]s. Samtímaheimildir eru þó af skornum skammti og kartöflum er þar oft ruglað saman við [[sætar kartöflur]] og [[kassava]]. Víst er að tilraunir með kartöfluræktun höfðu átt sér stað í mjög mörgum Evrópulöndum um aldamótin [[1600]]. Samkvæmt írskri arfsögn bárust kartöflur fyrst þangað með skipum [[Flotinn ósigrandi|Flotans ósigrandi]] sem strönduðu við eyjuna. Kartöfluræktun á Írlandi hófst þegar á [[17. öld]]. Kostir kartöfluræktunar voru ýmsir miðað við hina hefðbundnu kornrækt: hægt er að fá meiri forða úr minna ræktarlandi og kartöflur þarfnast ekki sérstakrar úrvinnslu fyrir matreiðslu líkt og korn (mölun). Kartöflur henta jafn vel fyrir [[sjálfsþurftarbúskapur|sjálfsþurftarbúskap]] og [[félagsbúskapur|félagsbúskap]]. Kartöfluræktin skapaði grundvöll fyrir [[smájarðeignir]] sem síðan var reynt að uppræta á [[19. öldin|19.]] og [[20. öld]]. Fyrstu kartöflurnar í [[Þýskaland]]i og [[Sviss]] voru ræktaðar sem skrautjurtir í [[matjurtagarður|matjurtagörðum]] sem urðu fyrst útbreiddir eftir [[Þrjátíu ára stríðið]] [[1648]]. Þar voru kartöflur kallaðar „hollenskar trufflur“. [[Friðrik mikli]] ([[1712]]-[[1786]]) átti mikinn þátt í útbreiðslu kartöfluræktar í [[Prússland]]i. Þýsk þjóðsaga segir að hann hafi sett vörð um kartöflugarða sína að degi til gagngert til þess að hvetja fólk til að stela úr þeim að nóttu, því það sem svo vel var varið hlaut að vera verðmætt. ==== Kartaflan verður undirstöðufæða ==== [[Mynd:Prokudin-Gorskii-39.jpg|thumb|right|Rússneskir munkar að setja niður kartöflur. Ljósmynd eftir [[Sergej Mikhaílóvitsj Prókúdín-Gorskíj]] frá árunum [[1909]]-[[1915]].]] Skipuleg kartöfluræktun í stórum stíl hófst [[1684]] í [[Lancashire]], [[1716]] í [[Saxland]]i, [[1728]] í [[Skotland]]i, [[1738]] í Prússlandi og [[1783]] í [[Frakkland]]i. Skipuleg kartöflurækt í evrópsku nýlendunum í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] hófst [[1719]] í [[New Hampshire]]. Meginástæður þess að kartaflan varð undirstöðufæða um alla Evrópu var tíður uppskerubrestur í kornræktinni á síðari hluta 18. aldar en löngu eftir þann tíma voru kartöflur fyrst og fremst ræktaðar sem [[dýrafóður]] á mörgum stöðum eða sem matur fyrir fanga. Friðrik mikli sendi [[Rússland|Rússum]] kartöflur til að létta á hungursneyðinni [[1774]] en rússnesku bændurnir neituðu að snerta þær þar til þeir voru neyddir til þess með tilskipun [[Katrín mikla|Katrínar miklu]]. Kartöflurækt varð ekki útbreidd í Rússlandi fyrr en um miðja 19. öld þegar [[Nikulás 1.]] hóf að ganga eftir því að tilskipun Katrínar væri virt. Seint á 18. öld tók almenningur á [[Norðurlönd]]um og [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]] að borða meira [[grænmeti]] almennt, en fram að því hafði fæðan fyrst og fremst verið samsett úr [[brauð]]meti, [[kjöt]]i og [[mjólk]]urvörum. Um sama leyti (af ýmsum ástæðum) varð gríðarleg fólksfjölgun á þessum stöðum samfara [[iðnbyltingin|iðnbyltingunni]]. Talið er að íbúafjöldi Írlands hafi tvöfaldast milli [[1780]] og [[1841]]. Kartaflan og aðrir garðávextir urðu lífsnauðsynleg til að fæða þennan aukna fólksfjölda. Eitt af því sem átti þátt í auknum vinsældum kartöflunnar á 18. öld var sá möguleiki að brugga úr þeim [[brennivín]]. Fyrstur til að minnast á þetta í riti var þýski [[gullgerðarlist|gullgerðarmaðurinn]] [[Johann Joachim Becher]] í ritinu ''Närrische Weisheit und weise Narrheit'' árið [[1680]].<ref>{{vefheimild|höfundur=Klaus Henseler|url=http://www.kartoffel-geschichte.de/Erste_Furche/In_den_Alpen/in_den_alpen.html|titill=„In den Alpen“|ritverk=Der Einfluß der Kartoffel auf das preußische Bildungswesen oder eine kurtzweilige Geschichte unserer Knolle in vier Furchen und etlichen Kapiteln|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=28. janúar|ár=2007}}</ref> Í Svíþjóð sýndi [[Eva Ekeblad]] fram á þennan möguleika með tilraunum [[1748]] og benti einnig á önnur not kartöflunnar, eins og t.d. til að framleiða [[andlitspúður]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.historiesajten.se/visainfo.asp?id=582|titill=Grevinna och uppfinnare - Första kvinnan som blev invald i Vetenskapsakademien (1748)|höfundur=Nina Ringbom|ár=2007|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=28. janúar|ritverk=Historiesajten}}</ref> Smám saman tók kartaflan því við af korni sem undirstaða fyrir bruggun á sterku áfengi á [[Norðurlöndin|Norðurlöndunum]] og hefðbundin [[ákavíti]] eru nú brugguð úr kartöflum. ==== Kartöflumyglan ==== Um miðja 19. öld olli [[kartöflumygla]] víðtækum uppskerubresti í kartöfluræktun um alla Evrópu. Kartöflumyglan barst með [[klippari|klippurum]] sem sigldu frá Ameríku til Evrópu. Á þeim stöðum þar sem kartaflan var aðaluppistaða fæðunnar, eins og á Írlandi, olli uppskerubresturinn [[Hallærið mikla (Írland)|almennri hungursneyð]]. Á Írlandi er talið að íbúafjöldinn hafi minnkað um 20-25% milli [[1845]] og [[1852]] bæði vegna hungurdauða og stóraukinna fólksflutninga til Ameríku. ==== Kartöflugarðar ==== [[Mynd:Tractors in Potato Field.jpg|thumb|right|Dráttavélar að hreykja að kartöflugrösum (þ.e. hrúga mold að grösunum og drepa þannig illgresi). Myndin er af kartöfluakri í Bandaríkjunum.]] Um og uppúr [[Síðari heimsstyrjöldin]]ni urðu matjurtagarðar algengir í [[þéttbýli]] þar sem fólk gat leigt lítinn skika fyrir garðrækt til eigin nota. Slík garðrækt hefur verið vinsæl allt fram á síðustu ár [[20. öldin|20. aldar]]. Mikil hækkun lóðaverðs í nágrenni helstu þéttbýlisstaða ryður þó slíkri ræktun ört úr vegi auk þess sem lækkandi hlutur matvælakaupa í útgjöldum heimila gerir efnahagslega hagkvæmni nánast að engu. Kartöfluræktun var lengst af á 20. öld mest í Evrópu, Bandaríkjunum og [[Kanada]] þar sem kartöflur eru mikilvægur þáttur í matarmenningu, en þótt neysla kartaflna á mann sé enn mest á þessum stöðum, er [[Kína]] nú orðinn stærsti kartöfluframleiðandi heims. [[Rússland]] er í öðru sæti. === Saga kartöfluræktar á Íslandi === Vitað er að [[Vísi-Gísli]] skrifaði syni sínum í [[Kaupmannahöfn]] árið [[1670]] og bað hann um að senda sér kartöflur, ásamt öðrum plöntum, en ólíklegt er að honum hafi orðið að ósk sinni þar sem ekki var farið að rækta kartöflur að ráði í [[Danmörk]]u fyrr en [[Frakkland|franskir]] [[húgenottar]] settust að í [[Fredericia]] árið [[1719]] og hófu ræktun þar.<ref name="kart225">[http://www.timarit.is/?issueID=425562&pageSelected=36&lang=0 E.Pá., "Kartöflur hafa verið ræktaðar á Íslandi í 225 ár", ''Morgunblaðið'', 26. febrúar, 1984, s. 38-39.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Fyrstu kartöflurnar voru borðaðar við dönsku hirðina árið [[1770]].<ref>[http://www.timarit.is/?issueID=440368&pageSelected=13&lang=0 Sigurgeir Ólafsson, "Fyrstu jarðeplin á Íslandi", ''Morgunblaðið'', 15. október, 2000, s. 26-27.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==== Fyrstu kartöflurnar á Íslandi ==== [[Mynd:Bessastaðir 1834.jpg|thumb|right|Bessastaðir árið 1834.]] Fyrstur til að rækta kartöflur á [[Ísland]]i svo vitað sé var Svíinn [[Friedrich Wilhelm Hastfer]] ([[1722]]-[[1768]]) sem kallaður var Hastfer hrútabarón. Fyrsta uppskera íslenskra kartaflna leit dagsljósið á [[Bessastaðir|Bessastöðum]] sumarið [[1758]]. Hugsanlegt er að fjármaður Hastfers frá búi [[Jonas Alströmer|Alströmers]] í [[Alingsås]] í Svíþjóð hafi sent þær til landsins með hrútunum sem hann sendi þá um vorið. Alströmer hafði einmitt átt upphafið að kartöflurækt í Svíþjóð með því að flytja inn sérþjálfaða vefnaðarverkamenn frá Frakklandi, en þeir fluttu með sér kartöfluræktina.<ref>''Ibid.''</ref> Lítið er annars vitað um ræktun Hastfers og hann minnist ekki á hana sjálfur í bréfum sínum. Sama ár skrifaði [[Björn Halldórsson]] í [[Sauðlauksdalur|Sauðlauksdal]] til Danmerkur og pantaði þaðan kartöflur (sem hafa þá sennilega enn verið lítt þekktar þar í landi). Útsæðið barst honum ekki með skipi fyrr en í [[ágúst]] [[1759]] en með því að setja þær í ker með mold tókst honum að fá smælki undan þeim í [[október]]. Ný sending barst honum síðan [[4. júní]] árið eftir. Þessar fyrstu kartöflur sem Björn fékk sendar voru rauðar og hnöttóttar og hafa því hugsanlega verið yrkið sem nú er kallað [[rauðar íslenskar]]. Samkvæmt rannsóknum [[Norræni genabankinn|Norræna genabankans]] eru rauðar íslenskar óaðgreinanlegar frá [[gammel röd svensk]] og teljast því sama afbrigðið. Hugsanlegt er því að rauðar íslenskar séu fyrsta kartöfluyrkið sem ræktað var á Íslandi.<ref>''Ibid.''</ref> Haustið [[1760]] tókst Birni því að fá góða uppskeru af kartöflum. Sama ár hóf [[Guðlaugur Þorgeirsson]] prófastur á [[Garðar (Álftanesi)|Görðum]] á [[Álftanes]]i kartöfluræktun og [[1762]] segist [[Eggert Ólafsson]] hafa séð stórar kartöflur hjá honum. Um sama leyti hóf [[Jón Bjarnason]], prestur á [[Skarðströnd]], kartöflurækt sem og [[Davíð Hansson Scheving]] sýslumaður í [[Hagi (Barðaströnd)|Haga]] á [[Barðaströnd]].<ref name="kart225" /> ==== Garðyrkja breiðist út ==== Þrátt fyrir þessar tilraunir var framanaf fremur lítill áhugi á neyslu kartaflna meðal almennings á Íslandi líkt og í [[Evrópa|Evrópu]]. Um [[1770]] varð uppskerubrestur í [[Evrópa|Evrópu]] til þess að kartöflurækt breiddist hratt út. [[1772]] var gefið út ritið ''[[Stutt aagrip um Jardeplanna Nytsemd og Ræktan]]'' eftir [[Jacob Kofoed Trojel]] með styrk frá [[Konunglega danska landbúnaðarfélagið|Konunglega danska landbúnaðarfélaginu]] en því var dreift ókeypis til Norðmanna, Dana og Íslendinga.<ref>Gísli Kristjánsson, Ingólfur Davíðsson, Klemenz Kr. Kristjánsson. 1947. ''Kartaflan''. Búnaðarfélag Íslands, Reykjavík (15).</ref> Bæði [[Lauritz Andreas Thodal]] og [[Hans Christoph Diederich Victor von Levetzow]], stiftamtmenn, hvöttu til garðræktar og kartöfluræktar sérstaklega og landbúnaðarfélagið veitti verðlaun fyrir árangur í kartöflurækt.<ref>E.Pá., ''Op.cit.''</ref> [[Mynd:Handelspladsen paa Heimaey blandt Vestmanoerne.jpg|thumb|right|Vestmannaeyjar 1879. Frydendal-húsið og garðarnir eru fyrir miðri mynd.]] Kartöflurækt og önnur [[garðyrkja]] varð þó ekki algeng á Íslandi fyrr en í upphafi [[19. öldin|19. aldar]] og áttu [[Napóleonsstyrjaldirnar]] [[1807]]-[[1814]] og stopular siglingar til landsins á þeim tíma mikinn þátt í því. Árið [[1807]] kom skip frá [[Ameríka|Ameríku]] með kartöfluútsæði fyrir [[Hans Wilhelm Lever]] kaupmann sem það ár hóf kartöflurækt í hlíðunum hjá [[Akureyri]] en þaðan breiddist síðan ræktunin út um [[Norðurland]] og [[Vesturland]]. Hugsanlega hafa þær kartöflur verið þær sem nú eru kallaðar [[gular íslenskar]].<ref>Sigurgeir Ólafsson, ''Op.cit.''</ref> Sem dæmi um hve kartöfluræktin var lengi að festa sig í sessi á Íslandi má nefna að í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] hóf [[Anne Johanne Ericsen]], veitingakona í húsinu [[Frydendal]] á [[Heimaey]], fyrst manna þar kartöflurækt [[1851]] með útsæði sem henni hafði borist með dönsku skipi. Hún hlaut bágt fyrir þetta hjá bændum eyjarinnar sem kunnu því illa að landið væri brotið undir þessa ræktun.<ref>{{vefheimild|url=http://www.heimaslod.is/index.php/Blik_1980/Danskir_brautry%C3%B0jendur_%C3%AD_Vestmannaeyjum|höfundur=Þorsteinn Víglundsson|titill=Danskir brautryðjendur í Vestmannaeyjum|ár=1980|ritverk=Blik (á Heimaslóð)|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=2. janúar}}</ref> ==== Ný yrki á 20. öld ==== Fyrstu [[gullauga]]kartöflurnar bárust til Íslands árið [[1931]] frá Norður-[[Noregur|Noregi]] og voru ræktaðar á [[Sámsstaðir|Sámsstöðum]] í [[Fljótshlíð]] af [[Klemenz Kristjánsson|Klemenz Kristjánssyni]] tilraunastjóra. [[1936]] til [[1942]] vann [[Ólafur Jónsson]] ráðunautur að því að velja úr íslenskum rauðum til að jafna stærð og þyngd og voru þær kallaðar [[Ólafsrauðar]].<ref>E.Pá, ''Op.cit.''</ref> Áhugi á garðrækt fór vaxandi meðal almennings á [[1951-1960|6. áratugnum]] og voru um 1800 garðlönd í leigu í [[Reykjavík]] árið [[1951]]<ref>{{vefheimild|url=http://myndir.timarit.is/400165/djvu/400165_0118_411804_0002.djvu|titill=Vaxandi áhugi Reykvíkinga fyrir garðrækt með aukinni þekkingu|ritverk=Morgunblaðið, 12. maí 1951|bls=2}}</ref> (samanborið við um 140 árið 2004) og árið [[1954]] var stofnað garðleigjendafélag.<ref>{{vefheimild|url=http://myndir.timarit.is/400187/djvu/400187_0364_412832_0016.djvu|titill=Uppskera í leigugörðum almennt tíföld|ritverk=Morgunblaðið, 24. september 1954|bls=16}}</ref> Á þeim árum var oft rætt um nauðsyn þess að Íslendingar væru sjálfum sér nógir um kartöflur. Tilfinnanlegur skortur var á góðum kartöflugeymslum og fjárfestu sveitarfélög eða félög framleiðenda í gerð þeirra í héraði. [[1946]] flutti Jóhannes G. Helgason sjö sprengjuskýli hersins úr [[Hvalfjörður|Hvalfirði]] og setti niður í [[Ártúnsholt]] sem kartöflugeymslur.<ref>{{vefheimild|url=http://myndir.timarit.is/400137/djvu/400137_0582_410273_0002.djvu|titill=Jarðávaxtageymsla reistar við Elliðaár|ritverk=Morgunblaðið, 25. maí, 1946|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=1. febrúar}}</ref> Þessar geymslur fullnægðu geymsluþörf reykvískra kartöflubænda meðan þær stóðu til boða, en [[1961]] komust þær í eigu [[Grænmetisverslun ríkisins|Grænmetisverslunar ríkisins]] og hættu að geyma fyrir einstaklinga þannig að geymsluskorturinn komst aftur á dagskrá. [[25. ágúst]] [[1976]] var Félag kartöflubænda á Suðurlandi stofnað vegna óánægju með geymslumálin og verðlagsmálin sem voru á ábyrgð [[Grænmetisverslun landbúnaðarins|Grænmetisverslunar landbúnaðarins]]. Félag kartöflubænda við Eyjafjörð var stofnað í ágúst [[1980]] og félögin tvö mynduðu síðan [[Landssamband kartöflubænda]] [[1. maí]] [[1981]]. Þau íslensku kartöfluyrki sem eru varðveitt í Norræna genabankanum eru þrjú; rauðar íslenskar, gular íslenskar og [[bláar íslenskar]].<ref>Sigurgeir Ólafsson, ''Op.cit.''</ref> == Ræktun == [[Mynd:Potato EarlyRose sprouts.jpg|thumb|right|Spírað útsæði bandarísks afbrigðis (''[[Early Rose]]'').]] [[Mynd:Kartoffelvollernter Samro.jpg|thumb|right|[[Kartöfluupptökuvél]]ar auðvelda upptöku kartaflna, hreinsa mold frá og sekkja kartöflurnar.]] Kartöflur eru yfirleitt ekki ræktaðar af [[fræ]]jum heldur [[spírun|spírum]] (líka nefnt álar eða frjónálar) sem vaxa úr augum í gömlum kartöflum (útsæði). Framleiðsla á útsæði fer þannig fram að hluti uppskeru síðasta árs er geymt í kaldri geymslu yfir veturinn. Þegar líður á vorið og hitinn helst lengur en nokkra daga í senn taka kartöflurnar að spíra (ála). Heimaræktun fer yfirleitt þannig fram að settar eru heilar eða hlutaðar kartöflur með minnst tvö augu í mold. {| class="wikitable" |---- ! colspan="10" align="center" bgcolor="#eeb422" | Tíu helstu framleiðslulönd árið 2020<br />(magn í milljónum tonna):<ref>{{Vefheimild|url=http://faostat.fao.org/site/567/default.aspx|titill=FAOSTAT|mánuðurskoðað=9. febrúar|árskoðað=2022}}</ref> |---- | style="width:120px;" bgcolor="#ffe4b5" | 1. [[Alþýðulýðveldið Kína|Kína]] | style="width:50px;" align="right" | 78,18 | style="width:120px;" bgcolor="#ffe4b5" | 6. [[Þýskaland]] | style="width:50px;" align="right" | 11,72 |---- | bgcolor="#ffe4b5" | 2. [[Indland]] | align="right" | 51,30 | bgcolor="#ffe4b5" | 7. [[Bangladess]] | align="right" | 9,61 |---- | bgcolor="#ffe4b5" | 3. [[Úkraína]] | align="right" | 20,83 | bgcolor="#ffe4b5" | 8. [[Frakkland]] | align="right" | 8,69 |---- | bgcolor="#ffe4b5" | 4. [[Rússland]] | align="right" | 19,61 | bgcolor="#ffe4b5" | 9. [[Pólland]] | align="right" | 7,85 |---- | bgcolor="#ffe4b5" | 5. [[Bandaríkin]] | align="right" | 18,79 | bgcolor="#ffe4b5" | 10. [[Holland]] | align="right" | 7,02 |} Landsframleiðsla á Íslandi árið 2020 var 7.379 tonn og hefur farið minnkandi síðustu ár. Á síðustu fjörutíu árum hefur hún mest orðið 19.459 tonn árið 1984.<ref>{{vefheimild|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10103.px/| titill=Uppskera og afurðir frá 1977|höfundur=Hagstofa Íslands|ár=2020|mánuðurskoðað=9. febrúar|árskoðað=2022}}</ref> === Jarðvegur og jarðvinnsla === [[Mynd:Kartoffelanbau acker.jpg|thumb|right|Kartöfluakur.]] Almennt séð krefst ræktun kartaflna skjóls, hagstæðrar veðráttu og frjós jarðvegar. Kartöflur þrífast best í moldarbornum sandjarðvegi vegna þess að hann hlýnar snemma að vori og heldur jarðvegshitanum vel. Kartöflur sem vaxa í sandjarðvegi eru alla jafna þurrefnisríkari en kartöflur sem vaxa t.d. í moldar-, leir-, mela- og mýrajarðvegi. Sandjarðvegur hefur einnig þann kost að hann er snemma hægt að vinna og er hann léttur í allri jarðvinnslu. Kartöflum í slíkum jarðvegi er þó hættara við þurrki, stöngulveiki og myglu. Hentugt [[sýrustig]] fyrir kartöflur telst vera pH 5,5-6 og því hefur reynst erfitt að rækta kartöflur í skeljasandi.<ref>{{bókaheimild|höfundur=Gísli Kristjánsson, Ingólfur Davíðsson, Klemenz Kr. Kristjánsson|titill=Kartaflan|útgefandi=Búnaðarfélag Íslands|ár=|ISBN=}} (bls. 45-52)</ref> Jarðvinnsla fyrir kartöflurækt felst í því að búa til gljúpt jarðbeð en þær vaxa best í loftríkum jarðvegi. Jarðveginum er snúið við, ýmist með [[Plógur|plóg]] eða minni verkfærum, s.s. gaffli. Næst er akurinn [[Herfi|herfaður]], með léttu [[fjaðraherfi]] eða [[diskaherfi]]. Sumir kjósa að nota [[hreykiplóg]] í stað annarra plóga. Þá er jarðvegurinn tilbúinn til áburðargjafar og útsetningar.<ref>''Ibid.''</ref> === Áburður og næringarþarfir === Eins og aðrar jurtir þarf kartaflan meginnæringarefni plantna til að vaxa: [[köfnunarefni]], [[fosfór]] og [[kalí]]. Áburðarmagn og tegund áburðar ræðst af jarðvegstegund sem kartöflurnar eru ræktaðar í og yrki. Af þeim efnum sem kartaflan tekur upp úr jarðveginum er kalí þeirra mest en minnst af fosfór. Bæði nýtist tilbúinn áburður sem og búfjáráburður við kartöflurækt en einnig hafa önnur tilfallandi efni s.s. [[þari]] verið notuð.<ref>''Ibid''. (bls. 52-57)</ref> === Kartöfluyrki === [[File:Faroese potato field.1.jpg|thumb|right|Kartöfluakur í [[Færeyjar|Færeyjum]].]] [[Mynd:Potatoes Vitelotte.jpg|thumb|right|''[[Vitelotte]]'' er fornt afbrigði af bláum kartöflum sem inniheldur mikið af [[jurtablámi|jurtabláma]].]] [[Mynd:Papas coloradas.jpg|thumb|right|Afbrigðið ''[[Papas coloradas]]'' (''Solanum tuberosum spp. andigena'') er algengt á Kanaríeyjum og Spáni og gæti verið með fyrstu afbrigðunum sem ræktuð voru í Evrópu.]] [[Yrki]] (ræktunarafbrigði) kartaflna skipta þúsundum. Í einum dal í Andesfjöllum er hægt að finna hundrað ólík afbrigði og hvert býli þar ræktar að jafnaði tíu afbrigði.<ref>{{vefheimild|url=http://research.cip.cgiar.org/confluence/display/wpa/Peru#Peru-VARIETIESANDSEEDSYSTEMS|titill=World Potato Atlas: Peru|ritverk=International Potato Center|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=2. janúar}}</ref> Fjölbreytnin er langmest í Andesfjöllunum þar sem yrkin eru af átta eða níu ólíkum tegundum, en þau yrki sem notuð eru annars staðar eru öll af [[undirtegund]]inni ''tuberosum''. Talið er að flest afbrigðin hafi orðið til með blöndun ræktaðs afbrigðis við eitthvað af þeim tvö hundruð villtu afbrigðum sem vitað er um.<ref>{{vefheimild|url=http://www.vcru.wisc.edu/spoonerlab/pdf/darwins%20harvest%20total.pdf|höfundur=David M. Spooner et al.|titill=Origins, Evolution and Group Classification of Cultivated Potatos|ritverk=Darwin's Harvest...|ár=2006|útgefandi=Columbia University Press|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=2. janúar|bls=296|snið=pdf}}</ref> Munurinn á ræktuðum og villtum kartöflum er mikill og stafar af áhrifum [[valræktun]]ar á þær fyrrnefndu. Gæði afbrigðanna er metið eftir vaxtarhraða, magni uppskeru, stærð kartaflnanna og þurrefnisinnihaldi sem getur verið mismunandi eftir ræktunarskilyrðum. Frá því skipulegar tilraunir með kartöfluræktun hófust á [[Ísland]]i um aldamótin [[1900]] hafa verið prófuð um 700 yrki.<ref>{{vefheimild|höfundur=Sigurgeir Ólafsson|titill=Kartafla er ekki bara kartafla|url=http://rala.is/landbunadur/wglbhi.nsf/key2/ghthn5ea2cm.html|ritverk=Vefur Landbúnaðarháskóla Íslands|mánuðurskoðað=1. janúar|árskoðað=2008}}</ref> Aðeins fjögur yrki voru í [[stofnrækt]] á Íslandi árið 2005: Gullauga, Helga, Premiere og Rauðar íslenskar.<ref>{{vefheimild|titill=Nytjaplöntur á Íslandi 2005|útgefandi=Bændasamtökin|ár=2005|ritstjóri=Þórdís Anna Kristjánsdóttir|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=29. janúar|url=http://www.landbunadur.is/landbunadur/wgsamvef.nsf/0/9864f3b47050b73800256f9600311765/$FILE/nytjaplontur2005.pdf|snið=pdf}}</ref> Hægt er að búa til ný yrki með því að rækta kartöflur upp af fræjum sem sérstaklega eru framleidd í þeim tilgangi. Undan hverju grasi koma þá margvíslegar kartöflur og hægt að velja úr þær bestu og rækta áfram með hefðbundnum hætti. ==== Nokkur algeng yrki ==== {{aðalgrein|Listi yfir kartöfluyrki}} {| class=wikitable | ! Heiti<ref>Þetta eru nokkur kartöfluyrki sem eru algeng í ræktun á Íslandi eða hefðbundin yrki frá Íslandi. Upplýsingar um yrkin eru unnin upp úr [http://www.europotato.org The European Cultivated Potato Database].</ref> !! Ísl. heiti !! Land !! Blóm !! Litur !! Lögun !! Þroski !! Áferð !! Mygluþol !! Frostþol |- | ''[[Bintje]]'' || || {{NLD}} || || {{litakassi|yellow}} || Ávöl || Snemma || Þétt || [[Mynd:Mushroom.svg|15px]] || [[Mynd:Hielo.png|15px|]] |- | [[Bláar íslenskar]] || || {{ISL}} || {{litakassi|white}} || {{litakassi|blue}} || Hnöttótt || || || || |- | ''[[Doré (kartöfluyrki)|Doré]]'' || || {{NLD}} || {{litakassi|white}} || {{litakassi|yellow}} || Ávöl || Snemma || Mjölmikil || [[Mynd:Mushroom.svg|15px]] || |- | [[Gular íslenskar]] || || {{ISL}} || {{litakassi|lightblue}} || {{litakassi|yellow}} || Hnöttótt || Snemma || Mjölmikil || [[Mynd:Mushroom.svg|15px]] || |- | ''[[Gullauge]]'' || [[Gullauga]] || {{NOR}} || {{litakassi|violet}} || {{litakassi|yellow}} || Hnöttótt || || Mjölmikil || [[Mynd:Mushroom.svg|15px]] || |- | ''[[Kerr's Pink]]'' || [[Eyvindur (kartöfluyrki)|Eyvindur]] || {{GBR}} || {{litakassi|white}} || {{litakassi|red}} || Hnöttótt || Seint || Mjölmikil || [[Mynd:Mushroom.svg|15px]] || |- | ''[[Premiere (kartöfluyrki)|Premiere]]'' || || {{NLD}} || {{litakassi|white}} || {{litakassi|yellow}} || Ávöl || Snemma || Mjölmikil || [[Mynd:Mushroom.svg|15px]] || [[Mynd:Hielo.png|15px|]] |- | [[Rauðar íslenskar]] || || {{ISL}} || {{litakassi|violet}} || {{litakassi|red}} || Hnöttótt || || Mjölmikil || [[Mynd:Mushroom.svg|15px]] || |} === Skaðvaldar === [[Mynd:Phytophtora_infestans-effects.jpg|thumb|right|Kartafla sýkt af kartöflumyglu er innfallin, korkuð og mygluð að innan.]] Skaðvaldar í kartöflurækt eru [[Listi yfir kartöflusjúkdóma og skemmdir|margvíslegir]]. Kulda- og frostskemmdir, [[mús|mýs]], [[skordýr]] (t.d. [[kartöflubjalla]]), [[snigill|sniglar]] (t.d. ''[[Deroceras reticulatum]]''), sveppir, bakteríur og veirur geta gert usla í ræktuninni og í kartöflugeymslum. Þá er ótalið það [[illgresi]] sem dregur úr vexti kartaflanna. Frægasti kartöflusjúkdómurinn er líklega [[kartöflumygla]] sem olli víðtækum uppskerubresti og hungursneyð í [[Evrópa|Evrópu]] um miðja 19. öld. Kartöflumygla kemur enn upp en helsta ráðið við henni er að gæta þess nota aðeins útsæði frá viðurkenndum framleiðanda og halda sig við mygluþolin afbrigði. Til eru ýmis efni til að fyrirbyggja kartöflumyglu áður en sáð er og eins til að vinna á henni eftir að smit er farið af stað. Myglan er harðgerð og getur borist langa leið með vindi. Hún verður því auðveldlega að landlægum faraldri. [[Mynd:Potato beetle larvae.jpg|thumb|right|Bæði lirfur og fullvaxnar kartöflubjöllur éta lauf kartöflunnar.]] Dæmi um nokkra skaðvalda í kartöfluræktun:<ref>{{vefheimild|url=http://www.lbs.is/flytileidir/plonturogsadvara/sjukdomarogmeindyr/kartoflur|titill=Sjúkdómar og meindýr - Kartöflur|ritverk=Vefur Matvælastofnunar|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=3. janúar}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://it.wikipedia.org/wiki/Solanum_tuberosum#Avversità|titill=Solanum tuberosum|ritverk=Ítalska útgáfa Wikipediu|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=3. janúar}}</ref> ==== Ormar ==== [[Kartöfluhnúðormur]] (''[[Globodera pallida]]'' og ''[[Globodera rostochiensis]]'') ==== Sniglar ==== ''[[Deroceras reticulatum]]'' ==== Skordýr ==== [[Aldinbori]] (''[[Melolontha melolontha]]'') · ''[[Aphis fabae]]'' - lús · [[Ferskjublaðlús]] (''[[Myzus persicae]]'') · [[Gróðurhúsakartöflublaðlús]] (''[[Aulacorthum solani]]'') · [[Kartöflubjalla]] (''[[Leptinotarsa decemlineata]]'') · [[Kartöflublaðlús]] (''[[Macrosiphum euphorbiae]]'') · [[Kálygla]] (''[[Agrotis segetum]]'') · ''[[Lygus pabulinus]]'' - títa · ''[[Psylliodes affinis]]'' - bjalla. ==== Sveppir ==== [[Blettaveiki]] (''[[Alternaria solani]]'') · [[Blöðrukláði]] (''[[Polyscytalum pustulans]]'') · [[Fusarium-rotnun]] (''[[Fusarium]]'') · [[Hnúðbikarsveppur]] (''[[Sclerotinia sclerotiorum]]'') · [[Kartöflumygla]] (''[[Phytophthora infestans]]'') · [[Kranssveppur]] (''[[Verticillium albo-atrum]]'') · [[Phoma-rotnun]] (''[[Phoma exigua]]'') · [[Rótarflókasveppur]] (''[[Rhizoctonia solani]]'') · [[Silfurkláði]] (''[[Helminthosporium solani]]'') · [[Vörtukláði]] (''[[Spongospora subterranea]]'') ==== Bakteríur ==== [[Flatkláði]] (''[[Streptomyces scabies]]'') · [[Hringrot]] (''[[Clavibacter michiganensis spp. sepedonicus]]'') · [[Stöngulsýki]] (''[[Erwinia carotovorum var. atrosepticum]]'') == Næring og neysla == [[Mynd:Vegetables potatoes.jpg|thumb|right|„Epli, næpur og aldinrætur / á vetrum geymir jörðin,“ orti Eggert Ólafsson í ''[[Búnaðarbálkur|Búnaðarbálki]]''.]] Kartöflur eru þekktastar fyrir að innihalda mikið magn [[sykra]] (um 26 grömm í meðalstórri kartöflu), mest í formi [[sterkja|sterkju]]. Lítill hluti þessarar sterkju er hvataþolinn og kemur því ómeltur í skeifugörnina. Talið er að þessi sterkja hafi svipuð efnisfræðileg áhrif og [[trefjar]]. Magn þessarar sterkju er mjög háð eldunaraðferð. Með því að sjóða og kæla síðan kartöflur eykst magnið umtalsvert, eða nánast um helming.<ref>Englyst, HN og Cummings, JH, „Digestion of polysaccharides of potato in the small intestine of man.“, ''The American Journal of Clinical Nutrition'', vol. 45(2), febrúar 1987, s. 423-31 ([http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/3812341 útdráttur á PubMed]).</ref> Kartöflur innihalda mörg mikilvæg [[vítamín]] og [[steinefni]]. Ein meðalstór kartafla (150g) með hýði inniheldur 27 mg af [[C-vítamín]]i, eða 45% af [[Ráðlagður dagskammtur|RDS]], 620 mg af [[Kalín]]i (18% af RDS), 0,2 mg af [[B6-vítamín]]i (10% af RDS) og snefil af [[þíamín]]i, [[ríbóflavín]]i, [[fólínsýra|fólínsýru]], [[níasín]]i, [[magnesíum]]i, [[fosfór]], [[járn]]i og [[sink]]i. Auk þess inniheldur kartafla með hýði tvö grömm af trefjum, sem er svipað og margar tegundir [[heilhveitibrauð]]s. Að auki innihalda kartöflur [[plöntuefni]] eins og [[karótenóíð]] og [[fjölfenól]]. Sú hugmynd að öll bætiefni kartöflunnar séu í hýðinu er [[nútímaþjóðsaga]] því þótt hýðið innihaldi um helming af trefjum kartöflunnar þá er meira en helming allra bætiefna að finna inni í kartöflunni sjálfri, sem og öll næringarefni. Eldunaraðferðin getur haft mikil áhrif á bætiefnainnihald kartöflunnar. Kartöflur eru stundum sagðar hafa háan [[blóðsykurvísir|blóðsykurvísi]] og eru því ekki á matseðli fólks sem reynir að fylgja mataræði með lágum blóðsykurvísi. Mælingar hafa þó sýnt að blóðsykurvísir kartaflna er mjög breytilegur eftir afbrigði, uppruna og matreiðslu.<ref>Fernandes, G. et al, „Glycemic index of potatoes commonly consumed in North America.“, ''Journal of the American Dietetic Association'', vol. 105(4), apríl 2005, s. 557-62 ([http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15800557 útdráttur á PubMed]).</ref> === Matreiðsla === [[Mynd:PreparedPotatoes.jpg|thumb|right|Kartöfluréttir.]] Kartöflur eru mikilvægur þáttur í matarmenningu í [[Evrópa|Evrópu]] og [[Ameríka|Ameríku]] og flest lönd í þessum heimshlutum eiga sér vinsæla rétti þar sem steiktar kartöflur, [[kartöflumús]] eða soðnar kartöflur eru meðlæti. Sjaldgæft er að þær séu borðaðar einar og sér. Kartöflur eru framreiddar á ýmsan hátt, heitar og kaldar, afhýddar eða með hýði, heilar eða í bitum. Nauðsynlegt er að sjóða þær, steikja eða baka fyrst til að brjóta sterkjuna niður. Með útbreiðslu [[skyndibiti|skyndibitamenningar]] frá Norður-Ameríku hafa [[kartöfluflögur]] og [[franskar kartöflur]] orðið þekktar um allan heim. ==== Kartöfluréttir ==== Nokkrir þekktir kartöfluréttir eru til dæmis [[bakaðar kartöflur]], [[bátakartöflur]], [[brúnaðar kartöflur]], [[dillkartöflur]], [[franskar kartöflur]], [[kartöflupasta]], [[kartöflubaka]], [[kartöflubrauð]], [[kartöfluflögur]], [[kartöflugratín]], [[kartöflumús]], [[kartöflurösti]], [[kartöflusalat]], [[kartöflustrá]], ''[[patatas bravas]]'', [[rósmarínkartöflur]]. === Önnur not === [[Mynd:Potato Stamps-Chinese New Year.jpg|thumb|right|Kartöflustimplar með kínverskum táknum.]] Mjölvinn í kartöflum hefur líka verið notaður sem vatnsleysanlegt [[lím]] og sem [[bindiefni]] í [[málning]]u og [[þykkingarefni]] í [[unnin matvæli]] (sbr. [[dextrín]]). Þekktasta dæmi um þykkingarefni úr kartöflum er [[kartöflumjöl]]. Hráar kartöflur eru oft skornar út sem [[skreyting]]ar eða [[stimpill|stimplar]]. Í ýmsum löndum er hefð fyrir því að brugga [[áfengi]] úr kartöflusterkju og átti sú aðferð þátt í að auka hylli kartöflunnar. Á Norðurlöndum tíðkaðist þessi hefð einkum vegna þess að innflutningur á kornbrennivíni var bannaður.<ref>Gísli Kristjánsson, Ingólfur Davíðsson, Klemenz Kr. Kristjánsson. ''Op. cit.'' (bls. 38-39).</ref> Bæði [[vodka]] og [[ákavíti]] eru venjulega brugguð úr kartöflum þótt til séu tegundir sem eru bruggaðar úr korni. Íslenskt [[brennivín]] er einmitt kartöflubrugg sem var upphaflega bruggað úr [[rúgur|rúgi]]. ==== Kartöflur sem fóður ==== Í þeim löndum þar sem skilyrði til kartöfluræktar eru góð nýtast þær sem fóður fyrir búfé, sérstaklega fyrir [[kýr]], [[svín]] og stundum hænsni. Þær eru ýmist hráar eða súrsaðar og gjarnan gefnar sem hluti af [[Heilfóður|heilfóðri]], þ.e. blandað saman við aðrar tegundir fóðurs til að mynda eina heilstæða fóðurblöndu.<ref>{{Bókaheimild|höfundur=Sveinn Guðmundsson|titill=Hraustar kýr|ár=1996|útgefandi=Sveinn Guðmundsson|ISBN=ISBN 9979-60-238-4}}</ref> Þær geymast vel í [[Útistæða|útistæðum]] eða votheysgeymslum.<ref>Gísli Kristjánsson, Ingólfur Davíðsson, Klemenz Kr. Kristjánsson. ''Op. cit.'' (bls. 35-38)</ref> == Eiturefni í kartöflum == [[Mynd:Potato fruits.jpg|thumb|right|Aldin (ber) kartöflunnar eru eitruð þar sem þau innihalda mikið magn sólaníns.]] Kartöflugrös og aldin sem koma stundum efst á stöngulinn innihalda hættulega mikið magn af [[eitur]]efninu [[sólanín]]i, sem finnst í öllum jurtum af náttskuggaætt, en magn þess í kartöflunum sjálfum er svo lítið að það er skaðlaust. Ef kartöflur fá á sig beint sólarljós (sem sést m.a. á því að þær grænka að hluta) getur það örvað myndun sólaníns í hýðinu. Því er ráðlegast að henda dökkgrænum kartöflum og gæta þess að afhýða kartöflur sem fengið hafa á sig ljósgræna slikju.<ref>{{vefheimild|url=http://www.timarit.is/?issueID=431122&pageSelected=20&lang=0|höfundur=Sigurgeir Ólafsson|titill=Sólanín og grænar kartöflur|ritverk=Morgunblaðið, 20. október|ár=1992|bls=40|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=2. janúar}}</ref> Kartöflur framleiða [[glýkóalkalóíð]] eins og sólanín og alfakakónín til að verjast [[sníkjudýr]]um og [[sveppir|sveppum]]. Efnin hafa áhrif á [[bragð]] kartöflunnar og gera það beiskt. Magn sólaníns í venjulegum kartöflum er oftast innan við 0,2mg/g og þau afbrigði sem eru ræktuð til manneldis eru reglulega mæld með tilliti til þessa. Dæmi eru um að nýtt afbrigði (''[[Lenape]]'') sem sett var á markað í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] á [[1961-1970|sjöunda áratugnum]] hafi verið tekið af markaði vegna þess að það innihélt hættulega mikið af sólaníni. Ef afbrigðið inniheldur náttúrulega mikið af eitrinu hefur afhýðing lítið að segja. Ef kartöflur eru geymdar lengi, mygla eða fá á sig beint sólarljós getur magnið aukist margfalt, einkum við hýðið þar sem 30-80% sólanínsins verður til.<ref>{{vefheimild|höfundur=J. Lachman et al.|titill=Potato glycoalcaloids and their significance in plant protection and human nutrition|ritverk=Series Rostlinná Výroba, 47 (4)|ár=2001|bls=181-191|url=http://www.redepapa.org/glycoalkaloids.pdf|snið=pdf}}.</ref> Steiking við 170&nbsp;°C hita eða meira brýtur eiturefnin í kartöflunni niður en suða hefur engin áhrif á þau. Öruggasta ráðið er því að afhýða vandlega grænleitar kartöflur og gæta þess að borða ekki gömul og mygluð eintök. Örfá þekkt tilfelli sólaníneitrunar af völdum kartaflna hafa komið upp í heiminum frá því sögur hófust og stöfuðu flest af neyslu á ónýtum kartöflum eða kartöflugrasaseyði. Dæmi voru um eitrun vegna neyslu ''Lenape''-kartöflurnar og haustið [[1978]] kom upp alvarlegt eitrunartilfelli meðal breskra skóladrengja sem höfðu borðað kartöflur sem geymdar höfðu verið allt sumarfríið og voru því ársgamlar.<ref>McMillan M, Thompson JC., „An outbreak of suspected solanine poisoning in schoolboys: Examinations of criteria of solanine poisoning.“, ''The Quarterly journal of medicine'', vol. 48, April, 1979, s. 227-43 ([http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/504549?dopt=Abstract útdráttur á PubMed]).</ref> == Tengt efni == * [[Bintje-kartafla]] (''Solanum tuberosum Bintje'') * [[Hausakartafla]], [[hásahnýði]] (''Solenostemon rotundifolius'', ''Coleus rotundifolius'') * [[Kínakartafla]], [[jamrótarhnýði]], [[mjölrót]] (''Dioscorea batatas'', ''Dioscorea polystachya'') * [[Möndlukartafla]] (''Solanum tuberosum'') * [[Premier-kartafla]] (''Solanum tuberosum'') * [[Sætukartafla]], [[sætuhnúður]], [[sæt kartafla]] (''Ipomoea batatas''') * [[Listi yfir kartöflusjúkdóma og skemmdir]] == Heimildir == {{reflist|2}} == Tenglar == {{Wiktionary|kartafla}} {{Wiktionary|jarðepli|jarðepli}} {{wikibækur|:Flokkur:Kartöfluuppskriftir|kartöfluuppskriftum}} {{commonscat|Potatoes|kartöflum}} {{commonscat|Solanum tuberosum|''Solanum tuberosum''}} {{Wikilífverur|Solanum tuberosum|kartöflunni}} * {{Vísindavefurinn|2414|Út af hverju eru íslenskar kartöflur rauðar?}} * {{Vísindavefurinn|52417|Við hvaða hita sjóða kartöflur?}} * {{Vísindavefurinn|1149|Hvort er betra að geyma kartöflur í ísskáp eða við herbergishita?}} * [http://www.timarit.is/?issueID=440368&pageSelected=13&lang=0 ''Fyrstu jarðeplin á Íslandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2000]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=415917&pageSelected=1&lang=0 ''Farinn að taka upp nýjar kartöflur''; frétt í Morgunblaðinu 1964]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=431122&pageSelected=20&lang=0 ''Sólanín og grænar kartöflur''; grein í Morgunblaðinu 1992]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=337867&pageSelected=51&lang=0 ''Jarðeplasýkin''; grein í Eimreiðinni 1896] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718213903/http://timarit.is/?issueID=337867&pageSelected=51&lang=0 |date=2019-07-18 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=338444&pageSelected=2&lang=0 ''Vörtupest í kartöflum''; grein í Ísafold 1925]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} ;Erlendir tenglar * [http://www.cipotato.org/ International Potato Center - Centro Internacional de la Papa] - Alþjóðlega kartöflumiðstöðin í Perú. * [http://www.potato2008.org International Year of the Potato] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921111051/http://www.potato2008.org/ |date=2007-09-21 }} - Vefur Matvælastofnunar SÞ tileinkaður ári kartöflunnar. * [http://www.nordgen.org/sesto/index.php?scp=ngb&thm=sesto&lev=tax&rec=31760 Kartöfluyrki í Norræna genabankanum.] * [http://www.europotato.org/ The European Cultivated Potato Database] - Gagnagrunnur með upplýsingum um yfir 4.000 yrki. {{Úrvalsgrein}} [[Flokkur:Kartöflur| ]] [[Flokkur:Rótargrænmeti]] f27wuyj36hp6alw04rfkgmnj8ctu9mz 0 29530 1952568 1926454 2026-03-29T05:28:51Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952568 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Microcosm of London Plate 022 - Court of Chancery, Lincoln's Inn Hall edited.jpg|thumb|right|Enskur réttarsalur á 19. öld.]] '''Lögfræði''' er [[fræðigrein]] sem hefur að markmiði að rannsaka [[lög]] og [[lögskýring]]argögn, lýsa þeim og skýra. Með lögum er bæði átt við lög í þrengri merkingu, þ.e. fyrirmæli löggjafans í lagaformi, og einnig lög í víðara skilningi, þ.e. skráðar og óskráðar réttarreglur. Réttarreglur sem ekki stafa beint frá löggjafanum geta m.a. átt stoð í [[venja|venju]], [[lögjöfnun]], [[fordæmi|fordæmum]] eða [[eðli máls]]. == Fræðigreinar lögfræðinnar == Tvær megingreinar lögfræði eru [[allsherjarréttur]] og [[einkaréttur]] og er sú skipting rakin til [[rómarréttur|rómaréttar]]. Ekki eru allir fræðimenn sammála um þessa skiptingu. Til allsherjarréttar teljast reglur um skipulag og starfsháttu ríkisins, um réttarstöðu einstaklinga gagnvart ríkinu. Einkarétturinn fjallar hins vegar aðallega um réttarreglur um réttarstöðu einstaklinga innbyrðis og samskipti þeirra sín á milli. Þá vilja fræðimenn nú flokka [[þjóðaréttur|þjóðarétt]] og [[réttarfar]] í tvo sjálfstæða flokka (tilv. í danska Wikipediu). Til allsherjarréttar heyra: * [[stjórnskipunarréttur]], * [[stjórnarfarsréttur]] og * [[refsiréttur]] Í Danmörku tilheyrir [[herréttur]] einnig allsherjarrétti. Undir einkaréttinn falla: * [[persónuréttur]], * [[sifjaréttur]], * [[erfðaréttur]] og * [[fjármunaréttur]] Þá greinist hvert réttarsvið í undirflokka. Undir fjármunaréttinn falla m.a.: * [[hlutaréttur]] og * [[kröfuréttur]] == Nám í lögfræði == Lögfræði er kennd við nokkra háskóla á Íslandi en var áður fyrr eingöngu bundin við Háskóla Íslands. Þá stunda margir framhaldsnám erlendis eða leggja stund á erlenda lögfræði eingöngu. Lögfræðin beinist að því að kenna að finna rökrétta niðurstöðu í réttarlegum vafamálum og rannsaka réttinn. Kenndar eru reglur um val og túlkun gagna og einstakar fræðigreinar teknar fyrir. Námið skiptist í grunnnám sem lýkur með BA gráðu, þá er Mastersnám sem er jafnframt embættispróf og lokapróf fyrir flesta. Einnig bjóða íslenskir háskólar upp á doktorspróf í lögum. == Störf lögfræðinga == Störf sem lögfræðingar geta unnið eru fjölbreytt. Nokkrir vinna að lagavísindum, þ.e. stunda vísindalegar rannsóknir og skrif um lögfræðileg efni. Lögfræðingar starfa fyrir hið opinbera - allar greinar ríkisvaldsins og fyrir sveitarfélög. Dómarar eru löglærðir og aðstoðarmenn þeirra, fjölmargir lögfræðingar starfa innan stjórnsýslunnar. Með sífellt flóknara lagalegu umhverfi fyrirtækja vegna alþjóðlegra skuldbindinga er vaxandi þörf fyrir lögfræðinga hjá alls kyns fyrirtækjum. Þá starfa margir lögfræðingar sem sjálfstæðir ráðgjafar og málflutningsmenn. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = Da | titill = Jura | mánuðurskoðað = 15. febrúar | árskoðað = 2007}} * {{bókaheimild|höfundur= [[Ólafur Jóhannesson (f. 1913)|Ólafur Jóhannesson]]|titill=Lög og réttur|útgefandi=Hið íslenska Bókmenntafélag|ár=1975}} * {{vefheimild|url=http://www.lagadeild.hi.is/page/lagad_namsleidir |titill=Lagadeild Háskóla Íslands - nám|mánuðurskoðað=15. febrúar |árskoðað= 2007}} == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=436425&pageSelected=6&lang=0 ''Áhrif biblíunnar á íslenskt lagamál''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2000]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2316037 ''Lögfræðingatal''; grein í Tímariti hins islenzka bókmentafélags 1882] [[Flokkur:Lögfræði]] mgxwap6jdmmqxbkd5iph1pf1ryj42qt 0 29620 1952536 1853592 2026-03-29T01:07:43Z TKSnaevarr 53243 1952536 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Ingmar_Bergman_Smultronstallet.jpg|thumb|right|Ingmar Bergman árið 1957.]] '''Ernst''' '''Ingmar Bergman''' (fæddur [[14. júlí]] [[1918]], látinn [[30. júlí]] [[2007]]) var [[Svíþjóð|sænskur]] leikstjóri. Sonur [[Danmörk|danskættaðs]] prests í [[Uppsalir|Uppsölum]]. Bergman leikstýrði á sviði og hvítu tjaldi og skrifaði handrit að kvikmyndum. Hann starfaði í rúm sextíu ár og á þeim tíma leikstýrði hann yfir 60 kvikmyndum, skrifaði flest handritin sjálfur, og jafnframt stýrði hann yfir 170 sviðsverkum. Hann er talinn einn af mikilvirkustu og mikilvægustu leikstjórum kvikmyndasögunnar. == Kvikmyndaskrá == {| class="wikitable" |+ !Ár !Íslenskur titill !Upprunalegur titill !Leikstjóri !Handritshöfundur |- !1944 | |''Hets'' |{{Nei}} |{{Já}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1946 | |''Kris'' |{{Já}} |{{Já}} |- |''[[Það rignir á ást okkar]]'' |''Det regnar på vår kärlek'' |{{Já}} |{{Já}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1947 | |''Kvinna utan ansikte'' |{{Nei}} |{{Já}} |- | |''Skepp till Indialand'' |{{Já}} |{{Já}} |- ! colspan="1" rowspan="3" |1948 | |''Musik i mörker'' |{{Já}} |{{Já}} |- |''[[Hafnarborgin]]'' |''Hamnstad'' |{{Já}} |{{Já}} |- | |''Eva'' |{{Nei}} |{{Já}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1949 |''[[Fangelsi (kvikmynd)|Fangelsi]]'' |''Fängelse'' |{{Já}} |{{Já}} |- | |''Törst'' |{{Já}} |{{Nei}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1950 | |''Till glädje'' |{{Já}} |{{Já}} |- | |''Sånt händer inte här'' |{{Já}} |{{Nei}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1951 |''[[Sumarástir]]'' |''Sommarlek'' |{{Já}} |{{Já}} |- | |''Frånskild'' |{{Nei}} |{{Já}} |- !1952 | |''Kvinnors väntan'' |{{Já}} |{{Já}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1953 |''[[Sumarið með Móniku]]'' |''Sommaren med Monika'' |{{Já}} |{{Já}} |- |''[[Kvöld trúðanna]]'' |''Gycklarnas afton'' |{{Já}} |{{Já}} |- !1954 |''[[Kennslustund í ást]]'' |''En lektion i kärlek'' |{{Já}} |{{Já}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1955 |''[[Kvennadraumar]]'' |''Kvinnodröm'' |{{Já}} |{{Já}} |- |''[[Bros sumarnæturinnar]]'' |''Sommarnattens leende'' |{{Já}} |{{Já}} |- !1956 | |''Sista paret ut'' |{{Nei}} |{{Já}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1957 |''[[Sjöunda innsiglið]]'' |''Det sjunde inseglet'' |{{Já}} |{{Já}} |- |''[[Sælureiturinn]]'' |''Smultronstället'' |{{Já}} |{{Já}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1958 |''[[Við lífsins dyr]]'' |''Nära livet'' |{{Já}} |{{Nei}} |- |''[[Andlitið]]'' |''Ansiktet'' |{{Já}} |{{Já}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1960 |''[[Meyjarlindin]]'' |''Jungfrukällan'' |{{Já}} |{{Nei}} |- | |''Djävulens öga'' |{{Já}} |{{Já}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1961 | |''Såsom i en spegel'' |{{Já}} |{{Já}} |- | |''Lustgården'' |{{Nei}} |{{Já}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1963 |''[[Altarisgestirnir]]'' |''Nattvardsgästerna'' |{{Já}} |{{Já}} |- |''[[Þögnin]]'' |''Tystnaden'' |{{Já}} |{{Já}} |- !1964 |''[[Svo maður minnist ekki á allar þessar konur]]'' |''För att inte tala om alla dessa kvinnor'' |{{Já}} |{{Já}} |- !1966 |''[[Persóna (kvikmynd)|Persóna]]'' |''Persona'' |{{Já}} |{{Já}} |- !1967 | |''Stimulantia'' |{{Já}} |{{Já}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1968 |''[[Tími úlfsins]]'' eða ''Óöld'' |''Vargtimmen'' |{{Já}} |{{Já}} |- |''[[Skömmin]]'' |''Skammen'' |{{Já}} |{{Já}} |- !1969 |''[[Ástríða]]'' |''En passion'' |{{Já}} |{{Já}} |- !1971 |''[[Snertingin]]'' |''Beröringen'' |{{Já}} |{{Já}} |- !1972 |''[[Hvísl og hróp]]'' |''Viskningar och rop'' |{{Já}} |{{Já}} |- !1974 |''[[Myndir úr hjónabandi]]'' |''Scener ur ett äktenskap'' |{{Já}} |{{Já}} |- !1976 |''[[Augliti til auglitis]]'' |''Ansikte mot ansikte'' |{{Já}} |{{Já}} |- !1977 |''[[Ormsins egg]]'' |''The Serpent's Egg / Ormens ägg / Das Schlangenei'' |{{Já}} |{{Já}} |- !1978 |''[[Haustsónatan]]'' |''Höstsonaten'' |{{Já}} |{{Já}} |- !1982 |''[[Fanný og Alexander]]'' |''Fanny och Alexander'' |{{Já}} |{{Já}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1992 |''[[Góður ásetningur]]'' eða ''Það góða sem við viljum'' |''Den goda viljan'' |{{Nei}} |{{Já}} |- |''[[Sunnudagsbarn]]'' |''Söndagsbarn'' |{{Nei}} |{{Já}} |- !1997 |''[[Einkasamtöl]]'' |''Enskilda samtal'' |{{Nei}} |{{Já}} |- !2000 |''[[Trúlaus]]'' |''Trolösa'' |{{Nei}} |{{Já}} |} {{Stubbur|æviágrip}} {{fd|1918|2007}} {{DEFAULTSORT:Bergman, Ingmar}} [[Flokkur:Sænskir kvikmyndaleikstjórar]] 3jpn391oztatsq29b190ph522exnkq1 0 29662 1952374 1903121 2026-03-28T14:31:19Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952374 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Kirkjubæjarklaustur | nafn_í_eignarfalli = Kirkjubæjarklausturs | tegund_byggðar = [[Þorp]] | mynd = Kirkjubæjarklaustur Aerial 2023 B.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Loftmynd | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = {{Infobox mapframe|zoom=13|shape=none|stroke-width=0|coord={{hnit|63|47|40.4|N|18|2|23.5|W|region:IS}}}} | kort_texti = | teiknibóla_kort = Ísland | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning Kirkjubæjarklausturs | hnit = {{WikidataCoord|display=inline}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | undirskipting_nafn1 = [[Suðurland]] | undirskipting_gerð2 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn2 = [[Suðurkjördæmi|Suður]] | undirskipting_gerð3 = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélag]] | undirskipting_nafn3 = [[Skaftárhreppur]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = | flatarmál_heild_km2 = | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|heimild}} | mannfjöldi_frá_og_með = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|ár}} | mannfjöldi_heild = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|Kirkjubæjarklaustur}} | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | mannfjöldi_heiti_íbúa = Klausturbúar<ref>{{Cite web|url=https://malfar.arnastofnun.is/grein/70676|title=Klausturbúar|website=Málfarsbankinn}}</ref> | póstnúmer_gerð = [[Listi yfir íslensk póstnúmer|Póstnúmer]] | póstnúmer = 880 | vefsíða = {{URL|klaustur.is}} }} [[Mynd:KirkjubaejarklausturFloor.jpg|thumb|[[Kirkjugólf]]ið á Kirkjubæjarklaustri]] '''Kirkjubæjarklaustur''' eða '''Klaustur''' er [[sveitaþorp]] í [[Skaftárhreppur|Skaftárhreppi]]. Þar voru 183 íbúar 1. janúar 2024. Á Kirkubæjarklaustri var áður nunnu[[klaustur]] og síðan stórbýli. Kirkjubæjarklaustur hét upphaflega Kirkjubær á [[Síða|Síðu]]. Bærinn var landnámsjörð og bjó þar [[Ketill fíflski]], sonur Jórunnar mannvitsbrekku, dóttur [[Ketill flatnefur|Ketils flatnefs]]. Hann var kristinn, en í Landnámu segir að áður hafi þar búið [[papar]] og heiðnir menn hafi ekki mátt búa á Kirkjubæ. Ekki er þess getið að Ketill hafi reist sér kirkju en þó kann svo að vera og hefur það þá líklega verið fyrsta kirkja á Íslandi. [[Þorlákur helgi]] dvaldist sex vetur á þessum stað á árunum 1162-1168. [[Kirkjubæjarklaustur (klaustur)|Nunnuklaustur]] af Benediktsreglu var stofnað í Kirkjubæ [[1186]] og var þar til [[siðaskiptin á Íslandi|siðaskipta]] [[1542]]. Á [[Sturlungaöld]] var [[Ögmundur Helgason]] staðarhaldari í Kirkjubæ en var gerður héraðsrækur eftir að hann lét taka [[Sæmundur Ormsson|Sæmund]] og Guðmund Ormssyni af lífi skammt frá Kirkjubæ 1252. Kirkja var á Kirkjubæjarklaustri til 1859 en þá var hún flutt að [[Prestsbakka]]. Þekktastur presta þar á síðari öldum er séra [[Jón Steingrímsson]] eldklerkur, sem margir trúðu að hefði stöðvað hraunrennslið í farvegi [[Skaftá]]r við [[Systrastapa]] með [[eldmessan|eldmessu]] sinni [[20. júlí]] [[1783]]. Hann er grafinn í kirkjugarðinum á Klaustri. Minningarkapella um hann var reist á Kirkjubæjarklaustri og vígð [[17. júní]] [[1974]]. Kirkjubæjarklaustur er í fögru umhverfi við Skaftá og eru þar margir þekktir ferðamannastaðir á borð við Systrastapa, [[Systrafoss]], [[Stjórnarfoss]] og [[Kirkjugólfið]]. Þar hafa verið gerðar mannaðar [[veðurathugun|veðurathuganir]] síðan [[1926]]. Grunnskóli er á Klaustri og þar er læknir, dýralæknir og héraðsbókasafn. Þar er gistihús, sundlaug, veitingasala og allmikil ferðamannaþjónusta. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == {{Commons|Category:Kirkjubæjarklaustur|Kirkjubæjarklaustri}} * [http://www.timarit.is/?issueID=420006&pageSelected=1&lang=0 ''Kirkjugólfið á Kirkjubæjarklaustri''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Borgir og bæir á Íslandi}} [[Flokkur:Þéttbýlisstaðir Íslands]] [[Flokkur:Veðurathugunarstöðvar á Íslandi]] [[Flokkur:Skaftárhreppur]] hgnmjq9r0bmbpdls5wue3vzpt33yih0 0 29949 1952517 1706562 2026-03-29T00:06:23Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952517 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Teddy_bear_-_Rory.JPG|thumb|[[Bangsi|Bangsar]] eru vinsæl leikföng]] <onlyinclude>'''Leikfang''' er hlutur sem notaður er við [[leikur|leik]] [[barn]]a, [[fullorðinn]]a, eða [[gæludýr]]a. Ótal tegundir af leikföngum eru framleidd til að skemmta og stytta mönnum (og dýrum) stundir. Leikföng eru þó ekki alltaf sérhönnuð sem leikföng. Til dæmis finnst mörgum börnum gaman að leika sér að pottum og pönnum, og fyrr á tímum léku íslensk börn sér að [[leggur og skel|legg og skel]]. Leikföng hafa tíðkast frá öræfa alda, og fundist hafa litlir vagnar og önnur leikföng sem eru að minnsta kosti 3.500 ára gömul. Eins er til í dæminu að hlutir sem líta út eins og leikföng séu eingöngu framleiddir til að prýða hillur og verða strax að nokkurskonar [[safngripur|safngripum]].</onlyinclude> == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=418427&pageSelected=5&lang=0 ''Leikfangaval''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1955]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{stubbur}} [[Flokkur:Leikföng]] 2khknkyp72smedsq0s61f2mso080kno 0 30325 1952497 1909573 2026-03-28T23:33:24Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 6 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952497 wikitext text/x-wiki {{aðgreiningartengill1|gönguleiðina [[Laugavegur (gönguleið)|Laugaveg]]}} {{Skilti gata|zoom=14}} [[Mynd:Laugavegur_Reykjavík_2019.jpg|thumb|right|Laugavegur árið 2019.]] '''Laugavegur''' er helsta [[verslunargata]]n í [[Miðborg Reykjavíkur|miðbæ Reykjavíkur]]. Hún liggur frá [[Bankastræti]] í vestri að [[Kringlumýrarbraut]] til austurs. Þar tekur [[Suðurlandsbraut]]in við. Við götuna er fjöldi verslana, næturklúbba, [[bar]]a og ýmissa þjónustufyrirtækja, auk íbúða. == Saga == Lagning Laugavegar var samþykkt í bæjarstjórn árið [[1885]]. Skyldi hann auðvelda fólki ferðir í [[Þvottalaugarnar]] sem gatan dregur nafn sitt af. Einnig skyldi þjóðvegurinn út úr bænum koma í framhaldi af Laugavegi, enda höfðu [[Elliðaár]] þá verið brúaðar nýlega. Lagning Laugavegar, austur af gamla Vegamótastíg (sem er alls ekki sá sem núna liggur milli Laugavegar og [[Skólavörðustígur|Skólavörðustígs]]), hófst árið [[1886]] og var Vegamótastígur þá gerður að hluta Laugavegar. == Kjarval og Laugavegurinn == Árið [[1923]] skrifaði [[Jóhannes Kjarval]] grein í [[Morgunblaðið]] sem nefndist ''Reykjavík og aðrar borgir''. Í henni telur hann margt Reykjavík til tekna og ræðir þar og meðal um Laugaveginn. Hann segir þar: :''Laugavegurinn er svo formfull og laðandi gata, að hreinasta yndi er að ganga hana, ef hún bara væri hreinlegri en hún er og ef hún væri sléttuð og snyrtilega um hana hugsað frá Smiðjustíg alla leið inn að Rauðárlæk, má segja að gatan lokki mann og seyði. Þessi ör fíni halli, sem laðar augað og tilfinninguna inneftir - inneftir - eða niðureftir á víxl.'' Hann lýkur greininni svo með því að tala um Reykjavík almennt, og spyr hvað hana vanti, og heldur áfram: :''Stórhýsin meðfram götunum munu margir segja, fagran byggingarstíl til þess að öðlast menningarbraginn. Nei, það er ekki það sem skapar menningarbrag. Það er samræmið. Það er vitandi nægjusemin byggð á útreikningi eftir ákveðnum lögum og heppni einstöku sinnum. Það er smekkur, sem skapar menningarbrag, hreinlæti - virðing fyrir sjálfum sér, og ást á einhverju, sem stendur fyrir utan einstaklinginn. Þetta sem allir eiga í sameiningu: sérkennið, þjóðarrétturinn og vísindin''. <ref>[http://www.timarit.is/?issueID=402865&pageSelected=2&lang=0 Grein í Morgunblaðinu 1923]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Hús við Laugaveginn == * '''[[Laugavegur 1]]''': Húsið var reist árið [[1848]] með veitingarekstur í huga. Ári síðar eignaðist [[Jón Pétursson (háyfirdómari)|Jón Pétursson]] háyfirdómari það. Þar hefur um áratugaskeið verið verslunarrekstur, þar á meðal verslunin Vísir. * '''Laugavegur 2''': Húsið var reist árið [[1886]] af [[Halldór Þórðarson (bókbindari)|Halldóri Þórðarsyni]] bókbindara og prentsmiðjustjóra. Byggingameistari var [[Guðmundur Jakobsson]] og var talið eitt af glæsilegustu húsum bæjarins. Húsið nefndi Halldór ''Maríuminni'' í höfuðið á eiginkonu sinni, Maríu Kristjánsdóttur. * '''Laugavegur 4''': Þar sem Laugavegur 4 er núna, var áður [[torfbær]] sem nefndur var ''Snússa''. Býli þetta stóð á ofurlitlum hól og hét upphaflega ''Litlibær''. Lárus Hallgrímsson (bróðir Séra Sveinbjarnar) byggði það upp og var það þá kallað ''Lárushús'', en hlaut seinna nafnið Hólshús. En í daglegu tali var það kallað Snússa. Halldór bókbindari lét rífa það og byggði þar tvílyft timburhús.<ref>[http://www.timarit.is/?issueID=417991&pageSelected=3&lang=0 Grein í Lesbók Morgunblaðsins 1949]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Á árunum [[1890]]-[[1915]] var [[Félagsprentsmiðjan]] til húsa að Laugavegi 4. Hún var í eigu Halldórs, en hann reisti og bjó í húsinu við hliðina, á horni Laugavegar og Skólavörðustígs, þ.e. að Laugavegi 2. * '''Laugavegur 6''': Um [[1904]] var álnavöruverslun í jarðhæð hússins að Laugavegi 6. Þar var verslun Benedikts H. Sigmundssonar sem auglýsti ''flauel frá kr. 0,65, kjóla og svuntu-tau, sirz, hvít lérept, tvisttau, gólfteppi, smá og stór og m.fl. allt afaródýrt. Enn fremur handsápur, Chocolade, barnaleikföng o.fl., einnig með 15-20% afslætti''. Í auglýsingu í [[Þjóðólfur|Þjóðólfi]] sama ár stendur þetta: ''Frá 14. maí n.k. fæst mjög þægileg íbúð ásamt meðfylgjandi pakkhúsi og matjurtargarði á Laugavegi 6. Lysthafendur semji sem fyrst við [[Moritz W. Biering]]''. Moritz þessi var kaupmaður. * '''[[Laugavegur 11]]''': [[Ítalía (veitingastaður)|Veitingastaðurinn Ítalía]] * '''[[Laugavegur 21]]''': [[Kaffi Hljómalind]] * '''[[Laugavegur 31]]''': [[Biskupsstofa]] * '''Laugavegur 32''': Hér bjó [[Halldór Laxness]] í bernsku sinni. Hann segir svo frá í ''[[Í túninu heima]]'': ''Fróðir menn segja mér að ég muni ekki hafa fæðst í timburhúsi uppí lóðinni á Laugavegi 32 þar sem stelpan misti mig útum gluggann, heldur muni það hafa gerst í steinbænum fast við götuna þar sem kötturinn stökk uppí vögguna til að læsa klónum í andlitið á barninu meðan það svaf; og var heingdur fyrir vikið''. * '''Laugavegur 55''': Þar var verslunin Von á fyrri hluta 20. aldar. Verslunina Von rak Gunnar Sigurðsson í þrjá og hálfan áratug og verslaði bæði með unnar og ferskar kjötvörur. Kjötbúðin Von var á sínum tíma mjög þekkt nafn í heimi viðskiptanna. Eftir að verslunin hætti var G.B. Silfurbúðin í plássinu sem Von hafði verið. Amatör, verslun með filmur og myndavélar var í vestari viðbyggingunni og einnig var Guðmundur Hannar úrsmiður um árabil með verslun og verkstæði í húsinu. Ljósmyndastofa var í mörg ár á efri hæð hússins.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2416953 Laugavegur 55; grein í Degi 1997]</ref> * '''Laugavegur 66''': Húsið byggðu eigendur Herradeildar P & Ó, þeir Pétur Sigurðsson og Ólafur Maríusson og eigandi Kápunnar og Sigurður Egilsson (?). Þar voru reknar framangreindar verslanir um árabil auk annarra verslana t.d. Karnabær. Húsið var tekið í notkun 1970. * '''Laugavegur 76''': [[Vinnufatabúðin]] * '''Laugavegur 90''': Var um tíma aðsetur [[Baróninn á Hvítárvöllum|barónsins á Hvítárvöllum]] * '''Laugavegur 96''': [[Bandalag íslenskra leikfélaga]] * '''Laugavegur 182''': [[SMÁÍS]] ==Tilvitnanir== {{reflist}} ==Tenglar== * [http://www.laugavegur.org/ Björgum Laugaveginum frá eyðileggingu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008094432/http://www.laugavegur.org/ |date=2007-10-08 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=435566&pageSelected=2&lang=0 ''Þessi örfíni halli - sitthvað um Laugaveg fyrr og síðar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1987]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=435571&pageSelected=7&lang=0 ''Ölstofur og æsandi fjör - sitthvað um Laugaveg fyrr og síðar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1987]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=435573&pageSelected=6&lang=0 ''Rauða herbergið hans Rúts - sitthvað um Laugaveg fyrr og síðar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1987]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=435569&pageSelected=2&lang=0 ''Blómatími smáverslana''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1987]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{stubbur|Reykjavík}} [[Flokkur:Laugavegur]] [[Flokkur:Götur í Reykjavík]] 404j83bit9aeaac9agz6bv0c6s7rvtj 0 30361 1952643 1910315 2026-03-29T11:16:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952643 wikitext text/x-wiki {{hnit|64|08|51|N|21|56|11|W|display=title|type:city_region:IS}} [[Mynd:Reykjavík_Austurstræti_street_scene_2022.jpg|thumb|right|Austurstræti árið 2022.]] '''Miðborg Reykjavíkur''' (oft kölluð „miðbærinn“ eða „101“) er [[hverfi]] í [[Reykjavík]] sem inniheldur elstu hluta borgarinnar. Í miðborginni er miðstöð [[stjórnsýsla|stjórnsýslu]] á [[Ísland]]i. Þar eru [[Alþingishúsið]], [[Stjórnarráðshúsið]] og [[Hæstiréttur Íslands]]. Flest ráðuneytin eru með skrifstofur sínar við [[Arnarhóll|Arnarhól]]. Þar eru líka [[Safnahúsið]] og [[Þjóðleikhúsið]] við Hverfisgötu. [[Reykjavíkurhöfn]] er fyrir norðan Kvosina og þar við standa tónlistarhúsið [[Harpa (tónlistarhús)|Harpa]] og [[Sjávarútvegshúsið]]. Í miðborginni eru líka helstu kennileiti borgarinnar eins og [[Tjörnin]], þar sem [[Ráðhús Reykjavíkur]] er staðsett, og [[Hallgrímskirkja (Reykjavík)|Hallgrímskirkja]] efst á [[Skólavörðuholt]]i. Í Kvosinni eru nokkur [[torg]], þar á meðal [[Austurvöllur]], [[Ingólfstorg]] og [[Lækjartorg]]. Við Austurvöll standa meðal annars Alþingishúsið, [[Dómkirkjan]] og [[Hótel Borg]] og við Lækjartorg stendur [[Héraðsdómur Reykjavíkur]] Við Tryggvagötu í Kvosinni standa [[Tollhúsið]], höfuðstöðvar [[Listasafn Reykjavíkur|Listasafns Reykjavíkur]] og [[Borgarbókasafn Reykjavíkur|Borgarbókasafnsins]]. [[Listasafn Íslands]] stendur við Tjörnina, við hliðina á [[Fríkirkjan í Reykjavík|Fríkirkjunni í Reykjavík]]. Önnur stórhýsi við Tjörnina eru [[Miðbæjarskólinn]], [[Fríkirkjuvegur 11]], [[Iðnó]], [[Lækjargata 14a]] og [[Tjarnarbíó]]. Nokkrir almenningsgarðar eru líka við Tjörnina, eins og [[Hljómskálagarðurinn]], [[Hallargarðurinn]] og [[Mæðragarðurinn]]. Í Kvosinni eru auk þess [[Fógetagarðurinn]] og [[Alþingishúsgarðurinn]] við Austurvöll. [[Sundhöll Reykjavíkur]] stendur við Barónsstíg og [[Landspítali]] er þar sunnan við. [[Einarsgarður]] er lítill skrúðgarður við enda Barónsstígs. [[Austurstræti]] og [[Hafnarstræti (Reykjavík)|Hafnarstræti]] í Kvosinni voru lengi helstu verslunargötur Reykjavíkur en þegar leið á 20. öld byggðust [[Bankastræti]], [[Laugavegur]] og [[Skólavörðustígur]] upp sem verslunargötur. Þar er ennþá ein helsta miðstöð verslunar í Reykjavík, en með tilkomu verslunarmiðstöðva á borð við [[Kringlan|Kringluna]] á síðustu áratugum 20. aldar dró nokkuð úr aðsókn. Nýtt íbúðar- og verslunarhverfi, [[Hafnartorg]], var reist við Tryggvagötu 2016-2020 samhliða framkvæmdum á austurbakka Reykjavíkurhafnar sem tengja það svæði við Hörpu. Í hverfinu eru tveir [[grunnskóli|grunnskólar]]; [[Tjarnarskóli]] og [[Austurbæjarskóli]], og þrír [[framhaldsskóli|framhaldsskólar]]; [[Menntaskólinn í Reykjavík]], [[Tækniskólinn]] og [[Kvennaskólinn í Reykjavík]]. [[Háskóli Íslands]] í [[Vatnsmýri]] taldist áður til miðborgarinnar en síðustu ár hefur verið tilhneiging til að líta á Vatnsmýrina sunnan Miklubrautar sem sérstakan borgarhluta. [[Tónmenntaskóli Reykjavíkur]] er í Skuggahverfinu og dansskólinn [[Kramhúsið]] er við Bergstaðastræti. ==Saga== [[Mynd:Reykjavik_1860s.jpg|thumb|right|Kvosin um miðja 19. öld.]] Hverfinu tilheyrir elsti hluti borgarinnar, [[Kvosin]], þar sem fyrst tók að myndast [[þorp]] með [[Innréttingarnar|Innréttingunum]] á síðari hluta [[18. öldin|18. aldar]] í núverandi [[Aðalstræti]]. Þar er nú eitt hús varðveitt frá þeim tíma, Aðalstræti 10. Veturinn [[2001]] fór fram [[fornleifauppgröftur]] við suðurenda Aðalstrætis þar sem rannsakaðar voru leifar [[skáli|skála]] frá [[landnámsöld]] og menn hafa ímyndað sér að þarna hafi verið skáli [[Ingólfur Arnarson|Ingólfs Arnarsonar]] sem fyrstur hóf varanlega búsetu á Íslandi. Hverfið á sér bæði langa og fjölbreytta byggingasögu en þar er að finna byggingar frá öllum tímum frá 18. öld fram á [[21. öldin]]a. ==Byggð== Í miðborginni er mjög blönduð byggð, en verslanir og önnur fyrirtæki eru helst staðsett í Kvosinni og við tilteknar götur, eins og [[Laugavegur|Laugaveg]] og [[Skólavörðustígur|Skólavörðustíg]]. Töluvert er um atvinnuhúsnæði innan um íbúðir í hverfinu svo jafnvel er ómögulegt að skilgreina hluta þess sem annað hvort atvinnusvæði eða íbúðabyggð. Íbúar í miðborginni voru 11.498 talsins árið 2023.<ref>{{vefheimild|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__Byggdakjarnarhverfi/MAN03270.px|titill=Mannfjöldi eftir hverfum í Reykjavík, kyni og aldri 1. janúar 2011-2023|vefsíða=Hagstofan|árskoðað=2023|mánuðurskoðað=17. apríl}}</ref> Í hverfinu er Skólahljómsveit Vesturbæjar og Miðbæjar sem er rekin í [[Vesturbæjarskóli|Vesturbæjarskóla]]. Æfingaaðstaða skólahljómsveitarinnar var áður í [[Hljómskálinn|Hljómskálanum]], húsi [[Lúðrasveit Reykjavíkur|Lúðrasveitar Reykjavíkur]], en [[Lárus Halldór Grímsson]], stjórnandi L.R., stjórnaði lengi skólahljómsveitinni líka. ==Formleg afmörkun== [[Mynd:2._Miðborg_-_administrative_district_of_Reykjavik.png|thumb|Kort sem sýnir formlega afmörkun miðborgarinnar.]] Í samþykkt um skiptingu Reykjavíkurborgar í hverfi frá 2002 er miðborgin afmörkuð með þessum hætti: Í suður og vestur markast hverfið af línu sem er dregin um eftirtaldar götur: Suðurbugt (austurendi), Geirsgötu, Norðurstíg, Vesturgötu, Garðastræti, Túngötu, Suðurgötu, Sturlugötu, Oddagötu, Eggertsgötu, Njarðargötu, beinni línu að horni Einarsness/Skeljaness, Skeljanes og þaðan í sjó. Í austur markast hverfið af línu sem er dregin um Snorrabraut, gamla Flugvallarveg og Hlíðarfót.<ref>{{vefheimild|url=https://reykjavik.is/sites/default/files/Sam_ykkt_um_skiptingu_Reykjav_kurborgar___hverfi.pdf|titill=Samþykkt um skiptingu Reykjavíkurborgar í hverfi}}</ref> Samkvæmt þeirri skiptingu tilheyrir [[Grjótaþorpið]] Miðborginni en ekki [[Skerjafjörður (hverfi)|Skerjafjörður]] sem tilheyrir Vesturbænum. Í aðalskipulagi frá 1929 voru eftirfarandi hverfi skilgreind í miðborginni: [[Tjarnarbrekka]], [[Víkin (Reykjavík)|Víkin]], [[Arnarhóll]], [[Skuggahverfi]], [[Laufás (Reykjavík)|Laufás]], [[Spítalahlíð]], [[Þingholt]], [[Ásgarður (hverfi í Reykjavík)|Ásgarður]] og [[Tungan]]. Þessi heiti festust misvel í sessi. Enn í dag er algengt að tala um Þingholt og Skuggahverfi, en þessi heiti ná yfir stærra svæði en þau gerðu í upphafi. Í aðalskipulagi Reykjavíkur 2010-2030 eru skilgreindir þrír hverfahlutar í miðborginni: [[Kvosin]], [[Skólavörðuholt]] og Skuggahverfi. Stærstur hluti Miðborgarinnar er í póstnúmeri 101, utan nokkrar byggingar við Snorrabraut og hluti bygginga Háskóla Íslands sem áður voru skilgreindar sem hluti Miðborgarinnar og eru nú í póstnúmeri 102. ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=418822&pageSelected=23&lang=0 ''Miðbærinn fyrir einni öld''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1961]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=435312&pageSelected=1&lang=0 ''Stígur kærleikans í kaupstaðnum gleymist ei''; grein í Morgunblaðinu 1997]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Reykjavík}} {{Stubbur|Reykjavík}} [[Flokkur:Miðborg Reykjavíkur| ]] 3bumndpzp7yjxgm2fdcmi2nqdzumw33 0 30930 1952521 1904582 2026-03-29T00:16:16Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952521 wikitext text/x-wiki '''Leikrit''' eða '''leikverk''' er [[verk]] sem sett er upp í [[leikhús]]i og er [[leiklist|leikið]] fremur en [[lestur|lesið]]. Oftast er leikritið samið sem [[texti]] af [[leikskáld]]i og síðan tekið og sett upp sem [[leiksýning]] af [[leikstjóri|leikstjóra]] sem túlkar textann. == Tenglar == * [http://www.leiklist.is/index.php?option=com_leiksafn&task=form&Itemid=57&detail=true Leikritasafn Bandalags íslenskra leikfélaga (Leiklistarvefurinn)] * [http://www.timarit.is/?issueID=407174&pageSelected=4&lang=0 „Skólaleikir í 150 ár“, ''Morgunblaðið'' 1936]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur|bókmenntir|menning}} [[Flokkur:Leikrit| ]] [[Flokkur:Bókmenntaform]] [[Flokkur:Bókmenntagreinar]] avykshzjrupdqq2liv6agkmm3kucm7d 0 31385 1952645 1948585 2026-03-29T11:19:07Z TKSnaevarr 53243 1952645 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | forskeyti = | nafn = Lyndon B. Johnson | mynd = Lbj2.jpg | titill= [[Forseti Bandaríkjanna]] | stjórnartíð_start = [[22. nóvember]] [[1963]] | stjórnartíð_end = [[20. janúar]] [[1969]] | vara_forseti = ''Enginn'' (1963–1965)<br>[[Hubert Humphrey]] (1965–1969) | forveri = [[John F. Kennedy]] | eftirmaður = [[Richard Nixon]] | titill2= [[Varaforseti Bandaríkjanna]] | stjórnartíð_start2 = [[20. janúar]] [[1961]] | stjórnartíð_end2 = [[22. nóvember]] [[1963]] | forseti2 = [[John F. Kennedy]] | forveri2 = [[Richard Nixon]] | eftirmaður2 = [[Hubert Humphrey]] | titill3= [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|Öldungadeildarþingmaður]] fyrir [[Texas]] | stjórnartíð_start3 = [[3. janúar]] [[1949]] | stjórnartíð_end3 = [[3. janúar]] [[1961]] | forveri3 = [[W. Lee O'Daniel]] | eftirmaður3 = [[William A. Blakley]] | titill4= [[Fulltrúadeild Bandaríkjaþings|Fulltrúadeildarþingmaður]] fyrir 10. kjördæmi [[Texas]] | stjórnartíð_start4 = [[10. apríl]] [[1937]] | stjórnartíð_end4 = [[3. janúar]] [[1949]] | forveri4 = [[James P. Buchanan]] | eftirmaður4 = [[Homer Thornberry]] | myndatexti1 = Lyndon B. Johnson þann 9. janúar 1969. | fæddur = [[27. ágúst]] [[1908]] | fæðingarstaður = [[Stonewall]], [[Texas]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1973|1|22|1908|8|27}} | dánarstaður = Stonewall, Texas, Bandaríkjunum | þjóderni = [[Bandaríkin|Bandarískur]] | maki = [[Lady Bird Johnson|Lady Bird Taylor]] (g. 1934) | stjórnmálaflokkur = [[Demókrataflokkurinn]] | börn = 2 | háskóli = [[Ríkisháskólinn í Texas]]<br>[[Georgetown-háskóli]] | starf = Stjórnmálamaður |undirskrift =Lyndon B. Johnson - Signature.svg }} '''Lyndon Baines Johnson''' ([[27. ágúst]] [[1908]] – [[22. janúar]] [[1973]]) oft nefndur '''LBJ''', var 36. [[forseti Bandaríkjanna]] frá 1963 til 1969. Hann varð 37. [[varaforseti Bandaríkjanna]] eftir að hafa lengi verið [[þingmaður]] og tók við sem forseti eftir að [[John F. Kennedy|Kennedy]] forseti var myrtur í [[Dallas]] í [[Texas]] 22. nóvember 1963. Hann var leiðtogi [[Demókrataflokkurinn|demókrata]] og sem forseti beitti hann sér fyrir málum eins og [[Mannréttindi|mannréttindalöggjöf]], [[heilsuvernd]] fyrir aldraða og fátæka, aðstoð til [[menntun]]ar, og „stríði gegn fátækt“. Á sama tíma jók hann [[Víetnamstríðið|hernaðinn í Víetnam]] og fjölgaði bandarískum [[her]]mönnum þar úr 16 þúsund árið 1963 í 550 þúsund snemma árs 1968 en af þeim dóu um það bil eitt þúsund í hverjum mánuði. Johnson var kjörinn með miklum meirihluta atkvæða kjörmanna [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1964|árið 1964]] og tók við sem kjörinn forseti í janúar 1965. Hann bauð sig fram til síðara kjörtímabils [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1968|árið 1968]], en hætti við framboð vegna óeiningar í eigin flokki og sneri sér að friðarumleitunum. Hans er minnst fyrir sterkan persónuleika og föst tök á valdamiklum stjórnmálamönnum. Erfitt er að meta langtímaáhrif hans þar sem [[Víetnamstríðið]] og óvinsældir þess vógu mjög upp á móti þeim árangri sem hann náði á sviði mannréttinda innanlands. ==Æviágrip== Lyndon Baines Johnson fæddist 27. ágúst 1908 í bænum [[Stonewall]] í [[Texas]].{{sfn|Jón Þ. Þór|2016|p=350}} Faðir hans var þá þingmaður á fylkisþingi Texas.<ref name=lesbók1962/> Johnson gegndi herþjónustu í bandaríska sjóhernum í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni. Honum var falið að ferðast milli herstöðva Bandaríkjamanna og safna upplýsingum. Hann var síðan sendur sem eftirlitsmaður til [[Kyrrahaf]]sins og skrifaði „svarta“ skýrslu um ástand bandaríska heraflans þegar hann kom aftur til [[Washington, D.C.|Washington]].{{sfn|Jón Þ. Þór|2016|p=351}} ===Stjórnmálaferill=== Johnson kom til [[Washington, D.C.|Washington]] árið 1932 sem ritari fulltrúadeildarþingmannsins [[Richard M. Kleberg|Richards Kleberg]]. Hann komst í kynni við [[Franklin D. Roosevelt]] Bandaríkjaforseta, sem tók hann upp á arma sína.<ref name=lesbók1962>{{Tímarit.is|3287636|L. B. Johnson|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|blaðsíða=2; 7|útgáfudagsetning=28. október 1962|höfundur=Stan Opotowsky}}</ref> Árið 1937 var Johnson sjálfur kjörinn á [[fulltrúadeild Bandaríkjaþings]] og varð þar dyggur stuðningsmaður Roosevelts og efnahagsstefnu hans, [[Ný gjöf|nýju gjafarinnar]]. Eftir dauða Roosevelts árið 1945 varð Johnson náinn [[Forseti fulltrúadeildar Bandaríkjaþings|þingforsetanum]] [[Sam Rayburn]], sem hvatti Johnson til að gefa kost á sér til [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|öldungadeildar þingsins]].<ref>{{Tímarit.is|3288388|Lyndon B. Johnson|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|blaðsíða=2; 4|útgáfudagsetning=19. janúar 1964}}</ref> Árið 1948 tókst Johnson að tryggja sér tilnefningu [[Demókrataflokkurinn|Demókrataflokksins]] fyrir kosningar á öldungadeildina í afar umdeildu forvali með aðeins 87 atkvæða forskoti á næsta keppinaut sinn, fyrrum fylkisstjórann [[Coke Stevenson]]. Johnson náði í kjölfarið kjöri á öldungadeildina og vakti þar fljótt athygli með störfum sínum. Hann stjórnaði sparnaðarnefnd á tíma [[Kóreustríðið|Kóreustríðsins]] sem talið er að hafi sparað ríkissjóði milljarða dollara.<ref name=mtó>{{Tímarit.is|2800427|Maðurinn frá Texas|blað=[[Þjóðviljinn]]|blaðsíða=6-7|útgáfudagsetning=15. september 1963|höfundur=[[Magnús Torfi Ólafsson]]}}</ref> Eftir ósigur Demókrata í forseta- og þingkosningum ársins 1952 varð Johnson leiðtogi þingflokks Demókrata á öldungadeildinni. Demókrataflokkurinn var á þessum tíma klofinn á milli íhaldssamra meðlima frá suðurríkjunum og frjálslyndra millistéttarmanna og verkalýðssinna frá norðurríkjunum. Það kom einkum í hlut Johnsons að sætta sjónarmið þessara tveggja fylkinga. Johnson tókst á þessum tíma að tryggja framgang nokkurra mannréttindafrumvarpa fyrir [[Svartir Bandaríkjamenn|blökkumenn]] í gegnum þingið en gerði það með því að umorða ákvæði sem fóru fyrir brjóstið á suðurríkjamönnum til þess að þeir beittu ekki málþófi til að stöðva löggjöfina.<ref name=mtó/> Johnson sóttist eftir tilnefningu Demókrataflokksins fyrir [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1960|forsetakosningarnar 1960]] en tapaði fyrir [[John F. Kennedy]], öldungadeildarþingmanni frá [[Massachusetts]]. Kennedy og Johnson var ekki vel til vina en Kennedy ákvað engu að síður að velja Johnson sem varaforsetaefni sitt í kosningunum til þess að geta höfðað til kjósenda í bandarísku suðurríkjunum.<ref name=lesbók1962/> Johnson og Kennedy unnu kosningarnar með naumindum og Johnson tók því við embætti [[Varaforseti Bandaríkjanna|varaforseta Bandaríkjanna]] í janúar 1961. Varaforsetaembættið var ekki valdamikið og Kennedy hafði ekki hug á að breyta því. Johnson var engu að síður duglegur við að nota sér embættið til að taka forystu í ýmsum málum. Hann sat í fjölda nefnda og barðist fyrir framgangi ýmissa málefna á borð við rannsóknir, vísindi, geimferðaáætlunina og friðarsveitir. Johnson fór einnig í fjölda ferðalaga sem varaforseti og heimsótti alls um þrjátíu lönd.{{sfn|Jón Þ. Þór|2016|p=353}} Meðal annars fór Johnson í ferðalag til [[Norðurlönd|Norðurlanda]] haustið 1963 og var [[Ísland]] lokaáfangastaðurinn. Á Íslandi blandaði Johnson geði við landsmenn og útdeildi sígarettukveikjurum til [[Ólafur Thors|Ólafs Thors]] og [[Fimmta ráðuneyti Ólafs Thors|ráðherra í stjórn hans]]. Johnson klifraði einnig upp á girðinguna við [[Stjórnarráðshúsið]] á [[Lækjargata|Lækjargötu]] og hélt ræðu fyrir Íslendinga sem höfðu safnast þar saman við góðar undirtektir.<ref>{{Vefheimild|titill=Seildist í vasa Ólafs Thors|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/09/08/seildist_i_vasa_olafs_thors/|höfundur=Guðmundur Magnússon|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2019|mánuður=8. september|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=17. maí}}</ref> ==Forseti Bandaríkjanna (1963–1969)== [[Mynd:Lyndon B. Johnson taking the oath of office, November 1963.jpg|thumb|left|Lyndon B. Johnson sver embættiseið sem forseti Bandaríkjanna um borð í Air Force One eftir morðið á John F. Kennedy. Við hlið hans stendur [[Jacqueline Kennedy Onassis|Jackie Kennedy]], ekkja myrta forstans.]] Þann 22. nóvember 1963 var [[John F. Kennedy]] Bandaríkjaforseti [[Morðið á John F. Kennedy|myrtur]] í [[Dallas]], [[Texas]]. Johnson sór í kjölfarið embættiseið sem nýr forseti Bandaríkjanna um borð í forsetaflugvélinni [[Air Force One]].{{sfn|Jón Þ. Þór|2016|p=353}} Johnson tók við embætti Bandaríkjaforseta á miklum ólgutíma í sögu Bandaríkjanna. Á alþjóðavettvangi stóð [[kalda stríðið]] sem hæst og innanlands var [[Mannréttindabarátta blökkumanna í Bandaríkjunum|mannréttindabarátta blökkumanna]] í fullum gangi. Á fyrsta ári Johnsons í embætti forseta samþykkti Bandaríkjaþing [[Mannréttindalöggjöfin 1964|frumvarp um borgaraleg réttindi]] og Johnson undirritaði það í lög þann 2. júlí 1964.{{sfn|Jón Þ. Þór|2016|p=354}} Með lögunum var bannað að mismuna fólki eftir kynþætti, litarafti, trúarbrögðum, kyni og þjóðerni.<ref>[http://www.ourdocuments.gov/doc.php?flash=true&doc=97&page=transcript "Transcript of Civil Rights Act (1964)"]. Skoðað 21. maí 2021.</ref> Árið 1965 undirritaði Johnson [[Kosningalöggjöfin 1965|nýja kosningalöggjöf]] til þess að tryggja að kosningaréttur minnihlutahópa yrði ekki skertur. Lögin fólu meðal annars í sér bann við hömlum á kosningarétt sem gjarnan hafði verið beitt til að koma í veg fyrir að blökkumenn mættu á kjörstað, til dæmis lestrarprófum sem skilyrði fyrir skráningu í kjörskrá.<ref name=DOJvra65>{{cite web|url=https://www.justice.gov/crt/about/vot/intro/intro_b.php|title=History of Federal Voting Rights Laws: The Voting Rights Act of 1965|publisher=Dómsmálaráðuneyti Bandaríkjanna|date=28. júlí 2017|access-date=21. maí 2021|archive-date=2021-01-06|archive-url=https://archive.today/20210106161217/https://www.justice.gov/crt/history-federal-voting-rights-laws|tungumál=enska}}</ref> Þessi lög mörkuðu tímamót í endalokum [[Kynþáttaaðskilnaður|kynþáttaaðskilnaðar]] í Bandaríkjunum og gjarnan er miðað við að þau hafi bundið enda á svokölluð [[Jim Crow]]-lög í suðurríkjum Bandaríkjanna, sem höfðu verið notuð til að hefta kosningaþátttöku blökkumanna allt frá lokum [[Þrælastríðið|þrælastríðsins]]. Demókratar útnefndu Johnson sem forsetaframbjóðanda í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1964|forsetakosningunum 1964]] og [[Hubert Humphrey]], öldungadeildarþingmaður frá [[Minnesota]], varð varaforsetaefni hans.{{sfn|Jón Þ. Þór|2016|p=354}} Í kosningabaráttunni lagði Johnson áherslu á að hann væri að halda áfram stefnum Kennedy, gerði grein fyrir hugsjónum sínum um „hið mikla þjóðfélag“ (e. ''The Great Society'') og lofaði því að á komandi kjörtímabili myndi hann hefja „stríð gegn fátækt“. Í kosningabaráttunni útmálaði Johnson mótframbjóðanda sinn úr [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanaflokknum]], íhaldsmanninn [[Barry Goldwater]], sem stríðsæsingamann og varaði við því að hann kynni að hrinda af stað kjarnorkustyrjöld ef hann yrði kjörinn forseti. Eitt frægasta dæmið um þetta var „Daisy-auglýsingin“ svokallaða, þar sem lítil stúlka sést telja niður petala af blómi þegar kjarnorkusprengja springur skyndilega. Johnson heyrist síðan segja: „Þetta er það sem er að veði! Að skapa heim þar sem öll Guðs börn geta lifað, eða höfða út í myrkrið. Við verðum að elska hvert annað eða deyja.“<ref>{{Vefheimild|titill=Kjarnorkustríð í kosningaauglýsingu Lyndons Johnsons|url=https://lemurinn.is/2014/07/07/kjarnorkustrid-i-kosningaauglysingu-lyndons-johnsons/|höfundur=Sveinbjörn Þórðarson|útgefandi=''[[Lemúrinn]]''|ár=2014|mánuður=7. júlí|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=24. maí}}</ref> Í kosningunum vann Johnson stórsigur á móti Goldwater. Johnson hlaut um 43 milljónir atkvæða og 486 [[Kjörmannaráð (Bandaríkin)|kjörmenn]] en Goldwater hlaut 27 milljónir atkvæða og 52 kjörmenn.{{sfn|Jón Þ. Þór|2016|p=355}} Aðgerðaáætlun Johnsons, hinu mikla þjóðfélagi, var að mestu hrint í framkvæmd á 89. þingtímabili Bandaríkjaþings, frá janúar 1965 til janúar 1967, sem er gjarnan talið eitt afkastamesta þingtímabil í sögu Bandaríkjanna. Johnson fékk þingið til að samþykkja um 200 lagafrumvörp að ýmiss konar velferðarverkefnum sem voru talin með þeim róttækustu og metnaðarfyllstu í bandarískum stjórnmálum. Hann undirritaði viðauka við almannatryggingalög sem kom á fót heilsutryggingum fyrir eldri borgara (''[[Medicare]]'') og lágtekjufólk (''[[Medicaid]]''). Þá undirritaði Johnson ný lög um neytendaréttindi, kom á fót matvælahjálp fyrir fátæka og jók ríkisframlög til námslánasjóða og námsstyrkja.<ref>{{Vefheimild|titill=Evaluating the success of the Great Society|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/special/national/great-society-at-50/|útgefandi=''[[The Washington Post]]''|ár=2014|mánuður=17. maí|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=17. maí|tungumál=enska}}</ref> Áratuginn eftir að stríðið gegn fátækt hófst árið 1964 lækkaði hlutfall Bandaríkjamanna sem lifðu undir fátæktarmörkum niður á neðsta stig sem hafði mælst frá upphafi; úr 17,3 % þegar Johnson undirritaði „efnahagstækifæralöggjöfina“ (e. ''Economic Opportunity Act'') niður í 11,1 prósent árið 1973.<ref>[https://www.census.gov/prod/2010pubs/p60-238.pdf Table B-1 bls. 56]</ref> Tíðni fátæktar hafði þó byrjað að lækka frá árinu 1959, áður en stríðið gegn fátækt hófst.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/hhes/www/poverty/data/historical/people.html|title=Poverty|website=census.gov}}</ref> Árið 1967 tilnefndi Johnson [[Thurgood Marshall]] í [[Hæstiréttur Bandaríkjanna|Hæstarétt Bandaríkjanna]]. Marshall varð fyrsti bandaríski blökkumaðurinn sem tók sæti í Hæstaréttinum.<ref>{{Tímarit.is|3322684|Fyrsti blökkumaðurinn tekur sæti í Hæstarétti Bandaríkjanna|blað=[[Tíminn]]|blaðsíða=9|útgáfudagsetning=17. júní 1967|höfundur=Þórarinn Þórarinsson}}</ref> ===Víetnamstríðið og dvínandi vinsældir LBJ=== Þrátt fyrir nokkurn árangur í samfélags- og velferðarmálum innanlands var það [[Víetnamstríðið]] sem setti mark sitt umfram allt annað á forsetatíð Johnsons. Hernaðarafskipti Bandaríkjamanna í Víetnam höfðu hafist í stjórnartíð Kennedy en Johnson lét fjölga hermönnum utanhafs gífurlega eftir að hann tók við stjórnartaumunum. Lagalegur grundvöllur þessarar hernaðaraukningar var hin svokallaða [[Tonkinflóaályktunin|Tonkinflóaályktun]], sem Bandaríkjaþing samþykkti árið 1964 vegna frétta af því að skip frá [[Norður-Víetnam]] hefðu gert tvær árásir á bandarísk herskip á [[Tonkinflói|Tonkinflóa]]. Ályktunin veitti Johnson heimild til að auka hernaðaraðgerðir Bandaríkjanna í Víetnam.<ref name=tíminn72>{{Tímarit.is|3728025|Stríðið í Víetnam|blað=[[Tíminn]]|blaðsíða=11|útgáfudagsetning=4. nóvember 1972}}</ref> Síðar var sýnt fram á að seinni árásin sem Johnson vísaði til við samþykkt ályktunarinnar átti sér aldrei stað. Því er gjarnan litið á [[Tonkinflóaatvikið]] sem yfirvarp eða sviðsetningu Bandaríkjamanna til þess að skapa átyllu fyrir stríði.<ref>{{Vefheimild|titill=Breyttu gögnum sem stuðluðu að Víetnamstríðinu|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1047495/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=3. nóvember 2005|skoðað=31. janúar 2023|aðgengi=áskrift}}</ref> Johnson hóf almenna herkvaðningu til að halda hernaðinum gangandi og heimilaði fjölda loftárása á Víetnam. Í febrúar 1965 gaf Johnson út tilskipun um loftárásir á Norður-Víetnam og í júní sama ár gaf hann [[William Westmoreland]] hershöfðingja umboð til að bæta bandarískum liðsafla við hersveitir [[Suður-Víetnam]]s.<ref name=tíminn72/> [[Mynd:Visit of President Johnson in Vietnam.jpg|thumb|right|Johnson festir orður á brjóst bandarískra hermanna í heimsókn í Víetnam árið 1966.]] Í fyrstu studdu flestir Bandaríkjamenn hernaðaríhlutun til að koma í veg fyrir að [[Kommúnismi|kommúnistar]] kæmust til valda í Indókína en stríðið varð smám saman mjög óvinsælt eftir því sem það dróst á langinn og dauðsföllum fjölgaði.<ref>{{Tímarit.is|3290487|Nærmynd af Johnson Bandaríkjaforseta|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|blaðsíða=1; 7-9|útgáfudagsetning=8. janúar 1967|höfundur=Stewart Alsop}}</ref> Það var einkum eftir [[Tet-sóknin|Tet-sókn]] Norður-Víetnama í janúar 1968 sem almenningsálit í Bandaríkjunum fór að snúast gegn stríðinu. Sóknin misheppnaðist að mestu hernaðarlega en það að Norður-Víetnamar hafi getað framkvæmt svo stóra hernaðaraðgerð þrátt fyrir veru um hálfrar milljónar bandarískra hermanna í landinu kom flestum landsmönnum í skilning um að deilan yrði ekki leyst á vígvellinum.<ref name=tíminn72/> Eitt vinsælasta slagorð andstæðinga Víetnamstríðsins varð „Hæ, hæ, LBJ, hvað drapstu marga krakka í dag?“ (e. ''Hey, hey, LBJ, how many kids did you kill today?''). Stríðsandstæðingar söfnuðust saman og kyrjuðu slagorðin nánast hvar sem Johnson steig niður fæti.<ref>Britannica Online, Ronald H. Spector, "Vietnam War". {{Cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/628478/Vietnam-War/234636/Tet-brings-the-war-home |title=Archived copy |access-date=2014-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518140510/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/628478/Vietnam-War/234636/Tet-brings-the-war-home |archive-date=2014-05-18 |url-status=bot: unknown }}</ref> ===Lokadagar Johnsons á forsetastól=== Johnson hafði hug á að sækjast eftir endurkjöri í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1968|forsetakosningunum 1968]] en þegar kosningarnar nálguðust var hann orðinn svo umdeildur í eigin flokki að hann hlaut aðeins tæpan helming atkvæða í forvali Demókrata í [[New Hampshire]] þann 12. mars. Johnson gaf í kjölfarið út sjónvarpsyfirlýsingu þar sem hann staðfesti að hann myndi ekki sækjast eftir endurkjöri.{{sfn|Jón Þ. Þór|2016|p=356}} Þess í stað tilkynnti hann að hann myndi eyða síðustu mánuðum sínum í forsetaembætti við friðarumleitanir í Víetnam. Johnson tilkynnti jafnframt að loftárásir á Víetnam yrðu takmarkaðar við svæði sunnan 20. breiddargráðu og í byrjun nóvember gaf hann út tilskipun um að þeim skyldi alfarið hætt.<ref name=tíminn72/> Johnson vonaðist til þess að ef honum tækist að semja um frið í Víetnam myndi það hjálpa Demókrötum að vinna forsetakosningarnar. Stjórn Johnsons stóð [[Richard Nixon]], forsetaframbjóðanda Repúblikana, að því að reyna að spilla friðarviðræðum stjórnarinnar í París með því að bjóða kommúnistum í Víetnam betri friðarskilmála ef þeir biðu með að semja um frið þar til eftir kosningarnar.<ref>{{Vefheimild|titill=Nixon Tried to Spoil Johnson’s Vietnam Peace Talks in ’68, Notes Show|url=https://www.nytimes.com/2017/01/02/us/politics/nixon-tried-to-spoil-johnsons-vietnam-peace-talks-in-68-notes-show.html|útgefandi=''[[The New York Times]]''|höfundur=Peter Baker|ár=2017|mánuður=2. janúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=23. maí|tungumál=enska}}</ref> Upplýsingar um afskipti Nixons hefðu getað eyðilagt kosningaframboð hans en Johnson ákvað að opinbera ekki þær ekki þar sem þeirra hafði verið aflað með ólöglegri símahlerun sem LBJ vildi halda leyndri.<ref>{{Vefheimild|titill=Víetnam, Víetnam|url=https://www.visir.is/g/20181725930d|höfundur=[[Þorvaldur Gylfason]]|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2018|mánuður=18. janúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=23. maí}}</ref> Síðustu mánuðir LBJ í embætti einkenndust af miklum samfélagsóeirðum sem brutust út í kjölfar morðsins á [[Martin Luther King, Jr.]] þann 4. apríl og á [[Robert F. Kennedy]] öldungadeildarþingmanni þann 6. júní.{{sfn|Jón Þ. Þór|2016|p=356}} ==Að lokinni forsetatíð== Richard Nixon vann nauman sigur í forsetakosningunum 1968 og Johnson lét af embætti í janúar næsta ár. Eftir að forsetatíð LBJ lauk settist hann að á búgarði sínum í Texas og einbeitti sér mestmegnis að því að rita æviminningar sínar.<ref>{{Tímarit.is|4461522|Nú er hann aftur orðinn bóndi í Texas|blað=[[Vikan]]|blaðsíða=14-15; 37-38|útgáfudagsetning=13. nóvember 1969}}</ref> Johnson lést á búgarði sínum úr [[Kransæðastífla|kransæðastíflu]] þann 22. janúar 1973, aðeins um fjórum árum eftir að hann lét af embætti.<ref>{{Tímarit.is|1439318|Johnson: Umdeildur forseti|blað=[[Morgunblaðið]]|blaðsíða=17; 20|útgáfudagsetning=24. janúar 1973}}</ref> ==Heimildir== * {{Cite book|title=Bandaríkjaforsetar|author=Jón Þ. Þór|year=2016|publisher=Urður bókafélag|isbn=978-9935-9194-5-8|place=Hafnarfjörður}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forseti Bandaríkjanna]] | frá = 1963 | til = 1969 | fyrir = [[John F. Kennedy]] | eftir = [[Richard Nixon]] }} {{Erfðatafla | titill = [[Varaforseti Bandaríkjanna]] | frá = 1961 | til = 1963 | fyrir = [[Richard Nixon]] | eftir = [[Hubert Humphrey]] }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Bandaríkjanna}} {{Varaforsetar Bandaríkjanna}} {{fde|1908|1973|Johnson, Lyndon B.}} {{DEFAULTSORT:Johnson, Lyndon B.}} [[Flokkur:Bandarískir fulltrúadeildarþingmenn]] [[Flokkur:Bandarískir öldungadeildarþingmenn]] [[Flokkur:Demókratar]] [[Flokkur:Forsetar Bandaríkjanna]] [[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Bandaríkjanna 1960]] [[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Bandaríkjanna 1964]] [[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Bandaríkjanna 1968]] [[Flokkur:Varaforsetar Bandaríkjanna]] ei7mqh05s4yalq2jbhe86c8xllnpsrb 0 32435 1952390 1948416 2026-03-28T16:08:13Z Masae 538 Bætti við mynd 1952390 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Hedinnvaldimarsson.jpg|alt=Héðinn Valdimarsson|thumb|Héðinn Valdimarsson]] '''Héðinn Valdimarsson''' ([[26. maí]] [[1892]] – [[12. september]] [[1948]]) var [[Ísland|íslenskur]] [[stjórnmál]]amaður og [[verkalýður|verkalýðsforingi]]. Héðinn var sonur [[Valdimar Ásmundsson|Valdimars Ásmundssonar]], ritstjóra, og [[Bríet Bjarnhéðinsdóttir|Bríetar Bjarnhéðinsdóttur]], [[kvenréttindi|kvenréttindafrömuðar]] og [[Borgarstjórn Reykjavíkur|bæjarfulltrúa]]. Systir hans var [[Laufey Valdimarsdóttir]]. Héðinn gekk í [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann í Reykjavík]] og lauk svo hagfræðinámi við [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]] [[1917]]. Eftir að Héðinn sneri heim vann hann hjá [[Landsverslun]] í níu ár. Héðinn stofnaði og rak [[Tóbaksverslun Íslands hf.]] ([[1926]]-[[1929|29]]) og [[Olíuverzlun Íslands hf.]] ([[1927]]). Hann var [[Alþingi|þingmaður]] fyrir [[Alþýðuflokkurinn|Alþýðuflokkinn]] en átti síðar þátt í stofnun [[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn|Sameiningarflokks alþýðu - Sósíalistaflokksins]] [[1938]] ásamt [[Kommúnistaflokkur Íslands|Kommúnistaflokknum]]. Hann var formaður flokksins 1938–1939. Héðinn tók afstöðu gegn innrás Sovétríkjanna inn í Finnland haustið 1939 en lýðræðissinnaðir sósíalistar í flokknum undir forystu Héðins urðu undir í atkvæðagreiðslu um að fordæma innrás Sovétmanna. Hann sagði sig þess vegna úr Sameiningarflokki alþýðu – Sósíalistaflokknum. Héðinn sat á Alþingi frá 1926-1942.<ref>Alþingi, [https://www.althingi.is/altext/cv/is/?nfaerslunr=250 Æviágrip - Héðinn Valdimarsson]</ref> Héðinn var formaður [[Verkamannafélagið Dagsbrún|Verkamannafélagsins Dagsbrúnar]] í fjögur skipti eða í samtals 13 ár á árabilinu 1922-1941 og formaður Byggingafélags verkamanna (nafni félagsins var síðar breytt í Byggingafélag alþýðu en heitir nú Húsfélag alþýðu) um árabil og var einn helsti hvatamaður að byggingu [[Verkamannabústaðir|verkamannabústaða]] í Reykjavík. Hann lagði fram frumvarp til laga um verkamannabústaði árið 1933.<ref>Skjaladagur.is, [http://2017.skjaladagur.is/tag/byggingafelag-althydu/ „Byggingafélag verkamanna í Reykjavík“] (skoðað 2. febrúar 2020)</ref> Byggingafélag alþýðu lét gera styttu af Héðni og var hún reist á [[Hringbraut]] í Reykjavík í nánd við verkamannabústaðina. [[Sigurjón Ólafsson]] myndhöggvari var höfundur styttunnar og var hún sett upp í október árið 1955.<ref>Listasafn Reykjavíkur, [https://safneign.listasafnreykjavikur.is/is/verk/H-017 „Safneign - Héðinn Valdimarsson“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200202122615/https://safneign.listasafnreykjavikur.is/is/verk/H-017 |date=2020-02-02 }} (skoðað 2. febrúar 2020)</ref> ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Kjörnir Alþingismenn 1921-1930]] [[Flokkur:Kjörnir Alþingismenn 1931-1940]] [[Flokkur:Íslenskir hagfræðingar]] [[Flokkur:Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] {{fd|1892|1948}} [[Flokkur:Íslenskir verkalýðsleiðtogar]] [[Flokkur:Þingmenn Alþýðuflokksins]] [[Flokkur:Þingmenn Sósíalistaflokksins (20. öld)]] 8vcl62ate5ciqfdes5fekhprl6pza6q 0 32787 1952519 1891684 2026-03-29T00:13:10Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952519 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Panorámica interior del Teatro Colón (cropped).jpg|thumb|Leiklist]] [[Mynd:Mimo.jpg|thumb|right|Götuleikari sýnir látbragðsleik.]] '''Leiklist''' er sú [[list]]grein sem felur í sér að „leika sögur“ eða merkingarleysur, herma eftir látbragði annarra persóna (hluta eða dýra) fyrir framan áhorfendur. Oftast er sagan merkingarbær og skrifuð fyrirfram. [[Handrit]] að slíkum gangi verks - með sviðslýsingum, texta persóna o.s.frv. - nefnist [[leikrit]]. Yfirleitt fer leiksýning fram í [[leikhús]]i, og er oftast notast við ýmsar samsetningar [[tal]]s, [[látbragð]]s, [[svipbrigði|svipbrigða]], [[tónlist]]ar, [[dans]] og annarra hluta til að gera söguna ljóslifandi fyrir augum áhorfenda. Til viðbótar við hefðbundna leiklist, þar sem sagan er sögð í [[Óbundið mál|óbundnu máli]] og reynt er eftir fremsta megni að líkja eftir raunveruleika sögunnar, eru til ýmis stílfærð afbrigði leiklistar, svo sem [[ópera]], [[ballett]], og fleiri sýningarform. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=436141&pageSelected=1&lang=0 ''Leiklist í Reykjavík á 19. öld''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920161053/http://timarit.is/?issueID=436141&pageSelected=1&lang=0 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=417473&pageSelected=0&lang=0 ''Íslensk leiklist er aldagömul''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=407174&pageSelected=4&lang=0 ''Skólaleikir í 150 ár''; grein í Morgunblaðinu 1936]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.leiklist.is ''Leiklistarvefurinn''; M.a. stærsta leikritasafn landsins með uppflettingu og leit og Leikhúsbúðin] {{Stubbur|menning}} [[Flokkur:Leiklist]] 9ks21f3ci9ehx3hqrm7na5ujlr5p3k8 0 32835 1952565 1750984 2026-03-29T05:00:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952565 wikitext text/x-wiki {{Hnit|64.1475|N|21.9364|W|display=title}} [[Mynd:Austurstræti01.jpg|thumb|right|Austurstræti og Lækjartorg (hægra megin) séð frá Bankastræti.]] [[Mynd:Reykjavík. Governor's House. (4558912974).jpg|thumb|1900.]] [[Mynd:Reykjavík City scape, 1904.jpg|thumb|1904.]] [[Mynd:Lækjartorg, Reykjavík, Iceland - 20120206.jpg|thumb|Söluturninn á Lækjartorgi var settur upp fyrst 1907.]] '''Lækjartorg''' er [[torg]] í [[Miðborg Reykjavíkur]] í [[Kvosin]]ni sunnan við [[Reykjavíkurhöfn]]. Torgið er við gatnamót [[Bankastræti]]s, [[Lækjargata|Lækjargötu]] og [[Austurstræti]]s. Við torgið stendur meðal annars [[Héraðsdómur Reykjavíkur]] í gamla [[Landsbankahúsið Lækjartorgi|Landsbankahúsinu]]. Lækjartorg var í kringum 1950 hringtorg fyrir strætisvagna. == Tilvísanir == <references/> == Tengill == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3300018 ''Lækjartorg''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1979] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728024220/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3300018 |date=2011-07-28 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3279590 ''Við bæjarlækin''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1951]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3312032 ''Íslandsbankahúsið við Lækjartorg''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1996]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100213095112/www.visir.is/article/20100205/FRETTIR01/987835823 ''Klukkan á Lækjartorgi: Tifað í áttatíu ár''; af Vísi.is 2010] {{Stubbur|Reykjavík}} [[Flokkur:Torg í Reykjavík]] qc4dxs9iasbnt520wdsf4wek6yxrt15 0 33308 1952518 1920770 2026-03-29T00:09:23Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952518 wikitext text/x-wiki '''Leikfélag Reykjavíkur''' er [[leikfélag]] sem stofnað var [[11. janúar]] [[1897]] í þeim tilgangi að standa fyrir [[leiksýning]]um í [[Reykjavík]]. Leikfélagið er það elsta á Íslandi sem hefur starfað án hlés frá stofnun.<ref name="LR">[http://www.borgarleikhus.is/leikhusid/leikfelag-reykjavikur/ Leikfélag Reykjavíkur. Ágrip af sögu Leikfélags Reykjavíkur og Borgarleikhússins.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150830002400/http://www.borgarleikhus.is/leikhusid/leikfelag-reykjavikur/ |date=2015-08-30 }}, Skoðað 30. ágúst 2015.</ref> Félagið rekur [[Borgarleikhúsið]] við Listabraut í Reykjavík en frá upphafi og til ársins [[1989]] starfaði það í [[Iðnó]] við [[Tjörnin]]a. == Saga félagsins == Fyrsta opinbera leiksýningin á Íslandi var haldin árið 1854 í Reykjavík þegar gamanleikurinn ''Pak'' eftir [[Thomas Overskou]] var frumsýndur.<ref>{{cite web |url=http://www.leikminjasafn.is/greinar/1854/ |title=1854: Fyrsta opinbera leiksýning á Íslandi. |access-date=2015-08-31 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305174033/http://www.leikminjasafn.is/greinar/1854/ |url-status=dead }}</ref> Í kjölfari var stofnaður [[Kúlissusjóðurinn]] en hann leigði út leikmuni, búninga og tjöld.<ref>{{cite web |url=http://www.leikminjasafn.is/greinar/1866/ |title=1866: Kúlissusjóður stofnaður. |access-date=2015-08-31 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305213747/http://www.leikminjasafn.is/greinar/1866/ |url-status=dead }}</ref> Við stofnun fékk Leikfélag Reykjavíkur eignir Kúlissusjóðsins en leiksýningar félagsins voru haldnar í hinu nýbyggða Iðnaðarmannahúsi (Iðnó). Leikfélag Reykjavíkur var áhugamannaleikfélag til ársins 1963 þegar [[Sveinn Einarsson]] varð fyrsti atvinnuleikhússtjóri félagsins. Leikarar fengu laun fyrir að taka þátt í sýningarkvöldum en starf félagsins fór fram utan dagvinnutíma því flestir meðlimar unnu annað aðalstarf.<ref name="LR" /> Þegar [[Þjóðleikhúsið]] var stofnað árið 1949 voru margir félagar Leikfélags Reykjavíkur ráðnir þangað. Þjóðleikhúsið fékk jafnframt flestar eignir félagsins. Þetta hafði neikvæð áhrif á starfsemi félagsins til skamms tíma en leiddi til ákveðinnar endurskipulagningar á starfseminni til lengri tíma. Leikfélagið var alla tíð leigjandi í Iðnó en eftir að það varð atvinnuleikhús var leitað að stærri sýningarrýmum. Leikið var í [[Tjarnarbíó|Tjarnarbíói]], í [[Austurbæjarbíó|Austurbæjarbíói]] og í vöruskemmu við Grandaveg.<ref name="LR" /> Ákveðað var að byggja nýtt húsnæði fyrir starfsemi LR í samvinnu við Reykjavíkurborg. Húsið reis við Listabraut í Reykjavík og var nefnt [[Borgarleikhúsið]] og var tekið í notkun í október 1989. == Leikhússtjórar Leikfélags Reykjavíkur frá 1963 == * [[Sveinn Einarsson]] 1963–1972 * [[Vigdís Finnbogadóttir]] 1972–1980 *[[Stefán Baldursson]] og [[Þorsteinn Gunnarsson]] 1980–1983 *[[Stefán Baldursson]] 1983–1987 *[[Hallmar Sigurðsson]] 1987–1991 *[[Sigurður Hróarsson]] 1991–1996 *[[Viðar Eggertsson]] 1996 *[[Þórhildur Þorleifsdóttir]] 1996–2000 *[[Guðjón Pedersen]] 2000–2008 *[[Magnús Geir Þórðarson]] 2008–2014 *[[Kristín Eysteinsdóttir]] 2014–2020<ref name="LR" /> *[[Brynhildur Guðjónsdóttir]] 2020-2025 *Egill Heiðar Anton Pálsson 2025- == Tilvísanir == <references/> == Heimildir == *[[Sveinn Einarsson]], ''Leikhúsið við Tjörnina'', Almenna Bókafélagið, 1972 *[[Sveinn Einarsson]], ''Níu ár í neðra'', Almenna bókafélagið, 1984. *[[Þórunn Valdimarsdóttir]] og [[Eggert Þór Bernharðsson]], ''Leikfélag Reykjavíkur, Aldarsaga'', Leikfélags Reykjavíkur og Mál og menningar, 1997. * [http://www.leikminjasafn.is/leikhus.html ''Íslensk leikhús'' eftir Jón Viðar Jónsson; grein birt á vef Leikminjasafns Íslands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130919134417/http://leikminjasafn.is/leikhus.html |date=2013-09-19 }}, skoðað þann 19. nóvember 2013. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3312191 ''Á hundrað ára afmæli LR''; Lesbók Morgunblaðsins 1997]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3294528 ''Leikhúsið Iðnó''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1972]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4356168 ''Leikfjelag Reykjavíkur 40 ára''; grein í Fálkanum 1937] {{Leiklistarsamband Íslands}} [[Flokkur:Íslensk leikfélög]] [[Flokkur:Reykjavík]] {{s|1897}} omkslr28deeku5mgjpgn50mfetjp4jz 0 33528 1952585 1806820 2026-03-29T07:47:18Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952585 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Flag of Marseille.svg|thumb|right|Borgarfáninn]] [[Mynd:Hafen von Marseille-Notre Dame de la Garde.jpg|thumb|280x280dp|Gamla höfnin í Marseille séð frá Notre Dame.]] '''Marseille''' er næst stærsta borg [[Frakkland]]s með rúmlega 870 þúsund íbúa (2020) og 1,9 á stórborgarsvæðinu. Marseille er í [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]]-héraði, liggur að [[Miðjarðarhafið|Miðjarðarhafinu]] og er stærsta [[hafnarborg]] Frakklands. Aðalgata Marseille er breiðgatan ''La Canebiere'', í borginni finnast fiskimarkaðir og gömul virki. ==Söguágrip== Marseille er gömul borg, hún var stofnuð um [[600 f.Kr.]] af [[Grikkland hið forna|Grikkjum]] frá Fókaju (í [[Tyrkland]]i) og var þá nefnd ''Massalía'' á [[latína|latínu]]. Massalía náði fljótt íbúafjölda 1000 manna. Á [[4. öld f.Kr.]] gerði [[Pýþeas]] út bát sinn frá Massalíu og sigldi vítt og breitt um úthöfin. Sagan segir m.a. að hann hafi fundið land í norðri er hann nefndi Thule og gæti hafa verið [[Ísland]]. Massalíubúar gengu í bandalag, sem sjálfstætt [[borgríki]], við [[Rómaveldi|Rómverja]] til að verjast ágengni [[Etrúrar|Etrúra]], [[Fönikía|Fönikíumanna]] og [[Keltar|Kelta]]. Eftir að [[Júlíus Caesar]] komst til valda gengu Massalíubúar til liðs við [[Pompeius]] herhöfðingja og eftir að hafa barist í sjóorrustu og í umsátri um borgina töpuðu menn Pompeiusar borgarastríðinu í Róm [[49 f.Kr.]] og Massalía missti sjálfstæði sitt. Undir Rómverjum varð Marseille iðandi verslunarborg allt fram að því þegar fór að halla undir fæti [[Rómarveldi]]s. Marseille varð ekki velmegandi verslunarborg á ný fyrr á upp úr [[10. öld]]. [[Plágan mikla]] barst til borgarinnar [[1347]] og varð mannfall mikið, 50-90 þúsund. Enn varð borgin fyrir miklum skakkaföllum þegar [[Aragonar]] réðust á hana og rændu [[1423]]. Upp úr miðri [[15. öld]] bætti [[René I af Napólí]], hertogi í Provence, úr varnarvirkjum borgarinnar. Stuttu síðar varð Marseille formlega hluti af ríki Frakka. Marseille sendi 500 borgarbúa til þess að taka þátt í [[franska byltingin|frönsku byltingunni]] [[1792]]. Eftir [[franska heimsveldið]] breiddi úr sér og iðnvæðingin jók framleiðslu á [[19. öld]] og fyrri hluta 20. aldar jókst flæði umferðar og varnings um borgina. Marseille varð mikilvægur hlekkur til [[Alsír]], [[Marokkó]], [[Túnis]] og fleiri [[nýlenda|nýlendna]] á þeim tíma. == Menntun == * EPITECH * [[Institut polytechnique des sciences avancées]] * [[Kedge Business School]] ==Íþróttir== *[[Olympique de Marseille]] - Knattspyrna == Heimild == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Marseille | mánuðurskoðað = 15. nóvember | árskoðað = 2006}} == Tenglar == * [http://www.mairie-marseille.fr/ Opinber heimasíða] * [http://www.marseille-tourisme.com/servlet/otcm?LANGUE=2&dist=1GP Opinber heimasíða ferðamanna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070213043958/http://www.marseille-tourisme.com/servlet/otcm?LANGUE=2&dist=1GP |date=2007-02-13 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=436362&pageSelected=6&lang=0 ''Marseille''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1999]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Commons|Marseille}} [[Flokkur:Borgir í Frakklandi]] [[Flokkur:Provence-Alpes-Côte d'Azur]] is1zq81e5kc9y1lujb5v8hmx1dsgxrl 0 33887 1952566 1773372 2026-03-29T05:03:44Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952566 wikitext text/x-wiki '''Læknir''' er einstaklingur, sem er menntaður í öllu sem viðkemur [[Mannslíkaminn|mannslíkamanum]] og [[Sjúkdómur|sjúkdómum]] sem hrjá hann. Læknir hefur hlotið þjálfun í meðferð og beitingu [[lyf]]ja og sérstakra aðgerða með það að markmiði að bæta líðan og/eða lengja líf [[Sjúklingur|sjúklinga]]. Fræðigrein læknis nefnist [[læknisfræði]] og felur hún í sér ýmsa [[hagnýting]]u fjölmargra [[raungrein]]a, svo sem [[líffræði]], [[lífeðlisfræði]], [[efnafræði]], [[eðlisfræði]] og fleiri. == Tengill == * [http://www.laeknabladid.is/ Læknablaðið] * [http://www.timarit.is/?issueID=416230&pageSelected=0&lang=0 ''Íslenskur kvenlæknir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1929]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{stubbur}} [[Flokkur:Læknisfræði]] [[Flokkur:Læknar]] 3yawrgatmi6k0mgp2004nl1sv3yf6zp 0 34933 1952365 1950831 2026-03-28T13:24:49Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952365 wikitext text/x-wiki {{Land |nafn_á_frummáli = Catalunya<br />Catalonha |nafn_í_eignarfalli = Katalóníu |fáni = Flag of Catalonia.svg |alt = |skjaldarmerki = Coat of Arms of Catalonia.svg |alt1 = |staðsetningarkort = E.U-Catalonia.png |alt2 = |kjörorð = |þjóðsöngur = [[Els Segadors]] |tungumál = [[Katalónska]], [[oksítanska]] og [[spænska]] |höfuðborg = [[Barselóna]] |stjórnarfar = [[Dreifstýringu]] |titill_leiðtoga = [[Forseti]] |nöfn_leiðtoga = [[Pere Aragonès]] |staða = [[Sjálfstæði]] |staða_athugasemd = [[988]] |atburður1 = |dagsetning1 = |stærðarsæti = 6. í Spáni |flatarmál_magn = 1_E11_m² |flatarmál = 32.114 |hlutfall_vatns = ómarktækt |fólksfjöldi = 7.522.596 |mannfjöldaár = 2016 |mannfjöldasæti = 2. í Spáni |íbúar_á_ferkílómetra = 234 | VLF = 255.204 | VLF_ár = 2012 | VLF_sæti = | VLF_á_mann = 33,580 | VLF_á_mann_sæti = |gjaldmiðill = [[Evra]] |tímabelti = [[UTC]]+1 (UTC+2 [[Evrópskur sumartími|á sumrin]]) |tld = cat |símakóði = +34 97-<br />(Barselóna: +34 93) }} [[Mynd:CatMCVPtoponims.svg|thumb|Héruð innan Katalóníu.]] [[Mynd:NASA Satellite Catalonia.jpg|thumb|Gervihnattamynd af Katalóníu.]] '''Katalónía''' ([[Katalónska]]: ''Catalunya'', [[oksítanska]]: ''Catalonha'') er [[Sjálfstjórnarsvæði Spánar|sjálfstjórnarsvæði]] á [[Spánn|Spáni]]. Íbúafjöldi er um 7,5 milljónir (2016). [[Höfuðborg]]in er [[Barselóna]]. Katalónía skiptist í 4 héruð: [[Barselóna-hérað]], [[Girona-hérað]], [[Lérida-hérað]] og [[Tarragona-hérað]]. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=416247&pageSelected=0&lang=0 ''Um Katalóníu''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1929]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://usuaris.tinet.cat/mrr/islandes/islandes1.html Íslensk-katalónsk or&#240;abók] == Tilvísanir == <references/> {{Spánn}} {{Stubbur}} [[Flokkur:Spænsk sjálfstjórnarsvæði]] [[Flokkur:Katalónía]] efoi6edr3x6hkool69jps7q5b04bnqf 0 35220 1952554 1917297 2026-03-29T03:43:20Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952554 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Hg barometer.PNG|thumb|Einföld mynd sem sýnir loftvog, neðst er skál með kvikasilfri]] [[Mynd:German Schatz compensated precision marine barometer second half of the 20th century.jpg|thumb|Þýskur loftvog frá seinni hluta 20. aldar]] '''Loftvog''' ('''loftmælir''' <ref>{{cite web |url=http://www.lexis.hi.is/cgi-bin/ritmal/leitord.cgi?adg=daemi&n=298899&s=365473&l=loftm%E6lir |title=Orðabók Háskólans |access-date=2008-09-17 |archive-date=2016-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307060450/http://www.lexis.hi.is/cgi-bin/ritmal/leitord.cgi?adg=daemi&n=298899&s=365473&l=loftm%E6lir |url-status=dead }}</ref>, '''loftþungamælir''' <ref>[http://www.timarit.is/?issueID=302652&pageSelected=39&lang=0 Fjölnir 1835]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> eða '''barómeter''') er tæki sem er notað við [[veðurathugun|veðurathuganir]] til að mæla [[loftþrýstingur|loftþrýsting]]; loftvogin ''visar á veður'' eða er ''notuð til veðursagna''. Elsta gerð loftvogar er ''kvikasilfursloftvog'', sem er í meginatriðum [[gler]]pípa, opin í annan endann, fyllt með [[kvikasilfur|kvikasilfri]], sem komið er fyrir á hvolfi í skál með kvikasilfri. ''Síritandi loftvogir'' veðurstofa rita loftþrýstinginn í sífellu á sívalning, sem venjulega snýst fyrir sigurverki eina umferð á viku. Á kvikasilfursloftvog sjást breytingar í loftþrýstingi sem hæðarbreytingar á kvikasilfurssúlunni og eru mældar í [[millimetri|millimetrum]] kvikasilfurs, táknaðar með ''mmHg'', en sú eining hefur hlotið nafni ''torr''. Loftþrýstingur, sem heldur kvikasilfurssúlu í 760 mm hæð frá yfirborðinu í skálinni, samsvarar einni [[loftþyngd]]. Mælingar með loftvog eru mjög háðar hæð athugunarstaðar yfir [[sjávarmál]]i og [[hiti|hita]]. Til að samræma [[veðurathugun|veðurathuganir]] er því loftþrýstingur reiknaður eins og loftvogin stæði við sjávarmál og gefinn þannig í veðurskeytum. Algengasta mælieining loftþrýstings er hektó[[paskal]]. Í ''dósarloftvog'' er notast við þenslubreytingar málmdósar til að mæla loftþrýsing, en í ''rafeindaloftvog'' er notaður [[þenslunemi]] til að mæla loftþrýsting. Loftvog með húslagi, og sem venjulega er með myndum eða mannslíkönum sem koma út í dyrnar til skiptis eftir mismunandi loftþyngd, nefnist ''veðurhús''. == Saga loftþrýstingsmælinga == Allt frá fornöld voru notaðar pumpur og dælur en menn töldu eins og [[Aristoteles]] að þær stöfuðu af því að náttúran væri hrædd við lofttæmi (lat. horror vacui). Árið 1640 komst [[Galileo Galilei]] að því að sogdæla gat ekki dælt [[vatn]]i hærra en um 10 m. [[Evangelista Torricelli]] sem hafði verið lærisveinn Galileós komst að því árið 1643 að eins og vatn gæti ekki komist hærra en um 10 m þá gæti [[kvikasilfur]] sem er 13,6 sinnum þyngra ekki komist upp lengra en 1/13 af 10 m eða um 760 mm. Til þess að rannsaka þetta fyllti Torricelli 1 m langt glerrör með kvikasilfri og bræddi saman öðru megin. Hann hélt fingri yfir opna enda rörsins og hristi það og setti svo opna endann í opið ílát með kvikasilfri og þegar hann sleppti fingrinum þá féll kvikasilfrið í glerpípunni svo mikið að það var 760 mm hærra í glerpípunni en kvikasilfrið í opna ílátinu sem það stóð í. Torricelli dró þá ályktun að loftin hefði vegna þyngdar sinnar þrýsting sem hægt væri að mæla með þeirri hæð sem loft gæti þrýst kvikasilfri upp í í lofttæmdu herbergi. Um svipað leyti var þýskur eðlisfræðingur [[Otto von Guericke]] að gera svipaðar tilraunir en hann notaði vatn til að sýna útþenslu við misjafnan loftþunga. Loftvog Guerickes var yfir tíu metra há pípa, hol að innan og með vatnsgeymi að neðan, gerð úr messing að neðanverðu en úr gleri að ofan. Það þótti undur og galdrar að hin tíu metra háa súla steig þegar gott veður kom á eftir en féll á undan vondu veðri. Síðan hafa verið gerðar annars konar loftvogir meðal annars úr vafningsstreng úr málmi. Slíkar loftvogir eru gerðar úr blikkdósum, en mismunandi þensla loksins á dósinni, stýrir vísi, sem segir til um loftþyngdina, eins og vísir á úri. == Tengt efni == * [[Hitamælir]] * [[Rakamælir]] == Tilvísanir == <references/> == Tenglar == {{Wikiorðabók|loftvog}} {{commonscat|Barometers}} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2203517 ''Hver fann upp loftvogina?''; grein í Lögbergi 1945] * [http://www.vedur.is/vedur/frodleikur/greinar/nr/990 Fróðleikur um loftvogir (Veðurstofan)] * [http://www.vedur.is/vedur/frodleikur/greinar/nr/1071 Mælingar á loftþrýstingi (Veðurstofan)] [[Flokkur:Mælitæki]] [[Flokkur:Veðurfræði]] 1u6e3jtasqkk8hzebno1poyiamu3ean 0 35459 1952644 1900456 2026-03-29T11:17:20Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 5 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952644 wikitext text/x-wiki ''Aðalgrein: [[Norrænir Grænlendingar]]'' [[Mynd:Middle-settlement.png|thumb|350px|Kortið sýnir þann hluta Eystribyggðar sem sagnfræðingar hafa nefnt Miðbyggð, rauðu punktarnir sýna helstu bæjarrústir]]Á milli Sermiligarssuk-fjarðar í byggðarlaginu [[Paamiut]] og Qoornoq-fjarðar í byggðarlaginu [[Ivittuut]] á suðvestur [[Grænland]]i, var allfjölmenn byggð á tímum norrænna Grænlendinga sem engar ritaðar heimildir eru til um. Fornleifa- og sagnfræðingar telja að hún hafi verið hluti af [[Eystribyggð]] en nefna hana til aðgreiningar '''Miðbyggðina'''<ref>{{Bókaheimild|titill=Norse Ruins of the Southern Paamiut and Ivittuut Region|höfundur=Albrethsen SE,|höfundur2=Arneborg J.|útgefandi=Sila - Greenland Research Center, National Museum of Denmark|ár=2004.|árgangur=Danish Polar Center Publication no. 13|höfundur3=Manley J.}}</ref>. Milli vestasta bæjar í aðalbyggðinni við Sermilik-fjörð og austasta bæjar í Miðbyggðinni við Qoornoq-fjörð er um 70 km óbyggðir og fjarlægðin frá [[Brattahlíð|Bröttuhlíð]] í miðri Eystribyggð um 250 km<ref>{{Bókaheimild|titill=Was Erik the Red’s Brattahlið located at Qinngua? A dissenting view.|höfundur=Edwards KJ,|höfundur2=Schofield JE,|höfundur3=Arneborg J.|ár=2010|bls=83–99|útgefandi=Brepols|árgangur=Viking and Medieval Scandinavia 6|ISBN=87-90369-72-6}}</ref>. Þar sem engar ritaðar heimildir eru um byggðina hafa engin örnefni varðveist. Eina nafnið sem hefur við talið að gæti verið frá Miðbyggðinni er skírskotun til ''Garðaneskirkju'' í Miðfjörðum í [[Flateyjarbók|Flateyjarbók.]]<ref>{{Bókaheimild|titill=Grænland í miðdaldaritum.|höfundur=Ólafur Halldórsson|útgefandi=Sögufélag|ár=1978}}</ref> Í Miðbyggðinni hafa fundist um 40 rústir. Engin kirkja hefur fundist en þó einn legsteinn sem notaður hafði verið í hleðslu í [[Inúítar|ínúítahúsi]], í hann var höggvið krossmark og nafnið Össr Asbiarnarson með [[Rúnir|rúnaletri]]. Miðbyggðin hefur verið minnst rannsökuð af byggðum norrænna manna á Grænlandi. Ólíkt bæði Eystribyggð og Vesturbyggð hefur byggðin í Miðbyggð nær eingöngu verið út við sjó eða fjarðarstrendur. Allir bæir sem hafa verið athugaðir hafa verið smáir og tóftarbrotin af litlum híbýlum og útihúsum. Byggðin einkennist af bröttum hlíðum og lítlu undirlendi og þarmeð lítil beit og erfitt með heyskap. Í Miðbyggð er einnig meiri snjókoma og snjóþyngd meiri en í hinum byggðunum. Miðbyggðin hefur því síður hentað landbúnaði og líklegt verið tiltölulega fátækt svæði og íbúar þess lifað að milklu af auðlindum sjávar.<ref>{{Bókaheimild|titill=Towards a first chronology for the middle settlement of Norse Greenland: 14C and related studies of animal bone and environmental material.|höfundur=Edwards, K.J.,|höfundur2=Cook, G.T.|höfundur3=Nyegaard, G.|höfundur4=Schofield, J.E.|ár=2012|útgefandi=Cambridge University Press|árgangur=55 árgangur, 1|bls=13 - 29|url=https://eprints.gla.ac.uk/85302/1/85302.pdf}}</ref> == Heimildir == * ''Grønlands forhistorie'', red. Hans Christian Gulløv, Gyldendal 2005, ISBN 87-02-01724-5 * ''Á hjara veraldar'', Guðmundur J. Guðmundsson, Sögufélagið, 2005, ISBN 9979-9636-8-9 == Tilvísanir == {{reflist}} === Greinar af Tímarit.is === * [http://www.timarit.is/?issueID=419507&pageSelected=0&lang=0 ''Ferðarolla frá Grænlandi - ágrip af sögu Grænlands''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1969]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=416006&pageSelected=0&lang=0 ''Fornminjarannsóknir á Grænlandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1927]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=416334&pageSelected=0&lang=0 ''Grænland''; grein í Lesbók Morgnblaðsins 1931]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=416510&pageSelected=0&lang=0 ''Grænland''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1934]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=418531&pageSelected=28&lang=0 ''Næstu nágrannar vorir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1957]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1083919 ''Á ókönnuðum slóðum á Grænlandi''; grein í Alþýðublaðinu 1950] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3550748 ''Nokkrir dagar'' (eftir Dr. Kristján Eldjárn); grein í Tímanum 1962] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2967365 ''Mikilvægi Grænlands''; grein í DV 1998] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3275473 ''Í vist með grænlenzkum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1944] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4229919 ''Á súð við Grænland''; grein í Sjómannablaðinu Víkingi 1950] {{Grænland}} [[Flokkur:Saga Grænlands| ]] 6g7f68gkzn2ahes206v49e6i6rgzymg 0 35533 1952372 1900469 2026-03-28T14:22:52Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952372 wikitext text/x-wiki ''Aðalgrein: [[Norrænir Grænlendingar]]'' '''Kinggittorsuaq steinninn''' er [[Rúnir|rúnasteinn]] sem fannst árið [[1823]] á eyjunni [[Kingittorsuaq]] norðvestur af [[Upernavik]] (nákvæm staðsetning er 72°51′N 55°29′V). Rúnasteinninn lá í [[Varða|vörðu]] og er lítill [[leirsteinn]] um 11,2 cm á lengd. Rúnaskriftina má umrita sem: el=likr * sikuaþs : so=n:r * ok * baan=ne : torta=r son : ok enriþi * os son : laukardak*in : fyrir * gakndag hloþu * ua=rda te * ok rydu : ?????? [[Mynd:Gron-rune-kingigtorssuaq.jpg|thumb|370 px|Ljósmynd af Kingittorsuaq rúnasteininum]] Sem mundi þýða með [[Latína|latneskum]] bókstöfum: ''Erlingr Sighvats sonr ok Bjarni Þórðar sonr ok Eindriði Odds sonr laugardagin fyrir gagndag hlóðu varða þe[ssa] ok ... ....'' Síðan fylgja nokkrar rúnir sem ekki er hægt að þýða og gætu verið töfrarúnir. Á nútímaíslensku mundi það verða: ''Erlingur Sighvatsson og Bjarni Þórðarson og Indriði Oddsson hlóðu vörðu þessa laugardaginn fyrir gangdag'' Ekki er auðvelt að tímasetja þennan rúnastein en samkvæmt rúnasérfræðingum hefur hann sennilega verið gerður í lok [[13. öld|13. aldar]]. == Gangdagur == Gangdagur var í [[Kaþólska kirkjan|kaþólskum]] sið upphaflega haldinn heilagur [[25. apríl]]. Hið latneska heiti dagsins var og er: ''[[wikt:en:rogare|Rogate]]'' (Biðjið). En frá 9. öld var hann bundinn við fimmta sunnudag eftir [[Páskar|páska]]. Nafn sunnudagsins Rogate tengist hinum gamla sið að ganga bænagöngu um akrana eða umhverfis þá og biðja fyrir góðri uppskeru. Gangan hófst sunnudaginn og hélt áfram næstu þrjá daga. Í þýðingum var tekið mið af göngunni en ekki bæninni og er því kallaðir gangdagar í íslenskum textum, en ''[[wikt:en:dies|dies]] [[wikt:en:rogatio|rogationes]]'' ("dagar fyrirspurna" eða "bænadagur") á latínu. Þegar gangdagar enda kemur [[uppstigningardagur]]. Annað hvort hafa þeir Erlingur, Bjarni og Indriði verið snemma á ferð í Norðursetu eða þá að þeir hafa haft þar vetursetu. Ef þeir hafa komið frá [[Eystribyggð]] hafa þeir ferðast um 1600 km, eða um það bil jafn langt og siglingaleiðin frá [[Reykjavík]] til [[Stavanger|Stavangurs]] í [[Noregur|Noregi]] og landleiðin frá [[Kaupmannahöfn]] til [[Napólí]] á [[Ítalía|Ítalíu]]. == Heimildir == * ''Grønlands forhistorie'', red. Hans Christian Gulløv, Gyldendal 2005, ISBN 87-02-01724-5 * ''Á hjara veraldar'', Guðmundur J. Guðmundsson, Sögufélagið 2005, ISBN 9979-9636-8-9 == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=418823&pageSelected=6&lang=0 ''Kveðja frá Kingigtoruaq''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1961]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.arild-hauge.com/gronrune.htm Vefsvæði um norræna, þar á meðal grænlenska, rúnasteina og rúnakefli] [[Flokkur:Saga Grænlands]] [[Flokkur:Rúnir]] 3ngcfoxdz65bl6en4k68bdcs579degc 0 35744 1952432 1853428 2026-03-28T20:10:04Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952432 wikitext text/x-wiki '''Kynlíf''' eða '''ástalíf''' er sá samlífsþáttur kynjanna sem snýr að æxlunar[[atferli]] manna og tengist [[kynörvun]] og [[kynhvöt]]inni. Kynlíf er það þegar tvær manneskjur ([[kona]] og [[karlmaður]] eða karlmaður og karlmaður eða kona og kona) hafa [[samfarir]] eða veita hvort öðru [[fullnæging]]u eða kynferðislega örvun með öðrum hætti, svo sem með því að örva kynfæri hvors annars. Þetta er hægt að gera með ýmsum hætti, eins og til dæmis með [[munnmök]]um, [[snerting]]u og svo framvegis. Einnig geta fleiri en tvær manneskjur tekið þátt í kynlífi og kallast það þá [[hópkynlíf]]. „Kynlíf“ með sjálfum sér nefnist [[sjálfsfróun]]. Kynlíf tveggja persóna er hægt að stunda í ýmsum stellingum og er það bæði gert til þess að auka nautnina og til þess að fá ekki leið á sömu stellingunni. Frægasta stellingin er [[trúboðastelling]]in, en einnig mætti nefna [[69 (kynlífsstelling)|69]], [[hundastelling|hunda-]] og [[skeiðastelling]]una. Sumir nota [[kynlífsleikföng]] til að krydda og auka ánægju sína af kynlífi. Viss áhætta fylgir því að stunda kynlíf, til dæmis er alltaf möguleiki að smitast af [[Kynsjúkdómur|kynsjúkdómi]] við samfarir. Sumir þeirra eru ólæknandi. Einnig er hætta á getnaði ef ekki eru notaðar getnaðavarnir eins og til dæmis [[getnaðarvarnarpilla]], [[Hettan (getnaðarvörn)|hetta]], [[lykkja]], [[smokkur]] og svo framvegis. Smokkurinn dregur verulega úr líkum á hvoru tveggja getnaði og kynsjúkdómum, en aðrar getnaðarvarnir verja fólk ekki gegn [[Smitsjúkdómar|smitsjúkdómum]]. Talið er að smokkar geti varið gegn kynsjúkdómum í 98% tilvika. == Tenglar == * {{vísindavefurinn|1903|Hvað er kynlíf?}} * {{vísindavefurinn|443|Er hollt að stunda kynlíf?}} * [http://www.timarit.is/?issueID=435400&pageSelected=3&lang=0 ''Er ekki nóg komið af sexi?''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1983]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=84197&pageId=1194809&lang=is&navsel=666&q=kynlíf ''Kynlíf, kynlíf, kynlíf''; grein í Forvitin rauð 1981] [[Flokkur:Kynlíf| ]] cuh22amsnwf59u9ugcs527rsl0v2uta 0 35852 1952576 1782172 2026-03-29T06:27:59Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952576 wikitext text/x-wiki :''Getur líka átt við [[Magnús Magnússon (ritstjóri)|Magnús Magnússon]] ritstjóra og þýðanda.'' '''Magnús Magnússon''' (f. í [[Reykjavík]] [[12. október]] [[1929]] - [[7. janúar]] [[2007]]) var frægur [[sjónvarp]]smaður í [[Bretland]]i sem þekktastur varð fyrir að gegna hlutverki spyrils í þættinum [[Mastermind]] á [[BBC]] í 25 ár. Magnús fluttist 9 mánaða gamall með foreldrum sínum, Sigursteini Magnússyni og Ingibjörgu Sigurðardóttur, til [[Edinborg]]ar í [[Skotland]]i þar sem faðir hans gegndi starfi yfirmanns [[Samband íslenskra samvinnufélaga|SÍS]] í [[Evrópa|Evrópu]] auk þess að vera [[ræðismaður]] Íslands í Edinborg. Magnús bjó í Skotlandi nær alla ævina en var þó ávallt íslenskur [[Ríkisborgararéttur|ríkisborgari]]. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=420785&pageSelected=3&lang=0 ''Lífið í degi Magnúsar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1980]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} *[https://web.archive.org/web/20081219010516/http://www.gcal.ac.uk/alumni/magnusmagnussonfund/ Magnus Magnusson Fund, Glasgow Caledonian University] *[https://web.archive.org/web/20160307000405/http://www.gculondon.ac.uk/alumni/supportinggculondon/magnusmagnussonfund/themagnusmagnussonfellowship/ The Magnus Magnusson Fellowship] *[http://quotewords.com/quotes/Magnus_Magnusson.html Magnus Magnusson quotations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510204924/http://quotewords.com/quotes/Magnus_Magnusson.html |date=2011-05-10 }} [[Flokkur:Íslenskt fjölmiðlafólk]] {{fd|1929|2007}} q9aheb163mjzht6vjvplns70ya3xoil 0 36367 1952452 1916960 2026-03-28T22:32:09Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952452 wikitext text/x-wiki {{Fyrirtæki | nafn = Landsbankinn hf. | gerð = Banki | stofnað = 9. október 2008 | staðsetning = [[Reykjavík]], [[Ísland]] | lykilmenn = [[Lilja Björk Einarsdóttir]], bankastjóri | starfsmenn = 1100 | starfsemi = Banki | vefur = [http://www.landsbankinn.is/ www.landsbankinn.is/] }} '''Landsbankinn hf.''' er íslenskur [[viðskiptabanki]] sem tók til starfa í núverandi mynd þann 9. október 2008. Rætur bankans ná þó allt aftur til ársins 1886 þegar Landsbanki Íslands hóf starfsemi sína. == Saga == === ''Landsbanki Íslands'' (1886–2008) === Landsbanki Íslands var stofnaður [[18. september]] [[1885]]<ref>[http://www.timarit.is/?issueID=309674&pageSelected=0&lang=0 Ísafold 1913]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> en hóf starfsemi sína [[1. júlí]] [[1886]]. Bankinn var því elsti banki Íslands. [[Mynd:Landsbankinn við Austurstræti, fyrir 1915.jpg|thumb|Landsbankinn við [[Austurstræti]] um [[1915]].]] Bankinn var fyrst staðsettur í [[Bankastræti]] í [[Reykjavík]] og voru þá þrír starfsmenn í hlutastarfi skipaðir af [[Landshöfðingi|landshöfðingja]]. Þann [[19. apríl]] [[1887]] var Landsbankinn sameinaður [[Sparisjóður Reykjavíkur|Sparisjóði Reykjavíkur]]. Á fyrstu fimm árum starfseminnar lánaði bankinn ríflega eina milljón króna. Árið [[1893]] sagði [[Lárus E. Sveinbjarnason]], yfirdómari, starfi sínu lausu, en hann var fyrsti bankastjóri Landsbankans. Sex sóttu um starfið en þeir voru séra [[Arnljótur Ólafsson]], [[Kristján Ziemsen]] kaupmaður, [[Sighvatur Bjarnason]] bankabókari, [[Sigurður Briem]] cand. polit og [[Tryggvi Gunnarsson]] kaupstjóri sem var ráðinn. Árið [[1896]] keypti Landsbankinn töluvert landsvæði í miðbænum til undirbúnings fyrir byggingu stórhýsis á þess tíma mælikvarða. Ári seinna var kvartað yfir Tryggva Gunnarssyni bankastjóra á [[Alþingi]]. Hann var gagnrýndur fyrir að vera bankastjóri, þingmaður og standa í útgerð [[Þilskip|þilskipa]] allt í senn. Landshöfðingi vísaði gagnrýninni á bug enda hafði hagur bankans vænkað síðan Tryggvi hóf þar störf. Í ágúst [[1899]] var byggingu nýs Landsbankahús lokið og flutti bankinn aðsetur sitt í hið nýja hús á horni [[Austurstræti|Austurstrætis]] og [[Pósthússtræti|Pósthússtrætis]]. Innflutt danskt vinnuafl sá um smíði hússins og umsjón með verkinu hafði [[Valdemar Baldt]], sonur [[F. Baldt]] sem sá um byggingu [[Alþingishúsið|Alþingishússins]]. [[Mynd:Landsbankinn - panoramio.jpg|thumb|Landsbankinn við [[Austurstræti]] í dag.]] Árið [[1901]] var deilt um tillögu á Alþingi um stofnun nýs einkabanka. [[Valtýingar]] vildu bankann en [[heimastjórnarmenn]] ekki og hjá því var komist að Landsbankinn yrði lagður niður. Árið [[1902]] opnaði Landsbankinn fyrsta útibú sitt á [[Akureyri]]. Í samvinnu við [[Oddfellowreglan|Oddfellowregluna]] gaf Landsbankinn út sérmerkta sparibauka gerða úr [[kopar]] sem kallaðir eru ''Oddfellowbaukar''. Næsta ár opnaði bankinn útibú á [[Ísafjörður|Ísafirði]] en nú var líka komin samkeppni annars banka því [[Íslandsbanki]] hafði verið stofnaður og kom hann strax á fót útibúum á Akureyri, Ísafirði og [[Seyðisfjörður|Seyðisfirði]]. Á árunum [[1907|1907-]]9 kvörtuðu Íslendingar mikinn yfir háum [[Vextir|vöxtum]]. Á sama tíma sérhæfði Íslandsbanki sig í útlánum til [[Sjávarútvegur|sjávarútvegs]] en báðir bankarnir komu að fjármögnun kaupanna á [[Jón forseti|Jóni forseta]], fyrsta íslenska togaranum. Á Alþingi skipaði [[Björn Jónsson]] ráðherra nefnd til þess að rannsaka störf Tryggva Gunnarssonar bankastjóra. Björn sagði Tryggva því næst upp störfum og skipaði [[Björn Kristjánsson]] þingmann nýjan bankastjóra. Niðurstöður nefndarinnar voru þó ekki að Tryggvi hefði gerst brotlegur í starfi en þetta þótti mjög umdeilt mál og tóku sumir viðskiptavinir bankans út innistæður sínar í mótmælaskyni. Á árunum 1927 til 1961 starfaði bankinn sem seðlabanki landsins, þar til [[Seðlabanki Íslands|Seðlabankinn]] var stofnaður 1961. Þann [[1. janúar]] [[1998]] var bankanum breytt í almenningshlutafélag og þaðan í frá var hann [[Einkavæðing|einkavæddur]] í skrefum, því ferli lauk 2003. [[Mynd:Icesave.png|thumb|250x250dp|Fyrra myndmerki Icesave.]] Í október 2006 hóf bankinn að bjóða upp á innlánsreikninga á netinu í [[Bretland|Bretlandi]] og í [[Holland|Hollandi]] undir vörumerkinu ''[[Icesave]]''. Viðskiptavinir urðu um 350 þúsund. Fyrir [[Bankahrunið á Íslandi|hrunið]] átti Landsbanki Íslands eignir upp á 3.058 milljarða króna ''(desember 2007)''. Bankinn rak 13 útibú á höfuðborgarsvæðinu og 27 á landsbyggðinni. Bankinn stundaði sömuleiðis ýmis konar starfsemi erlendis í gegnum dótturfyrirtæki sín. === Bankinn fer í þrot (2008) === [[Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011|Efnahagskreppa]] skall á á Íslandi í byrjun 2008 og leiddi það til erfiðrar stöðu fjármálafyrirtækja. Um haustið var auðséð að íslensku bankarnir gætu ekki lengur staðið undir sér og því voru [[Neyðarlögin|neyðarlög]] sett 6. október 2008 sem gáfu íslenska ríkinu víðtækar heimildir til aðgerða á fjármálamörkuðum. Stóru íslensku bankarnir þrír [[Bankahrunið á Íslandi|fóru því í greiðsluþrot]]. Þann 7. október 2008 tók [[Fjármálaeftirlitið]] yfir rekstur bankans og stofnaði 9. október 2008 nýjan banka til að halda utan um öll innanlandsviðskipti, innlendar innistæður, og meirihluta innlendra eigna bankans.<ref name=":0">[https://bankinn.landsbankinn.is/um-bankann/saga/ ''Saga bankans.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190629171135/https://bankinn.landsbankinn.is/um-bankann/saga/ |date=2019-06-29 }} Landsbankinn.is. Sótt 1. desember 2018.</ref> Þannig var reynt að viðhalda fjármálastöðugleika og tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi.<ref>{{vefheimild|url=http://www.landsbanki.is/Uploads/Documents/Frettir/fme_tilkynning.pdf|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Landsbankans til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|ár=2008|mánuður=7. október|snið=pdf|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.landsbanki.is/umlandsbankann/frettirogutgafuefni/frettir/?GroupID=294&NewsID=13283&y=0&p=2|titill=Starfsemi Landsbankans óbreytt og bankastjórn ber áfram ábyrgð á daglegum rekstri|ár=2008|mánuður=7. október|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008}}</ref> Nýi bankinn kallaðist þá ''Nýi Landsbanki Íslands (NBI hf.)''. Allar aðrar eignir og skuldir urðu eftir í gamla bankanum og var hann settur í slitameðferð til að skipta upp eignum hans til kröfuhafa. Landsbanki Íslands er enn í slitameðferð og heitir þrotabúið nú [https://www.lbi.is/ LBI hf.] Aðaleigandi bankans þegar hann fór í þrot var [[Samson ehf|Samson eignarhaldsfélag ehf.]] með ríflega 40% hlutdeild, eigendur þess voru í fyrstu [[Björgólfur Thor Björgólfsson]], [[Magnús Þorsteinsson]] og Björgólfur Guðmundsson en Magnús seldi síðar sinn hlut. === ''Landsbankinn'' (2008–) === Bankinn var stofnaður í sinni núverandi mynd 9. október 2008 og heitir nú ''Landsbankinn'' eftir nafnabreytingu í apríl 2011. Í mars 2011 sameinuðust Landsbankinn og [[Sparisjóður Keflavíkur]]. Í mars 2015 tók Landsbankinn yfir [[Sparisjóður Vestmannaeyja|Sparisjóð Vestmannaeyja]] og í september 2015 tók bankinn yfir [[Sparisjóður Norðurlands|Sparisjóð Norðurlands]].<ref name=":0" /> Ríkissjóður Íslands á 98,2% eignarhlut í bankanum.<ref name=":0" /> == Tilvísanir == <references /><br />{{SFF}} [[Flokkur:Íslenskir bankar]] {{S|1885}} ky5rq716ctis1zii3lrp90x5qyfh4po 0 37142 1952428 1794408 2026-03-28T19:56:48Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952428 wikitext text/x-wiki {{Kvikmyndagerð á Íslandi}} '''Kvikmyndagerð á Íslandi''' einkenndist lengi vel (og jafnvel enn) af frumkvöðlastarfsemi og gerð ódýrra kvikmynda. Vísir að sjálfstæðum [[kvikmyndaiðnaður|kvikmyndaiðnaði]] fór ekki að myndast fyrr en undir lok [[20. öldin|20. aldar]] en fram að því var kvikmyndagerð nátengd annarri starfsemi, svo sem [[ljósmyndun]], íslensku [[leikhús]]unum og [[Ríkissjónvarpið|Ríkissjónvarpinu]] eftir að það tók til starfa árið [[1966]]. Aðsókn að [[kvikmyndahús]]um hefur verið tiltölulega mikil en fjöldi áhorfenda takmarkaður miðað við þann kostnað sem felst í kvikmyndagerð. Gjarnan er talað um að stofnun [[Kvikmyndasjóður Íslands|Kvikmyndasjóðs]] [[1978]] marki upphaf samfelldrar kvikmyndagerðar á Íslandi og er þannig talað um fyrstu kvikmyndina sem kom út og gerð var með styrk úr sjóðnum, ''[[Land og synir (kvikmynd)|Land og syni]]'', sem fyrstu „alvöru“ íslensku kvikmyndina. Ekki má þó gleyma því að á [[1941-1950|5.]] og [[1951-1960|6. áratugnum]] stóð kvikmyndagerð með nokkrum blóma á Íslandi og stórmyndir á borð við ''[[79 af stöðinni (kvikmynd)|79 af stöðinni]]'' sem gerðar voru á [[1961-1970|7. áratugnum]] voru að hluta til framleiddar af Íslendingum og með íslenskum leikurum í aðalhlutverkum. Síðustu ár hefur aftur færst í vöxt að íslensk kvikmyndafyrirtæki taki að sér að vera innlendur samstarfsaðili fyrir erlenda framleiðendur sem hafa hug á að taka kvikmyndir á Íslandi. Nýlegt dæmi um slíkt samstarf er kvikmynd [[Clint Eastwood|Clints Eastwood]], ''[[Flags of Our Fathers]]'', sem tekin var að hluta nálægt [[Krýsuvík]] í samstarfi við íslenska fyrirtækið [[Truenorth Productions]]. [[Kvikmyndamiðstöð Íslands]] [http://www.kvikmyndamidstod.is] var stofnuð árið [[2001]] og hefur umsjón með styrkjum til kvikmyndagerðar og gerðar leikins sjónvarpsefnis auk sjö manna [[kvikmyndaráð Íslands|kvikmyndaráðs]] sem [[menntamálaráðherra Íslands|menntamálaráðherra]] skipar samkvæmt tilnefningum frá fagsamtökum kvikmyndagerðarfólks. Kvikmyndasjóður veitti árið [[2006]] um 300 milljónir króna í styrki. [[Edduverðlaunin]] eru verðlaun [[Íslenska kvikmynda- og sjónvarpsakademían|Íslensku kvikmynda- og sjónvarpsakademíunnar]] fyrir kvikmyndir og sjónvarpsefni. Þau hafa verið veitt árlega frá [[1999]]. Akademían sér einnig um val á [[framlag Íslands til forvals Óskarsins|framlagi Íslands]] til forvals [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlaunanna]]. ==Saga kvikmyndagerðar á Íslandi== ===Fyrstu kvikmyndirnar=== [[Mynd:Hadda_padda_plagat.jpg|thumb|right|''Hadda Padda'' var tekin á Íslandi 1923.]] Kvikmyndagerð á Íslandi má segja að hafi hafist þegar [[Danmörk|danskt]] tökulið ferðaðist til [[Ísland]]s árið [[1919]] til þess að kvikmynda ''[[Saga Borgarættarinnar (kvikmynd)|Sögu Borgarættarinnar]]'' eftir sögu [[Gunnar Gunnarsson|Gunnars Gunnarssonar]] á vegum [[Nordisk Film]]. Sett var upp „[[kvikmyndaver]]“ í [[Reykjavík]] og nokkrir íslenskir [[leikari|leikarar]] léku aukahlutverk auk [[Guðmundur Thorsteinsson|Guðmundar Thorsteinssonar]] ([[Muggur|Muggs]]) sem lék eitt af aðalhlutverkunum. Kvikmyndin tengist frumkvöðlum í íslenskri kvikmyndagerð beint vegna þess að þar kynntist [[Óskar Gíslason]], sem síðar varð afkastamikill kvikmyndagerðarmaður, filmuvinnu í fyrsta skipti. [[1923]] kom aftur tökulið til Íslands frá Danmörku til að taka upp ''[[Hadda Padda (kvikmynd)|Höddu Pöddu]]'' eftir [[handrit]]i [[Guðmundur Kamban|Guðmundar Kamban]] þar sem titilhlutverkið var leikið af dönsku stórstjörnunni [[Clara Pontoppidan|Clöru Pontoppidan]], en það sama ár var líka frumsýnd fyrsta kvikmyndin sem var leikstýrð og framleidd af Íslendingi, gamanmynd [[Loftur Guðmundsson|Lofts Guðmundssonar]], ''[[Ævintýri Jóns og Gvendar]]'', sem var stutt og sýnd sem [[aukamynd]] í [[Nýja Bíó]]i. Myndin hlaut misjafnar viðtökur en Loftur hélt áfram og sendi frá sér ''[[Ísland í lifandi myndum]]'' [[1925]] sem var löng [[Íslandslýsing]] sem Loftur hafði tekið víða á Íslandi sumarið áður. Loftur hélt áfram að taka kvikmyndir, yfirleitt stuttar [[heimildarmynd]]ir en [[1949]] sendi hann frá sér ''[[Milli fjalls og fjöru]]'', fyrstu leiknu íslensku kvikmyndina í fullri lengd sem jafnframt var fyrsta íslenska [[talmynd]]in. Fyrsti Íslendingurinn til að læra kvikmyndagerð við skóla, svo vitað sé, var Sigurður Norðdahl, forstöðumaður Útlendingaeftirlitsins, sem lærði við kvikmyndatökudeild New York háskóla á árunum 1943-1944.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1157612 Vísir, 11. ágúst 1945, bls. 2.]</ref> Þekktast verka hans er sennilega safn myndskeiða frá mótmælunum á Austurvelli við inngöngu Íslands í NATO, 1949. Á síðari hluta [[1941-1950|5. áratugarins]] kom út töluverður fjöldi af heimildarmyndum og ber þar líklega hæst ''[[Björgunarafrekið við Látrabjarg]]'' sem Óskar Gíslason gerði [[1949]]. ===Fyrsta íslenska „kvikmyndavorið“=== [[Mynd:79_af_stodinni_vhs.jpg|thumb|right|''79 af stöðinni'' var leikstýrt af einum þekktasta kvikmyndaleikstjóra Dana, Erik Balling.]] Kvikmynd Lofts Guðmundssonar, ''Milli fjalls og fjöru'', er fyrsta leikna íslenska kvikmyndin í fullri lengd. Hún var frumsýnd 1949. Tveimur árum síðar fylgdi hann henni eftir með ''[[Niðursetningurinn|Niðursetningnum]]'' en hann var þá orðinn veikur og lést árið eftir, eða [[1952]]. [[1950]] kom út önnur leikna íslenska kvikmyndin, barnamyndin ''[[Síðasti bærinn í dalnum]]'', eftir Óskar Gíslason með vísunum í íslenska [[þjóðsaga|þjóðsagnahefð]]. Árið eftir gerði Óskar svo gamanmyndina ''[[Reykjavíkurævintýri Bakkabræðra]]''. Hann var gríðarlega afkastamikill allan [[1951-1960|6. áratuginn]] með kvikmyndum eins og ''[[Ágirnd (kvikmynd)|Ágirnd]]'' [[1952]], sem hann framleiddi og kvikmyndaði, en var í leikstjórn [[Svala Hannesdóttir|Svölu Hannesdóttur]] sem varð fyrsta konan til að leikstýra íslenskri kvikmynd. Myndin var gerð eftir leikþætti sem hún hafði samið. Á þessum tíma gerði Óskar ''[[Nýtt hlutverk]]'' [[1954]]. Árið áður kom út stuttmyndin ''[[Tunglið, tunglið, taktu mig (kvikmynd)|Tunglið, tunglið, taktu mig]]'' eftir [[Ásgeir Long]] og [[Valgarður Runólfsson|Valgarð Runólfsson]]. Þeir gerðu síðan ''[[Gilitrutt (kvikmynd)|Gilitrutt]]'' sem var frumsýnd árið [[1957]]. Það sama ár stofnaði Óskar Gíslason kvikmyndaverið [[Íslenzkar kvikmyndir]] h.f. sem varð fljótlega [[gjaldþrot]]a. Eftir það liðu heil tuttugu ár þar til næsta leikna íslenska kvikmyndin í fullri lengd, sem alfarið var framleidd á Íslandi, leit dagsins ljós, ''[[Morðsaga]]'' [[Reynir Oddsson|Reynis Oddssonar]] [[1977]]. ===Erlent samstarf=== [[19. ágúst]] 1949, sama ár og fyrsta leikna íslenska kvikmyndin í fullri lengd var frumsýnd, var fyrirtækið [[Edda-Film (1949)|Edda-Film]] stofnað í Reykjavík í þeim tilgangi að vera samstarfsaðili [[Frakkland|fransks]] framleiðenda sem ætlaði sér að kvikmynda ''[[Fjalla-Eyvindur (leikrit)|Fjalla-Eyvind]]'' [[Jóhann Sigurjónsson|Jóhanns Sigurjónssonar]] á Íslandi. Ekkert varð úr þeirri framleiðslu en fyrirtækið hélt áfram og tók þátt árið [[1954]] í framleiðslu ''[[Salka Valka (kvikmynd)|Sölku Völku]]'' í leikstjórn [[Svíþjóð|sænska]] leikstjórans [[Arne Mattsson]]. Næsta verkefni sem fyrirtækið réðst í var gerð ''[[79 af stöðinni (kvikmynd)|79 af stöðinni]]'' ([[1962]]) sem var framleidd í samstarfi við [[Nordisk Film]] og í leikstjórn danska leikstjórans [[Erik Balling]], en fjármögnuð af Íslendingum (meðal annars styrk frá [[menntamálaráð]]i) og með íslenskum leikurum. Forsvarsmenn fyrirtækisins beittu sér fyrir ríkisstyrkjum til kvikmyndagerðar en þær hugmyndir fengu lítinn hljómgrunn framan af og fyrirtækið réðist ekki beint í framleiðslu annarra kvikmynda þótt það tæki þátt í gerð myndar [[Gabriel Axel|Gabriels Axels]], ''[[Rauða skikkjan|Rauðu skikkjunnar]]'', [[1967]]. Fyrirtækið lognaðist út af undir lok [[1971-1980|8. áratugarins]]. ===Sjónvarpið og kvikmyndaskólakynslóðin=== [[Mynd:Mordsaga_VHS.jpg|thumb|right|''Morðsaga'' frá 1977 var fyrsta alíslenska leikna kvikmyndin í fullri lengd frá því ''Gilitrutt'' kom út 1957.]] Tveir atburðir árið [[1966]] mörkuðu tímamót í íslenskri kvikmyndagerð. Það ár var [[Félag kvikmyndagerðarmanna]] stofnað og [[30. september]] hóf [[Sjónvarpið]] útsendingar. Stofnun ríkissjónvarps varð til þess að skapa vettvang fyrir gerð [[sjónvarpsmynd]]a og [[sjónvarpsleikrit]]a. Þar hlaut margt tæknifólk í kvikmyndagerð sína menntun og fyrstu menntuðu kvikmyndaleikstjórarnir á borð við [[Hrafn Gunnlaugsson]], [[Þorsteinn Jónsson|Þorstein Jónsson]] og [[Þráinn Bertelsson]] fengu þar starf þegar þeir sneru heim úr námi. [[Jökull Jakobsson]] skrifaði mörg sjónvarpsleikrit, eins og fyrsta eiginlega sjónvarpsleikritið ''[[Romm handa Rósalind]]'' ([[1968]]), ''Keramik'' ([[1976]]) og ''Vandarhögg'' sem Hrafn Gunnlaugsson gerði að sjónvarpsmynd árið [[1980]]. [[Nína Björk Árnadóttir]] og [[Svava Jakobsdóttir]] skrifuðu líka verk fyrir sjónvarpið. Fyrsta stóra sjónvarpsmyndin sem ráðist var í var ''[[Brekkukotsannáll (kvikmynd)|Brekkukotsannáll]]'' í samstarfi við hinar norrænu ríkisstöðvarnar og [[NDR]] í [[Þýskaland]]i [[1973]] eftir sögu [[Halldór Laxness|Halldórs Laxnes]] og á eftir fylgdu t.d. heimildarmyndin ''[[Fiskur undir steini]]'' eftir Þorstein Jónsson og [[Ólafur Haukur Símonarson|Ólaf Hauk Símonarson]] ([[1975]]) og ''[[Blóðrautt sólarlag]]'' eftir Hrafn Gunnlaugsson ([[1976]]). Fremur lítið fór fyrir annarri kvikmyndagerð frá 1966 þar til kvikmyndasjóður var stofnaður. Ásgeir Long hélt áfram gerð heimildamynda og [[Þorgeir Þorgeirson]] gerði ''[[Maður og verksmiðja]]'' í anda evrópsku framúrstefnunnar [[1968]], fyrstu íslensku kvikmyndina sem hlaut verðlaun á alþjóðlegri kvikmyndahátíð. Þó nokkuð kvað að [[Reynir Oddsson|Reyni Oddssyni]] sem hafði kynnst kvikmyndagerð í leiklistarnámi í [[BNA|Bandaríkjunum]]. Hann gerði meðal annars stuttu heimildarmyndina ''[[Umbarum-bamba]]'' með [[Hljómar|Hljómum]] [[1965]] og sendi frá sér tvær heimildarmyndir í fullri lengd um [[hernám Íslands|hernámsárin]] [[1967]] og [[1969]]. [[1977]] gerði hann svo fyrstu alíslensku leiknu kvikmyndina eftir ''Gilitrutt'' [[1957]], ''[[Morðsaga|Morðsögu]]'', með [[Guðrún Ásmundsdóttir|Guðrúnu Ásmundsdóttur]] og [[Steindór Hjörleifsson|Steindór Hjörleifssyni]] í aðalhlutverkum. Framleiðsla myndarinnar einkenndist af fjárskorti sem gerði það að verkum að ekki var hægt að kvikmynda hluta handritsins og hljóðvinnsla var nánast engin. Árið eftir var Kvikmyndasjóður Íslands loks stofnaður og aðstæður í íslenskri kvikmyndagerð breyttust verulega. ===Kvikmyndasjóður og „kvikmyndavorið“ 1980=== [[Mynd:Punktur_punktur_komma_strik_plagat.jpg|thumb|right|''Punktur punktur komma strik'' eftir Þorstein Jónsson var frumsýnd árið 1980]] Sumarið [[1978]] var haldin fyrsta kvikmyndahátíðin á Íslandi, [[Kvikmyndahátíð í Reykjavík]], í tengslum við [[Listahátíð í Reykjavík]] það ár. Hátíðin stóð í tíu daga og veitt voru verðlaun fyrir bestu kvikmyndina. Mikill áhugi reyndist vera fyrir hendi hjá almenningi, Þorsteinn Jónsson hlaut verðlaun fyrir heimildarmyndina ''Bóndi'' og Hrafn Gunnlaugsson önnur verðlaun fyrir stuttmyndina ''Lilju'', eftir smásögu Halldórs Laxness. [[Ágúst Guðmundsson]] fékk við sama tækifæri styrk úr [[Menningarsjóður|Menningarsjóði]] fyrir handrit að stuttmyndinni ''Lítil þúfa''. Þá lá þegar fyrir að af stofnun [[Kvikmyndasjóður Íslands|Kvikmyndasjóðs]] yrði það ár. Fyrsta úthlutun sjóðsins fór fram [[29. mars]] [[1979]] þegar 30 milljónir (gamlar) krónur voru veittar í styrk til níu verkefna. Þrjú verkefnanna voru leiknar kvikmyndir sem sýndar voru [[1980]] og [[1981]]; ''[[Land og synir (kvikmynd)|Land og synir]]'' eftir Ágúst Guðmundsson, ''[[Veiðiferðin]]'' eftir [[Andrés Indriðason]] og ''[[Óðal feðranna]]'' eftir Hrafn Gunnlaugsson. Fjórar heimildarmyndir fengu styrk, þar á meðal ''Sjómaður'' eftir Þorstein Jónsson, ''[[Mörg eru dags augu]]'' eftir Óla Örn Andreassen og Guðmund Pál Ólafsson og [[teiknimynd]]in ''[[Þrymskviða (teiknimynd)|Þrymskviða]]'' eftir [[Sigurður Örn Brynjólfsson|Sigurð Örn Brynjólfsson]]. Árið [[1980]] bar sú nýlunda við að þrjár leiknar íslenskar kvikmyndir voru frumsýndar á Íslandi, ''Land og synir'' Ágústar Guðmundssonar, ''[[Punktur punktur komma strik (kvikmynd)|Punktur punktur komma strik]]'' Þorsteins Jónssonar, og ''[[Veiðiferðin|Veiðiferðin]]'' eftir Andrés Indriðason. Árið [[1980]] markar upphaf samfelldrar kvikmyndagerðar á Íslandi því eftir það hefur ekki liðið ár án þess að frumsýnd hafi verið leikin íslensk kvikmynd. Með tilkomu kvikmyndasjóðs opnaðist sá möguleiki að leikstjórar gætu fjármagnað gerð kvikmynda í fullri lengd þótt íslenskar kvikmyndir bæru þess áfram glögg merki að vera gerðar fyrir mjög lítið fé. ===Níundi áratugurinn=== Framanaf níunda áratugnum komu út að jafnaði 3-5 íslenskar kvikmyndir í fullri lengd sem frumsýndar voru í kvikmyndahúsum. Aðsókn á margar þessara mynda var fádæma góð svo lá við að „allir“ hefðu séð sumar þeirra í bíó. Á þessum árum komu sem dæmi út gamanmyndir Þráins Bertelsonar um Þór og Danna, tvær víkingamyndir eftir Hrafn Gunnlaugsson og ''[[Með allt á hreinu]]'' eftir Ágúst Guðmundsson og [[Stuðmenn]] sem lengi var talin vinsælasta íslenska kvikmynd allra tíma. Hrafn, Ágúst, Þorsteinn og Þráinn voru mjög virkir á þessum árum og nýir leikstjórar eins og [[Kristín Jóhannesdóttir]], [[Friðrik Þór Friðriksson]], [[Hilmar Oddsson]] og [[Guðný Halldórsdóttir]] bættust við. Upp úr miðjum áratugnum tók þó nokkuð að draga úr aðsókn af ýmsum ástæðum. [[Myndbandstæki]]ð var komið á nánast hvert heimili og [[Stöð 2]] hóf útsendingar árið [[1986]]. Þótt úthlutunarfé Kvikmyndasjóðs ykist töluvert þá dugði það alls ekki eitt og sér og því tók að gæta fjárhagsörðugleika og trúin á framtíð íslenskrar kvikmyndagerðar fór minnkandi. Kröfur bæði áhorfenda og kvikmyndagerðarfólks til tæknilegrar úrvinnslu og forms höfðu líka aukist og frumkvöðlabragurinn þótti ekki eins viðeigandi og áður. Frá [[1985]] til [[1992]] fækkaði þeim myndum sem frumsýndar voru og voru leiknar kvikmyndir í fullri lengd að jafnaði aðeins tvær á ári. [[Íslenska kvikmyndasamsteypan]] var stofnuð um miðjan áratuginn af Friðriki Þór og var áberandi í framleiðslu íslenskra kvikmynda næstu árin, eða þar til hún varð gjaldþrota árið [[2004]]. ===Þriðja „kvikmyndavorið“ 1992=== [[Mynd:Born_natturunnar_plagat.jpg|thumb|right|''Börn náttúrunnar'' er eina íslenska kvikmyndin í fullri lengd sem hefur verið tilnefnd til Óskarsins.]] Árið [[1992]] fjölgaði skyndilega frumsýndum leiknum íslenskum kvikmyndum til mikilla muna. Tvær myndir komu út [[1991]]; ''[[Börn náttúrunnar]]'' eftir Friðrik Þór og ''[[Hvíti víkingurinn]]'' eftir Hrafn, en 1992 voru þær skyndilega sex, þar af þrjár eftir lítt þekkta leikstjóra; ''[[Ingaló]]'' eftir [[Ásdís Thoroddsen|Ásdísi Thoroddsen]], ''[[Sódóma Reykjavík]]'' eftir [[Óskar Jónasson]] og ''[[Veggfóður (kvikmynd)|Veggfóður]]'' eftir [[Júlíus Kemp]]. Sama ár voru [[Stuttmyndadagar í Reykjavík]] haldnir í fyrsta skipti. Ýmsum fannst því ástæða til að tala um nýtt „kvikmyndavor“ í upphafi tíunda áratugarins. Ýmsar ástæður voru fyrir þessari aukningu. Nýir leikstjórar voru að koma fram og aðgengileg stafræn tækni gerði myndatöku og úrvinnslu margfalt ódýrari og einfaldari en áður. Velgengni ''Barna náttúrunnar'' sem hlaut tilnefningu til [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlauna]] jók einnig tiltrú fólks á íslenskri kvikmyndagerð almennt. Á heildina litið var þó fjöldi frumsýninga á [[1991-2000|10. áratugnum]] lítið meiri en áratuginn á undan og hin raunverulega sprenging í íslenskri kvikmyndagerð varð ekki fyrr en árið [[2000]]. Árið [[1999]] voru fyrstu [[Edduverðlaunin]] veitt fyrir kvikmyndagerð og sjónvarpsefni. Framanaf voru verðlaunin meðal annars gagnrýnd fyrir það að vera óáhugaverð, þar sem nánast engin samkeppni væri vegna þess hve lítið er framleitt á einu ári og var jafnvel stungið upp á því að halda þau aðeins annað hvert ár. Minna hefur farið fyrir þessari gagnrýni síðan þá, enda hefur framleiðslan í íslenskri kvikmyndagerð margfaldast frá aldamótunum. ===Frá aldamótunum=== Árið 1999 voru í fyrsta sinn sett lög um endurgreiðslu hluta kostnaðar vegna kvikmyndaframleiðslu á Íslandi. Lögunum var ætlað að laða að erlenda kvikmyndaframleiðendur.<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/2982455?iabr=on|title=Eiga að laða að erlenda kvikmyndagerð|date=27. mars 1999|journal=DV|author=Stefán Ásgrímsson}}</ref> Frá [[2000]] til [[2005]] komu út fleiri leiknar íslenskar kvikmyndir en allan áratuginn á undan. Margfalt fleiri kvikmyndir eru framleiddar árlega á Íslandi og af íslensku kvikmyndagerðarfólki nú en á 9. og 10. áratugnum. Framleiðsla með dreifingu erlendis sem markmið er nú nánast regla fremur en undantekning og fjárhagslegt gengi kvikmyndanna því ekki eins háð aðsókn í kvikmyndahúsum á Íslandi. Markaðssetning og dreifing íslenskra kvikmynda á [[DVD]] er orðin snar þáttur í sölunni og átak hefur verið gert í endurútgáfu eldri íslenskra kvikmynda fyrir myndbandamarkaðinn. ==Samtíminn== Mikil gróska hefur verið í íslenskri kvikmyndagerð síðustu ár. Haustið 2006 samþykkti [[borgarráð Reykjavíkurborgar]] að hefja kynningarátak til þess að vekja athygli erlendra kvikmyndagerðarmanna á því að koma til Íslands og stunda iðju sína. Skipuð var nefnd með fulltrúum Reykjavíkurborgar, innlendra kvikmyndafyrirtækja, [[Kvikmyndamiðstöð Íslands|Kvikmyndamiðstöð]]var og [[Kvikmyndahátíð í Reykjavík|Kvikmyndahátíðarinnar í Reykjavík]] innanborðs og ber henni að skila tillögum sínum um leiðir í þá áttina ekki seinna en í júlí 2007.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/folk/frett.html?nid=1229640|titill=Reykjavík verði kvikmyndaborg|mánuðurskoðað=27. febrúar|árskoðað=2007}}</ref> Um miðjan nóvember 2006 skrifaði [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]], menntamálaráðherra, undir samkomulag milli ríkisins og samtaka í íslenskri kvikmyndagerð. Áætlun þessi setur íslenskri kvikmyndagerð það markmið að fjórar íslenskar kvikmyndir séu gerðar á ári hverju. Styrkir [[Kvikmyndasjóður Íslands|Kvikmyndasjóðs]] munu hækka úr 40% í 50% og samanlagt munu framlög ríkisins hækka úr 372 milljónum árið 2006 í 700 milljónir árið 2010.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/frett.html?nid=1234965|titill=Stefnt að því að árlega verði gerðar 4 kvikmyndir hér í fullri lengd|mánuðurskoðað=27. febrúar|árskoðað=2007}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.menntamalaraduneyti.is/frettir/rettarheimildir/nr/3788|titill=Samkomulag um stefnumörkun til að efla íslenska kvikmyndagerð|mánuðurskoðað=27. febrúar|árskoðað=2007}}</ref> ==Tengt efni== * [[Listi yfir íslenskar kvikmyndir]] * [[Listi yfir íslensk kvikmyndafyrirtæki]] ==Tilvísanir== <div class="references-small"><references /></div> ==Heimildir== <div class="references-small"> * [[Arnaldur Indriðason]], „Stofnun og saga kvikmyndafyrirtækisins Edda-film“, í ''Heimur kvikmyndanna'', ritstj. Guðni Elísson, Reykjavík, Forlagið, 1999 (s. 886-893). * Bergsteinn Sigurðsson, {{vefheimild|url=http://logs.is/Forsida/Greinar/Nanar/newsid-5/view.aspx?.|titill= Þegar kvikmyndin komst á legg - upphaf íslenska kvikmyndavorsins|mánuðurskoðað=15. apríl|árskoðað=2007}} * Eggert Þór Bernharðsson, {{vefheimild|url=http://www.hi.is/~eggthor/mbl2.htm|titill=Ísland – „Land kvikmyndanna“?: Kvikmyndaleiðangrar útlendinga á Íslandi á öndverðri 20. öld|mánuðurskoðað=2. febrúar|árskoðað=2007}} * Eggert Þór Bernharðsson, {{vefheimild|url=http://www.hi.is/~eggthor/lifandimyndir.htm|titill=Landnám lifandi mynda: Úr sögu kvikmyndanna á Íslandi til 1930|mánuðurskoðað=2. febrúar|árskoðað=2007}} * Erlendur Sveinsson, „Árin tólf fyrir daga Sjónvarps og Kvikmyndasjóðs“, í ''Heimur kvikmyndanna'', ritstj. Guðni Elísson, Reykjavík, Forlagið, 1999 (s. 868-873). * Oddný Sen, „Sjónvarpsbyltingin á Íslandi og áhrif hennar á íslenska kvikmyndagerð fram til 1979“, í ''Heimur kvikmyndanna'', ritstj. Guðni Elísson, Reykjavík, Forlagið, 1999 (s. 927-936). </div> == Tenglar == * [http://www.hi.is/~eggthor/lifandimyndir.htm Eggthor: Grein um íslenskar kvikmyndir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013213123/http://hi.is/~eggthor/lifandimyndir.htm |date=2007-10-13 }} * [http://www.hi.is/~eggthor/mbl2.htm Eggthor: Grein um fyrstu ár íslenskra kvikmyndagerðar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013213131/http://hi.is/~eggthor/mbl2.htm |date=2007-10-13 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=410793&pageSelected=6&lang=0 ''Íslenskt tal af stálþræði á kvikmyndir''; frétt í Morgunblaðinu 1948]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=424467&pageSelected=0&lang=0 ''Mál ljóssins''; grein í Morgunblaðinu 1981]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Gæðagrein}} {{Íslensk kvikmyndagerð}} [[Flokkur:Kvikmyndagerð á Íslandi| ]] nizqa5y5dfn1p2rmac7rtk795urkh4f 0 37156 1952405 1944804 2026-03-28T18:20:46Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952405 wikitext text/x-wiki '''Kristnitakan á Íslandi''' er [[tímabil]] í sögu [[Íslands]], þegar lögfest var að allir landsmenn skyldu aðhyllast [[kristni]] í stað [[heiðni]]. Miðað við tímatal þess tíma var kristnitakan árið [[1000]], og vanalega er miðað við það, en samkvæmt núgildandi tímatali var hún sumarið 999. == Kristniboð == Stuttu fyrir [[1000|árið 1000]] kom hingað [[Saxland|saxneskur]] biskup, sem hét [[Friðrekur biskup|Friðrekur]]. Hann kom hingað fyrir tilstuðlan Þorvalds víðförla sem hafði tekið skírn af biskupi. Þeim varð lítið ágengt í kristniboði sínu en biskup vígði þó kirkju við [[Neðri-Ás|Ás]] í [[Hjaltadalur|Hjaltadal]]. Sumar heimildir segja [[Ólafur Tryggvason|Ólaf Tryggvason]] konung Noregs hafa fyrst sent hingað Stefni Þorgilsson af Kjalarnesi til að boða kristni. Í Íslendingabók segir [[Ari fróði]] að Ólafur konungur hafi sent hingað prestinn [[Þangbrandur|Þangbrand]]. Þar segir að Þangbrandur hafi verið á Íslandi í rúmt ár, skírt meðal annarra þá [[Hjalti Skeggjason|Hjalta Skeggjason]] úr [[Þjórsárdalur|Þjórsárdal]] og [[Gissur hvíti Teitsson|Gissur hvíta Teitsson]] frá [[Mosfell]]i og vegið tvo eða þrjá menn sem níddu hann. Hjalti Skeggjason var gerður landrækur fyrir goðgá eða [[guðlast]] á Alþingi. == Gíslataka == Segir sagan að Þangbrandur hafi snúið aftur til Ólafs og sagt honum að hann hefði litla trú á því að Íslendingar myndu taka kristni. Á Ólafur þá að hafa reiðst gífurlega. Laxdæla segir frá því að Ólafur Tryggvason Noregs konungur hélt fjórum höfðingasonum sem gíslum til að þrýsta á um kristnitöku. Það voru Kjartan Ólafsson, Halldór sonur Guðmundar hins ríka, Kolbeinn sonur Þórðar Freysgoða og Sverting sonur Runólfs úr Dal. == Atburðarrásin á Alþingi == Sagan segir að [[hraun]] hafi runnið á [[Hellisheiði]], er Alþingi var haldið, skammt frá Þingvöllum og stefnt í átt að bæ eins kristna höfðingjans. Töldu heiðnir menn að þetta væri merki um að guðirnir reiddust. Á þá [[Snorri goði Þorgrímsson|Snorri Þorgrímsson]] á [[Helgafell]]i að hafa mælt „''Um hvað reiddust goðin, þá er hér brann hraunið, er nú stöndum vér á?''“ og þótti sýna mikla skynsemi. [[Þorgeir Ljósvetningagoði Þorkelsson]] [[lögsögumaður]] var í málsvari fyrir heiðingja og tilnefndu kristnir [[Síðu-Hallur|Hall Þorsteinsson]] á [[Þvottá]] (Síðu-Hall). Hallur samdi við Þorgeir um að hann skyldi segja upp lög sem allir gætu fellt sig við. ''En síðan er menn komu í búðir þá lagðist hann niður, Þorgeir, og breiddi feld sinn á sig og hvíldi þann dag allan og nóttina eftir og kvað ekki orð''. <ref>[http://www.heimskringla.no/original/islendingesagaene/islendingabok.php Íslendingabók ]</ref> Um morguninn daginn eftir settist Þorgeir upp og bauð mönnum að ganga til [[Lögberg]]s og þar hóf hann upp raust sína og kvað; „''En nú þykir mér það ráð, að vér látim og eigi þá ráða, er mest vilja í gegn gangast, og miðlum svo mál á milli þeirra, að hvorirtveggju hafi nokkuð síns máls, og höfum allir ein lög og einn sið. Það mun verða satt, er vér slítum í sundur lögin, að vér munum slíta og friðinn.''“ Þorgeir kvað það lög að menn skyldu taka kristni en áfram yrði leyft að [[blót]]a leynilega, bera út börn og éta [[hrossakjöt]]. == Þorgeiri mútað? == Í Brennu-Njáls sögu segir: "En Hallur fór að finna Þorgeir goða lögsögumann frá Ljósavatni og gaf honum til þrjár merkur silfurs að hann segði upp lögin. En það var þó ábyrgðarráð er hann var heiðinn." Þorgeir Ljósvetningagoði lagðist síðan undir feld áður en hann hvað upp lögin um kristni. == Tímasetning == Sumir telja að kristnitakan hafi orðið fyrr. Doktor [[Ólafía Einarsdóttir]] leiðir líkur að því í [[doktorsritgerð]] sinni, ''Studier i kronologisk metode i tidlig islandsk historieskrivning'', sem hún varði í [[Lundur (Svíþjóð)|Lundi]] í [[Svíþjóð]], [[21. maí]] [[1964]], að kristnitakan hafi farið fram um sumarið [[999]]. == Viðurlög við heiðni == Við kristnitöku Íslands var trúleysi og heiðni á Íslandi bönnuð. Viðurlög við því að blóta á laun voru þriggja ára útlegð úr landi (fjörbaugsgarð). Í sumum tilfellum var fólk brennt á báli. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3315404 ''Túlkun Íslendingabókar á kristnitökunni''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2000]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2323285 ''Kristnitakan á Íslandi''; grein í Eimreiðinni 1901]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3277139 ''Hrossakjötsát''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1947] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825101404/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3277139 |date=2019-08-25 }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1972001 ''Kristni lögtekin á Alþingi''; grein í Morgunblaðinu 2000] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3568813 ''Völuspá, dómsdagur og kristnitakan á Alþingi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2003] * [http://www.visindavefur.is/svar.php?id=274 Vísindavefur HÍ um viðurlög við að blóta á laun] * [http://www.snerpa.is/net/isl/laxdal.htm Laxdæla] * [http://www.snerpa.is/net/isl/njala.htm Njála] {{Saga Íslands}} [[Flokkur:Saga kristninnar á Íslandi]] 346wakkx1ich53ckw1696lsr3rfarhg 0 38682 1952654 1925562 2026-03-29T11:31:09Z Alvaldi 71791 Tiltekt 1952654 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Páll Bergþórsson | mynd = <!-- aðeins skráarnafn --> | mynd_alt = | mynd_texti = | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1923|08|13}} | fæðingarstaður = Fljótstunga á [[Hvítársíða|Hvítársíðu]], Ísland | dánardagur = {{dánardagur og aldur|2024|03|10|1923|08|13}} | dánarstaður = | starf = Veðurfræðingur | ár = | þekkt_fyrir = | þekktustu_verk = | maki = Hulda Baldursdóttir (d. 2013) | börn = [[Bergþór Pálsson]] }} '''Páll Bergþórsson''' (f. [[13. ágúst]] [[1923]], d. [[10. mars]] [[2024]]) var íslenskur [[veðurfræði]]ngur. Páll fæddist í [[Fljótstunga|Fljótstungu]] á [[Hvítársíða|Hvítársíðu]]. Hann lauk [[stúdentspróf]] frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] 1944, prófi í veðurfræði við ''Sveriges Meteorologiska och hydrologiska Institut'' 1949 og fil. kand í veðurfræði 1955. Páll var [[Veðurstofa Íslands|veðurstofustjóri]] frá 1989 til ársloka 1993. Hann lést árið 2024, þá 100 ára gamall. Sonur Páls er [[Bergþór Pálsson]] óperusöngvari.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242541045d/pall-berg-thors-son-er-latinn|title=Páll Berg­þórs­son er látinn|author=Kolbeinn Tumi Daðason|publisher=[[Vísir.is]]|date=2024-11-03|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-29}}</ref> ==Tengt efni== [[Snjóskaflinn í Gunnlaugsskarði]] {{Stubbur|æviágrip}} ==Tilvísanir== [[Flokkur:Íslenskir veðurfræðingar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1923]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 2024]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] of98i01hyorerqoj5n17csemyc5prs5 1952655 1952654 2026-03-29T11:31:31Z Alvaldi 71791 1952655 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Páll Bergþórsson | mynd = <!-- aðeins skráarnafn --> | mynd_alt = | mynd_texti = | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1923|08|13}} | fæðingarstaður = Fljótstunga á [[Hvítársíða|Hvítársíðu]], Ísland | dánardagur = {{dánardagur og aldur|2024|03|10|1923|08|13}} | dánarstaður = | starf = Veðurfræðingur | ár = | þekkt_fyrir = | þekktustu_verk = | maki = Hulda Baldursdóttir (d. 2013) | börn = [[Bergþór Pálsson]] }} '''Páll Bergþórsson''' (f. [[13. ágúst]] [[1923]], d. [[10. mars]] [[2024]]) var íslenskur [[veðurfræði]]ngur. Páll fæddist í [[Fljótstunga|Fljótstungu]] á [[Hvítársíða|Hvítársíðu]]. Hann lauk [[stúdentspróf]] frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] 1944, prófi í veðurfræði við ''Sveriges Meteorologiska och hydrologiska Institut'' 1949 og fil. kand í veðurfræði 1955. Páll var [[Veðurstofa Íslands|veðurstofustjóri]] frá 1989 til ársloka 1993. Hann lést árið 2024, þá 100 ára gamall. Sonur Páls er [[Bergþór Pálsson]] óperusöngvari.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242541045d/pall-berg-thors-son-er-latinn|title=Páll Berg­þórs­son er látinn|author=Kolbeinn Tumi Daðason|publisher=[[Vísir.is]]|date=2024-11-03|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-29}}</ref> ==Tengt efni== *[[Snjóskaflinn í Gunnlaugsskarði]] ==Tilvísanir== {{reflist]}} {{Stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Íslenskir veðurfræðingar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1923]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 2024]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] bg6zfp9zyyzw8fg21f1tko9jtuerfyc 1952656 1952655 2026-03-29T11:31:36Z Alvaldi 71791 /* Tilvísanir */ 1952656 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Páll Bergþórsson | mynd = <!-- aðeins skráarnafn --> | mynd_alt = | mynd_texti = | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1923|08|13}} | fæðingarstaður = Fljótstunga á [[Hvítársíða|Hvítársíðu]], Ísland | dánardagur = {{dánardagur og aldur|2024|03|10|1923|08|13}} | dánarstaður = | starf = Veðurfræðingur | ár = | þekkt_fyrir = | þekktustu_verk = | maki = Hulda Baldursdóttir (d. 2013) | börn = [[Bergþór Pálsson]] }} '''Páll Bergþórsson''' (f. [[13. ágúst]] [[1923]], d. [[10. mars]] [[2024]]) var íslenskur [[veðurfræði]]ngur. Páll fæddist í [[Fljótstunga|Fljótstungu]] á [[Hvítársíða|Hvítársíðu]]. Hann lauk [[stúdentspróf]] frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] 1944, prófi í veðurfræði við ''Sveriges Meteorologiska och hydrologiska Institut'' 1949 og fil. kand í veðurfræði 1955. Páll var [[Veðurstofa Íslands|veðurstofustjóri]] frá 1989 til ársloka 1993. Hann lést árið 2024, þá 100 ára gamall. Sonur Páls er [[Bergþór Pálsson]] óperusöngvari.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242541045d/pall-berg-thors-son-er-latinn|title=Páll Berg­þórs­son er látinn|author=Kolbeinn Tumi Daðason|publisher=[[Vísir.is]]|date=2024-11-03|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-29}}</ref> ==Tengt efni== *[[Snjóskaflinn í Gunnlaugsskarði]] ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Íslenskir veðurfræðingar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1923]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 2024]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] pa7nivyglg9r3q94tdskd5zcy6g7t08 0 39319 1952573 1942438 2026-03-29T06:11:44Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952573 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Chile.estrechodemagallanes.png|thumb|300px|]] '''Magellansund''' er sund milli [[Eldland]]s og meginlands [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]], sunnan við [[Punta Arenas]]. Það er 560 km langt og 5-30 km breitt. Sigling um Megellansund er erfið vegna þoku, strauma og vestanvinda. Magellansund er að mestu innan landamæra [[Síle]] en austasti hlutinn er í [[Argentína|Argentínu]].<ref name=":0">{{Vefheimild|url=https://www.newworldencyclopedia.org/p/index.php?title=Strait_of_Magellan&oldid=1110426|titill=Strait of Magellan|höfundur=New World Encyclopedia contributors|útgefandi=New World Encyclopedia|mánuður=apríl|ár=2023|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2023}}</ref> Fyrstur Evrópubúa til að sigla þess leið var Portúgalinn [[Ferdinand Magellan]] árið 1520<ref name=":0" /> Sundið var mjög mikilvæg siglingarleið fram að opnun [[Panamaskurðurinn|Panamaskurðarins]] árið 1914 og er enn mikilvæg siglingarleið á milli Kyrrahafs og Atlantshafs .<ref name=":0" /> Síle og Argentína hafa deilt um yfirráð á svæðinu sem leiddi næstum því til stríðs á milli ríkjanna árið 1978 en með friðarsamningi árið 1984 leystust mörg ágreiningsefni og hann stuðlaði einnig að auknum efnahagslegum samskiptum.<ref name=":0" /> == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=418173&pageSelected=0&lang=0 ''Við Magellansund''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1951]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} <gallery> File:StraitOfMagellan.jpg File:NaoVictoria.JPG File:Commerson's_dolphins_(Cephalorhynchus_commersonii)_in_the_Strait_of_Magellan.jpg File:US_Navy_040621-N-6536T-066_The_Nimitz-class_aircraft_carrier_USS_Ronald_Reagan_(CVN_76)_cruises_through_the_Straits_of_Magellan.jpg </gallery> {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Landafræði Argentínu]] [[Flokkur:Landafræði Síle]] ttj6f5ddha6oql77vnbg3a0yr4f21rx 0 39674 1952426 1909721 2026-03-28T19:44:04Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952426 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Kvennó.JPG|thumb|275px|Kvennaskólinn í Reykjavík]] '''Kvennaskólinn í Reykjavík''', eða '''Kvennó''' er [[Ísland|íslenskur]] framhaldsskóli í [[Reykjavík]] sem stofnaður var árið [[1874]]. Kvennaskólinn býður upp á þriggja ára bóknám til stúdentsprófs á þremur námsbrautum; félagsfræðabraut, málabraut og náttúrufræðibraut. Skólinn byggist á bekkjakerfi en þó verður einhver skörun síðustu tvö árin er nemendum býðst takmarkað val. Í skólanum eru um 650 nemendur og starfsmenn eru 55. Skólameistari er Kolfinna Jóhannesdóttir og Ásdís Arnalds er aðstoðarskólameistari. == Saga skólans == Aðdraganda að stofnun skólans má rekja til ávarps sem birtist í blaðinu [[Þjóðólfur|Þjóðólfi]] árið [[1871]] og var undirritað af 25 konum.<ref>[http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2026103 ''Ávarp til Íslendinga''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305201820/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2026103 |date=2016-03-05 }}, Þjóðólfur 28. mars 1871</ref> Kvennaskólinn í Reykjavík var stofnaður af hjónunum [[Þóra Melsteð|Þóru]] og [[Páll Melsteð (sagnfræðingur)|Páli Melsteð]] árið [[1874]], sem bæði höfðu komið að birtingu ávarpsins. Kvennaskólinn er því einn af elstu skólum landsins. Þóra var fyrsti skólastjóri skólans en [[Ingibjörg H. Bjarnason]] tók við starfi skólastjóra um [[1906]] eftir að hafa kennt þar þrjú undanfarin ár og gegndi því starfi til dauðadags 1941. Eins og nafnið gefur til kynna var skólinn eingöngu fyrir stelpur, en því var breytt [[1977]] þegar piltum var veitt innganga til náms við skólann. Í dag eru piltar tæpur þriðjungur nemenda. Skólinn varð framhaldsskóli [[1979]] og fyrsti stúdentahópurinn útskrifaðist [[1982]]. Framan af var töluvert mikil áhersla lögð á að kenna fatasaum, handavinnu og teikningu í skólanum<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2275892 Kvennaskóli Reykjavíkur. ''Lögrétta'', 36. tölublað, 1907.]</ref> og einnig var sérstök hússtjórnar- eða húsmæðradeild var við skólann frá 1905-1942 en var þá lögð niður þar sem ekki þótti þörf á henni eftir að [[Hússtjórnarskóli Reykjavíkur|Húsmæðraskóli Reykjavíkur]] var stofnaður.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1062192 Ragnheiður Jónsdóttir ráðin forstöðukona Kvennaskólans í Reykjavík. ''Alþýðublaðið'', 16. maí 1942.]</ref> == Skólinn í dag == Skólinn er til húsa að [[Fríkirkjuvegur|Fríkirkjuvegi]] 9 og Þingholtsstræti 37. Þetta hús er í daglegu tali kallað ''Uppsalir''. Íþróttakennslan fer fram í leikfimissalnum í miðbæjarbyggingu Kvennaskólans. Nokkrar sérstofur eru í skólanum, t.d. fyrir líffræði, efna- og eðlisfræði, listgreinar og nokkur tungumál. Skólinn vinnur mörg alþjóðlega samskiptaverkefni á hverju ári. Á síðustu árum hefur skólinn t.d. unnið með skólum frá [[Danmörk]]u, [[Svíþjóð]], [[Frakkland]]i, [[Þýskaland]]i, [[Belgía|Belgíu]], [[Írland]]i, [[Rúmenía|Rúmeníu]] og [[Tékkland]]i. Nemendur, kennarar og stjórnendur hafa fengið heimsóknir frá og farið í heimsóknir til viðkomandi landa. Kvennskælingurinn Laufey Haraldsdóttir varð fyrsta stúlkan til að sigra í [[Gettu betur]] þegar lið Kvennó fór með sigur af hólmi gegn MR vorið 2011. == Húsnæði Kvennaskólans == Skólinn var fyrst til húsa í [[Gamli kvennaskólinn|gamla kvennaskólahúsinu]] við Austurvöll en flutti í núverandi húsnæði á Fríkirkjuvegi 1909. Veturinn 2011 fékk skólinn svo húsnæði Reykjavíkurborgar - Gamla Miðbæjarskólann til afnota undir starfsemi sína og verður haustönn 2011 fyrsta önnin sem sú bygging mun nýtast við kennslu í Kvennaskólanum. == Tilvísanir == <div class="references-small">{{reflist}} == Heimildir == * [http://www.kvenno.is/ Heimasíða Kvennaskólans í Reykjavík] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3949417 ''Kvennaskólinn nýi vígður''; grein í Ísafold 1909] == Tenglar == * Nemendafélag Kvennaskólans [http://www.kedjan.is Keðjan] * Leikfélag Kvennaskólans [http://kvenno.is/pages/60 Fúría] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008182713/http://kvenno.is/pages/60 |date=2007-10-08 }} * Starfsmannafélag Kvennaskólans [http://kvenno.is/pages/61 Krían] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008182933/http://kvenno.is/pages/61 |date=2007-10-08 }} * [http://kvenno.is/pages/59 Kór Kvennaskólans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008182851/http://kvenno.is/pages/59 |date=2007-10-08 }} * Málfundafélag Kvennaskólans [http://www.facebook.com/pages/M%C3%A1lfundaf%C3%A9lagi%C3%B0-Loki/129441987075276] {{Framhaldsskólar}} [[Flokkur:Miðborg Reykjavíkur]] {{s|1874}} [[Flokkur:Kvennaskólinn í Reykjavík| ]] 35yb6xq47949ri8zr8udvpqav542sdk 0 40510 1952367 1942488 2026-03-28T13:38:43Z Berserkur 10188 tenglar 1952367 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Berlinermauer.jpg|thumb|right|[[Berlínarmúrinn]].]] '''Kalda stríðið''' er [[hugtak]] notað um [[tímabil]]ið um það bil á milli áranna [[1947]]-[[1991]] sem einkenndist af efnahagslegri, [[vísindi|vísindalegri]], [[list]]rænni og [[her]]naðarlegri [[samkeppni]] á milli [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] og bandamanna þeirra. Bæði stórveldin stóðu fyrir stofnun [[hernaðarbandalag]]a. [[Hugmyndafræði]] sitt hvors var stillt upp sem andstæðum. Bæði stórveldin stunduðu [[njósnir]] um hitt; hernaðaruppbyggingu, [[Iðnaður|iðnaðar-]] og [[tækni]]þróun, þar á meðal [[geimkapphlaupið]]. Miklum fjármunum var varið til varnarmála, sem leiddi til [[vígbúnaðarkapphlaup]]s og [[kjarnorkuvæðing]]ar.<ref>{{Vísindavefurinn|1146|Hverjir aðrir en Bandaríkjaforseti höfðu vald yfir kjarnorkuvopnum Bandaríkjanna á fyrri hluta kalda stríðsins?|höfundur=Valur Ingimundarson|dags=20.11.2000}}</ref> Ekki kom til beinna [[stríð|hernaðarátaka]] milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna, þó stundum skylli hurð nærri hælum, en bæði ríkin tóku beint og óbeint þátt í styrjöldum bandamanna sinna um allan heim sem urðu þá eins konar [[leppstríð]] milli þeirra. Eftir lok [[síðari heimsstyrjöld|síðari heimsstyrjaldar]] 1945, þar sem Bandaríkin og Sovétríkin voru bandamenn, komu Sovétríkin upp [[leppstjórn]]um á hernámssvæðum sínum í Evrópu og [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]]. Þetta varð til þess að Evrópu var skipt með „[[járntjaldið|járntjaldi]]“ milli austurs og vesturs. Árið 1949 gerðu Sovétríkin sína fyrstu [[kjarnorkutilraun]], fjórum árum eftir að Bandaríkjamenn vörpuðu kjarnorkusprengju á [[Hiroshima]] og [[Nagasaki]]. Sovétríkin gerðust auk þess bandamenn [[Alþýðulýðveldið Kína|Alþýðulýðveldisins Kína]] við stofnun þess 1949. Bandaríkjamenn brugðust við með [[Truman-kenningin|Truman-kenningunni]] um [[innilokunarstefna|innilokunarstefnu]] gegn kommúnisma, árið 1947. Bandaríkjamenn buðu ríkjum Evrópu [[Marshall-aðstoðin]]a til að byggja ríki álfunnar aftur upp eftir eyðileggingu stríðsins, og stofnuðu [[Atlantshafsbandalagið]] árið 1949 ([[Varsjárbandalagið]] undir forystu Sovétríkjanna var stofnað 1955). Meðal fyrstu átaka stórveldanna á tímum kalda stríðsins voru í tengslum við [[herkví Berlínar]] 1948-1949, og [[Kóreustríðið]] sem stóð frá 1950 til 1953 og lauk með þrátefli. == Uppruni hugtaksins == Breski rithöfundurinn [[George Orwell]] notaði hugtakið „kalt stríð“ í ritgerð í breska dagblaðinu ''[[Tribune]]'' árið 1945.<ref>{{cite web|url=https://blog.oup.com/2015/10/george-orwell-cold-war/|title=George Orwell and the origin of the term 'cold war'|author=Katherine Connor Martin|date=24. október 2015|website=OUPblog}}</ref> Í Bandaríkjunum var það fyrst notað árið [[1947]] af [[Bernard Baruch]] og [[Walter Lippmann]] til þess að lýsa aukinni spennu milli stórveldanna tveggja í kjölfar [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]].<ref>Fred Halliday, „Cold War“, hjá Joel Krieger (ritstj.), ''The Oxford Companion to the Politics of the World'' 2. útg. (Oxford: Oxford University Press, 2001).</ref> Hugmyndin var sú að „sigurvegarinn“ myndi sýna fram á yfirburði síns pólitísks kerfis, annars vegar [[kommúnismi|kommúnisma]] Sovétríkjanna og hins vegar frjáls markaðsbúskaps Bandaríkjanna. == Saga == Enda þótt Bandaríkin og Sovétríkin hafi verið bandamenn undir lok seinni heimsstyrjaldarinnar voru uppi afar ólíkar hugmyndir um skipan mála eftir stríðið. Dagana 4.-11. febrúar [[1945]] hittust þjóðhöfðingjar Bandaríkjanna, Sovétríkjanna og Bretlands; [[Franklin D. Roosevelt]], [[Jósef Stalín]] og [[Winston Churchill]] á [[Jaltaráðstefnan|Jaltaráðstefnunni]] og réðu ráðum sínum. Niðurstaðan varð sú að Þýskalandi yrði skipt á milli stórveldanna í þrjú svæði og Berlín, sem var staðsett á yfirráðasvæði Sovétríkjanna, var einnig skipt þannig (seinna urðu þau fjögur þegar Frakklandi var úthlutað landsvæði í Suðvestur-Þýskalandi). [[Austur-Evrópa]] var á áhrifasvæði Sovétríkjanna. Í frægri ræðu í mars 1946 komst Winston Churchill þannig að orði að „[[Járntjaldið|Járntjald]]“ skipti Evrópu í tvennt. Vegna bágs efnahagsástands í Bretlandi sáu þarlend stjórnvöld ekki fram á að geta veitt Grikkjum og Tyrkjum áframhaldandi efnahagsaðstoð. Af þeim völdum setti þáverandi forseti Bandaríkjanna fram nýja utanríkisstefnu ári 1947 kennda við hann, [[Truman-kenningin|Truman-kenninguna]]. Með henni skuldbatt hann Bandaríkin til þess að veita Tyrklandi og Grikklandi fjárhagsaðstoð til þess að koma í veg fyrir útbreiðslu kommúnisma. Á næstu áratugum breiddist spennan út frá [[Evrópa|Evrópu]] til allra heimshorna. Bandaríkin leituðust við að halda útbreiðslu [[Kommúnismi|kommúnisma]] í skefjum. Sú utanríkisstefna Bandaríkjanna var nefnd [[Truman-kenningin]], kennd við [[Harry S. Truman]], forseta Bandaríkjanna, og fólst hún í því að Bandaríkin stofnuðu til stjórnmálasambands og bandalaga í [[Vestur-Evrópa|Vestur-Evrópu]], [[Mið-Austurlönd]]um og [[Suðaustur-Asía|Suðaustur-Asíu]].<ref>{{Vísindavefurinn|4038|Hver var ástæðan fyrir kalda stríðinu? Var það nauðsynlegt eða hefði verið hægt að sleppa því?|höfundur=Valur Freyr Steinarsson|dags=4.3.2004}}</ref> Bandaríkjamenn áttu frumkvæðið að [[Marshallaðstoðin]]ni, sem hófst árið [[1948]] og stóð í um fimm ár. Sú áætlun var í formi efnahagslegrar aðstoðar handa stríðshrjáðum löndum Vestur-Evrópu svo þau mættu skjótar vinna sig upp úr örbirgð og tryggja þannig stöðugleika í álfunni. Að sama skapi komu þau að stofnun [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]] (NATO), hernaðarbandalags sem var stofnað [[1949]]. Hinum megin Járntjaldsins var [[Varsjárbandalagið]] stofnað [[1955]]. Oft lá við styrjöld milli heimsveldanna tveggja, til dæmis í [[Kóreustríðið|Kóreustríðinu]] ([[1950]]-[[1953]]), [[Kúbudeilan|Kúbudeilunni]] ([[1962]])<ref>{{Vísindavefurinn|51907|Um hvað snerist Kúbudeilan?|höfundur=Róbert F. Sigurðsson|dags=16.9.2009}}</ref> og [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðinu]] ([[1964]]-[[1975]]). Ógninni um [[gagnkvæm gereyðing|gagnkvæma gereyðingu]] af völdum [[kjarnorkuvopn]]a var beitt til að fæla andstæðinginn frá því að gera árás, samanber ''[[ógnarjafnvægi]]''. Einnig komu tímabil þar sem spennan minnkaði og báðir aðilar leituðust við að draga frekar úr henni, til dæmis með [[SALT-samningar|SALT-samningum]] um fækkun [[kjarnorkusprengja|kjarnaodda]] í [[vopnabúr]]um stórveldanna. Kalda stríðið fjaraði út á [[1981-1990|níunda áratugnum]] í kjölfar baráttu fyrir auknum borgaralegum réttindum í [[Pólland]]i og umbótastefnu [[Mikhaíl Gorbatsjev|Mikhaíls Gorbatsjev]], ''[[perestroika]]'' og ''[[glasnost]]''. Sovétríkin slökuðu á haldi sínu á [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]] og Sovétríkin sjálf liðuðust í sundur árið [[1991]]. ==Tengt efni== * [[Kalda stríðið á Íslandi]] ==Tenglar== * {{Vísindavefurinn|18988|Tapaði einhver kalda stríðinu?}} * {{Vísindavefurinn|61002|Hvenær lauk kalda stríðinu?}} * {{Vísindavefurinn|71761|Hafði kalda stríðið einhver áhrif á íslenskt samfélag?}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Kalda stríðið}} [[Flokkur:Kalda stríðið| ]] pyvd53jho13oxx5prd42u2lbnscqd1g 0 40719 1952570 1669493 2026-03-29T05:42:17Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952570 wikitext text/x-wiki [[File:Lucianus.jpg|thumb|200px|]] '''Lúkíanos frá Samosata''' ([[forngríska|forngrísku]] Λουκιανὸς ὁ Σαμοσατεύς, um [[120]] – eftir [[180]]) var [[Sýrland|sýrlenskur]]-[[Rómaveldi|rómverskur]] mælskumaður, [[rithöfundur]] og höfundur [[satíra]], sem ritaði á [[Forngríska|forngrísku]] og var rómaður fyrir fágaan stíl sinn, hugmyndaflug sitt og kímnigáfu sína. Hann fæddist í borginni [[Samosata]] í fyrrum konungdæminu [[Kommagena|Kommagenu]] (í dag í austurhluta [[Tyrkland]]s), sem var þá undir yfirráðum [[Rómaveldi]]s og var sameinað [[Rómverskt skattland|skattlandinu]] [[Sýrland]]i. Hann vísar til sjálfs sín sem „Sýrlendings“. Að öllum líkindum lést hann í [[Aþena|Aþenu]] seint á [[2. öld]] Lúkíanosi eru eignuð rúmlega 80 ritverk en ósennilegt þykir að þau séu öll ósvikin. Í mörgum verka sinna gerir Lúkíanos óspart grín að bæði grískri goðafræði og [[Grísk heimspeki|grískri heimspeki]]. Ekkert er vitað um heimspekileg viðhorf hans sjálfs en hann hefur bæði verið talinn hafa aðhyllst [[Aristóteles|aristótelisma]] og [[Epikúrismi|epikúrisma]]. == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2323995 ''Tímon eða Mannhatarinn''; birtist í Eimreiðinni 1903] * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2324173 ''Draumurinn''; birtist í Eimreiðinni 1904]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur|fornfræði}} [[Flokkur:Forngrískir rithöfundar]] qwhh5mg9kf4af7e0he8epu1hlmjg59l 0 41132 1952424 1949218 2026-03-28T19:31:28Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952424 wikitext text/x-wiki [[File:Kurt-Vonnegut-US-Army-portrait.jpg|thumb|Kurt Vonnegut]] [[File:Kurt Vonnegut 1972.jpg|thumb|Kurt Vonnegut (1972)]] '''Kurt Vonnegut, yngri''' (f. [[11. nóvember]] [[1922]] - d. [[11. apríl]] [[2007]]) var [[Bandaríkin|bandarískur]] [[rithöfundur]] af [[Þýskaland|þýskum]] ættum. Kurt barðist í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni og var tekinn til fanga af Þjóðverjum. Hann var færður til [[Dresden]] sem [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|Bandamenn]] jöfnuðu við jörðu skömmu síðar með sprengjuherferð dagana [[13. febrúar|13.]]-[[15. febrúar]] [[1945]]. Kurt lifði þennan hildarleik af þar sem hann hafði flúið í skjól í [[Sláturhús 5]], sem seinna varð titill frægustu bókar hans. Eftir þetta var Kurt gert að safna saman líkum látinna í hrúgur sem var svo kveikt í með eldvörpum. Hann lést á heimili sínu 11. apríl 2007 skömmu eftir að hafa fengið slæma byltu sem olli alvarlegum höfuðáverkum. == Á Íslandi == Kurt heimsótti [[Ísland]] vegna bókmenntahátíðar í september [[1987]]. Um Ísland sagði hann í viðtali sem William Rodney Allen og Paul Smith tóku við hann seinna sama ár: {{tilvitnun2|'''William Rodney Allen (WRA)''': Your travels have been extensive – Japan, Poland, were you just in Iceland?<br>'''Kurt Vonnegut (KV)''': Yeah<br>'''WRA''': Was that another PEN venture?<br>'''KV''': No, they had a little literary festival. They have the same population as [[Rochester]], New York, and are a part of [[NATO]].<br>'''WRA''': Had you been to Iceland before?<br>'''KV''': No. Nobody's been to Iceland before. [Laughter]<br>'''WRA''': Just [[Bobby Fischer|Bobby Fisher]].<br>'''KV''': That's right. They've got four world-class masters.<br>'''WRA''': What else is there to do but play chess and sit around in the sauna?<br>'''KV''': You know, I wrote about the [[Galapagoseyjar|Galápagos Islands]] and wondered what sort of human beings would evolve on a lump of lava where there's nothing to build with and nothing to make tools with. It's exactly the situation in Iceland. They've been there since the eight or ninth century and haven't had anything to build with. There're no ruins. They build out of sod, right up until the [[seinni heimsstyrjöldin|Second World War]] – and are still doing a little of that now. You have to keep rebuilding the damn thing day after day. Leave it alone for a year and it goes right back down.<br>'''WRA''': I saw a show about the high alcoholism rate of the young people in Iceland. Did you see any evidence of that?<br>'''KV''': I didn't see many drunks. But you know what their brand of vodka is? They have a law, I don't know why it is, but they can't export liquor. I guess they dont want to make it too important in the economy. But it could be. The name of the vodka is [[Brennivín|Black Death]]! The label is coffin-shaped with a skull up at the top end of the coffin. And boy would that sell over here! [Laughter]|Viðtal William Rodney Allen og Paul Smith við Kurt.<ref>William Rodney Allen (ritstjóri). ''Conversations with Kurt Vonnegut''. bls 290</ref>}} Bók hans ''Slaughterhouse-five'' kom út í íslenskri þýðingu Sveinbjarnar I. Baldvinssonar sem [[Sláturhús fimm eða Barnakrossferðin: skyldudans við dauðann]] árið 1982. Bók hans ''God bless you Mr. Rosewater'' kom einnig út í íslenskri þýðingu Sveinbjarnar I. Baldvinssonar sem [[Guðlaun herra Rosewater eða Perlur fyrir svín]] árið 1992. == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimild == * {{bókaheimild|höfundur=William Rodney Allen (ritstjóri)|titill=Conversations with Kurt Vonnegut|útgefandi=University Press of Mississippi|ár=1988|ISBN=ISBN 0-87805-357-3}} == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=419520&pageSelected=5&lang=0 ''Kurt Vonnegut''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1969]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{stubbur|æviágrip}} {{fde|1922|2007|Vonnegut, Kurt}} [[Flokkur:Bandarískir rithöfundar|Vonnegut, Kurt]] [[Flokkur:Bandarískir húmanistar]] n45atvm6w1knyngxem89ub99jc188cj 0 41678 1952437 1934542 2026-03-28T20:19:44Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952437 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Kál | image = Brassica rapa plant.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Næpa]] (''Brassica rapa'') | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Krossblómabálkur]] (''Brassicales'') | familia = [[Krossblómaætt]] (''Brassicaceae'') | genus = '''''Brassica''''' | subdivision_ranks = Tegundir | subdivision = Sjá grein }} '''Kál''' ([[fræðiheiti]]: ''Brassica'') er [[ættkvísl (flokkunarfræði)|ættkvísl]] jurta af [[krossblómaætt]]. Ættkvíslin inniheldur fleiri [[matjurt]]ir en nokkur önnur ættkvísl. Hún inniheldur einnig margar tegundir [[illgresi]]s. Um þrjátíu villtar tegundir og villtir blendingar tilheyra þessari ættkvísl auk fjölda [[ræktunarafbrigði|ræktunarafbrigða]] og ræktaðra blendinga. Flestar tegundirnar eru [[einær jurt|einærar]] eða [[tvíær jurt|tvíærar]]. Ættkvíslin er upprunnin í [[tempraða beltið|tempraða beltinu]] í [[Evrópa|Evrópu]] og [[Asía|Asíu]] en káljurtir eru ræktaðar um allan heim. == Nokkrar tegundir == * [[Eþíópíumustarður]] (''[[Brassica carinata]]'') * ''[[Brassica elongata]]'' * ''[[Brassica fruticulata]]'' * [[Asíumustarður]] (''[[Brassica juncea]]'') * [[Gulrófa]] (''[[Brassica napobrassica]]'') * [[Repja]] (''[[Brassica napus]]'') * ''[[Brassica narinosa]]'' * [[Svartmustarður]] (''[[Brassica nigra]]'') * [[Garðakál]] (''[[Brassica oleracea]]'') * ''[[Brassica perviridis]]'' * [[Næpa]] (''[[Brassica rapa]]'') * ''[[Brassica rupestris]]'' * ''[[Brassica septiceps]]'' * ''[[Brassica tournefortii]]'' == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=431588&pageSelected=20&lang=0 ''Káltegundir''; grein í Morgunblaðinu 1993]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Kál| ]] 41row8r5wpjdpcr3go4k6m76doiy1bj 0 42731 1952445 1732710 2026-03-28T21:46:52Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952445 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Hindenburg at lakehurst.jpg|thumb|right|250px|LZ 129 Hindenburg]] '''LZ 129 Hindenburg''' var [[Þýskaland|þýskt]] [[loftskip]]. Loftskipið, ásamt systurskipi sínu [[LZ 130 Graf Zeppelin II]], voru stærstu loftskip sem byggð hafa verið. Eldur kviknaði upp í Hindenburg í [[Lakehurst]], [[New Jersey]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] þann [[6. maí]] árið [[1937]], sem varð til þess að 36 manns létu lífið. Í skipið komust samtals 200 milljónir [[lítri|lítra]] af gasi. Loftskipið var nefnt í höfuðið á [[Paul von Hindenburg]]. [[Mynd:Hindenburg burning.jpg|thumb|right|250px|Fræg mynd af loftskipinu LZ 129 Hindenburg. Myndin var tekin nokkrum sekúndum eftir að eldur kom upp í því.]] == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=420089&pageSelected=6&lang=0 ''Hindenburg-slysið og afdrif loftskipanna''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1973]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{stubbur}} [[Flokkur:Loftskip]] 7ajf3stg63es52u2fn4ojs2dg7xz130 0 43102 1952562 1700042 2026-03-29T04:51:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952562 wikitext text/x-wiki '''Lárus Pálsson''' ([[12. febrúar]] [[1914]] – [[13. mars]] [[1968]]) var [[Ísland|íslenskur]] leikari. Hann stundaði nám við [[MR|Menntaskólann í Reykjavík]] og gegndi þar embætti forseta [[framtíðin|Framtíðarinnar]], nemendafélags MR, árið [[1933]]<ref name="forsetar Framtíðarinnar">{{Vefheimild|url=http://www.mr.is/index.php?option=com_content&view=article&id=469%3Aforsetar-framtiearinnar-1883-&catid=67&Itemid=997|titill=Forsetar Framtíðarinnar frá 1883|útgefandi=Menntaskólinn í Reykjavík}}</ref>. Hann lærði við [[Konunglega leikhúsið í Kaupmannahöfn]] [[1934]] til [[1937]] og byrjaði feril sinn þar en kom heim með [[Petsamoförin]]ni [[1940]] og starfaði eftir það hjá [[Leikfélag Reykjavíkur|Leikfélagi Reykjavíkur]]. Þorvaldur Kristinsson ritaði ævisögu hans sem út kom 2008 og hlaut [[Íslensku bókmenntaverðlaunin|Bókmenntaverðlaun Íslands]] það árið. == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> ==Tenglar== * [http://www.leikminjasafn.is/annall/1940lapa.html Um Lárus á vef Leikminjasafns Íslands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927021646/http://www.leikminjasafn.is/annall/1940lapa.html |date=2007-09-27 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1392501 ''Lárus Pálsson, leikari - minning''; grein í Morgunblaðinu 1968]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Birgir Kjaran]] | titill=Forseti [[Framtíðin|Framtíðarinnar]] | frá=[[1933]] | til=[[1933]] | eftir=[[Halldór Jakobsson (forstjóri)|Halldór Jakobsson]]}} {{Töfluendir}} {{stubbur|æviágrip|leikari|Ísland}} [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] {{fd|1914|1968}} doi53s6mdub3t7uhray03bgmiyael0r 0 49224 1952454 1565512 2026-03-28T22:40:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952454 wikitext text/x-wiki '''Landshöfðingi''' var æðsti [[embættismaður]] danska ríkisins á [[Ísland]]i á árunum 1873-1904, er Ísland var enn hluti af því. Landshöfðingi sat á Alþingi fyrir hönd konungs og veitti umsagnir um frumvörp sem bárust konungi til staðfestingar. Við hann er kennt [[Landshöfðingjatímabilið]] í íslenskri sögu. Landshöfðingjanum til aðstoðar var [[landshöfðingjaritari]]. Landshöfðingjaembættið var stofnað árið [[1872]] með setningu [[Stöðulögin|Stöðulaganna]] og tók embættið við embætti [[Stiftamtmaður|stiftamtmanns]]. Þegar [[Hilmar Finsen]] var skipaður fyrsti landshöfðingi Íslands árið 1873 varð það tilefni mikils [[hneykslismál]]s. Með þessu þótti mörgum Íslendingum [[Danir]] ganga of langt í stjórn sinni á Íslandi þar sem Hilmar var dansk-íslenskur, fæddur og uppalinn í [[Danmörk]]u og þótti þannig líklegri til að taka málstað Dana heldur en Íslendinga (sjá [[Landshöfðingjahneykslið]]). Enn fremur voru Stöðulögin sett einhliða af hálfu danska þingsins og voru Íslendingar ekki hafðir með í ráðum. Á þessu var þó ráðin nokkur bót árið [[1874]] þegar Íslendingar fengu nýja stjórnarskrá. == Landshöfðingjar á Íslandi == * [[Hilmar Finsen]] (1873-1882) * [[Bergur Thorberg]] (1882-1886) * [[Magnús Stephensen (f. 1836)|Magnús Stephensen]] (1886-1904) == Heimildir == * ''Íslenska Alfræðiorðabókin'', 2. bindi, Ritstjórar Dóra Hafsteinsdóttir og Sigríður Harðardóttir, Bókaútgáfan Örn og Örlygur, án útgst, 1990. == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3507612 Síðustu embættishöfðingjarnir] eftir Gunnar Karlsson * [http://www.timarit.is/?issueID=418319&pageSelected=0&lang=0 ''Niður með landshöfðingjann''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1953]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur|stjórnmál}} {{Landshöfðingjar á Íslandi}} [[Flokkur:Íslensk stjórnmál]] [[Flokkur:Saga Íslands]] jbxtt6az0dle2xzzu4hh2ni3dof6yja 0 50171 1952413 1798137 2026-03-28T18:45:27Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952413 wikitext text/x-wiki {{Wikisource_is}} [[File:Krummavísa (1906).jpg|thumb|Krummavísa (Íslenzk þjóðlög 1906)]] '''Krummavísa''' eða '''Krummi krunkar úti''' er [[Lausavísa|íslensk lausavísa]] eða [[barnagæla]] sem sungin er við geysivinsælt [[Ísland|íslenskt]] [[þjóðlag]]. Lagið kom út í bókinni ''[[Íslenzk þjóðlög]]'' eftir [[Bjarni Þorsteinsson|Bjarna Þorsteinsson]] 1906. Bjarni segist hafa lært það af [[Ólafur Davíðsson|Ólafi Davíðssyni]] en hann sagðist hafa lært það í æsku í [[Sléttuhlíð]]<ref>Bjarni Þorsteinsson (1906). ''Íslenzk þjóðlög''. Siglufjarðarprentsmiðja: 510. ([http://baekur.is/bok/000042130/0/538/Islenzk_thjodlog_Bls_538 Bækur.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }})</ref>. :Krummi krunkar úti, :kallar á nafna sinn: :„Ég fann höfuð af hrúti :hrygg og gæruskinn.“ : ::Komdu nú og kroppaðu með mér, :krummi nafni minn.:: ==Heimildir== {{reflist}} {{Stubbur|tónlist}} [[Flokkur:Barnagælur]] [[Flokkur:Þjóðvísur sem fjalla um krumma]] o4nlx7wrtl9ioepo0ytvyhpot3bi3h1 0 50461 1952421 1829851 2026-03-28T18:52:34Z TKSnaevarr 53243 1952421 wikitext text/x-wiki '''Vilborg Halldórsdóttir''' (f. [[18. júní]] [[1957]]) er [[Ísland|íslensk]] [[leikkona]]. Hún hefur einnig unnið við skriftir og hefur m.a. þýtt ítalskt leikrit. Hún samdi textann við þekkt lag eiginmanns síns og söngvara [[Helgi Björnsson|Helga Björnssonar]], ''Húsið og ég (mér finnst rigningin góð)''. Á sumrin vinnur hún sem leiðsögumaður, bæði í hesta- og rútuferðum. Vilborg ólst upp í [[Kópavogur|Kópavogi]] hjá foreldrum sínum Jóhönnu Guðmundsdóttur og Halldóri Magnússyni. Hún á tvær systur. Vilborg lærði í [[Kvennaskólinn í Reykjavík|Kvennaskólanum í Reykjavík]] þegar hann var enn [[gagnfræðaskóli]] og fór síðan í [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann í Reykjavík]]. Vilborg er einnig útskrifuð úr [[Leiklistarskóli Íslands|Leiklistarskóla Íslands]]. Á seinni árum fór hún í [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] og lærði [[ítalska|ítölsku]] og [[heimspeki]]. Vilborg býr nú í Þingholtunum með eiginmanni sínum Helga Björnssyni. Vilborg og Helgi eiga saman þrjú börn. == Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum == {| class="wikitable" |- !Ár !! Kvikmynd/Þáttur !! Hlutverk !! Athugasemdir og verðlaun |- |'''[[1988]]'''||''[[Foxtrot (kvikmynd)|Foxtrot]]''||Afgreiðslustúlka|| |- |'''[[1993]]'''||''[[Í ljósakiptunum (íslensk kvikmynd)|Í ljósaskiptunum]]''|| || |- |'''[[1995]]'''||''[[Nei er ekkert svar]]''||Sölustjóri í Ikea|| |- |'''[[2004]]'''||''[[Kaldaljós]]''||Woman on a pier|| |- |} == Tengill == * {{imdb nafn|1539379}} {{stubbur|æviágrip|leikari|Ísland}} [[Flokkur:Íslenskar leikkonur]] {{f|1957}} a1rwviyk1724v9fppfmai7dcfgjuzh8 0 50901 1952639 1906942 2026-03-29T10:46:33Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952639 wikitext text/x-wiki [[Mynd:MiguelAngelAsturias.JPG|thumb|right|Miguel Angel Asturias]] '''Miguel Ángel Asturias''' ([[19. október]] [[1899]] – [[9. júní]] [[1974]]) var [[Gvatemala|gvatemalískur]] [[rithöfundur]] og [[sendiherra]]. Hann hlaut [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Nóbelsverðlaunin í bókmenntum]] árið [[1967]]. == Verk Asturias == * ''Arquitectura de la vida nueva'' (1928) * ''Leyendas de Guatemala'' (1930) ** ''Leyenda del Cadejo'' ** ''Leyenda de la Tatuana'' * ''Sonetos'' (1936) * ''El señor Presidente'' (''"Forseti lýðveldisins"'' í þýðingu [[Hannes Sigfússon|Hannesar Sigfússonar]]) (1946) * ''Hombres de maíz'' (1949) * "The Banana Trilogy" ** ''Viento fuerte'' (1950) ** ''El papa verde'' (1954) ** ''Los ojos de los enterrados'' (1960) * ''Carta Aérea a mis amigos de América'' (1952) * ''Week-end en Guatemala'' (1956) * ''El alhajadito'' (1961) * ''Mulata de tal'' (1963) * ''Rumania, su nueva imagen'' (1964) * ''Latinoamérica y otros ensayos'' (1968) * ''Malandrón'' (1969) * ''Viernes de Dolores'' (1972) * ''América, fábula de fábulas'' (1972) * ''Sociología guatemalteco'' (1977) * ''Tres de cuatro soles'' (1977) == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=419236&pageSelected=2&lang=0 ''Mikjáll Engill Asturias''; Thor Vilhjálmsson skrifar um Miguel Ángel Asturias (1. grein); grein í Lesbók Morgunblaðsins, 1967]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=419107&pageSelected=0&lang=0 ''Mikjáll Engill Asturias''; um Miguel Ángel Asturias (2. grein); grein í Lesbók Morgunblaðsins 1968]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} ;Verk Asturias * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3293802 ''Johndel''; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1971] {{Nóbelsverðlaun í bókmenntum}} {{DEFAULTSORT:Asturias, Miguel Angel}} {{fd|1899|1974}} [[Flokkur:Gvatemalskir rithöfundar]] [[Flokkur:Handhafar bókmenntaverðlauna Nóbels]] 48isdt8j5rrc6pp6vebdzevf3gmlor4 0 51088 1952354 1706795 2026-03-28T12:39:42Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952354 wikitext text/x-wiki {{taxobox | color = pink | name = Karakúlfé |status=DOM | image = Karakul_black.jpg | image_width = 250px | image_caption = Karakúllamb í [[Namibía|Namibíu]] | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordate'') | classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'') | ordo = [[Klaufdýr]] (''Artiodactyla'') | familia = [[Slíðurhyrningar]] (''Bovidae'') | subfamilia = [[Geitfé]] (''Caprinae'') | genus = ''[[Ovis]]'' | species = '''''O. vignei''''' | binomial = ''Ovis vignei'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] }} '''Karakúlfé''' ([[fræðiheiti]]: ''Ovis vignei'') er sérstök [[Sauðfé|sauðfjártegund]] upprunnin í [[Úsbekistan]] og gefur af sér mjög verðmætar [[Gæra|gærur]] (sérstaklega lömbin). Karakúlféð er nefnt eftir þorpi í [[Úsbekistan]] þar sem ræktun þessa sauðfjár hófst. Árið [[1933]] var flutt inn karakúlfé til [[Ísland]]s frá [[Þýskaland]]i, en með þeim fluttist hingað [[garnaveiki]] (''Paratuberculosis'') sem gerði mikinn usla í sauðfé bænda um nær allt land. Ær af karakúlkyni hafa engan sérstakan [[Fengitími|fengitíma]] heldur geta þær borið þrisvar sinnum á tveimur árum. Gefur það þannig meiri afurðir þar sem lömbunum er slátrað ungum út af gærunum. Gærurnar eru saltaðar, stundum [[Sútun|sútaðar]], og verður þá til hið svokallaða persaskinn. == Merking karakúl í karakúlfé == Orðið karakúl er komið inn í íslenskt ritmál nálægt miðri [[20. öld]]. Það merkir: ''Með svört eyru'', og er afbökun úr [[Tyrkland|tyrknesku]] orðunum: ''qara qulag'' (svart eyra). Það merkir: Loðskinn sem haft er í kvenkápur. Skinnið er af persneskum [[Gaupa|gaupum]] sem eru heldur stærri en refir. Það er með rauðbrúnu hári. Eyrun á gaupunum eru stór og svarthærð. <ref>[http://www.timarit.is/?issueID=420328&pageSelected=6&lang=0 Sigurður Skúlason magister; greingarkorn úr Lesbók Morgunblaðsins 1978]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==Karakúlfé á Íslandi== Árið 1933 voru fluttar inn 20 karakúlkindur, 15 hrútar og 5 ær. Féð var tvo mánuði í sóttkví en var svo dreift um ýmsa staða á landinu og stunduð blendingsrækt við íslenskt fé nema á Hólum í Hjaltadal þar sem það var hreinræktað. Með þessu karakúlfé bárust til landsins eftirfarandi fjárpestir: * [[Votamæði]] (borgfiska mæðuveikin) * [[Þurramæði]] (þingeyska mæðuveikin) * [[Visna]] * [[Garnaveiki]] * [[Kýlapest]] Þessar fjárpestir ollu miklu tjóni.<ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20101119123957/www.lbhi.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=3155 Íslenska sauðkindin og saga sauðfjárræktar á Íslandi]</ref> == Tilvísanir == <references/> {{Stubbur|líffræði|landbúnaður}} [[Flokkur:Sauðfé]] op61v4iwmsk2xt32eu5ihsb21cbwu29 0 51560 1952440 1752746 2026-03-28T20:59:16Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952440 wikitext text/x-wiki '''Þingstaður''' var í '''Kópavogi''' og 1574 var gefið út konungsbréf sem mælti um að [[Alþingi]] yrði flutt af [[Þingvellir|Þingvöllum]] í [[Kópavogur|Kópavog]].<ref name="heimskringla1930">{{Cite web |url=http://www.timarit.is/?issueID=332302&pageSelected=1&lang=0 |title=Heimskringla 10. september 1930, bls.2 |access-date=2007-07-17 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165252/http://www.timarit.is/?issueID=332302&pageSelected=1&lang=0 |url-status=dead }}</ref> Það kom þó aldrei til framkvæmda. Kópavogur hafði það sér einna helst til framdráttar að vera miðja vegu milli Reykjavíkur og [[Bessastaðir|Bessastaða]] þar sem embættismenn konungs dvöldu. Elsta ritaða heimild um þinghald í Kópavogi er dómur dagsettur 1. júní 1523 þegar [[Týli Pétursson]], fyrrum hirðstjóri, var dæmdur fyrir aðför að þáverandi hirðstjóra [[Hannes Eggertsson|Hannesi Eggertssyni]]. [[1753]] var þingið flutt til [[Reykjavík]]ur. Þekktasti atburður í sögu Kópavogsþings er án efa [[Kópavogsfundurinn]]. 28. júlí árið 1662 gengu íslenskir forystumenn til fundar við [[Henrik Bjelke]] höfuðsmann að þingstaðnum í Kópavogi. Þar var gengið frá erfðahyllingu [[Friðrik 3. Danakonungur|Friðriks 3. Danakonungs]] og einveldisskuldbindingu Íslendinga, tilskipunin hafði komið of seint til að hægt hefði verið að vinna eiðana á Alþingi og voru forsvarsmennirnir 107 því boðaðir í Kópavog. ==Heimildir== *Guðrún Sveinbjarnardóttir, ''Rannsókn á Kópavogsþingstað'', Kópavogskaupstaður 1986 == Tilvísanir == {{Reflist}} [[Flokkur:Kópavogur]] [[Flokkur:Alþingi]] qw2ffq4v7t6vxfaauaeovz22fjgas2s 0 51732 1952417 1939148 2026-03-28T18:51:41Z TKSnaevarr 53243 1952417 wikitext text/x-wiki '''Helgi Björnsson''' ([[10. júlí]] [[1958]]) stundum nefndur '''Helgi Björns''' er [[Ísland|íslenskur]] [[tónlist]]armaður og leikari. Hann var meðal annars í hljómsveitunum [[Grafík (hljómsveit)|Grafík]] og [[Síðan skein sól]] (SSSól). Helgi hefur gefið út allnokkrar sólóplötur líka. Hann var árið 2020 útnefndur borgarlistamaður Reykjavíkur og hlaut fálkaorðuna. ==Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum== {| class="wikitable" |- !Ár !! Kvikmynd/Þáttur !! Hlutverk !! Athugasemdir og verðlaun |- |'''[[1984]]'''||''[[Atómstöðin (kvikmynd)|Atómstöðin]]''||Arngrímur Árland|| |- |'''[[1987]]'''||''[[Skytturnar]]''||Billjardspilari|| |- |'''[[1988]]'''||''[[Foxtrot (kvikmynd)|Foxtrot]]''||Bifvélavirki|| |- |'''[[1992]]'''||''[[Sódóma Reykjavík]]''||Moli|| |- |'''[[1993]]'''||''[[Í ljósakiptunum (íslensk kvikmynd)|Í ljósaskiptunum]]''|| || |- |'''[[1999]]'''||''[[Ungfrúin góða og húsið (kvikmynd)|Ungfrúin góða og húsið]]''||Andrés|| |- |'''[[2000]]'''||''[[Óskabörn þjóðarinnar]]''|| || |- |rowspan="2"|'''[[2001]]'''||''[[Villiljós]]''||Vikki|| |- | ''[[Skrímsli (kvikmynd)|Skrímsli]]'' (''No Such Thing'')||Leó|| |- |'''[[2004]]'''||''[[Njálssaga]]''||Otkell|| |- |rowspan="2"|'''[[2005]]'''||''[[Strákarnir okkar]]''||Pétur|| |- | ''[[Bjólfskviða (2006 kvikmynd)|Bjólfskviða]]''||Maður|| |- |'''[[2006]]'''||''[[Köld slóð]]''||Karl|| |- |'''[[2009]]'''||''[[Reykjavik Whale Watching Massacre]]''|||| |- |'''[[2011]]'''||''[[Gröf Hitlers (Hitler’s Grave)]]''|||| |- |'''[[2012]]'''||''[[Frost]]''|||| |- |'''[[2013]]'''||''[[Hross í oss]]''|||| |- |'''[[2014]]'''||''[[París norðursins]]''|||| |- | rowspan="2" |'''[[2016]]'''||''[[Grimmd]]''|||| |- |''[[Ligeglad]]'' |Helgi Björns | |- |} ==Útgefið sólóefni== *1997: ''Helgi Björns'' *2000: ''Strákarnir á Borginni'' *2005: ''Yfir Esjuna'' *2008: ''Ríðum sem fjandinn'' *2009: ''Kampavín'' *2010: ''Þú komst í hlaðið'' *2011: ''Ég vil fara upp í sveit'' *2011: ''Helgi Björnsson syngur íslenskar dægurperlur ásamt gestum'' *2012: ''Heim í heiðardalinn'' *2013: ''Helgi syngur Hauk'' *2014: ''Eru ekki allir sexí?'' (Safnplata) *2015: ''Veröldin er ný'' *2018: ''Ég stoppa hnöttinn með puttanum'' ==Fjölskylda== Faðir Helga er [[Björn Helgason]], fyrrum landsliðsmaður í knattspyrnu.<ref name="morgunbladid-2005">{{Cite news |last=Helga Kristín Einarsdóttir |date=30 October 2005 |title=Erkitöffarinn er liðin tíð |url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3681075 |access-date=3 January 2018 |work=[[Morgunblaðið]] |pages=12–18 |language=Icelandic}}</ref> ==Tenglar== * {{imdb nafn|0084875}} {{stubbur|æviágrip|leikari|Ísland}} [[Flokkur:Fólk frá Vestfjörðum]] [[Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir tónlistarmenn]] {{f|1958}} i6jmfojavwl2la57vhiv8y6br0pyltc 0 52620 1952551 1886307 2026-03-29T03:14:31Z SajoR 32124 1952551 wikitext text/x-wiki [[File:Johannes_Gijsen.jpg|thumb|Joannes Baptist Matthijs Gijsen]] [[Mynd:Coat of arms of Joannes Mathijs Gijsen.svg|thumb]] '''Jóhannes Mattías Gijsen''' (upphaflega ''Joannes Baptist Matthijs Gijsen'') ([[7. október]] [[1932]] − [[24. júní]] [[2013]]) var [[biskup]] [[Kaþólska kirkjan á Íslandi|kaþólsku kirkjunnar á Íslandi]] á árunum 1996−2007. Hann fæddist í [[Oeffelt]] í [[Holland]]i og var vígður til prests 1957. Séra Jóhannes var skipaður biskup í [[Roermond]] í Hollandi 20. janúar 1972 og var síðar vígður af [[Páll VI|Páli páfa VI]] í Róm 13. febrúar 1972. Séra Jóhannes þótti harður í horn að taka af frjálslyndum kaþólikkum í Hollandi og átti í ýmsum útistöðum og deilum. Hann sagði af sér biskupsembættinu í Roermond 22. janúar 1993 og fékk embætti biskups í [[Maastricht]] 3. apríl 1993 en var síðar skipaður stjórnandi biskupsdæmisins í Reykjavík 24. maí 1996. Hann gegndi því embætti allt þar til [[Pétur Bürcher]] tók við [[30. október]] [[2007]].<ref>[[Cf.]] [http://212.77.1.245/news_services/bulletin/news/21029.php?index=21029&po_date=30.10.2007&lang=it#RINUNCIA%20DEL%20VESCOVO%20DI%20REYKJAVIK%20(ISLANDA)%20E%20NOMINA%20DEL%20SUCCESSORE Sala Stampa della Santa Sede, ''Bollettino quotidiano del: 30.10.2007, Rinunce e nomine, Rinuncia del Vescovo di Reykjavik (Islanda) e nomina del successore''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090707200534/http://212.77.1.245/news_services/bulletin/news/21029.php?index=21029&po_date=30.10.2007&lang=it#RINUNCIA%20DEL%20VESCOVO%20DI%20REYKJAVIK%20(ISLANDA)%20E%20NOMINA%20DEL%20SUCCESSORE |date=2009-07-07 }}</ref> Árið 2010 komu fram í Hollandi ásakanir um að Jóhannes Gijsen hefði gerst sekur um kynferðislega misnotkun gegn börnum í hollenskum skóla á sjötta og sjöunda áratugnum. Hann neitaði þeim ásökunum.<ref>http://www.visir.is/asakanir-kalla-a-hreinsanir/article/2010132085208</ref> 2. nóvember 2012 var birt í Reykjavík skýrsla sem sérstök rannsóknarnefnd, skipuð af kaþólsku kirkjunni, hafði unnið um kynferðisbrot presta og starfsmanna kaþólska söfnuðarins á Íslandi og Landakotsskóla, sem rekinn hafði verið lengi af söfnuðinum.<ref>{{Cite web |url=http://kirkju.net/media/Skyrsla.pdf |title=Geymd eintak |access-date=2012-11-05 |archive-date=2013-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130826225337/http://kirkju.net/media/Skyrsla.pdf |url-status=dead }}</ref> Beindust ásakanir ekki síst gegn séra [[Ágúst George]] skólastjóra og [[Margrét Müller|Margréti Müller]] kennara við skólann. Niðurstaða nefndarinnar var sú að allir biskupar kaþólsku kirkjunnar hefðu brugðist skyldum sínum með því að þagga niður kvartanir yfir hátterni séra Georges og annarra, þar á meðal Jóhannes Gijsen.<ref>{{cite web |url=http://www.ruv.is/innlent/ofbeldi-thaggad |title=Geymd eintak |access-date=2012-11-05 |archive-date=2013-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130906032731/http://www.ruv.is/innlent/ofbeldi-thaggad |url-status=dead }}</ref> Var sérstaklega vísað til þess að hann hefði eyðilagt bréf frá manni sem lýsti slæmri reynslu sinni í Landakotsskóla.<ref>http://www.ruv.is/frett/biskup-eydilagdi-vidkvaemt-bref</ref> Jafnframt var þá upplýst að Gijsen biskup hefði árið 1998 lagt til við páfagarð að séra George væri veitt sérstök viðurkenning.<ref>http://m.mbl.is/frettir/innlent/2012/11/05/sera_georg_fengi_vidurkenningu_pafa/</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == {{commonscat|Joannes Gijsen}} * [http://www.vortex.is/catholica/ Kaþólska kirkjan á Íslandi] {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = Biskup kaþólsku kirkjunnar á Íslandi | frá = 1996 | til = 2007 | fyrir = [[Alfred Jolson]] | eftir = [[Pétur Bürcher]] }} {{Töfluendir}} [[Flokkur:Biskupar kaþólsku kirkjunnar á Íslandi|Gijsen, Jóhannes Mattías]] {{fde|1932|2013|Gijsen, Jóhannes Mattías}} [[Flokkur:Kaþólska kirkjan á Íslandi| ]] iageh9wroqrnfyz1kmab6umm9bo00ro 0 52957 1952418 1706657 2026-03-28T18:51:52Z TKSnaevarr 53243 1952418 wikitext text/x-wiki '''Steindór Hjörleifsson''' (f. [[22. júlí]] [[1926]], d. [[13. september]] [[2012]]) var [[Ísland|íslenskur]] [[leikari]] og [[handritshöfundur]]. Steindór lék mest fyrir [[Leikfélag Reykjavíkur]] og var lengi formaður þess. Hann fékk riddarakross [[Fálkaorðan|Hinnar íslensku Fálkaorðu]] [[1993]] fyrir störf að leiklist. ==Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum== {| class="wikitable" style="text-align:left;font-size:90%;" |- !Ár !! Kvikmynd/Þáttur !! Hlutverk !! Athugasemdir og verðlaun |- |'''[[1962]]'''||''[[79 af stöðinni]]''|| || |- |'''[[1967]]'''||''[[Áramótaskaupið 1967]]''||Handritshöfundur|| |- |'''[[1977]]'''||''[[Morðsaga]]''||Róbert|| |- |'''[[1979]]'''||''[[Running Blind]]''||Lindholm|| |- |'''[[1984]]'''||''[[Atómstöðin (kvikmynd)|Atómstöðin]]''||Ráðherrar|| |- |'''[[1986]]'''||''[[Stella í orlofi]]''||Skúli|| |- |'''[[1989]]'''||''[[Flugþrá]]''||Faðir|| |- |'''[[1993]]'''||''[[Í ljósakiptunum (íslensk kvikmynd)|Í ljósaskiptunum]]''|| || |- |'''[[1994]]'''||''[[Skýjahöllin]]''||Afi|| |- |'''[[2003]]'''||''[[Virus au paradis]]''||Pasteur|| |- |} ==Tenglar== * {{imdb nafn|0387103}} * [http://www.timarit.is/?issueID=436141&pageSelected=8&lang=0 ''Tímamótin um 1950''; talað við Steindór Hjörleifsson; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997] {{stubbur|æviágrip|leikari|Ísland}} [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]] {{f|1926}} 1cm2k51uz56ekwd4t9e3oboyp7nuwnq 0 53435 1952629 1898378 2026-03-29T10:12:40Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952629 wikitext text/x-wiki '''Metrakerfið''' er kerfi [[mælieining]]a sem notað er í vísindum um allan heim. Það er tugakerfi {{abbr|þ.e.a.s.|það er að segja}} byggt á grunntölunni 10 og er lögð sérstök áhersla á tölur sem fást með því að margfalda töluna 10 með sjálfri sér, {{abbr|t.d.|til dæmis}} 100 og 1000 eða með því að deila með 10 {{abbr|t.d.|til dæmis}} 1/10 og 1/1000. Þessum margfeldum er svo gefin sérstök nöfn með forskeytum eins og kíló-, hekta-, deka-, desi-, sentí- og milli-. Metrakerfið er hluti [[SI-kerfið|SI-kerfisins]].[[Mynd:Metrakerfið_buid.jpg|thumb|238x238px|metrakerfið eins og flestir nota það]] [[Mynd:Metrakerfið_2.0_buid.jpg|thumb|236x236px|metrakerfið eins og sumir nota það]] == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3287448 ''Metrarkerfið''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1962]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur}} [[Flokkur:Mælieiningar]] ixgbxkyfl69vonmbob54aqs163gf2r4 0 55061 1952423 1880088 2026-03-28T19:11:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952423 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Klan-in-gainesville.jpg|thumb|Meðlimir síðari KKK samtakanna á fundi 1923.]] '''Ku Klux Klan''' (skammstafað '''KKK''' og nefndir '''Hvíthettir''' á [[Íslenska|íslensku]] áður fyrr) er heiti á fyrrverandi og núverandi samtökum í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] sem halda fram yfirburðum hvíta kynstofnsins. KKK er þekkt fyrir blökkumannahatur sitt, en einnig fyrir [[Gyðingahatur|gyðinga]]- og [[hommahatur]] sem og fyrirlitningu á ýmsum öðrum minnihlutahópum. Meðlimir samtakanna hafa oft sýnt að þeir eru hneigðir til ofbeldis. Þeir hafa t. d. tekið menn af lífi án dóms og laga, unnið voðaverk og stundað krossabrennur og annað til að hræða menn til hlýðni við skoðanir sínar. == Tengill == * [http://www.timarit.is/?issueID=416470&pageSelected=4&lang=0 ''Saklaus sakfeldur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1933]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur}} [[Flokkur:Ku Klux Klan]] [[Flokkur:Bandarísk stjórnmál]] [[Flokkur:Saga Bandaríkjanna]] 4on5nz51o443ia31lsfwrayn8xeooho 0 55200 1952383 1904633 2026-03-28T15:24:35Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952383 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Tempusfugit.JPG|thumb|Listilega skreytt klukka með latnesku áletruninni ''[[tempus fugit]]''.]] [[Mynd:Clock in Kings Cross.jpg|thumb|Klukkan á [[Kings Cross]] brautarstöðinni í [[London]].]] {{tilvísun|Úr}} '''Klukka''' eða '''úr''' er [[tæki]] sem er notað til að mæla [[tími|tíma]]. Tímamæling klukkunnar byggir á [[tylftakerfi]] og [[sextugakerfi]], en 24 (2*12) [[klukkustund]]ir eru í einum [[sólarhringur|sólarhring]], en 60 [[mínúta|mínútur]] í [[klukkustund]] og 60 [[sekúnda|sekúndur]] í mínútu. Það eru einnig til tölvuklukkur sem byrja í 00:00 og enda í 24:00. Þegar hún er kominn upp í 12 heldur hún áfram upp í 13, 14, 15 o.s.frv. Fyrstu tvær tölurnar segja hvaða klukkutími er liðinn og seinni tvær tölurnar segja um hve margar mínútur hafa liðið frá því að síðasti klukkutími sló. Á venjulegri klukku bendir litli vísirinn á klukkutímann og stóri á mínúturnar. == Tengt efni == * [[Tempus fugit]] * [[Armbandsúr]] * [[Sólúr]] * [[Stundaglas]] * [[Úrsmiður]] * [[Tímamælingafræði]] == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=418589&pageSelected=12&lang=0 ''Atomklukkan''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1959]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Commonscat|Clocks}} {{stubbur}} [[Flokkur:Klukkur]] [[Flokkur:Tímamælingafræði]] 4eta2d9rv9va1wta9hn8dsi929y59m4 0 55305 1952380 1827722 2026-03-28T15:08:10Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952380 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Reykjavik - panoramio (19).jpg|thumb|Klapparstígur]] '''Klapparstígur''' er gata í austurbæ [[Reykjavík]]ur, sem liggur milli [[Skólavörðurstígur|Skólavörðustígs]] og [[Skúlagata|Skúlagötu]]. Þar eru bæði fyrirtæki og íbúðarhús. == Saga == Klapparstígur var fyrsta gatan í [[Skuggahverfi]]. Íbúar í hverfinu fóru síðla árs 1877 fram á að lagður yrði vegur niður að Klapparvör, sem var mikilvægur útróðrarstaður. Lofuðu þeir vinnuframlagi við vegalagninguna og gekk bæjarstjórn að tilboðinu. Veturinn 1877 til 1878 var lagður stígur sem hlaut í fyrstu nafnið Skuggahverfisvegur. Um 1883 var farið að kalla götuna Klapparveg eða Klapparstíg, en það heiti er dregið af tómthúsbýlinu [[Klöpp]]. Í fyrstu náði Klapparstígur aðeins upp að [[Laugavegur|Laugavegi]] (sem þá nefndist raunar Vegamótastígur), en árið 1882 var gatan lengd svo hún náði alla leið upp að Skólavörðustíg, líkt og nú er. Vindheimastígur er annað heiti á Klapparstíg, sem stundum var notað. Vísaði það til torfbæjarins [[Vindheimar|Vindheima]] sem stóð við norðvesturenda götunnar, en var rifinn rétt eftir aldamótin 1900. [[Skúlagata]] var einnig í fyrstu kennd við Vindheima. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=435675&pageSelected=2&lang=0 ''Forðum tíð í Flosaporti''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=435677&pageSelected=2&lang=0 ''Höggin glumdu úr vinnustofu beykisins''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur|Reykjavík}} [[Flokkur:Götur í Reykjavík]] [[Flokkur:Miðborg Reykjavíkur]] ksfvv1sjebexuov93nlv25v3pvnjeic 0 55427 1952414 1951474 2026-03-28T18:49:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952414 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Spices1.jpg|thumb|right|Krydd á markaði í [[Agadir]] í Marokkó.]] [[Mynd:Common_Indian_spices.jpg|thumb|right|Túrmerik, sinnepsfræ, eldpiparduft og broddkúmen.]] '''Krydd''' er bragðmikið eða ilmríkt náttúrulegt efni sem einkum er notað til að bragðbæta eða lita [[Matur|mat]], [[kaka|kökur]] og jafnvel [[sælgæti]]. Oftast er um að ræða [[jurt]]ir ([[ber]], [[rót (planta)|rætur]], [[börkur|börk]] eða [[lauf]]) sem eru steyttar eða rifnar yfir rétti til að bæta [[bragð]] eða útlit.<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/1708036|title=Krydd í tilveruna|date=18. ágúst 1989|journal=Morgunblaðið}}</ref> Einstaka dæmi eru til um annars konar lífverur sem notaðar eru í krydd, eins og [[rækja|rækjur]] sem fást bæði sem rækjuduft og rækjumauk, og [[jarðsveppur]] þurrkaður eða í olíu. Krydd eru líka notuð í [[lyf]], [[trúarathöfn|trúarathafnir]], [[snyrtivara|snyrtivörur]] og [[ilmvatn]]sgerð. [[Vanilla]] er til dæmis mikið notuð í gerð [[ilmefni|ilmefna]].<ref>{{cite book |doi=10.1016/B978-0-08-102659-5.00048-3 |chapter=Vanilla |title=Medicinal Plants of South Asia |year=2020 |last1=Ahmad |first1=Hafsa |last2=Khera |first2=Rasheed Ahmad |last3=Hanif |first3=Muhammad Asif |last4=Ayub |first4=Muhammad Adnan |last5=Jilani |first5=Muhammad Idrees |pages=657–669 |isbn=978-0-08-102659-5 |s2cid=241855294 }}</ref> Bæði þurrkuð krydd og kryddjurtir eru notuð í [[jurtalækningar|jurtalækningum]], en til eru mjög margar [[lækningajurt]]ir sem eru aldrei notaðar sem krydd. Áhrif kryddneyslu á [[heilsa manna|heilsu manna]] eru óviss.<ref name=":3">{{cite journal| display-authors=3|last1=Vázquez-Fresno|first1=Rosa|last2=Rosana | first2=Albert Remus R. | last3=Sajed | first3=Tanvir | last4=Onookome-Okome | first4=Tuviere | last5=Wishart | first5=Noah A. | last6=Wishart | first6=David S.|title=Herbs and Spices - Biomarkers of Intake Based on Human Intervention Studies – A Systematic Review|journal=Genes and Nutrition|volume=14|issue=18|doi=10.1186/s12263-019-0636-8|pmid=31143299|pmc=6532192|date=22 May 2019}}</ref> Krydd kemur fyrir á ýmsu formi, sem malað duft, heilt, ferskt eða þurrkað. Oftast eru krydd geymd þurrkuð og stundum eru þau möluð til hagræðingar, en heil krydd endast lengur en möluð krydd. Heil þurrkuð krydd endast lengst og eru þannig ódýrust, enda hægt að geyma þau lengur og í meira magni. Fersk krydd, eins og [[engifer]], eru oftast bragðmeiri en þurrkuð, en endast mun skemur. Sum krydd, eins og [[túrmerik]], fást bæði fersk og þurrkuð og mulin. Fræ, eins og [[fennel]] og [[sinnep]], fást oftast þurrkuð bæði heil og mulin. Möluð krydd eru stundum sett saman í kryddblöndur eins og [[ras el hanout]], [[garam masala]] og [[za'atar]]. Fersk krydd eru stundum maukuð til að búa til kryddmauk eins og [[adobo]], [[sambal oelek]] og [[gremolata]]. [[Kryddjurt]]ir eru jurtir sem eru aðallega notaðar ferskar bæði vegna næringar og bragðs, eins og margir [[laukar]], [[garðablóðberg]], [[steinselja]] og [[minta]]. Bragðsterkt krydd er til dæmis [[pipar]] og [[eldpipar]]. [[Indland]] ber ábyrgð á 75% af kryddframleiðslu heimsins. Kryddnotkun er eitt af einkennum [[indversk matargerð|indverskrar matargerðar]] og alþjóðleg [[kryddverslun]] þróaðist fyrst þar og síðan í [[Mið-Austurlönd]]um og [[Austur-Asía|Austur-Asíu]]. Eitt af því sem hratt [[landafundatímabilið|landafundatímabilinu]] af stað á [[árnýöld]] var óþrjótandi eftirspurn Evrópumanna eftir kryddi. == Heiti og afmörkun == Íslenska orðið „krydd“ kemur úr dönsku ''Krydderi'' sem aftur kemur úr [[lágþýska|lágþýsku]], ''krûde'' og ''krût'', sem merkir jurtir eða bætiefni í mat.<ref>{{vefheimild|url=https://malid.is/leit/krydd|vefsíða=Málið.is|skoðað=19.5.2023|höfundur=Ásgeir Blöndal Magnússon|dags=1989|titill=Íslensk orðsifjabók: Krydd}}</ref> Áður fyrr var krydd stundum nefnt „urtarkram“ og „smekkbætir“. Eldra orð er „spíss“, úr latínu ''species''.<ref name=":1">{{Cite web |title=Definition of SPICE |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/spice |access-date=12. ágúst, 2022 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref> Ókryddaður matur nefndist „óbreyttur matur“. Í forníslensku var (bragðsterkt) krydd sem vekur (eða eykur) matarlystina nefnt „brýni“, sem gæti verið skylt orðinu ''brine'' „saltlögur“.<ref>{{vefheimild|url=https://malid.is/leit/br%C3%BDni|vefsíða=Málið.is|skoðað=19.5.2023|höfundur=Ásgeir Blöndal Magnússon|dags=1989|titill=Íslensk orðsifjabók: Brýni}}</ref> Krydd eru bragðefni, en til eru fleiri bragðefni en teljast vera krydd. Munurinn er samt ekki endilega alltaf skýr. Oft eru [[salt]], [[MSG]], [[laukur|laukduft]] og önnur [[bragðaukandi efni]] flokkuð sem bragðefni fremur en krydd af því þau draga fram bragðið af öðrum innihaldsefnum fremur en leggja mikið til þess sjálf.<ref>{{vísindavefurinn|67031|Er salt krydd?}}</ref> [[Sykur]] og önnur [[sætuefni]] eru líka útilokuð af því þau geta haft áhrif á næringarsamsetningu matarins, sem krydd gera yfirleitt ekki. Sykur var þó áður fyrr talinn til krydda meðan hann var sjaldséður og notaður í litlu magni.<ref>{{cite book|author=Mintz, S. W.|year=1986|title=Sweetness and power: The place of sugar in modern history|publisher=Penguin}}</ref> Bragðmiklar [[matarolía|olíur]] og ýmis konar bragðefni úr dýra- eða svepparíkinu, eins og [[terasi]] og [[jarðsveppur]], eru líka oft útilokuð, auk bragðefna sem hafa verið búin til með aðferðum efnafræðinnar á síðustu tveimur öldum. == Saga == [[Mynd:New Kingdom Egyptian Vessel HARGM9961.jpg|thumb|right|Bikar undir fórnargjafir frá tímum [[Nýja ríkið|Nýja ríkisins]] í Egyptalandi, litaður af kanelolíu.]] Notkun krydds hefur tíðkast frá forsögulegum tíma.<ref>{{cite journal|authors=Saul, H., Madella, M., Fischer, A., Glykou, A., Hartz, S., & Craig, O. E.|date=2013|title=Phytoliths in pottery reveal the use of spice in European prehistoric cuisine|journal=PloS one|volume=8|number=8|page=e70583|url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0070583}}</ref> Bæði [[sesam]] og ýmsar kryddjurtir eru nefndar í elstu heimildum frá menningarríkjum [[frjósami hálfmáninn|frjósama hálfmánans]]. Þar er meðal annars minnst á [[óreganó]], [[timian]], [[dill]], [[broddkúmen]], [[kardemomma|kardemommur]], [[fennel]] og [[saffran]]. Í [[Egyptaland hið forna|Egyptalandi hinu forna]] þróaðist markaður fyrir framandi krydd, reykelsi og ilmolíur sem komu langt að, allt frá [[Suðaustur-Asía|Suðaustur-Asíu]], [[Afríka sunnan Sahara|Afríku sunnan Sahara]] og [[Magreb]]-svæðinu. Í fornegypskum lækningatexta er talað um broddkúmen, [[kóríander]], fennel, [[hvítlaukur|hvítlauk]], [[laukur|lauk]], [[valmúafræ]], [[minta|mintu]] og [[piparminta|piparmintu]]. Frá Asíu fengu Egyptar [[múskat (krydd)|múskat]], [[kassía|kassíu]] og [[kanill|kanil]], saffran frá Magreb, [[mastix]] og [[grikkjasmári|grikkjasmára]] frá [[Eyjahaf]]i og [[myrra|myrru]] og [[reykelsisviður|reykelsisvið]] frá [[Púnt]]. Krydd var notað í lækningaskyni, í [[reykelsi]], ilmolíur og til að smyrja [[múmía|múmíur]].<ref>{{cite book|author=Parry, J. W.|year=1955|title=The story of spices. Economic Botany|pages=190-207|url=https://www.jstor.org/stable/pdf/4287851.pdf}}</ref> Alþjóðlega kryddverslunin milli Suðaustur- og Suður-Asíu og Miðjarðarhafssvæðisins er talin hafa hafist um 1800 f.o.t. Tamning [[úlfaldi|úlfalda]] um 900 f.o.t. auðveldaði flutninga á kryddförmum yfir Arabíuskagann.<ref name="yeshoua">{{cite journal|author1=Ben‐Yehoshua, S.|author2=Borowitz, C.|author3=Hanuš, L. O.|year=2011|title=Frankincense, myrrh, and balm of Gilead: ancient spices of Southern Arabia and Judea|journal=Horticultural Reviews|volume=39|pages=1-76}}</ref> Krydd kemur víða fyrir í [[Biblían|Biblíunni]]. Þar er meðal annars talað um krydduð smyrsl, krydduð vín og kryddsósur. Í ''[[Fyrsta Mósebók|Fyrstu Mósebók]]'' (37:28) er sagt frá því þegar [[Jósef (sonur Jakobs)|Jósef]] er seldur til kryddkaupmanna.<ref>{{vefheimild|titill=Fyrsta Mósebók: Biblía 21. aldar|url=https://biblian.is/biblian/fyrsta-mosebok-37-kafli/|vefsíða=Hið íslenzka biblíufélag}}</ref> Í ''[[Ljóðaljóðin|Ljóðaljóðunum]]'' (4:14-15) líkir ljóðmælandinn ástmey sinni við ýmis krydd: : Laut þín sem garður af [[granatepli|granateplum]], : með gómsæta ávexti, : [[henna]] og [[nardus]], : nardus og saffran, : [[ilmreyr]] og kanel, : myrru og [[alóe vera|alóe]] : og allar dýrustu ilmjurtir.<ref>{{vefheimild|url=https://biblian.is/biblian/ljodaljodin-4-kafli/|titill=Ljóðaljóðin: Biblía 21. aldar|vefsíða=Hið íslenzka biblíufélag}}</ref> [[Mynd:Saffron gatherers, fresco from Akrotiri, 17th c BC, MPTh, 226310x.jpg|thumb|right|Stúlkur safna saffrani á fresku frá Santorini í Eyjahafi 17. öld f.o.t.]] Í fornleifarannsóknum á minjastöðum sem tengjast [[Grikkland hið forna|Grikklandi hinu forna]] hafa fundist leifar af hvítlauk, dilli, [[sellerí]], [[kapers]], valmúa og [[portulakka|portulökku]].<ref>{{cite journal|author=Megaloudi, F.|year=2005|title=Wild and cultivated vegetables, herbs and spices in Greek antiquity (900 BC to 400 BC)|journal=Environmental Archaeology|volume=10|number=1|pages=73-82}}</ref> Eftir landvinninga Alexanders mikla á 4. öld f.o.t. blómstraði kryddverslunin milli austurs og vesturs.<ref name="yeshoua" /> Bæði [[Selevkídaríkið]] og [[Ptólemajaveldið]] högnuðust á kryddversluninni. Ptólemajarnir reyndu að færa meginsiglingaleiðina með krydd frá [[Persaflói|Persaflóa]] ([[Spasínú Karax]]) til hafna í [[Rauðahaf]]i ([[Bereníke (Egyptalandi)|Bereníke]]).<ref>{{cite book|author=Gupta, S.|year=2018|chapter=The Western Indian Ocean Interaction Sphere: Significance of the Red Sea and the Arabian/Persian Gulf Routes from the Mediterranean to India (First Century BCE–Third Century CE)|title=Stories of Globalisation: The Red Sea and the Persian Gulf from late prehistory to early modernity|pages=353-393|publisher=Brill}}</ref> Þegar [[Rómaveldi]] lagði Selevkídaríkið undir sig árið 63 f.Kr. varð [[Palmýra]] helsta endastöð úlfaldalesta sem fluttu krydd frá Indlandi og Persaflóa og miðstöð kryddverslunar til annarra borgar Rómaveldis. Kanell, nardus, kassía, [[kardemomma|kardemommur]] og sérstaklega mikið magn af pipar, voru seld sem lúxusvörur um allt Rómaveldi.<ref>{{cite book|title=Rome in the East: The Transformation of an Empire|url=https://archive.org/details/romeineasttransf0000ball|author=Warwick Ball|publisher=Psychology Press|year=2000|isbn=0415113768}}</ref> [[Pliníus eldri]] kvartaði yfir piparneyslu Rómverja því að 50 milljón [[sestertía|sestertíur]] færu til Indlands í skiptum fyrir krydd.<ref>{{cite journal|author=Cobb, M.|year=2018|title=Black pepper consumption in the Roman Empire|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=61|number=4|pages=519-559}}</ref> Í Róm voru reist stór vöruhús til að geyma innflutt krydd og kennd við piparinn, ''Horrea Piperataria''. En Rómverjar notuðust líka við mörg krydd sem fengust frá Miðjarðarhafssvæðinu, eins og ''[[silphium]]'' (óþekkt, en líklega skylt [[djöflatað]]i), [[fennel]], [[rósmarín]], [[basil]], [[ísópur|ísóp]] og [[steinselja|steinselju]]. Auk kryddjurta, notuðu Rómverjar bragðmiklar [[Sósa|sósur]] eins og ''[[garum]]'' og ''[[defrutum]]'' til að bragðbæta mat.<ref>{{cite journal|author=Bruere, R. T.|year=1959|title=Reviewed Work(s): Apicii "Artis magiricae" libri X. The Roman Cookery Book: A Critical Translation of "The Art of Cooking" by Apicius for Use in the Study and the Kitchen by Barbara Flower and Elisabeth Rosenbaum|url=https://archive.org/details/sim_classical-philology_1959-04_54_2/page/128|journal=Classical Philology|volume=54|number=2|pages=128-130}}</ref> [[Mynd:Spice_Trade_Map_1000-1500_CE.svg|thumb|right|Kort sem sýnir helstu verslunarleiðir krydds á síðmiðöldum.]] Þar sem jurtirnar sem gefa af sér þurrkuð krydd vaxa aðallega í [[hitabeltið|hitabeltinu]] og kryddin voru flutt um langan veg, voru þau dýr lúxusvara í Evrópu. Sérstaklega átti það við um [[svartur pipar|svartan pipar]], kanil, broddkúmen, múskat, [[engifer]] og [[negull|negul]]. Á [[síðmiðaldir|síðmiðöldum]], sérstaklega eftir [[fall Konstantínópel]], voru kaupmenn í [[Genúa]] og [[Feneyjar|Feneyjum]] nánast einráðir á Evrópumarkaði með verslunarvörur frá [[Arabalönd|Arabaheiminum]] þangað sem mörg krydd bárust eftir verslunarleiðum um [[Indlandshaf]] og meginland [[Asía|Asíu]]. [[Mongólaveldið]] skapaði stöðugleika sem jók landflutninga á kryddum um borgir [[Mið-Asía|Mið-Asíu]] milli 13. og 14. aldar.<ref name="freedman2" /> Krydd voru hentug verslunarvara vegna þess hve þau varðveittust vel og voru dýr, þannig að jafnvel gat borgað sig að flytja lítið magn í einu. Á síðmiðöldum voru ýmis krydd notuð í evrópskri matargerð sem síðan hafa fallið í gleymsku, eins og [[paradísarkorn]], [[langpipar]], [[múskatsblóm]], nardusjurt, [[galgantrót]] og [[jövupipar]].<ref>{{cite book|title=Dangerous Tastes: The Story of Spices|url=https://archive.org/details/dangeroustastess0000dalb|series=California Studies in Food and Culture|author=Andrew Dalby|publisher=University of California Press|date=2000|isbn=0520236742}}</ref> Krydd voru ekki bara notuð í mat, heldur líka (og stundum aðallega) sem lyf.<ref>{{cite journal|author=Nam, J. K.|year=2014|title=Medieval European medicine and Asian spices|journal=Korean Journal of Medical History|volume=23|number=2|pages=319-342}}</ref> [[Vessakenningin]] leiddi til þess að krydd voru notuð til að bæta meint áhrif mataræðis á vessabúskap líkamans.<ref name="freedman2">{{cite book|author=Freedman, Paul|chapter=The Medieval Spice Trade|editor=Jeffrey M. Pilcher|title=The Oxford Handbook of Food History|url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_i9u6|series=Oxford Handbooks|year=2012|via=Oxford Academic|doi=10.1093/oxfordhb/9780199729937.013.0018}}</ref> Leitin að nýjum verslunarleiðum með krydd, framhjá einokun [[Mamlúkar|Mamlúka]], [[Ottómanar|Ottómana]] og [[Feneyjar|Feneyinga]], á Miðjarðarhafinu, var eitt af því sem rak [[Portúgal]]a áfram í leit að siglingaleiðum suður fyrir [[Afríka|Afríku]]. Árið 1503 sneri [[Vasco da Gama]] aftur úr leiðangri til [[Indland]]s með jafn mikið af pipar í lestinni og nam árssölu Feneyinga.<ref>{{cite journal|author=O'Rourke, K. H., & Williamson, J. G.|year=2009|title=Did Vasco da Gama matter for European markets?|url=https://archive.org/details/sim_economic-history-review_2009-08_62_3/page/n134|journal=The Economic History Review|volume=62|number=3|pages=655-684}}</ref> Portúgalar versluðu auk þess beint við hafnarborgir í Norður-Evrópu, meðan Feneyingar héldu allri verslun hjá sér. Ein áhrifin af þessari auknu kryddverslun Portúgala voru að ''hækka'' verð á kryddum, þar sem hún leiddi til aukinnar eftirspurnar í upphafi.<ref name="chile">{{cite journal|author=Wright, C. A.|year=2007|title=The medieval spice trade and the diffusion of the chile|journal=Gastronomica|volume=7|number=2|pages=35-43}}</ref> Hollendingar náðu svo að leggja undir sig stóran hluta þessarar verslunar á 17. öld og fluttu múskat, negul, kanel og pipar, beint frá [[Mólúkkaeyjar|Mólúkkaeyjum]], [[Srí Lanka]] og [[Malabar]], til ört vaxandi kryddmarkaða í Norður-Evrópu. Eftir að Evrópubúar uppgötvuðu [[Ameríka|Ameríku]] bárust þaðan nýjar kryddtegundir, eins og [[allrahanda]], [[eldpipar]], [[vanilla]] og [[kakó]]. [[Kristófer Kólumbus]] lýsti reynslu sinni af eldpipar í fyrsta skipti á nýársdag 1493 og á 16. öld breiddist plantan hratt út um sunnanverða Evrópu, sem staðgengill fyrir svartan pipar.<ref name="chile" /> Eldpiparinn breiddist líka hratt út í [[Vestur-Afríka|Vestur-Afríku]] og Austur-Indíum þangað sem hann barst með portúgölskum skipum. Í matreiðslubókinni ''Pipar í öllum mat'' nefnir [[Eggert Ólafsson]] ýmis krydd sem hafa fengist innflutt á Íslandi um miðja 18. öld, eins og pipar, múskatsblóm og múskatshnetu, kúrennur, kanil, saffran, engifer og piparrót. Hann minnist þar líka á [[einir|einiber]], þurrkuð [[bláber]], [[blóðberg]], [[vallhumall|vallhumal]], [[mjaðjurt]] og [[hvönn|hvannarrót]] sem innlendar kryddjurtir.<ref>{{vefheimild|titill=Pipar í öllum mat|höfundur=Eggert Ólafsson|url=https://nannarognvaldar.com/pipar-i-ollum-mat/|vefsíða=Konan sem kyndir ofninn sinn|skoðað=18.5.2023}}</ref> Í bókinni ''[[Einfalt matreiðsluvasakver fyrir heldri manna húsfreyjur]]'' frá aldamótunum 1800 er auk þess minnst á negul, timian, [[kúmen]], [[kerfill|kerfil]], sellerí og steinselju.<ref>{{cite book|title=Einfalt matreiðsluvasakver fyrir heldri manna húsfreyjur|year=1800|author=Marta María Stephensen|publisher=Leirárgarðar|url=https://baekur.is/bok/8ec415bb-937a-40bc-a4be-1c84d51616cb|access-date=2023-05-18|archive-date=2023-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518170330/https://baekur.is/bok/8ec415bb-937a-40bc-a4be-1c84d51616cb|url-status=dead}}</ref> Þetta eru svipuð krydd og eru oftast nefnd í enskum matreiðslubókum frá sama tíma, þótt þar sé kryddúrvalið mun fjölbreyttara.<ref>{{vefheimild|url=https://savoringthepast.net/2012/11/15/spices-in-the-18th-century-english-kitchen/|titill=Spices in the 18th Century English Kitchen|höfundur=Kevin Carter|dags=15.11.2012|vefsíða=Savoring the past}}</ref> [[Mynd:Brausendercurrylolli.JPG|thumb|right|[[Efnafræðileg matargerð]] frá lokum 20. aldar notar ýmis efni og aðferðir til að búa til mat með óvenjulega áferð, bragð eða útlit.]] Með þróun [[efnafræði]] á 18. og 19. öld urðu til [[bragðefni|bragð-]] og [[litarefni]] fyrir matvælaframleiðslu sem oft voru búin til með því að vinna efni úr þekktum kryddum eða áður óþekktum jurtum. Stundum eru talað um slík bragðefni sem „krydd“ þótt þau séu ekki náttúruleg. Önnur náttúruleg bragðefni, til dæmis [[bonítóflögur]] og [[næringarger]], eru svo oft ekki kölluð krydd af því þau eru ekki hefðbundin og/eða ekki úr jurtaríkinu. Sænski efnafræðingurinn [[Jöns Jacob Berzelius]] uppgötvaði árið 1831 aðferð til að sundra grænmetisprótíni til að búa til bragðefnið [[HPV]] sem gefur kjötbragð í súpur,<ref>{{cite book | work = Ullmanns Encyclopedia of Technical Chemistry | title = Würzen | edition = 3rd | volume = 18 | location = Munich, Berlin, Vienna | date = 1967}}</ref> og [[MSG]] var fyrst unnið úr þangi árið 1908 af japanska efnafræðingnum [[Kikunae Ikeda]]. Hann stakk upp á hugtakinu [[umami]] („ljúffengt“) yfir bragðið af efninu sem hann einangraði úr soðnu þangi ([[dashi]]).<ref>{{cite journal|author1=Lindemann, B.|author2=Ogiwara, Y.|author3=Ninomiya, Y. |year=2002|title=The discovery of umami|journal=Chemical senses|volume=27|number=9|pages=843-844}}</ref> Árið 1858 tókst franska efnafræðingnum [[Nicolas-Theodore Gobley]] að einangra bragðefnið [[vanillín]] úr vanillu og seinna á 19. öld tókst að framleiða vanillín úr [[negulolía|negulolíu]] í stað vanillu.<ref>{{cite journal| last = Gobley| first = N.-T.| title = Recherches sur le principe odorant de la vanille| journal = Journal de Pharmacie et de Chimie| year = 1858| volume = 34| pages = 401–405| url = https://books.google.com/books?id=Yrs8AAAAcAAJ&pg=PA401| ref = gobley1858}}</ref> Nú er vanillín framleitt úr olíuafleiðum.<ref>{{cite book |author1=Kamlet, Jonas |author2=Mathieson, Olin |name-list-style=amp |title=Manufacture of vanillin and its homologues U.S. Patent 2,640,083 |year=1953 |publisher=U.S. Patent Office |url=https://docs.google.com/viewer?url=patentimages.storage.googleapis.com/pdfs/US2640083.pdf |author1-link=Jonas Kamlet }}</ref> Notkun bragðefna í matvælum krefst sérstakra leyfa og í Evrópu eru slík efni merkt með [[E-númer]]i.<ref>{{vefheimild|url=https://www.mast.is/is/matvaelafyrirtaeki/efni-i-matvaelum/aukefni|titill=Aukefni|vefsíða=Matvælastofnun|skoðað=17.5.2023}}</ref> Sum E-efni eru unnin úr kryddum sem hafa verið notuð í þúsundir ára, eins og [[kúrkúmín]] (E100) unnið úr túrmeriki, [[karmín]] (E120) unnið úr kaktuslús og [[paprika|paprikuþykkni]] (E160c). Mismunandi reglur um litarefni unnið úr kryddinu [[roðaber]]i eða annattó (bixin og norbixin, E160b) urðu til dæmis til þess að ekki mátti lengur flytja morgunkornið [[Cocoa Puffs]] til Íslands frá Bandaríkjunum árið 2021.<ref>{{vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20212171555d/harka-faerist-i-bar-attuna-um-fram-tid-cocoa-puffs-a-is-landi|titill=Harka færist í baráttuna um framtíð Cocoa Puffs á Íslandi|höfundur=Eiður Þór Árnason|dags=21. október 2021|vefsíða=Vísir.is}}</ref> Dæmi um „módernísk krydd“ eru ýmis ávaxtaduft, [[agar]], [[sojalesítín]] og [[algínat]], sem eru notuð til að breyta bæði áferð, bragði og lykt.<ref>{{vefheimild|url=https://chefs.spiceology.com/modernist/|titill=Modernist|skoðað=29.6.2023|vefsíða=Spiceology Chefs}}</ref> == Notkun og meðhöndlun == Krydd er fyrst og fremst notað til að [[bragð]]bæta mat í þeim tilgangi að gera hann fjölbreyttari og skemmtilegri átu<ref name=":4">{{Cite news |last=Dennett |first=Carrie |date=January 26, 2017 |title=How a full spice cabinet can keep you healthy |url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/wellness/spices-and-herbs-do-more-than-add-flavor-to-food--they-are-nutritional-powerhouses/2017/01/25/79dbedb4-e24c-11e6-a453-19ec4b3d09ba_story.html |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> en hefur takmörkuð áhrif á [[næring]]argildi. Krydd eru líka notuð sem [[ilmefni]] í [[snyrtivara|snyrtivörur]] og [[reykelsi]]. Krydd voru lengst af í sögunni framandi og dýr vara og [[sýnileg neysla]] þeirra var því leið til að auglýsa stétt og stöðu fólks.<ref name="freedman">{{cite book|author=Paul Freedman|title=Out of the East: Spices and the Medieval Imagination|year=2008|isbn=9780300151350|pages=2-3}}</ref> === Geymsla og eldun === [[Mynd:Spice-shelf.jpg|thumb|right|Dæmigerð vestræn kryddhilla með heilum og möluðum kryddum, þurrkuðum kryddjurtum og kryddblöndum.]] [[Mynd:Peugeot_pepper_mill.jpg|thumb|right|Piparkvörn frá Peugeot.]] Krydd eru oftast geymd í lokuðum ílátum þar sem sól skín ekki á þau, til að varðveita rokgjörn efni og [[ilmolía|ilmolíur]] sem þau innihalda. Heil þurrkuð krydd geymast vel á þann hátt, en mörg möluð krydd missa bragðeiginleika sína hratt. Venjulega geymist heilt krydd í allt að fjögur ár, meðan malað krydd geymist í 1-3 ár.<ref>{{vefheimild|url=https://www.bhg.com/recipes/how-to/cooking-basics/how-to-store-herbs-and-spices/|titill=How to Keep Spices Fresh Longer to Make Cooking So Much Easier|höfundur=Karla Walsh|vefsíða=Better Homes & Gardens|dags=7.10.2022}}</ref> Til að mala heil krydd fyrir notkun í [[matargerð]] er notast við [[mortél]], [[piparkvörn]] eða [[rifjárn]]. Stundum er [[kaffikvörn]] notuð til að mala mikið krydd í einu. Krydd sem er mikið notað í eldhúsinu, eins og svartur pipar, er stundum geymt í sérstakri kvörn þar sem hægt er að grípa til þess. Bragðefni í þurrkuðum kryddum eru ýmist vatnsleysanleg eða fituleysanleg og stundum er mælt með því að hita kryddin á lágum hita (þurrkuð krydd brenna auðveldlega við) í upphafi matargerðar til að losa úr þeim ilm og bragð. Krydd er þannig oftast sett út í mat í upphafi matargerðar af því það þarf tíma til að gefa frá sér bragð, meðan ferskar kryddjurtir eru oft settar út í í lokin eða eftir að eldun lýkur. === Meint rotvarnargildi === Oft er því haldið fram að krydd hafi verið notað á miðöldum ýmist til að hindra skemmdir í mat eða fela bragð af skemmdum matvælum.<ref name="freedman"/><ref name="ThomasDaoust2012">{{cite journal |last1=Thomas |first1=Frédéric |last2=Daoust |first2=Simon P. |last3=Raymond |first3=Michel |title=Can we understand modern humans without considering pathogens?: Human evolution and parasites |journal=Evolutionary Applications |date=June 2012 |volume=5 |issue=4 |pages=368–379 |doi=10.1111/j.1752-4571.2011.00231.x |pmid=25568057 |pmc=3353360 }}</ref> Enginn fótur er fyrir þessum hugmyndum.<ref>{{cite book|author=Paul Freedman|chapter=Food Histories of the Middle Ages|editor=Kyri W. Claflin, Peter Scholliers|title=Writing Food History: A Global Perspective|isbn=1847888097|page=24}}</ref><ref>{{cite book|author=[[Andrew Dalby]]|title=Dangerous Tastes: The Story of Spices|year=2000|isbn=0520236742|page=156}}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Jotischky|title=A Hermit's Cookbook: Monks, Food and Fasting in the Middle Ages|year=2011|isbn=1441159916|page=170}}</ref><ref name="freedman" /> Krydd hafa raunar lítið gildi sem rotvarnarefni miðað við til dæmis [[salt]], sem auk þess var miklu ódýrara og aðgengilegra. Aðrar aðferðir sem notaðar voru á miðöldum, eins og [[súrsun]], [[reyking]] og [[þurrkun]] eru margfalt áhrifaríkari varðveisluaðferðir. Auk þess hafa krydd lengst af verið mjög dýr. Eitt pund af pipar kostaði álíka mikið og heilt svín á miðöldum og því afar ólíklegt að nokkrum hafi dottið í hug að nota piparinn til að fela óbragð af kjötinu.<ref name="freedman"/> Auk þess eru engar heimildir um slíka notkun úr matreiðslubókum.<ref name="krondl">{{cite book|author=Michael Krondl|title=The Taste of Conquest: The Rise and Fall of the Three Great Cities of Spice|url=https://archive.org/details/tasteofconquestr0000kron_u6r5|year=2007|isbn=9780345480835|page=[https://archive.org/details/tasteofconquestr0000kron_u6r5/page/n21 6]}}</ref> Raunar vöruðu sumir höfundar við því að kryddnotkun gæti aukið hættuna á að matur skemmdist hratt.<ref name="krondl"/> === Sýkingarhætta === [[Bandaríska matvæla- og lyfjaeftirlitið]] gerði árin 2007-2009 rannsókn á kryddförmum sem fluttir voru inn til Bandaríkjanna sem sýndi að um 7% farmsins væru smituð af [[salmónella|salmónellu]] sem í sumum tilvikum var [[fjölónæmar bakteríur|fjölónæm]].<ref>{{cite journal|last=Van Dorena|first=Jane M.|author2=Daria Kleinmeiera |author3=Thomas S. Hammack |author4=Ann Westerman |title=Prevalence, serotype diversity, and antimicrobial resistance of Salmonella in imported shipments of spice offered for entry to the United States, FY2007–FY2009|journal=Food Microbiology|date=June 2013|volume=34|issue=2|pages=239–251|doi=10.1016/j.fm.2012.10.002|pmid=23541190|quote=Shipments of imported spices offered for entry to the United States were sampled during the fiscal years 2007–2009. The mean shipment prevalence for Salmonella was 0.066 (95% CI 0.057–0.076)|url=https://zenodo.org/record/1258953}}</ref> Flest krydd eru elduð fyrir neyslu svo salmónellusmit hefur engin áhrif, en sum krydd, sérstaklega pipar, eru oftast borðuð hrá og höfð uppi á borðum. Mesta smithættan reyndist í sendingum frá Mexíkó og Indlandi, sem er stærsti kryddframleiðandinn.<ref name=NYT82713>{{cite news |title=Salmonella in Spices Prompts Changes in Farming |url=https://www.nytimes.com/2013/08/28/world/asia/farmers-change-over-spices-link-to-food-ills.html |access-date=August 28, 2013 |newspaper=The New York Times |date=August 27, 2013|author=Gardiner Harris}}</ref> [[Geislun]] er notuð til að draga úr hættu á bakteríusmiti.<ref>{{Cite journal|title=Effects of gamma-irradiation on the free radical and antioxidant contents in nine aromatic herbs and spices.|year = 2003|pmid = 12568551|last1 = Calucci|first1 = L.|last2 = Pinzino|first2 = C.|last3 = Zandomeneghi|first3 = M.|last4 = Capocchi|first4 = A.|last5 = Ghiringhelli|first5 = S.|last6 = Saviozzi|first6 = F.|last7 = Tozzi|first7 = S.|last8 = Galleschi|first8 = L.|journal = Journal of Agricultural and Food Chemistry|volume = 51|issue = 4|pages = 927–34|doi = 10.1021/jf020739n}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 28, 2017 |title=Myths about Food Irradiation |url=https://ccr.ucdavis.edu/food-irradiation/myths-about-food-irradiation |access-date=July 30, 2022 |website=Center for Consumer Research |language=en}}</ref> === Bönnuð og varasöm krydd === Sum hefðbundin krydd hafa verið bönnuð vegna lyfjavirkni eða hættu á að þau skaði heilsu neytenda. Dæmi um slík „bönnuð krydd“ eru [[kannabis]] og [[hass]] (áður notuð í kryddblöndur í Marokkó og Indlandi), [[spanskfluga]] og [[tonkabaun]]ir. Fræ [[draumsóley]]jar, sem eru algengt krydd víða um heim (til dæmis seld sem [[birkes]] á Íslandi og í Danmörku), eru bönnuð í [[Singapúr]] þar sem þau innihalda lítið magn af [[morfín]]skyldu efni.<ref>{{vefheimild|url=https://www.cnb.gov.sg/drug-information/precursor-control/list-of-controlled-substance/importation-of-food-products-containing-poppy-seeds|titill=Importation of Food Products Containing Poppy Seeds|vefsíða=Central Narcotics Bureau of Singapore|skoðað=29.6.2023}}</ref> Verslun með kryddjurtir hefur líka verið bönnuð eða takmörkuð vegna ótta við að þær lendi í útrýmingarhættu. Dæmi um það er [[kava-kava]] sem er víða bönnuð og villt [[amerískt ginseng]] er líka talið í hættu. == Kryddblöndur == [[Mynd:Five_spices_detailed.jpg|thumb|right|Kínversku kryddin fimm eru tengd við [[frumefnin fimm]] í kínverskum alþýðulækningum: eld, vatn, við, málm og jörð.]] Mismunandi úrval krydda af ýmsu tagi hefur verið tengt við ákveðin menningarsvæði, eins og [[frönsku kryddin fjögur]] (''quatre épices'': pipar, negull, múskat og þurrkað engifer), [[kínversku kryddin fimm]] (五香粉: stjörnuanís, negull, kínverskur kanill, sesúanpipar og fennelfræ) og indversku kryddin sjö sem eru algeng í kryddboxum eða [[masala dabba]] (sem eru raunar mjög breytileg eftir landsvæðum, en eitt dæmi væri broddkúmen, negull, kóríander, kanill, túrmerik, grikkjasmári og kardemommur). [[Kökukrydd]], graskersbökukrydd (Bandaríkin) og búðingskrydd (Bretland), eru krydd sem er algengt að nota í kökubakstur á vesturlöndum (kanill, múskat, engifer, negull og stundum allrahanda). Sömu krydd eru notuð í norrænar [[piparkökur]] að viðbættum kardimommum. Fjölbreyttar og flóknar kryddblöndur eru eitt af því sem einkennir matargerð í Suður-Asíu. Dæmi um þekktar kryddblöndur frá þeim heimshluta eru [[garam masala]], [[chai masala]], [[chana masala]], [[chaat masala]] og [[biryani masala]]. Frá Persíu og Mið-Austurlöndum eru þekktar kryddblöndur eins og [[advieh]] og [[baharat]] úr þurrkuðum kryddum, og [[za'atar]] úr þurrkuðum kryddjurtum. Þekktar kryddblöndur frá Afríku eru meðal annars [[ras el hanout]] og [[harissa]] (Marokkó), [[dukkah]] (Egyptaland), [[braai]] (sunnanverð Afríka), [[berbere]] og [[mitmita]] (Eþíópía), og [[peri peri]] (Malaví).<ref>{{cite book|author=Harris, J. B.|year=1998|title=The Africa Cookbook: Tastes of a Continent|url=https://archive.org/details/africacookbookta0000harr_a9x9|publisher=Simon and Schuster}}</ref> Dæmi um kryddblöndur frá Evrópu eru [[herbes de provence]] (Frakkland), [[khmeli-sumeli]] og [[adjika]] (Georgía), [[sharena sol]] (Búlgaría) og [[salamoia bolognese]] (Ítalía). [[Mynd:Merkén.JPG|thumb|right|[[Merkén]] er kryddblanda með reyktum chili-pipar frá [[Mapuche-frumbyggjar|Mapuche-frumbyggjum]] í Chile.]] Í [[Nýi heimurinn|Nýja heiminum]] þróuðust sérstakar hefðir fyrir notkun á kryddum. [[Molé-sósa]] er sterk kryddsósa sem er líklega upprunnin meðal frumbyggja Ameríku og inniheldur eldpipar og ýmis önnur krydd, meðal annars kakó í sumum útgáfum.<ref>{{vefheimild|url=https://theculturetrip.com/north-america/mexico/articles/a-brief-history-of-mole-mexicos-national-dish/|titill=A Brief History Of Mole, Mexico's National Dish|höfundur=Lauren Cocking|vefsíða=Culture Trip|dags=11. nóvember 2016}}</ref> [[Jerk-krydd]] eru kryddblanda sem þróaðist út frá aðferðum [[Taínóar|Taínóa]] til að hægelda svínakjöt í holum og notast við allrahanda og eldpipar.<ref>{{vefheimild|url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/brief-history-jamaican-jerk-180976597/|vefsíða=Smithsonian Magazine|höfundur=Vaughn Stafford Gray|dags=22.12.2020|titill=A Brief History of Jamaican Jerk}}</ref> Frumbyggjar Norður-Ameríku þekktu [[sassafras]] sem er notað í [[gumbo-krydd]] í [[cajun-matargerð]] og [[kreólamatargerð]].<ref>{{vefheimild|url=https://www.thespruceeats.com/what-is-file-powder-3050538|titill=What is File Powder|vefsíða=The Spruce Eats|höfundur=Diana Rattray|dags=8.5.2022}}</ref> Eldpipar, sellerí, laukur, annattó og fleiri krydd eru notuð í [[sazon]]-kryddblönduna frá Púertó Ríkó.<ref>{{vefheimild|titill=What is sazón? This spice blend is a staple in Latin American cooking|url=https://www.today.com/food/what-saz-n-spice-blend-staple-latin-american-cooking-t231917|vefsíða=Today.com|höfundur=Yi-Jin Yu|dags=6.10.2021}}</ref> [[Chimichurri]] er kryddmauk sem er algengt meðlæti með grilluðu kjöti í Suður-Ameríku.<ref>{{vefheimild|url=https://www.bbc.com/travel/article/20210531-chimichurri-the-argentinian-sauce-eaten-as-a-ritual|titill=Chimichurri: The Argentinian sauce eaten as a ritual|höfundur=Agostino Petroni|dags=1.6.2021|vefsíða=BBC.com}}</ref> Ýmsar tegundir af mikið krydduðu [[chili con carne]] eru vinsælar í Mexíkó og Bandaríkjunum.<ref>{{vefheimild|url=https://www.texasmonthly.com/food/bloody-san-antonio-origins-chili-con-carne/|titill=The Bloody San Antonio Origins of Chili Con Carne|vefsíða=Texas Monthly|höfundur=John Nova Lomax|dags=10.8.2017}}</ref> Í Suðaustur-Asíu er algengara að mauka kryddblöndur úr ferskum hráefnum en blanda saman þurrkuðum kryddum. Þá er byrjað á að merja saman léttsteiktan skalottlauk, hvítlauk, engifer, galgantrót og eldpipar. Við þetta er svo bætt kanil, túrmerik, múskatsblómi, sítrónugrasi, pandan, karrílaufi, ristuðum jarðhnetum og öðrum innihaldsefnum. Stundum eru bragðmikil mauk eins og gerjað rækjumauk ([[terasi]]), gerjað sojamauk ([[tauco]]) og sojasíróp ([[ketjap manis]]) notuð í blönduna. Dæmi um kryddmauk af þessu tagi eru ýmsar tegundir af [[sambal]] og [[bumbu]] (Indónesía); [[rempah]] (Malasía); grænt, gult og rautt [[karrímauk]] (Taíland); [[jeow bong]] (Laos) og [[kroeung]] (Kambódía). == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Krydd| ]] q7r4fx1b7nqpqu0civ7dieebyfgbynq 0 55614 1952370 1706852 2026-03-28T13:57:21Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952370 wikitext text/x-wiki '''Kendō''' (剣道) er [[Japan|japönsk]] [[sjálfsvarnaríþrótt]] sem snýr að listinni að [[Skylmingar|skylmast]]. Kendo er samsett úr ''ken'', sem þýðir [[sverð]], og ''do'', sem þýðir leið eða vegur. Orðið táknar í beinni þýðingu ''Leið sverðsins''. [[File:Kasahara Cup 2013 - 20130929 - Combat Kendo 9.webm|thumb|]] == Tengill == * [http://www.timarit.is/?issueID=435876&pageSelected=4&lang=0 ''Kendo - skylmingar í sögu og menningu þjóðar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1992]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{commons|Kendo}} {{Stubbur}} [[Flokkur:Sjálfsvarnaríþróttir]] [[Flokkur:Japönsk menning]] gmd9zd7nap103yhze5058nkezg5uzf1 0 56119 1952564 1922996 2026-03-29T04:58:15Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952564 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Lækjargata.JPG|thumb|275px|Lækjargata]] [[Mynd:Siemsenhus-og-kalkofninn.jpg|Siemsenshús í forgrunni og kalkofninn í bakgrunni. Lækurinn sem rann um Lækjargötu til hægri|thumbnail]] [[Mynd:Lækurinn og Lækjargata 2-14, 1905-1907.jpg|thumb|Lækurinn og Lækjargata 1905-1907.]] '''Lækjargata''' er gata í miðbæ [[Reykjavík]]ur sem dregur nafn sitt af læk sem rann upphaflega opinn meðfram allri götunni, frá [[Tjörnin í Reykjavík|Tjörninni]] til sjávar en var síðar settur í stokk og liggur nú undir götunni. Lækjargata var upphaflega lítil gata, enda voru þar í fyrstu aðeins tvö hús. Hún var í þá daga kölluð ''Heilagsandastræti''. Nafngiftin kom til vegna þess að í öðru þessara húsa bjó [[Helgi G. Thordersen]] [[biskup]] og í hinu [[Ólafur Pálsson]] [[dómkirkjuprestur]]. Smám saman, þegar íbúafjöldinn í Reykjavík jókst, lengdist gatan suður með læknum alla leið að Tjörninni. == Lækurinn == Á fyrstu árum Reykjavíkur rann lækurinn á milli steinhlaðinna bakka en Lækjargata var þá eina „breiðgata“ miðbæjarins. Steinbrýr lágu yfir lækinn á þremur stöðum, niður af [[Bankastræti]], önnur frá [[Þingholt]]i og sú þriðja niður undan [[Stöðlakot]]i. Þegar lækurinn var settur í bunustokk og farvegur hans fylltur árið [[1911]], breikkaði gatan um helming. Lækjargata var kölluð „hin ilmandi slóð“ í hálfkæringi meðan lækurinn var opinn vegna þess fnyks sem lagði af honum en í hann lágu mörg opin [[skolpræsi]] áður fyrr. Í ''[[Innansveitarkronika|Innansveitarkroniku]],'' eftir [[Halldór Laxness]], segir: :Í þann tíma rann opinn lækur í gegnum höfuðborg vora og var kallaður Lækurinn; í honum voru hornsíli. Stundum mátti sjá þar ál sem var að koma úr Saragossahafinu og gánga í tjörn þá sem kölluð er Tjörnin og liggur á bak við Alþingishúsið og Dómkirkjuna. == Tengt efni == * [[Menntaskólinn í Reykjavík]] * [[Búnaðarfélagshúsið]] == Tengill == * [http://www.timarit.is/?issueID=418865&pageSelected=3&lang=0 ''Ahrentzhús''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1962]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur}} [[Flokkur:Götur í Reykjavík]] [[Flokkur:Miðborg Reykjavíkur]] dhwynwsfm630eoa0cfvtukyyfgv4znd 0 56241 1952527 1706873 2026-03-29T00:30:54Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952527 wikitext text/x-wiki '''Lensport''' er op á [[skip]]um sem staðsett er neðst á [[Borðstokkur|borðstokk]] (lunningu). Þau liggja nokkur meðfram öllu skipinu og út um það á vatn af [[þilfar]]i að renna. Í stærstu veltum taka skip stundum inn á sig sjó inn um lensportin og veitir því út aftur ef allt er með felldu. Í grein í [[Morgunblaðið|Morgunblaðinu]] [[1962]] sem fjallar um hvernig eigi að varast sjóslys, segir: ''Skálkaðar lúgur, opin lensport, hæfileg ballest, skynsamleg hleðsla og varkár sigling er nauðsynleg varúðarráðstöfun til að koma í veg fyrir sjóslys''. Ekki má rugla lensportum saman við [[lensingar]] eða [[neglugat]]. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=426938&pageSelected=4&lang=0 ''Hefði lensport varnað óhappinu við Hrísey''; grein í Morgunblaðinu 1986]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Skipshlutar]] {{Stubbur}} be0l8c4j8my0muwe2eigdc4ft01zy7k 0 56267 1952555 1934451 2026-03-29T03:52:35Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952555 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Longyearbyen | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Bær]] | mynd = Longyearbyen panorama.JPG | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = NO 2100 Longyearbyen.svg | kort_texti = Staðsetning á Svalbarða | kort_stærð = 200px | teiknibóla_kort = | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Noregur}} | undirskipting_gerð1 = Eyjaklasi | undirskipting_nafn1 = [[Svalbarði]] | undirskipting_gerð2 = Eyja | undirskipting_nafn2 = [[Spitsbergen]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = | flatarmál_heild_km2 = 10 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web | url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkningen-pa-svalbard | title=Population of Svalbard | access-date=2025-10-28 }}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 2.528 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} [[Mynd:Longyearbyen panorama july2011.jpg|thumb|Víðmynd.]] '''Longyearbyen''' (eða '''Longyearbær'''<ref>[http://www.timarit.is/?issueID=423684&pageSelected=1&lang=0 Morgunblaðið 1979]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>) er stærsti bærinn á [[Svalbarði|Svalbarða]]. Þar er einnig sýslumannssetur og höfuðstöð [[Noregur|norskra]] yfirvalda á eyjunum. Bærinn er á [[eyja|eyjunni]] [[Spitsbergen]], sem er stærsta eyjan í klasanum. Íbúar Longyearbyen eru 2.528 (2025).<ref name="mannfjöldi" /> Bærinn dregur nafn af [[John Munroe Longyear]], sem var aðaleigandi bandarísks kolanámufélags. ==Veður== * Hitamet féll á Svalbarða sumarið 2020 þegar 21,7 °C mældust í bænum.<ref>{{cite journal |last1=Dickie |first1=Gloria |title=The World's Northernmost Town Is Changing Dramatically|format=Original title: "The Polar Crucible" |journal=Scientific American |date=1 June 2021 |volume=324 |issue=6 |pages=44–53 |doi=10.1038/scientificamerican0621-44 |pmid=39020622 |url=https://www.scientificamerican.com/article/the-worlds-northernmost-town-is-changing-dramatically/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518153619/https://www.scientificamerican.com/article/the-worlds-northernmost-town-is-changing-dramatically/ |access-date=20 May 2021|archive-date=18 May 2021 |url-access=subscription }}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == {{commons}} * [http://www.longyearbyen.net/ Fréttaveita] (norska) {{Höfuðborgir í Evrópu}} [[Flokkur:Svalbarði]] [[Flokkur:Bæir í Noregi]] oetipl0x7hxwhdsw1u9r0ezbq9a140x 0 56293 1952358 1906946 2026-03-28T12:50:11Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952358 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Charles Gustav Thorson.jpg|thumb|right|Charles Thorson, eða Karl Gústaf Stefánsson.]] '''Karl Gústaf Stefánsson''' (eða '''Karl Gustaf Stefanson''' eða '''Karl G. Thorson''' eða '''Charles Thorson''') ([[29. ágúst]] [[1890]] – [[7. ágúst]] [[1966]]) var íslensk-kanadískur [[skopmyndateiknari]] og starfaði lengi hjá [[Walt Disney]]. Hann myndskreytti einnig margar barnabækur. Karl var Vestur-Íslendingur, skírður ''Karl Gústaf Stefánsson''. Foreldrar hans voru Stefán Þórðarson (Stephen Thorson) Jónssonar frá Bryggju í [[Biskupstungur|Biskupstungum]], sem flutti vestur um haf [[1886]], og Sigríður Þórarinsdóttir frá Ásakoti í Biskupstungum. Bróðir Charles var [[Joseph Thorson]], fyrrverandi dómari, forseti hæstaréttar og [[ráðherra]] í [[Ottawa]]. Karl hóf störf hjá Walt Disney í [[Hollywood]] árið [[1934]]. Hjá þeim vann hann að mörgum teiknimyndum, meðal annars að myndinni: [[Mjallhvít og dvergarnir sjö]]. Meðan hann starfaði hjá Walt Disney teiknaði hann margar „dýrapersónur“. Sú frægasta þeirra er [[Kalli kanína]] (''Bugs Bunny''). Karl starfaði einnig fyrir [[Metro Goldwyn Mayer]], [[Warner Brothers]] o.fl. Á þessum árum skapaði Karl fleiri en 100 teiknimyndapersónur, m.a. fílinn ''Elmer'', tígrisdýrið ''Tilly'', Indíánadrenginn ''Hiawatha'' og elginn ''Sniffles''. Í bók Haralds Bessasonar: ''Dagstund á Fort Garry'', sem kom út [[2007]], segir frá því þegar Karl Gústaf sagði upp hjá Walt Disney vegna ágreinings: :Enda þótt Karl Gústaf væri allajafna friðarins maður hafði hann dálæti á Íslendingasögum, einkum Egils sögu Skallagrímssonar. Verður lengi í minnum haft að inni í miðri Hollywood reisti hann verkstjóra sínum, Walt Disney, [[níðstöng]] með viðeigandi kveðskap áföstum. Sama dag voru þeir skildir að skiptum, verkstjórinn og listamaðurinn, en andi skáldsins frá Borg á Mýrum sat sem fastast eftir í sjálfri höfuðborg kvikmyndanna. <ref>Dagstund á Fort Garry; Haraldur Bessason; Ormstunga, 2007, bls. 127-8</ref> == Tilvísanir == <references/> == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3296652 ''Karl G. Thorson''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2918485 ''Mjallhvít''; grein í Þjóðviljanum 1988] ;erlendir * [http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0012112 ''Charles Gustav Thorson''; af The Canadian encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930062441/http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0012112 |date=2007-09-30 }} {{Stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Vestur-Íslendingar]] {{fd|1890|1966}} rz2h2x8ynjkklyg53w8up7uzpbfp45z 0 56348 1952638 1939146 2026-03-29T10:46:25Z Alvaldi 71791 1952638 wikitext text/x-wiki '''Ragnar Hjálmarsson Ragnar''' ([[28. september]] [[1898]] – [[24. desember]] [[1987]]) var tónlistarkennari og skólastjóri í [[Tónlistarskóli Ísafjarðar|Tónlistarskóla Ísafjarðar]] í marga áratugi, organisti í kirkjunni og stjórnandi [[Sunnukórinn|Sunnukórsins]]. Ragnar H. fæddist að Ljótsstöðum í [[Láxárdalur|Laxárdal]] í [[Suður-Þingeyjarsýsla|Suður-þingeyjarsýslu]], sonur ''Hjálmars Jónssonar'' og ''Áslaugar Torfadóttur''. Hann brautskráðist úr [[Samvinnuskólinn|Samvinnuskólanum]] [[1920]] og fluttist þá til [[Kanada]] og nam píanóleik í [[Winnipeg]] hjá [[Jónas Pálsson|Jónasi Pálssyni]], píanóleikara og [[tónskáld]]i. Árið [[1942]] hélt hann aftur til [[Ísland]]s sem bandarískur hermaður, og starfaði sem slíkur til ársins [[1945]]. Á stríðsárunum stjórnaði hann [[kór]] frá Þingeyjarsýslu sem starfaði í [[Reykjavík]]. Á meðal kórmeðlima var verðandi kona hans, ''Sigríður Jónsdóttir''. Þau giftu sig [[21. júlí]] [[1945]]. Þau fluttust þá að ''Görðum'' í [[Norður-Dakóta]], en þar bjuggu þau til ársins [[1948]]. Þá fluttu þau til Ísafjarðar og þar var hann skólastjóri Tónlistarskólans til ársins [[1984]]. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=420105&pageSelected=1&lang=0 ''Sem óstöðvandi leirskriða flæðir hávaðinn yfir þjóðina''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1977] * [http://www.timarit.is/?issueID=420726&pageSelected=4&lang=0 ''Sunnukórinn heiðrar meistara sinn''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1980] * ''[https://glatkistan.com/2015/01/19/ragnar_h-_ragnars/ Glatkistan]'' {{Stubbur|æviágrip}} {{fd|1898|1987}} [[Flokkur:Fólk frá Vestfjörðum]] [[Flokkur:Íslenskir skólameistarar]] [[Flokkur:Íslenskir tónlistarmenn]] [[Flokkur:Íslenskir tónlistarmenn]] 97h3tjw00io1mezf656brzjbmylp8w7 1952641 1952638 2026-03-29T10:55:08Z Alvaldi 71791 1952641 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Ragnar H. Ragnar | mynd = <!-- aðeins skráarnafn --> | mynd_alt = | mynd_texti = | fæðingarnafn = Ragnar Hjálmarsson | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1898|09|28}} | fæðingarstaður = Laxárdal í Suður-þingeyjarsýslu, Ísland | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1987|12|24|1898|09|28}} | dánarstaður = [[Reykjavík]], Ísland | starf = Tónlistarkennari og skólastjóri | ár = | þekkt_fyrir = | þekktustu_verk = | maki = Sigríður Jónsdóttir (g. 1945) | börn = Anna Áslaug Ragnarsdóttir<br>Sigríður Ragnarsdóttir<br>[[Hjálmar H. Ragnarsson]] }} '''Ragnar Hjálmarsson Ragnar''' ([[28. september]] [[1898]] – [[24. desember]] [[1987]]) var tónlistarkennari og skólastjóri í [[Tónlistarskóli Ísafjarðar|Tónlistarskóla Ísafjarðar]] í marga áratugi, organisti í kirkjunni og stjórnandi [[Sunnukórinn|Sunnukórsins]]. Ragnar H. fæddist að Ljótsstöðum í [[Láxárdalur|Laxárdal]] í [[Suður-Þingeyjarsýsla|Suður-þingeyjarsýslu]], sonur ''Hjálmars Jónssonar'' og ''Áslaugar Torfadóttur''. Hann brautskráðist úr [[Samvinnuskólinn|Samvinnuskólanum]] [[1920]] og fluttist þá til [[Kanada]] og nam píanóleik í [[Winnipeg]] hjá [[Jónas Pálsson|Jónasi Pálssyni]], píanóleikara og [[tónskáld]]i. Árið [[1942]] hélt hann aftur til [[Ísland]]s sem bandarískur hermaður, og starfaði sem slíkur til ársins [[1945]]. Á stríðsárunum stjórnaði hann [[kór]] frá Þingeyjarsýslu sem starfaði í [[Reykjavík]]. Á meðal kórmeðlima var verðandi kona hans, ''Sigríður Jónsdóttir''. Þau giftu sig [[21. júlí]] [[1945]]. Þau fluttust þá að ''Görðum'' í [[Norður-Dakóta]], en þar bjuggu þau til ársins [[1948]]. Þá fluttu þau til Ísafjarðar og þar var hann skólastjóri Tónlistarskólans til ársins [[1984]]. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=420105&pageSelected=1&lang=0 ''Sem óstöðvandi leirskriða flæðir hávaðinn yfir þjóðina''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1977] * [http://www.timarit.is/?issueID=420726&pageSelected=4&lang=0 ''Sunnukórinn heiðrar meistara sinn''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1980] * ''[https://glatkistan.com/2015/01/19/ragnar_h-_ragnars/ Glatkistan]'' {{Stubbur|æviágrip}} {{fd|1898|1987}} [[Flokkur:Fólk frá Vestfjörðum]] [[Flokkur:Íslenskir skólameistarar]] [[Flokkur:Íslenskir tónlistarmenn]] [[Flokkur:Íslenskir tónlistarmenn]] 4e2dgzcpljo7e5ybpzb5vefimnsrqt7 1952650 1952641 2026-03-29T11:23:23Z Alvaldi 71791 1952650 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Ragnar H. Ragnar | mynd = <!-- aðeins skráarnafn --> | mynd_alt = | mynd_texti = | fæðingarnafn = Ragnar Hjálmarsson | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1898|09|28}} | fæðingarstaður = Laxárdal í Suður-þingeyjarsýslu, Ísland | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1987|12|24|1898|09|28}} | dánarstaður = [[Reykjavík]], Ísland | starf = Tónlistarkennari og skólastjóri | ár = | þekkt_fyrir = | þekktustu_verk = | maki = Sigríður Jónsdóttir (g. 1945) | börn = Anna Áslaug Ragnarsdóttir<br>Sigríður Ragnarsdóttir<br>[[Hjálmar H. Ragnarsson]] }} '''Ragnar Hjálmarsson Ragnar''' ([[28. september]] [[1898]] – [[24. desember]] [[1987]]) var tónlistarkennari og skólastjóri í [[Tónlistarskóli Ísafjarðar|Tónlistarskóla Ísafjarðar]] í marga áratugi, organisti í kirkjunni og stjórnandi [[Sunnukórinn|Sunnukórsins]]. Ragnar H. fæddist að Ljótsstöðum í [[Láxárdalur|Laxárdal]] í [[Suður-Þingeyjarsýsla|Suður-þingeyjarsýslu]], sonur ''Hjálmars Jónssonar'' og ''Áslaugar Torfadóttur''. Hann brautskráðist úr [[Samvinnuskólinn|Samvinnuskólanum]] [[1920]] og fluttist þá til [[Kanada]] og nam píanóleik í [[Winnipeg]] hjá [[Jónas Pálsson|Jónasi Pálssyni]], píanóleikara og [[tónskáld]]i. Árið [[1942]] hélt hann aftur til [[Ísland]]s sem bandarískur hermaður, og starfaði sem slíkur til ársins [[1945]]. Á stríðsárunum stjórnaði hann [[kór]] frá Þingeyjarsýslu sem starfaði í [[Reykjavík]]. Á meðal kórmeðlima var verðandi kona hans, ''Sigríður Jónsdóttir''. Þau giftu sig [[21. júlí]] [[1945]]. Þau fluttust þá að ''Görðum'' í [[Norður-Dakóta]], en þar bjuggu þau til ársins [[1948]]. Þá fluttu þau til Ísafjarðar og þar var hann skólastjóri Tónlistarskólans til ársins [[1984]]. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=420105&pageSelected=1&lang=0 ''Sem óstöðvandi leirskriða flæðir hávaðinn yfir þjóðina''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1977] * [http://www.timarit.is/?issueID=420726&pageSelected=4&lang=0 ''Sunnukórinn heiðrar meistara sinn''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1980] * ''[https://glatkistan.com/2015/01/19/ragnar_h-_ragnars/ Glatkistan]'' {{Stubbur|æviágrip}} {{fd|1898|1987}} [[Flokkur:Fólk frá Vestfjörðum]] [[Flokkur:Íslenskir tónlistarmenn]] [[Flokkur:Skólastjórar Tónlistarskóla Ísafjarðar]] inr3g59kcm0hjcks064i5l1eab5ss7i 0 56736 1952377 1836324 2026-03-28T14:42:52Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952377 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Kitimat_BC_-_aerial.jpg|thumb|hægri|Kitimat í Bresku Kólumbíu í Kanada.]] '''Kitimat''' er lítið þorp í norðvestur hluta [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í [[Kanada]]. Kitimat blómstraði á sjötta áratug 20. aldar þegar þar var reist stífla og [[álver]]. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=418396&pageSelected=14&lang=0 ''Merkileg borg''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1955]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Landafræði Kanada]] 1ocvdzcachjlaqh6tv4053iqsy3c6xb 0 56738 1952582 1952199 2026-03-29T07:20:22Z MáneyMánadóttir 103358 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1952582 wikitext text/x-wiki '''Húsráð''' eru [[ráð]] sem eru misvel til þess fallin að teljast til ráða. Sum húsráð eru þó þannig að þau eru reynsla [[kynslóð]]anna sem hafa fylgt ættum eða [[þjóð]]um mann fram af manni. Stundum er erfitt að gera upp á milli [[bábilja|bábilju]] og raunverulegra ráða, því sum húsráð eru það furðuleg að þau teljast frekar til fyndni en annars. En stundum fer allt saman, ráð, fyndni og virkni. Allt fer það þó auðvitað eftir hverju ráði fyrir sig og raunverulegum afleiðingum þess. == Nokkur húsráð == * Í [[Lækningabók handa alþýðu á Íslandi]] eptir J. Jónassen, sem út kom [[1884]], stendur: ''Mjög mörg húsráð eru til við blóðnösum, og gagna þau opt; þannig er eitt að láta kaldan vatnsdúk á milli fótanna á karlmanni''. * [[Heimkoma]], öðru nafni áma, var tíður kvilli fyrrum. Ánamaðkabakstur þótti gott ráð við henni. Hann var svo gerður, að tínd var hrúga af [[Ánamaðkur|ánamöðkum]], látin í smokk af sauðsvörtu eða gráu [[vaðmál]]i og þetta svo bundið við bólguna og látið sitja þrjár nætur. Þá átti að taka smokkinn og brenna hann með möðkunum að húsabaki. - Þetta húsráð er mjög gamalt, og er því vafalaust að nafnið ánamaðkur er afbökun, hann heitir að réttu lagi ámumaðkur, vegna þess að hann var notaður til þess að lækna ámuna. * Það að hella [[hvítvín]]i yfir þar sem [[rauðvín]] hefur farið í teppi telst til húsráða. Er þetta gert svo ekki myndist blettur. * Á tímum [[Hippókrates]]ar var það húsráð að mylja pílvíðarbörk og blanda við heitt [[vatn]] til að draga úr gigtarverk og hita. Þetta húsráð varð síðan grunnurinn að [[aspirín]]i. * [[Steinolía]] þótti áður fyrr ágætis meðal við brunasárum og frostbólgu á höndum og fótum. * Ef saltblettir hverfa ekki af leðurskóm má nudda blettina með sterku [[kaffi]] eða blanda saman hálfri teskeið af [[edik]]i og einum bolla af vatni og nudda blettina með þeim [[Vökvi|vökva]]. Látið þorna. * Gamansamt húsráð við [[Blóðnasir|blóðnösum]]: Láttu nefið slota vel ofan fyrir búkinn, uns hjartað stöðvast. <ref>[http://www.timarit.is/?issueID=434161&pageSelected=15&lang=0 Morgunblaðið 1996]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> * Það er gott ráð að þvo gömul [[olíumálverk]] úr heitri mjólk, sem þurrkað er af, þegar í stað. * Munið að [[blómkál]] helst hvítt í suðu ef dálítið af [[hveiti]] er sett í vatnið. * Munið að [[mjólk]] brennur ekki við, ef maður sýður fyrst vatn í pottinum, áður en hún er soðin. * Það er gott húsráð til að ná [[salt]]i af skóm að þvo þá upp úr svörtu [[kaffi]]. Þá hverfur saltið með öllu. <ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1279768 Salt jarðar; grein í Morgunblaðinu 1951]</ref> == Tilvísanir == <references/> == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=418397&pageSelected=9&lang=0 ''Gömul húsráð''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1955] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305195217/http://timarit.is/?issueID=418397&pageSelected=9&lang=0 |date=2016-03-05 }} {{Stubbur}} [[Flokkur:Íslensk menning]] 4y9mupeohjic8vf6qhax7hlmfpya1l1 0 56844 1952588 1927222 2026-03-29T07:55:26Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 3 heimildum og merki 4 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952588 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Martinus Simson | mynd = <!-- aðeins skráarnafn --> | mynd_alt = | mynd_texti = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1886|06|9}} | fæðingarstaður = Norður-Jótland, Danmörk | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1974|04|15|1886|06|9}} | dánarstaður = | þjóðerni = Danskur | önnur_nöfn = | starf = | ár = | þekkt_fyrir = | þekktustu_verk = | maki = Gerd Simson | börn = 4 }} '''Martinus Simson''' (eða '''M. Simson''' eða '''Marthinus Simson''') ([[9. júní]] [[1886]] - 15. apríl [[1974]]) var [[Danmörk|danskur]] fjölleikalistamaður sem settist að á [[Ísafjörður|Ísafirði]] og starfaði þar sem [[ljósmyndari]], [[útvarpsvirki]], [[myndhöggvari]], heimspekingur og trjáræktandi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/5305892|title=Óður lífsins eða lífsskoðun heilabrotamanns|publisher=Ísfirðingur|pages=6–7|language=is|date=2025-12-15|access-date=2025-08-26|via=[[Tímarit.is]]}}{{open access}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stundin.is/grein/11578/|title=Gleymdi garður töframannsins í Tungudal|author=Jón Ólafur Stefánsson|date=2020-07-29|publisher=[[Heimildin]]|access-date=2025-08-26}}</ref> Simson fæddist í [[Vendilsýslu]] (Vendsyssel) á Norður-[[Jótland]]i og ólst upp á fátæku sveitaheimili til sautján ára aldurs. Þá fór hann að heiman og gerðist [[trúður]], tannaflraunamaður og [[hugsanalesari]] í farandflokki fjölleikamanna. Árið [[1913]] kom hann til [[Ísland]]s með sirkus sínum og heillaðist af landinu. [[1914]] kom hann aftur til landsins, ferðaðist um landið og leitaði sér að stað til að setjast þar að. En þegar hann kom til Ísafjarðar fannst honum hann vera kominn heim og settist þar að og bjó þar alla ævi. Hann fékk land til afnota í [[Tungudalur|Tungudal]] við [[Skutulsfjörður|Skutulsfjörð]] sumarið [[1925]] og reisti sér þar sumarhús ([[Kornustaðir|Kornustaði]]) og hóf að rækta tré og aðrar plöntur sem síðar varð [[Simsonsgarður]]. Hann varð brautryðjandi í skógræktarmálum Ísfirðinga og með styrk frá Ísafjarðarkaupstað og [[Skógrækt ríkisins]] plantaði hann 117 þúsund barrplöntum í Tungudal. ([[5. apríl]] [[1994]] féll [[snjóflóð]] í Tungudal og nær öll trén í garði hans brotnuðu eða lögðust á hliðina). Simson stundaði lengi smíði útvarpstækja og kenndi, m.a. radíótækni um skeið við [[Gagnfræðaskólinn á Ísafirði|Gagnfræðaskólann á Ísafirði]]. Hann hafði þó ljósmyndaiðn að aðalstarfi, en lagði líka stund á listmálun, teikningu og höggmyndasmíð. En aðaláhugamál hans alla tíð voru andleg vísindi. Simson skrifaði t.d. heimspekirit í tveimur bindum (sem hann byggði að hluta á ritum [[Martinus Thomsen]]). Það var ritið: ''[[Óður lífsins: leiðin til skilnings á lífinu eða lífsskoðun heilabrotamanns]]'', sem út kom í tveimur bindum ([[1945]]-[[1946]]). Árið [[1965]] kom einnig út bók hans: ''[[Hugleiðingar um vaxtakerfið og hin skynsama óvita]]''. Simson var kvæntur ''Gerdu Simson'' og áttu þau þrjú börn saman. Þegar hann kom fyrst til Íslands kynntist hann ''Guðnýju Shödt'' og eignaðist með henni eitt barn. ==Tilvísanir== {{reflist}} == Heimildir== * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1454156 ''Martinus Simson - heimspekingur og listamaður''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305201853/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1454156 |date=2016-03-05 }} * [https://web.archive.org/web/20091020035506/http://geocities.com/Athens/Troy/9895/horn6.htm ''Sesam, Sesam, opnast þú''; viðtal Óskars Aðalsteins við Simson] * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1422019 ''Hef alltaf viljað rannsaka og upplifa sjálfur''; grein í Morgunblaðinu 1971]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1317219 ''Í sól á Ísafirði''; grein í Morgunblaðinu 1958] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305195001/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1317219 |date=2016-03-05 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1282752 ''Óður lífsins''; bókmenntarýni í Morgunblaðinu 1951]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1304980 ''Stærsta áhugamál mitt er leitin að sannleikanum''; grein í Morgunblaðinu 1956]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1455447 ''Martinus Simson - minning''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1530775 ''Martinusar fræði''; grein um Martinus Thomsen í Morgunblaðinu 1980] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305200005/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1530775 |date=2016-03-05 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20050614180448/www.fila.is/assets/simson.pdf ''Simsonsgarður''] {{Stubbur|æviágrip}} {{fde|1886|1974|Simson, Martinus}} [[Flokkur:Danir|Simson, Martinus]] [[Flokkur:Ísafjörður]] 26d7kdxez9iwmxr9kmdlajulv677brq 1952636 1952588 2026-03-29T10:43:44Z Alvaldi 71791 1952636 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Martinus Simson | mynd = <!-- aðeins skráarnafn --> | mynd_alt = | mynd_texti = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1886|06|9}} | fæðingarstaður = Norður-Jótland, Danmörk | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1974|04|15|1886|06|9}} | dánarstaður = | þjóðerni = Danskur | önnur_nöfn = | starf = | ár = | þekkt_fyrir = | þekktustu_verk = | maki = Gerd Simson | börn = 4 }} '''Martinus Simson''' (eða '''M. Simson''' eða '''Marthinus Simson''') ([[9. júní]] [[1886]] - 15. apríl [[1974]]) var [[Danmörk|danskur]] fjölleikalistamaður sem settist að á [[Ísafjörður|Ísafirði]] og starfaði þar sem [[ljósmyndari]], [[útvarpsvirki]], [[myndhöggvari]], heimspekingur og trjáræktandi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/5305892|title=Óður lífsins eða lífsskoðun heilabrotamanns|publisher=Ísfirðingur|pages=6–7|language=is|date=2025-12-15|access-date=2025-08-26|via=[[Tímarit.is]]}}{{open access}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stundin.is/grein/11578/|title=Gleymdi garður töframannsins í Tungudal|author=Jón Ólafur Stefánsson|date=2020-07-29|publisher=[[Heimildin]]|access-date=2025-08-26}}</ref> Simson fæddist í [[Vendilsýslu]] (Vendsyssel) á Norður-[[Jótland]]i og ólst upp á fátæku sveitaheimili til sautján ára aldurs. Þá fór hann að heiman og gerðist [[trúður]], tannaflraunamaður og [[hugsanalesari]] í farandflokki fjölleikamanna. Árið [[1913]] kom hann til [[Ísland]]s með sirkus sínum og heillaðist af landinu. [[1914]] kom hann aftur til landsins, ferðaðist um landið og leitaði sér að stað til að setjast þar að. En þegar hann kom til Ísafjarðar fannst honum hann vera kominn heim og settist þar að og bjó þar alla ævi. Hann fékk land til afnota í [[Tungudalur|Tungudal]] við [[Skutulsfjörður|Skutulsfjörð]] sumarið [[1925]] og reisti sér þar sumarhús ([[Kornustaðir|Kornustaði]]) og hóf að rækta tré og aðrar plöntur sem síðar varð [[Simsonsgarður]]. Hann varð brautryðjandi í skógræktarmálum Ísfirðinga og með styrk frá Ísafjarðarkaupstað og [[Skógrækt ríkisins]] plantaði hann 117 þúsund barrplöntum í Tungudal. ([[5. apríl]] [[1994]] féll [[snjóflóð]] í Tungudal og nær öll trén í garði hans brotnuðu eða lögðust á hliðina). Simson stundaði lengi smíði útvarpstækja og kenndi, m.a. radíótækni um skeið við [[Gagnfræðaskólinn á Ísafirði|Gagnfræðaskólann á Ísafirði]]. Hann hafði þó ljósmyndaiðn að aðalstarfi, en lagði líka stund á listmálun, teikningu og höggmyndasmíð. En aðaláhugamál hans alla tíð voru andleg vísindi. Simson skrifaði t.d. heimspekirit í tveimur bindum (sem hann byggði að hluta á ritum [[Martinus Thomsen]]). Það var ritið: ''[[Óður lífsins: leiðin til skilnings á lífinu eða lífsskoðun heilabrotamanns]]'', sem út kom í tveimur bindum ([[1945]]-[[1946]]). Árið [[1965]] kom einnig út bók hans: ''[[Hugleiðingar um vaxtakerfið og hin skynsama óvita]]''. Simson var kvæntur ''Gerdu Simson'' og áttu þau þrjú börn saman. Þegar hann kom fyrst til Íslands kynntist hann ''Guðnýju Shödt'' og eignaðist með henni eitt barn. ==Tilvísanir== {{reflist}} == Heimildir== * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1454156 ''Martinus Simson - heimspekingur og listamaður''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305201853/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1454156 |date=2016-03-05 }} * [https://web.archive.org/web/20091020035506/http://geocities.com/Athens/Troy/9895/horn6.htm ''Sesam, Sesam, opnast þú''; viðtal Óskars Aðalsteins við Simson] * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1422019 ''Hef alltaf viljað rannsaka og upplifa sjálfur''; grein í Morgunblaðinu 1971]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1317219 ''Í sól á Ísafirði''; grein í Morgunblaðinu 1958] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305195001/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1317219 |date=2016-03-05 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1282752 ''Óður lífsins''; bókmenntarýni í Morgunblaðinu 1951]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1304980 ''Stærsta áhugamál mitt er leitin að sannleikanum''; grein í Morgunblaðinu 1956]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1455447 ''Martinus Simson - minning''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1530775 ''Martinusar fræði''; grein um Martinus Thomsen í Morgunblaðinu 1980] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305200005/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1530775 |date=2016-03-05 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20050614180448/www.fila.is/assets/simson.pdf ''Simsonsgarður''] {{Stubbur|æviágrip}} {{fde|1886|1974|Simson, Martinus}} [[Flokkur:Danir|Simson, Martinus]] [[Flokkur:Ísafjörður]] [[Flokkur:Fólk frá Vestfjörðum]] 8feb3pdwu9ndutx4md6lt99lakaplqu 0 57265 1952632 1796167 2026-03-29T10:20:14Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952632 wikitext text/x-wiki '''Meðalaldur''' er samanlagður aldur [[þýði]]s (t.d. [[þjóð]]ar), deilt með fjölda þeirra sem í þýðinu eru. Meðalaldur tiltekins hóps manna er ekki skilgreining á [[meðalævi]], heldur [[meðaltal]] af aldri einstaklinga sem eru á lífi. Með öðrum orðum eru aldurstölurnar lagðar saman og deilt í með fjöldanum. Meðalævi er hins vegar tala sem lýsir því hversu gamlir menn verða að meðaltali. Meðalaldur getur breyst án þess að meðalævi breytist, til dæmis ef hlutfall [[fæðing]]a er að breytast. En yfirleitt hefur meðalævi þó mest áhrif á meðalaldur. == Tenglar == * [http://www.visindavefur.hi.is/svar.php?id=327 ''Hver er meðalaldur Íslendinga?''; af Vísindavefnum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=418332&pageSelected=4&lang=0 ''Gamlir menn''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1953]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{stubbur}} gf8u7fqt432j06d2s2bi89sshvdpn1o 0 58122 1952490 1786846 2026-03-28T23:26:19Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 3 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952490 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Holdsveiki_magnus.jpg|400px|thumb|Séð til Laugarnes og [[Holdsveikraspítalinn í Laugarnesi|Holdsveikraspítalans]] sem brann 1943]]'''Laugarnes''' er landsvæði í [[Reykjavík]] sem telst til [[Laugardalur (hverfi)|Laugardalsins]]<!--ÉG SET ÞETTA INN ÚT FRÁ UPPLÝSINGUM ÚR GREININNI [[Laugardagur (hverfi)]], er þetta rétt?-->. Fyrstu heimildir um Laugarnes koma fyrir í [[Brennu-Njáls saga|Njálu]]. [[Þórarinn ragabróðir]], sem átti og bjó í Laugarnesi, var bróðir [[Glúmur Óleifsson|Glúms]], annars manns [[Hallgerður langbrók|Hallgerðar langbrókar]], en eftir víg Glúms skiptu þau á jörðum og varð Hallgerður þá eigandi að Laugarnesi. Þar bjó hún síðustu æviár sín og segir Njála að hún sé grafin þar. == Tengt efni == * [[Holdsveikraspítalinn í Laugarnesi]] * [[Kirkjusandur]] * [[Laugarnesskóli]] * [[Laugarnesstofa]] * [[Laugarneskampur]] * [[Laugarnestangi]] * [[Laugarnesbærinn]] * [[Sundahöfn]] == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000585986 Þorgrímur Gestsson, Laugarneshverfi verður til – Ný saga, 1. tölublað (01.01.1997), Bls. 16-21 ] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3275308 „Saga Laugarness í gegnum aldirnar“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1943] * [http://www.timarit.is/?issueID=417880&pageSelected=0&lang=0 ''Bústaður Hallgerðar langbrókar verður biskupssetur''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1948]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=417881&pageSelected=4&lang=0 ''Hvernig Reykjavík eignaðist Laugarnes aftur''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1948]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=417882&pageSelected=4&lang=0 ''Kjarninn úr landi Reykjavíkur''; 3. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1948]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1614402 ''Laugarnesið''; grein í Morgunblaðinu 1985] * [http://www.ferlir.is/?id=6907 Laugarnes (ferlir.is)] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=7072134 Guðfinna Ragnarsdóttir, Laugarnesið, Fréttabréf Ættfræðifélagsins, 2. tölublað (01.04.2017), Blaðsíða 3] {{stubbur|landafræði|Reykjavík}} [[Flokkur:Örnefni í Reykjavík]] [[Flokkur:Nes á Íslandi]] jbyuxj30umr2ydcvkrjber0y0b5e5l5 0 58416 1952403 1912662 2026-03-28T18:14:34Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952403 wikitext text/x-wiki '''Kristmann Guðmundsson''' (f. 23. október 1901 á Þverfelli í Borgarfirði - d. 20. nóvember 1983 í Reykjavík) var íslenskur rithöfundur sem öðlaðist alþjóðlega frægð fyrir rómantískar skáldsögur sínar, margar skrifaðar á norsku. ===Ævi og ferill === Kristmann fæddist utan hjónabands og ólst upp við fátækt. Hann flúði heimilið 13 ára gamall og vann ýmis störf meðan hann lærði tungumál sjálfur. Árið 1924 flutti hann til Noregs og tveimur árum síðar gaf hann út smásagnasafnið ''Islandsk Kjærlighet'' ("Íslensk ást") á norsku, sem vakti athygli fyrir góða tök á norsku máli og stíl. Á árunum 1927 til 1939 gaf Kristmann út fjölda skáldsagna á norsku, þar á meðal ''Brudekjolen'' (1927), ''Livets morgen'' (1929) og ''Hvite netter'' (1934). Þessar bækur voru vinsælar og þýddar á mörg tungumál. Hann sneri aftur til Íslands árið 1939 og hóf að skrifa á íslensku. Þó náðu verk hans á íslensku ekki sömu vinsældum og þau sem hann skrifaði á norsku. === Höfundareinkenni og áhrif === Verk Kristmanns einkennast af rómantík, fjölskyldusögum og sögulegum skáldsögum. Þau draga oft á íslenskan bakgrunn og menningu, með áherslu á ástir og tilfinningar milli karla og kvenna. Hann var giftur sjö sinnum, sem endurspeglast í áhuga hans á ástarefnum. Þrátt fyrir gagnrýni á verk hans fyrir tilhneigingu til melódrama og ýkjur, voru bækur hans vinsælar og þýddar á mörg tungumál. Hann er talinn einn af þekktustu íslensku rithöfundum 20. aldar, næst á eftir Halldóri Laxness hvað varðar fjölda þýðinga. === Arfleifð === Kristmann Guðmundsson var umdeildur höfundur, bæði vegna einkalífs síns og stíls í skrifum. Hann var þó vinsæll og bækur hans voru lesnar víða um heim. Í dag er hans minnst sem eins af brautryðjendum íslenskrar skáldsagnaritunar með alþjóðlega útbreiðslu. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3269990 ''Kristmann Guðmundsson''; grein eftir dr H. A. Eckers í Lesbók Morgunblaðsins, 1931] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140820025836/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3269990 |date=2014-08-20 }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1501810 ''Það er skáldskapurinn einn sem lifir''; grein í Morgunblaðinu 1978] * [http://is.wikibooks.org/wiki/Listamenn_%C3%AD_Hverager%C3%B0i_1940-1965 Listamenn í Hveragerði 1940-1965] *[https://bokvit.blogspot.com/2011/08/umdeildur-metsoluhofundur.html?m=1 Umdeildur metsöluhöfundur - Umfjöllun] {{stubbur|æviágrip}} {{fd|1901|1983}} [[Flokkur:Íslenskir rithöfundar]] 1pvamavfwz2ldxkff5odt45gfyqhrj7 0 58536 1952574 1706837 2026-03-29T06:15:14Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952574 wikitext text/x-wiki '''Magnesía við Meander''' ({{lang-grc|Μαγνησία|Magnēsía|Magnesia ad Mæandrum}}) var [[Grikkland hið forna|grísk]] fornaldarborg á [[Anatólía|Anatólíuskaganum]] (núverandi [[Tyrkland]]i). Magnesía við Meander stóð ekki langt frá þar sem nú er borgin [[Germencik]], eða nánar tiltekið á veginum á milli [[Ortaklar]] og [[Söke]], nálægt þorpinu [[Tekin]]. Tvö [[málmefni]] eru kenndi við borgina, [[seguljárnsteinn]] (''magnetite'') og [[magnesín]] (''magnesíum''). <ref>[http://www.timarit.is/?issueID=418760&pageSelected=14&lang=0 ''Nokkur vísindanöfn og hvað þau þýða''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1960]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> {{stubbur|landafræði}} 4tcgd9u1sm79p9x70d4wj7jgjeu771v 0 59399 1952561 1927371 2026-03-29T04:49:02Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952561 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Lárpera | image = Avocado fruitnfoliage.jpg | image_width = 240px | image_caption = Ávöxtur og lauf lárperutrés | regnum = [[Plönturíki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Lárviðarbálkur]] (''Laurales'') | familia = [[Lárviðarætt]] (''Lauraceae'') | genus = ''[[Persea]]'' | species = '''''P. americana''''' | binomial = ''Persea americana'' | binomial_authority = [[Philip Miller|Mill.]] }} '''Lárpera''' eða '''avókadó''' ([[fræðiheiti]]: ''Persea americana'') ([[Nahuatl]] ''Aguacatl'': agua-kah-tl) er ávöxtur af lárperutré sem er upprunnið í [[Mexíkó]]. Það er blómplanta af ættinni [[Lauraceae]]. Tréð ber egglaga ávöxt sem kallast '''lárpera.''' Lárpera hefur verið ræktuð í mörg árþúsund. Lárperutré verða 20 [[metri|m]] og laufblöðin verða 12–25 [[sentimetri|sm]] löng. Perulega ávöxturinn er flokkuður sem [[ber]] en hann er 7 til 20 sm langur og vegur frá 100 til 1000 [[gramm|grömm]] og í honum er [[fræ]] sem er 5–6,4 sm langt. Venjulega vaxa um 120 lárperur árlega á hverju lárperutré. Í ræktun þá er uppskera að meðaltali 7 [[tonn]] á [[hektari|hektara]] á ári en er sums staðar 20 tonn á hektara. Sum [[kvæmi]] af lárperutrjám þola [[frost]], þau harðgerustu allt að –6°C, en þó aðeins í stuttan tíma. Það tekur 5–15 ár fyrir lárperutré að byrja að blómstra. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=438314&pageSelected=10&lang=0 ''Lárpera er ekki bara lárpera''; greinarhluti í Morgunblaðinu 1999]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=434588&pageSelected=4&lang=0 ''Lárperukrem og lárperuhlaup''; grein í Morgunblaðinu 1996]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Commons|Persea americana}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Ávextir]] g4scjyrd6gman70v2k2f7fjdreyplyx 0 59797 1952481 1904137 2026-03-28T23:20:31Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1952481 wikitext text/x-wiki {{Hreingera}} '''Mígreni''' - nafnið er dregið af gríska orðinu ''hemi (hálft) og cranion (höfuð)'' = hemicrania. Mígreni er sérstök tegund oftast sterkra [[Höfuðverkur|höfuðverkja]] og algengari hjá konum en körlum. Verkjaköstin byrja stundum í æsku, oftast þó á unglingaaldri eða hjá ungum fullorðnum en sjaldnar eftir 35 ára aldur. Fólk á öllum aldri getur þó fengið mígreni. == Lýsing == Mígreni er skilgreint sem verkjaköst er standa venjulega yfir í 4-72 klst. Þeim fylgir oft ljósfælni og/eða hljóðfælni, auk þess fá margir ógleði og/eða [[uppköst]]. Oftast eru verkirnir einhliða í höfðinu og eru af miðlungssterkum eða sterkum toga. Rúmlega 59% af þáttakendum í einni rannsókn lýstu höfuðverknum sem mjög sárum. <ref>{{Cite journal|last=Porst|first=Michael|last2=Wengler|first2=Annelene|last3=Leddin|first3=Janko|last4=Neuhauser|first4=Hanne|last5=Katsarava|first5=Zaza|last6=von der Lippe|first6=Elena|last7=Anton|first7=Aline|last8=Ziese|first8=Thomas|last9=Rommel|first9=Alexander|date=2020-09-09|title=Migräne und Spannungskopfschmerz in Deutschland. Prävalenz und Erkrankungsschwere im Rahmen der Krankheitslast-Studie BURDEN 2020|url=https://edoc.rki.de/handle/176904/6962.2|doi=10.25646/6988.2}}</ref> Verkurinn er oftast á sömu hliðinni hjá sama einstaklingi en hann getur einnig færst til og verið á hinni hliðinni í öðru kasti. Verkurinn er stingandi, hamrandi, með æðaslætti (pulsatil quality) og eykst við áreynslu. Ef engin viðeigandi verkjastillandi meðul eru tekin eru flestir óvinnufærir og geta heldur ekki sinnt félagslegum skyldurm. Flestir draga sig í hlé, leggjast fyrir í rólegu og dimmu umhverfi á meðan kastið stendur yfir. Á undan mígrenikasti fá sumir foreinkenni, svokallaða „áru“. Áran stendur venjulega yfir í fáeinar mínútur - 1 klst. Áran lýsir sér oftast í formi sjóntruflana, algengar eru einnig skyntruflanir og tal-/máltruflanir. Oftast byrjar áran sem sjóntruflun (flöktandi, zickzack línur, móðukennd eða óskýr sjón, jafnvel skammtímabundnir blindir fletir. Þar á eftir fylgir dofi, fiðringur eða náladofi sem oftast byrja í fingrum annarrar hendi og fikrar sig upp eftir handleggnum upp í [[andlit]]. Stundum fylgja talörðugleikar, sjúklingurinn á erfitt með að tjá sig og einbeita. Þessar truflanir ganga yfir og eru ekki varanlegar. Oftast kemur höfuðverkurinn þegar áran er liðin hjá. Ekki skal taka "Triptan" meðul á meðan á áru stendur, þar sem áran veldur tímabundnum æðaþrengslum í heila og triptan meðul gera það einnig og bæta með því gráu ofan í svart. Auk þess eykur það hættuna á heilaslagi og kemur hvorki í veg fyrir áruna né eftirfylgjandi höfuðverk. Óhætt er að taka Triptan þegar áran er gengin yfir. Í dæmigerðu mígreniskasti fá flestir einnig önnur foreinkenni, sem hafa þó ekkert með áru að gera (prodromal phase). Þessi foreinkenni geta verið á ýmsa vegu, t.d. þreyta eða ofvirkni, verkir í háls- og / eða hnakkavöðvum, aukin matarlyst - sérstaklega fýsni í sætindi eða kolvetni, meltingartruflanir og margt fleira. Þegar verkjakastið hefur gengið yfir, þjást margir einnig af þreytu, örmögnunartilfinningu, erfiðleikum við að einbeita sér o.fl. (postdrome phase) <ref>{{Cite journal|last=Giffin|first=Nicola J.|last2=Lipton|first2=Richard B.|last3=Silberstein|first3=Stephen D.|last4=Olesen|first4=Jes|last5=Goadsby|first5=Peter J.|date=2016-07-19|title=The migraine postdrome: An electronic diary study|url=https://n.neurology.org/content/87/3/309|journal=Neurology|language=en|volume=87|issue=3|pages=309–313|doi=10.1212/WNL.0000000000002789|issn=0028-3878|pmid=27335112}}</ref> The Internationlal Headache Society greinir mismunandi tegundir af mígreni: <ref>[https://ichd-3.org/1-migraine/] International Classification of Headache Disorders</ref> # Mígreni án áru # Mígreni með áru, hér þekkjast ýmsir undirflokkar, t.d. #*Mígreni með týpiskri áru, með eða án höfuðverks #*Mígreni með heilastofns-áru (migraine with brainstem aura) #*Mígreni með helftarlömun (hemiplegic migraine). Hér þekkjast einnig fleiri undirflokkar. #*Mígreni með áhrifum á sjónhimnu (retinal migraine) #Krónískt Mígreni. Mígreni telst krónískt ef sjúklingurinn er með 15 eða fleiri höfuðverkjaköst á mánuði, þar af þurfa 8 verkjaköst að flokkast undir mígreni. Þetta ástand þarf að hafa staðið yfir í a.m.k. 3 mánuði. #Mígreni aukakvillar / eftirköst - (complications of migraine). Hér þekkjast einnig ýmsir undirflokkar: #*Status migrainosus. Mígreniskastið varir lengur en 72 klst. #*Langvarandi ára án heilaslags #*Ára sem leitt hefur til heilaslags #*Flogakast af völdum áru #Líklegt mígreni með eða án áru #Kvillar sem eru líklega í samhengi við mígreni #*Tímabundnar truflanir í starfi meltingarfæra #*Góðkynja svimaköst #*Góðkynja hálsrígur == Tíðni == Í [[Evrópa|Evrópu]] er mígreni algengasti taugasjúkdómurinn. Talið er að ca. 12-20% kvenna fái mígreni og um 6-10% karla. Hjá börnum er enginn kynjabundinn munur fram að kynþroskaaldri. Það er mýta að sjúkdómurinn hætti eftir breytingarskeið hjá konum. Oft er mígreni varandi sjúkdómur sem heldur ágerist með tíð og tíma. En tíðni þess og einkenni geta þó breyst með aldri og jafnvel horfið. Samkvæmt WHO Global Burden of Disease Study 2019 er mígreni í öðru sæti af öllum sjúkdómum hvað varðar "years lived with disability". Hjá konum undir 50 ára aldri er mígreni i fyrsta sæti. Þetta er mælikvarði sem vísar til afgerandi skörðunar á lífsgæðum, missi af heilbrigðum lifðum árum.<ref>{{Cite journal|last=Steiner|first=T. J.|last2=Stovner|first2=L. J.|last3=Jensen|first3=R.|last4=Uluduz|first4=D.|last5=Katsarava|first5=Z.|last6=on behalf of Lifting The Burden: the Global Campaign against Headache|date=2020-12-02|title=Migraine remains second among the world’s causes of disability, and first among young women: findings from GBD2019|url=https://doi.org/10.1186/s10194-020-01208-0|journal=The Journal of Headache and Pain|volume=21|issue=1|pages=137|doi=10.1186/s10194-020-01208-0|issn=1129-2377|pmc=PMC7708887|pmid=33267788}}</ref> == Orsakir == Mígreni telst til flokksins "primary headaches", þ.e. höfuðverkurinn er sjúkdómurinn sjálfur og ekki af öðrum völdum. Þótt orsakir mígrenis séu ekki til fullu kunnar er þó líklegast að sjúkdómurinn tengist erfðabreytingum í genum, sem lýsa sér bæði í truflunum í starfi slagæða og tauga í höfðinu. == Heimildir == * {{Vísindavefurinn|596|Hvað er mígreni?}} [[Flokkur:Læknisfræði]] 4iyr583zgu6ap202apwpjuti4rcoqp1 1952482 1952481 2026-03-28T23:21:37Z Arnastjarna 114982 1952482 wikitext text/x-wiki {{Hreingera}} '''Mígreni''' - nafnið er dregið af gríska orðinu ''hemi (hálft) og cranion (höfuð)'' = hemicrania. Mígreni er sérstök tegund oftast sterkra [[Höfuðverkur|höfuðverkja]] og algengari hjá konum en körlum. Verkjaköstin byrja stundum í æsku, oftast þó á unglingaaldri eða hjá ungum fullorðnum en sjaldnar eftir 35 ára aldur. Fólk á öllum aldri getur þó fengið mígreni. == Lýsing == Mígreni er sjúkdómur sem skilgreinist sem verkjaköst er standa venjulega yfir í 4-72 klst. Þeim fylgir oft ljósfælni og/eða hljóðfælni, auk þess fá margir ógleði og/eða [[uppköst]]. Oftast eru verkirnir einhliða í höfðinu og eru af miðlungssterkum eða sterkum toga. Rúmlega 59% af þáttakendum í einni rannsókn lýstu höfuðverknum sem mjög sárum. <ref>{{Cite journal|last=Porst|first=Michael|last2=Wengler|first2=Annelene|last3=Leddin|first3=Janko|last4=Neuhauser|first4=Hanne|last5=Katsarava|first5=Zaza|last6=von der Lippe|first6=Elena|last7=Anton|first7=Aline|last8=Ziese|first8=Thomas|last9=Rommel|first9=Alexander|date=2020-09-09|title=Migräne und Spannungskopfschmerz in Deutschland. Prävalenz und Erkrankungsschwere im Rahmen der Krankheitslast-Studie BURDEN 2020|url=https://edoc.rki.de/handle/176904/6962.2|doi=10.25646/6988.2}}</ref> Verkurinn er oftast á sömu hliðinni hjá sama einstaklingi en hann getur einnig færst til og verið á hinni hliðinni í öðru kasti. Verkurinn er stingandi, hamrandi, með æðaslætti (pulsatil quality) og eykst við áreynslu. Ef engin viðeigandi verkjastillandi meðul eru tekin eru flestir óvinnufærir og geta heldur ekki sinnt félagslegum skyldurm. Flestir draga sig í hlé, leggjast fyrir í rólegu og dimmu umhverfi á meðan kastið stendur yfir. Á undan mígrenikasti fá sumir foreinkenni, svokallaða „áru“. Áran stendur venjulega yfir í fáeinar mínútur - 1 klst. Áran lýsir sér oftast í formi sjóntruflana, algengar eru einnig skyntruflanir og tal-/máltruflanir. Oftast byrjar áran sem sjóntruflun (flöktandi, zickzack línur, móðukennd eða óskýr sjón, jafnvel skammtímabundnir blindir fletir. Þar á eftir fylgir dofi, fiðringur eða náladofi sem oftast byrja í fingrum annarrar hendi og fikrar sig upp eftir handleggnum upp í [[andlit]]. Stundum fylgja talörðugleikar, sjúklingurinn á erfitt með að tjá sig og einbeita. Þessar truflanir ganga yfir og eru ekki varanlegar. Oftast kemur höfuðverkurinn þegar áran er liðin hjá. Ekki skal taka "Triptan" meðul á meðan á áru stendur, þar sem áran veldur tímabundnum æðaþrengslum í heila og triptan meðul gera það einnig og bæta með því gráu ofan í svart. Auk þess eykur það hættuna á heilaslagi og kemur hvorki í veg fyrir áruna né eftirfylgjandi höfuðverk. Óhætt er að taka Triptan þegar áran er gengin yfir. Í dæmigerðu mígreniskasti fá flestir einnig önnur foreinkenni, sem hafa þó ekkert með áru að gera (prodromal phase). Þessi foreinkenni geta verið á ýmsa vegu, t.d. þreyta eða ofvirkni, verkir í háls- og / eða hnakkavöðvum, aukin matarlyst - sérstaklega fýsni í sætindi eða kolvetni, meltingartruflanir og margt fleira. Þegar verkjakastið hefur gengið yfir, þjást margir einnig af þreytu, örmögnunartilfinningu, erfiðleikum við að einbeita sér o.fl. (postdrome phase) <ref>{{Cite journal|last=Giffin|first=Nicola J.|last2=Lipton|first2=Richard B.|last3=Silberstein|first3=Stephen D.|last4=Olesen|first4=Jes|last5=Goadsby|first5=Peter J.|date=2016-07-19|title=The migraine postdrome: An electronic diary study|url=https://n.neurology.org/content/87/3/309|journal=Neurology|language=en|volume=87|issue=3|pages=309–313|doi=10.1212/WNL.0000000000002789|issn=0028-3878|pmid=27335112}}</ref> The Internationlal Headache Society greinir mismunandi tegundir af mígreni: <ref>[https://ichd-3.org/1-migraine/] International Classification of Headache Disorders</ref> # Mígreni án áru # Mígreni með áru, hér þekkjast ýmsir undirflokkar, t.d. #*Mígreni með týpiskri áru, með eða án höfuðverks #*Mígreni með heilastofns-áru (migraine with brainstem aura) #*Mígreni með helftarlömun (hemiplegic migraine). Hér þekkjast einnig fleiri undirflokkar. #*Mígreni með áhrifum á sjónhimnu (retinal migraine) #Krónískt Mígreni. Mígreni telst krónískt ef sjúklingurinn er með 15 eða fleiri höfuðverkjaköst á mánuði, þar af þurfa 8 verkjaköst að flokkast undir mígreni. Þetta ástand þarf að hafa staðið yfir í a.m.k. 3 mánuði. #Mígreni aukakvillar / eftirköst - (complications of migraine). Hér þekkjast einnig ýmsir undirflokkar: #*Status migrainosus. Mígreniskastið varir lengur en 72 klst. #*Langvarandi ára án heilaslags #*Ára sem leitt hefur til heilaslags #*Flogakast af völdum áru #Líklegt mígreni með eða án áru #Kvillar sem eru líklega í samhengi við mígreni #*Tímabundnar truflanir í starfi meltingarfæra #*Góðkynja svimaköst #*Góðkynja hálsrígur == Tíðni == Í [[Evrópa|Evrópu]] er mígreni algengasti taugasjúkdómurinn. Talið er að ca. 12-20% kvenna fái mígreni og um 6-10% karla. Hjá börnum er enginn kynjabundinn munur fram að kynþroskaaldri. Það er mýta að sjúkdómurinn hætti eftir breytingarskeið hjá konum. Oft er mígreni varandi sjúkdómur sem heldur ágerist með tíð og tíma. En tíðni þess og einkenni geta þó breyst með aldri og jafnvel horfið. Samkvæmt WHO Global Burden of Disease Study 2019 er mígreni í öðru sæti af öllum sjúkdómum hvað varðar "years lived with disability". Hjá konum undir 50 ára aldri er mígreni i fyrsta sæti. Þetta er mælikvarði sem vísar til afgerandi skörðunar á lífsgæðum, missi af heilbrigðum lifðum árum.<ref>{{Cite journal|last=Steiner|first=T. J.|last2=Stovner|first2=L. J.|last3=Jensen|first3=R.|last4=Uluduz|first4=D.|last5=Katsarava|first5=Z.|last6=on behalf of Lifting The Burden: the Global Campaign against Headache|date=2020-12-02|title=Migraine remains second among the world’s causes of disability, and first among young women: findings from GBD2019|url=https://doi.org/10.1186/s10194-020-01208-0|journal=The Journal of Headache and Pain|volume=21|issue=1|pages=137|doi=10.1186/s10194-020-01208-0|issn=1129-2377|pmc=PMC7708887|pmid=33267788}}</ref> == Orsakir == Mígreni telst til flokksins "primary headaches", þ.e. höfuðverkurinn er sjúkdómurinn sjálfur og ekki af öðrum völdum. Þótt orsakir mígrenis séu ekki til fullu kunnar er þó líklegast að sjúkdómurinn tengist erfðabreytingum í genum, sem lýsa sér bæði í truflunum í starfi slagæða og tauga í höfðinu. == Heimildir == * {{Vísindavefurinn|596|Hvað er mígreni?}} [[Flokkur:Læknisfræði]] khpj1q6pegukvei2uaoa1frxtgr2pdg 0 59923 1952507 1382032 2026-03-28T23:46:09Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952507 wikitext text/x-wiki '''Lawrence Millman''' er [[Bandaríkin|bandrískur]] [[rithöfundur]] og [[Ferðasaga|ferðasagnahöfundur]] frá Cambridge, [[Massachusetts]]. Lawrence Millman hefur dvalist á [[Ísland]]i og skrifaði bók um [[Færeyjar]], [[Hjaltlandseyjar]] og veru sína hér á landi sem hét [[Last Places: A Journey in the North]]. Hann er kunnur í Bandaríkjunum fyrir skáldsöguna ''Hero Jesse'' ([[1982]]) sem vakti mikla athygli. Bók hans um [[Írland]]: ''Our Like Will Not Be There Again'', hlaut [[PEN-verðlaunin]] árið [[1977]]. [[Ljóð]] hans og sögur hafa birst í nokkrum helstu bókmenntatímaritum í Bandaríkjunum. Hann gaf út bók með sögum Ínúíta sem hét ''A Kayak Full of Ghosts'', og var þýdd á íslensku og nefndist í þýðingu [[Sigfús Bjartmarsson|Sigfúss Bjartmarssonar]]: ''Drekkhlaðinn kajak af draugum''. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=435471&pageSelected=3&lang=0 ''Rauðkolls saga''; smásaga eftir Lawrence Millman; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1985] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305201410/http://timarit.is/?issueID=435471&pageSelected=3&lang=0 |date=2016-03-05 }} {{Stubbur|Æviágrip}} [[Flokkur:Bandarískir rithöfundar|Millman, Lawrence]] 726rr5z4mnmqtqtz40672xaorzg67td 0 60580 1952400 1935369 2026-03-28T17:50:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952400 wikitext text/x-wiki [[Mynd:American_union_bank.gif|thumb|right|Mannfjöldi fyrir utan American Union Bank.]] '''Kreppan mikla''' var heims[[kreppa]] í [[Viðskipti|viðskiptum]] og [[efnahagslíf]]i sem skall á haustið [[1929]]. Hún hófst í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og er oftast miðað við að upptök hennar megi rekja til [[29. október]] 1929, þegar verðbréf féllu niður úr öllu valdi. Sá dagur hefur verið nefndur ''[[svarti þriðjudagurinn]]''. Margar þjóðir brugðust við með því að leggja á innflutningstolla til að vernda eigið atvinnulíf og auk þess var algengt að tekin væri upp [[jafnvirðisverslun]] milli landa. Það þýddi að ekki var leyft að flytja inn vörur nema jafnmikið væri keypt á móti af framleiðsluvörum heimamanna. Mikill viðsnúningur varð í hagkerfum flestra iðnvæddra landa þegar [[seinni heimsstyrjöldin]] skall á árið [[1939]] og ríkisstjórnir þeirra gripu inn í hagkerfi þeirra til þess að geta stýrt framleiðslu [[hergögn|hergagna]]. Þróuð lönd sem þróunarlönd liðu vegna kreppunnar. Alþjóðaviðskipti minnkuðu, tekjur einstaklinga drógust saman og þar með skatttekjur, verðlagning og hagnaður. Sér í lagi átti það við um borgir og svæði þar sem [[þungaiðnaður]] var aðalatvinnugrein. Uppbygging og hagvöxtur staðnaði nær alveg í fjölda landa. [[Landbúnaður]] dróst saman vegna þess að verðið sem fékkst fyrir [[uppskera|uppskeruna]] lækkaði um 60-80%. Framboð dróst því saman og þau svæði þar sem lítið framboð var á annarri atvinnu áttu erfiðast uppdráttar. Þróunin varð mismunandi eftir löndum. Í Bandaríkjunum varð til hið [[blandað hagkerfi|blandaða hagkerfi]] eftir að [[Franklin Roosevelt]] forseti samþykkti tillögur breska hagfræðingsins [[John Maynard Keynes]] um opinberar framkvæmdir. Í [[Þýskaland]]i komst [[Adolf Hitler]] til valda, byggði upp mikinn herafla og hóf seinni heimsstyrjöldina. == Uppruni Kreppunnar == [[Mynd:Unemployed men queued outside a depression soup kitchen opened in Chicago by Al Capone, 02-1931 - NARA - 541927.jpg|thumb|365x365px|Atvinnulausir menn í röð við súpueldhús.]] [[Mynd:Lange-MigrantMother02.jpg|thumb|360x360px|Florence Thompson með nokkrum af börnum sínum á ljósmynd sem kallast "Migrant Mother".]] Heimskreppan átti rætur sínar að rekja til aðstæðna í alþjóða hagkerfi  millistríðsáranna. Áhrifa heimsstyrjaldarinnar fyrri gætti víða en truflanir á heimsviðskiptum og fjármálum breytti framleiðslu og eftirspurn um allan heim. Á heimsvísu var alþjóðlega hagkerfið á millistríðsáranna brothætt. Stríðsskaðabætur og skuldir bundu bata Evrópu við lán frá Bandaríkjunum. Með tilkomu Bandaríkjanna sem aðal lánveitanda heims og New York sem leiðandi fjármálamiðstöð varð heimurinn háður bandarískum lánum. Þessi staða gerði alþjóða fjármálakerfi brothætt. Verðhrun á landbúnaðarafurðum kom bændum í Bandaríkjunum, Kanada, Argentínu og víðar í koll en þeir höfðu fjárfest til að auka framleiðslugetu sína þegar afurðir hættu að berast frá Evrópu. Mikil skuldsetning gróf undan fjárhagslegri stöðu bænda á alþjóða vísu. Þriðji áratugurinn einkenndist af miklum hagvexti og velgengni sem ríkti í vestrænum ríkjum. Kaupmáttur og neysla jókst til muna, m.a. kaup á bílum og ýmsum heimilistækjum. Þar sem slíkar vörur voru oft keyptar fyrir lánsfé varð almenningur berskjaldaðri fyrir verðsveiflum og verðbólgu sem jók enn á áhrif hagsveiflunnar. Aðstæður á vinnumarkaði hjálpuðu lítið við að draga úr áhrifum hagsveiflunnar. Langtímasamningar og sterk [[Verkalýðsfélag|Verkalýðsfélög]] drógu úr sveigjanleika vinnumarkaðarins, sérstaklega í Bandaríkjunum, sem takmarkaði getu til að aðlagast breytingum. Árið 1928 herti [[Seðlabanki Bandaríkjanna]] peningastefnu sína til að draga úr spákaupmennsku, þetta dró úr útlánum til útlanda. Þegar gull flæddi til Bandaríkjanna og Frakklands þurftu önnur lönd sem héldu við gullfótarkerfið að grípa til harðra aðgerða til að verja [[Gjaldmiðill|gjaldmiðla]] sína. Þegar [[Verðbréfahrunið á Wall Street 1929|hrunið á Wall Street]] skall á varð það því ekki aðeins samdráttur í Bandaríkjunum heldur samstilltur hnattrænn samdráttur. Þannig voru veikleikar sem höfðu byggst upp á millistríðsárunum í framleiðslu, vinnumarkaði og alþjóðlegu peningakerfi grundvöllurinn sem breytti kreppunni úr staðbundnum samdrætti í alvarlegustu [[Efnahagskreppa|efnahagskreppu]] tuttugustu aldar.<ref name=":0">{{Vefheimild|url=https://cooperative-individualism.org/eichengreen-barry_the-gold-standard-and-the-great-depression-2000-jul.pdf|titill=The Gold Standard and the Great Depression|höfundur=Barry Eichengreen|höfundur2=Peter Temin|útgefandi=Cambridge University Press|mánuður=Júlí|ár=2000}}</ref> == Kenningar hagfræðinga um ástæður kreppunnar == [[Mynd:John Maynard Keynes 1929.jpg|thumb|328x328dp|John Maynard Keynes 1929]] Tvær kenningar hafa mótað umræðuna um orsakir kreppunnar. Kenningar Keynes, leggja áherslu á skort á eftirspurn og of lítil ríkisútgjöld. John Maynard Keynes hélt því fram að kreppan stafaði af minnkandi fjárfestingu og neyslu og að ríkið hefði átt að grípa inn með opinberum framkvæmdum og auknum útgjöldum til að örva hagkerfið. Á hinn bóginn héldu monetaristar, líkt og [[Milton Friedman]] og [[Anna Schwartz]], fram að kreppan hefði verið afleiðing rangrar peningastefnu. Seðlabanki Bandaríkjanna hafi látið peningamagn dragast saman eftir 1929 sem leiddi til gjaldþrota banka, minnkandi lánsfjár og samdráttar í hagkerfinu. Saman mynda þessar kenningar tvö sjónarhorn. Nýleg rannsókn bendir til þess að bæði veikleiki gullfótarins og mistök í peningastefnu hafi unnið saman að því að gera kreppuna dýpri og lengri.<ref name=":0" /><ref>{{Vefheimild|url=https://www.investopedia.com/ask/answers/012615/what-difference-between-keynesian-economics-and-monetarist-economics.asp|titill=Keynesian Economics vs. Monetarism: What's the Difference?|höfundur=Nick Lioudis|útgefandi=Investopedia|mánuður=Júní|ár=2024}}</ref> == Gullfótarkerfið == Gullfótarkerfið gegndi lykilhlutverki bæði í upphafi og í gegnum kreppuna miklu. Alþjóðlega gullfótarkerfið á millistríðsárunum var það sem breytti kreppu í Bandaríkjunum í alþjóðlegt efnahagshrun. Lönd með Gullfótarkerfið héldu föstu gengi með því að tengja gjaldmiðla sína við gull. Þegar Seðlabanki Bandaríkjanna herti peningastefnuna á árunum 1928–1929, til að stemma stigu við spámennsku á hlutabréfamarkaði, jókst innstreymi gulls til Bandaríkjanna. Þegar gullforðinn í Evrópu og víðar tæmdust neyddust seðlabankar þessara ríkja  til að hækka vexti og takmarka innlend lán til að verja gulljöfnuð gjaldmiðla sinna. Þessar aðgerðir drógu verulega úr alþjóðlegum útgjöldum og fjárfestingu sem aftur hafði þær afleiðingar að niðursveiflan dreifðist um allt heimshagkerfið. Gullfótarkerfið takmarkaði einnig verulega getu stjórnvalda til að bregðast við kreppunni. Til að viðhalda kerfinu þurfti háa vexti og jafnvægi í ríkisfjármálum, sem útilokaði víðtækar örvandi aðgerðir. Seðlabankar gátu ekki starfað á áhrifaríkan hátt sem lánveitendur, þar sem aukið lánsfé ógnaði virði gulls og trausti á gjaldmiðlinum. Þar af leiðandi voru fjármálakreppur og bankahrun dýpstar í ríkjum sem héldu sig við gullfótarkerfið. Efnahagsbati var nátengdur því að yfirgefa gullfótarkerfið. Lönd sem yfirgáfu gull (t.d. Bandaríkin, Bretland og Japan) gátu lækkað gengi gjaldmiðla sinna, lækkað vexti og beitt peningastefnu. Hagkerfi þeirra náðu sér mun hraðar en hagkerfi svokallaðrar „gullblokkar“ (t.d. Frakklands, Belgíu og Sviss) þ.e. þjóða sem héldu í gullfótarkerfið fram á miðjan fjórða áratuginn og máttu fyrir vikið þola langvarandi stöðnun. Í stuttu máli virkaði gullstaðallinn bæði sem flutningsleið fyrir hnattræna kreppu og takmörkun á bata. Aðeins eftir að lönd losnuðu undan gullfætinum gátu þau endurheimt vöxt, stöðuleika í bankakerfinu og bundið enda á kreppuna miklu.<ref name=":0" /> == Samfélagsleg áhrif == [[Mynd:FDR-March-12-1933.jpg|thumb|395x395px|Franklin D. Roosevelt sendir út fyrsta ræðu sína um bankakreppuna frá Hvíta húsinu í Washington, D.C.]] Kreppan hafði gríðarleg áhrif á daglegt líf fólks, sérstaklega í Bandaríkjunum. Atvinnuleysi náði allt að 25% árið [[1933]] og tugir milljóna misstu vinnu, heimili eða sparnað. Fjölskyldur sóttu í súpueldhús og margir fluttu úr sveitum í leit að starfi í borgum eða öðrum ríkjum. Temin (1989) bendir á að þessi félagslegi vandi hafi aukið þrýsting á stjórnvöld til að beita sér með virkari hagstjórn en áður tíðkaðist.<ref name=":1">{{Vefheimild|url=https://www.researchgate.net/publication/23573718_Lesson_from_the_Great_Depression|titill=Lesson from the Great Depression|höfundur=Peter Temin|útgefandi=Journal of Interdisciplinary History|mánuður=Október|ár=1990}}</ref> == Stjórnmálaleg áhrif == Kreppan hafði afgerandi pólitískar afleiðingar. Í Bandaríkjunum var hún lykilástæða fyrir kosningu Franklin D. Roosevelt árið [[1932]]. Hann innleiddi [[Ný gjöf|“Ný gjöf”]] (New Deal), sem fól í sér aukin ríkisafskipti, opinberar framkvæmdir og félagsleg úrræði sem mótuðu blandað hagkerfi næstu áratugi. Í Evrópu átti kreppan stóran þátt í uppgangi öfgahreyfinga; í Þýskalandi nýttu [[Nasismi|nasistar]] atvinnuleysi og óánægju til að komast til valda árið 1933. Bandaríski hagsögufræðingurinn [[Barry Eichengreen]] (1992) bendir á að þessi þróun sýni að kreppan hafi ekki aðeins verið efnahagslegt áfall heldur einnig pólitískt. <ref name=":0" /> == Alþjóðaviðskipti == Kreppan dró úr alþjóðaviðskiptum á áður óþekktan hátt. Bandaríkin settu á Smoot–Hawley tollalögin árið [[1930]] sem hækkuðu tolla á innflutning. Fjöldi landa brást við með gagnráðstöfunum, sem olli enn frekari samdrætti í heimsviðskiptum. Eichengreen (1992) hefur fært rök fyrir að gullfóturinn gerði ástandið verra, þar sem lönd gátu ekki brugðist við með sjálfstæðri gengisstefnu heldur urðu að fylgja samdrætti sem hófst í Bandaríkjunum. Þannig varð kreppan sannarlega alþjóðlegt fyrirbæri.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.researchgate.net/publication/322616536_Peddling_protectionism_Smoot-Hawley_and_the_Great_depression|titill=Peddling protectionism: Smoot-Hawley and the Great depression|höfundur=D.A. Irwin|útgefandi=ResearchGate|mánuður=Janúar|ár=2017}}</ref> == Endurreisn og lærdómur == Endurreisnin eftir Kreppuna miklu var mjög mismunandi milli ríkja og fór eftir því hvernig þau brugðust við áfallinu. Ríki sem yfirgáfu gullfótinn fyrr, eins og Bretland árið 1931, náðu sér fyrr á strik. Bandaríkin og Frakkland héldu fast í kerfið lengur og sátu því fast í dýpri kreppu. Eichengreen (1992) og Temin (1989) leggja áherslu á að þetta sýni hversu mikilvægt sveigjanlegt gengis og peningakerfi er fyrir endurreisn efnahagslífsins. Temin (1989) bendir á að endurreisn krefjist virkrar peningastefnu og ríkisafskipta til að örva eftirspurn og brjóta upp vítahring verðhjöðnunar og atvinnuleysis. Þessi nálgun varð síðar grunnurinn að hugmyndafræði [[Keynesísk hagfræði|Keynesisma]], sem hafði áhrif á efnahagsstefnu margra ríkja á fjórða og fimmta áratugnum. Í verkum sínum á síðari árum hefur Eichengreen (2011) bent á að lærdómurinn af Kreppunni miklu hafi haft afgerandi áhrif á viðbrögð við fjármálahruninu 2008. Hann segir að stefnumótendur hafi lært af mistökum 1930-áranna og brugðist við með mun virkari peningastefnu, ríkisútgjöldum og alþjóðlegri samvinnu til að koma í veg fyrir að efnahagsáfallið endurtæki sig. Með því að beita þessum „lærdómi sögunnar“ hafi ríki náð að forðast að fjármálahrunið 2008 yrði að annarri heims­kreppu.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>{{Bókaheimild|titill=The Great Recession and the Great Depression: Reflections and Lessons|höfundur=Barry Eichengreen|útgefandi=Banco Central de Chile|ár=2011}}</ref> == Áhrif á Íslandi == Í [[Ísland|íslensku]] [[efnahagslíf]]i varð kreppunnar vart ári eftir að hún skall á í Bandaríkjunum, en þá varð mikið [[verðfall]] á íslenskum útflutningsvörum og innflutningstollar erlendis ollu auk þess margháttuðum vandræðum. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=29032|titill=Hvaða áhrif hafði kreppan mikla á Ísland og Íslendinga?|höfundur=Guðmundur Jónsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=Janúar|ár=2025}}</ref> Atvinnuleysi jókst mikið og voru mörg hundruð Reykvíkingar atvinnulausir á veturna. Til að koma í veg fyrir [[vannæring]]u og hungur meðal hinna atvinnulausu settu söfnuðirnir í Reykjavík upp [[súpueldhús]] og gáfu þeim sem verst voru staddir mat. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1666278 ''Verðhrunið í Wall Street og kreppan''; grein í Morgunblaðinu 1987]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.visindavefur.hi.is/svar.php?id=6489 ''Hvernig hafði kreppan áhrif á bókmenntir (félagslegt raunsæi)?''; af Vísindavefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121106214313/http://www.visindavefur.hi.is/svar.php?id=6489 |date=2012-11-06 }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1693089 ''Heimskreppan á fjórða áratugnum''; grein í Morgunblaðinu 1988] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1224036 ''Kreppan og krónufallið í Danmörku''; grein í Morgunblaðinu 1933] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1221832 ''Ískyggilegar fjármálahorfur í Norðurálfu''; grein í Morgunblaðinu 1931] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1486036 ''Launabilið milli lækna og verkamanna hefur minnkað um 108% síðan árið 1934''; grein í Morgunblaðinu 1977] ==Tilvísanir== <references responsive="" /> {{Stubbur|hagfræði}} [[Flokkur:Efnahagskreppur]] [[Flokkur:Kreppan mikla| ]] 75mbzesktru6osoufh5h4nr8q67diyp 0 60897 1952571 1952277 2026-03-29T06:04:44Z Vesteinn 472 Lagaði innsláttarvillu 1952571 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Gulrófa | image = Rootveg rutabaga.jpg | image_width = 250px | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Krossblómabálkur]] (''Brassicales'') | familia = [[Krossblómaætt]] (''Brassicaceae'') | genus = [[Kál]] (''Brassica'') | species = '''''B. napobrassica''''' | binomial = ''Brassica napobrassica'' | binomial_authority = [[Philip Miller|Mill.]] }} '''Gulrófa''' (eða '''rófa''') ([[fræðiheiti]]: ''Brassica napobrassica'' eða ''Brassica napus'' var. napobrassica) er [[tvíær]] [[rótarávöxtur]] af [[krossblómaætt]] sem upphaflega var kynblendingur [[hvítkál]]s og [[næpa|næpu]]. [[Lauf]] rófunar eru vel æt en sjaldan nýtt, en helst sem skepnufóður. Gulrófan er stundum kölluð „[[appelsína]] norðursins“ vegna hins háa [[C-vítamín]]s innihalds hennar. ==Saga== Gulrófan er upprunnin í [[Norður-Evrópa|Norður-Evrópu]] og barst frá [[Svíþjóð]] til [[Bretland]]s og [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] þar sem hún er líka þekkt sem „Svíi“ (''Swede'') eða „sænsk næpa“ (''Swedish turnip''). Á [[Ísland]]i er hennar fyrst getið í ræktun í byrjun [[19. öldin|19. aldar]]. Hún fékk á sig slæmt orð sem neyðarfæða „gulrófuveturinn“ (''Steckrübenwinter'') [[1916]]-[[1917]] í [[Þýskaland]]i þar sem bæði [[korn]]- og [[kartafla|kartöfluuppskeran]] höfðu brugðist vegna [[Fyrri heimsstyrjöldin|stríðsins]] og margar fjölskyldur þurftu að lifa nánast eingöngu á gulrófum. Af þessum sökum döluðu vinsælir gulrófunnar sem mannamatar á meginlandi Evrópu, en hún er ennþá mikið ræktuð sem skepnufóður. ===Á Íslandi=== Eftir að Íslendingar hófu rófnarækt, varð hún fljótlega vinsæl og hér hafa mörg [[yrki]] rófna verið ræktuð og með ýmsum árangri, en venjulega er fremur auðvelt að rækta rófur og uppskeran mikil samanborið við aðra rótarávexti. Snemma á 20. öld barst [[kálfluga]]n til landsins, og hún stórspillti rófnarækt, þannig að kartöflurnar tóku fyrsta sætið af rófunum. ''Sandvíkurrófa'' er íslenskt yrki, ræktað út frá ''kálfafellsrófu'', og hefur lengi notið vinsælda í íslenskri rófnarækt. Hún er kennd við Stóru-Sandvík á Kaldaðarnesi, þar sem fræmæðurnar eru ræktaðar. ==Matreiðsla== Gulrófur eru ætar hráar. Einnig er þó hægt að matreiða þær, og þá er gjarnan búið til úr þeim mauk, rófustappa, eða þær soðnar í [[súpa|súpur]] eins og [[íslensk kjötsúpa|íslenska kjötsúpu]] og baunasúpu. == Tenglar == {{Wikiorðabók|gulrófa}}{{commonscat|Brassica napus subsp. rapifera|gulrófu}}* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3578261 ''Gulrófan''; grein í Heimilistíminn 1975] {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Krossblómaætt]] [[Flokkur:Rótargrænmeti]] qyep6wylzmls2ehhl5g5wqtdaxba832 0 60918 1952381 420915 2026-03-28T15:11:30Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952381 wikitext text/x-wiki '''Klauflax''' er [[feluorð]] yfir [[kjöt]] af [[klaufdýr]]i, og var notað á [[Fasta|föstunni]] meðan ekki mátti borða kjöt. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=302687&pageSelected=34&lang=0 ''Klauflaxinn''; grein í Fjölni 1846] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305195848/http://timarit.is/?issueID=302687&pageSelected=34&lang=0 |date=2016-03-05 }} {{Stubbur}} [[Flokkur:Íslensk feluorð]] 275rzyv7b4w3zzsjq6le4bf415k2lf7 0 61022 1952597 1382661 2026-03-29T08:40:47Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952597 wikitext text/x-wiki '''Max Beckmann''' ([[12. febrúar]] [[1884]] – [[28. desember]] [[1950]]) var [[Þýskaland|þýskur]] [[listmálari]], [[teiknari]], [[mótlist]]amaður og [[rithöfundur]]. Hann er venjulega flokkaður sem [[Expressjónismi|expressjónisti]], en hann afneitaði bæði hugtakinu og [[hreyfing]]unni. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=435451&pageSelected=3&lang=0 ''Maðurinn grímuberi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1984] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305201912/http://timarit.is/?issueID=435451&pageSelected=3&lang=0 |date=2016-03-05 }} {{Stubbur|Æviágrip}} {{fde|1884|1950|Beckmann, Max}} [[Flokkur:Þýskir myndlistarmenn|Beckmann, Max]] [[Flokkur:Þýskir rithöfundar|Beckmann, Max]] eq4qqevf5hivdvlb2pf7i295krm61d4 0 61212 1952633 1421619 2026-03-29T10:23:35Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952633 wikitext text/x-wiki '''Meðlag''' (eða '''barnsmeðlag''' og í eldra lagamáli '''forlagseyrir''') er [[framfærslustyrkur]] með [[barn]]i og kemur til vegna þess að foreldrar eru ekki í sambúð, og er greiddur af því foreldri sem ekki er með barnið (eða börnin) á sinni framfærslu. Meðlag er oftast greitt af föður til móður. [[Ríkissjóður]] ábyrgist ''meðlagsgreiðslur'', en [[innheimta|innheimtir]] þær af ''meðlagsgreiðanda''. == Orðalag == Hér áður fyrr var talað um ''skot'', en það var til forna framlag foreldris til barns eftir skilnað foreldranna. Enn er talað um að ''gefa með barni''. <ref>[http://timarit.is/search_init.jsp?lang=is&orderby=score&q=%22gefa+me%F0+barni%22&searchtype=wordsearch Tímarit.is]</ref> Meðlag er stundum í gamni kallað ''folatollur'' eða ''leikutollur''. == Limra um meðlagsgreiðslur == [[Magnús Óskarsson]] samdi einu sinni [[Limra|limru]] sem er nokkuð kerskin, eins og limrur oftast eru, og leikur sér þar með kjörorð lögreglunnar, sem í íslenskum heimildum er þekkt úr [[Njáls saga|Njáls sögu]] með viðbótinni. Limran er þannig: :Menn, sem að meyjum hyggja :mest þegar fer að skyggja :og hafa þann metnað :að hindra ekki getnað, :[[wikt:en:með lögum skal land byggja|meðlögum land vort byggja]].<ref>[http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1770392 Íslenskt mál; grein í Morgunblaðinu 1992]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Tilvísanir == <references /> == Tenglar == * [http://www.syslumenn.is/allir/sifjamal/medlag_framlog/ ''Um meðlagsgreiðslur''; af vef Sýslumanna] {{Stubbur}} [[Flokkur:Sifjaréttur]] [[Flokkur:Fjölskylda]] [[da:Børnebidrag]] [[fi:Elatusapu]] [[fr:Pension alimentaire]] [[he:מזונות]] [[it:Alimenti (diritto)]] [[nl:Alimentatie]] [[pl:Alimenty]] [[sr:Алиментација]] [[uk:Аліменти]] qfhbifbert7fgs5quhdiqjxve6hn8jr 0 61758 1952470 1951329 2026-03-28T23:08:49Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1952470 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Tuberculosis-x-ray-1.jpg|thumb|right|Röntgenmynd af lunga berklasjúklings.]] '''Berklar''' (áður kallaðir ''tæring'') er lífshættulegur sjúkdómur sem smitast á milli manna í gegnum andrúmsloftið. Þeir hafa valdið fjölda dauðsfalla um allan heim. Algengasti orsakavaldurinn eru [[gerlar|bakteríur]] af tegundinni ''[[Mycobacterium tuberculosis]]''. Fyrir hálfri öld síðan komu fram fyrstu [[sýklaluyf|lyfin]] við sjúkdómnum en áður en lyfin komu til sögunnar notaðist fólk við aðrar aðferðir til að lækna berklana. Berklafaraldurinn stóð í hámarki á Íslandi um [[1900]] en þá var hann farinn að minnka í öðrum nágrannalöndum. Til eru tvær tegundir af berklasýklum sem verka á menn og eru álíka skæðir. Það eru hinn venjulegi berklasýkill (''M. tuberculosis'') og svo önnur tegund (''[[Mycobacterium bovis|M. bovis]]'') sem einkum leggst á nautgripi en menn geta einnig smitast af (og stundum líka af fuglaberklum (''[[Mycobacterium avium|M. avium]]'')). Auk þeirra eru til undirtegundir, sem eru á ýmsan hátt afbrigðilegir, bæði í ræktun og hegðun í tilraunadýrum. Geta sumir þeirra valdið sýkingu hjá mönnum og dýrum en sýkingin er yfirleitt vægari og eru þessir sýklar því engan veginn eins skæðir fyrir menn. Þessar afbrigðulegu undirtegundir hafa færst í aukana á síðari árum og er sú kenning til að sumir þeirra að minnsta kosti hafi komið fram eftir að [[lyf]] fundust við berklaveiki.<ref>[http://www.timarit.is/?issueID=414495&pageSelected=5&lang=0 Morgunblaðið 1960]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Almennt um berkla == Berklar er lífshættulegur [[Smitun|smitsjúkdómur]] sem smitast á milli manna um öndunarfæri. Meinvaldurinn er baktería sem kemst inn í líkamann við öndun, hún berst svo með blóðrás úr öndunarfærunum um líkamann. Berklasýkilinn hreiðrar svo um sig í nýrum, beinum eða miðtaugakerfi. Algengast er að þeir valdi sjúkdómi í lungunum, þar eru vaxtarskilyrðin góð, aðallega í lungnatoppnum.<ref>Þuríður Árnadóttir. „Hvað eru berklar?“. Vísindavefurinn 10.10.2002. http://visindavefur.is/?id=2773. (Skoðað 13.4.2011).</ref> Berklar smitast aðallega með [[Hósti|hósta]], þá dreifast berklasýklarnir um loftið og því erfitt að forðast smit. Ef berklasjúklingur hóstar á markaðstorgi getur heilbrigður einstaklingur samt smitast þó liðið hafa þrjár klukkustundir á milli. Berklarnir eru samt ekki mjög smitandi til dæmis miðað við flensur, smithættan er meiri eftir því sem samskipti við sjúklinginn eru nánari.<ref>Þuríður Árnadóttir. „Hvað eru berklar?“. Vísindavefurinn 10.10.2002. http://visindavefur.is/?id=2773. (Skoðað 13.4.2011).</ref> Heilbrigt líferni, hreinlæti og hreysti er mjög mikilvægt fyrir einstaklinga að búa yfir til að verjast bakteríunni. Þeir verða sjaldan varir við nokkuð þó þeir hafi andað að sér berklabakteríunni. Auk þess smitar þetta fólk ekki út frá sér en til þess að geta smitað aðra þarf maður að vera orðinn sjúkur af berklum. Í kringum 1800 bjó fólk þröngt, í lélegum húsum og við óþrifnað sem varð til þess að berklaveikin breiddist hratt út.<ref>[http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=596718 „Baráttan við berklana“, ''Morgunblaðið'' 2011.]</ref> == Lækningar við berklum == Áður en lyfin komu til sögunnar var öðrum aðferðum beitt til að reyna að sigrast á sjúkdómnum. Ein aðferðin, blásning, virkaði þannig að lofti var blásið inn í brjósthol sjúklings til þess að fá lungað til að falla saman. Þeir sjúklingar sem þessi aðferð var notuð á, voru með berklaígerð og berklaholur á lunga. Þessi aðferð var árangursrík og jukust batahorfur sjúklinga um mun. Brennsla er önnur aðferð sem var notuð. Samvextirnir voru brenndir með rafmagnsbrennslu. Þegar engin önnur aðferð virkaði og ekki var hægt að nota blásningu, sem var yfirleitt fyrsti kostur, var höggning notuð, oftast vegna þess að sjúklingar höfðu þá fengið brjósthimnubólgu. Þá voru efstu rifbeinin fjarðlægð úr sjúklingnum, stundum sex til átta rifbein, og féll þá brjóstkassinn. Tilgangurinn með höggningu var sá sami og hinna aðferðanna, þ.e. að berklaholan lokaðist.<ref>[http://mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=571708&searchid=4bc98-4e87-4244a „Ný von vaknaði með starfseminni“, ''Morgunblaðið'' 2011.]</ref> Algengustu lyfin við berklum eru isoniazid og rifampin. Þegar stofnar af berklabakteríunni eru ónæmir fyrir þessum lyfjum, kallast þeir fjölónæmir. Ef um slíkt smit er að ræða, kostar það að minnsta kosti 100 sinnum meira að lækna það heldur en ef hægt væri að nota hefðbundin lyf. Venjuleg meðferð tekur um sex mánuði og kostar um 2000 kr. en það kostar meira en milljón að lækna einstakling sem er smitaður af fjölónæmri berklabakteríu og tekur það um tvö ár. Engin lyf voru til við meðhöndlun berkla, fyrr en fyrir um það bil hálfri öld síðan. Þetta ástand, að lyf vanti, er að verða til á ný með tilkomu fjölónæmra berklabaktería. Þessir stofnar hafa myndast þegar sjúklingar með berkla hafa byrjað að taka venjuleg lyf en ekki klárað lyfjakúrinn. Þá fer af stað baktería sem er ónæm fyrir viðkomandi lyfi.<ref>[http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=596718 „Baráttan við berklana“, ''Morgunblaðið'' 2011.]</ref> Þýski læknirinn [[Robert Koch]] uppgötvaði berklasýkilinn fyrstur manna árið 1882. Hann sýndi fram á að hinar ýmsu myndir berkla eins og afmyndanir beina, húð-, kirtla- og lungnaberklar, var allt af völdum sama sýkilsins. Selman A. Waksman prófessor uppgötvaði fyrsta lyfið við berklum sem hann kallaði „streptómycín“. Hann hafði mikinn áhuga á að rannsaka sveppi og jarðvegsræktanir. Hann hafði fylgst með mismunandi örverum í jarðveginum, og með rannsóknum sínum komst hann að því hve sjaldan hann fann sjúkdómsframkallandi örverur í jarðveginum. Hann hugsaði að þær þrifust ekki þar vegna annara örvera í jarðveginum sem tortímdu þeim. Þetta leiddi til þess að fólk fór að éta jarðveg í trú um það að það væri gott berklalyf.<ref>Vilhjálmur Skúlason, bls. 212-213.</ref> Lækningatilraunir voru gerðar með streptómycín en það var ung dóttir samverkamanns Waksmans, Eva. Hún var með heilahimnabólgu sem stafaði af berklasýkli. Læknar töldu að sjúkdómurinn væri ekki læknanlegur svo þeir prófuðu að gefa Evu nýja lyfið sem var enn á tilraunastigi. Henni var gefin innstunga af streptómycíni í mænugöng daglega í fjóra mánuði. Þeir tóku strax eftir breytingum á henni og leit hún út fyrir að vera á batavegi, svo smám saman hurfu einkenni sjúkdómsins þar til að lokum var greinilegt að fyrsta tilfelli af heilahimnabólgu í sögunni hafði verið læknað með fúkalyfi.<ref>Vilhjálmur Skúlason, bls. 215.</ref> Þetta leiddi til þess að Waksman uppgötvaði sitt fyrsta fúkalyf, sem hann kallaði actínomycín, árið 1940. Lyfið var eitrað svo hægt væri að nota það gegn sjúkdómnum í mönnum en hann taldi að síðar gæti hann fundið upp fúkalyf sem yrði minna eitrað. Árið 1952 vann Waksman svo Nóbelsverðlaunin fyrir afrek sín.<ref>Vilhjálmur Skúlason, bls. 215.</ref> == Berklar á Íslandi == Berklar hafa að öllum líkindum komið til Íslands á landnámsöld en það eru sannfærandi vísbendingar um að það varð landlæg á mismunandi svæðum fljótlega eftir landnámstímann og um miðjan aldur.<ref>[https://www.schweizerbart.de/papers/homo/detail/71/96638/Tuberculosis_in_medieval_Iceland_evidence_from_Hof?af=crossref „Tuberculosis in medieval Iceland: evidence from Hofstaðir, Keldudalur and Skeljastaðir“]</ref> Á meðan berklar jukust hér á landi í upphafi 20. aldar, voru þeir farnir að minnka annars staðar.<ref>[http://mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=571708&searchid=4bc98-4e87-4244a „Ný von vaknaði með starfseminni“, ''Morgunblaðið'' 2011.]</ref> Dánarhlutfall berklasjúklinga á Íslandi var eitt það hæsta í Evrópu. Berklar voru algengasta dánarorsök Reykvíkinga á árunum 1911 – 1925, þeir ollu um fimmtungi allra dauðsfalla á landsvísu. Guðmundur Björnsson, þáverandi héraðslæknir í Reykjavík, átti frumkvæðið að baráttu gegn berklaveiki með því að þýða og gefa út danskan bækling „Um berklasótt“ árið 1898. Þetta var í fyrsta sinn sem leitast var við að fræða almenning á Íslandi um útbreiðsluhætti berkla og varnir gegn sjúkdóminum. Áður hafði almenningur verið með öllu ókunnugt um smithættu og leiðir sjúkdómsins og heilu fjölskyldurnar sýktust og létust.<ref>[http://mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=571708&searchid=4bc98-4e87-4244a „Ný von vaknaði með starfseminni“, ''Morgunblaðið'' 2011.]</ref> Guðmundur safnaði saman liði til að reisa fullkomið heilsuhæli fyrir berklasjúklinga á Íslandi. 13. nóvember 1906 var stofnfundur svokallaðs Heilsuhælisfélags og innan tveggja ára frá félagsstofnun hófst frekari undirbúningur verkefnisins og var ákveðið að byggja hælið á Vífilsstöðum. Sumarið 1909 var hafist handa og ákváðu menn að hugsa stórt, hælið átti að verða stærsta sjúkrastofnun Íslands. Það tók aðeins 18 mánuði að byggja húsið og 5. september 1910 tók hælið til starfa með rúm fyrir 80 sjúklinga. Húsið var fullbúið öllum tækjum og húsgögnum. Síðar var svo hælið stækkað og sjúkrarúmum fjölgað, þegar mest var voru um 200 sjúklingar á hælinu.<ref>[http://mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=571708&searchid=4bc98-4e87-4244a „Ný von vaknaði með starfseminni“, ''Morgunblaðið'' 2011.]</ref> Fyrstu árin eftir að hælið var stofnað þekktust engin lyf við berklum. Meðferð sjúklingana voru þá útiloft, kjarngóð fæða og hvíld með hæfilegri hreyfingu. Berklasjúk börn fengu ekki að ganga í skóla með heilbrigðum börnum vegna smithættu, þá var rekin sérstök barnadeild við Hælið sem og skóli. Árið 1952 kom öflugasta lyfið í baráttunni, Isonazid. Með réttri blöndu lyfjanna var fyrst hægt að lækna alla berkla.<ref>[http://mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=571708&searchid=4bc98-4e87-4244a „Ný von vaknaði með starfseminni“, ''Morgunblaðið'' 2011.]</ref> Þegar árangursríkar lyfjameðferðir og bættur aðbúnaður og húsakynni almennings kom til, leiddi það smám saman til þess að ekki var lengur þörf á berklasjúkrahúsi. Þá var Heilsuhælinu fundið nýtt hlutverk og fékk nýtt nafn — Vífilsstaðaspítali. Í dag er Ísland í hópi landa með lægstu tíðni berklasmits.<ref>[http://mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=571708&searchid=4bc98-4e87-4244a „Ný von vaknaði með starfseminni“, ''Morgunblaðið'' 2011.]</ref> == Tengt efni == * [[Vífilsstaðir]] == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Heimildir == * [Án höf.]. 2001. „Baráttan við berklana“. ''Morgunblaðið'', 25. mars. Sótt 17. janúar 2011 af http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=596718 * Jóhanna K. Jóhannesdóttir. 2002. „Ný von vaknaði með starfseminni“. ''Morgunblaðið'', 16. nóvember. Sótt 17. janúar 2011 af http://mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=571708&searchid=4bc98-4e87-4244a * Sigurjón Jónsson læknir. ''Sóttarfar og sjúkdómar á Íslandi'' 1400-1800. Reykjavík: Hið Íslenska bókmenntafélag, 1944. * Vilhjálmur Skúlason. ''Undir merki lífsins''. Skuggsjá, 1979. * Þuríður Árnadóttir. „Hvað eru berklar?“. Vísindavefurinn 10.10.2002. http://visindavefur.is/?id=2773. (Skoðað 13.4.2011). == Tenglar == * {{Vísindavefurinn|2773|Hvað eru berklar?}} * {{Vísindavefurinn|2774|Hvernig var meðferð við berklum háttað fyrir tilkomu sýklalyfja?}} * {{Vísindavefurinn|5753|Er ennþá hægt að veikjast af berklum?}} * [http://www.timarit.is/?issueID=416396&pageSelected=0&lang=0 „Þegar berklasýkillinn fannst“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1932]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=405375&pageSelected=4&lang=0 „Um berklavarnir“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1931]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1701397 „Berklar greindust að meðaltali 27 sinnum á ári hverju“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1989] * [http://www.timarit.is/?issueID=430448&pageSelected=4&lang=0 „Varið ykkur á berklunum“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1991]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=438275&pageSelected=5&lang=0 „Erfitt að ráða við lyfjaþolna berkla“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1998]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=428473&pageSelected=11&lang=0 „Berklar greindust að meðaltali 27 sinnum á ári hverju“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1989]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=411788&pageSelected=5&lang=0 „Dánartalan af völdum berkla komin niður fyrir 2 af 10 þúsund“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1951]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=428908&pageSelected=2&lang=0 „Berklar og sullaveiki greinast enn í mönnum hér á landi“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1989]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=430422&pageSelected=14&lang=0 „Ný tegund berklaveiki veldur skelk“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1991]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=408088&pageSelected=2&lang=0 „Hættulegustu óvininir: Berklar og krabbamein“; frétt í ''Morgunblaðinu'' 1939]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=403301&pageSelected=2&lang=0 „Sykursýki og berklar“; smáfrétt í ''Morgunblaðinu'' 1924]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.laeknabladid.is/2005/09/nr/2093 Berklafaraldurinn á Hólum 1959 (Læknablaðið 2005)] * [http://www.laeknabladid.is/2009/0708/nr/3561 Fjölónæmir berklar á Íslandi (Læknablaðið 2009)] [[Flokkur:Öndunarfærasjúkdómar]] 5qpu0qyl4jj1qlzl8llj9iv6vm3wrhd 0 61761 1952489 1932926 2026-03-28T23:26:15Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1952489 wikitext text/x-wiki '''Kynsjúkdómur''' er [[sjúkdómur]] sem [[smit]]ast aðallega við [[kynmök]]. Sumir kynsjúkdómar geta smitast við [[fæðing]]u, [[brjóstagjöf]], og [[lyfjaneysla í æð|lyfjaneyslu í æð]]. == Algengir kynsjúkdómar == === Klamydía === [[Klamydía]] er kynsjúkdómur sem smitast með [[Baktería|bakteríunni]] ''Chlamydia trachomatis''. Hún smitast í [[Slímhúð|slímhúðir]] og getur þá sýkt kynfæri, [[þvagrás]], endaþarm, augu, og háls. Einkenni sýkingar eru sársauki við þvaglát, útferð ''(hvítleitur gröftur)'' úr typpi eða píku, og [[blæðing]] úr píku. Margir sýna þó engin einkenni. Sýkingin getur valdið bólgu í grindarholi og þess vegna valdið [[ófrjósemi]] hjá konum. Með notkun [[Smokkur|smokksins]] má koma í veg fyrir smit. Smit má meðhöndla með sýklalyfjum. Hvert ár greinast meira en 2.200 Íslendingar af klamydíu, sem er langhæsta tíðni í [[Evrópa|Evrópu]].<ref>''[https://www.landlaeknir.is/smit-og-sottvarnir/smitsjukdomar/sjukdomur/item12514/Klamydia Klamydía] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170831094957/http://www.landlaeknir.is/smit-og-sottvarnir/smitsjukdomar/sjukdomur/item12514/Klamydia |date=2017-08-31 }}''. Embætti landlæknis.</ref><ref>[https://ecdc.europa.eu/en/publications-data/chlamydia-annual-epidemiological-report-2015 Chlamydia - Annual Epidemiological Report for 2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023085309/https://ecdc.europa.eu/en/publications-data/chlamydia-annual-epidemiological-report-2015 |date=2018-10-23 }}. European Centre for Disease Prevention and Control.</ref><ref name=":1">''[https://www.landlaeknir.is/servlet/file/store93/item31925/Tilkynningarskyldir_1997_2016_utgefid.xlsx Tilkynningarskyldir sjúkdómar 2010-2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029125930/https://www.landlaeknir.is/servlet/file/store93/item31925/Tilkynningarskyldir_1997_2016_utgefid.xlsx |date=2018-10-29 }}'' Embætti landlæknis.</ref> === Kynfæraáblástur ''(herpes)'' === [[Áblástur]] (herpes) er veirusýking af völdum ''Herpes simplex''. Til eru tvær gerðir: Gerð 1 sýkir oftar munn, og kallast þá frunsa, en gerð 2 sýkir oftar kynfæri. Báðar gerðir af herpes geta þó auðveldlega sýkt bæði munn og kynfæri. Margir fá ekki einkenni vegna herpes, sumir fá aðeins mild einkenni. Einkenni koma vanalega fram 2 til 20 dögum eftir sýkingu og vara í tvær til fjórar vikur. Þeir sem fá einkenni fá litlar vökvafylltar blöðrur á [[húð]]. Einkennunum geta fyllt höfuðverkur, kláði á útbrotsstað, sársauki við þvaglát, eða einkenni lík flensu. Hægt er að smitast af herpes með [[Koss|kossum]], samförum, [[Munnmök|munnmökum]], eða annars konar snertingu slímhúðar við útbrotin. Sýkingin liggur í dvala á milli þess sem hún blossar upp að nýju. Fyrsta kastið er oft það versta, seinni köst eru oft mildari. Ekki er til lækning við herpes, en til eru lyfjameðferðir til að draga úr einkennum. Margir smitast af áblæstri á munn sem börn. Í Bandaríkjunum eru um 50% með munnáblásturs-sýkingu, og um 12% með kynfæraáblásturs-sýkingu. Með smokkanotkun má draga úr hættu á smiti. === Lekandi ''(gonorrhea)'' === Lekandi orsakast af bakteríusýkingu, líkt og klamydía, og veldur svipuðum einkennum og klamydía. Flestar sýkingar má læknar með sýklalyfjum, en komnir eru á kreik ónæmir stofnar lekanda. Með smokkanotkun má koma í veg fyrir smit. Hvert ár greinast um 100 með lekanda á Íslandi og hefur tíðni aukist síðustu ár.<ref name=":1" /> === Sárasótt ''(syphilis)'' === [[Sárasótt]] er bakteríusýking sem veldur margs kyns kvillum og getur í slæmum tilfellum dregið fólk til dauða. Líkt og nafnið gefur til kynna koma einkenni fram sem sár á þvagrásinni, munni, og endaþarmi. Hvert ár greinast um 40 með sárasótt á Íslandi og hefur tíðni aukist síðustu ár.<ref name=":1" /> === Kynfæravörtur === Til eru yfir 40 gerðir af veirunni ''human papillomavirus (HPV)'' og eru einungis örfáar af þeim sem valda kynfæravörtum. Einkenni kynfæravarta koma ekki endilega strax fram. Vörtur smitast með snertingu kynfæra eða við munnmök. Hægt er að smitast þó að bólfélagi sýni ekki einkenni. === HIV === [[HIV-veira|HIV]] ''(human immunodeficiency virus,'' stundum kölluð ''eyðniveira)'' er veira sem ræðst á ónæmiskerfi líkamans. HIV getur smitast með blóði, sæði, leggangavökva og brjóstamjólk. Einkenni eru mjög lengi að koma fram. Tæpum 2 mánuðum eftir smit fá margir höfuðverk og hita, en næstu einkenni eftir það koma ekki fram fyrr en mörgum árum síðar. Þá hefur veiran veikt ónæmiskerfið verulega og fólk fær ýmsar tækifærissýkingar. Þá kallast sjúkdómurinn ''[[alnæmi]].'' Ekki er hægt að greina sýkingu fyrr en 2 mánuðum eftir smit. Lækning við HIV er ekki til, en hægt er að halda sýkingunni algerlega í skefjum með nýjum lyfjum. Með réttri lyfjameðferð er einstaklingur ekki smitandi. Í lok árs 2016 höfðu samtals 361 greinst með HIV á Íslandi, 257 karlar og 104 konur. Af þeim höfðu 73 greinst með alnæmi og 39 látist af völdum HIV.<ref>[https://www.landlaeknir.is/servlet/file/store93/item31813/HIV%20tafla%201.xls ''Tölulegar upplýsingar um HIV og alnæmi á Íslandi til 2016.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408025327/https://www.landlaeknir.is/servlet/file/store93/item31813/HIV%20tafla%201.xls |date=2022-04-08 }} Embætti landlæknis, 2016.</ref> Árlega greinast undir 30 einstaklingar með HIV á Íslandi.<ref name=":1" /> == Smitlíkur == Í eftirfarandi töflu má sjá möguleg kynsjúkdómasmit, upplistaðar eftir kynferðislegri athöfn.<ref name="Edwards_and_Carn">{{cite journal |doi=10.1136/sti.74.2.95 |pmid=9634339 |pmc=1758102 |title=Oral sex and transmission of non-viral STIs |journal=Sexually Transmitted Infections |volume=74 |issue=2 |pages=95–100 |year=1998 |last1=Edwards |first1=S |last2=Carne |first2=C }}</ref><ref name="Johns_Hopkins">{{cite web|author=Maura Gillisons|title=HPV Infection Linked to Throat Cancers|website=Johns Hopkins Medicine|year=2007|url=http://www.hopkinsmedicine.org/news/media/releases/hpv_infection_linked_to_throat_cancers|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130906193559/http://www.hopkinsmedicine.org/news/media/releases/hpv_infection_linked_to_throat_cancers|archivedate=2013-09-06|df=}}</ref><ref name="Hoare">Hoare A (2010). [http://unsworks.unsw.edu.au/fapi/datastream/unsworks:9027/SOURCE02 models of HIV epidemics in Australia and Southeast Asia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419003058/http://unsworks.unsw.edu.au/fapi/datastream/unsworks%3A9027/SOURCE02 |date=2012-04-19 }}</ref><ref name="ashm">Australasian contact tracing manual. [http://ctm.ashm.org.au/Default.asp?PublicationID=6&ParentSectionID=694&SectionID=670 Specific infections where contact tracing is generally recommended] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110301033928/http://ctm.ashm.org.au/Default.asp?PublicationID=6&ParentSectionID=694&SectionID=670 |date=2011-03-01 }}</ref><ref name="Varghese">{{cite journal |doi=10.1097/00007435-200201000-00007 |pmid=11773877 |title=Reducing the Risk of Sexual HIV Transmission |url=https://archive.org/details/sim_sexually-transmitted-diseases_2002-01_29_1/page/38 |journal=Sexually Transmitted Diseases |volume=29 |issue=1 |pages=38–43 |year=2002 |last1=Varghese |first1=Beena |last2=Maher |first2=Julie E |last3=Peterman |first3=Thomas A |last4=Branson |first4=Bernard M |last5=Steketee |first5=Richard W }}</ref><ref name="Holmes_et_al">{{cite journal |doi=10.1093/oxfordjournals.aje.a121125 |pmid=5416250 |title=An Estimate of the Risk of Men Acquiring Gonorrhea by Sexual Contact with Infected Females1 |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-epidemiology_1970-02_91_2/page/170 |journal=American Journal of Epidemiology |volume=91 |issue=2 |pages=170–4 |year=1970 |last1=Holmes |first1=King K |last2=Johnson |first2=David W |last3=Trostle |first3=Henry J }}</ref><ref name="Mahiane_et_al">{{cite journal |last1=Mahiane |first1=Séverin-Guy |title=Transmission probabilities of HIV and herpes simplex virus type 2, effect of male circumcision and interaction: a longitudinal study in a township of South Africa |journal=AIDS |volume=23 |issue=3 |pages=377–383 |date=January 2009 |pmid=19198042 |doi=10.1097/QAD.0b013e32831c5497 |pmc=2831044 |last2=Legeai |first2=Camille |last3=Taljaard |first3=Dirk |last4=Latouche |first4=Aurélien |last5=Puren |first5=Adrian |last6=Peillon |first6=Aurélie |last7=Bretagnolle |first7=Jean |last8=Lissouba |first8=Pascale |last9=Nguéma |first9=Eugène-Patrice Ndong |last10=Gassiat |first10=Elisabeth |last11=Auvert |first11=Bertran }}</ref><ref name="Burchell_et_al">{{cite journal |doi=10.1093/aje/kwj077 |pmid=16421235 |title=Modeling the Sexual Transmissibility of Human Papillomavirus Infection using Stochastic Computer Simulation and Empirical Data from a Cohort Study of Young Women in Montreal, Canada |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-epidemiology_2006-03-15_163_6/page/534 |journal=American Journal of Epidemiology |volume=163 |issue=6 |pages=534–43 |year=2006 |last1=Burchell |first1=Ann N |last2=Richardson |first2=Harriet |last3=Mahmud |first3=Salaheddin M |last4=Trottier |first4=Helen |last5=Tellier |first5=Pierre P |last6=Hanley |first6=James |last7=Coutlée |first7=François |last8=Franco |first8=Eduardo L }}</ref><ref name="Platt_et_al">{{cite journal |doi=10.1001/jama.250.23.3205 |pmid=6417362 |title=Risk of acquiring gonorrhea and prevalence of abnormal adnexal findings among women recently exposed to gonorrhea |url=https://archive.org/details/sim_jama_1983-12-16_250_23/page/3204 |journal=JAMA |volume=250 |issue=23 |pages=3205–9 |year=1983 |author1=Platt |first1=R |last2=Rice |first2=P. A |last3=McCormack |first3=W. M }}</ref><ref>Department of Public Health, City & County of San Francisco (2011).[http://www.sfcityclinic.org/stdbasics/stdchart.asp STD Risks Chart] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816154237/http://www.sfcityclinic.org/stdbasics/stdchart.asp |date=2011-08-16 }}</ref><ref name="Jin_et_al">{{cite journal |doi=10.1097/QAD.0b013e3283372d90 |pmid=20139750 |pmc=2852627 |title=Per-contact probability of HIV transmission in homosexual men in Sydney in the era of HAART |journal=AIDS |volume=24 |issue=6 |pages=907–13 |year=2010 |last1=Jin |first1=Fengyi |last2=Jansson |first2=James |last3=Law |first3=Matthew |last4=Prestage |first4=Garrett P |last5=Zablotska |first5=Iryna |last6=Imrie |first6=John CG |last7=Kippax |first7=Susan C |last8=Kaldor |first8=John M |last9=Grulich |first9=Andrew E |last10=Wilson |first10=David P }}</ref><ref name="bryan">Bryan C (2011)[http://pathmicro.med.sc.edu/infectious%20disease/sexually%20transmitted%20diseases.htm INFECTIOUS DISEASE CHAPTER EIGHT SEXUALLY TRANSMITTED DISEASES] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140624073420/http://pathmicro.med.sc.edu/Infectious%20Disease/Sexually%20Transmitted%20Diseases.htm |date=2014-06-24 }}</ref><ref name="Merck_Manual">{{cite web |author=Richard Pearson |title=Pinworm Infection |website=Merck Manual Home Health Handbook |year=2007 |url=http://www.merckmanuals.com/home/infections/parasitic_infections/pinworm_infection.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131031231313/http://www.merckmanuals.com/home/infections/parasitic_infections/pinworm_infection.html |archivedate=2013-10-31 |df= }}</ref><ref name="CainiGandini2014">{{cite journal |doi=10.1016/j.canep.2014.06.002 |pmid=24986642 |title=Sexually transmitted infections and prostate cancer risk: A systematic review and meta-analysis |journal=Cancer Epidemiology |volume=38 |issue=4 |pages=329–38 |year=2014 |last1=Caini |first1=Saverio |last2=Gandini |first2=Sara |last3=Dudas |first3=Maria |last4=Bremer |first4=Viviane |last5=Severi |first5=Ettore |last6=Gherasim |first6=Alin }}</ref><ref name="Ljubin-SternakMeštrović2014"/><ref name="SchlichtLovrich2004">{{cite journal |doi=10.1128/JCM.42.10.4636-4640.2004 |pmid=15472322 |pmc=522307 |title=High Prevalence of Genital Mycoplasmas among Sexually Active Young Adults with Urethritis or Cervicitis Symptoms in La Crosse, Wisconsin |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-microbiology_2004-10_42_10/page/4636 |journal=Journal of Clinical Microbiology |volume=42 |issue=10 |pages=4636–40 |year=2004 |last1=Schlicht |first1=M. J |last2=Lovrich |first2=S. D |last3=Sartin |first3=J. S |last4=Karpinsky |first4=P |last5=Callister |first5=S. M |last6=Agger |first6=W. A }}</ref><ref name="McIverRismanto2009">{{cite journal |doi=10.1128/JCM.01873-08 |pmid=19261782 |pmc=2681846 |title=Multiplex PCR Testing Detection of Higher-than-Expected Rates of Cervical Mycoplasma, Ureaplasma, and Trichomonas and Viral Agent Infections in Sexually Active Australian Women |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-microbiology_2009-05_47_5/page/1358 |journal=Journal of Clinical Microbiology |volume=47 |issue=5 |pages=1358–63 |year=2009 |last1=McIver |first1=C. J |last2=Rismanto |first2=N |last3=Smith |first3=C |last4=Naing |first4=Z. W |last5=Rayner |first5=B |last6=Lusk |first6=M. J |last7=Konecny |first7=P |last8=White |first8=P. A |last9=Rawlinson |first9=W. D }}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1093/clinids/23.4.671 |pmid=8909826 |jstor=4459713 |title=Infections Due to Species of Mycoplasma and Ureaplasma: An Update |url=https://archive.org/details/sim_clinical-infectious-diseases_1996-10_23_4/page/671 |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=23 |issue=4 |pages=671–82; quiz 683–4 |year=1996 |last1=Taylor-Robinson |first1=D }}</ref><ref name="Ljubin-SternakMeštrović2014">{{cite journal |doi=10.1155/2014/183167 |pmid=25614838 |pmc=4295611 |title=Chlamydia trachomatisand Genital Mycoplasmas: Pathogens with an Impact on Human Reproductive Health |journal=Journal of Pathogens |volume=2014 |pages=183167 |year=2014 |last1=Ljubin-Sternak |first1=Sunčanica |last2=Meštrović |first2=Tomislav }}</ref><ref name="ClarkTal2014">{{cite journal |doi=10.1055/s-0033-1361822 |pmid=24390920 |pmc=4148456 |title=Microbiota and Pelvic Inflammatory Disease |journal=Seminars in Reproductive Medicine |volume=32 |issue=1 |pages=43–9 |year=2014 |last1=Clark |first1=Natalie |last2=Tal |first2=Reshef |last3=Sharma |first3=Harsha |last4=Segars |first4=James }}</ref><ref name="LarsenHwang2010">{{cite journal |doi=10.1155/2010/521921 |pmid=20706675 |pmc=2913664 |title=Mycoplasma,Ureaplasma, and Adverse Pregnancy Outcomes: A Fresh Look |journal=Infectious Diseases in Obstetrics and Gynecology |volume=2010 |pages=1 |year=2010 |last1=Larsen |first1=Bryan |last2=Hwang |first2=Joseph }}</ref> Þó að smitlíkur geti virst litlar fyrir hvert skipti, þá verða líkurnar fljótt tiltölulega háar eftir endurtekin skipti með sýktri manneskju. {| class="wikitable" style="float: text-align:center" ! colspan="4" style="background:lightgrey; font-size:120%;" |Líkur á smiti fyrir hvert skipti með smitaðri manneskju |- | ! scope="col" |Hætta á smiti ! scope="col" |Smit er ólíklegt, en þó mögulegt |- ! scope="row" |[[Munnmök]] við karlmann | * Klamydía í háls<ref name="Edwards_and_Carn" /> * Lekandi í háls<ref name="Edwards_and_Carn" /> (25–30%) * Kynfæraáblástur / herpes (sjaldgæft) * HPV<ref name="Johns_Hopkins" /> * Sárasótt<ref name="Edwards_and_Carn" /> (1%)<ref name="Hoare" /> | * Lifrarbólga B (litlar líkur)<ref name="ashm" /> *[[HIV]] (0.01%)<ref name="Varghese" /> * Lifrarbólga C (líkur óvissar) |- ! scope="row" |Munnmök við konu | * Kynfæraáblástur / herpes * HPV<ref name="Johns_Hopkins" /> | * Klamydía í háls<ref name="Edwards_and_Carn" /> * Lekandi í h´<ref name="Edwards_and_Carn" /> |- ! scope="row" |Að fá munnmök<br />sem karlmaður | * Klamydía * Lekandi<ref name="Edwards_and_Carn" /> * Kynfæraáblástur / herpes * Sárasótt<ref name="Edwards_and_Carn" /> (1%)<ref name="Hoare" /> | * HPV / kynfæravörtur |- ! scope="row" |Að fá munnmök<br />sem kona | * Kynfæraáblástur / herpes | * HPV / kynfæravörtur * Bakteríusýking í leggöngum<ref name="Edwards_and_Carn" /> * Lekandi<ref name="Edwards_and_Carn" /> |- ! scope="row" |Leggangasamfarir – Karlmaður <br />sem hefur samfarir við konu | * Klamydía (30–50%)<ref name="ashm" /> * Lús * Kláðamaur * Lekandi (22%)<ref name="Holmes_et_al" /> * Lifrarbólga B * Kynfæraáblástur / herpes (0.07% for [[Herpes simplex virus 2|HSV-2]])<ref name="Mahiane_et_al" /> *[[HIV]] (0.05%)<ref name="Varghese" /><ref name="Mahiane_et_al" /> * HPV / kynfæravörtur (high: around 40-50%)<ref name="Burchell_et_al" /> * Sýking af völdum ''Mycoplasma''<ref name="CainiGandini2014" /><ref name="Ljubin-SternakMeštrović2014" /><ref name="SchlichtLovrich2004" /><ref name="McIverRismanto2009" /><ref name=":0">{{cite news|url=http://www.webmd.com/a-to-z-guides/mycoplasma-infections#2|title=Mycoplasma Infections|work=WebMD|access-date=2017-06-29|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170730025112/http://www.webmd.com/a-to-z-guides/mycoplasma-infections#2|archivedate=2017-07-30|df=}}</ref> * Sýking af völdum ''Mycoplasma'' í kynfæri<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/std/tg2015/urethritis-and-cervicitis.htm|title=Diseases Characterized by Urethritis and Cervicitis - 2015 STD Treatment Guidelines|website=www.cdc.gov|accessdate=8 December 2017}}</ref><ref>{{cite journal|doi=10.1093/cid/civ312|pmid=25900174|title=''Mycoplasma genitalium'' Infection and Female Reproductive Tract Disease: A Meta-analysis|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=61|issue=3|pages=418–26|year=2015|last1=Lis|first1=Rebecca|last2=Rowhani-Rahbar|first2=Ali|last3=Manhart|first3=Lisa E}}</ref><ref>{{cite journal|doi=10.1093/infdis/jix198|pmid=28838078|title=''Mycoplasma genitalium'' in Women: Current Knowledge and Research Priorities for This Recently Emerged Pathogen|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=216|issue=suppl_2|pages=S389–S395|year=2017|last1=Wiesenfeld|first1=Harold C|last2=Manhart|first2=Lisa E}}</ref> * Sárasótt * Sýking með frumdýrinu ''Trichomonas'' *''Sýking með bakteríunni ''Ureaplasma''''<ref name="ClarkTal2014" /><ref name="LarsenHwang2010" /><ref name=":0" />''' | * Lifrarbólga C |- ! scope="row" |Leggangasamfarir – Kona <br />sem hefur samfarir við karl | * Klamydía (30–50%)<ref name="ashm" /> * Lús * Kláðamaur * Lekandi (47%)<ref name="Platt_et_al" /> * Lifrarbólga B (50–70%) * Kynfæraáblástur / herpes *[[HIV]] (0.1%)<ref name="Varghese" /> * HPV / kynfæravörtur (high;<ref name="ashm" /> around 40-50%)<ref name="Burchell_et_al" /> * Sýking af völdum ''Mycoplasma''<ref name="CainiGandini2014" /><ref name="Ljubin-SternakMeštrović2014" /><ref name=":0" /> * Sárasótt * Sýking með frumdýrinu ''Trichomonas'' * Sýking með bakteríunni ''Ureaplasma''<ref name="ClarkTal2014" /><ref name="LarsenHwang2010" /><ref name=":0" /> | * Lifrarbólga C |- ! scope="row" |Endaþarmsmök – <br />Einstaklingur sem setur <br />lim sinn inn í annan | * Klamydía * Lús * Kláðamaur (40%) * Lekandi * Lifrarbólga B * Kynfæraáblástur / herpes *[[HIV]] (0.62%)<ref name="Jin_et_al" /> * HPV / kynfæravörtur * Sárasótt (14%)<ref name="Hoare" /> | * Lifrarbólga C |- ! scope="row" |Endaþarmsmök – <br />Einstaklingur sem tekur á móti<br />lim frá öðrum | * Klamydía * Lús * Kláðamaur * Lekandi * Lifrarbólga B * Kynfæraáblástur / herpes *[[HIV]] (1.7%)<ref name="Jin_et_al" /> * HPV / kynfæravörtur * Sárasótt (1.4%)<ref name="Hoare" /> | * Lifrarbólga C |- ! scope="row" |Munnmök við <br />endaþarm | * Amöbusýking * Niðurgangur af völdum ''Cryptosporidium'' (1%) * Sýking og niðurgangur af völdum ''Giardia lamblia''<ref>{{cite web|title=Giardia, Epidemiology & Risk Factors|publisher=Center For Disease Control|date=July 13, 2012|url=https://www.cdc.gov/parasites/giardia/epi.html|accessdate=2015-07-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150502190654/http://www.cdc.gov/parasites/giardia/epi.html|archivedate=May 2, 2015|df=}}</ref> * Lifrarbólga A<ref>{{cite web|title=Hepatitis A, Division of Viral Hepatitis|publisher=Center For Disease Control|date=May 31, 2015|url=https://www.cdc.gov/hepatitis/hav/afaq.htm#transmission|accessdate=2015-07-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150704130424/http://www.cdc.gov/hepatitis/hav/afaq.htm#transmission|archivedate=July 4, 2015|df=}}</ref>(1%) * Niðurgangur og hiti af völdum ''Shigella''<ref>{{cite web|title=''Shigella'' Infections among Gay & Bisexual Men|publisher=Center For Disease Control|date=April 23, 2015|url=https://www.cdc.gov/shigella/msm.html|accessdate=2015-07-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150704130110/http://www.cdc.gov/shigella/msm.html|archivedate=July 4, 2015|df=}}</ref> (1%) | * HPV / kynfæravörtur (1%) |} == Kynsjúkdómatékk == Þar sem margir fá ekki skýr einkenni þrátt fyrir að vera smitaðir af kynsjúkdómi er mælt með að ákveðnir aldurshópar og aðrir áhættuhópar fari í reglulega skimun fyrir kynsjúkdómum. Mælt er með að ungt kynferðislega virkt fólk fari í skimun árlega fyrir klamydíu og lekanda. Á Íslandi er hægt að fara í kynsjúkdómatékk á göngudeild húð- og kynsjúkdóma við [[Landspítali|Landspítalann]] í [[Fossvogur|Fossvogi]] eða hjá heimilislækni. == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:Kynsjúkdómar| ]] 0lmt3sit9u0ur86ul1aoozpgxvs49f5 1952492 1952489 2026-03-28T23:30:24Z Arnastjarna 114982 bætti við tenglum 1952492 wikitext text/x-wiki '''Kynsjúkdómur''' er [[sjúkdómur]] sem [[smit]]ast aðallega við [[kynmök]]. Sumir kynsjúkdómar geta smitast við [[fæðing]]u, [[brjóstagjöf]], og [[lyfjaneysla í æð|lyfjaneyslu í æð]]. == Algengir kynsjúkdómar == === Klamydía === [[Klamydía]] er kynsjúkdómur sem smitast með [[Baktería|bakteríunni]] ''Chlamydia trachomatis''. Hún smitast í [[Slímhúð|slímhúðir]] og getur þá sýkt [[kynfæri]], [[þvagrás]], [[Endaþarmur|endaþarm]], [[Auga|augu]], og [[háls]]. Einkenni sýkingar eru sársauki við þvaglát, útferð ''(hvítleitur gröftur)'' úr [[typpi]] eða [[Píka|píku]], og [[blæðing]] úr píku. Margir sýna þó engin einkenni. Sýkingin getur valdið [[Bólga|bólgu]] í grindarholi og þess vegna valdið [[ófrjósemi]] hjá konum. Með notkun [[Smokkur|smokksins]] má koma í veg fyrir smit. Smit má meðhöndla með [[Sýklalyf|sýklalyfjum]]. Hvert ár greinast meira en 2.200 Íslendingar af klamydíu, sem er langhæsta tíðni í [[Evrópa|Evrópu]].<ref>''[https://www.landlaeknir.is/smit-og-sottvarnir/smitsjukdomar/sjukdomur/item12514/Klamydia Klamydía] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170831094957/http://www.landlaeknir.is/smit-og-sottvarnir/smitsjukdomar/sjukdomur/item12514/Klamydia |date=2017-08-31 }}''. Embætti landlæknis.</ref><ref>[https://ecdc.europa.eu/en/publications-data/chlamydia-annual-epidemiological-report-2015 Chlamydia - Annual Epidemiological Report for 2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023085309/https://ecdc.europa.eu/en/publications-data/chlamydia-annual-epidemiological-report-2015 |date=2018-10-23 }}. European Centre for Disease Prevention and Control.</ref><ref name=":1">''[https://www.landlaeknir.is/servlet/file/store93/item31925/Tilkynningarskyldir_1997_2016_utgefid.xlsx Tilkynningarskyldir sjúkdómar 2010-2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029125930/https://www.landlaeknir.is/servlet/file/store93/item31925/Tilkynningarskyldir_1997_2016_utgefid.xlsx |date=2018-10-29 }}'' Embætti landlæknis.</ref> === Kynfæraáblástur ''(herpes)'' === [[Áblástur]] (herpes) er [[veirusýking]] af völdum ''Herpes simplex''. Til eru tvær gerðir: Gerð 1 sýkir oftar munn, og kallast þá frunsa, en gerð 2 sýkir oftar kynfæri. Báðar gerðir af herpes geta þó auðveldlega sýkt bæði munn og kynfæri. Margir fá ekki einkenni vegna herpes, sumir fá aðeins mild einkenni. Einkenni koma vanalega fram 2 til 20 dögum eftir sýkingu og vara í tvær til fjórar vikur. Þeir sem fá einkenni fá litlar vökvafylltar blöðrur á [[húð]]. Einkennunum geta fyllt höfuðverkur, kláði á útbrotsstað, sársauki við þvaglát, eða einkenni lík flensu. Hægt er að smitast af herpes með [[Koss|kossum]], samförum, [[Munnmök|munnmökum]], eða annars konar snertingu slímhúðar við útbrotin. Sýkingin liggur í dvala á milli þess sem hún blossar upp að nýju. Fyrsta kastið er oft það versta, seinni köst eru oft mildari. Ekki er til lækning við herpes, en til eru lyfjameðferðir til að draga úr einkennum. Margir smitast af áblæstri á munn sem börn. Í Bandaríkjunum eru um 50% með munnáblásturs-sýkingu, og um 12% með kynfæraáblásturs-sýkingu. Með [[Smokkur|smokkanotkun]] má draga úr hættu á smiti. === Lekandi ''(gonorrhea)'' === Lekandi orsakast af bakteríusýkingu, líkt og klamydía, og veldur svipuðum einkennum og klamydía. Flestar sýkingar má læknar með sýklalyfjum, en komnir eru á kreik ónæmir stofnar lekanda. Með smokkanotkun má koma í veg fyrir smit. Hvert ár greinast um 100 með lekanda á Íslandi og hefur tíðni aukist síðustu ár.<ref name=":1" /> === Sárasótt ''(syphilis)'' === [[Sárasótt]] er bakteríusýking sem veldur margs kyns kvillum og getur í slæmum tilfellum dregið fólk til dauða. Líkt og nafnið gefur til kynna koma einkenni fram sem sár á þvagrásinni, munni, og endaþarmi. Hvert ár greinast um 40 með sárasótt á Íslandi og hefur tíðni aukist síðustu ár.<ref name=":1" /> === Kynfæravörtur === Til eru yfir 40 gerðir af veirunni ''human papillomavirus (HPV)'' og eru einungis örfáar af þeim sem valda kynfæravörtum. Einkenni kynfæravarta koma ekki endilega strax fram. Vörtur smitast með snertingu kynfæra eða við munnmök. Hægt er að smitast þó að bólfélagi sýni ekki einkenni. === HIV === [[HIV-veira|HIV]] ''(human immunodeficiency virus,'' stundum kölluð ''eyðniveira)'' er veira sem ræðst á [[ónæmiskerfi]] líkamans. HIV getur smitast með blóði, sæði, leggangavökva og brjóstamjólk. Einkenni eru mjög lengi að koma fram. Tæpum 2 mánuðum eftir smit fá margir höfuðverk og hita, en næstu einkenni eftir það koma ekki fram fyrr en mörgum árum síðar. Þá hefur veiran veikt ónæmiskerfið verulega og fólk fær ýmsar tækifærissýkingar. Þá kallast sjúkdómurinn ''[[alnæmi]].'' Ekki er hægt að greina sýkingu fyrr en 2 mánuðum eftir smit. Lækning við HIV er ekki til, en hægt er að halda sýkingunni algerlega í skefjum með nýjum lyfjum. Með réttri lyfjameðferð er einstaklingur ekki smitandi. Í lok árs 2016 höfðu samtals 361 greinst með HIV á Íslandi, 257 karlar og 104 konur. Af þeim höfðu 73 greinst með alnæmi og 39 látist af völdum HIV.<ref>[https://www.landlaeknir.is/servlet/file/store93/item31813/HIV%20tafla%201.xls ''Tölulegar upplýsingar um HIV og alnæmi á Íslandi til 2016.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408025327/https://www.landlaeknir.is/servlet/file/store93/item31813/HIV%20tafla%201.xls |date=2022-04-08 }} Embætti landlæknis, 2016.</ref> Árlega greinast undir 30 einstaklingar með HIV á Íslandi.<ref name=":1" /> == Smitlíkur == Í eftirfarandi töflu má sjá möguleg kynsjúkdómasmit, upplistaðar eftir kynferðislegri athöfn.<ref name="Edwards_and_Carn">{{cite journal |doi=10.1136/sti.74.2.95 |pmid=9634339 |pmc=1758102 |title=Oral sex and transmission of non-viral STIs |journal=Sexually Transmitted Infections |volume=74 |issue=2 |pages=95–100 |year=1998 |last1=Edwards |first1=S |last2=Carne |first2=C }}</ref><ref name="Johns_Hopkins">{{cite web|author=Maura Gillisons|title=HPV Infection Linked to Throat Cancers|website=Johns Hopkins Medicine|year=2007|url=http://www.hopkinsmedicine.org/news/media/releases/hpv_infection_linked_to_throat_cancers|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130906193559/http://www.hopkinsmedicine.org/news/media/releases/hpv_infection_linked_to_throat_cancers|archivedate=2013-09-06|df=}}</ref><ref name="Hoare">Hoare A (2010). [http://unsworks.unsw.edu.au/fapi/datastream/unsworks:9027/SOURCE02 models of HIV epidemics in Australia and Southeast Asia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419003058/http://unsworks.unsw.edu.au/fapi/datastream/unsworks%3A9027/SOURCE02 |date=2012-04-19 }}</ref><ref name="ashm">Australasian contact tracing manual. [http://ctm.ashm.org.au/Default.asp?PublicationID=6&ParentSectionID=694&SectionID=670 Specific infections where contact tracing is generally recommended] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110301033928/http://ctm.ashm.org.au/Default.asp?PublicationID=6&ParentSectionID=694&SectionID=670 |date=2011-03-01 }}</ref><ref name="Varghese">{{cite journal |doi=10.1097/00007435-200201000-00007 |pmid=11773877 |title=Reducing the Risk of Sexual HIV Transmission |url=https://archive.org/details/sim_sexually-transmitted-diseases_2002-01_29_1/page/38 |journal=Sexually Transmitted Diseases |volume=29 |issue=1 |pages=38–43 |year=2002 |last1=Varghese |first1=Beena |last2=Maher |first2=Julie E |last3=Peterman |first3=Thomas A |last4=Branson |first4=Bernard M |last5=Steketee |first5=Richard W }}</ref><ref name="Holmes_et_al">{{cite journal |doi=10.1093/oxfordjournals.aje.a121125 |pmid=5416250 |title=An Estimate of the Risk of Men Acquiring Gonorrhea by Sexual Contact with Infected Females1 |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-epidemiology_1970-02_91_2/page/170 |journal=American Journal of Epidemiology |volume=91 |issue=2 |pages=170–4 |year=1970 |last1=Holmes |first1=King K |last2=Johnson |first2=David W |last3=Trostle |first3=Henry J }}</ref><ref name="Mahiane_et_al">{{cite journal |last1=Mahiane |first1=Séverin-Guy |title=Transmission probabilities of HIV and herpes simplex virus type 2, effect of male circumcision and interaction: a longitudinal study in a township of South Africa |journal=AIDS |volume=23 |issue=3 |pages=377–383 |date=January 2009 |pmid=19198042 |doi=10.1097/QAD.0b013e32831c5497 |pmc=2831044 |last2=Legeai |first2=Camille |last3=Taljaard |first3=Dirk |last4=Latouche |first4=Aurélien |last5=Puren |first5=Adrian |last6=Peillon |first6=Aurélie |last7=Bretagnolle |first7=Jean |last8=Lissouba |first8=Pascale |last9=Nguéma |first9=Eugène-Patrice Ndong |last10=Gassiat |first10=Elisabeth |last11=Auvert |first11=Bertran }}</ref><ref name="Burchell_et_al">{{cite journal |doi=10.1093/aje/kwj077 |pmid=16421235 |title=Modeling the Sexual Transmissibility of Human Papillomavirus Infection using Stochastic Computer Simulation and Empirical Data from a Cohort Study of Young Women in Montreal, Canada |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-epidemiology_2006-03-15_163_6/page/534 |journal=American Journal of Epidemiology |volume=163 |issue=6 |pages=534–43 |year=2006 |last1=Burchell |first1=Ann N |last2=Richardson |first2=Harriet |last3=Mahmud |first3=Salaheddin M |last4=Trottier |first4=Helen |last5=Tellier |first5=Pierre P |last6=Hanley |first6=James |last7=Coutlée |first7=François |last8=Franco |first8=Eduardo L }}</ref><ref name="Platt_et_al">{{cite journal |doi=10.1001/jama.250.23.3205 |pmid=6417362 |title=Risk of acquiring gonorrhea and prevalence of abnormal adnexal findings among women recently exposed to gonorrhea |url=https://archive.org/details/sim_jama_1983-12-16_250_23/page/3204 |journal=JAMA |volume=250 |issue=23 |pages=3205–9 |year=1983 |author1=Platt |first1=R |last2=Rice |first2=P. A |last3=McCormack |first3=W. M }}</ref><ref>Department of Public Health, City & County of San Francisco (2011).[http://www.sfcityclinic.org/stdbasics/stdchart.asp STD Risks Chart] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816154237/http://www.sfcityclinic.org/stdbasics/stdchart.asp |date=2011-08-16 }}</ref><ref name="Jin_et_al">{{cite journal |doi=10.1097/QAD.0b013e3283372d90 |pmid=20139750 |pmc=2852627 |title=Per-contact probability of HIV transmission in homosexual men in Sydney in the era of HAART |journal=AIDS |volume=24 |issue=6 |pages=907–13 |year=2010 |last1=Jin |first1=Fengyi |last2=Jansson |first2=James |last3=Law |first3=Matthew |last4=Prestage |first4=Garrett P |last5=Zablotska |first5=Iryna |last6=Imrie |first6=John CG |last7=Kippax |first7=Susan C |last8=Kaldor |first8=John M |last9=Grulich |first9=Andrew E |last10=Wilson |first10=David P }}</ref><ref name="bryan">Bryan C (2011)[http://pathmicro.med.sc.edu/infectious%20disease/sexually%20transmitted%20diseases.htm INFECTIOUS DISEASE CHAPTER EIGHT SEXUALLY TRANSMITTED DISEASES] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140624073420/http://pathmicro.med.sc.edu/Infectious%20Disease/Sexually%20Transmitted%20Diseases.htm |date=2014-06-24 }}</ref><ref name="Merck_Manual">{{cite web |author=Richard Pearson |title=Pinworm Infection |website=Merck Manual Home Health Handbook |year=2007 |url=http://www.merckmanuals.com/home/infections/parasitic_infections/pinworm_infection.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131031231313/http://www.merckmanuals.com/home/infections/parasitic_infections/pinworm_infection.html |archivedate=2013-10-31 |df= }}</ref><ref name="CainiGandini2014">{{cite journal |doi=10.1016/j.canep.2014.06.002 |pmid=24986642 |title=Sexually transmitted infections and prostate cancer risk: A systematic review and meta-analysis |journal=Cancer Epidemiology |volume=38 |issue=4 |pages=329–38 |year=2014 |last1=Caini |first1=Saverio |last2=Gandini |first2=Sara |last3=Dudas |first3=Maria |last4=Bremer |first4=Viviane |last5=Severi |first5=Ettore |last6=Gherasim |first6=Alin }}</ref><ref name="Ljubin-SternakMeštrović2014"/><ref name="SchlichtLovrich2004">{{cite journal |doi=10.1128/JCM.42.10.4636-4640.2004 |pmid=15472322 |pmc=522307 |title=High Prevalence of Genital Mycoplasmas among Sexually Active Young Adults with Urethritis or Cervicitis Symptoms in La Crosse, Wisconsin |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-microbiology_2004-10_42_10/page/4636 |journal=Journal of Clinical Microbiology |volume=42 |issue=10 |pages=4636–40 |year=2004 |last1=Schlicht |first1=M. J |last2=Lovrich |first2=S. D |last3=Sartin |first3=J. S |last4=Karpinsky |first4=P |last5=Callister |first5=S. M |last6=Agger |first6=W. A }}</ref><ref name="McIverRismanto2009">{{cite journal |doi=10.1128/JCM.01873-08 |pmid=19261782 |pmc=2681846 |title=Multiplex PCR Testing Detection of Higher-than-Expected Rates of Cervical Mycoplasma, Ureaplasma, and Trichomonas and Viral Agent Infections in Sexually Active Australian Women |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-microbiology_2009-05_47_5/page/1358 |journal=Journal of Clinical Microbiology |volume=47 |issue=5 |pages=1358–63 |year=2009 |last1=McIver |first1=C. J |last2=Rismanto |first2=N |last3=Smith |first3=C |last4=Naing |first4=Z. W |last5=Rayner |first5=B |last6=Lusk |first6=M. J |last7=Konecny |first7=P |last8=White |first8=P. A |last9=Rawlinson |first9=W. D }}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1093/clinids/23.4.671 |pmid=8909826 |jstor=4459713 |title=Infections Due to Species of Mycoplasma and Ureaplasma: An Update |url=https://archive.org/details/sim_clinical-infectious-diseases_1996-10_23_4/page/671 |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=23 |issue=4 |pages=671–82; quiz 683–4 |year=1996 |last1=Taylor-Robinson |first1=D }}</ref><ref name="Ljubin-SternakMeštrović2014">{{cite journal |doi=10.1155/2014/183167 |pmid=25614838 |pmc=4295611 |title=Chlamydia trachomatisand Genital Mycoplasmas: Pathogens with an Impact on Human Reproductive Health |journal=Journal of Pathogens |volume=2014 |pages=183167 |year=2014 |last1=Ljubin-Sternak |first1=Sunčanica |last2=Meštrović |first2=Tomislav }}</ref><ref name="ClarkTal2014">{{cite journal |doi=10.1055/s-0033-1361822 |pmid=24390920 |pmc=4148456 |title=Microbiota and Pelvic Inflammatory Disease |journal=Seminars in Reproductive Medicine |volume=32 |issue=1 |pages=43–9 |year=2014 |last1=Clark |first1=Natalie |last2=Tal |first2=Reshef |last3=Sharma |first3=Harsha |last4=Segars |first4=James }}</ref><ref name="LarsenHwang2010">{{cite journal |doi=10.1155/2010/521921 |pmid=20706675 |pmc=2913664 |title=Mycoplasma,Ureaplasma, and Adverse Pregnancy Outcomes: A Fresh Look |journal=Infectious Diseases in Obstetrics and Gynecology |volume=2010 |pages=1 |year=2010 |last1=Larsen |first1=Bryan |last2=Hwang |first2=Joseph }}</ref> Þó að smitlíkur geti virst litlar fyrir hvert skipti, þá verða líkurnar fljótt tiltölulega háar eftir endurtekin skipti með sýktri manneskju. {| class="wikitable" style="float: text-align:center" ! colspan="4" style="background:lightgrey; font-size:120%;" |Líkur á smiti fyrir hvert skipti með smitaðri manneskju |- | ! scope="col" |Hætta á smiti ! scope="col" |Smit er ólíklegt, en þó mögulegt |- ! scope="row" |[[Munnmök]] við karlmann | * Klamydía í háls<ref name="Edwards_and_Carn" /> * Lekandi í háls<ref name="Edwards_and_Carn" /> (25–30%) * Kynfæraáblástur / herpes (sjaldgæft) * HPV<ref name="Johns_Hopkins" /> * Sárasótt<ref name="Edwards_and_Carn" /> (1%)<ref name="Hoare" /> | * Lifrarbólga B (litlar líkur)<ref name="ashm" /> *[[HIV]] (0.01%)<ref name="Varghese" /> * Lifrarbólga C (líkur óvissar) |- ! scope="row" |Munnmök við konu | * Kynfæraáblástur / herpes * HPV<ref name="Johns_Hopkins" /> | * Klamydía í háls<ref name="Edwards_and_Carn" /> * Lekandi í h´<ref name="Edwards_and_Carn" /> |- ! scope="row" |Að fá munnmök<br />sem karlmaður | * Klamydía * Lekandi<ref name="Edwards_and_Carn" /> * Kynfæraáblástur / herpes * Sárasótt<ref name="Edwards_and_Carn" /> (1%)<ref name="Hoare" /> | * HPV / kynfæravörtur |- ! scope="row" |Að fá munnmök<br />sem kona | * Kynfæraáblástur / herpes | * HPV / kynfæravörtur * Bakteríusýking í leggöngum<ref name="Edwards_and_Carn" /> * Lekandi<ref name="Edwards_and_Carn" /> |- ! scope="row" |Leggangasamfarir – Karlmaður <br />sem hefur samfarir við konu | * Klamydía (30–50%)<ref name="ashm" /> * Lús * Kláðamaur * Lekandi (22%)<ref name="Holmes_et_al" /> * Lifrarbólga B * Kynfæraáblástur / herpes (0.07% for [[Herpes simplex virus 2|HSV-2]])<ref name="Mahiane_et_al" /> *[[HIV]] (0.05%)<ref name="Varghese" /><ref name="Mahiane_et_al" /> * HPV / kynfæravörtur (high: around 40-50%)<ref name="Burchell_et_al" /> * Sýking af völdum ''Mycoplasma''<ref name="CainiGandini2014" /><ref name="Ljubin-SternakMeštrović2014" /><ref name="SchlichtLovrich2004" /><ref name="McIverRismanto2009" /><ref name=":0">{{cite news|url=http://www.webmd.com/a-to-z-guides/mycoplasma-infections#2|title=Mycoplasma Infections|work=WebMD|access-date=2017-06-29|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170730025112/http://www.webmd.com/a-to-z-guides/mycoplasma-infections#2|archivedate=2017-07-30|df=}}</ref> * Sýking af völdum ''Mycoplasma'' í kynfæri<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/std/tg2015/urethritis-and-cervicitis.htm|title=Diseases Characterized by Urethritis and Cervicitis - 2015 STD Treatment Guidelines|website=www.cdc.gov|accessdate=8 December 2017}}</ref><ref>{{cite journal|doi=10.1093/cid/civ312|pmid=25900174|title=''Mycoplasma genitalium'' Infection and Female Reproductive Tract Disease: A Meta-analysis|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=61|issue=3|pages=418–26|year=2015|last1=Lis|first1=Rebecca|last2=Rowhani-Rahbar|first2=Ali|last3=Manhart|first3=Lisa E}}</ref><ref>{{cite journal|doi=10.1093/infdis/jix198|pmid=28838078|title=''Mycoplasma genitalium'' in Women: Current Knowledge and Research Priorities for This Recently Emerged Pathogen|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=216|issue=suppl_2|pages=S389–S395|year=2017|last1=Wiesenfeld|first1=Harold C|last2=Manhart|first2=Lisa E}}</ref> * Sárasótt * Sýking með frumdýrinu ''Trichomonas'' *''Sýking með bakteríunni ''Ureaplasma''''<ref name="ClarkTal2014" /><ref name="LarsenHwang2010" /><ref name=":0" />''' | * Lifrarbólga C |- ! scope="row" |Leggangasamfarir – Kona <br />sem hefur samfarir við karl | * Klamydía (30–50%)<ref name="ashm" /> * Lús * Kláðamaur * Lekandi (47%)<ref name="Platt_et_al" /> * Lifrarbólga B (50–70%) * Kynfæraáblástur / herpes *[[HIV]] (0.1%)<ref name="Varghese" /> * HPV / kynfæravörtur (high;<ref name="ashm" /> around 40-50%)<ref name="Burchell_et_al" /> * Sýking af völdum ''Mycoplasma''<ref name="CainiGandini2014" /><ref name="Ljubin-SternakMeštrović2014" /><ref name=":0" /> * Sárasótt * Sýking með frumdýrinu ''Trichomonas'' * Sýking með bakteríunni ''Ureaplasma''<ref name="ClarkTal2014" /><ref name="LarsenHwang2010" /><ref name=":0" /> | * Lifrarbólga C |- ! scope="row" |Endaþarmsmök – <br />Einstaklingur sem setur <br />lim sinn inn í annan | * Klamydía * Lús * Kláðamaur (40%) * Lekandi * Lifrarbólga B * Kynfæraáblástur / herpes *[[HIV]] (0.62%)<ref name="Jin_et_al" /> * HPV / kynfæravörtur * Sárasótt (14%)<ref name="Hoare" /> | * Lifrarbólga C |- ! scope="row" |Endaþarmsmök – <br />Einstaklingur sem tekur á móti<br />lim frá öðrum | * Klamydía * Lús * Kláðamaur * Lekandi * Lifrarbólga B * Kynfæraáblástur / herpes *[[HIV]] (1.7%)<ref name="Jin_et_al" /> * HPV / kynfæravörtur * Sárasótt (1.4%)<ref name="Hoare" /> | * Lifrarbólga C |- ! scope="row" |Munnmök við <br />endaþarm | * Amöbusýking * Niðurgangur af völdum ''Cryptosporidium'' (1%) * Sýking og niðurgangur af völdum ''Giardia lamblia''<ref>{{cite web|title=Giardia, Epidemiology & Risk Factors|publisher=Center For Disease Control|date=July 13, 2012|url=https://www.cdc.gov/parasites/giardia/epi.html|accessdate=2015-07-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150502190654/http://www.cdc.gov/parasites/giardia/epi.html|archivedate=May 2, 2015|df=}}</ref> * Lifrarbólga A<ref>{{cite web|title=Hepatitis A, Division of Viral Hepatitis|publisher=Center For Disease Control|date=May 31, 2015|url=https://www.cdc.gov/hepatitis/hav/afaq.htm#transmission|accessdate=2015-07-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150704130424/http://www.cdc.gov/hepatitis/hav/afaq.htm#transmission|archivedate=July 4, 2015|df=}}</ref>(1%) * Niðurgangur og hiti af völdum ''Shigella''<ref>{{cite web|title=''Shigella'' Infections among Gay & Bisexual Men|publisher=Center For Disease Control|date=April 23, 2015|url=https://www.cdc.gov/shigella/msm.html|accessdate=2015-07-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150704130110/http://www.cdc.gov/shigella/msm.html|archivedate=July 4, 2015|df=}}</ref> (1%) | * HPV / kynfæravörtur (1%) |} == Kynsjúkdómatékk == Þar sem margir fá ekki skýr einkenni þrátt fyrir að vera smitaðir af kynsjúkdómi er mælt með að ákveðnir aldurshópar og aðrir áhættuhópar fari í reglulega skimun fyrir kynsjúkdómum. Mælt er með að ungt kynferðislega virkt fólk fari í skimun árlega fyrir klamydíu og lekanda. Á Íslandi er hægt að fara í kynsjúkdómatékk á göngudeild húð- og kynsjúkdóma við [[Landspítali|Landspítalann]] í [[Fossvogur|Fossvogi]] eða hjá heimilislækni. == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:Kynsjúkdómar| ]] 5pdgobhonqz1n98i416fpg4vmprord7 0 62601 1952558 1492290 2026-03-29T04:31:01Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952558 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Luís_de_Camões_por_François_Gérard.jpg|thumb|right|200px|Luís Vaz de Camões.]] '''Luís Vaz de Camões''' (um [[1524]] – [[10. júní]] [[1580]]) er höfuðskáld [[Portúgal]]a. Hann samdi þónokkuð af lýrískum kveðskap bæði á [[Portúgalska|portúgölsku]] og [[Spænska|spænsku]] og leikritum en er þekktastur fyrir söguljóð sitt ''Lusiadas''.<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/11198/ |title = The Lusiads |website = [[World Digital Library]] |date = 1800-1882 |accessdate = 2013-09-01 |archive-date = 2017-10-14 |archive-url = https://web.archive.org/web/20171014103951/https://www.wdl.org/en/item/11198/ |url-status = dead }}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|æviágrip}} {{fde|1524|1580|Camoes, Luis Vaz}} [[Flokkur:Portúgölsk skáld|Camoes, Luis Vaz]] hn3yrgh8qivvj6od6pjvnl289jxwhcj 0 64019 1952386 1946559 2026-03-28T15:54:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952386 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Knud Zimsen.jpg|thumb|right|Knud Zimsen að stjórna umferð á horni [[Pósthússtræti]]s og [[Austurstræti]]s sumarið 1925.]] '''Knud Zimsen''' ([[17. ágúst]] [[1875]] – [[15. apríl]] [[1953]]) var [[verkfræðingur]] og [[borgarstjóri]] [[Reykjavík]]ur á árunum [[1914]]-[[1932]]. Knud Zimsen var í þjónustu Reykjavíkuborgar í nær þrjá áratugi. Fyrst sem bæjarverkfræðingur og [[byggingafulltrúi]] en síðast sem borgarstjóri og sat í 18 ár. Hann lét af störfum vegna vanheilsu, þá aðeins 57 ára að aldri, „orðinn slitinn að kröftum í þágu [borgarinnar]“, eins og segir í andlátsfrétt hans í [[Morgunblaðið|Morgunblaðinu]] árið 1953.<ref>[http://www.timarit.is/?issueID=412387&pageSelected=0&lang=0 Morgunblaðið 16. apríl 1953]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Hann var virkur í starfi [[KFUM og KFUK|KFUM]] eftir stofnun þess árið 1899 og var stofnandi og fyrsti forstöðumaður ''Sunnudagaskólans'' sem félagið hóf starfrækslu á árið 1903.<ref>[https://timarit.is/page/3907187?iabr=on Tíminn 5. mars 1978]</ref> Knud Zimsen gaf út bók um ævi sína og starfsár sín hjá borginu, og nefnist hún ''[[Úr bæ í borg]]''. Bókin kom út árið [[1952]]. Árið 1948 kom út bókin Við fjörð og vík, brot úr endurminningum Knuds Zimsen. Lúðvík Kristjánsson færði í letur. == Tilvísanir == <div class="references-small">{{reflist}}</div> == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1289081 ''Knud Zimsen fyrrverandi borgarstjóri - minningarorð''; grein í Morgunblaðinu 1953] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1241805 ''Starfaði í þrjátíu ár fyrir Reykjavíkurbæ''; grein í Morgunblaðinu 1940] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1256176 ''Knud Zimsen fyrrv. borgarstjóri sjötugur''; grein í Morgunblaðinu 1945] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2291664 Borgarstjóri Knud Zimsen, Óðinn, 6. tölublað (01.09.1917)] {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Páll Einarsson]] | titill=[[Borgarstjóri Reykjavíkur]] | frá= [[1914]] | til= [[1932]] | eftir=[[Jón Þorláksson (stjórnmálamaður)|Jón Þorláksson]]}} {{Töfluendir}} {{Borgarstjórar í Reykjavík}} {{Stubbur|Æviágrip}} [[Flokkur:Borgarstjórar Reykjavíkur]] [[Flokkur:Íslenskir verkfræðingar]] {{fd|1875|1953}} frm34lbpvbuj00tt0m0qu62muoy7mc6 0 64105 1952661 1949687 2026-03-29T11:55:09Z Pinacotecus 73598 Sigurboginn 1952661 wikitext text/x-wiki {{Coord|48|52|25.6|N|2|17|42.1|E|display=title}} [[Mynd:Arc de Triomphe, Paris 21 October 2010.jpg|thumb|280dp|right|Sigurboginn er eitt af táknum Parísarborgar]] '''Sigurboginn''' ([[franska]]: ''Arc de Triomphe'') er minnisvarði í [[París]], [[Frakkland|Frakklandi]] og stendur hann í miðju [[Charles de Gaulle]]-torgs sem er einnig þekkt undir nafninu [[Place de l'Étoile]] eða ''Stjörnutorg''. Torgið er við vestari enda [[Champs-Élysées]]. Sigurboginn var reistur til að heiðra þá sem börðust fyrir [[Frakkland]] sérstaklega í [[Napóleonsstyrjaldirnar|stríðum Napóleons]]. Á innanverðum boganum og efst á honum eru nöfn allra herforingjanna sem börðust svo og nöfn á öllum stríðunum. Undir boganum er gröf hins óþekkta hermanns. Sigurboginn er miðja hins Sögulega áss ([[Axe historique]]) en það er röð minnisvarða og breiðgatna á leið sem teygir sig frá hallargörðum [[Louvre]] að útjaðri [[Parísar]]. Minnisvarðinn var hannaður af [[Jean-François Chalgrin]] árið 1806 og á honum eru myndir sem sýna á víxl hetjuleg, nakin, frönsk ungmenni og skeggjaða þýska hermenn í herklæðum. Hönnunin lagði grunninn fyrir almenna minnisvarða með sigursælum, þjóðernissinnuðum skilaboðum, fram að [[fyrri heimsstyrjöld]]. Minnismerkið er 49,5 metra hátt, 44,8 metra breitt og 22,2 metrar á þykkt. Það er næst stærsti sigurbogi í heimi. Hönnun þess tók mið af hinum rómverska [[Títusarboginn|Títusarboga]]. Sem dæmi um stærð Sigurbogans má nefna að þremur vikum eftir sigurgönguna í [[París]] 1919 sem markaði endalok fyrri heimstyrjaldarinnar, flaug [[Charles Godefroy]] á [[Nieuport]] flugvél sinni gegnum bogann og var atburðurinn festur á filmu í fréttaskoti. == Viðhald == [[Mynd:Arc Triomphe.jpg|thumb|upright=0.85|Sigurboginn]] Í byrjun sjöunda áratungsins hafði kolasót svert minnisvarðinn mikið og á árunum 1965-1966 var Sigurboginn sandblásinn og hreinsaður vel. Árið 2007 mátti sjá að hann var farinn að dökkna á nýjan leik. == Aðgengi == Aðgengi fyrir fótgangandi er um undirgöng. Mjög mikil og hættuleg umferð er á hringtorginu sem tengir breiðgöturnar umhverfis bogann og ekki er mælt með því að hætta sér út í hana. Ein lyfta er í Sigurboganum og með henni er hægt að komast á næstu hæð undir útsýnishæðinni sem er að utanverðu efst á minnisvarðanum. Þeim sem heimsækja bogann gefst kostur á að klifra upp 284 þrep til að komast efst upp á Sigurbogann eða að taka lyftuna og ganga því næst upp 46 þrep. Að ofan um dásamlegt útsýni yfir [[París]], yfir tólf aðal breiðgöturnar sem liggja að [[Place de l´Étoile]] eða Stjörnutorginu og hringiðunni á hringtorginu umhverfis Sigurbogann. Til að komast að Sigurboganum er hægt er að nota neðanjarðarlestarkerfið (RER eða Métro) að viðkomustaðnum Charles de Gaulle – Etoile. == Heimildir == <div class="references-small"> {{vefheimild|titill=Wikipedia|url=http://en.wikipedia.org/wiki/Arc_de_Triomphe |árskoðað=2008|mánuðurskoðað=4. apríl}}<br /> </div> {{Commons|Arc de Triomphe de l'Étoile|Sigurboganum}} [[Flokkur:París]] eje31i7g83ph0vm2xgucu41e8lmtnp6 0 64469 1952539 1706786 2026-03-29T01:20:15Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952539 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Lillian_Gish-edit1.jpg|thumb|right|Ljósmynd af Lillian Gish árið 1921.]] '''Lillian Diana Gish''' ([[14. október]] [[1893]] – [[27. febrúar]] [[1993]]) var [[Bandaríkin|bandarísk]] [[Leikari|leikkona]] sem starfaði jafnt á [[Leiklist|sviði]], í [[kvikmynd]]um og [[sjónvarp]]i. Leiklistarferill hennar spannaði 75 ár, eða frá [[1912]]-[[1987]]. Lillian var stjarna í [[Hollywood]] á öðrum og þriðja áratug 20. aldar, og helst fyrir leik sinn í myndum leikstjórans [[D.W. Griffith]], en hún lék t.d. aðalhlutverkið í mynd hans [[Birth of a Nation]] ([[1915]]). Hún er einnig fræg fyrir að hafa leikið í hinni frægu kvikmynd, og einu kvikmynd, leikstjórans [[Charles Laughton]], [[The Night of the Hunter]] (''Nótt veiðimannsins''). Lillian lauk svo ferli sínum með því að leika á móti [[Bette Davis]] í [[The Whales of August]] sem [[Lindsay Anderson]] leikstýrði. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=425817&pageSelected=7&lang=0 ''Lillian Gish''; grein í Morgunblaðinu 1984]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur|Æviágrip}} {{fde|1893|1993|Gish, Lillian}} [[Flokkur:Bandarískir leikarar|Gish, Lillian]] p2bot95v0yk92n2cq0mh85pvqsgznlg 0 64589 1952476 1926805 2026-03-28T23:16:27Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952476 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Laufabrauð before and after frying.jpg|thumb|Ósteikt og steikt laufabrauð.]] [[Mynd:Laufabrauð.jpg|thumb|right|Barn að skera út laufabrauð.]] [[Mynd:Various laufabrauð designs.jpg|thumb|Ýmis konar flókin laufabrauðsmynstur.]] '''Laufabrauð''' er næfurþunn og stökk hveitikaka sem er mikilvægur hluti [[Ísland|íslenskra]] [[Jól|jóla]] og [[Þorramatur|þorrans]]. Laufabrauðið tengist jólum alveg sérstaklega, en í upphafi [[aðventa|aðventu]] safnast margar íslenskar fjölskyldur, ættingjar og vinir saman til að skera og steikja laufabrauð. Laufabrauðið er venjulega skorið með litlum skurðarhnífum oftast vasahnífum en einnig eru til laufabrauðsjárn þar sem mynstrið er skorið í kökurnar með því að renna yfir þær þar til gerðu hjóli. == Saga laufabrauðsins == Ekki er vitað hvenær farið var að gera laufabrauð. Minnst er á það í orðabók [[Jón Grunnvíkingur|Jóns Ólafssonar frá Grunnavík]] frá fyrri hluta 18. aldar. Þar segir að laufabrauð sé [[sælgæti]] Íslendinga. Það telst því meðal þjóðlegustu rétta. Mynd af laufabrauði er á frímerki sem Pósturinn gaf úr fyrir jólin 2007. Merkið er sérstætt að því leyti að það er kringlótt. == Í stuttu máli == [[Deig]] laufabrauðsins er flatt út og hringskorið eftir diski og látið liggja undir rökum dúk á skurðarbretti þar til tekið er til við skurðinn. Í laufabrauðið er skorið allavega mynstur, en aðallega hið „fléttaða“ laufamynstur sem laufabrauðið er kennt við. Að skurði loknum er deigið smurt með [[smjör]]i og síðan steikt í [[fita|fitu]]. Laufabrauðið er sérlega þunnt, en margir telja að það sé vegna þess að kornskortur hrjáði Íslendinga hér áður fyrr (sérstaklega á einokunartímanum á [[17. öldin|17.]] og [[18. öldin]]ni). ==Uppskrift== Til eru margar uppskriftir að laufabrauði, en eiga þær það allar sameiginlegt að innihalda mikið af hveiti. Stundum er blandað í það rúgméli eða heilhveiti eins og í eftirfarandi uppskrift. *800 gr. [[hveiti]] *200 gr. heilhveiti *1 tsk. [[salt]] *6-7 dl [[mjólk]] *100 gr. [[sykur]] *2 msk heilt [[kúmen]] Fyrst er mjólkin hituð ásamt [[smjörlíki]] og kúmeni. Síðan er ofangreindu hellt yfir mjölið og öllu hnoðað saman. Deigið er síðan flatt út uns það er mjög þunnt, en þá er það skorið, pikkað eða skreytt. Laufabrauðið er síðan steikt í heitri feiti. == Heimildir == * {{bókaheimild|höfundur=[[Hallgerður Gísladóttir]]|titill=Íslensk matarhefð|útgefandi=Mál og menning, Reykjavík|ár=1999}} == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1693532 ''Laufabrauð''; grein í Morgunblaðinu 1988] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305194545/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1693532 |date=2016-03-05 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1646704 ''Laufabrauð''; grein í Morgunblaðinu 1986] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191206190824/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1646704 |date=2019-12-06 }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4066435 ''Brauð - hátíðarmatur á Íslandi''; grein í Tímanum 1991] [[Flokkur:Matur]] [[Flokkur:Kökur]] [[Flokkur:Jólamatur]] [[Flokkur:Íslenskur jólamatur]] 72vq621wadpud58lhk7hyjqegkem2r3 0 65192 1952442 1856112 2026-03-28T21:14:45Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952442 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Alyosha is certified.jpg|thumb|right|Tveir kafarar]] '''Köfun''' er það að kafa í [[vatn]]i eða [[sjór|sjó]]. Köfun getur farið fram án allra fylgihluta, í heitum sjó eða köldum, en kafarar notast oft við [[Snorkla|snorklu]]. Það er nefnt fríkafa þegar kafað er án öndunarbúnaðar. Að snorkla er köfun á yfirborði vatns eða sjávar þar sem líkaminn flýtur á vatninu og höfuðið er ofan í vatninu og andað er í gegnum öndunarpípu. Í kaldari sjó og til djúpköfunar klæðast kafarar þurrbúning (eða blautbúning og þá oftast 7-13 mm. neophrene göllum eftir hitastigi sjávar) og bera flotvesti með loftkúti á bakinu en hann er tengdur við þrýstijafnara; svo kallað fyrsta stig. Á þrýstijafnaranum er svo öndunarbúnaður (annað stig) sem kafarinn notar til öndunar neðansjávar. Alla jafna eru tvö önnur stig á þrýstijafnaranum: eitt sem kafarinn notar sjálfur og annað til vara fyrir félagann ef svo ólíklega vill til að búnaður hans bili í köfun. Á íslandi gengur þessi búnaður venjulega undir nafninu „lungu“ sem er þá eitt heiti yfir bæði þrýstijafnaran og öndurnarbúnaðinn. ==Flokkar kafara== Köfurum er alla jafna skipt upp í 4 flokka. #''Atvinnukafarar í iðnaði og verðmætabjörgun''. Kafarar sem fá greitt fyrir það að kafa og t.d. gera við skip og báta eða bjarga verðmætum úr sjó eða vötnum. #''Atvinnukafarar í leit og björgun.'' Kafarar sem fá greitt fyrir t.d. leit að fólki, köfun vegna köfunarslysa o.þ.h. (lögregla, slökkvilið, reyndar falla kafarar björgunarsveita hér undir en þeir fá þó ekki greitt fyrir sitt framlag). #''Atvinnukafarar í köfun með ferðamenn og/ eða kennslu áhugaköfunar.'' Kafarar sem fá greitt fyrir að leiðsegja ferðamönnum í sportköfun og kenna sportköfun. #''Sportkafarar.'' Áhugakafarar sem kafa sér til skemmtunar. Innan þessa hóps falla, hefðbundnir sportkafarar með grunnréttindi á bilinu 18-40 metra, fríkafarar sem kafa án öndunarbúnaðar (SCUBA) og tæknikafarar sem hafa réttindi til að kafa niður fyrir 40 metra dýpi og eru þá alla jafna með aðrar gastegundir en bara loft. Atvinnukafarar sækja um leyfi til atvinnuköfunar hjá [[Samgöngustofu]] sem gefur út skírteini að uppfylltum skilyrðum stofnunarinnar. ==Köfunarnám== Hægt er að læra köfun frá 8 ára aldri en þó mælir [http://www.diversalertnetwork.org/ Divers Alert Netvork ] með 12 ára aldri þar sem óljóst er hvaða áhrif s.k. "micro bubbles" geta haft á óþroskaða liði og bein barna. Flest allir geta kafað en köfun er þó ekki fyrir alla. Þó eru ýmsar heilsufarsástæður sem geta mælt gegn því að fólk kafi og má þá helst nefna ýmsa öndunarfærasjúkdóma og flogaveiki. ==Loft og loftkútar kafara== Alla jafna nota sportkafarar hefðbundið loft til innöndunar. Loftið samanstendur af u.þ.b. 21% af súrefni (O2) og 79% af köfnunarefni (N) (þessi hlutföll eru notuð til einföldunnar). Loftið er pressað á kúta sem ýmist eru úr áli eða stáli og þola 200-300 BAR þrýsting. Margir íslenskir kafarar kafa með 15 lítra 232 bara stálkúta sem taka þá 3.480 lítra af lofti (15l*232b= 3.480 litrar). Sportkafarar geta með þessu magni af lofti kafað mis lengi og fer loftnotkun eftir dýpt köfunar og magni linnandaðs lofts á þeim tíma sem kafað er. Sportkafarar hafa ákveðinn tíma sem þeir mega vera í kafi án þess að auka líkurnar á köfunarveiki. Sá tími er kallaður botntími. Kafari getur lengt hjá sér botntíma ef súrefni í loftblöndu er aukið. Sportkafarar geta að undangengnu námskeiði fengið réttindi til að kafa með allt að 40% súrefnis (60% köfnunarefni) blöndu á kútnum hjá sér, s.k. '''NITROX blöndu''' . Aukið súrefni í loftblöndu lengir botntíma en á móti kemur að kafarinn getur ekki farið eins djúpt á aukinni súrefniblöndu þar sem hlutaþrýstingur súrefnis verður eitraður undir ákveðnum þrýstingi. '''Tæknikafarar''' hafa að undangengnum námskeiðum heimild til að kafa með '''aukið súrefni allt að 100%''' (mjög grunnt, notað í afgösun á leið upp á yfirborð) og '''helium blandað loft.''' Heliumblandað loft er oftast notað þegar kafað er niður fyrir 50 metra dýpi. Helium blandað loft dregur úr áhrifum djúpsjávargleði (nitrogen narcosis) sem kafarar geta fundið fyrir í mis miklu mæli þegar kafað er niður fyrir 30 metra. Kafarar finna mis mikið fyrir djúpsjávargleði, sumir nánast ekkert en aðrir mikið og getur dagsformið haft áhrif þar á. ==Köfunarstaðir== Vinsælir köfunarstaðir hjá sportköfurum á Íslandi eru [[Silfra]] á Þingvöllum, Davíðsgjá í Þingvallavatni, Kárastaðagjá í landi Kárastaða við Þingvelli, við bryggjuna í Garði, Bjarnagjá í Grindavík, Flekkuvík við Voga, Óttarsstaðir við Straumsvík, Pollurinn á Akureyri (skútan Standard), hverastrýturnar í Eyjafirði, Gíslasker í Arnarfirði og El-Grillo á Seyðisfirði svo einhverjir séu nefndir. Kafarar voru stundum nefndir ''froskmenn'' hér áður fyrr. Á Íslandi er kafað allt árið um kring. '''[http://www.kofun.is/ Sportkafarafélag Íslands'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517205510/http://kofun.is/ |date=2014-05-17 }}'' er félagsskapur almennra sportkafara þar er hægt að fá upplýsingar um köfun og köfunarnám. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=433477&pageSelected=1&lang=0 ''Undir yfirborðið''; grein í Morgunblaðinu 1995]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur}} [[Flokkur:Köfun| ]] dgvt64hswhyhg15jktcgr7xe7mcrnnr 0 65538 1952356 1638073 2026-03-28T12:43:02Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952356 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Karen Blixen cropped from larger original.jpg|thumb|right|Karen Blixen árið 1957.]] Barónsfrú '''Karen von Blixen-Finecke''' ([[17. apríl]] [[1885]] – [[7. september]] [[1962]]) (fædd ''Karen Christentze Dinesen'') var [[Danmörk|danskur]] [[rithöfundur]]. Hún skrifaði margar bækur undir eiginnafni sínu, Karen Blixen, en einnig undir [[dulnefni]]nu ''Isak Dinesen''. Hún skrifaði bækur sínar hvortveggja á [[Danska|dönsku]] og [[Enska|ensku]]. Þekktust er hún fyrir bók sína [[Jörð í Afríku]] (''Out of Africa'') sem segir frá árum hennar í [[Kenía]] sem kom út í íslenskri þýðingu árið [[1952]]. == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1805212 ''Heima hjá Karen Blixen''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1994] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2362736 ''Karen Blixen''; grein í Vísi 1962] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2591347 ''Á búgarði Karen Blixen í Afríku''; grein í DV 1991] * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3292050 ''Barua a Soldani''; smásaga; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1968]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1769992 ''Heimsókn á heimili Karenar Blixen''; grein í Morgunblaðinu 1992]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2762075 ''Snilldarverk um Kíkújúa''; grein í Þjóðviljanum 1952] {{Stubbur|Æviágrip}} {{fde|1885|1962|Blixen, Karen}} [[Flokkur:Danskir rithöfundar|Blixen, Karen]] fsabzg602pckcvpc4qsyn6le3ndsq6z 0 65597 1952485 1760444 2026-03-28T23:24:39Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 1952485 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Basaliom1.jpg|thumb|right|250px|]] '''Húðkrabbamein''' er tegund [[krabbamein]]s sem á upptök sín í [[húð]]inni. Algengustu tegundir húðkrabbameins eru: ''[[grunnfrumukrabbamein]] ''(carcinoma basocellulare), [[sortuæxli]] (melanoma malignum) og ''[[flöguþekjukrabbamein]] ''(carcinoma squamocellulare) en tegund krabbameins fer eftir því hvaða frumur myndast í meininu. Húðkrabbamein vex hægt og ætti því að vekja upp grunsemdir. == Einkenni == Húðkrabbamein eru oftast brún eða svört á litinn, en geta stundum verið rauð, húðlituð eða jafnvel hvít. Þau geta myndast út frá fæðingarblettum eða myndast á húð þar sem áður var enginn blettur. Meðal fjöldi fæðingarbletta á hverjum einstaklingi eru um 30 blettir. Sumir hafa óvenjulega bletti sem óreglulegir í laginu. Sumir þessara bletta eru líklegri til að þróa með sér krabbamein en þarf þó ekki að vera algilt. Það er því mikilvægt að láta skoða slíka bletti til að útiloka að svo sé. == Orsök == Þekktasta [[orsök]] húðkrabbameina er útfjólublá geislun. Mikil útfjólublá geislun í skamman tíma í einu sem orsakar bruna eykur hættu á sortuæxli og auknum líkum á grunnfrumukrabbameini. Jöfn og stöðug geislun yfir langan tíma orsakar flöguþekjukrabbamein. Húðkrabbamein eru algengustu tegundir krabbameina en jafnframt hvað læknanlegust ef þau greinast snemma. Sortuæxli eru langalgengustu krabbamein hjá konum, frá kynþroskaaldri til 35 ára aldurs. Húðkrabbamein getur myndast út um allan líkama, jafnvel á svæðum þar sem [[sólin]] nær ekki til eins og til dæmis á kynfærasvæðum. Einnig geta þau myndast á nöglum, augum og munni. Algengast er að karlmenn fái þá á bakið en konur á fæturna Einstaklingar sem hafa sólbrunnið illa undir 20 ára aldri er frekar hætt við að fá sortuæxli síðar á ævinni. Geislaskemmdirnar safnast saman yfir æviskeið hvers og eins, allt frá barnsaldri og eiga því mikinn þátt í myndun sortuæxla. Þeir sem hafa óreglulega fæðingarbletti, sérstaklega ef um sortuæxli eru í ættinni, fá fremur sortuæxli en aðrir. == Greining == Greiningin byggist fyrst og fremst á læknisskoðun sem er staðfest með sýnatöku og vefjarannsókn. Því er mikilvægt að fara til læknis ef fram koma breytingar á húð eins og: * Blettir sem stækka * Blettir sem eru mjög dökkir * Blettir sem hafa óreglulega liti eða breyta um lit * Sár sem ekki gróa == Meðferð == Ef grunur leikur á að um húðkrabbamein sé að ræða eru blettirnir fjarlægðir. Oftast er notuð skurðaðgerð þar sem bletturinn er tekinn. Þótt óreglulegir fæðingablettir séu líklegri en venjulegir til að breytast í sortuæxli er það ekki algengt. Það er því óþarfi að fjarlægja alla óreglulega bletti, heldur aðeins þá sem líkjast sortuæxlum. Ef krabbameinið hefur náð niður fyrir fitulag taka við aðrar meðferðir eins og lyfja- og geislameðferðir. En það fer eftir hverju tilfelli fyrir sig. Húðkrabbamein eru sem betur fer frekar auðsjáanleg. Lækningatíðni grunnfrumukrabbameina og flöguþekjukrabbameina er um 95% þegar rétt er að farið og þau greinast snemma. Ef sortuæxli er fjarlægt þegar það er á byrjunarstigi, og það hefur vaxið grunnt niður í húðina, eru horfurnar svipaðar. Hinsvegar, ef það er ekki fjarlægt nógu snemma og nær að vaxa dýpra í húðina eða jafnvel niður í fitu þá er mun meiri hætta á að það dreifi sér í önnur líffæri og valdið lífshættulegum veikindum og jafnvel dauða! == Forvarnir == Forvörnin felst aðallega í að minnka geislunaráhrif sólar og útfjólublárra geislagjafa eins og ljósabekkja. Í sólskini er þetta gert með því að nota sólarvörn sem er að minnsta kosti nr. 15 með UVB og UVA vörn, nota hatt eða skyggni og bol. Góð vörn gegn húðkrabbameini er að skoða reglulega alla bletti á líkama sínum og fara til læknis ef viðkomandi verður var við einhverja óvenjulega bletti eða breytingar á blettum. Ef þú verður var/vör við slíkar breytingar er rétt að leita til læknis sem fyrst svo að meðferð geti hafist ef um húðkrabbamein er að ræða. == Heimildir == * [http://www.aad.org The American Academy of Dermatology] * [http://doktor.is/index.php?option=com_d-greinar&Itemid=0&do=view_grein&id_grein=3505 doktor.is] * [http://www.landlaeknir.is/?PageID=66 Landlæknir] [[Flokkur:Tegundir krabbameins]] 00sqekhz15osw7y6hlntzlt6ruv3opl 0 65633 1952359 1737857 2026-03-28T13:00:32Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952359 wikitext text/x-wiki '''Karnabær''' var [[tíska|tískuverslun]] og [[hljómplata|hljómplötuverslun]] í [[Austurstræti]] 22 í [[Reykjavík]]. Búðin opnaði [[16. maí]] [[1966]], þá á [[Týsgata|Týsgötu]] 1 og var rekin af [[Guðlaugur Bergmann|Guðlaugi Bergmann]]. Búðin hét í höfuðið á [[Carnaby Street]] í [[Soho]] í [[London]] þar sem helstu tískuverslanir [[módismi|módisma]]- eða [[bít]]tískunnar voru á [[1961-1970|7. áratugnum]]. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=424234&pageSelected=19&lang=0 ''Karnabær 15 ára''; grein í Morgunblaðinu 1981]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=450903&pageSelected=9&lang=0 ''Karnabær flytur í Kópavoginn''; grein í Dagblaðinu Vísi 1983]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{stubbur|Reykjavík}} [[Flokkur:Íslenskar tískuverslanir]] {{s|1966}} [[Flokkur:Íslenskar verslanir]] qfffgaz97dzthegdpzoz673otci1cuo 0 65675 1952553 1904675 2026-03-29T03:36:43Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952553 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Luftballong.jpg|thumb|Loftbelgir]] '''Loftbelgur''' er tvískipt [[loftfar]]: belgur sem er fylltur [[gas]]i ([[eðlisþyngd|eðlisléttara]] en [[loft]]) til að hann takist á loft og undir honum er karfa, oft úr [[bast]]i eða léttu efni, sem er fest við belginn með stögum. Áður var um tíma notað gas í loftbelgjum og [[loftskip]]um, eins og [[vetni]], sem er eldfimt eða [[helín]], sem er dýrt, en nú er oftast notað heitt loft, eins og í fyrsta loftbelgnum. Menn flugu í loftbelgjum og loftskipum löngu áður en flugvélar voru fundnar upp en eftir 1930 urðu miklar framfarir í flugvélum og smám saman gleymdust loftbelgirnir. En nú eru loftbelgir aftur orðnir vinsælir í flugi til dægrastyttingar. ''Fyrsta flug í loftbelg var gert í [[París]] 1783, fyrsta flug yfir Ermasund var 1785 en það er ekki fyrr en 1978 sem mönnum tekst að fara yfir Atlantshafið (Anderson & Abruzzo) á loftbelg eftir margar mislukkaðar tilraunir. Raunar þurftu þeir Adnerson & Abruzzo að láta bjarga sér út af Vestfjörðum '77 eftir að belgurinn þeir fór niður þar.'' == Montgolfierbræðurnir == Frönsku bræðurnir [[Montgolfierbræður|Josep og Jaques Montgolfier]] bjuggu til fyrsta loftbelginn sem fólk gat ferðast með. Fyrsta flug hans var í [[París]] [[21. nóvember]] [[1783]], 120 árum áður en [[Wrightbræður]]nir flugu fyrstir manna flugvél, sem þeir smíðuðu. == Belgir með heitu lofti == [[Belgur með heitu lofti|Belgir með heitu lofti]] eru gerðir úr [[nælon]]i og í þeim hangir tágakarfa. Belgirnir geta verið alla vega í laginu. Mikið af heitu lofti þarf til að fylla belginn. Það fæst með því að brenna gasi sem heitir [[própan]] og er það geymt í formi vökva í málmhylkjum sem flutt eru í körfunni. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=416354&pageSelected=0&lang=0 ''Í efra gufuhvolfinu''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1931]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{stubbur}} [[Flokkur:Loftför]] opgbjclqmljuqpil52xdydqga3aihfe 0 65906 1952509 1945392 2026-03-28T23:47:11Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 1952509 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Transgender Pride flag.svg|thumb|Fáni trans fólks var kynntur til sögunnar árið 2000.]] '''Trans fólk'''{{Efn|„Trans fólk“ er ritað í tveimur orðum sbr. [https://otila.is/hinsegin-regnhlifin/kynvitund-og-kyntjaning/transgender/ [1<nowiki>]</nowiki>], [https://transisland.is/ [2<nowiki>]</nowiki>] og [https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/68976 [3<nowiki>]</nowiki>]}} eru einstaklingar sem upplifa að [[kynvitund]] og [[kyntjáning]] þeirra í samfélaginu sé önnur en það [[Kyn (líffræði)|kyn]] sem þeim var úthlutað við fæðingu af [[Læknir|lækni]] eða [[Ljósmóðir|ljósmóður]].<ref>{{Cite web|url=https://transisland.is/upplysingar/|title=Upplýsingar – Trans Ísland|language=is|access-date=2025-10-11}}</ref> Í [[Vesturlönd|vestrænum samfélögum]], líkt og víðar, er hin hefðbundna [[Kynjatvíhyggja|kynjatvíhyggjuskipting]] í [[Karl|karla]] og [[Kona|konur]] algengust.<ref>{{Cite thesis |title=Transfólk og tvíhyggjukynjakerfið. Sjúkdómsvæðing, jaðarsetning og transfemínismi |url=https://skemman.is/handle/1946/17913 |date=2014-06 |degree=Thesis |language=is |first=Ugla Stefanía |last=Jónsdóttir 1991-}}</ref> Einstaklingur sem skilgreinir sig nú sem karl, en áður skilgreindi sig sem konu, kallast '''trans karl'''. Einstaklingur sem skilgreinir sig nú sem konu, en áður skilgreindi sig sem karl, kallast '''trans kona'''.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://otila.is/hinsegin-regnhlifin/kynvitund-og-kyntjaning/transgender/|title=Trans - transgender|website=Hinsegin frá Ö til A|language=is|access-date=2025-06-08}}</ref> Margt trans fólk upplifir vanlíðan í sínu fyrra [[Kynhlutverk|kynhlutverki]] eða með [[Líkami|líkama]] sinn, og sækjast sumir eftir [[Hormón|hormónameðferð]], [[Uppskurður|skurðaðgerðum]], eða [[Sálfræðimeðferð|sálfræðiaðstoð]].<ref name="Maizes2">Victoria Maizes, ''Integrative Women's Health'' (2015, {{ISBN|0190214805}}), page 745: "Many transgender people experience gender dysphoria—distress that results from the discordance of biological sex and experienced gender (American Psychiatric Association, 2013). Treatment for gender dysphoria, considered to be highly effective, includes physical, medical, and/or surgical treatments [...] some [transgender people] may not choose to transition at all."</ref> Það að vera trans er óháð [[kynhneigð]].<ref name="apahelp">{{cite web|url=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|title=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|publisher=[[American Psychological Association]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130808010101/http://www.apa.org/helpcenter/sexual%2Dorientation.aspx|archivedate=August 8, 2013|accessdate=August 10, 2013|url-status=dead}}</ref> Orðið ''trans'' er [[latína]] og merkir ''„þversum, handan megin við, á hinni hliðinni“''<ref>''[https://www.etymonline.com/word/trans- Trans-].'' Etymonline.</ref> og er þar með vísun í að einstaklingur sé á annarri hlið í framsetningu kyns síns. Íslenskanir á orðinu hafa ekki náð mikilli útbreiðslu. Orðið „kynskiptingur“ var áður notað, en það þykir afar úrelt og niðrandi í dag þar sem hentugra er að tala um kynleiðréttingu.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/49246|title=Íslensk nútímamálsorðabók|website=islenskordabok.arnastofnun.is|language=|access-date=2025-06-29}}</ref> Á bilinu 0,3% til 0,6% einstaklinga skilgreina sig sem trans (transgender), eða einn af hverjum 200, samkvæmt [[Bandaríkin|bandarískri]] könnun frá árinu 2016.<ref>{{cite web|url=http://time.com/4389936/transgender-americans-statistic-how-many/|title=1.4 Million Americans Identify as Transgender, Study Finds|work=Time|date=30 June 2016|accessdate=30 June 2016|author=Steinmetz, Katy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160630205328/http://time.com/4389936/transgender-americans-statistic-how-many/|archivedate=30 June 2016|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/How-Many-Adults-Identify-as-Transgender-in-the-United-States.pdf|title=How Many Adults Identify as Transgender in the United States|publisher=The Williams Institute|date=June 2016|accessdate=2016-08-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160718010850/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/How-Many-Adults-Identify-as-Transgender-in-the-United-States.pdf|archivedate=2016-07-18|df=}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Crissman|first1=Halley P.|last2=Berger|first2=Mitchell B.|last3=Graham|first3=Louis F.|last4=Dalton|first4=Vanessa K.|year=2016|title=Transgender Demographics: A Household Probability Sample of US Adults, 2014|journal=American Journal of Public Health|volume=107|issue=2|pages=213–215|doi=10.2105/AJPH.2016.303571|pmid=27997239|pmc=5227939}}</ref><ref>[https://medicalresearch.com/author-interviews/about-1-in-189-us-americans-identify-as-transgender/30672/ About 1 in 189 US Americans Identify as Transgender MedicalResearch.com report Dec 2016] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170103004810/https://medicalresearch.com/author-interviews/about-1-in-189-us-americans-identify-as-transgender/30672/|date=2017-01-03}}</ref> Undirflokkarnir eru margir og mismunandi. Hugtakið [[transsexúal]] er notað um einstaklinga sem hafa gengist undir, eða hyggjast gangast undir, meðferðir og aðgerðir til að aðlaga líkama sinn að því kyni sem þeir samsama sig með.<ref>{{Cite web|url=https://news.lgbti.org/transgender-vs-transsexual-vs-transvestite-whats-the-difference/|title=Transgender vs Transsexual vs Transvestite: What’s the Difference?|last=says|first=Emily Wells|date=2024-12-01|website=news.lgbti.org|language=en-US|access-date=2025-06-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://attavitinn.is/heilsa/hvad-er-ad-vera-trans-transgender/|title=Hvað er að vera trans (transgender)?|last=sindri|date=2015-07-02|website=attavitinn.is|language=is|access-date=2025-10-13|archive-date=2025-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20250709001433/https://attavitinn.is/heilsa/hvad-er-ad-vera-trans-transgender/|url-status=dead}}</ref> == Heilbrigðisþjónusta == === Sálfræðimeðferð === Þar sem margt trans fólk upplifir vanlíðan með kynhlutverk sitt, [[Líkami|líkama]] sinn, eða samfélagslega [[Fordómar|fordóma]] getur [[sálfræðimeðferð]] verið til bóta fyrir fólk.<ref name="Brown&Rounsley">Brown, M.L. & Rounsley, C.A. (1996) ''True Selves: Understanding Transsexualism&nbsp;– For Families, Friends, Coworkers, and Helping Professionals'' Jossey-Bass: San Francisco {{ISBN|0-7879-6702-5}}</ref> === Hormónameðferð === Mögulegt er að auka á kyneinkenni [[Einstaklingur|einstaklings]] með [[Hormón|hormónameðferð]] þar sem ýmist eru gefin karl- eða kvenhormón. Karlhormónið, [[testósterón]], eykur [[Skegg|skeggvöxt]], eykur [[Vöðvi|vöðva]], og dýpkar [[Mannsrödd|rödd]]. Kvenhormónin, [[estrógen]] og [[prógesterón]], minnka skeggvöxt og láta fitu safnast fyrir á [[Brjóst|brjóstum]] og [[Mjöðm|mjöðmum]]. Notkun hormóna getur haft í för með sér óæskilegar aukaverkanir en þar sem ávinningurinn getur verið mikill, og hægt er að draga úr vanlíðan fólks, er stundum mælt með notkun þeirra.<ref name=":02">{{Cite journal|last=Coleman|first=E.|last2=Bockting|first2=W.|last3=Botzer|first3=M.|last4=Cohen-Kettenis|first4=P.|last5=DeCuypere|first5=G.|last6=Feldman|first6=J.|last7=Fraser|first7=L.|last8=Green|first8=J.|last9=Knudson|first9=G.|date=2012-08-01|title=Standards of Care for the Health of Transsexual, Transgender, and Gender-Nonconforming People, Version 7|journal=International Journal of Transgenderism|volume=13|issue=4|pages=165–232|doi=10.1080/15532739.2011.700873|issn=1553-2739}}</ref> Hægt er að nota [[Hormónahemill|hormónahemla]] ''(hormónablokkera)'' fyrir börn með [[Kynami|kynama]]. Slíkir hemlar seinka [[Kynþroski|kynþroska]] og veita einstaklingum því aukinn tíma til að ákvarða hvort kynhlutverk hann vill uppfylla. Í þokkabót geta hormónahemlar valdið [[Beinþynning|beinþynningu]].<ref name=":02" /><ref name=":3">{{cite journal|last=Radix|first=Anita|last2=Silva|first2=Manel|title=Beyond the Guidelines: Challenges, Controversies, and Unanswered Questions|url=http://www.healio.com/doiresolver?doi=10.3928/00904481-20140522-10|journal=Pediatric Annals|volume=43|issue=6|pages=e145–e150|doi=10.3928/00904481-20140522-10|access-date=2021-03-22|archive-date=2018-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180604010353/https://www.healio.com/doiresolver?doi=10.3928%2F00904481-20140522-10|url-status=dead}}</ref> === Skurðaðgerðir === Líkt og hormónameðferð geta skurðaðgerðir aukið eða breytt kyneinkennum einstaklings og er hlutverk þeirra að draga úr vanlíðan einstaklingsins. Með [[kynleiðréttingaraðgerð|kynleiðréttandi aðgerð]] er hægt að skapa eftirlíkingu [[Getnaðarlimur|typpis]] eða [[Píka|píku]], fjarlægja brjóst eða bæta við brjóstum, og kvengera [[andlit]] með því að draga úr skörpum hornum. Ekki eru allir sem velja þessa leið þar sem aðgerðir eru aldrei áhættulausar. Ekki öllum þykir eftirsóknarvert að fara í aðgerð á eigin [[Kynfæri|kynfærum]], eða þá að viðkomandi er einfaldlega sáttur með eigin líkama.<ref name=":02" /> == Tilvísanir == <references /> == Neðanmálsgreinar == {{notelist}} [[Flokkur:Kyn]] [[Flokkur:Kynverund]] [[Flokkur:Læknisfræði]] [[Flokkur:Trans fólk]] 9hpui7bgkmlv527f3i7t7n02kp94a6p 0 66162 1952648 1852574 2026-03-29T11:22:19Z Alvaldi 71791 1952648 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Bergþór Pálsson og karlakórinn Hreimur.jpg|thumbnail|Bergþór Pálsson með karlakórinn Hreim í bakgrunni]] '''Bergþór Pálsson''' (fæddur [[22. október]] [[1957]]) er [[Ísland|íslenskur]] baritónsöngvari og fyrrum skólastjóri Tónlistarskóla Ísafjarðar.<ref name=":0">Mbl.is. [https://www.mbl.is/folk/frettir/2020/06/24/bergthor_palsson_radinn_skolastjori/ „Bergþór Pálsson ráðinn skólastjóri“] (skoðað 6. febrúar 2021)</ref> Hann fæddist í Reykjavík og foreldrar hans voru Hulda Baldursdóttir (1923-2013) ritari og [[Páll Bergþórsson]] (1923-2024) fyrrverandi veðurstofustjóri. Eiginmaður Bergþórs er Albert Eiríksson. Bergþór á einn son. Bergþór lauk stúdentsprófi frá [[Menntaskólinn við Sund|Menntaskólanum við Sund]] árið 1978 og BA gráðu í tónlist frá Indiana háskóla í Bandaríkjunum árið 1985, MA gráðu í tónlist frá sama skóla árið 1987 og útskrifaðist sem leikari frá Drama Studio í London árið 1997. Hann var óperusöngvari við Óperuna í Kaiserslautern í Þýskalandi frá 1988-1991 og hefur sungið í fjölda verka sem [[Íslenska óperan]] hefur sett upp.<ref>Pétur Ástvaldsson, ''Samtíðarmenn A-Í'' bls. 91 (Reykjavík, 2003)</ref> Bergþór var ráðinn skólastjóri Tónlistarskóla Ísafjarðar árið 2020.<ref name=":0" /> Bergþór var lengi orðaður við forsetaframboð í [[Forsetakosningar á Íslandi 2016|forsetakosningunum 2016]]<ref>{{cite web |title=Bergþór Pálsson hefur velt forsetaembættinu mikið fyrir sér |work=Vísir |url=http://www.visir.is/bergthor-palsson-hefur-velt-forsetaembaettinu-mikid-fyrir-ser/article/2015150819311 |accessdate=24. apríl 2016}}</ref> en í kjölfarið af því að [[Ólafur Ragnar Grímsson]], sitjandi forseti, tilkynnti að hann myndi sækjast eftir endurkjöri ákvað Bergþór að bjóða sig ekki fram.<ref>{{cite web |title=Kosningabaráttunni snúið á haus |work=Kjarninn |url=http://kjarninn.is/skyring/2016-04-19-kosningabarattunni-snuid-haus/ |accessdate=24. apríl 2016}}</ref> ==Tilvísanir== {{Reflist}} {{f|1957}} [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir söngvarar]] [[Flokkur:Íslenskir tónlistarmenn]] [[Flokkur:Skólastjórar Tónlistarskóla Ísafjarðar]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum við Sund]] ilesxycwwx8zx8c1n5ije05r1uipmst 1952652 1952648 2026-03-29T11:26:40Z Alvaldi 71791 1952652 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Bergþór Pálsson | mynd = Bergþór Pálsson og karlakórinn Hreimur.jpg | mynd_alt = | mynd_texti = Bergþór Pálsson með karlakórinn Hreim í bakgrunni | fæðingarnafn = Ragnar Hjálmarsson | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1957|10|22}} | fæðingarstaður = | starf = Baritónsöngvari og skólastjóri | ár = | þekkt_fyrir = | þekktustu_verk = | maki = Albert Eiríksson (g. 2016) | foreldrar = Hulda Baldursdóttir<br>[[Páll Bergþórsson]] }} '''Bergþór Pálsson''' (fæddur [[22. október]] [[1957]]) er [[Ísland|íslenskur]] baritónsöngvari og fyrrum skólastjóri Tónlistarskóla Ísafjarðar.<ref name=":0">Mbl.is. [https://www.mbl.is/folk/frettir/2020/06/24/bergthor_palsson_radinn_skolastjori/ „Bergþór Pálsson ráðinn skólastjóri“] (skoðað 6. febrúar 2021)</ref> Hann fæddist í Reykjavík og foreldrar hans voru Hulda Baldursdóttir (1923-2013) ritari og [[Páll Bergþórsson]] (1923-2024) fyrrverandi veðurstofustjóri. Eiginmaður Bergþórs er Albert Eiríksson. Bergþór á einn son. Bergþór lauk stúdentsprófi frá [[Menntaskólinn við Sund|Menntaskólanum við Sund]] árið 1978 og BA gráðu í tónlist frá Indiana háskóla í Bandaríkjunum árið 1985, MA gráðu í tónlist frá sama skóla árið 1987 og útskrifaðist sem leikari frá Drama Studio í London árið 1997. Hann var óperusöngvari við Óperuna í Kaiserslautern í Þýskalandi frá 1988-1991 og hefur sungið í fjölda verka sem [[Íslenska óperan]] hefur sett upp.<ref>Pétur Ástvaldsson, ''Samtíðarmenn A-Í'' bls. 91 (Reykjavík, 2003)</ref> Bergþór var ráðinn skólastjóri Tónlistarskóla Ísafjarðar árið 2020.<ref name=":0" /> Bergþór var lengi orðaður við forsetaframboð í [[Forsetakosningar á Íslandi 2016|forsetakosningunum 2016]]<ref>{{cite web |title=Bergþór Pálsson hefur velt forsetaembættinu mikið fyrir sér |work=Vísir |url=http://www.visir.is/bergthor-palsson-hefur-velt-forsetaembaettinu-mikid-fyrir-ser/article/2015150819311 |accessdate=24. apríl 2016}}</ref> en í kjölfarið af því að [[Ólafur Ragnar Grímsson]], sitjandi forseti, tilkynnti að hann myndi sækjast eftir endurkjöri ákvað Bergþór að bjóða sig ekki fram.<ref>{{cite web |title=Kosningabaráttunni snúið á haus |work=Kjarninn |url=http://kjarninn.is/skyring/2016-04-19-kosningabarattunni-snuid-haus/ |accessdate=24. apríl 2016}}</ref> ==Tilvísanir== {{Reflist}} {{f|1957}} [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir söngvarar]] [[Flokkur:Íslenskir tónlistarmenn]] [[Flokkur:Skólastjórar Tónlistarskóla Ísafjarðar]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum við Sund]] qnmuhmmbsvxibpf4zmicr3teih88vwq 0 66178 1952364 1706804 2026-03-28T13:21:17Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952364 wikitext text/x-wiki '''Katalína''' (eða '''Katalínu-flugvél''' eða '''Katalínuflugbátur''') var [[sjóflugvél]] af tegundinni ''PBY Catalina'' og var í framleiðslu á fjórða og fimmta áratug [[20. öld|20. aldar]]. Katalínu-flugvélarnar voru í notkun á [[Ísland]]i á þeim tímum þegar lítið var um flugvelli á sjávarplássunum í kringum landið. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=436404&pageSelected=7&lang=0 ''Katalínuflugbátarnir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2000]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur|samgöngur}} [[Flokkur:Flugvélar]] im2qa5g6p9xfa3e8wge5dbt8jaxzp7f 0 66289 1952382 1681654 2026-03-28T15:15:11Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952382 wikitext text/x-wiki '''Klausturpósturinn''' var fyrsta mánaðarritið sem kom út á íslensku var fyrst prentað á [[Beitistaðir|Beitistöðum]] 1818 en var síðan prentað í [[Viðeyjarprent|Viðeyjarprentsmiðju]] [[1819]] - [[1827]]. Það var [[Magnús Stephensen]] [[dómstjóri]] sem gaf út Klausturpóstinn og í honum var innlent og erlent frétta- og fræðsluefni. Klausturpósturinn naut talsverðra vinsælda og var upplagið á bilinu 500 og 1.000 eintök. Hvert tölublað var sextán blaðsíður og prentað með gotnesku letri. Eftir að útgáfa þess hætti liðu átta ár áður en sambærilegt rit kom út á Íslandi, [[Sunnanpósturinn]]. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/titlebrowse.jsp?t_id=300021&lang=0 Klausturpósturinn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430033154/http://www.timarit.is/titlebrowse.jsp?t_id=300021&lang=0 |date=2008-04-30 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3275396 ''Úr gömlum blöðum - Klausturpósturinn 1821''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1944]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[flokkur:tímarit]] {{Sa|1818|1827}} gsu3fj1zhh2iqvm5zj8582nv8zxv3ch 0 66343 1952371 1770027 2026-03-28T14:13:12Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952371 wikitext text/x-wiki '''Ketilsfjörður''' ([[grænlenska]]: ''Tasermiut'') er [[fjörður]] norðvestan við [[Herjólfsnes]] á Suður-[[Grænland]]i. Ketilsfjörður er um 70 km langur og víðast hvar um 2,5 km breiður. Mynni fjarðarins er um 25 km norðvestur af Herjólfsnesi en þar á milli eru [[Hellisey]] og [[Helliseyjarfjörður]]. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=436215&pageSelected=4&lang=0 ''Ketilsfjörður á Grænlandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur|Landafræði}} [[Flokkur:Firðir á Grænlandi]] 1vuddlnhv6aak9dv7ip5y4zuimj5lrs 0 66640 1952387 1545936 2026-03-28T15:55:50Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952387 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Knut der Große cropped.jpg|thumb| Knútur ríki, mynd úr fornu handriti]] '''Knýtlinga saga''' — eða '''Ævi Danakonunga''' — er [[konungasögur|konungasaga]], sem fjallar um sögu [[Danakonungar|Danakonunga]] frá því um [[950]] þegar [[Haraldur blátönn]] var konungur, til ársins [[1187]], þegar [[Knútur 6.|Knútur Valdimarsson]] (d. [[1202]]) hafði unnið sigur í [[Vindland|Vindastríðunum]]. Sagan var skrifuð á [[Ísland]]i um eða fyrir [[1250]]. == Um söguna == Nafnið ''Knýtlingar'' mun hafa verið notað um afkomendur [[Knútur ríki|Knúts ríka]] Danakonungs. Knýtlinga saga hefst þannig: „Haraldur Gormsson var tekinn til konungs í Danmörk eftir föður sinn.“ Allir fræðimenn eru sammála um að upphaf sögunnar hafi glatast. [[Guðbrandur Vigfússon]] sýndi fram á það fyrir löngu að [[Sögubrot af fornkonungum]], sem varðveitt er í AM 1eβ I fol. hafi verið hluti af einu handriti Knýtlinga sögu (AM 20 b I fol.), og það því haft að geyma samfellda sögu Danakonunga frá forneskju. Sumir fræðimenn telja ''Sögubrotið'' leifar hinnar glötuðu [[Skjöldunga saga|Skjöldunga sögu]]. Knýtlinga saga er laustengd ''[[Heimskringla|Heimskringlu]]'' [[Snorri Sturluson|Snorra Sturlusonar]] (sögu [[Noregskonungar|Noregskonunga]] frá upphafi til [[1177]]). Höfundur Knýtlinga sögu notaði Heimskringlu sem fyrirmynd að verki sínu, þ.e. Knýtlinga saga átti að verða sambærilegt yfirlit um sögu Danakonunga. Hins vegar hafði hann ekki jafn næmt auga og Snorri fyrir sögulegri heimildarýni, né því hvað fer vel í frásögn. Þrátt fyrir það hefur Knýtlinga saga mikið sögulegt og bókmenntalegt gildi. Í Knýtlinga sögu er eins og í Heimskringlu vitnað í [[dróttkvæði]], bæði til skrauts og til að staðfesta frásögnina. ''Ólafs saga helga'' er burðarásinn í Heimskringlu, og á sama hátt fjallar höfundur Knýtlinga sögu í lengstu máli um [[Knútur helgi|Knút helga]] (d. [[1086]]). Umfjöllun um valdaskeið hans nær yfir 23.-72. kafla í Knýtlinga sögu, eða um 40% af sögunni. Frásögnin styðst m.a. við tvö latínurit um ævi Knúts konungs, sem skrifuð voru af Englendingum sem störfuðu í Danmörku. Nafn annars þeirra er óþekkt, en hinn hét [[Ælnoth]] og var munkur frá [[Kantaraborg]]. Hann flýði land eftir að [[Normannar]] lögðu undir sig England árið [[1066]]. Í Knýtlinga sögu er Knútur helgi sýndur í karlmannlegu ljósi, sem [[víkingar|víkingur]] og veraldlegur valdhafi, og einnig sem kristinn [[píslarvottur]]. Athygli vekur að [[Sveinn Þorgunnuson]], faðir [[Össur (erkibiskup)|Össurar]] [[erkibiskup]]s í [[Lundur (borg)|Lundi]], fær mikið rými í sögu Knúts helga. Þetta eru e.t.v. áhrif frá ''[[Jómsvíkinga saga|Jómsvíkinga sögu]]'', en helsta söguhetjan þar, [[Vagn Ákason]], var forfaðir Össurar. == Höfundurinn == Sterk rök hafa verið færð fyrir því að höfundur sögunnar sé [[Ólafur Þórðarson hvítaskáld]], d. [[1259]]. Hann var bróðursonur Snorra Sturlusonar. Ólafur fór til Danmerkur sumarið [[1240]] og var við hirð [[Valdimar sigursæli|Valdimars sigursæla]] þar til konungurinn dó vorið [[1241]]. Í sögunni segir: ''„Með honum [Valdimar konungi] var Ólafur Þórðarson og nam að honum marga fræði, og hafði hann margar ágætligar frásagnir frá honum“''. [[Sigurður Nordal]] segir að tæplega hafi nokkur annar Íslendingur haft jafn góð skilyrði og Ólafur til að ráðast í það stórvirki að semja Knýtlinga sögu. Dvöl Ólafs við hirð Valdimars, var hliðstæð því þegar [[Adam frá Brimum]] dvaldist við hirð [[Sveinn Úlfsson|Sveins Úlfssonar]], sem var konungur í Danmörku á árunum [[1047]] – [[1074]]. Þar fékk Adam upplýsingar sem hann notaði í verk sitt ''Gesta Hammaburgensis Ecclesiae Pontificum'' (''Sögu erkibiskupsdæmis Hamborgar'') sem er einnig merk heimild um mannlíf á [[Norðurlönd]]um. Höfundur Knýtlinga sögu notaði beint og óbeint ritaðar danskar heimilidir, m.a. ''[[Danasaga Saxa|Danasögu Saxa]]'' (''Gesta Danorum'' eftir [[Saxo Grammaticus]]). Er einkum stuðst við Saxa í síðari hluta bókarinnar. Einnig sótti höfundurinn efni í Heimskringlu Snorra Sturlusonar og fjölmörg önnur rit. Í útgáfu [[Bjarni Guðnason|Bjarna Guðnasonar]], 1982, er mikill fróðleikur um heimildir sögunnar. == Handrit og útgáfur == Knýtlinga saga er varðveitt í nokkrum handritum, sem skiptast í tvo flokka, A og B. Aðalhandrit A-flokksins var ''Codex Academicus'', skinnbók í Háskólabókasafninu í [[Kaupmannahöfn]] sem brann 1728. [[Arild Huitfeldt]], kanslari Danakonungs, komst yfir bókina 1588 úr hendi Magnúsar Björnssonar, sonarsonar [[Jón Arason|Jóns biskups Arasonar]]. Skinnbókin er talin hafa verið frá því um 1300. Til eru allgóðar uppskriftir eða útgáfur af texta handritsins. Einnig má nefna eftirtalin handrit, sem öll eru í [[Árnasafn]]i: * AM 20 b I fol., 9 blöð úr skinnhandriti frá því um 1300, af A-flokki. Handritið var áður eign [[Skálholt]]skirkju. * AM 180 b, fol., óheil skinnbók frá því um 1500, aðalhandrit B-flokksins. Til eru 17. aldar uppskriftir, gerðar meðan handritið var heilt. Bókin er með [[fangamark]]i [[Guðbrandur Þorláksson|Guðbrands Þorlákssonar]] Hólabiskups. * AM 20 b II fol., þrjú blöð úr skinnhandriti frá 1300-1325, af B-flokki. Blöðin komu af [[Vestfirðir|Vestfjörðum]]. Handrit af B-flokki hefjast með 22. kapítula. Knýtlinga saga var prentuð 1741, með latneskri þýðingu, en bókin kom aldrei út, og aðeins örfá eintök varðveitt. Útgáfan er besta heimildin um texta ''Codex Academicus'', og hefur því mikið gildi. Aðrar útgáfur eru: * ''[[Fornmanna sögur]]'' 11. bindi, Kaupmannahöfn 1828. * Carl af Petersen og Emil Olson (útg.): ''Sögur Danakonunga''. Kbh. 1919-1925. Textaútgáfa, 46. bindi í ritröð [[Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur]]. * Bjarni Guðnason (útg.): ''Danakonunga sögur'', Rvík 1982. ''Íslensk fornrit'' XXXV. Ítarlegur formáli og skýringar. Af þýðingum má nefna: * [[Carl Christian Rafn]] (á dönsku): [[Oldnodiske sagaer]] 11. bindi, København 1829. * [[Sveinbjörn Egilsson]] (á latínu): [[Scripta historica Islandorum]] 11. bindi. Hafniæ 1842. * Jens Peter Ægidius (á dönsku): ''Knytlinge saga'', Kbh. 1977. * [[Hermann Pálsson]] og Paul Edwards (á ensku): ''Knýtlinga saga'', Odense 1986. == Heimildir == * Bjarni Guðnason (útg.): ''Danakonunga sögur'', Rvík 1982. ''Íslensk fornrit'' XXXV. * {{wpheimild | tungumál = no | titill = Knytlinga saga | mánuðurskoðað = 23. júní | árskoðað = 2008}} == Tenglar == *[http://www.heimskringla.no/wiki/Knytlinga_saga Knýtlinga saga] af vefsíðu ''heimskringla.no'' *[http://books.google.com/books?vid=OCLC02978003&id=9OtSutSW5uoC Jómsvíkínga saga og Knýtlínga saga] úr Fornmanna sögum, 1828. * [http://www.timarit.is/?issueID=425188&pageSelected=1&lang=0 ''Danakonunga sögur''; grein í Morgunblaðinu 1983]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Konungasögur]] [[Flokkur:Saga Danmerkur]] j0t0kb4gwbhuqru1xc07axrd0zmhiik 0 67327 1952349 1858356 2026-03-28T12:16:24Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952349 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Tess_Designer_Yarns_Worsted_Merino.jpg|thumb|hægri|Kambgarn.]] '''Kambgarn''' er band spunnið úr [[ull]] sem áður hefur verið kembd, teygð og kömbuð þannig að aðeins eru eftir í henni löng, slétt samhliða ullarhár. Kambgarnið er sléttara og jafnara en venjulegt ullargarn, enda hafa stystu hárin verið kembd úr ullinni. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=418211&pageSelected=9&lang=0 ''Kambgarnsiðnaður''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1952]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur}} [[Flokkur:Ull]] qp34144lpbb3isewaf6m4lyky0uc7yu 0 67478 1952543 1621090 2026-03-29T01:35:42Z TKSnaevarr 53243 1952543 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Danse_macabre_by_Michael_Wolgemut.png|thumb|''Dauðadansinn'' (1493) eftir Michael Wolgemut]] [[Mynd:Thetriumphofdeath.jpg|thumb|300px|right|[[Pieter Brueghel eldri]], Sigur dauðans c. 1562 í [[Museo del Prado]] í [[Madrid]], Brueghel var undir miklum áhrifum frá [[Hieronymus Bosch]].]] '''Dauðadans''' er [[allegóría]] frá [[Miðaldir|síðmiðöldum]] um [[dauði|dauðann]]. Með dauðadansinum er dauðinn persónugerður og leiðir röð af dönsurum frá öllum æviskeiðum til [[Gröf (legstaður)|grafar]], þ.e. allir sameinast í dauðadansi að lokum. Dansararnir eru oftast [[keisari]], [[konungur]], [[unglingur]], falleg [[stúlka]], allt [[Beinagrind mannsins|beinagrind]]ur. Þær eru gerðar til að minna á fallvaltleika lífsins og hve gæfan er hverful (sjá [[Sic transit gloria mundi]]. Gögn um uppruna dauðadansins eru myndskreytingar frá fyrri tíð. Elstu dæmin má finna í [[grafreitur|grafreit]] í [[París]] frá árinu [[1424]]. ==Málverk== Elstu listaverk sem sýna dauðadansinn eru [[freska|freskur]] í kirkjugarði í París. Það hafa líka varðveist verk eftir [[Konrad Witz]] í [[Basel]] (1440), [[Bernt Notke]] frá [[Lübeck]] (1463) og tréskurðarmyndir hannaðar af [[Hans Holbein yngri]] og gerðar af [[Hans Lützelburger]] (1538). ==Tenglar== {{commonscat|Danse Macabre}} * [http://www.dodedans.com/ Døden fra Lübeck] * [http://fantastic.library.cornell.edu/dance.php A collection of historical images of the Danse Macabre] at Cornell's ''The Fantastic in Art and Fiction'' {{stubbur|dauði}} [[Flokkur:dans]] [[Flokkur:dauðasiðir]] [[Flokkur:listform]] b0irmsjhqh1q9lf1nwmlpkkaay31goe 0 67813 1952533 1577817 2026-03-29T01:00:31Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952533 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Leðurskjaldbaka | status = VU | status_system = iucn2.3 | image = LeatherbackTurtle.jpg | image_width = 250px | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Sauropsida'') | ordo = [[Skjaldbökur]] (''Testudines'') | subordo = [[Dulhálsur]] (''Cryptodira'') | familia = [[Leðurskjaldbökur]] (''Dermochelyidae'') | familia_authority = [[Leopold Fitzinger|Fitzinger]], [[1843]] | genus = '''''Dermochelys''''' | genus_authority = [[Henri Marie Ducrotay de Blainville|Blainville]], [[1816]] | species = '''''D. coriacea''''' | binomial = ''Dermochelys coriacea'' | binomial_authority = ([[Domenico Vandelli|Vandelli]], [[1761]]) }} '''Leðurskjaldbaka''' ([[fræðiheiti]]: ''Dermochelys coriacea'') er stærst allra [[sæskjaldbaka]] og um leið stærsta skjaldbakan í veröldinni. Leðurskjaldbakan lifir eins og aðrar sæskjaldbökur í heitum og heittempruðum höfum. Hún á sér heimkynni í höfunum kringum miðbaug, Indlandshafi, Kyrrahafi og Atlantshafi, en er einnig algeng við Suður-Kyrrahafseyjar. Leðurskjaldbakan er [[lagardýr]] og fer aldrei á land nema til að verpa eggjum. Leðurskjaldbakan er af einni frumstæðustu tegunda skjaldbaka. == Leðurskjaldbaka í Steingrímsfirði == Leðurskjaldbökur hafa átt það til að rekast norður með austurströnd Ameríku með [[Golfstraumurinn|Golfstrauminum]] allt norður um [[New York]]. Árið [[1963]], þann [[1. október]] <ref>[http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1353284 Morgunblaðið 1963]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> , veiddist leðurskjaldbaka í [[Steingrímsfjörður|Steingrímsfirði]] á [[Strandir|Ströndum]]. Einar Hansen formaður á 7 tonna báti, sem gerði út frá [[Hólmavík]] og sonur hans Sigurður höfðu hana með sér í land. Þeir feðgar voru að koma úr róðri og höfðu lokið við að draga línuna kl. 11:30. Veður var eindæma gott, sléttur sjór og sólskin. Að öðrum kosti hefðu þeir ekki séð skjaldbökuna, því aðeins lítið af afturhluta skjaldarins stóð upp úr sjó. Þeir vissu ekki hvað þetta væri, og fóru því varlega að gripnum, héldu jafnvel að dýrið mókti í sjávarskorpunni. Fljótt komust þeir þó að raun um að hún var dauð eftir að hafa borið í hana ífæru. Síðan settu þeir feðgar hákarlakrók í kjaft skepnunnar og drógu hana á síðu bátsins á hægri ferð til Hólmavíkur. Skjaldbakan reyndist alveg óskemmd og var ekki einu sinni lykt af henni. Hún var þegar sett í frysti. [[Náttúrugripasafn Íslands]] keypti leðurskjaldbökuna af Einari Hansen með það fyrir augum að varðveita hana. Það tókst ekki, en afsteypa af henni er á safninu, einnig skjöldurinn og hauskúpan. == Tilvísanir == <references/> {{Stubbur|Líffræði}} [[Flokkur:Skjaldbökur]] jl6w0kek3q4qg34sh8v2r6wbhbzs4h2 0 68264 1952411 1706789 2026-03-28T18:41:14Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952411 wikitext text/x-wiki '''Krukkspá''' er spádómar frá [[16. öld]] sem taldir eru eftir [[Jón krukkur|Jón krukk]]. Krukkspá kom út á prenti árið [[1884]]. == Heimild == * Jón Borgfirðingur, Jónas Jónsson, [Jón krukkur], Sigmundur Guðmundsson, Krukkspá, Gefið út af Í prentsmiðju S. Guðmundssonar, 1884, 30 síður == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=418002&pageSelected=15&lang=0 ''Krukkspá''; smágrein í Lesbók Morgunblaðsins 1950]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur}} [[Flokkur:Saga Íslands]] [[Flokkur:Spádómar]] nz34b22uhmzg5wdv0jwb1imgr5jhnq1 0 68460 1952651 1706802 2026-03-29T11:26:24Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 7 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952651 wikitext text/x-wiki '''Mjólkurbúð''' er [[verslun]] sem verslar nær eingöngu með [[mjólk]] og hvítan mat. ==Mjólkurbúðir á Íslandi== Farið var að stofna sérhæfðar mjólkurbúðir í Reykjavík um 1910 vegna krafna um aukið [[hreinlæti]] við meðferð mjólkurafurða. Í kjölfar [[afurðasölumálið|afurðasölumálsins]] sem lyktaði með því að [[samvinnuhreyfingin|samvinnufélögin]] fengu einkaleyfi á sölu ýmissa [[landbúnaður|landbúnaðarafurða]] voru allar mjólkurbúðir eftir 1934 reknar af [[Mjólkursamsalan|Mjólkursamsölunni]]. Mjólk fékkst þá ekki seld í [[matvörubúð]]um, nema með vissum undantekningum. Síðasta mjólkurbúðin var lögð niður [[1. febrúar]] [[1977]], en þá féllu úr gildi rúmlega 40 ára gömul lög varðandi mjólkursölu og matvöruverslanir tóku að sér alla smásölu mjólkurvara. Nokkrar sérhæfðar mjólkurbúðir störfuðu þó áfram um allt land í nokkur ár en reyndu að auka vöruúrval, meðal annars með sölu [[rjómaís]]s. Síðasta mjólkurbúð Mjólkursamsölunnar við Laugarveg 162 lokaði 1986. Mjólkurbúð á horni Háteigsvegar og Rauðarárstígs var breytt í [[bakarí]] um 1990. Mörg kvörtunarbréf varðandi mjólkurbúðirnar voru skrifuð í blöðin þau ár sem búðirnar störfuðu. Var þá aðallega kvartað yfir lélegri afgreiðslu (og afgreiðslutímanum), óliðlegheitum starfstúlkna (eða fasi þeirra), vinnuálaginu sem á þeim var þegar mjólkin kom, aðstöðu búðanna og sum árin yfir því að ekki fengist mjólk, eða of lítið af henni. <ref>[http://www.timarit.is/?issueID=450732&pageSelected=1&lang=0 Þjóðviljinn 1942]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> <ref>[http://www.timarit.is/?issueID=450754&pageSelected=1&lang=0 Þjóðviljinn 1942]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> <ref>[http://www.timarit.is/?issueID=453891&pageSelected=2&lang=0 Þjóðviljinn 1948]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Mjólkurbúðir á Íslandi == * [[Barónsstígur|Barónsstíg]] 59. (Lögð niður í desember [[1965]]). * [[Dunhagi|Dunhaga]] 18 * [[Hjarðarhagi|Hjarðarhaga]] 47 (þar var Friðrikka Millý Müller lengi vel forstöðukona). * [[Hrísateigur|Hrísateig]] 19 * [[Laugavegur|Laugavegur]] 166 * [[Miðstræti]] 12 == Tilvísanir == <references/> == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=422546&pageSelected=35&lang=0 ''Mjólkurbúðum verður lokað 1. febrúar''; frétt í Morgunblaðinu 1976]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=435294&pageSelected=15&lang=0 ''Tuttugu ár frá lokun mjólkurbúðanna''; grein í Morgunblaðinu 1997]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=422654&pageSelected=24&lang=0 ''Vilja að 25 mjólkurbúðir verði reknar áfram''; frétt í Morgunblaðinu 1976]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=420138&pageSelected=1&lang=0 ''62 mjólkurbúðir, 52 aðrar útsölustaðir''; frétt í Morgunblaðinu 1970]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur}} s2vhfx3skqfd2jrnb0jvq34x0wj2d0p 0 68550 1952398 1812750 2026-03-28T17:23:54Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952398 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Korpönd | status = LC | image = Melanitta fusca.jpg | image_width = 240px | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Gásfuglar]] (''Anseriformes'') | familia = [[Andaætt]] (''Anatidae'') | subfamilia = ''[[Merginae]]'' | genus = ''[[Melanitta]]'' | species = '''''M. fusca''''' | binomial = ''Melanitta fusca'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) }} [[File:Melanitta fusca MHNT.ZOO.2010.11.28.3.jpg|thumb| ''Melanitta fusca'']] '''Korpönd''' ([[fræiheiti]]: ''Melanitta fusca'') er fugl af [[andaætt]]. Korpöndin er [[flækingur]] á [[Ísland]]i. == Tengt efni == * [[Kolönd]] eða vestræn korpönd (''Melanitta fusca deglandi'') == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=434534&pageSelected=3&lang=0 ''Sérkennilegt par''; smáfrétt í Morgunblaðinu 1996]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Melanitta fusca}} {{Wikilífverur|Melanitta fusca}} {{stubbur|fugl}} [[Flokkur:Andaætt]] 96f2ej9gqyr0940tbh561x65thh03ww 0 68587 1952515 1927336 2026-03-29T00:02:17Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952515 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Leifur Muller | búseta = {{hlist | Noregur | Ísland }} | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1920|09|3}} | fæðingarstaður = [[Reykjavík]], Ísland | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1988|08|24|1920|09|03}} | þjóðerni = {{hlist | [[Noregur|Norskur]] | [[Ísland|Íslenskur]] }} | þekkt_fyrir = {{hlist | Sjálfsævissögur | vistveru í fangabúðum nasista }} | þekktustu_verk = {{ubl | Í fangabúðum nasista (1945) | Býr Íslendingur hér? (1988) }} | starf = Verslunarmaður | börn = {{ubl | Stefanía (1951) | Björg og María (1953) | Leifur (1961) | Sveinn (1963) }} | maki = Birna Sveinsdóttir (1951-1988) | foreldrar = {{ubl | [[Lorentz H. Müller]] | [[Marie Bertelsen]] }} | undirskrift = }} '''Leifur Muller''' (fæddur '''Müller''' [[3. september]] [[1920]], dáinn [[24. ágúst]] [[1988]])<ref name="heimildin2015">{{Cite news | url=https://heimildin.is/frett/martrod-leifs-mullers-i-fangabudum-nasista/ | title=Martröð Leifs: „Ég hélt mig vera að dauða kominn“ | author1=Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir | newspaper=[[Heimilidin]] | date=2015-04-17 | access-date=2025-08-20 | archive-url=https://vefsafn.is/is/20250629034430/https://heimildin.is/frett/martrod-leifs-mullers-i-fangabudum-nasista/ | archive-date=2025-05-29 | url-status=live }}</ref> var [[Ísland|íslenskur]] kaupmaður, sem tekinn var til fanga af [[Nasismi|Nasistum]] í [[Noregur|Noregi]] haustið [[1942]]. Hann var fangi í {{ill|Sachsenhausen|de|KZ Sachsenhausen|en|Sachsenhausen concentration camp|display=yes}} {{ill|fangabúðir|de|Konzentrationslager|en|Nazi concentration camps|lt=fangabúðunum}} við {{ill|Oranienburg|de}} nálægt [[Berlín]] og var í haldi til stríðsloka. Fanganúmer hans var ''68138''.<ref name="heimildin2015" /> Leifur ritaði fyrst ''Í fangabúðum nasista'' (1945) um dvöl sína í fangabúðunum, og var hún ein af þremur fyrstu bókunum sem var skrifuð um [[Helförin]]a.<ref name="forlagid1">{{cite web | url=https://www.forlagid.is/vara/i-fangabudum-nazista/ | title=Í fangabúðum nazista | website=[[Forlagið|Forlagið bókabúð]] | access-date=2025-08-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211018191654/https://www.forlagid.is/vara/i-fangabudum-nazista/ | archive-date=2021-10-18 | url-status=bot: unknown }}</ref><ref name="frettatiminn2015">{{cite news |url=http://www.frettatiminn.is/pabbi-upplifdi-helviti-jordu/ |title=Pabbi upplifði helvíti á jörðu |author1=Erla Hlynsdóttir |date=2015-04-16 |access-date=2025-08-20 |archive-url=https://vefsafn.is/is/20170509093154/http://www.frettatiminn.is/pabbi-upplifdi-helviti-jordu/ |archive-date=2017-05-09 |url-status=dead }} ''Viðtal við börn Leifs.''</ref> Síðar er bókin ''Býr Íslendingur hér?'' (1988), skráning [[Garðar Sverrisson|Garðars Sverrirssonar]] á minningum Leifs gefin út.<ref name="ruv2020-bih">{{Cite news | url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2020-09-15-byr-islendingur-her-minningar-leifs-muller | title=Býr Íslendingur hér? Minningar Leifs Muller | newspaper=[[RÚV]] | date=2020-09-15 | access-date=2025-08-20 | archive-url=https://vefsafn.is/is/20250224173733/https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2020-09-15-byr-islendingur-her-minningar-leifs-muller | archive-date=2025-02-22 | url-status=live }}</ref> Faðir Leifs var hinn [[Noregur|norskættaði]] ''Lorentz H. Müller'', sem rak íþróttaverslun að [[Austurstræti]] 17 um miðja [[20. öld]]. Móðir hans hét ''Marie Bertelsen'' og var norsk. Þau bjuggu lengi vel á [[Stýrimannastígur|Stýrimannastíg]] 15.<ref name="vis2000">{{Vísindavefurinn | 498 | Hvaða íþróttaverslun notaði vöruheitið „LH MÜLLER - Reykjavík“? | dags=2000-06-07 | höfundur=ÞV }}</ref> ==Barnæska== Leifur fæddist 3. september 1920 inn í ríka fjölskyldu í Reykjavík. Pabbi hans var af norskum ættum og seldi íþróttabúnað, aðallega skíði. Móðir hans var norsk. Hann gekk í Landakotsskóla<ref name="vis2008">{{Vísindavefurinn |27245 |Hvað getur þú sagt mér um Leif Müller? |dags=2008-10-08 |höfundur=Skúli Sæland }}</ref> og þegar hann var 14 ára komst hann inn í gagnfræðideild í [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]]. Eftir það tók hann inntökupróf inn í Verzlunarskóla Íslands en komst ekki inn. Síðan ákvað faðir hans að hann skyldi fara í menntaskóla í Noregi. ==Í Noregi== [[File:Kristian_Augusts_gate_21_rk_162033_IMG_0564.JPG|thumb| right|''Otto Teiders Handelsskole'' í Osló]] Leifur fór til Noregs sumarið 1939<ref name="vis2008" /> þegar hann var 18 ára og gekk í {{ill|Otto Teiders Handelsskole|no|Treider Fagskoler}} sem var viðskiptaskóli. Hann fór líka á nokkur námskeið í [[Kaupmannahöfn]].<ref name="vis2008" /> Áður en hann var handtekinn vann hann sem afgreiðslumaður og bjó hjá frænku sinni, Idu Bertelsen sem bjó við Bydøy Allé og bjó í Gabels gate 41 í Osló. Leifur var handtekinn af [[Gestapó]] í Osló árið 1942 eftir að [[Ólafur Pétursson (f. 1919)|Ólafur Pétursson]] sagði til hans, og gert að sök að hafa ætlað að yfirgefa Noreg með ólögmætum hætti.<ref name="frettatiminn2015" /><ref name="vis2008" /><ref name="kikjan2015">{{Cite news |url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/svikinn-i-hendur-nasista |title=Svikinn í hendur nasista |author1=[[Egill Helgason]] |publisher=[[Kiljan (bókmenntaþættir)|Kiljan]] |date=2015-04-16 |access-date=2025-08-20 |archive-url=https://vefsafn.is/is/20250629034432/https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/svikinn-i-hendur-nasista |archive-date=2025-06-29 |url-status=live }} ''Viðtal við Svein, son Leifs.''</ref> Leifur hafði fengið inn í skóla í Svíþjóð og ætlaði að fara þaðan heim til Íslands. <!-- Þarf að bæta við heimild. Hann ætlaði að flýja með samnemanda sínum. Hana grunaði að þau höfðu verið svikin, svo hún fór nokkrum dögum fyrr og slapp. Það er talað um þetta í heimildinni frá Frétímanum. --> ===Møllergaten=== [[File:Møllergata 19 Oslo.jpg|thumb|right|''Møllergata 19'', fyrstu fangabúðirnar sem Leifur var sentur til]] {{ill|Møllergata 19|en||no}} voru fyrstu fangabúðirnar sem Leifur var settur í.<ref name="vis2008" /> Fanganúmer hans þar var 3665. Hann kom til ''Møllergaten 19'' þann 21. október 1942 þar sem hann var settur í sóðalegan klefa með tveimur öðrum mönnum. Hann var þar í u.þ.b 3 mánuði frá október til janúar. Lífið í fangelsinu var hræðilegt. Hann mátti ekki hafa neitt til dægrastyttingar eins og blöð, bækur eða spil. Hann fékk lítið að borða og hann var lokaður inni í klefanum mest allan tíman þar sem hann hafði ekkert að gera nema að veiða kakkalakka. ===Grinir=== [[File:Grini 1941-43.jpg|thumb|right|''Grini'', aðrar fangabúðir sem Leifur var sentur til]] Hann færðist til {{ill|Grini|en|Grini detention camp|no|Grini fangeleir}} 23. janúar 1943<ref name="vis2008" /> þar sem fanganúmer hans var 6041. Grinir voru allt annað en Mollergata. Hann var látinn vinna allan daginn, svaf í ísköldum skála og fékk næringarlítinn mat svo að hann átti erfitt með að vinna. Þegar hann var búinn að vera í Grini í 1-2 mánuði fékk hann lungnabólgu þegar það átti að færa hann eina ferðina enn en því var frestað vegna óveðurs. ==Sachsenhausen== [[File:Sachsenhausen concentration camp airphoto.jpg|thumb|right|Loftmynd af ''Sachsenhausen'', síðustu fangabúðirnar sem Leifur dvaldi í]] Leifur var fluttur til {{ill|Sachsenhausen|de|KZ Sachsenhausen|en|Sachsenhausen concentration camp|display=yes}} 28. júní 1943. Þegar hann kom þangað var hárið hans rakað af og öll líkamshár. Fanganúmer hans var 68138 og hann var með rauðan þríhyrning sem táknaði að hann var pólitískur fangi.<ref name="heimildin2015" /><ref name="vis2008" /> Hann var heppinn að vera settur í bragga með Norðmönnum af því að Rússarnir, Úkraínumennirnir og Pólverjarnir stálu frá fólki. Hann vann fyrst við skurðgröft en eftir sjúkralegu fékk hann vinnu sem sjúkraliði sem fólst í aðhlynningu á sjúkradeildinni og fékk þar betri mat. Hann fékk oft pakka frá Rauða krossinum sem eiginlega hélt honum á lífi. Honum var bjargað af Sænska Rauða krossinum í stríðslok.<ref name="vis2008" /> ==Eftir stríð== Eftir stríðið þegar Leifur var kominn heim til Íslands átti hann erfitt með að segja fólki frá hörmungunum sem hann upplifði. Hann skrifaði bókina ''Í fangabúðum nazista'' og talaði ekki um tilfinningar sínar. Hann breytti líka nafninu sínu frá Müller yfir í Muller til þess að fólk héldi ekki að nafnið væri af þýskum uppruna. Hann giftist Birnu Sveinsdóttur og átti með henni fimm börn, Stefaníu, Björg, Maríu, Leifur og Svein. Hann tók við verslun foreldra sinna eftir andlát föður síns 1952 og stofnaði saumastofu.<ref name="vis2008" /> Leifur dó árið 1988 en átti alltaf erfitt vegna illrar meðferðar í fangabúðunum.<ref name="vis2008" /> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/> </div> == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=423961&pageSelected=3&lang=0 ''Veldi nazista byggðist á fangabúðum'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}; grein í Morgunblaðinu 1980 * [https://timarit.is/page/2552887 ''Leifur fyrirgaf aldrei'']; viðtal við Garðar Sverrirsson í Dagblaðinu Vísi 1988 {{fd|1920|1988}} [[Flokkur:Íslenskir kaupmenn]] i1gcir2sbquwqv3skvjmk68zb3w1enz 0 68601 1952626 1934145 2026-03-29T09:55:26Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952626 wikitext text/x-wiki '''Menntaskólinn á Ísafirði''' (oft skammstafað '''MÍ''') er [[Ísland|íslenskur]] [[menntaskóli]], staðsettur á [[Torfnes]]i á [[Ísafjörður|Ísafirði]]. Núverandi skólameistari er [[Heiðrún Tryggvadóttir]]. == Saga skólans == Menntaskólinn á Ísafirði var stofnaður árið [[1970]], og var settur í fyrsta skiptið í [[Alþýðuhúsið á Ísafirði|Alþýðuhúsinu á Ísafirði]]. Kennsla fór fyrst fram í gamla barnaskólahúsinu við Aðalstræti 34 og voru fyrstu stúdentarnir brautskráðir árið [[1974]]. Í janúar 1984 fluttist kennslan í nýtt bóknámshús (formlega opnað [[1987]]) á Torfnesi þar sem heimavistin var fyrir og nú einnig íþróttahús ([[1993]]) og verknámshús ([[1995]]). Fyrsti skólameistari skólans var [[Jón Baldvin Hannibalsson]], en hann hætti árið [[1979]]. Síðar var Björn Teitsson, Smári Haraldsson, Bryndís Schram, Ingibjörg S. Guðmundsdóttir og Ólína Þorvarðardóttir. ==Þekktir nemendur== Allnokkrir þekktir einstaklingar hafa stundað nám við Menntaskólann á Ísafirði. ===Stjórnmálamenn=== * [[Einar Kristinn Guðfinnsson]], alþingismaður<ref>[http://www.althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=124| Æviágrip Einars K. Guðfinnssonar af vef Alþingis]</ref> * [[Ólína Þorvarðardóttir]], alþingismaður<ref>[http://www.althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=715| Æviágrip Ólínu Þorvarðardóttur af vef Alþingis]</ref> ===Listafólk og fræðimenn=== * [[Eiríkur Örn Norðdahl]], skáld. * [[Steinunn Kristjánsdóttir]], fornleifafræðingur. * [[Erpur Eyvindarson]], tónlistarmaður. * [[Þormóður Eiríksson]], tónlistarmaður. ===Íþróttamenn=== * [[Andri Rúnar Bjarnason]], knattspyrnumaður ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.misa.is Heimasíða Menntaskólans á Ísafirði] * [http://www.misa.is/skolinn/ ''Um skólann''; af heimasíðu MÍ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110418025535/http://misa.is/skolinn/ |date=2011-04-18 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=440323&pageSelected=21&lang=0 „Nytsemd menntaskólans óumdeild“; grein í Morgunblaðinu 2000]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5004574 „Menntaskólinn á Ísafirði settur í fyrsta sinn“; grein í Skutli 1970] {{Framhaldsskólar}} {{Stubbur|skóli}} [[Flokkur:Stofnað 1970]] [[Flokkur:Menntaskólinn á Ísafirði]] 40vljntekpfwxone4sr4w2tsley41r1 0 68711 1952455 1920966 2026-03-28T22:51:32Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952455 wikitext text/x-wiki '''Landsuppfræðingarfélagið''' var félag sem var stofnað árið [[1794]] til að fræða almenning á [[Ísland]]i og veita nýjum straumum út í þjóðlífið. Til þessa tók félagið [[Prentsmiðja|prentsmiðjurna]] í [[Hrappsey]] ([[Hrappseyjarprentsmiðja|Hrappseyjarprentsmiðju]]) á leigu haustið [[1794]]. Var hún flutt að Leirárgörðum við [[Leirá (Leirársveit)|Leirá]] sumarið [[1795]]. Félagið keypti síðan prentsmiðjuna áður en langt um leið, og einnig prentsmiðjuna að [[Hólar í Hjaltadal|Hólum]]. == Upphafsmaðurinn == Stofnandi ''Landsuppfræðingarfélagsins'' var [[Magnús Stephensen (f. 1762)|Magnús Stephensen]] [[háyfirdómari]] ([[konferensráð]]) ([[1762]]-[[1833]]), og vildi hann með stofnun félagsins glæða nýjan smekk með Íslendingum og fræða þá með nytsömum fróðleik og koma löndum sínum í kynni við erlenda [[siðmenning]]u. Félagið gaf til dæmis út [[Minnisverð tíðindi]], [[Vinagleði]] og [[Gaman og alvara|Gaman og alvöru]]. Magnús hafði sínar ákveðnu og fastmótuðu skoðanir á því hvers konar efni þar hentaði best. Upplýsing og fræðsla voru kjörorðin sem þjóðin skyldi kjósa sér. Og hvað trúarbrögðin snertir þá var skynsemistrúin sú stefna sem Magnús fylgdi einarðlega fram, enda var hún um þær mundir ríkjandi trúarstefna á [[Norðurlönd]]um og víðast í norðanverðri [[Evrópa|Evrópu]]. Þess vegna var honum mjög í nöp við sumar guðsorðabækur sem höfðu á liðnum árum og öldum verið þjóðinni okkar handgengnar og harla kærar. Þessari nýbreytni Magnúsar var illa tekið af mörgum, því að menn voru fastheldnir við gamlar venjur og kölluðu hann óþjóðlegan, þar eð hann vildi láta Íslendinga semja sig sem mest að háttum annara þjóða. Magnús kunni þessu illa, því hann var ákafamaður í lund, og gaf löndum sínum heldur svæsnar ádrepur í ritum sínum, en ónafngreindir höfundar svöruðu aftur með níðritum og [[Níðkvæði|níðkvæðum]] um Magnús, og var sumt af því óþvegið. Það jókst þó til muna þegar nýja sálmabókin kom út í Leirárgerðum ([[Leirgerður]]) undir umsjón Magnúsar árið [[1801]]. En þessum deilum slotaði að mestu, og sum af ritum Magnúsar náðu almenningshylli, svo sem: [[Eftirmæli 18. aldar]]. == Viðeyjarárin == Þegar Magnús flutti síðar til [[Viðey]]jar, árið [[1813]], flutti hann prentsmiðju sína af Leirá með sér og tók nú að gefa út bækur á ný, og einnig tímaritið [[Klausturpósturinn|Klausturpóstinn]], sem kom út í 9 ár. Þegar hér var komið sögu voru flestir farnir að átta sig á Magnúsi gekk gott eitt til þegar hann vandaði um við þjóðina, og vildi hag hennar og heill í öllum greinum. Á efstu árum komst Magnús þó í málaþras mikið út af prentsmiðjunni og Landsuppfræðingarfélaginu og hafði af því bæði skaða og skapraun. En Magnús hafði aldrei látið óvinsældir almennings aftra sér frá að gefa út þau rit er hann sjálfur áleit þörf og góð, og á þeim árum sem Landsuppfræðingarfélagið var sem sterkast horfði hann lítt í kostnaðinn og aldrei lét hann í gróðaskyni leiðast til að fylgja smekk almennings. == Fjölnismenn og Landsuppfræðingarfélagið == Í fyrsta hefti [[Fjölnir (tímarit)|Fjölnis]], sem kom út árið [[1835]], skrifar [[Tómas Sæmundsson]] ávarp til lesanda og þjóðarinnar. Þar minnist hann á starf Magnúsar og viðhefur frekar jákvæð orð um starf Landsuppfræðingarfélagsins. Hann segir m.a.: :''Kvöldvökurnar, Vinagleði, Gaman og alvara, voru ekki veruleg tímarit, þó tilgangurinn væri sá sami. Kvöldvökurnar eru góð og skemmtileg bók og einkanlega hentug fyrir börn, ef þau gætu varað sig á [[Danska|dönskunni]]. Það er mæða hún skuli finnast í svo liprum og þægilegum stíl. Þó Vinagleðin kæmi sér illa, var hún engu að síður fróðleg og skemmtileg, og jafnast þó ekki við Gaman og alvöru, allrasíst hvað málið snertir, því þar er það gullfallegt á sumum greinum, t.d. Viskufjallinu og Selico. Af öllum okkar tímaritum er Klausturpósturinn einna fjölhæfastur, og landinu til mikillar nytsemi, ekki síst í því, að hann vakti löngun manna á þessháttar bókum, og margir söknuðu hans þegar hann hætti. Vera kann, að málið sé ekki sem hollast, og sumt í ritinu ekki sem áreiðanlegast, en eitthvað má að öllu finna. Minnisverð tíðindi komu út í Leirárgörðum um aldamótin, og áframhald þeirra Sagnablöðin og [[Skírnir - Tímarit Hins íslenzka Bókmenntafélags|Skírnir]] á kostnað [[Hið íslenska bókmenntafélag|hins íslenska bókmenntafélags]]. En þessi rit gefa sig ekki við öðru en merkilegustu fréttum, og helst útlendum. Hvað Tíðindunum sérílagi viðvíkur, er bæði niðurröðun þeirra óskilmerkileg, og víða rangt frásagt, sem varð að fljóta af því, að þau eru samin á Íslandi. Sagnablöðin hafa í því tilliti mikla yfirburði framyfir Tíðindin, og enda yfir Skírnir; þó lýsa þau oft miður en skyldi sambandi og orsökum viðburðanna, sem þó er svo ómissandi, til að geta fengið af þeim nokkurnvegin sannar hugmyndir, og fellt um þá réttan dóm''. <ref>[http://www.timarit.is/?issueID=322100&pageSelected=5&lang=0 Fjölnir 1835]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Tengt efni == * [[Leirgerður]] == Heimildir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.akranes.is/bokasafn/prenta.asp?Sid_Id=5326&tId=1&Tre_Rod=005|001|002|002|&qsr ''Landsuppfræðingarfélagið''; af heimasíðu Bókasafns Akranes]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Íslensk fræðafélög]] {{s|1794}} mq7gerosl5k8be3s9lv9vb2ymuahsny 0 69382 1952559 1766069 2026-03-29T04:33:43Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952559 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Borough tube station lifts 01.jpg|thumb|230px|Tvær lyftur í [[neðanjarðarlestakerfi Lundúnaborgar]].]] '''Lyfta''' er [[Rafmagn|rafknúinn]] lyftibúnaður í háum [[hús]]um til fólks- eða vöruflutninga, sbr. fólkslyftur (t.d. talnabandslyftur) og vörulyftur. Einnig eru til [[hey]]lyftur sem eru notaðar til að flytja hey úr hlöðu að garða eða jötu, [[Skíði|skíðalyftur]] (svo sem stólalyftur) til að flytja skíðafólk upp í fjall, [[vinnu]]lyftur sem notaðar eru við byggingu og viðhald húsa og eru þær bæði til rafknúnar og díselknúnar. Vökvalyftur eru lyftur sem knúnar eru vökvaþrýstingi til að lyfta þungum hlutum (eins og t.d. vagnlyftur). Fyrsta fólkslyfta í íbúðarhúsi hér á landi var tekin í notkun [[11. febrúar]] [[1960]]. Þá voru gangsettar þrjár lyftur sama daginn í Prentarablokkinni, [[Kleppsvegur|Kleppsvegi]] 2-6. <ref>[http://www.timarit.is/?issueID=466166&pageSelected=1&lang=0 Þjóðviljinn 1960]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Stærðsta lyfta í heiminum er útlensk lyfta sem getur rúmað 2350 menn og er meterslengd hennar 25 fermetrar, lyftan var framleidd í lyftugerðarversmkiðju KONE fyrir indverja.<ref>https://www.kone.com/en/news-and-insights/stories/check-out-the-worlds-largest-passenger-elevator.aspx</ref> == Tilvísanir == <references/> {{Stubbur}} [[Flokkur:Lyftur]] ebealxd3nuj09p6x9927f7qb0gceybo 0 69628 1952438 1914605 2026-03-28T20:25:18Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952438 wikitext text/x-wiki '''''Kátir voru karlar á kútter Haraldi''''' er vinsælt [[sönglag]]. Lagið er samið um [[kútter]] sem gerði út frá [[Akranes]]i. Sá kútter var upphaflega frá [[Hull]], og hét þá ''William Boys''. [[Sveinbjörn Egilsson (ritstjóri)|Sveinbjörn Egilsson]] skipstjóri, og síðar [[ritsjóri]] [[Ægir(tímarit)|Ægis]], var sendur út á fyrri hluta [[20. öld|20. aldar]] að kaupa og sækja kútter sem hét ''Lusty'' fyrir [[Geir Zoëga]] útgerðarmann. En Lusty var á veiðum þegar Sveinbjörn kom út, en kútterinn ''William Boys'' var tilbúinn til sölu. Sveinbjörn keypti skipið og sigldi því heim. Geir varð vondur er þeir komu heim með vitlaust skip og vildi ekki eiga það. Hann seldi það því Böðvari Þorvaldssyni á Akranesi og hann skírði það Harald. Það reyndist hið allra besta skip. Síðar átti það [[Geir Sigurðsson]], en hann er einmitt höfundur textans. <ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/?issueID=407918&pageSelected=3&lang=0 |title=Morgunblaðið 1938 |access-date=2008-09-25 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305201806/http://timarit.is/?issueID=407918&pageSelected=3&lang=0 |url-status=dead }}</ref> == Tilvísanir == <references/> == Tenglar == * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041122105221/www.snerpa.is/textar/nr/81.phtml Kátir voru karlar á kútter Haraldi] {{Stubbur}} [[Flokkur:Íslensk popplög]] gkf4vbmpegu5pbs7jmfcu0yt3o0g7fi 0 69635 1952392 1706845 2026-03-28T16:25:54Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952392 wikitext text/x-wiki '''Konungskoman 1921''' er íslensk [[heimildarkvikmynd]] í 4 þáttum. Kvikmyndina tók [[Magnús Ólafsson]] og [[Peter Petersen]] (''Bíópetersen''). Hún var útbúin hjá Nord Film Co. í [[Kaupmannahöfn]]. Kvikmyndin fjallar um komu konungshjónana hingað til lands og sona þeirra: Friðrik ríkisarfa og Knud prins. <ref>[http://www.timarit.is/?issueID=402284&pageSelected=0&lang=0 Morgunblaðið 1921]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> : 1. hluti - Viðtakan í Reykjavík. : 2. hluti - Hátíðahöldin á Þingvöllum : 3. hluti - Ferðalagið frá Þingvöllum að Ölfusá. : 4. hluti - Á heimleið til Reykjavíkur og burtför konungsfjölskyldunnar. == Tilvísanir == <references/> == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=402377&pageSelected=0&lang=0 ''Konungskoman 1921''; auglýsing í Morgunblaðinu 1921]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{stubbur|kvikmynd|ísland}} [[Flokkur:Íslenskar heimildarmyndir]] fpwbumcahzrn3hs2kpidzv2kxihj86q 0 69883 1952375 1782990 2026-03-28T14:36:31Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952375 wikitext text/x-wiki [[Mynd:C4r0 kirlian photography hand.jpg|thumb|200px|Kirlian-ljósmynd af lófa]] '''Kirlian-ljósmyndun''' er [[ljósmynd]]atækni sem byggist á því að leggja lifandi „hluti“ ofan á [[ljósmyndafilma|ljósmyndafilmu]] og beina háspennuriðstraum að þeim svo að kringum þá myndast reglulegt ljósblik sem virðist geisla út frá yfirborði þeirra. Tæknin uppgötvaðist fyrir tilviljun árið [[1939]]. Það var [[Rússland|rússneski]] [[rafmagnsfræði]]ngurinn [[Semyon Kirlian]] sem uppgötvaði þessa ljósmyndatækni í lok [[19. öld|19. aldar]], nánast fyrir tilviljun. Reyndar hafði tékkneski vísindamaðurinn [[Nikola Tesla]] fengist við svipaðar rannsóknir. Hann tengdi geysiöflug háspennutæki við dauða hluti og fólk þannig að geislandi blik myndaðist í kring um það. Enginn hefur þorað að endurtaka þessar tilraunir Tesla á fólki, og féllu þessar aðferðir hans næstum í gleymsku að honum látnum. Kirlian hóf fyrst rannsóknir á dauðum hlutum, en það vakti strax athygli Kirlians að lifandi hlutir, s.s. [[Laufblað|laufblöð]] og figur höfðu allt öðruvísi blik en dauðir hlutir - blik þeirra hafði miklu flóknara mynstur og í því komu fram allir regnbogans litir, í stað þess bláleita bjarma sem stafaði af dauðum hlutum. Eftir að hafa rannsakað þetta um nokkurn tíma rak Kirlian sig á nokkuð einkennilegt, sem átti eftir að hafa afdrifarík áhrif á rannsóknir hans. Einn daginn var hann að mynda hendur sínar með tækinu en allar tilraunir hans mistókust því lítið sem ekkert blik kom fram á filmunni. Hann fékk þá konu sína til að framkvæma tilraunirnar í sinn stað, og brá þá svo undarlega við að allar myndirnar heppnuðust ágætlega hjá henni. Skömmu síðar veiktist Kirlian hastarlega og datt þá í hug að hugsanlega hyrfi blikið eða minnkaði þegar líkaminn væri sjúkur, og væri það skýringin á því að allar tilraunir hefðu mistekist hjá honum áður en hann veiktist, en kona hans fékk fram venjulegar myndir í sömu tækjum. Það furðulega er að sjúkdómar virðast koma fram á Kirlian-myndum, þannig að það dregur úr blikinu og það breytist ef viðkomandi er veikur {{heimild vantar}}. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=415266&pageSelected=11&lang=0 ''Merkar rannsóknir á útgeislun''; grein í Morgunblaðinu 1962]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Rafmagn]] [[Flokkur:Ljósmyndun]] [[Flokkur:Dulsálarfræði]] pyh11e196yvsbucfcswxvionlzk6z3z 0 70218 1952391 1889697 2026-03-28T16:20:09Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952391 wikitext text/x-wiki [[File:Konrad von Maurer 1870 - detail.jpg|thumb|Olíumálverk af Konrad Maurer eftir Knud Bergslien, málað árið 1876. Í eigu háskólans í [[Ósló]].]] [[File:konrad von maurer.jpg|thumb|Konrad Maurer]] [[File:Joseph echteler konrad v maurer 1888 2.jpg|thumb|Konrad Maurer, [[Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn]]]] '''Konrad Heinrich von Maurer''' ([[29. apríl]] [[1823]] – [[16. september]] [[1902]]) var [[Þýskaland|þýskur]] réttarsagnfræðingur, [[þjóðfræði]]ngur og norrænufræðingur. Á Íslandi er hann er meðal annars þekktur fyrir dagbók sína er hann skrifaði á Íslandsferð sinni árið [[1858]] og þann stuðning sem hann sýndi Íslendingum í [[Sjálfstæðisbarátta Íslendinga|sjálfstæðisbaráttunni]]. == Æska == Konrad Maurer var sonur Georg Ludwig von Maurer og Friederike Maurer (fædd Heydweiller). Systir hans var Charlotte (1821-1874). Árið 1826 fluttist fjölskyldan frá Frankenthal í [[Pfalz]] til [[München]] því faðir hans hafði fengið ráðningu sem prófessor í þýskri réttarsögu við Ludwig-Maximilians háskólann í München. Sjö ára að aldri missti Konrad Maurer móður sína. Í tvö ár dvaldi hann í [[Grikkland]]i þar sem faðir hans starfaði í ráðuneyti [[Ottó 1. Grikklandskonungur|Ottós I]] Grikklandskonungs, meðal annars við gerð stjórnarskrár landsins. Að því loknu flutti fjölskyldan aftur til München. Konrad Maurer fékk tilsögn hjá einkakennurum og lauk stúdentsprófi árið [[1839]] frá Altes Gymnasium í München (nú Wilhelmsgymnasium). Áhugi hans stefndi til [[náttúruvísindi|náttúruvísinda]], einkum steindafræði. Samkvæmt ósk föður síns lagði hann stund á [[lögfræði]] í München, [[Leipzig]] og [[Berlín]]. Í námi sínu varð Konrad Maurer fyrir miklum áhrifum af lögfræðingnum Wilhelm Eduard Albrecht sem og [[Grimmsbræður|Jacob Grimm]], upphafsmanni þýskrar þjóðfræði og fornfræði. == Störf == Konrad Maurer lauk doktorsprófi árið [[1845]] einungis 22 ára gamall og þáði árið [[1847]] (eiginlega gegn sínum eigin vilja) stöðu aðstoðarprófessors í lögfræði við háskólann í München. Árið 1855 var hann ráðinn prófessor í þýskum einka- og ríkisrétti. Konrad Maurer fékk mikinn áhuga á norrænum þjóðum og menningu þeirra, bókmenntum og sögu, en þó sérstaklega Íslandi og Noregi. Á Íslandi er litið á hann sem einn af helstu bandamönnum landsins á 19. öldinni. Frá árinu 1856 gerðist hann talsmaður sjálfstæðis Íslands og studdi [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón Sigurðsson]] í sjálfstæðisbaráttu hans. == Ferð Konrad Maurers til Íslands == Vorið [[1858]] ferðaðist Maurer til Íslands og dvaldi þar í hálft ár. Hann ferðaðist víða um landið ásamt jarðfræðingnum [[Georg Winkler]] og leiðsögumanninum Ólafi Ólafssyni. Á ferðinni safnaði hann íslenskum [[þjóðsögur|þjóðsögum]], sem gefnar voru út í Leipzig árið [[1886]], rannsakaði sögustaði og lagði sig fram við að kynnast fólki sem gat veitt honum upplýsingar um land og þjóð. Leið hans lá fyrst um Suðurland og síðan norður yfir [[Sprengisandur|Sprengisand]]. Frá [[Bárðardalur|Bárðardal]] fór hann til [[Akureyri|Akureyrar]] og þaðan vestur í Dali og [[Breiðafjörður|Breiðafjörð]] og þaðan lá leiðin til [[Borgarfjörður|Borgarfjarðar]] og síðan til [[Reykjavík]]ur. Hann hélt [[dagbók]] allan tímann og skrifaði síðar mikla [[Ferðasaga|ferðasögu]]. Sú saga lá lengi gleymd og grafin, en fannst árið [[1972]]. Á þýsku er hún aðeins til í handriti en var þýdd á íslensku og gefin út árið 1997<ref>Konrad Maurer, Íslandsferð 1858. Ferðafélag Íslands, Reykjavík 1997. Þýðandi: Baldur Hafstað.</ref>. == Starfsævi Konrads Maurers == Konrad Maurer sérhæfði sig í norrænni [[réttarsaga|réttarsögu]] og var í fararbroddi fræðimanna á því sviði. Hann hélt fyrirlestra í München, [[Ósló]] og [[Kaupmannahöfn]]. Með rannsóknum sínum lagði hann grunninn að [[norræn fræði|norrænum fræðum]]. Árið 1865 var Konrad Maurer tekinn inn í bæversku vísindaakademíuna vegna stefnumarkandi rannsókna sinna. Árið 1876 var hann heiðraður með þjónustuorðu bæversku kórónunnar og samkvæmt reglum orðunnar fékk hann aðalsnafnbótina „Ritter von“. Hann hafnaði því hins vegar alla tíð að nota þessa nafnbót í persónulegum samskiptum. Sama ár var hann tilnefndur heiðursdoktor við háskólann í Kristjaníu (Ósló). Hann neitaði að taka stöðu prófessors sem kennd var við hann sjálfan sem ráðgert var að stofna við háskólann í Kristjaníu. == Fjölskylda og vinir == Nokkrum dögum eftir heimkomuna frá Íslandi giftist Konrad Maurer Valerie von Faulhaber. Þau eignuðust átta börn. Af þeim létust tvö á barns aldri. Elsti sonur þeirra, Ludwig Maurer (1859-1927) varð prófessor í stærðfræði í Tübingen. Markus Maurer (1861-1891) var sagnfræðikennari í Würzburg. Yngsti sonurinn, Friedrich Maurer, (1866-1914) var major í 14. sveit bæversku fótgönguliðanna. Á meðal vina hans frá Noregi voru [[Peter Christen Asbjørnsen]], [[Henrik Ibsen]] og [[Bjørnstjerne Bjørnson]]. Á áttunda áratug 19. aldarinnar var heimili Maurers í München eins konar samkomustaður skandinavískra listamanna, rithöfunda og fræðimanna. Þeir sem vöndu komu sína til hans voru t.d. Henrik Ibsen, Marcus Grønvold, Eilif Peterssen, Christian Meyer Ross, Oscar Wergeland og [[Sophus Bugge]]. == Konrad Maurer á efri árum == Þrátt fyrir að Maurer hafi notið mikillar virðingar sem réttarsagnfræðingur og fyrirlestrar hans hafi notið mikillar hylli, þótti honum leitt að geta ekki sinnt áhugamálum sínum betur vegna kennslustarfa sinna. Þegar aldurinn færðist yfir hann varð hann þunglyndur og dró sig til baka frá opinberum vettvangi. Árið fékk Maurer lausn frá störfum vegna lasleika og lést árið 1902 í München þar sem hann var jarðsettur í kirkjugarðinum Alter Südfriedhof (svæði 30). [[Ferðafélag Íslands]] ákvað að heiðra minningu Konrad Maurers og lét útbúa legsteina og letra á þá kveðju frá íslensku þjóðinni. Þeim var komið fyrir á gröf Konrads og Valerie Maurer árið 1998 í tilefni af 175 ára afmæli Maurers. Hið mikla bókasafn hans sem taldi um 9000 titla var að mestu leyti selt til [[Harvardháskóli|Harvard]]háskólans í Bandaríkjunum og einnig til Bar Association New York. Hluti þeirra bóka er nú aðgengilegur annars vegar í bókasafni lagadeildar [[Yaleháskóli|Yaleháskóla]]<ref>''Reports of the President and the Treasurer of Harvard College 1903-04.'' Cambridge, Mass.: Harvard University, 1905. (The University Publication Vol. II. No. 4), S. 214ff.</ref> og hins vegar í bókasafni lagadeildar George Washington University. == Tilvísanir == <references /> == Heimildir == * [http://www.timarit.is/?issueID=435971&pageSelected=2&lang=0 ''Kaflar úr ferðabók Konrads Maurers''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1994]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * Konrad Maurer: ''Briefe an Philologen''. Bd. 1:1846-1889. Bd. 2:1890-1900. Hrsg. u. eingel. v. Hans Fix. Saarbrücken 2024, <nowiki>ISBN 978-3-942701-62-4</nowiki>. * [http://www.konrad-maurer.de/ Upplýsingavefur um Konrad Maurer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130401084802/http://www.konrad-maurer.de/ |date=2013-04-01 }} * [http://visindavefur.hi.is/svar.php?id=19885 Grein um Konrad Maurer á Vísindavefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805080231/http://visindavefur.hi.is/svar.php?id=19885 |date=2011-08-05 }} == Tenglar == * [http://sagnagrunnur.arnastofnun.is/s/#person/2236 Skrásettar þjóðsögur Konrads Maurers í Sagnagrunni] [[Flokkur:Þjóðsagnasafnarar]] [[Flokkur:Þýskir sagnfræðingar]] [[Flokkur:Þýskir þjóðfræðingar]] {{fde|1832|1902|Maurer, Konrad von}} 16j516li7ier1yizbo9lyvarycz0bg8 0 71688 1952646 1907201 2026-03-29T11:19:53Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952646 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Map of Iceland highlands-en.svg|thumbnail|Miðhálendið nær yfir samfellt hálent svæði í miðju landsins. Þetta kort sýnir hæð yfir 500 metra á Íslandi.]] [[Mynd:Herdubreid-iceland.JPG|thumbnail|Herðubreið]] [[Mynd:Kerlingarfjöll west.JPG|thumbnail|Kerlingarfjöll séð frá Kili]] [[Mynd:Nyidalur - Vatnajokull National Park.JPG|thumbnail|Nýidalur er ein ferðamannamiðstöð á hálendinu.]] [[Mynd:Wading on Iceland (1).jpg|thumbnail|Ferðalangur á hálendinu.]] [[Mynd:Islande Sprengisandur désert Þjórsá.jpg|thumbnail|Á Sprengisandi. Séð til Hofsjökuls.]] [[Mynd:Landmannalaugar Iceland 2005 2.JPG|thumbnail|Á [[Fjallabak|Friðlandi að Fjallabaki]] eru jarðmyndanir litskrúðugar.]] '''Miðhálendið''' er óbyggt [[hálendi]] í yfir 500 metra hæð sem nær yfir stærstan hluta [[Ísland]]s inni í landi og sem að jafnaði hentar ekki til búsetu vegna kulda og/eða skorts á [[jarðvegur|jarðvegi]]. Að öðru leyti er náttúra þessa svæðis fjölbreytt. Á þessu svæði er t.d. að finna eldfjöll, hveri, hraun, ýmsar jarðmyndanir, sanda, jökla, ár, stöðuvötn og gróðurvinjar. Stór hluti hálendisins er á gosbeltinu, þ.e. [[eldvirkni|eldvirku]] svæði. Hálendið samanstendur að miklu leyti af [[þjóðlendur|þjóðlendum]] og er íslenska ríkið með eignarétt af þeim. Hluti hálendisins hefur verið nýttur sem [[afréttur]]. [[Ferðamennska]] hefur farið þar vaxandi, einkum á sumrin. Ekki er til eitt algilt svar við því hvert er flatarmál miðhálendis Íslands. Í tengslum við vinnu við gerð svæðisskipulags miðhálendisins var rætt um að skipulagssvæðið væri um 40% af flatarmáli landsins.<ref>http://www.visindavefur.is/svar.php?id=67980</ref> Samkvæmt [[Náttúrufræðistofnun Íslands]] er flatarmálið 42.700 km² <ref>{{Cite web |url=http://www.ni.is/frettir/nr/14130 |title=Geymd eintak |access-date=2015-09-30 |archive-date=2015-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016213707/http://www.ni.is/frettir/nr/14130 |url-status=dead }}</ref> Kort hafa verið gerð af Miðhálendinu. <ref>https://web.archive.org/web/20160304224546/http://www.halendi.is/media/files/C1-a3-fleka.jpg</ref> Þjóðleiðir milli landshluta voru eitt sinn á miðhálendinu. Í dag eru ákveðnir fjallvegir um það líkt og [[Kjölur]], [[Kaldidalur]] og [[Sprengisandur]]. Fimm hæstu fjallvegir á Íslandi eru á miðhálendinu. <ref>http://www.visindavefur.is/svar.php?id=4690</ref> [[Vatnajökulsþjóðgarður]] nær yfir stóran hluta austursvæðis miðhálendisins.<ref>http://www.umhverfisraduneyti.is/media/PDF_skrar/vatnajokullkort.pdf</ref> ==Vötn== Meðal vatna eru [[Langisjór]], [[Þórisvatn]], [[Öskjuvatn]] og [[Hvítárvatn]]. Þórisvatn hefur verið stækkað vegna virkjana og er stærsta vatnið á landinu. [[Blöndulón]], [[Hágöngulón]] og [[Hálslón]] eru manngerð vötn vegna virkjana. ==Fjöll== Ýmis merk fjöll eru á eða við Miðhálendið. Þar má nefna virkar og óvirkar [[megineldstöð]]var, [[móbergsstapi|móbergsstapa]] og [[dyngja|dyngjur]]. Meðal fjalla eru: [[Kerlingarfjöll]], [[Askja_(fjall)|Askja]], [[Herðubreið]], [[Hrútfell]], [[Eiríksjökull]], [[Kverkfjöll]], [[Trölladyngja]], [[Skjaldbreiður]] og [[Snæfell (Eyjabakkajökull)|Snæfell]]. [[Hekla]] er í jaðri hálendisins. ==Jöklar== Stærstu jöklar landsins eru á miðhálendinu eða í námunda við það: [[Vatnajökull]], [[Langjökull]], [[Hofsjökull]], [[Mýrdalsjökull]] ásamt smærri jöklum. ==Fljót== Stærstu fljót landsins eiga upptök sín í jöklum á miðhálendinu: [[Þjórsá]], [[Jökulsá á Fjöllum]], [[Hvítá]], [[Skjálfandafljót]], [[Blanda]] og [[Skaftá]]. [[Jökulsá á Dal]] myndaði [[Dimmugljúfur]] og [[Hafrahvammagljúfur]] ==Hraun== [[Ódáðahraun]] er stærsta hraunflæmi á landinu. Síðan má nefna [[Kjalhraun]] og [[Hallmundarhraun]] af stærri hraunum á miðhálendinu. [[Eldhraun]] sem kom úr [[Lakagígar|Lakagígum]] er að hluta til á miðhálendinu. ==Gróður== [[Þjórsárver]] og [[Guðlaugstungur]] við Hofsjökul eru mikilvægar varpstöðvar [[heiðagæs]]a og gróðurfarslega fjölbreytt svæði. [[Arnarvatnsheiði]] og [[Vesturöræfi]] eru að miklu leyti grónar heiðar. [[Hvannalindir]] og [[Herðubreiðarlindir]] eru dæmi um gróðurvinjar á norðurhluta hálendisins. [[Náttúrufræðistofnun Íslands]] hefur gert stafrænt gróðurkort af hálendinu. <ref>{{Cite web |url=http://www.ni.is/frettir/nr/14130 |title=Geymd eintak |access-date=2015-09-30 |archive-date=2015-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016213707/http://www.ni.is/frettir/nr/14130 |url-status=dead }}</ref> Gróðurþekja er sem hér segir: * Lítt/ógróið land eða <10% gróðurþekja: 41%. * Gróðurþekja 25%: 6%. * Gróðurþekja 50%: 5%. * Gróðurþekja 75%: 9%. * Algróið eða >90% gróðurþekja: 10%. * Jöklar: 25%. * Vatn: 3%. Mosagróður er algengasta gróðurlendið eða samtals 46%. <ref>https://www.youtube.com/watch?v=JV_4MUZ_W7U</ref> ==Dýralíf== [[Heimskautarefur]]inn eða tófan lifir víða á miðhálendinu og á heiðum innan þess. [[Hreindýr]] halda til á [[Vesturöræfi|Vesturöræfum]]. Á hálendinu hafa verið taldar 32 fuglategundir. Fuglar eru m.a. [[heiðagæs]], [[rjúpa]], mófuglar eins og [[heiðlóa]], [[snjótittlingur]] og [[þúfutittlingur]] <ref>{{cite web |url=http://www1.nams.is/fuglar/details.php?val=1&id=21 |title=Geymd eintak |access-date=2015-10-02 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304233332/http://www1.nams.is/fuglar/details.php?val=1&id=21 |url-status=dead }}</ref>. [[Spói]] er strjáll á hálendinu.<ref>{{cite web |url=http://www1.nams.is/fuglar/details.php?val=1&id=10 |title=Geymd eintak |access-date=2015-10-02 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304233633/http://www1.nams.is/fuglar/details.php?val=1&id=10 |url-status=dead }}</ref> [[Himbrimi]] og [[hávella]] lifa við vötn á heiðum hálendisins. Á Kili verpa fimm tegundir mófugla: Heiðlóa, [[sendlingur]], [[lóuþræll]], [[steindepill]] og snjótittlingur. <ref>{{cite web |url=http://www.ni.is/media/midlunogthjonusta/utgafa/skyrslur_2009/NI-09008_vef.pdf |title=Geymd eintak |access-date=2015-09-30 |archive-date=2013-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130731155807/http://www.ni.is/media/midlunogthjonusta/utgafa/skyrslur_2009/NI-09008_vef.pdf |url-status=dead }}</ref> ==Ferðamannastaðir og skálar== Ýmsir skálar og ferðamannamiðstöðvar hafa verið byggðar á miðhálendinu. [[Landmannalaugar]], [[Hveravellir]] og [[Herðubreiðarlindir]] eru með þeim þekktari. Meðal annarra staða eru [[Nýidalur]], [[Ásgarður]] við Kerlingarfjöll, [[Sigurðarskáli]] við Kverkfjöll, [[Drekagil]], og [[Snæfellsskáli]] við Snæfell. ==Önnur mannvirki== Mannvirki utan ferðaskála eru umdeild. Félagið [[Landvernd]], aðrir umhverfishópar og ferðafélög hafa gagnrýnt áform um virkjanir, uppbyggða vegi og háspennulínur á miðhálendinu. '',,Fram­kvæmd­irn­ar eru sagðar munu kljúfa víðerni há­lend­is­ins, valda um­ferðargný í stað ör­æfa­kyrrðar og bjóða upp á hættu á frek­ari „lág­lendi­svæðingu“ há­lend­is­ins með upp­bygg­ingu margskon­ar innviða og þjón­ustu á svæðinu.'' <ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/11/30/hefdi_oafturkraef_ahrif_a_midhalendid/</ref> Hugmyndir eru uppi að leggja háspennulínu yfir Sprengisand. Gagnrýnendur vilja fremur jarðstreng til að minnka umhverfisáhrif. ===Virkjanir=== [[Landsvirkjun]] hefur reist virkjanir á hálendinu, þar á meðal: [[Búrfellsvirkjun]], [[Sultartangavirkjun]], [[Búðarhálsvirkjun]], [[Hrauneyjafossvirkjun]], [[Sigölduvirkjun]], [[Vatnsfellsvirkjun]] og [[Blönduvirkjun]]. [[Kárahnjúkavirkjun]] sem var lokið að byggja árið 2007 á austurhluta miðhálendisins og [[Hálslón]] sem fylgdi því hafði í för með sér pólitískar deilur. [[Rammaáætlun]] hefur verið gerð um orkunýtingarkosti, þar á meðal á hálendinu. Svæði eru sett í nýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Fyrsta rammaáætlunin var samþykkt árið 2013.<ref>http://www.althingi.is/altext/141/s/0892.html</ref> ==Verndun== [[Vatnajökulsþjóðgarður]] þekur stóran hluta austursvæðis hálendisins og er hann á heimsminjalista [[UNESCO]]. [[Kerlingarfjöll]], [[Guðlaugstungur]], [[Þjórsárver]] og [[Friðland að Fjallabaki]] eru meðal stærri svæða sem hafa einnig verið vernduð. ===Hugmyndir um miðhálendisþjóðgarð=== Umhverfis- og auðlindaráðuneyti hefur tillögur á borði sem myndi gera 85 prósent af miðhálendinu að þjóðgarði. <ref>[https://www.ruv.is/frett/85-prosent-af-midhalendinu-undir-thjodgard 85 prósent af miðhálendinu undir þjóðgarð]Rúv, skoðað 23. júlí 2019</ref> eða um 30.000 ferkílómetra svæði. En helmingur þess er þegar verndaður. <ref>[https://www.stjornarradid.is/verkefni/umhverfi-og-natturuvernd/natturuvernd/thjodgardar-og-fridlyst-svaedi/stofnun-thjodgards-a-halendi-islands/spurt-og-svarad-um-halendisthjodgard/ Spurt og svarað um Hálendisþjóðgarð] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201210083326/https://www.stjornarradid.is/verkefni/umhverfi-og-natturuvernd/natturuvernd/thjodgardar-og-fridlyst-svaedi/stofnun-thjodgards-a-halendi-islands/spurt-og-svarad-um-halendisthjodgard/ |date=2020-12-10 }} Stjórnarráðið, skoðað 11. desember 2020.</ref> [[Guðmundur Ingi Guðbrandsson]] umhverfisráðherra, <ref>[https://www.ruv.is/frett/skiludu-radherra-skyrslu-um-midhalendisthjodgard Skiluðu ráðherra skýrsu um miðhálendisþjóðgarð] Rúv, skoðað 29. janúar 2020.</ref> undirbýr frumvarp um verndun hálendisins; ''mörk þjóðgarðsins miðist við þjóðlendur og friðlýst svæði á miðhálendinu, þar með talinn Vatnajökulsþjóðgarð''. Ýmis sveitarfélög og orkufyrirtæki hafa mótmælt þessum áætlunum. Bent er á að skipulagsvald sveitarfélaga sé skert <ref>[https://www.ruv.is/frett/motmaela-thjodgardi-a-midhalendinu Mótmæla þjóðgarði á miðhálendinu] Rúv, skoðað 29. jan. 2020.</ref> ==Tenglar== * [http://baekur.is/bok/000270783/0/58/Midhalendi Miðhálendi Íslands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513025933/https://baekur.is/bok/000270783/0/58/Midhalendi |date=2021-05-13 }} *[https://www.nat.is/travelguideeng/icelandic_saga_highland_iceland_isl.htm Nat.is - HÁLENDIÐ: MENNING OG SAGA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802211328/https://www.nat.is/travelguideeng/icelandic_saga_highland_iceland_isl.htm |date=2019-08-02 }} *[https://www.ruv.is/frett/2021/01/30/hvad-er-i-frumvarpi-um-halendisthjodgard Hvað er í frumvarpi um hálendisþjóðgarð? - Rúv] == Tilvísanir == [[Flokkur:Hálendi Íslands| ]] d9d3mvesx3vyblhjfz15wkrh9l8gf5b 0 71875 1952397 1706643 2026-03-28T17:18:20Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952397 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Kongespeilet.jpg|thumb|right|250px| Síða úr aðalhandriti Konungs skuggsjár.]] [[Mynd:Kongsspegelen.jpg|thumb|right|250px| Upphafsstafur, ritsýni.]] '''Konungsskuggsjá''' eða '''Konungs skuggsjá''' – ([[Latína|á latínu]]: '''Speculum regale''') – er [[Noregur|norskt]] [[fornrit]] frá árunum [[1250]]-[[1260]]. Konungs skuggsjá er fræðslurit, sett upp sem samtal föður og sonar, og tilheyrir [[bókmenntagrein]] sem nefnd hefur verið [[furstaspegill]]. Ritið skiptist í þrjá hluta. Í þeim fyrsta eru ráðleggingar til [[Kaupmaður|kaupmanna]], í öðrum til [[Hirðmaður|hirðmanna]] og í þeim þriðja til [[Konungur|konunga]]. Konungsskuggsjá er varðveitt í mörgum handritum, og flest þeirra eru [[Ísland|íslensk]]. == Útgáfur == * [[Hálfdan Einarsson]] (útg.): ''Konungs skuggsjá'', Sórey 1768. – Frumútgáfa með danskri og latneskri þýðingu. * [[Finnur Jónsson (málfræðingur)|Finnur Jónsson]] (útg.): ''Konungs skuggsjá'', Kaupmannahöfn 1920–1921. – Fræðileg útgáfa. * [[Ludvig Holm-Olsen]] (útg.): ''Konungs skuggsjá'', Osló 1945. – Endurskoðuð útgáfa, 1983. * [[Magnús Már Lárusson]] (útg.): ''Konungs skuggsjá'', Reykjavík 1955. – Aðgengileg lestrarútgáfa, með nútímastafsetningu. == Tengt efni == * [[Skuggsjár]] (''Speculum-bækur'') == Tenglar == * {{Vísindavefurinn|6949|Hvers konar rit er Konungsskuggsjá?}} * [http://www.timarit.is/?issueID=418015&pageSelected=13&lang=0 ''Íslendingar björguðu Konungsskuggsjá''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1950]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=435755&pageSelected=2&lang=0 ''Rýnt í Konungsskuggsjá''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1991]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4819087 „Staða Konungsskuggsjár í vestrænum miðaldabókmenntum“; grein í Griplu 1. hefti, 1990] [[Flokkur:Fornrit]] 5140ormux7nzttwts18981r7uwyer2f 0 73937 1952419 1922746 2026-03-28T18:52:05Z TKSnaevarr 53243 1952419 wikitext text/x-wiki '''Þröstur Leó Gunnarsson''' (fæddur [[23. apríl]] [[1961]]) er íslenskur [[leikari]] sem hefur leikið í mörgum kvikmyndum, til dæmis ''[[Nói albinói|Nóa albínóa]]'', ''[[Reykjavík Rotterdam]]'' og ''[[Brúðguminn|Brúðgumanum]]''. Hann hefur tvisvar unnið til [[Edduverðlaunin|Edduverðlauna]] sem besti leikari í aukahlutverki. Þröstur útskrifaðist frá Leiklistarskóla Íslands vorið [[1985]] og hóf þá störf hjá [[Leikfélag Reykjavíkur|Leikfélagi Reykjavíkur]]. Næstu ár tók hann þátt í flestum uppsetningum leikfélagsins, m.a. ''[[Þrúgur reiðinnar|Þrúgum reiðinnar]]'' eftir [[John Steinbeck]], ''[[Platonov]]'' eftir [[Anton Tsjekov]], ''Degi vonar'' eftir [[Birgir Sigurðsson|Birgi Sigurðsson]] og ''[[Hamlet]]'' eftir [[William Shakespeare]]. Þröstur var ógleymanlegur Hamlet árið [[1988]] í [[Iðnó]] og tíu árum síðar var hann frábær í hlutverki hins geðsjúka Frankós í leikritinu ''Trainspotting'' sem sýnt var í Loftkastalanum. Upphafið af kvikmyndaferli hans var hlutverk í myndinni ''[[Eins og skepnan deyr]]'' sem [[Hilmar Oddsson]] leikstýrði árið [[1986]]. Upp úr því birtist hann í fjölda kvikmynda og sjónvarpsþátta, líklega er hann þekktastur fyrir hlutverk sín í ''[[101 Reykjavík]]'' sem [[Baltasar Kormákur]] leikstýrði, ''[[Nói albinói|Nóa albínóa]]'' eftir [[Dagur Kári|Dag Kára]] og mörgum [[Áramótaskaup|Áramótaskaupum]] [[Ríkissjónvarpið|Ríkissjónvarpsins]],. Árið 2003 vann Þröstur Leó Edduna sem besti leikari í aukahlutverki í ''Nóa albínóa'', árið [[2008]] sem besti leikari í aukahlutverki í ''Brúðgumanum'' og [[2024]] sem besti leikari í aðalhlutverki í ''Á ferð með mömmu''. Í maí [[2009]] leikstýrði hann leikritinu ''[[Við borgum ekki! Við borgum ekki!]]'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]] en efnistök voru [[Bankahrunið á Íslandi|íslenska fjármálahrunið]] og afleiðingar þess. Þröstur lenti í sjóslysi þegar fiskibátnum Jóni Hákoni frá Patreksfirði hvolfdi úti fyrir [[Aðalvík]] á [[Hornstrandir|Hornströndum]] [[7. júlí]] [[2015]]. Þröstur komst upp á kjöl bátsins og náði að bjarga tveimur félögum sínum en einn fórst í slysinu.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/throstur-leo-einn-skipverja-a-joni-hakoni|title=Þröstur Leó einn skipverja á Jóni Hákoni|access-date=2024-06-25|publisher=Ríkisútvarpið|publication-date=9. júlí 2015}}</ref> Þröstur var valinn [[Manneskja ársins á Rás 2|maður ársins 2015 á Rás 2]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/throstur-leo-valinn-madur-arsins|title=Þröstur Leó valinn maður ársins|access-date=2024-06-25|publisher=Ríkisútvarpið|publication-date=31. desember 2015}}</ref> ==Kvikmynda- og sjónvarpsferill== *1986 ''[[Eins og skepnan deyr]]'' *1987 ''[[Áramótaskaup 1987]]'' *1989 ''[[Flugþrá]]'' - Drengur *1989 ''[[Magnús]]'' – Gísli *1992 ''[[Sódóma Reykjavík]]'' – Áslákur *1993 ''[[Í ljósakiptunum (íslensk kvikmynd)|Í ljósaskiptunum]]'' - Íslenskt myndband *1995 ''[[Tár úr steini]]'' – Jón *1996 ''[[Áramótaskaup 1996]]'' *1997 ''[[Perlur og svín]]'' – Erlingur *1997 ''[[Stikkfrí]]'' – Siggi *1998 ''[[Áramótaskaup]] 1998'' *1999 '' [[Áramótaskaup 1999|Skaupið]]: 1999'' *2000 ''[[101 Reykjavík]]'' – Brúsi *2000 ''[[Óskabörn þjóðarinnar]]'' *2001 ''[[No Such Thing (film)|No Such Thing]]'' – Stýrimaður *2002 ''[[Hafið (kvikmynd)]]'' – Kalli Bumba *2003 ''[[Nói albínói]]'' – Kiddi Beikon *2003 ''[[Þriðja nafni]]'' – Arnar *2003 ''[[Njálssaga]]'' – Melkólfur *2004 ''[[Áramótaskaup 2004]]'' *2005 ''[[Carjackin]]'' - Umboðsmaður *2005 ''[[Beowulf & Grendel]]'' – Varðmaður *2006 ''[[Köld slóð]]'' – Baldur Maríusson *2007 ''[[Foreldrar]]'' – Addi *2008 ''[[Support]]'' (stuttmynd) - sjúklingur í sjálfsvígshættu *2008 ''[[Brúðguminn]]'' – Börkur *2008 ''[[Sveitabrúðkaup]]'' – Svanur *2008 ''[[Reykjavik-Rotterdam]]'' – Jensen *2009 ''[[Reyndu aftur]]'' (stuttmynd) – Axel *2009 ''[[Hamarinn]]'' (Sjónvarpsþáttaröð)– Freyr *2010 ''[[Kóngavegur]]'' – Kári *2010 ''[[Algjör Sveppi og dularfulla hótelherbergið]]'' – Jón Gamli *2011 ''[[Eldfjall (kvikmynd)]]'' - Húsvörður *2012 ''[[Svartur á leik]]'' – Jói Faró *2012 ''[[Djúpið]] – Lárus *2013 ''[[Málmhaus]]'' - Gunnar *2014 ''[[Harry & Heimir: Morð eru til alls fyrst]]'' - Sigtryggur Klein *2015 ''[[Pale Star]]'' - Ari *2016 ''[[Eiðurinn]] - Eldri maður *2017 ''[[Ég man þig]]'' - Skipstjóri *2017 ''[[Hversdagsreglur]]'' *2018 ''[[Flateyjargátan]]'' - Sjómaður *2020 ''[[Síðasta veiðiferðin]]'' - Hansi *2022 ''[[Allra síðasta veiðiferðin]]'' - Hansi *2023 ''Napóleonskjölin'' *2023 ''Á ferð með mömmu'' == Tilvísanir == <references/> ==Tenglar== * [https://www.imdb.com/name/nm0348276/?ref_=fn_al_nm_1 Þröstur Leó Gunnarsson á IMDB] {{stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Manneskja ársins á Rás 2]] {{f|1961}} 24y7zpig26y10ktt83i5hq0nx45f2sk 0 75891 1952494 1867760 2026-03-28T23:31:39Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 1952494 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Sow with piglet.jpg|thumb|right|Svín geta borið inflúensuvírusa sem aðlagaðir eru mönnum og fuglum.]] '''Svínaflensa''' er smitandi öndunarsjúkdómur sem herjar yfirleitt á [[svín]] og orsakast af [[inflúensa|inflúensuveiru]]. Fólk sem vinnur með svín og svínaafurðir getur sýkst af afbrigðum af svínaflensu og getur vírusinn stökkbreyst þannig að svínaflensa geti smitast milli manna. Talið er að afbrigðið sem olli [[Svínaflensufaraldurinn 2009|Svínaflensufaraldrinum 2009]] sé þannig [[stökkbreyting]] af [[H1N1]] afbrigði <ref>[http://www.who.int/mediacentre/news/statements/2009/h1n1_20090427/en/index.html Swine influenza] Word Health Organization</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Nánara lesefni == * {{cite journal |author=Van Reeth K |title=Avian and swine influenza viruses: our current understanding of the zoonotic risk |journal=Veterinary Research |volume=38 |issue=2 |pages=243–60 |year=2007 |pmid=17257572 |doi=10.1051/vetres:2006062 |url=}} * {{cite journal |author=Hampson AW, Mackenzie JS |title=The influenza viruses |journal=The Medical Journal of Australia |volume=185 |issue=10 Suppl |pages=S39–43 |date= nóvember 2006|pmid=17115950 |doi= |url=http://www.mja.com.au/public/issues/185_10_201106/ham10884_fm.html}} * {{cite journal |author=Lipatov AS, Govorkova EA, Webby RJ, ''et al.'' |title=Influenza: emergence and control |journal=The Journal of Virololy |volume=78 |issue=17 |pages=8951–9 |date=september 2004 |pmid=15308692 |pmc=506949 |doi=10.1128/JVI.78.17.8951-8959.2004 |url=}} * {{cite journal |author=Reid AH, Taubenberger JK |title=The origin of the 1918 pandemic influenza virus: a continuing enigma |journal=The Journal of General Virology |volume=84 |issue=Pt 9 |pages=2285–92 |date=september 2003 |pmid=12917448 |doi= |url=http://vir.sgmjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=12917448 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * {{cite journal |author=Taubenberger JK, Reid AH, Janczewski TA, Fanning TG |title=Integrating historical, clinical and molecular genetic data in order to explain the origin and virulence of the 1918 Spanish influenza virus |journal=Philosphial Transactions of the Royal Societ in London B: Biological Sciences |volume=356 |issue=1416 |pages=1829–39 |date=desember 2001 |pmid=11779381 |pmc=1088558 |doi=10.1098/rstb.2001.1020 |url=}} * {{cite journal |author=Alexander DJ |title=Ecological aspects of influenza A viruses in animals and their relationship to human influenza: a review |journal=Journal of the Royal Society of Medicine |volume=75 |issue=10 |pages=799–811 |date=október 1982 |pmid=6752410 |pmc=1438138 |doi= |url=}} * {{cite journal |author=Winkler WG |title=Influenza in animals: its possible public health significance |journal=Journal of Wildlife Diseases |volume=6 |issue=4 |pages=239–42; discussion 247–8 |date=október 1970 |pmid=16512120 |doi= |url=http://www.jwildlifedis.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=16512120 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * {{cite journal |author=de Jong JC, Smith DJ, Lapedes AS, ''et al.'' |title=Antigenic and genetic evolution of swine influenza A (H3N2) viruses in Europe |journal=The Journal of Virology |volume=81 |issue=8 |pages=4315–22 |date=apríl 2007 |pmid=17287258 |pmc=1866135 |doi=10.1128/JVI.02458-06 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_2007-04_81_8/page/4315}} * {{cite journal |author=Taubenberger JK, Morens DM |title=The pathology of influenza virus infections |journal=Annual Review of Pathology |volume=3 |issue= |pages=499–522 |year=2008 |pmid=18039138 |pmc=2504709 |doi=10.1146/annurev.pathmechdis.3.121806.154316 |url=}} == Tenglar == * [https://web.archive.org/web/20110814021629/http://landlaeknir.is/Pages/1055?NewsID=1898 Landlæknisembættið:Svínaflensa] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090814000157/landlaeknir.is/Pages/1055?NewsID=1897 Landlæknisembættið:Upplýsingar um svínaflensu A H1N1 spurningar og svör] * [http://www.cdc.gov/swineflu/ Centers for Disease Control and Prevention (CDC) - Swine Flu] * [http://sect4.org/forum "Swine Flu Cases Without Swine Exposure"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429194959/http://sect4.org/forum/ |date=2009-04-29 }} Center for Biosecurity of UPMC * [http://www.outbreakalerts.com Outbreak Alerts] Latest news and videos on viral epidemics and pandemics * [http://www.swinecast.com/2008-leman-conference-ongoing-challenge-of-swine-flu The ongoing challenge of swine flu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429093710/http://www.swinecast.com/2008-leman-conference-ongoing-challenge-of-swine-flu |date=2009-04-29 }} presentation by Marie Gramer, D.V.M., Ph.D., veterinary diagnostician at the University of Minnesota Veterinary Diagnostic Laboratory. * [http://biotech.law.lsu.edu/cphl/history/books/sw/ ''The Swine Flu Affair: Decision-Making on a Slippery Disease''] Original 1978 U.S.A. Department of Health Education and Welfare review by Richard E. Neustadt and Harvey V Fineberg available from Louisiana State University Law Center Medical and Public Health Law Site. * [http://en.wikipedia.org/wiki/NAV-CO2 ''Surface sanitation and interruption of influenza using NAV-CO2''] * [http://www.cdc.gov/ncidod/EID/vol12no01/05-1132.htm ''The Swine Flu Episode and the Fog of Epidemics''] by Richard Krause in CDC's Emerging Infectious Diseases Journal Vol. 12, No. 1 January 2006 published December 20, 2005 * [http://mark.asci.ncsu.edu/HealthyHogs/book1994/woodlief.htm SWINE INFLUENZA by Carol G. Woodlief of College of Veterinary Medicine at North Carolina State University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425124415/http://mark.asci.ncsu.edu/HealthyHogs/book1994/woodlief.htm |date=2009-04-25 }} Overview, symptoms in pigs, treatment for pigs * [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/04/23/AR2009042304116.html ''In California and Texas, 5 New Swine Flu Cases''] [[The Washington Post|Washington Post]], By Rob Stein (Staff Writer) * [http://www.allheadlinenews.com/articles/7014928633 ''Swine Flu In Mexico And U.S. May Lead To Pandemic, WHO Says''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429230913/http://www.allheadlinenews.com/articles/7014928633 |date=2009-04-29 }} AHN, Mayur Pahilajani (Staff Writer) * [http://www.swine-flu-news.com/index.htm News and information on the 2009 human swine flu outbreak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090428133118/http://www.swine-flu-news.com/index.htm |date=2009-04-28 }} * [http://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&t=p&msa=0&msid=106484775090296685271.0004681a37b713f6b5950&ll=22.22809,-111.357422&spn=35.796953,63.896484&z=4 H1N1 Swine Flu cases tagged on Google Maps] * [http://www.who.int/en/ World Health Organization (WHO): Swine influenza] * [http://www.medworm.com/rss/medicalfeeds/infectiousdiseases/Swine-Flu.xml MedWorm's Swine Flu RSS Newsfeed (compiled from thousands of authoritative medical and news feeds)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831070032/http://www.medworm.com/rss/medicalfeeds/infectiousdiseases/Swine-Flu.xml |date=2009-08-31 }} * [http://www.lockergnome.com/jfk/2009/04/11/the-most-important-things-a-journey-into-nys-catskill-mountains/ Survival Emergency and Communication Gear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413044511/http://www.lockergnome.com/jfk/2009/04/11/the-most-important-things-a-journey-into-nys-catskill-mountains/ |date=2009-04-13 }} [[Flokkur:Smitsjúkdómar]] 6q7zi0c8vm59dqbo02ton3zuak3wf2s 1952495 1952494 2026-03-28T23:32:10Z Arnastjarna 114982 1952495 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Sow with piglet.jpg|thumb|right|Svín geta borið inflúensuvírusa sem aðlagaðir eru mönnum og fuglum.]] '''Svínaflensa''' er [[Smitun|smitandi]] öndunarsjúkdómur sem herjar yfirleitt á [[svín]] og orsakast af [[inflúensa|inflúensuveiru]]. Fólk sem vinnur með svín og svínaafurðir getur sýkst af afbrigðum af svínaflensu og getur vírusinn stökkbreyst þannig að svínaflensa geti smitast milli manna. Talið er að afbrigðið sem olli [[Svínaflensufaraldurinn 2009|Svínaflensufaraldrinum 2009]] sé þannig [[stökkbreyting]] af [[H1N1]] afbrigði <ref>[http://www.who.int/mediacentre/news/statements/2009/h1n1_20090427/en/index.html Swine influenza] Word Health Organization</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Nánara lesefni == * {{cite journal |author=Van Reeth K |title=Avian and swine influenza viruses: our current understanding of the zoonotic risk |journal=Veterinary Research |volume=38 |issue=2 |pages=243–60 |year=2007 |pmid=17257572 |doi=10.1051/vetres:2006062 |url=}} * {{cite journal |author=Hampson AW, Mackenzie JS |title=The influenza viruses |journal=The Medical Journal of Australia |volume=185 |issue=10 Suppl |pages=S39–43 |date= nóvember 2006|pmid=17115950 |doi= |url=http://www.mja.com.au/public/issues/185_10_201106/ham10884_fm.html}} * {{cite journal |author=Lipatov AS, Govorkova EA, Webby RJ, ''et al.'' |title=Influenza: emergence and control |journal=The Journal of Virololy |volume=78 |issue=17 |pages=8951–9 |date=september 2004 |pmid=15308692 |pmc=506949 |doi=10.1128/JVI.78.17.8951-8959.2004 |url=}} * {{cite journal |author=Reid AH, Taubenberger JK |title=The origin of the 1918 pandemic influenza virus: a continuing enigma |journal=The Journal of General Virology |volume=84 |issue=Pt 9 |pages=2285–92 |date=september 2003 |pmid=12917448 |doi= |url=http://vir.sgmjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=12917448 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * {{cite journal |author=Taubenberger JK, Reid AH, Janczewski TA, Fanning TG |title=Integrating historical, clinical and molecular genetic data in order to explain the origin and virulence of the 1918 Spanish influenza virus |journal=Philosphial Transactions of the Royal Societ in London B: Biological Sciences |volume=356 |issue=1416 |pages=1829–39 |date=desember 2001 |pmid=11779381 |pmc=1088558 |doi=10.1098/rstb.2001.1020 |url=}} * {{cite journal |author=Alexander DJ |title=Ecological aspects of influenza A viruses in animals and their relationship to human influenza: a review |journal=Journal of the Royal Society of Medicine |volume=75 |issue=10 |pages=799–811 |date=október 1982 |pmid=6752410 |pmc=1438138 |doi= |url=}} * {{cite journal |author=Winkler WG |title=Influenza in animals: its possible public health significance |journal=Journal of Wildlife Diseases |volume=6 |issue=4 |pages=239–42; discussion 247–8 |date=október 1970 |pmid=16512120 |doi= |url=http://www.jwildlifedis.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=16512120 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * {{cite journal |author=de Jong JC, Smith DJ, Lapedes AS, ''et al.'' |title=Antigenic and genetic evolution of swine influenza A (H3N2) viruses in Europe |journal=The Journal of Virology |volume=81 |issue=8 |pages=4315–22 |date=apríl 2007 |pmid=17287258 |pmc=1866135 |doi=10.1128/JVI.02458-06 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_2007-04_81_8/page/4315}} * {{cite journal |author=Taubenberger JK, Morens DM |title=The pathology of influenza virus infections |journal=Annual Review of Pathology |volume=3 |issue= |pages=499–522 |year=2008 |pmid=18039138 |pmc=2504709 |doi=10.1146/annurev.pathmechdis.3.121806.154316 |url=}} == Tenglar == * [https://web.archive.org/web/20110814021629/http://landlaeknir.is/Pages/1055?NewsID=1898 Landlæknisembættið:Svínaflensa] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090814000157/landlaeknir.is/Pages/1055?NewsID=1897 Landlæknisembættið:Upplýsingar um svínaflensu A H1N1 spurningar og svör] * [http://www.cdc.gov/swineflu/ Centers for Disease Control and Prevention (CDC) - Swine Flu] * [http://sect4.org/forum "Swine Flu Cases Without Swine Exposure"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429194959/http://sect4.org/forum/ |date=2009-04-29 }} Center for Biosecurity of UPMC * [http://www.outbreakalerts.com Outbreak Alerts] Latest news and videos on viral epidemics and pandemics * [http://www.swinecast.com/2008-leman-conference-ongoing-challenge-of-swine-flu The ongoing challenge of swine flu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429093710/http://www.swinecast.com/2008-leman-conference-ongoing-challenge-of-swine-flu |date=2009-04-29 }} presentation by Marie Gramer, D.V.M., Ph.D., veterinary diagnostician at the University of Minnesota Veterinary Diagnostic Laboratory. * [http://biotech.law.lsu.edu/cphl/history/books/sw/ ''The Swine Flu Affair: Decision-Making on a Slippery Disease''] Original 1978 U.S.A. Department of Health Education and Welfare review by Richard E. Neustadt and Harvey V Fineberg available from Louisiana State University Law Center Medical and Public Health Law Site. * [http://en.wikipedia.org/wiki/NAV-CO2 ''Surface sanitation and interruption of influenza using NAV-CO2''] * [http://www.cdc.gov/ncidod/EID/vol12no01/05-1132.htm ''The Swine Flu Episode and the Fog of Epidemics''] by Richard Krause in CDC's Emerging Infectious Diseases Journal Vol. 12, No. 1 January 2006 published December 20, 2005 * [http://mark.asci.ncsu.edu/HealthyHogs/book1994/woodlief.htm SWINE INFLUENZA by Carol G. Woodlief of College of Veterinary Medicine at North Carolina State University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425124415/http://mark.asci.ncsu.edu/HealthyHogs/book1994/woodlief.htm |date=2009-04-25 }} Overview, symptoms in pigs, treatment for pigs * [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/04/23/AR2009042304116.html ''In California and Texas, 5 New Swine Flu Cases''] [[The Washington Post|Washington Post]], By Rob Stein (Staff Writer) * [http://www.allheadlinenews.com/articles/7014928633 ''Swine Flu In Mexico And U.S. May Lead To Pandemic, WHO Says''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429230913/http://www.allheadlinenews.com/articles/7014928633 |date=2009-04-29 }} AHN, Mayur Pahilajani (Staff Writer) * [http://www.swine-flu-news.com/index.htm News and information on the 2009 human swine flu outbreak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090428133118/http://www.swine-flu-news.com/index.htm |date=2009-04-28 }} * [http://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&t=p&msa=0&msid=106484775090296685271.0004681a37b713f6b5950&ll=22.22809,-111.357422&spn=35.796953,63.896484&z=4 H1N1 Swine Flu cases tagged on Google Maps] * [http://www.who.int/en/ World Health Organization (WHO): Swine influenza] * [http://www.medworm.com/rss/medicalfeeds/infectiousdiseases/Swine-Flu.xml MedWorm's Swine Flu RSS Newsfeed (compiled from thousands of authoritative medical and news feeds)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831070032/http://www.medworm.com/rss/medicalfeeds/infectiousdiseases/Swine-Flu.xml |date=2009-08-31 }} * [http://www.lockergnome.com/jfk/2009/04/11/the-most-important-things-a-journey-into-nys-catskill-mountains/ Survival Emergency and Communication Gear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413044511/http://www.lockergnome.com/jfk/2009/04/11/the-most-important-things-a-journey-into-nys-catskill-mountains/ |date=2009-04-13 }} [[Flokkur:Smitsjúkdómar]] queg99g2yvil8nmvo3053thifr4tczk 0 76071 1952499 1572972 2026-03-28T23:35:07Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 1952499 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Menstrual_Cycle_bottom.png|thumb|hægri]] '''Blæðingar''', '''tíðir''' eða '''klæðaföll''' er regluleg losun [[blóð]]s og legslímuleifa úr [[leg (líffæri)|legi]] og [[leggöng]]um á meðan konur eru frjósamar. Líkaminn þarf að hafa egg til frjóvgunar ásamt næringu fyrir eggið ef af [[frjóvgun]] verður. Hins vegar þarf líkaminn að losna við birgðirnar og setja nýjar í staðinn. Ýmsar hreinlætisvörur, t.d. [[dömubindi]], [[tíðatappi|tíðatappar]] og [[tíðabikar]]ar, eru notaðar meðan á blæðingum stendur til þess að koma í veg fyrir að [[fatnaður]] skemmist. == Tíðahringurinn == Hver tíðahringur hefst með blæðingum og hjá fullorðnum konum líða að meðaltali 28 dagar frá upphafi blæðinga en allt frá 21 degi til 35 er talið eðlilegt. Hjá unglingsstúlkum er eðlilegt tímabil 21-45 dagar. Blæðingar vara oftast í um 2–7 daga í senn. Venjulega stoppa þær á meðan [[meðganga|meðgöngu]] og [[brjóstagjöf]] stendur. Stuttu fyrir upphaf tíðahrings geta konur fundið fyrir fyrirtíðaspennu sem einkennist af líkamlegum og andlegum kvillum, t.d. eymslum í brjóstum, ertingu, þreytu og depurð. Blæðingum fylgja oft verkir í maga, baki og lærum og eru allt frá því að vera mjög vægir yfir í að vera nær óbærilegir. == Breytingaskeiðið == Breytingaskeiðið (eða tíðahvörf) er það tímabil þegar frjósemistímabilinu er að ljúka. Hjá konum hefst það venjulega í seinni hluta fimmtugsaldursins eða við upphaf sextugsaldursins. Þessi ferill tekur mörg ár og er afleiðing líffræðilegrar öldrunar. Í sumum tilfellum veldur hann talsverðum truflunum á daglegum athöfnum kvenna og vellíðan þeirra. {{Stubbur|Líffræði}} [[Flokkur:Blæðingar]] 1no31czxep5oi5k1lp03vgn9alprfcu 1952500 1952499 2026-03-28T23:36:39Z Arnastjarna 114982 1952500 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Menstrual_Cycle_bottom.png|thumb|hægri]] '''Blæðingar''', '''tíðir''' eða '''klæðaföll''' er regluleg losun [[blóð]]s og legslímuleifa úr [[leg (líffæri)|legi]] og [[leggöng]]um á meðan konur eru frjósamar. Líkaminn þarf að hafa egg til frjóvgunar ásamt næringu fyrir eggið ef af [[frjóvgun]] verður. Hins vegar þarf líkaminn að losna við birgðirnar og setja nýjar í staðinn. Ýmsar hreinlætisvörur, t.d. [[dömubindi]], [[tíðatappi|tíðatappar]] og [[tíðabikar]]ar, eru notaðar meðan á blæðingum stendur til þess að koma í veg fyrir að [[fatnaður]] skemmist. == Tíðahringurinn == Hver tíðahringur hefst með blæðingum og hjá fullorðnum konum líða að meðaltali 28 dagar frá upphafi blæðinga en allt frá 21 degi til 35 er talið eðlilegt. Hjá unglingsstúlkum er eðlilegt tímabil 21-45 dagar. Blæðingar vara oftast í um 2–7 daga í senn. Venjulega stoppa þær á meðan [[meðganga|meðgöngu]] og [[brjóstagjöf]] stendur. Stuttu fyrir upphaf tíðahrings geta konur fundið fyrir fyrirtíðaspennu sem einkennist af líkamlegum og andlegum kvillum, t.d. eymslum í brjóstum, ertingu, þreytu og depurð. Blæðingum fylgja oft verkir í kvið, baki og lærum og eru allt frá því að vera mjög vægir yfir í að vera nær óbærilegir. == Breytingaskeiðið == Breytingaskeiðið (eða tíðahvörf) er það tímabil þegar frjósemistímabilinu er að ljúka. Hjá konum hefst það venjulega í seinni hluta fimmtugsaldursins eða við upphaf sextugsaldursins. Þessi ferill tekur mörg ár og er afleiðing líffræðilegrar öldrunar. Í sumum tilfellum veldur hann talsverðum truflunum á daglegum athöfnum kvenna og vellíðan þeirra. {{Stubbur|Líffræði}} [[Flokkur:Blæðingar]] 33l8qqxcvropn80d8b2wag0d4gbsgct 0 76951 1952352 1550276 2026-03-28T12:32:47Z Berserkur 10188 1952352 wikitext text/x-wiki {{Breiðskífa |Nafn = Todmobile |Gerð = CD |Tónlistarmaður = [[Todmobile]] |Forsíða = |Bakhlið = |Bakgrunnur = |Gefin út = 1990 |Tónlistarstefna = [[rokk]]/[[popptónlist|popp]] |Lengdmín = 43 |Lengdsek = 35 |Útgáfufyrirtæki = [[Steinar Music]] |Upptökustjóri = |Gagnrýni = |Síðasta breiðskífa = ''[[Betra en nokkuð annað]]'' |Þessi breiðskífa = Todmobile |Næsta breiðskífa = ''[[Ópera (breiðskífa)|Ópera]]'' |}} '''Todmobile''' var önnur [[breiðskífa]] íslensku hljómsveitarinnar [[Todmobile]]. Hún kom út í nóvember 1990 og varð metsöluplata. Árið 2009 var platan valin í 49. sæti yfir bestu plötur Íslandssögunnar af notendum [[Tónlist.is]]. {{heimild vantar}} ==Lagalisti== # „Pöddulagið“ <small>(Þorvaldur Bjarni/Andrea)</small> — 4:31 # „Eldlagið“ <small>(Eyþór)</small> — 4:30 # „Næturlagið“ <small>(Þorvaldur Bjarni/Andrea)</small> — 4:10 # „Requiem“ <small>(Þorvaldur Bjarni/Andrea)</small> — 7:48 # „Draumalagið“ <small>(Þorvaldur Bjarni)</small> — 5:14 # „Inn“ <small>(Eyþór)</small> — 4:21 # „Gúggúlú“ <small>(Andrea)</small> — 5:32 # „Hryllingslagið“ <small>(Eyþór)</small> — 4:00 # „Tregalagið“ <small>(Andrea, Þorvaldur Bjarni/Andrea)</small> — 4:23 # „Spiladósarlagið“ <small>(Andrea)</small> — 4:02 # „Brúðkaupslagið“ <small>(Þorvaldur Bjarni/Andrea)</small> — 3:26 [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1990]] 7pri5c95obhu1fzaey8kn1judsjp5ll 0 76956 1952351 1811994 2026-03-28T12:31:51Z Berserkur 10188 viðbót 1952351 wikitext text/x-wiki '''Todmobile''' er [[Ísland|íslensk]] [[popptónlist|popp]]-/[[rokk]]hljómsveit stofnuð af [[Þorvaldur Bjarni Þorvaldsson|Þorvaldi Bjarna Þorvaldssyni]], [[Andrea Gylfadóttir|Andreu Gylfadóttur]] og [[Eyþór Arnalds|Eyþóri Arnalds]] árið 1988. Fyrsta hljómplata þeirra, ''[[Betra en nokkuð annað]]'', kom út fyrir jólin 1989 og fékk mjög góða dóma. Önnur plata sveitarinnar, ''[[Todmobile - Todmobile|Todmobile]]'', kom út fyrir jólin 1990 og varð metsöluplata. 1993 ákvað hljómsveitin að hætta. Þorvaldur Bjarni og Andrea stofnuðu [[Tweety]] árið eftir og Eyþór hóf samstarf við unnustu sína, [[Móeiður Júníusdóttir|Móeiði Júníusdóttur]], í dúettinum [[Bong]]. 1996 kom Todmobile aftur saman og gaf út diskinn ''[[Perlur og svín (breiðskífa)|Perlur og svín]]'' með lögum úr [[Perlur og svín|samnefndri kvikmynd]]. Eftir það kom hljómsveitin saman af og til. 2003 gaf hún út diskinn [[Sinfónía (breiðskífa)|Sinfónía]], með [[Sinfóníuhljómsveit Íslands]] og árið 2006 kom út sjötta breiðskífa þeirra, undir nafninu ''Ópus 6''. [[Eyþór Ingi Gunnlaugsson]] gekk til liðs við sveitina eftir 2009. ===Gestatónleikar=== Platan ''Úlfur'' (2014) var með gestainnlegg frá [[Jon Anderson]] ([[Yes]]) og [[Steve Hackett]] ([[Genesis (hljómsveit)|Genesis]]). Anderson og Hackett spiluðu með sveitinni á tónleikum árin 2013 og 2015 <ref>[https://www.visir.is/g/2015150119487/gitargodsogn-stigur-a-svid-med-todmobile Gítargoðsögn stígur á svið með Todmobile] Vísir, 14. janúar 2015</ref> <ref>[https://www.ruv.is/frettir/innlent/anderson-syngur-med-todmobile-i-kvold Anderson syngur með Todmobile í kvöld] Rúv, 15. nóvember 2013</ref> . Árið 2016 var [[Nik Kershaw]] gestur Todmobile í Hörpu. Hann og [[Midge Ure]] úr [[Ultravox]] hafa spilað tvívegis með sveitinni. Einnig hefur Toney Hadley úr [[Spandau Ballet]] gestað með Todmobile. <ref>[https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2023-10-14-todmobile-og-stjornuregn-394121 Todmobile og stjörnuregn] Rúv, 14. október 2023</ref> == Hljómplötur == * [[1989]] — ''[[Betra en nokkuð annað]]'' * [[1990]] — ''[[Todmobile - Todmobile|Todmobile]] * [[1991]] — ''Todmobile'' (ensk útgáfa) * [[1991]] — ''[[Ópera (breiðskífa)|Ópera]] * [[1992]] — ''[[Tarantulo]]'' * [[1992]] — ''[[2603 (breiðskífa)|2603]]'' * [[1993]] — ''[[Spillt]]'' * [[1996]] — ''[[Perlur og svín (breiðskífa)|Perlur og svín]]'' * [[2000]] — ''[[Best (breiðskífa)|Best]]'' * [[2004]] — ''[[Sinfónía (breiðskífa)|Sinfónía]]'' * [[2005]] — ''Brot af því besta'' * [[2006]] — ''Ópus 6'' * [[2009]] — ''Spiladós: 1989-2009'' (tvöföld safnplata í tilefni af 20 ára afmæli hljómsveitarinnar, ásamt DVD disk með 19 tónlistarmyndböndum) * [[2011]] — ''7'' * [[2014]] — ''Úlfur'' * [[2018]] — ''Hermaur: 1988-2018'' {{s|1988}} ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Íslenskar hljómsveitir]] pjd23rqwdnuy7zvvygjknr43269zvoa 1952353 1952351 2026-03-28T12:37:58Z Berserkur 10188 1952353 wikitext text/x-wiki '''Todmobile''' er [[Ísland|íslensk]] [[popptónlist|popp]]-/[[rokk]]hljómsveit stofnuð af [[Þorvaldur Bjarni Þorvaldsson|Þorvaldi Bjarna Þorvaldssyni]], [[Andrea Gylfadóttir|Andreu Gylfadóttur]] og [[Eyþór Arnalds|Eyþóri Arnalds]] árið 1988. Fyrsta hljómplata þeirra, ''[[Betra en nokkuð annað]]'', kom út fyrir jólin 1989 og fékk mjög góða dóma. Önnur plata sveitarinnar, ''[[Todmobile - Todmobile|Todmobile]]'', kom út fyrir jólin 1990 og varð metsöluplata. 1993 ákvað hljómsveitin að hætta. Þorvaldur Bjarni og Andrea stofnuðu [[Tweety]] árið eftir og Eyþór hóf samstarf við unnustu sína, [[Móeiður Júníusdóttir|Móeiði Júníusdóttur]], í dúettinum [[Bong]]. 1996 kom Todmobile aftur saman og gaf út diskinn ''[[Perlur og svín (breiðskífa)|Perlur og svín]]'' með lögum úr [[Perlur og svín|samnefndri kvikmynd]]. Eftir það kom hljómsveitin saman af og til. 2003 gaf hún út diskinn [[Sinfónía (breiðskífa)|Sinfónía]], með [[Sinfóníuhljómsveit Íslands]] og árið 2006 kom út sjötta breiðskífa þeirra, undir nafninu ''Ópus 6''. [[Eyþór Ingi Gunnlaugsson]] gekk til liðs við sveitina eftir 2009. ===Gestatónleikar=== Platan ''Úlfur'' (2014) var með gestainnlegg frá [[Jon Anderson]] ([[Yes]]) og [[Steve Hackett]] ([[Genesis (hljómsveit)|Genesis]]) sem voru í [[progrokk]]sveitum sem voru vinsælar á 8. áratugnum. Anderson og Hackett spiluðu með sveitinni á tónleikum árin 2013 og 2015 <ref>[https://www.visir.is/g/2015150119487/gitargodsogn-stigur-a-svid-med-todmobile Gítargoðsögn stígur á svið með Todmobile] Vísir, 14. janúar 2015</ref> <ref>[https://www.ruv.is/frettir/innlent/anderson-syngur-med-todmobile-i-kvold Anderson syngur með Todmobile í kvöld] Rúv, 15. nóvember 2013</ref>. Svo fékk Todmobile poppstjörnur frá 9. áratugnum sem gesti á tónleikum. [[Nik Kershaw]] gestur Todmobile árið 2016 í Hörpu. Hann og [[Midge Ure]] úr [[Ultravox]] hafa spilað tvívegis með sveitinni. Einnig hefur Toney Hadley úr [[Spandau Ballet]] gestað með sveitinni. <ref>[https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2023-10-14-todmobile-og-stjornuregn-394121 Todmobile og stjörnuregn] Rúv, 14. október 2023</ref> == Hljómplötur == * [[1989]] — ''[[Betra en nokkuð annað]]'' * [[1990]] — ''[[Todmobile - Todmobile|Todmobile]] * [[1991]] — ''Todmobile'' (ensk útgáfa) * [[1991]] — ''[[Ópera (breiðskífa)|Ópera]] * [[1992]] — ''[[Tarantulo]]'' * [[1992]] — ''[[2603 (breiðskífa)|2603]]'' * [[1993]] — ''[[Spillt]]'' * [[1996]] — ''[[Perlur og svín (breiðskífa)|Perlur og svín]]'' * [[2000]] — ''[[Best (breiðskífa)|Best]]'' * [[2004]] — ''[[Sinfónía (breiðskífa)|Sinfónía]]'' * [[2005]] — ''Brot af því besta'' * [[2006]] — ''Ópus 6'' * [[2009]] — ''Spiladós: 1989-2009'' (tvöföld safnplata í tilefni af 20 ára afmæli hljómsveitarinnar, ásamt DVD disk með 19 tónlistarmyndböndum) * [[2011]] — ''7'' * [[2014]] — ''Úlfur'' * [[2018]] — ''Hermaur: 1988-2018'' {{s|1988}} ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Íslenskar hljómsveitir]] 6fqvpbk12py1h1uzga3hsoyfxbi3uks 0 79639 1952425 974266 2026-03-28T19:38:28Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952425 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Kvennafræðarinn,p49.png|thumb|right|Blaðsíða úr Kvennafræðaranum.]] '''Kvennafræðarinn''' er bók um [[matreiðsla|matreiðslu]], [[hússtjórn]] og fleira eftir [[Elín Briem|Elínu Briem]], skólastýru [[Kvennaskólinn á Ytri-Ey|Kvennaskólans á Ytri-Ey]] á [[Skagaströnd (sveit)|Skagaströnd]] og stofnanda [[Hússtjórnarskóli Reykjavíkur|Hússtjórnarskóla Reykjavíkur]]. Bókin var ein fyrsta íslenska [[matreiðslubók]]in og hafði mikil áhrif á íslenska [[matargerð]]. Þegar Elín Briem réðist í að skrifa bók sína seint á 9. áratug 19. aldar var engin [[matreiðslubók]] tiltæk á íslensku þótt tvær bækur hefðu raunar komið út áður, ''Einfalt matreiðsluvasakver fyrir heldri manna húsfreyjur'' eftir [[Marta María Stephensen|Mörtu Maríu Stephensen]] (en í rauninni líklega að mestu eftir [[Magnús Stephensen (f. 1762)|Magnús Stephensen]] mág hennar) árið [[1800]] og ''Ný matreiðslubók ásamt ávísun um litun, þvott o.fl.'' eftir [[Þóra Andrea Nikólína Jónsdóttir|Þóru Andreu Nikólínu Jónsdóttur]], sem út kom [[1858]]. Hvorug náði mikilli útbreiðslu svo að einu matreiðslubækurnar sem íslenskar húsmæður áttu kost á voru danskar, svo sem matreiðslubók maddömu [[Anne Marie Mangor|Mangor]], sem var mikið notuð hér á landi en miðaðist við danskar aðstæður. Elín stýrði skólanum á Ytri-Ey [[1883]]-[[1895]] og hefur við gerð bókarinnar án efa nýtt sér efni sem hún hefur útbúið til kennslu í skólanum auk þess sem hún hefur viðað að sér í húsmæðrakennaranámi sínu í [[Kaupmannahöfn]] á árunum 1881-1883. Um þrír fjórðu bókarinnar er mataruppskriftir en einnig er fjallað um næringu og heilsu, hreinlæti og þrif, þvotta og fleira. Kvennafræðarinn kom út um áramótin [[1888]]-[[1889]] og náði strax miklum vinsældum seldist strax í 3000 eintökum og var endurprentuð fjórum sinnum, síðast 1911. Bókin hafði veruleg áhrif á íslenska matargerð og einnig á hússtjórn, hreinlæti og margt annað. {{Tilvitnun2|Ef spurt væri að því bvaða bók íslensk hafi átt mestan þátt í að bæta lifnaðarhætti og heimilisstjórn Íslendinga, yrði svarið ótvírætt: Kvennafræðarinn. Ef húsmæður þær, er nú eru orðnar rosknar, og eigi áttu í uppvextinum kost á hússtjórnarfræðslu, væru spurðar að því, af hverjum þær hefðu auðgast mest að hagkvæmri þekkingu, mundu þær svara: Af Kvennafræðaranum hennar Elínar Briem. Og það er ekki ofsagt þótt sagt sé, að engin íslensk bók hefir valdið jafn mikilli og hollri breytingu á heimilunum, aukið hreinlæti, kennt hagsýni og gjört viðurværi manna fjölbreyttara, en þessi, ég vil segja, sígilda íslenska matreiðslubók. Matreiðslubók er ekki algjörlega réttnefni, því að Kvennafræðarinn fjallar um margt fleira en matreiðslu, um öll heimilisstörf, og er sanni nær að segja, að af Kvennafræðaranum geti hver meðalgreind kona lært flest það, er að hússtjórn lítur.|Tímaritið 19. júní.}} ==Tengt efni== * ''[[Einfalt matreiðsluvasakver fyrir heldri manna húsfreyjur]] '' == Heimild == * {{vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2283120|titill=Frú Elín Briem Jónsson 70 ára. 19. júní, 9. tbl. 1926.}} ==Tenglar== * [http://baekur.is/bok/000103652/Kvennafraedarinn ''Kvennafræðarinn'' (útg. 1891) á Bækur.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Íslensk matargerð]] [[Flokkur:Matreiðslubækur]] 9qfzp07pnalkd75w33l2iuqmg78kcfg 0 80065 1952524 1897947 2026-03-29T00:21:00Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952524 wikitext text/x-wiki '''Leiðarhólmssamþykkt''' var samþykkt sem gerð var [[10. maí]] [[1513]], á [[þriggja hreppa þing]]i á Leiðarhólmi í [[Dalasýsla|Dölum]].<ref>{{tímarit.is|5321856|Skálmöld á Íslandi|blað=Nýr stormur|blaðsíða=8-9|útgáfudagsetning=2.12.1966}}</ref> Hún var liður í baráttu íslenskra höfðingja við [[kirkjuvald]]ið og beindist gegn biskupunum, [[Gottskálk Nikulásson|Gottskálk Nikulássyni]] Hólabiskupi og [[Stefán Jónsson (biskup)|Stefáni Jónssyni]] Skálholtsbiskupi.<ref>{{cite book|url=https://baekur.is/bok/be7434b9-e73a-4c9b-9052-2b0e82f235e1/6/374|chapter=Sauðlauksdalsannáll|pages=364-365|title=Annálar 1400-1800|volume=6|publisher=Hið íslenzka bókmenntafélag|year=1987|access-date=2025-01-21|archive-date=2025-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121161824/https://baekur.is/bok/be7434b9-e73a-4c9b-9052-2b0e82f235e1/6/374|url-status=dead}}</ref> Samþykktin kom í kjölfar [[Vatnsfjarðarmál]]a. Þeir sem stóðu fyrir samþykktinni voru höfðingjarnir [[Björn Guðnason]] í Ögri og [[Jón Sigmundsson]] lögmaður. Þeir höfðu báðir átt í miklum deilum við biskupana; Jón við Gottskálk og Björn við Stefán, og var það Björn sem samdi skjalið. Með undirskrift sinni skuldbundu menn sig til að þola biskupum ekki ójöfnuð, en þó skyldi farið að [[kirkjuréttur|kirkjulögum]]. Biskupar höfðu áratugina á undan gerst stöðugt ásælnari í eignir höfðingja og meðal annars dæmt suma til eignamissis fyrir frændsemishjónabönd og önnur siðferðisbrot. Tókst Gottskálk á endanum að hafa mestallar eignir Jóns lögmanns af honum en Birni gekk betur að halda hlut sínum. == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Saga Íslands]] [[Flokkur:16. öldin]] o92anra7h976jy2h6yoek1tjax46s1x 0 82332 1952503 1776995 2026-03-28T23:40:44Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1952503 wikitext text/x-wiki '''Sértækir serótónín endurupptökuhemlar''' eða '''SSRI''' ([[enska]] ''selective serotonine reuptake inhibitors'') er flokkur [[þunglyndislyf]]ja sem hefur áhrif á virkni [[serótónín]]s í [[Heilinn|heilanum]]. Lyf í þessum flokki eru m.a. (virka efnið í sviga): * Cipralex (escitalopram), * Cipramil (citalopram), * Seról (fluoxetine), * Zoloft eða Sertral (sertraline) og * Seroxat (paroxetine). == Virkni serótóníns == Serótónín er eitt af [[taugaboðefni|meginboðefnum]] heilans. Á sjötta áratugnum kom fram [[kenning]] að vöntun á serótóníni og [[noradrenalín]]i væri [[orsök]] þunglyndis. Þessi vöntun er á taugamótum taugafrumna í heilanum og með því að auka þennan styrk, ýmist á serótóníni eða noradrenalíni sem er persónubundið, má minnka þunglyndiseinkenni. Þegar lyfin eru gefin koma efnafræðileg áhrif þeirra strax fram - á mínútum eða klukkustundum. En klínísk áhrif þeirra - minnkun á þunglyndiseinkennum - kemur fram á vikum. Bendir það til boðefnin ein og sér og vöntun þeirra séu ekki orsök þunglyndis. Þegar styrkurinn á efnunum eykst við notkun þunglyndislyfja aðlagast heilinn breytingunum sem tekur nokkrar vikur að koma fram. Breytt genatjáning spilar þarna inn í. Að þetta taki nokkrar vikur að koma fram skýrist t.d. að serótónergar frumur, þ.e. frumur sem losa serótónín á aðrar frumur í heilanum eru gífurlega margar. Undirstúkan er eitt undirsvæða heians sem er ítauguð (fær boð '''frá''') frá serótónergum frumum. Ein þekkt meingerð í þunglyndi er svokallaður undirstúku-heiladinguls-nýrnahettu öxull (''e. HPA axis''). Kenningin er að [[Mannsheilinn#undirstúkan|undirstúkan]] losar CRH (''e. corticotropin releasing hormone'') sem hefur áhrif á heiladingulinn. Hann losar ACTH (''e. adrenocortico trophic hormone'') sem hefur bein áhrif á nýrnahetturnar. Þær losa síðan cortisol hormónið sem er hækkað í fólki með þunglyndi. Cortisol hefur síðan þau áhrif á genatjáningu í [[Undirstúka|undirstúku]] að upptaka á serótónín er aukin. Þegar serótónín er tekið upp eykur það á virkni fyrrnefnds öxuls. SSRI lyf verka á þetta kerfi - þau eru sértækir serótónín endurupptökuhemlar og hamla að serótónín sé tekið upp sem aftur hindrar að það verki inni í frumunni. Í því liggur langur virknitími SSRI lyfja m.a., breytt genatjáning tekur vikur að koma fram. Einnig veldur CRH hormónið eitt og sér einkennum sem sjást í þunglyndi: þyngdarmissi, minnkaðrar virkni og kvíða. <ref>{{bókaheimild|höfundur1=Rang, H.P.|höfundur2=Ritter, J.M.|höfundur3=Flower, R.J.|höfundur4=Henderson, G|titill=Rang&Dale's Pharmacology|útgefandi=Elsevier|ár=2016|ISBN=978-0-7020-5363-4}}</ref> <ref>{{Tímaritsgrein|höfundur=Tecott, Laurence H|grein=Serotonin Activates the Hypothalamic–Pituitary–Adrenal Axis via Serotonin 2C Receptor Stimulation|titill=The Journal of Neuroscience|ár=2007|blaðsíðutal=6956-6964}}</ref> {{stubbur}} == Heimildir == [[Flokkur:Geðlyf]] [[Flokkur:Þunglyndislyf]] 7rkx1q4zghsztg2ae2srgqcnz35q9h7 1952504 1952503 2026-03-28T23:42:33Z Arnastjarna 114982 1952504 wikitext text/x-wiki '''Sértækir serótónín endurupptökuhemlar''' eða '''SSRI''' ([[enska]] ''selective serotonine reuptake inhibitors'') er flokkur [[þunglyndislyf]]ja sem hefur áhrif á virkni [[serótónín]]s í [[Heilinn|heilanum]]. Lyf í þessum flokki eru m.a. (virka efnið í sviga): * Cipralex (escitalopram), * Cipramil (citalopram), * Seról (fluoxetine), * Zoloft eða Sertral (sertraline) og * Seroxat (paroxetine). == Virkni serótóníns == Serótónín er eitt af [[taugaboðefni|meginboðefnum]] heilans. Á sjötta áratugnum kom fram [[kenning]] að vöntun á serótóníni og [[noradrenalín]]i væri [[orsök]] [[Þunglyndi (geðröskun)|þunglyndis]]. Þessi vöntun er á [[Taugamót|taugamótum]] [[Taugafruma|taugafrumna]] í heilanum og með því að auka þennan styrk, ýmist á serótóníni eða noradrenalíni sem er persónubundið, má minnka þunglyndiseinkenni. Þegar lyfin eru gefin koma efnafræðileg áhrif þeirra strax fram - á mínútum eða klukkustundum. En klínísk áhrif þeirra - minnkun á þunglyndiseinkennum - kemur fram á vikum. Bendir það til boðefnin ein og sér og vöntun þeirra séu ekki orsök þunglyndis. Þegar styrkurinn á efnunum eykst við notkun þunglyndislyfja aðlagast heilinn breytingunum sem tekur nokkrar vikur að koma fram. Breytt genatjáning spilar þarna inn í. Að þetta taki nokkrar vikur að koma fram skýrist t.d. að serótónergar frumur, þ.e. frumur sem losa serótónín á aðrar frumur í heilanum eru gífurlega margar. Undirstúkan er eitt undirsvæða heians sem er ítauguð (fær boð '''frá''') frá serótónergum frumum. Ein þekkt meingerð í þunglyndi er svokallaður undirstúku-heiladinguls-nýrnahettu öxull (''e. HPA axis''). Kenningin er að [[Mannsheilinn#undirstúkan|undirstúkan]] losar CRH (''e. corticotropin releasing hormone'') sem hefur áhrif á heiladingulinn. Hann losar ACTH (''e. adrenocortico trophic hormone'') sem hefur bein áhrif á nýrnahetturnar. Þær losa síðan cortisol [[Hormón|hormónið]] sem er hækkað í fólki með þunglyndi. Cortisol hefur síðan þau áhrif á genatjáningu í [[Undirstúka|undirstúku]] að upptaka á serótónín er aukin. Þegar serótónín er tekið upp eykur það á virkni fyrrnefnds öxuls. SSRI lyf verka á þetta kerfi - þau eru sértækir serótónín endurupptökuhemlar og hamla að serótónín sé tekið upp sem aftur hindrar að það verki inni í frumunni. Í því liggur langur virknitími SSRI lyfja m.a., breytt genatjáning tekur vikur að koma fram. Einnig veldur CRH hormónið eitt og sér einkennum sem sjást í þunglyndi: þyngdarmissi, minnkaðrar virkni og kvíða. <ref>{{bókaheimild|höfundur1=Rang, H.P.|höfundur2=Ritter, J.M.|höfundur3=Flower, R.J.|höfundur4=Henderson, G|titill=Rang&Dale's Pharmacology|útgefandi=Elsevier|ár=2016|ISBN=978-0-7020-5363-4}}</ref> <ref>{{Tímaritsgrein|höfundur=Tecott, Laurence H|grein=Serotonin Activates the Hypothalamic–Pituitary–Adrenal Axis via Serotonin 2C Receptor Stimulation|titill=The Journal of Neuroscience|ár=2007|blaðsíðutal=6956-6964}}</ref> {{stubbur}} == Heimildir == [[Flokkur:Geðlyf]] [[Flokkur:Þunglyndislyf]] pkt4lk44qagyj6ed1hrd5e1p4u981ym 0 82347 1952514 1935918 2026-03-28T23:56:35Z Arnastjarna 114982 1952514 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Final stem cell differentiation is.svg|thumb|Stofnfruma getur þroskast yfir í sérhæfðari frumur]] '''Stofnfrumur''' eru ósérhæfðar [[fruma|frumur]] sem hafa þá hæfileika að þroskast yfir í sérhæfðari frumur og geta endurnýjað sig með [[frumuskipting]]u ef rétt skilyrði eru fyrir hendi. Þetta gera þær án þess að sýna öldrunareinkenni. Dótturfrumurnar geta þá þroskast yfir í sérhæfðari frumur ef þörf er á eins og t.d. [[vöðvi|vöðvafrumu]] eða [[taugarfruma|taugafrumu]] eða verið áfram sem ósérhæfð fruma.<Ref name=Marta>Marta Konráðsdóttir, Sigríður Hjörleifsdóttir og Sólveig Pétursdóttir. (2004). Erfðir og Líftækni. Mál og Menning</ref> Þannig geta þær viðhaldið fjölda sínum og þjónað sem einskonar viðgerðarkerfi fyrir hina ýmsu vefi líkamans.<Ref name=Campbell>N. A. Campbell, J. B. Reece, L. A. Urry, M. L. Cain, S. A. Wasserman, P. V. Minorsky og R. B. Jackson (2008). ''Biology'', 8. útg. San Francisco: Pearson Education, Inc.</ref> Í sumum líffærum eins og í [[Magi|maganum]] og beinmerg skipta stofnfrumur sér til að viðhalda og endurnýja útslitinn eða skemmdan vef. En hinsvegar í sumum líffærum eins og í [[Bris|brisinu]] og [[Hjarta|hjartanu]] skipta stofnfrumur sér aðeins við sérstækar aðstæður. Til eru tvær gerðir af stofnfrumum eftir uppruna, úr [[Fósturvísir|fóstursvísi]] og fullorðnum einstaklingum.<Ref name=Campbell/> == Stofnfrumur í fósturvísi == Í fósturvísum finnast stofnfrumur sem hafa þann eiginleika að geta myndað sérhæfðar frumur af hvaða gerð sem er. Innan [[kímblaðra|kímblöðru]] fósturvísisins er klasi ósérhæfðra frumna sem síðar mynda fósturlögin þrjú. Þegar fósturvísirinn skiptir sér í fyrsta skipti eru frumurnar ósérhæfðar en smám saman verða til sérhæfðari frumur sem síðan verða að útlimum og líffærum. Til að byrja með eru frumur fósturvísisins því [[alhæf stofnfruma|alhæfar]] (e. ''totipotent''). Þroskunarferlið var talið stefna í eina átt frá ósérhæfðum frumum til sérhæfðari en nýlegar rannsóknir benda þó til þess að sérhæfðar frumur geti snúið aftur að ósérhæfðu ástandi og síðan sérhæfst aftur eftir það.<Ref> Þórarinn Guðjónsson og Eiríkur Steingrímsson (2003) „Eiginleikar stofnfruma:frumusérhæfing og ný meðferðaúrræði“. ''Læknablaðið'' , 89(1):43-48. [http://www.hirsla.lsh.is/lsh/handle/2336/13135 Rafræn útgáfa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010735/http://hirsla.lsh.is/lsh/handle/2336/13135 |date=2016-03-05 }} </ref> Það er hægt að einangra stofnfrumur úr fósturvísi á fyrstu stigum þess, og í [[Frumurækt|ræktun]] geta stofnfrumurnar fjölgað sér ótakmarkað. Við sérstakar ræktunaraðstæður er hægt að fá þær til að mynda mismunandi tegundir af sérhæfðum frumun jafnvel [[egg]] og [[sæðisfruma|sæðisfrumur]].<Ref name=Campbell/> Eins lengi og stofnfrumurnar eru látnar fjölga sér í ræktinni undir viðeigandi aðstæðum haldast þær enn ósérhæfðar. En ef þær eru látnar klumpa sig saman og mynda fósturvísa, byrja þær að sérhæfast af sjálfdáðum. Þær geta þá myndað [[vöðvi|vöðvafrumur]], [[taugar|taugafrumur]] og margar tegundir af frumum. Þetta er góður vísir fyrir því að ræktin af stofnfrumunum er heilbrigð en ferlið er stjórnlaust og er því óhagkvæm aðferð til að framleiða rækt með sérstökum tegundum af sérhæfðum frumum. Til þess að rækta með sértökum tegundum af sérhæfðum frumum er reynt að hafa stjórn á sérhæfingu stofnfrumanna. Reynt er að breyta efnasamsetningu ræktunarmiðlinum, breyta yfirborði ræktunar skálarinnar eða breyta frumunni með því að skeyta inn sérstöku [[gen]]i. Eftir margra ára tilraunir hafa vísindamenn fundið einskonar uppskrift fyrir stjórnun á sérhæfingu stofnfruma úr fósturvísum í ákveðnar tegundir af frumum.<Ref name=SCB>[http://stemcells.nih.gov/info/basics/ Stofnfrumuvefur ''National Institutes of Health'']</ref> == Stofnfrumur í fullvaxta dýrum == Í fullvaxta dýrum og mönnum eru líka stofnfrumur sem þjóna þeim tilgangi að leysa af hólmi sérhæfðar frumur sem geta ekki endurnýjað sjálfar sig eins og þörf er á. Stofnfrumur fullorðinna geta ekki eins og fósturvísis stofnfrumur myndað allar gerðir af frumun í lífverunni, þó svo að þær geti myndað margar gerðir. Það hefur lengi legið fyrir að líkaminn hefur ákveðna hæfni til viðgerða og endurmyndunar á fullmynduðum sérhæfðum vefjum ýmissa líffæra. Til dæmis getur sérstök gerð af stofnfrumum í beinmerg myndað allar gerðir af blóðkornum og önnur gerð getur myndað bein, brjósk, fitu, vöðva og innri vegg í æðum. Það finnast jafnvel í heilanum stofnfrumur sem endurnýja ákveðnar tegundir af taugafrumum. Nýlega hafa vísindamenn fundið stofnfrumur í [[húð]], [[hár]]i, [[auga|augum]] og [[tannkvika|tannkviku]], þó svo að fullorðin dýr og menn hafi aðeins lítið magn af stofnfrumum hafa vísindamenn fundið leiðir til að þekkja og einangra þessar frumur úr ýmsum vefjum og í sumum tilfellum ræktað þær. Með réttum ræktunaraðstæðum hefur verið hægt að láta þær mynda margar tegundir af sérhæfðum frumum.<Ref name=Campbell/> Það er þó mjög lítið magn af stofnfrumum í hverjum vef og þegar búið er að einangra þær er hæfni þeirra til að skipta sér takmarkaður, sem veldur því að það reynist erfitt að framleiða mikið magn af stofnfrumum. Verið er að reyna að finna betri leiðir til að framleiða mikið magn af fullorðnum stofnfrumum í ræktunum og stjórna þeim þannig til að mynda sérhæfðar frumur sem geta verið notaðar í meðferðum gegn sjúkdómum og meiðslum.<Ref name=SCB/> Með því að nota stofnfrumur úr fullorðnum mönnum er hægt að sneiða hjá mörgum þeirra siðfræðilegu ágreiningsefna sem uppi hafa verið um stofnfrumurannsóknir. == Rannsóknir == Tilgangur með stofnfrumurannsóknum er ekki að [[klónun|einrækta]] lífverur þó það hafi verið gert. Rannsóknir á stofnfrumum hvort sem er um að ræða úr fósturvísi eða fullvaxta dýrum eða mönnum er uppspretta af verðmætum upplýsingum um sérhæfingu fruma og hefur gífurlega möguleika hvað varðar læknavísindin. Hæfileiki þeirra til að endurnýja sig felur í sér mikla möguleika á nýjum meðferðarúrræðum gegn ýmsum sjúkdómum og sködduðum líffærum eins og [[sykursýki]], [[hjartasjúkdómur|hjartasjúkdómum]], [[Parkinsonsveiki|Parkisons]] og svo framvegis. Fullorðnar stofnfrumur úr beinmerg hafa lengi verið notaðar sem uppspretta fyrir ónæmisvarnarfrumur fyrir sjúklinga sem eru með ónæmissjúkdóm eða hafa gengið í gegnum [[geislameðferð]] sökum [[krabbamein]]s. Vísindamenn halda að vefir sem komnir er af fósturvísis og fullorðnum stofnfrumun munu sýna mismunandi viðbrögð gegn höfnun við ígræðslu. Það er haldið að fullorðnar stofnfrumur og vefir sem ræktaðir eru úr þeim muni hafa minni tilhneygingu til að vera hafnað eftir ígræðslu. Þetta er vegna þess að stofnfrumur frá sjúklingnum sjálfum gætu verið ræktaðar og látnar sérhæfast í sérstaka tegund af frumum og svo verið ígrædd í sjúklinginn. Notkun á fullorðins stofnfrumum og vefjum ræktaðir úr stofnfumum sjúklingsins sjálfs þýðir að það eru mun minni lýkur á að [[ónæmiskerfi]] líkamanns hafni því. Þetta hefur mikla kosti þar sem höfnun á ígræddum vefjum er stórt vandamál, því að í flestum tilfellum verður að nota ónæmisbælandi lyf sem hafa oft miklar aukaverkanir, þar með verður hægt að komast hjá því að nota þessi lyf<Ref name=SCB/> og einnig leyst vandann um siðferðisleg sjónarmið við notkun á stofnfrumum úr fósturvísum. Nýlegar rannsóknir hafa sýnt að það er hægt að rækta fósturvísis stofnfrumur með því að nota sérhæfðar frumur úr fullvaxta einstaklingum. Það er gert með því að snúa ferlinu við þannig að þær afsérhæfast og geta síðan sérhæfst aftur eftir það jafnvel í aðrar frumur en þær voru upprunalega. Þetta var fyrst tilkynnt árið 2007, með húðfrumum músa en síðan þá hefur þetta verið gert með húðfrumum úr mönnum. Í öllum tilfellum umbreyttu vísindamenn [[húð]]frumum í fósturvísis stofnfrumur með því að nota [[retroveira|retroveiru]]. Þannig var hægt að skeyta inn auka klónuðum afritun af fjórum „stofnfrumu“ frumgerðum af stjórnunar genum. Hingað til hafa allar rannsóknir sýnt að umbreyttu frumurnar sem eru kallaðar ''induced pluripotent stem cell'' ([[iPS]]) geta gert allt það sem fósturvísis stofnfrumurnar geta. Fínstilla þarf þessa tækni og hefur orðið mikil framför í þeim efnum. Þessar frumur gætu verið svo sérsniðnar fyrir hvern sjúkling þannig að hætta á höfnun yrði hverfandi.<Ref name=Campbell/> En margt er enn óvitað og eftir er að gera margar rannsóknir til að skilja hvernig hægt er að nota stofnfrumu meðferð til að lækna sjúkdóma, sem oft er nefnt endurnýjandi eða uppbyggjandi læknisfræði (e. ''regenerative'' eða ''reparative medicine''). Rannsóknarvinnan miðast við að reyna að skilja eiginleika frumanna og hvað veldur því að þær mynda sérhæfðar frumur. Einnig hafa rannsóknir leitt í ljós vitneskju um hvernig lífverur þroskast frá einni frumu í fullþroskaða lífveru og hvernig heilbrigðar frumur koma í staðinn fyrir skemmdar frumur í fullorðnum lífverum. == Siðferði rannsókna á fósturvísum == Rannsóknir á fósturvísum eru umdeildar og í mörgum löndum eru ræktun á fósturvísum manna til rannsókna bönnuð. Í sumum löndum eru rannsóknir leyfðar á fósturvísum sem ekki eru nýttir til barneigna eftir [[tæknifrjóvgun|tæknifrjóvgunarmeðferð]] en þá verður samþykki foreldra að liggja fyrir. <Ref name=Marta/> Á Íslandi gilda svipaðar reglur. Rannsóknir á fósturvísum eru bannaðar nema með samþykki kynfrumugjafa þess. Framleiðsla á fósturvísum eingöngu í þeim tilgangi að gera rannsóknir er líka bönnuð.<ref name="althingi">Lög um tæknifrjóvgun og notkun kynfrumna og fósturvísa manna til stofnfrumurannsókna nr. 55/1996. [http://www.althingi.is/lagas/nuna/1996055.html]</ref> Ástæður fyrir svona miklum umræðum um þessar rannsóknir eru meðal annars vegna trúarlegar ástæður og hugsanleg brot á [[mannréttindi|mannréttindarlögum]]. Umdeilt er hvenær fósturvísir verður einstaklingur sem hefur grundvallarréttindi. <ref>M. Rickard (2002). Key Ethical Issues in Embryonic Stem Cell Research. Department of the Parliamentary Library nr. 5 2002–03. [http://www.stofnfrumur.is/focal/stofnfrumur/webguard.nsf/Attachment/Stem%20cell%20ethics%20%28Australia%29/$file/Stem%20cell%20ethics%20%28Australia%29.pdf]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot}}</ref> Rannsóknir á fullorðinsstofnfrumum hafa ekki lent inn í þessari umræðu þar sem stofnfrumur eru teknar úr fullorðnum einstaklingi. Rannsóknir eru því mun lengra á veg komnar og má þar nefna blóðmyndandi stofnfrumur sem dæmi. Viðhorf manna á rannsóknum á fósturvísum manna má skipta gróflega í þrennt: [[persónuviðhorf]], [[lífverndunarviðhorf]] og [[sérstöðuviðhorf]]. <ref name="Floki">Flóki Guðmundsson og Trausti Óskarsson, (2003). Notkun stofnfrumna úr fósturvísum tillækninga: Siðfræðileg álitamál. Læknablaðið, 89:321-325. [http://www.laeknabladid.is/media/skjol/2003-4/2003-04-f04.pdf]</ref> Samkvæmt persónuviðhorfi segir að fósturvísar uppfylli ekki þau skilyrði til að njóta siðferðislegra réttinda. Til þess þyrfti lífveran að öðlast einhvers konar [[sjálfsvitund]] þ.e.a.s vera persóna og þau skilyrði uppfylli fósturvísar ekki og því megi rækta þá eingöngu til rannsókna. Fósturvísa megi nota til þess að bæta lífskilyrði persónu. Persónusinnar líta svo á að fyrstu dagana eftir getnað hafi fósturvísirinn lítil auðkenni manns og njóti ekki siðferðisréttar umfram [[frumuklasi|frumuklasa]] annarra dýra. <ref name=Floki/> Lífverndunarsinnar segja að fósturvísir sé í raun smæsta form manneskju og sé í raun sama persóna allt frá getnaði. Fósturvísar njóta því fullra réttinda þar með talið rétt til lífs. Öll afskipti sem ekki eru í þágu fósturvísisins sjálfs séu því með öllu óréttanleg. Lífverndunarsinnar eru algjörlega mótfallnir framleiðslu á fósturvísum til þess að ná úr þeim stofnfrumum. Þeir eru í raun andstaðan á við persónuviðhorfið. <ref name=Floki/> Sérstöðuviðhorf byggir á því að það skuli meta rannsóknir á fósturvísum í stað þess að setja blátt bann á slíkar rannóknir. Bera skuli samt vissa virðingu fyrir fósturvísum þótt þeir séu ekki persónur því þeir hafi alla burði til að þroskast yfir í persónu. Fósturvísarnir hafa því viss réttindi en samt ekki á við réttindi persónu. Það þyrfti að vega og meta hvert tilvik fyrir sig vegna þess að siðferðisstaðan vegur stundum þyngra en persónu og stundum ekki. Með of miklu frjálsræði á rannsóknum á fósturvísum gæti helgi mannlífsins verið skoðuð með meiri léttúð en áður og virðing við mannlífi stefnt í voða. <ref name=Floki/> Rannsóknir á stofnfrumum eru skammt á veg komnar og ljóst er að mikil vinna er framundan áður en hægt verður að fullnýta stofnfrumur við hinum ýmsu sjúkdómum og jafnvel fæðingargöllum. Á komandi árum eiga menn eftir að skilja betur sérhæfingu stofnfrumna og hvernig þær vinna í líkamanum. Með aukinni vitneskju á stofnfrumum verður hægt að bæta lífsskilyrði sjúklinga til muna. == Heimildir == {{Reflist}} == Tenglar == * [http://www.stofnfrumur.is ''Almennar upplýsingar um stofnfrumur'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.althingi.is/lagas/nuna/1996055.html ''Lög um tæknifrjóvgun''] * [http://www.laeknabladid.is/media/skjol/2003-1/2003-01-f04.pdf Guðjónsson Þ, Steingrímsson E, ''Eiginleikar stofnfrumna: frumusérhæfing og ný meðferðarúrræði?'' Læknablaðið 2003; 89: 43-8] [[Flokkur:Líffræði]] [[Flokkur:Læknisfræði]] [[Flokkur:Frumur]] p1d16pgi1kwm59ldwrtsp67kpuda1gt 0 86270 1952602 1768014 2026-03-29T09:27:06Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952602 wikitext text/x-wiki '''Melkot''' var einn síðasti [[torfbær]]inn í [[Reykjavík]] og var rifinn árið [[1915]]. Bær þessi stór í útsuðurhorni lóðar [[Ráðherrabústaðurinn|ráðherrabústaðarins]] við [[Tjarnargata|Tjarnargötu]], en taldist þó meðan hann stóð til [[Suðurgata|Suðurgötunnar]]. Melkot er fyrirmynd [[Halldór Laxness|Halldórs Laxness]] að Brekkukoti í [[Brekkukotsannáll|Brekkukotsannáli]]. Árið [[1915]] voru uppi bollaleggingar um það að endurbyggja Melkot. Þar bjuggu þá Magnús Einarsson sjómaður og Guðrún Klængsdóttir kona hans. Guðjón Helgason, bóndi í Laxnesi, faðir Halldórs Laxness, sem var náskyldur Magnúsi í Melkoti, hafði þá í huga að byggja þar upp og setjast þar að. En af því varð þó ekki. Melkot var rifið og síðan hefur ekki verið byggt á lóðinni. Mun Halldór hafa verið vel kunnugt í Melkoti og jafnvel búið þar um skeið hjá Magnúsi frænda sinum. == Tengt efni == * [[Brekkukotsannáll]] * [[Litla-Brekka]] við Þormóðsstaðaveg. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3309388 ''Mannlíf í Melkoti''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1992]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Tjarnargata]] [[Flokkur:Torfbæir í Reykjavík]] [[Flokkur:Horfnar byggingar í Reykjavík]] {{Stubbur|Reykjavík}} 1pm0hgpu99js0n9qwbr0o9q05s9rast 0 87037 1952402 1608830 2026-03-28T18:02:59Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952402 wikitext text/x-wiki '''Kristinn Pétursson'''<ref>[http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?issId=232711&pageId=3150920&lang=is&q=Kristinn Pétursson]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} ''Frjáls Verslun'' 20.árgangur 1960, bls. 25-26.</ref> ([[16. febrúar]] [[1889]] – [[5. maí]] [[1965]]) var [[Reykjavík|reykvískur]] [[blikksmiður]], iðnrekandi og íþróttamaður. == Ævi og störf == Kristinn starfrækti með Bjarna bróður sínum blikksmiðju og umfangsmikla stáltunnugerð í [[Vesturbær Reykjavíkur|Vesturbæ]] Reykjavíkur,sem faðir þeirra '''[[Pétur Jónsson]]''' stofnaði [[1883]]. Þeir bræður voru á meðal stofnenda íþróttafélaganna [[ÍR]] og [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]],<ref>[http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?issId=78113&pageId=1148474&lang=is&q=Stofnendur Fótboltafélags Reykjavíkur]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} ''Vísir'' 10. mars 1939, bls. 5.</ref> einnig tóku þeir mikinn þátt í félagsmálum með frímúrurum og bindindishreyfingunni. Kristinn var fjölhæfur íþróttamaður á sínum yngri árum sérstaklega í frjálsum íþróttum<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=117509&pageId=1514299&lang=is&q=Kristinn Pétursson]''Morgunblaðið'' 15. júni 1979, bls.40,41,42.</ref> knattspyrnu og glímu. Hann var bakvörður í fyrsta kappliði KR gegn [[Knattspyrnufélagið Fram | Fram]] í vígsluleik [[Melavöllur|Melavallar]] 1911 og tók þátt í fyrsta [[Úrvalsdeild 1912|Íslandsmótinu 1912]]. == Heimildir == <references/> {{stubbur|æviágrip}} {{fd|1889|1965|}} [[Flokkur:Íslenskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Knattspyrnufélag Reykjavíkur]] [[Flokkur:Íslenskir frjálsíþróttamenn]] 7ckfu9zb23y1903w6kpft8bcpv866wb 0 89121 1952556 1838608 2026-03-29T04:05:12Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952556 wikitext text/x-wiki '''Lovsamling for Island''' ('''Lagasafn fyrir Ísland''') er útgáfuverk með safni lögfræðiheimilda sem snerta Ísland frá árabilinu 1096–1874. Það kom út á árunum 1853–1889 og er alls 21 bindi. Efni ritverksins verður best lýst með undirtitlinum sem er á titilblaði, en þar stendur: „Úrval af mikilvægustu eldri og yngri lögum og tilskipunum, úrskurðum, fyrimælum og reglugerðum, Alþingisdómum og samþykktum, bréfum stjórnardeilda, skipulagsskrám og gjafabréfum, ásamt öðrum skjölum sem varpa ljósi á réttarfar og stjórnarfar á Íslandi á fyrri og seinni tímum.“ [[Jón Sigurðsson forseti]] átti hugmyndina að útgáfunni og sá um hana að mestu, en fékk til liðs við sig sem lögfræðilegan ráðgjafa [[Oddgeir Stephensen]] stjórnardeildarforseta. Í ársbyrjun 1845 rituðu þeir [[kansellíið|kansellíinu]] bréf og óskuðu eftir styrk til að undirbúa verkið. Það var samþykkt haustið 1847 og komu fyrstu tvö bindin út árið 1853. Við afmörkun efnisins kom til greina að miða við upphaf [[Einveldistímabilið á Íslandi|einveldisins]] árið 1661, eða þegar [[Rentukammerið]] tók við málefnum Íslands um 1683, eða þegar farið var að nota [[Norsku lög]] um 1700 og [[Hæstiréttur Danmerkur]] varð æðsta dómsvald í íslenskum málum. Ákveðið var að byrja á [[tíund]]arlögum [[Gissur Ísleifsson|Gissurar biskups Ísleifssonar]], 1096, en farið er fljótt yfir sögu í fyrsta bindinu sem nær til 1720. Um útgáfu einstakra binda sáu: * 1.–15. bindi: Jón Sigurðsson og Oddgeir Stephensen. * 16.–17. bindi: Jón Sigurðsson. * 18.–19. bindi: Oddgeir Stephensen. * 20.–21. bindi: [[Hilmar Stephensen]] og [[Ólafur Halldórsson (f. 1855)|Ólafur Halldórsson]]. Málið á flestum skjölunum er [[danska]], en sum eru þó á [[íslenska|íslensku]]. Sum skjölin hafa einnig birst í öðrum heimildasöfnum, t.d. ''[[Íslenskt fornbréfasafn|Íslensku fornbréfasafni]]''. Á árunum 1855–1875 komu út hjá [[Hið íslenska bókmenntafélag|Hinu íslenska bókmenntafélagi]] árleg hefti nefnd ''[[Tíðindi um stjórnarmálefni Íslands]]'' sem síðan voru gefin út í þremur bindum (1864, 1870 og 1875) og er þar íslenskur texti flestra þeirra stjórnvaldsákvarðana sem birtar voru árin 1854–1874 en danski textinn er í ''Lovsamling for Island''. Ástæðan fyrir því að ''Lovsamling for Island'' endar á árinu 1874, er sú að þá fóru að koma út ''[[Stjórnartíðindi fyrir Ísland]]'', sem hafa komið út samfellt til þessa dags. A-deildin kom út á íslensku og dönsku til 1918, en eftir það á íslensku. B-deildin aðeins á íslensku. Þó að ''Lovsamling for Island'' sé ekki tæmandi heimidasafn, er það mikilvægt sagnfræðilegt og lögfræðilegt heimildarrit, en er minna notað en skyldi vegna þess hversu fágætt það er. == Heimildir == * ''Lovsamling for Island'' I, Kbh. 1853, formáli. == Tengill == * [http://baekur.is/is/bok/000195669/Lovsamling_for_Island ''Lovsamling for Island'' - öll bindi á Bækur.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * Lovsamling for Island, 1. bindi — Tímabilið 1096–1720. * Lovsamling for Island, 2. bindi — Tímabilið 1721–1748. * [http://www.archive.org/stream/lovsamlingforis00denmgoog#page/n6/mode/1up Lovsamling for Island, 3. bindi] — Tímabilið 1749–1772. * [http://www.archive.org/stream/lovsamlingforis01hallgoog#page/n6/mode/1up Lovsamling for Island, 5. bindi] — Tímabilið 1784–1791. * [http://www.archive.org/stream/lovsamlingforis02stepgoog#page/n5/mode/1up Lovsamling for Island, 13. bindi] — Tímabilið 1844–1847. [[Flokkur:Lögfræði]] [[Flokkur:Saga Íslands]] 9ihej54rioac1im1bcq47vvqbanl4bq 0 91778 1952628 1934589 2026-03-29T10:03:54Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952628 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Merkigil2.jpg|thumb|right|Merkigil (gilið); sér yfir í Bústaði handan Austari-Jökulsár.]] '''Merkigil''' er [[eyðibýli]] í [[Austurdalur|Austurdal]] í [[Skagafjarðarsýsla|Skagafirði]] og var nyrsti bærinn í dalnum austanverðum. Jörðin þótti góð bújörð en hún er umkringd djúpum og hrikalegum gljúfrum og háum fjöllum og aðdrættir því afar erfiðir.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6088089?iabr=on#page/n26/mode/2up|title=Morgunblaðið - 276. tölublað (25.11.2014) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-02-28}}</ref> Vestan við land Merkigils er gljúfur [[Austari-Jökulsá]]r en norðan við það er Merkigil, mikið klettagil sem skilur í sundur [[Kjálki (Skagafirði)|Kjálka]] og Austurdal. Yfir það var jafnan farið þegar fara þurfti í kaupstað eða út á Kjálka og í [[Blönduhlíð]]. Vegna þess hve þröngt [[einstigi]]ð er sem liggur fyrir framan klettasnös eina í gilinu var ekki hægt að fara þar um með fyrirferðarmiklar klyfjar og var því ull og annað slíkt flutt yfir [[Nýjabæjarfjall]] og niður í [[Eyjafjörður|Eyjafjörð]] og síðan til [[Akureyri|Akureyrar]].<ref>{{Cite web|url=https://baekur.is/bok/26f746bd-5a16-419b-8e84-c20e29dfbdd8/4/134/Islenzkar_thjodsogur_og#page/n133/mode/2up|title=Bækur.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=baekur.is|language=is|access-date=2025-02-28|archive-date=2025-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225194916/https://baekur.is/bok/26f746bd-5a16-419b-8e84-c20e29dfbdd8/4/134/Islenzkar_thjodsogur_og#page/n133/mode/2up|url-status=dead}}</ref> [[Mynd:Mónikubrú.jpg|thumb|left|Monikubrú á Jökulsá.]] Á Merkigili bjuggu margir góðu búi fyrr á öldum en þekktasti bóndi þar er ekkjan [[Monika Helgadóttir]], sem bjó þar fyrst með Jóhannesi manni sínum frá 1926 en þegar hann lést á besta aldri 1947 frá átta ungum börnum, því yngsta nokkurra vikna, hélt Monika áfram búi þar með rausn og byggði meðal annars steinsteypt íbúðarhús á bænum [[1949]]. Var allt efni í húsið flutt yfir Merkigilið á hestum.<ref>{{Cite web|url=https://nancymariebrown.blogspot.com/2022/08/the-remarkable-monika-of-merkigil.html|title=God of Wednesday : The Remarkable Moníka of Merkigil|last=Brown|first=Nancy Marie|date=2022-08-24|website=God of Wednesday|access-date=2025-02-28}}</ref> Monika varð þjóðkunn þegar [[Guðmundur G. Hagalín]] skrifaði um hana bókina ''Konan í dalnum og dæturnar sjö'' árið 1954.<ref>{{Cite web|url=https://www.forlagid.is/vara/konan-i-dalnum-og-daeturnar-sjoe/|title=Konan í dalnum og dæturnar sjö|date=2019-06-11|website=Forlagið bókabúð|language=is|access-date=2025-02-28|archive-date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202070959/https://www.forlagid.is/vara/konan-i-dalnum-og-daeturnar-sjoe/|url-status=dead}}</ref> Monika barðist lengi fyrir því að fá brú á Austari-Jökulsá yfir í Merkigil og tókst það loksins. Er brúin oft kennd við hana og kölluð Monikubrú.<ref name=":0" /> Þegar öll börn Moniku voru flutt að heiman árið 1972 og hún ein eftir gerði hún samning við Helga Jónsson um að fá jörðina ef hann hjálpaði henni með búskap og að lifa á Merkigili en hann var þar áfram allmörg ár. Hún lést árið 1988. Helgi varð síðasti bóndi á Merkigili því hann hrapaði til bana í Merkigili árið 1997. Hann hafði þá í mörg ár verið eina sóknarbarnið í [[Ábæjarkirkja|Ábæjarsókn]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1871321?iabr=on#page/n39/mode/2up/inflections/true|title=Morgunblaðið - 20. tölublað (25.01.1997) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-02-28}}</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} == Heimildir == * Hallgrímur Jónasson: ''Árbók Ferðafélags Íslands''. Skagafjörður. Ferðafélag Íslands, 1946. * Hjalti Pálsson (ritstj.): ''Byggðasaga Skagafjarðar'' IV. bindi. Akrahreppur. Sögufélag Skagfirðinga, 2007. ISBN 978-9979-861-15-7 [[Flokkur:Akrahreppur]] [[Flokkur:Íslensk eyðibýli]] 01w1wav14bz4mtd07uhfl4ibk7ml3tr 0 97599 1952486 1779794 2026-03-28T23:24:41Z TKSnaevarr 53243 1952486 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur | flokksnafn_íslenska = Fólkaflokkurinn | mynd = [[Mynd:Fólkaflokkurin 2022.svg|150px|center|]] | litur = #00843B | formaður = [[Beinir Johannesen]] | stofnár = [[1939]] | hugmyndafræði = [[Frjálslyndisstefna]], [[íhaldsstefna]] og sjálfstæði færeyja. | vettvangur1 = [[Færeyska lögþingið]] |sæti1 = 6 |sæti1alls = 33 | vefsíða = http://www.folkaflokkurin.fo/ }} '''Fólkaflokkurinn''' ([[færeyska]]: ''Fólkaflokkurin'' eða ''Hin føroyski fólkaflokkurin'') er [[Færeyjar|færeyskur]] [[stjórnmálaflokkur]], stofnaður árið [[1939]] undir nafninu ''Vinnuflokkurin''. Stefna flokksins er [[frjálslyndisstefna]], [[íhaldsstefna]] og [[sjálfstæði]] færeyja. Flokkurinn er á [[Færeyska lögþingið|Færeyska lögþinginu]]. Flokkurinn er einn af fjóru stóru flokkunum, síðan í kosningunum 2008 þegar að flokkurinn fékk sjö sæti í Lögþinginu. Flokkurinn hefur stutt aukið sjálfstæði Færeyja en árið 1998 samþykktu þeir stefnu um fullt sjálfstæði færeyja í stefnuyfirlýsingu meirihlutans ásamt [[Þjóðveldisflokkurinn|Þjóðveldisflokkinum]] og [[Sjálfstjórnarflokkurinn|Sjálfstjórnarflokknum]]. Síðan árið 2004, fyrir utan stutt tímabil árið 2008, hefur flokkurinn verið í meirihlutastjórn [[Jóannes Eidesgaard]] og síðar [[Kaj Leo Johannesen]] með [[Sambandsflokkurinn (Færeyjar)|Sambandsflokkinum]] og [[Jafnaðarflokkurinn|Jafnaðarflokkinum]] sem vilja halda pólitísku jafnvægi á milli Færeyja og Danmerkur. Þegar að formaðurinn [[Anfinn Kallsberg]] ákvað að bjóða sig ekki fram til endurkjörs hófst ný kosningabarátta. Tveir buðu sig fram, [[Jørgen Niclasen]] fyrrverandi sjávarútvegsráðherra og Bjarni Djurholm núverandi viðskipta og iðnaðaráðherra. Kosningin [[2. ágúst]] [[2007]] endaði með meirihlutaatkvæða Jørgen Niclasen sem gerði hann að formanni flokksins. Flokkurinn er meðlimur í [[Alþjóðasamband lýðræðisflokka|Alþjóðasambandi lýðræðisflokka]]. == Saga == Flokkurinn var stofnaður árið 1939 sem ''Vinnuflokkurinn''.<ref name="Options for Independence">{{cite journal |last1=Ackrén |first1=Maria |year= |title=The Faroe Islands: Options for Independence |journal=Island Studies Journal |volume=1 |issue=2 |pages=223–238 |publisher= |doi= |url=http://www.islandstudies.ca/system/files/u2/ISJ-1-2-2006-Ackren-article.pdf |accessdate= |archive-date=2011-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706183450/http://www.islandstudies.ca/system/files/u2/ISJ-1-2-2006-Ackren-article.pdf |url-status=dead }}</ref> Flokkurinn er afsprengi [[sjálfstjórnarflokkurinn|sjálfstjórnarflokksins]] vegna ósættis um breytingar á lögum um landréttindi.<ref>Wylie (1987), p. 170</ref> Hinn nýstofnaði flokkur hélt stefnu um hagfræðilega [[frjálslyndisstefna|frjálslyndistefnu]] og félagslegri íhaldstjórn með markhóp á fiskiðnaðinn og einkafyrirtæki. Hagfræðiáætlun flokksins var að nýta auðlindir þjóðarinnar til að minnka þörfina fyrir samvinnu eyjanna við Danmörk. Flokkurinn fékk sitt núverandi nafn árið [[1940]].<ref name="Options for Independence" /> Flokkurinn fór í meirihlutasamstarf við [[Jafnaðarflokkurinn|Jafnaðarflokkinn]] árið 1990 sem braut hringrás hægri-miðju og vinstri-miðju meirihluta.<ref name="Love 146">Love et al (2003), p. 146</ref> Flokkurinn hætti í samstarfinu árið 1993 og var skipt út fyrir vinstri sinnaða flokka. Í kosningunum 1994 tapaði flokkurinn fjórðung atkvæða og var enn í minnihluta. Flokkurinn fór þó aftur í meirihlutastjórn árið 1996 með [[Sambandsflokkurinn (Færeyjar)|Sambandsflokknum]], [[Sjálfstjórnarflokkurinn|Sjálfstjórnarflokknum]] og Verkamannafylkingingunni.<ref name="Love 146" /> Í kosningunum 1998 komst flokkurinn aftur í sömu stöðu og fyrir árið 1994 og fór í meirihlutastjórn með Þjóðveldisflokkinum og Sjálfstjórnarflokknum,<ref>Love et al (2003), p. 146–7</ref> þar sem flokkurinn samþykkti stefnu um að sækjast eftir fullu sjálfstæði. Sjálfstæðisáætlun meirihlutans mistókst árið 2001 þegar [[Danmörk]] hótaði að enda öllum fjárstuðningi mun fyrr en búist var við. Í næstu kosningum var flokkurinn enn með 21% atkvæða og var í endurnýjuðum meirihluta þar sem [[Miðflokkurinn (Færeyjar)|Miðflokkurinn]] kom nýr inn í stjórnarsamstarfið.<ref>Love et al (2003), p. 147</ref> Flokkurinn náði sæti í [[Þjóðþing Danmerkur|Þjóðþingi Danmerkur]] árið 2005, en tapaði því aftur í kosningunum árið 2007. Í lögþingskosningunum 2008 vann flokkurinn 20,1% atkvæða og 7 sæti af 33. === Formenn === * [[1940]]–[[1946]] [[Jóannes Patursson]] * [[1946]]–[[1951]] [[Thorstein Petersen]] * [[1951]]–[[1980]] [[Hákun Djurhuus]] * [[1980]]–[[1993]] [[Jógvan Sundstein]] * [[1993]]–[[2007]] [[Anfinn Kallsberg]] * [[2007]]–[[2022]] [[Jørgen Niclasen]] * 2022 [[Christian Andreasen]] * 2022– [[Beinir Johannesen]] === Lögmenn === * [[1963]]–[[1967]] [[Hákun Djurhuus]] * [[1989]]–[[1991]] [[Jógvan Sundstein]] * [[1998]]–[[2004]] [[Anfinn Kallsberg]] == Niðurstöður kosninga == {| class="wikitable" style="margin-left:0; width:300px" |- ! width=100px| Kosning ! width=50px| Atkvæði % ! width=50px| Þingsæti ! width=50px| Sæti |- ! 1940 | 24.7 | 6 | þriðja |- ! 1943 | 41.5 {{hækkun}} | 12 {{hækkun}} | fyrsta {{hækkun}} |- ! 1945 | 43.4 {{hækkun}} | 11 {{lækkun}} | fyrsta |- ! 1946 | 40.9 {{lækkun}} | 8 {{lækkun}} | fyrsta |- ! 1950 | 32.3 {{lækkun}} | 8 | fyrsta |- ! 1954 | 20.9 {{lækkun}} | 6 {{lækkun}} | þriðja {{lækkun}} |- ! 1958 | 17.8 {{lækkun}} | 5 | fjórða {{lækkun}} |- ! 1962 | 20.2 {{hækkun}} | 6 {{hækkun}} | fjórða |- ! 1966 | 21.6 {{hækkun}} | 6 | þriðja {{hækkun}} |- ! 1970 | 20.0 {{lækkun}} | 5 {{lækkun}} | fjórða {{lækkun}} |- ! 1974 | 20.5 {{hækkun}} | 5 | þriðja {{hækkun}} |- ! 1978 | 17.9 {{lækkun}} | 6 {{hækkun}} | fjórða {{lækkun}} |- ! 1980 | 18.9 {{hækkun}} | 6 | fjórða |- ! 1984 | 21.6 {{hækkun}} | 7 {{hækkun}} | annað {{hækkun}} |- ! 1988 | 23.2 {{hækkun}} | 8 {{hækkun}} | fyrsta {{hækkun}} |- ! 1990 | 21.9 {{lækkun}} | 7 {{lækkun}} | annað {{lækkun}} |- ! 1994 | 16.0 {{lækkun}} | 6 {{lækkun}} | annað |- ! 1998 | 21.3 {{hækkun}} | 8 {{hækkun}} | þriðja {{lækkun}} |- ! 2002 | 20.8 {{lækkun}} | 7 {{lækkun}} | fjórða {{lækkun}} |- ! 2004 | 20.6 {{lækkun}} | 7 | fjórða |- ! 2008 | 20.1 {{lækkun}} | 7 | þriðja {{hækkun}} |} <timeline> ImageSize = width:500 height:150 PlotArea = width:480 height:125 left:20 bottom:20 AlignBars = justify Colors = id:FF value:rgb(0.965,0.573,0.110) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:12 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:3 start:0 PlotData= bar:Sæti color:FF width:18 mark:(line,white) align:left fontsize:S bar:40 color:FF from:start till:6 text:6 align:center bar:43 color:FF from:start till:12 text:12 align:center bar:45 color:FF from:start till:11 text:11 align:center bar:46 color:FF from:start till:8 text:8 align:center bar:50 color:FF from:start till:8 text:8 align:center bar:54 color:FF from:start till:6 text:6 align:center bar:58 color:FF from:start till:5 text:5 align:center bar:62 color:FF from:start till:6 text:6 align:center bar:66 color:FF from:start till:6 text:6 align:center bar:70 color:FF from:start till:5 text:5 align:center bar:74 color:FF from:start till:5 text:5 align:center bar:78 color:FF from:start till:6 text:6 align:center bar:80 color:FF from:start till:6 text:6 align:center bar:84 color:FF from:start till:7 text:7 align:center bar:88 color:FF from:start till:8 text:8 align:center bar:90 color:FF from:start till:7 text:7 align:center bar:94 color:FF from:start till:6 text:6 align:center bar:98 color:FF from:start till:8 text:8 align:center bar:02 color:FF from:start till:7 text:7 align:center bar:04 color:FF from:start till:7 text:7 align:center bar:08 color:FF from:start till:7 text:7 align:center </timeline> <timeline> ImageSize = width:500 height:150 PlotArea = width:480 height:125 left:20 bottom:20 AlignBars = justify Colors = id:FF value:rgb(0.965,0.573,0.110) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:500 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:100 start:0 PlotData= bar:Atkv. color:FF width:18 mark:(line,white) align:left fontsize:S bar:40 color:FF from:start till:247 text:24.7 align:center bar:43 color:FF from:start till:415 text:41.5 align:center bar:45 color:FF from:start till:434 text:43.4 align:center bar:46 color:FF from:start till:409 text:40.9 align:center bar:50 color:FF from:start till:323 text:32.3 align:center bar:54 color:FF from:start till:209 text:20.9 align:center bar:58 color:FF from:start till:178 text:17.8 align:center bar:62 color:FF from:start till:202 text:20.2 align:center bar:66 color:FF from:start till:216 text:21.6 align:center bar:70 color:FF from:start till:200 text:20.0 align:center bar:74 color:FF from:start till:205 text:20.5 align:center bar:78 color:FF from:start till:179 text:17.9 align:center bar:80 color:FF from:start till:189 text:18.9 align:center bar:84 color:FF from:start till:216 text:21.6 align:center bar:88 color:FF from:start till:232 text:23.2 align:center bar:90 color:FF from:start till:219 text:21.9 align:center bar:94 color:FF from:start till:160 text:16.0 align:center bar:98 color:FF from:start till:213 text:21.3 align:center bar:02 color:FF from:start till:208 text:20.8 align:center bar:04 color:FF from:start till:206 text:20.6 align:center bar:08 color:FF from:start till:201 text:20.1 align:center </timeline> {{-}} == Heimildir == * {{wpheimild |tungumál=fo |titill=Hin føroyski fólkaflokkurin |mánuðurskoðað=11. apríl |árskoðað=2011}} * {{wpheimild |tungumál=en |titill=People's Party (Faroe Islands) |mánuðurskoðað=11. apríl |árskoðað=2011}} *Wylie, Jonathan (1987). ''[http://books.google.co.uk/books?id=7kmEYtkttx4C The Faroe Islands: Interpretations of History, Volume 1986]''. University Press of Kentucky. ISBN 9780813115788. * Love; O'Brien, Jillian, eds (1987). [http://books.google.co.uk/books?id=M9QYndAPmuQC Western Europe 2003]. Routledge. ISBN 9781857431520. == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> [[Flokkur:Færeyskir stjórnmálaflokkar]] {{S|1939}} {{Færeysk stjórnmál}} frxrj7ft8ad4dmublil36uu7s1z4oxo 1952488 1952486 2026-03-28T23:25:29Z TKSnaevarr 53243 1952488 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur | flokksnafn_íslenska = Fólkaflokkurinn | mynd = [[Mynd:Fólkaflokkurin 2022.svg|150px|center|]] | litur = #00843B | formaður = [[Beinir Johannesen]] | stofnár = [[1939]] | hugmyndafræði = [[Frjálslyndisstefna]], [[íhaldsstefna]] og sjálfstæði færeyja. | vettvangur1 = [[Færeyska lögþingið]] |sæti1 = 9 |sæti1alls = 33 | vefsíða = http://www.folkaflokkurin.fo/ }} '''Fólkaflokkurinn''' ([[færeyska]]: ''Fólkaflokkurin'' eða ''Hin føroyski fólkaflokkurin'') er [[Færeyjar|færeyskur]] [[stjórnmálaflokkur]], stofnaður árið [[1939]] undir nafninu ''Vinnuflokkurin''. Stefna flokksins er [[frjálslyndisstefna]], [[íhaldsstefna]] og [[sjálfstæði]] færeyja. Flokkurinn er á [[Færeyska lögþingið|Færeyska lögþinginu]]. Flokkurinn er einn af fjóru stóru flokkunum, síðan í kosningunum 2008 þegar að flokkurinn fékk sjö sæti í Lögþinginu. Flokkurinn hefur stutt aukið sjálfstæði Færeyja en árið 1998 samþykktu þeir stefnu um fullt sjálfstæði færeyja í stefnuyfirlýsingu meirihlutans ásamt [[Þjóðveldisflokkurinn|Þjóðveldisflokkinum]] og [[Sjálfstjórnarflokkurinn|Sjálfstjórnarflokknum]]. Síðan árið 2004, fyrir utan stutt tímabil árið 2008, hefur flokkurinn verið í meirihlutastjórn [[Jóannes Eidesgaard]] og síðar [[Kaj Leo Johannesen]] með [[Sambandsflokkurinn (Færeyjar)|Sambandsflokkinum]] og [[Jafnaðarflokkurinn|Jafnaðarflokkinum]] sem vilja halda pólitísku jafnvægi á milli Færeyja og Danmerkur. Þegar að formaðurinn [[Anfinn Kallsberg]] ákvað að bjóða sig ekki fram til endurkjörs hófst ný kosningabarátta. Tveir buðu sig fram, [[Jørgen Niclasen]] fyrrverandi sjávarútvegsráðherra og Bjarni Djurholm núverandi viðskipta og iðnaðaráðherra. Kosningin [[2. ágúst]] [[2007]] endaði með meirihlutaatkvæða Jørgen Niclasen sem gerði hann að formanni flokksins. Flokkurinn er meðlimur í [[Alþjóðasamband lýðræðisflokka|Alþjóðasambandi lýðræðisflokka]]. == Saga == Flokkurinn var stofnaður árið 1939 sem ''Vinnuflokkurinn''.<ref name="Options for Independence">{{cite journal |last1=Ackrén |first1=Maria |year= |title=The Faroe Islands: Options for Independence |journal=Island Studies Journal |volume=1 |issue=2 |pages=223–238 |publisher= |doi= |url=http://www.islandstudies.ca/system/files/u2/ISJ-1-2-2006-Ackren-article.pdf |accessdate= |archive-date=2011-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706183450/http://www.islandstudies.ca/system/files/u2/ISJ-1-2-2006-Ackren-article.pdf |url-status=dead }}</ref> Flokkurinn er afsprengi [[sjálfstjórnarflokkurinn|sjálfstjórnarflokksins]] vegna ósættis um breytingar á lögum um landréttindi.<ref>Wylie (1987), p. 170</ref> Hinn nýstofnaði flokkur hélt stefnu um hagfræðilega [[frjálslyndisstefna|frjálslyndistefnu]] og félagslegri íhaldstjórn með markhóp á fiskiðnaðinn og einkafyrirtæki. Hagfræðiáætlun flokksins var að nýta auðlindir þjóðarinnar til að minnka þörfina fyrir samvinnu eyjanna við Danmörk. Flokkurinn fékk sitt núverandi nafn árið [[1940]].<ref name="Options for Independence" /> Flokkurinn fór í meirihlutasamstarf við [[Jafnaðarflokkurinn|Jafnaðarflokkinn]] árið 1990 sem braut hringrás hægri-miðju og vinstri-miðju meirihluta.<ref name="Love 146">Love et al (2003), p. 146</ref> Flokkurinn hætti í samstarfinu árið 1993 og var skipt út fyrir vinstri sinnaða flokka. Í kosningunum 1994 tapaði flokkurinn fjórðung atkvæða og var enn í minnihluta. Flokkurinn fór þó aftur í meirihlutastjórn árið 1996 með [[Sambandsflokkurinn (Færeyjar)|Sambandsflokknum]], [[Sjálfstjórnarflokkurinn|Sjálfstjórnarflokknum]] og Verkamannafylkingingunni.<ref name="Love 146" /> Í kosningunum 1998 komst flokkurinn aftur í sömu stöðu og fyrir árið 1994 og fór í meirihlutastjórn með Þjóðveldisflokkinum og Sjálfstjórnarflokknum,<ref>Love et al (2003), p. 146–7</ref> þar sem flokkurinn samþykkti stefnu um að sækjast eftir fullu sjálfstæði. Sjálfstæðisáætlun meirihlutans mistókst árið 2001 þegar [[Danmörk]] hótaði að enda öllum fjárstuðningi mun fyrr en búist var við. Í næstu kosningum var flokkurinn enn með 21% atkvæða og var í endurnýjuðum meirihluta þar sem [[Miðflokkurinn (Færeyjar)|Miðflokkurinn]] kom nýr inn í stjórnarsamstarfið.<ref>Love et al (2003), p. 147</ref> Flokkurinn náði sæti í [[Þjóðþing Danmerkur|Þjóðþingi Danmerkur]] árið 2005, en tapaði því aftur í kosningunum árið 2007. Í lögþingskosningunum 2008 vann flokkurinn 20,1% atkvæða og 7 sæti af 33. === Formenn === * [[1940]]–[[1946]] [[Jóannes Patursson]] * [[1946]]–[[1951]] [[Thorstein Petersen]] * [[1951]]–[[1980]] [[Hákun Djurhuus]] * [[1980]]–[[1993]] [[Jógvan Sundstein]] * [[1993]]–[[2007]] [[Anfinn Kallsberg]] * [[2007]]–[[2022]] [[Jørgen Niclasen]] * 2022 [[Christian Andreasen]] * 2022– [[Beinir Johannesen]] === Lögmenn === * [[1963]]–[[1967]] [[Hákun Djurhuus]] * [[1989]]–[[1991]] [[Jógvan Sundstein]] * [[1998]]–[[2004]] [[Anfinn Kallsberg]] == Niðurstöður kosninga == {| class="wikitable" style="margin-left:0; width:300px" |- ! width=100px| Kosning ! width=50px| Atkvæði % ! width=50px| Þingsæti ! width=50px| Sæti |- ! 1940 | 24.7 | 6 | þriðja |- ! 1943 | 41.5 {{hækkun}} | 12 {{hækkun}} | fyrsta {{hækkun}} |- ! 1945 | 43.4 {{hækkun}} | 11 {{lækkun}} | fyrsta |- ! 1946 | 40.9 {{lækkun}} | 8 {{lækkun}} | fyrsta |- ! 1950 | 32.3 {{lækkun}} | 8 | fyrsta |- ! 1954 | 20.9 {{lækkun}} | 6 {{lækkun}} | þriðja {{lækkun}} |- ! 1958 | 17.8 {{lækkun}} | 5 | fjórða {{lækkun}} |- ! 1962 | 20.2 {{hækkun}} | 6 {{hækkun}} | fjórða |- ! 1966 | 21.6 {{hækkun}} | 6 | þriðja {{hækkun}} |- ! 1970 | 20.0 {{lækkun}} | 5 {{lækkun}} | fjórða {{lækkun}} |- ! 1974 | 20.5 {{hækkun}} | 5 | þriðja {{hækkun}} |- ! 1978 | 17.9 {{lækkun}} | 6 {{hækkun}} | fjórða {{lækkun}} |- ! 1980 | 18.9 {{hækkun}} | 6 | fjórða |- ! 1984 | 21.6 {{hækkun}} | 7 {{hækkun}} | annað {{hækkun}} |- ! 1988 | 23.2 {{hækkun}} | 8 {{hækkun}} | fyrsta {{hækkun}} |- ! 1990 | 21.9 {{lækkun}} | 7 {{lækkun}} | annað {{lækkun}} |- ! 1994 | 16.0 {{lækkun}} | 6 {{lækkun}} | annað |- ! 1998 | 21.3 {{hækkun}} | 8 {{hækkun}} | þriðja {{lækkun}} |- ! 2002 | 20.8 {{lækkun}} | 7 {{lækkun}} | fjórða {{lækkun}} |- ! 2004 | 20.6 {{lækkun}} | 7 | fjórða |- ! 2008 | 20.1 {{lækkun}} | 7 | þriðja {{hækkun}} |} <timeline> ImageSize = width:500 height:150 PlotArea = width:480 height:125 left:20 bottom:20 AlignBars = justify Colors = id:FF value:rgb(0.965,0.573,0.110) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:12 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:3 start:0 PlotData= bar:Sæti color:FF width:18 mark:(line,white) align:left fontsize:S bar:40 color:FF from:start till:6 text:6 align:center bar:43 color:FF from:start till:12 text:12 align:center bar:45 color:FF from:start till:11 text:11 align:center bar:46 color:FF from:start till:8 text:8 align:center bar:50 color:FF from:start till:8 text:8 align:center bar:54 color:FF from:start till:6 text:6 align:center bar:58 color:FF from:start till:5 text:5 align:center bar:62 color:FF from:start till:6 text:6 align:center bar:66 color:FF from:start till:6 text:6 align:center bar:70 color:FF from:start till:5 text:5 align:center bar:74 color:FF from:start till:5 text:5 align:center bar:78 color:FF from:start till:6 text:6 align:center bar:80 color:FF from:start till:6 text:6 align:center bar:84 color:FF from:start till:7 text:7 align:center bar:88 color:FF from:start till:8 text:8 align:center bar:90 color:FF from:start till:7 text:7 align:center bar:94 color:FF from:start till:6 text:6 align:center bar:98 color:FF from:start till:8 text:8 align:center bar:02 color:FF from:start till:7 text:7 align:center bar:04 color:FF from:start till:7 text:7 align:center bar:08 color:FF from:start till:7 text:7 align:center </timeline> <timeline> ImageSize = width:500 height:150 PlotArea = width:480 height:125 left:20 bottom:20 AlignBars = justify Colors = id:FF value:rgb(0.965,0.573,0.110) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:500 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:100 start:0 PlotData= bar:Atkv. color:FF width:18 mark:(line,white) align:left fontsize:S bar:40 color:FF from:start till:247 text:24.7 align:center bar:43 color:FF from:start till:415 text:41.5 align:center bar:45 color:FF from:start till:434 text:43.4 align:center bar:46 color:FF from:start till:409 text:40.9 align:center bar:50 color:FF from:start till:323 text:32.3 align:center bar:54 color:FF from:start till:209 text:20.9 align:center bar:58 color:FF from:start till:178 text:17.8 align:center bar:62 color:FF from:start till:202 text:20.2 align:center bar:66 color:FF from:start till:216 text:21.6 align:center bar:70 color:FF from:start till:200 text:20.0 align:center bar:74 color:FF from:start till:205 text:20.5 align:center bar:78 color:FF from:start till:179 text:17.9 align:center bar:80 color:FF from:start till:189 text:18.9 align:center bar:84 color:FF from:start till:216 text:21.6 align:center bar:88 color:FF from:start till:232 text:23.2 align:center bar:90 color:FF from:start till:219 text:21.9 align:center bar:94 color:FF from:start till:160 text:16.0 align:center bar:98 color:FF from:start till:213 text:21.3 align:center bar:02 color:FF from:start till:208 text:20.8 align:center bar:04 color:FF from:start till:206 text:20.6 align:center bar:08 color:FF from:start till:201 text:20.1 align:center </timeline> {{-}} == Heimildir == * {{wpheimild |tungumál=fo |titill=Hin føroyski fólkaflokkurin |mánuðurskoðað=11. apríl |árskoðað=2011}} * {{wpheimild |tungumál=en |titill=People's Party (Faroe Islands) |mánuðurskoðað=11. apríl |árskoðað=2011}} *Wylie, Jonathan (1987). ''[http://books.google.co.uk/books?id=7kmEYtkttx4C The Faroe Islands: Interpretations of History, Volume 1986]''. University Press of Kentucky. ISBN 9780813115788. * Love; O'Brien, Jillian, eds (1987). [http://books.google.co.uk/books?id=M9QYndAPmuQC Western Europe 2003]. Routledge. ISBN 9781857431520. == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> [[Flokkur:Færeyskir stjórnmálaflokkar]] {{S|1939}} {{Færeysk stjórnmál}} ezpchwf9so3dzwrz1javy6mq9iqkdy8 0 97854 1952493 1701891 2026-03-28T23:31:04Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1952493 wikitext text/x-wiki {{hreingerning}} [[Mynd:Pectoral_girdle_front_diagram.svg|Skýringarmynd af axlargrind sem sýnir viðbein og herðablöð|thumbnail]] '''Axlargrind''' samanstendur af tveimur [[viðbein]]um og tveimur [[Herðablað|herðablöðum]]. Axlargrindin er hluti af limagrind en í henni eru alls 126 bein. Hlutverk limagrindar er að sjá um helstu hreyfingar en beinin í limagrindinni vinna náið með vöðvum líkamans við allar hreyfingar líkamans. Limagrindinni tilheyra bein sem tengja útlimi við við ásgrindina en það er sá hluti beinagrindar sem myndar meginás líkamans og ver líffæri í búk, háls og höfði. Axlagrindin gegnir því meginhlutverki að veita festingu fyrir þá vöðva sem stuðla að hreyfingu axla og olnboga. Hún tengir einnig handleggina við ásgrind en það er sá hluti beinagrindar sem myndar meginás líkamans og ver líffæri í búk, hálsi og höfði. Axlargrindin tengir þar að auki upphandlegg eða proximal enda humerus við axlargrindina. Axlargrind er þó ekki talin fullkomin grind, þar sem einu festingarnar að framan við axlargrindina eru við sternoclavicler joint þar sem viðbeinin tengjast hvort sínum megin á bringubeini. Herðarblaðið tengist síðan við viðbeinin við [[liðamót]], acromioclavicle joint. Axlargrindin tengist hvergi hryggjarsúlunni og helst hún á sínum stað þökk sé flóknum vöðvafestum. Axlargrindin er viðkvæm þegar tekið er tilit til þess að hún ber enga þyngd undir venjulegum kringumstæðum. Vegna skorts á baklægum festingum er hún þó hreyfanleg og getur framkvæmt ýmsar nauðsynlegar hreyfingar fyrir líkama okkar. Þau tvö bein sem mynda axlargrindina eru eins og áður kom fram viðbein og herðablöð. Fjallað verður um þau hvort í sínu lagi. == Viðbein == Viðbeinin eru tvö og mynda axlargrindina ásamt herðablöðunum. Annar endi viðbeina er tengdur við [[bringubein]]ið en hinn við herðablöðin. Viðbeinin eru staðsett beint fyrir ofan efstu rifbeinin. Þau eru greinileg hjá flestu fólki og sjást þau sérstaklega vel á grannvöxnu fólki því ólíkt öðrum beinum sem eru oft á tíðum bakvið þykkt lag af vöðvum eru viðbeinin af stórum hluta aðeins á bakvið þunnt lag af húð. Viðbeinin eru grönn og löng, S-laga bein, þ.e. með anterior convex beygju medialt sem myndar lið með sternum en þau festa upphandleggina við búkinn og halda axlarliðum út frá líkamanum sem eykur hreyfigetu þeirra. Sternoclavicular articulation eru söðullaga hálaliðir. Söðulliðir einkennast af söðullaga liðskál og hafa ávalt liðhöfuð. Þeir leyfa ýmsar hreyfingar til dæmis hliðarhreyfingar og fram og aftur hreyfingar. Hálaliðir hafa liðhol og eru tengdir saman með liðböndum og liðpoka. Þeir hafa mikla hreyfimöguleika en hreyfimöguleikarnir fara alfarið eftir lögun liðflata. Hlutarnir sem mynda sternoclavicular articulation eru sternal endinn á clavicle og efri lateral endi manubrium sterni auk brjóskhluta efsta rifbeins. Þetta samspil leyfir okkur að framkvæma ýmsar hreyfingar sem annars væru ómögulegar. Lateral-hlutinn viðbeina mynda lið með axlarhyrnu á scapula. Acromioclavicular joint einnig þekktur sem AC-liður er liður efst í öxlinni. Hann er myndar tenginguna á milli axlarhyrnu (acromion) sem er sá hluti herðablaðs sem myndar hæsta punkt axlar og viðbeina. AC liður leyfir okkur að lyfta höndunum á okkur fyrir ofan höfuð. Þessi liður flokkst undir sem gliding synovial joint þrátt fyrir að verka á marga vegu líkt og snúningsliður. Hann hjálpar til við hreyfingar axlarblaða (scapula) með því að láta hendina ná meiri snúningi. AC liðurinn er fastur með þremur sinum eða liðböndum en þau eru acromioclavicular ligament, coracoacromial ligament og coracoclavicular ligament. Neðan á lateral enda er smá hnúður teverculum conoideus sem er festa fyrir ligament. Neðan á medial enda er einnig smá hnúður tuberositas costae sem er einnig festing fyrir ligament. Megin hlutverk viðbeins er að veita festingu fyrir herðarblað (scapula) til þess að það haldist á réttum stað og að handleggirnir geti hangið lausir. Það hefur hringlaga medial enda og flatan lateral enda. Viðbein er flokkað sem langbein þrátt fyrir að hafa ekki neitt merghol líkt og önnur langbein. Endar viðbeina eru úr dæmigerðu [[svampbein]]i en síðan er meginhluti þess þétt bein. Viðbeinið er því líkt og önnur langbein sett saman úr leggpípu (diaphysis) sem er úr þéttu beini en ólíkt öðrum langbeinum hefur það ekki merghol. Viðbeinið hefur síðan kast úr frauðbeini sem er með skel úr þéttu beini. Líkt og flest langbein eru þau bogin og virka sem vogarstangir til að bera þunga eða hjálpa til við hreyfingar. Viðbein (''claviculum'') dregur nafn sitt úr latínu þar sem claviculum stendur fyrir lítill lykill en það skýrst á því að beinið snýst líkt og lykill þegar öxlin er hreyfð í hringlaga hreyfingu. === Slys á viðbeini === Viðbein eru þau bein í líkamanum sem brotna oftast af öllum beinum og eru ýmsar ástæður fyrir því. Þau brotna oftast fyrir miðju, þriðjung lengdar þess en það er veikasti punktur viðbeina. Til dæmis berum við oft fyrir okkur þunga á hendurnar sem enda síðan á viðbeinunum og við mörg slys á hálku geta einstaklingar lent á öxlinni sem veldur því að viðbeinið brotni. Viðbeinin brotna einnig oft við iðkun á íþróttum þá sérstaklega útaf ýmsum höggum á svæðið, en til dæmis er algengt að fólk brjóti viðbeinin á snjóbretti þegar fólk ber fyrir sig hendurnar í falli.{{heimild vantar}} Viðbeinið getur einnig brotnað í bílslysum þar sem fólk er í beltum getur valdið skaða á median nerve sem liggur á milli clavicle og annars rifbeins. Algengt er að viðbeinin barna brotni við erfiðar fæðingar en þau brot eru yfirleitt fljót að gróa. Flestir brot á viðbeini gróa frekar auðveldlega án þess að það þurfi að gera nokkuð. Staðsetningin á viðbeininu veldur því þó að brot geta valdið fólki miklum ama og hefur það mikil áhrif á hinar ýmsu hreyfingar fólks. Það getur reynst erfitt að sofa fyrstu næturnar eftir að maður brýtur viðbein þar sem erfitt getur verið að liggja á öxlinni án þess að finna fyrir miklum sársauka. Einkenni viðbeinsbrots eru [[sársauki]] og þá sérstaklega við hreyfingar upp á við, líkt og að lyfta höndum upp fyrir haus. Svæðið bólgnar oft upp en þegar bólgan er farin úr svæðinu getur maður oft fundið fyrir brotinu með því að þreifa á viðbeininu. Svæðið í kringum brotið getur verið aumt og það getur komið mikill sársauki þegar hendin er hreyfð. Erfitt er að búa að viðbeinsbroti þar sem nær ómögulegt er að láta viðbeinið í gifs. Í stað gifs er reynt að nota ólar sem strekkja á viðbeininu og láta það haldast á réttum stað og hjálpa til við að minnka sársaukann. Algengast er því að nota ólina og gefa verkjastillandi lyf eftir því sem þarf. Teknar eru röngtenmyndir á nokkra vikna fresti til að fylgjast gróandanum. Meira en 90% af þeim sem viðbeinsbrotna ná sér aftur án þess að það þurfa í aðgerð Tími sem það tekur viðbein að gróa fer eftir ýmsu til dæmis aldri, heilsu og staðsetningu brots. Fullorðnir þurfa yfirleitt að nota ólar í þrjár til fjórar vikur á meðan að unglingar og börn þurfa styttri tíma allt niður í 2 vikur. Það tekur þó töluvert lengri tíma að ná fullum bata. Í rannsóknum sem hafa verið gerðar hafa 85-100% sjúklinga náð sér að fullu eftir níu til tólf mánuði. == Herðablað == Líkt og viðbein tilheyrir herðablað limagrind en það myndar margar vöðvafestur og er mikilvægur hlekkur í tengingu handleggja við ásgrind, þ.e. að tengja upphandlegg við viðbein. Herðablaðið liggur upp að öðru til sjöunda rifi aftan á thorax en sá hluti herðablaðs sem snýr að að rifbeinum nefnist rifjaflötur og er mikilvæg vöðvafesta fyrir axlarvöðva sem sjá um að hreyfa handlegginn. Herðablað er flokkað sem flatbein úr þéttu beini með frauðbeini á milli og er nálægt því að vera þríhyrningslaga en herðablaðið mjókkar niður. Efri brún brún herðablaðsins er styðst og þynnst og liggur frá medial angle herðablaðsins að krummahyrnu en hliðlæga brúnin, sem er þykkust brúnanna þriggja, liggur frá neðri hluta axlarliðs og endar í neðra horni. Efri brún beinsins og medial-brún mætast síðan í efra horni, efsta hluta herðablaðsins, en medial brúnin er lengst þeirra þriggja. Í þessar þrjár brúnir festast vöðvar sem halda herðablaðinu á sínum stað. Horn herðablaðsins eru þrjú og eru þau efra horn, neðra horn og miðhorn. Medial hornið er þunnt, slétt og rúnnað og er myndað af mótum superior og medial brúnanna. Neðra horn herðablaðsins er hins vegar þykkt og hrjúft og myndast þar sem medial brúnin og lateral brúnin mætast, eins og áður sagði. Festingar myndast á baklægum hluta þess fyrir Teres major of oft festingar fyrir þræði sem tengjast upphandleggsvöðvanum. Þykkasti hluti beinsins er þá lateral horn herðablaðsins og er oft kallað „höfuð herðablaðsins“ en því horni tengist axlarliðurinn. Úr lateral enda efri brúnar herðablaðs gengur krummahyrna en hún er mikilvæg festing fyrir axlarvöðva. Aftan á herðablaðinu liggur herðablaðskambur þvert yfir herðablaðið ofarlega en ofan og neðan við kambinn má síðan finna ofan- og neðankambsgróf sem mynda einnig mikilvægar vöðvafestur. Herðablaðskamburinn endar lateralt í axlarhyrnu sem er hápunktur axlarinnar. Acromion er stór, þríhyrningslaga en aflangur flötur, flatur frá aftari hluta að þeim fremri. Hlutur beinsins kemur fyrst lateralt út frá herðablaðinu (aftan frá séð) en beygist svo fram og upp, og ver þannig axlarliðinn. Ofan á er axlarhyrnan flöt og [[yfirborð]] hennar óreglulegt en þar eru festingar til Pectoralis minor. Neðan á er yfirborð hennar slétt en medial og lateral brúnir hennar eru hrjúfar og gefa festingar fyrir taugar og vöðva. Axlarliðurinn er kúluliður en hann snýr lateralt frá herðablaðinu en í liðholinu situr höfuð upphandlegsbeinsins (caput humerus). Þvermál liðholsins er mest lóðrétt og er liðholið breiðara að neðan en ofan. [[Brjósk]] þekur liðholið að innanverðu. === Slys á herðablaði === Slys á herðablaði eru óalgeng en mikið er um bæði smá og stórvægileg eymsli eða meiðsli í vöðvum eða sinum sem því tengjast, eða öxlinni í heild. == Öxlin sjálf == Eins og fram hefur komið í textanum hér á undan er öxlin (axlarliðurinn) hreyfanlegasti hluti líkamans. Þetta svæði er gríðarlega flókið en þar liggja æðar og taugar niður í handlegg frá axlarsvæðinu. Oft þróast smám saman vandamál tengd vöðvum og öðru sem á axlarsvæði finnast en algengustu meðslin tengjast oft slitnum vöðvaþráðum og bólgum, til dæmis í sinaslíðrum eða liðpokum. Þau eymsli geta verið langvarandi og erfið meðhöndlunar en aðgerðir á öxl eru algengar, sem og meðferðir hjá sjúkraþjálfa til þess að losna við eymslin og minnka áverka meiðsla. Minnkuð hreyfigeta á axlarsvæði getur haft mikil óþægindi í för með sér en flestir eru vanir þeirri miklu hreyfigetu sem liðurinn hefur upp á að bjóða, og eiga því erfitt með ýmis einföld verkefni ef eitthvað kemur upp á. Því er mikilvægt að huga vel að meiðslum á því svæði, fá álit hjá læknum og góða meðhöndlun við meiðslum, eins og fram kom áður. Ef axlargrindin væri ekki eins uppbyggð og hún er í raun, hefðu menn mun minni hreyfigetu og ættu því erfitt með mörg verkefni sem eru mjög einföld í dag. Á þessu svæði er mikið samspil beina, vöðva, sina og æða, auk fleiri þátta en það gerir axlargrindina eins heillandi og hún er. == Heimildir == * Tortora, Gerard J. ''Principles of Anatomy and Physiology'' 10. útg. (New York: J. Wiley & Sons, 2003). * Martini, Frederic H. ''Fundamentals of Anatomy & Physiology'' 6. útg. (San Francisco: Pearson Education, 2004). * „The scapula (shoulder blade)“, ''Gray’s anatomy of the human body''. Án ártals. Slóð: http://education.yahoo.com/reference/gray/subjects/subject/50 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606125652/http://education.yahoo.com/reference/gray/subjects/subject/50 |date=2011-06-06 }}. [Sótt 1. maí 2010]. * „Fracture, Clavicle“ á ''Emergency medicine''. 2010. Slóð: http://emedicine.medscape.com/article/824564-overview. [Sótt 8. maí 2010]. [[Flokkur:Líffærafræði]] bqd0vu29rxshx268vzboesvfjs2q5tn 0 99643 1952567 1068211 2026-03-29T05:22:35Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952567 wikitext text/x-wiki '''Lítið ungt stöfunarbarn''' eða ''Lijtið ungt Støfunar Barn, þó ei illa Stautandi, frá Hiardarhollti í Breidafiardar Daulum, audrum sijnum Jafningium sitt Støfunar Kver synandi, sem eptir fylgir'', er íslenskt [[stafrófskver]], hið fyrsta sem ekki var jafnframt kristindómskennslubók, heldur hafði þann megintilgang að auðvelda börnum [[lestur|lestrarnám]]. Höfundur þess var skáldið og fræðimaðurinn séra [[Gunnar Pálsson]] í [[Hjarðarholt]]i og var kverið prentað í [[Hrappseyjarprentsmiðja|Hrappsey]] árið [[1782]]. Séra Gunnar þótti góður kennari eins og margir ættmenn hans og var [[skólameistari]] í [[Hólaskóli (1106-1802)|Hólaskóla]] 1742-1753. Hann mun einnig hafa kennt fjölda barna lestur og í bréfi sem hann skrifaði tuttugu árum áður en kverið kom út talar hann nýjar aðferðir við lestrarkennslu, sem hann sé að gera tilraunir með. Hann taldi eldri stafrófskver ekki duga nægilega vel en fyrsta íslenska stafrófskverið, ''Eitt lítið stafrófskver fyrir börn og ungmenni'', hafði komið út [[1695]] og einnig komu út stafrófskver 1745, 1773 og 1776, en þau voru öll jafnframt trúfræðikennslubækur. Uppbygging kversins er mjög ólík eldri stafrófskverum og mun nútímalegri. Þar eru stafirnir meðal annars flokkaðir eftir því hvar og hvernig hljóð þeirra myndast, sem var algjör nýjung, og áhersla er lögð á að æfa helstu stafasambönd kerfisbundið. Auk venjulegra lesæfinga eru í kverinu [[Málsháttur|málshættir]], [[gáta|gátur]] og nokkrar vísur, þar á meðal ''Hani, krummi, hundur, svín''. Stafrófsvísurnar alkunnu ''A, B, C, D, E, F, G'' birtust í fyrsta sinn í kverinu og eru taldar eftir Gunnar. Þar eru einnig aðrar stafrófsvísur, minna þekktar: A, B, C, D, E, F, G<br> upphaf stafrófs finnum,<br> H, I, K, L hygg ég sé,<br> haft þeim jafnt í minnum.<br><br> M, N, O, P og svo Q<br> R, S, T, U, (V) sjáðu,<br> X, Y, Z, Þ, Æ þú<br> þekk, og Ösins gáðu.<br> == Heimildir == * [[Gunnar Pálsson]]: ''Lítið ungt stöfunarbarn''. Íslensk rit í frumgerð. Formáli eftir Gunnar Sveinsson. Iðunn, Reykjavík 1982. * {{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=578365|titill=Lærdómsmaðurinn Gunnar Pálsson. Morgunblaðið 16. desember 2000. Úr gagnasafni mbl.is.}} ==Tenglar== * [http://baekur.is/bok/000151566/Lijtid_wngt_Stofunar_Barn ''Lítið ungt stöfunarbarn'' (útg. 1782) á Bækur.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Bókaárið 1782]] [[Flokkur:Kennslubækur]] [[Flokkur:Upplýsingin]] cjhgylol91ulk4aon39w0zypznc1xyu 0 102635 1952474 1853297 2026-03-28T23:14:01Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1952474 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Suðurhafsljósáta | image = Antarctic_krill_(Euphausia_superba).jpg | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Liðdýr]] (''Arthropoda'') | subphylum = [[Krabbadýr]] (''Crustacea'') | classis = [[Stórkrabbar]] (''Malacostraca'') | ordo = [[Ljósáta]] (''Euphausiacea'') | familia = ''Euphausiidae'' | genus = ''[[Euphausia]]'' | species = '''''E. superba''''' | binomial = Euphausia superba | binomial_authority = [[James Dwight Dana|Dana]], 1850 | synonyms_ref = &nbsp;<ref>{{cite web |author=Volker Siegel |year=2010 |title=''Euphausia superba'' Dana, 1850 |editor=Volker Siegel |work=World Euphausiacea database |publisher=[[World Register of Marine Species]] |url=http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=236217 |accessdate=May 10, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110524104533/http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=236217 |archivedate=24 maí 2011 }}</ref> | synonyms = *''Euphausia antarctica'' <small>Sars, 1883</small> *''Euphausia australis'' *''Euphausia glacialis'' *''Euphausia murrayi'' <small>Sars, 1883</small> }} '''Suðurhafsljósáta''' ([[fræðiheiti]]: ''Euphausia superba''), er krabbadýr sem heldur sig í stórum [[Fiskitorfa|torfum]] og lifir aðallega á [[Jurtasvif|plöntusvifi]]<ref name=":0">Hamner, W. M., Hamner, P. P., Strand, S. W. og Gilmer, R. W. (1983). Behavior of antarctic krill, euphausia superba: Chemoreception, feeding, schooling, and molting. ''Science, 220''(4595), 433-435. doi:10.1126/science.220.4595.433</ref> í efstu lögum sjávar. Hún finnst á suðurhveli jarðar milli 50°S og 60°S <ref name=":1">Brinton, E., Ohman, M., Townsend, A., Knight, M. og Bridgeman, A. (2000). Euphausia superba. Í ''Euphausiids of the world ocean''. Sótt af 27. september 2018 af <nowiki>http://species-identification.org/species.php?species_group=euphausiids&menuentry=soorten&id=43&tab=beschrijving</nowiki> </ref>. Hún verður um 42-65 mm. að lengd og um 2 g. að þyngd<ref name=":2">Nicol, S. og Endo, Y. (1997). ''Krill fisheries of the world''. (Techical paper nr. 367). Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations. </ref>. Hún er stærsta og algengasta [[Ljósáta|ljósátu]] tegundin<ref name=":1" />, jafnvel er talið að hún sé algengasta dýrategund í heimi.<ref>Commission for the Conservation of Antarctic Marine Living Resources. (2015). Krill – biology, ecology and fishing. Sótt 29. september 2018 af <nowiki>https://www.ccamlr.org/en/fisheries/krill-%E2%80%93-biology-ecology-and-fishing</nowiki></ref> Hún er mikilvæg [[fæða]] fyrir mörg dýr, t.a.m. [[Skíðishvalir|skíðishvali]], [[Selaættkvísl|seli]], [[mörgæsir]] og [[Fugl|fugla]]<ref name=":1" />.  == Heimkynni == Suðurhafsljósátuna má finna á [[Suðurhvel|suðurhveli]] jarðar, alls staðar í kringum [[Suðurskautið|suðurskautið.]] Mest finnst af henni sunnan [[Atlantshaf]]<nowiki/>s nálægt [[Suðurskautsskaga]].<ref name=":3">Kawaguchi, S. og Nicol, S. (2015). Euphausia superba. The IUCN Red List of Threatened Species. dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T64239743A64239951.en</ref> Eldri rannsóknir hafa bent á að hún sé mest í efstu lögum sjávar en nýlegri rannsóknarleiðangrar hafa fundið suðurhafsljósátu á 2.000 metra dýpi.<ref name=":4">Castro, P. og Huber, M. E. (2016). ''Marine biology'' (10. útgáfa) [pdf]. New York, NY: McGraw-Hill Education.</ref> == Fæða == Aðal uppspretta [[Fæða|fæðu]] í hafinu er [[Jurtasvif|plöntusvif.]] Á nóttunni, þegar afræningjar sjá hana ekki, fer ljósátan upp í yfirborðið til þess að éta plöntusvifið.<ref name=":5">ABC Science. (2015, 24. mars). ''The secret life of krill.'' [myndskeið]. Sótt 28. september 2018 af <nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=J7SU_4Orym4</nowiki>    </ref> Talið er að hún éti 10-59% af daglegri framleiðslu plöntusvifs.<ref name=":6">Jennings, S., Kaiser, M. J. og Reynolds, J., D. (2001). ''Marine Fisheries Ecology.'' Malden, MA: Blackwell Publishing.</ref> Þegar birtir til færir hún sig neðar í sjóinn. Einnig hefur hún fundist á 2.000 metra dýpi að éta járnríkan lífrænan úrgang og krabbaflær.<ref name=":4" /> Þegar hún étur, þá myndar hún einskonar körfu með fótunum sínum sem hún notar til að veiða sér til matar.<ref name=":0" /> Hún síar því ekki sjóinn stöðugt í leit að fæði eins og margt annað [[dýrasvif]]. == Vöxtur og lífssaga == Lífsferill ljósátunnar hefur verið rannsakaður á bæði tilraunastofum og í náttúrulegu umhverfi dýrsins.<ref name=":2" /> Seint á [[Vor|vorin]] og yfir [[Sumar|sumarmánuði]] (í [[nóvember]] og [[desember]] þar sem þetta er á suðurhveli jarðar) byrja kerlingarnar að framleiða [[Eggfruma|egg]]. Það ferli er orkufrekt og á sér aðeins stað á svæðum þar sem nóg er að fæði. Þegar egg eru orðin fullþroskuð geta þau verið ⅓ af heildar þyngd kerlingar. Hrygningartímabilið stendur frá [[desember]] og fram í [[Mars (mánuður)|mars]], en kerlingin getur hrygnt nokkrum sinnum yfir tímabilið. Karldýrið kemur fyrir [[sáðpoka]] á kerlingunni, sem sér um að [[Frjóvgun|frjóvga]] eggin á leið úr kerlingunni. Hún hrygnir um 10.000 eggjum í einu, sem sökkva á [[Hafsbotn|botninn]] og klekjast þar út. Nokkrum mánuðum eftir klak fer að hausta á [[Suðurhvel|suðurhvelinu]]. Þá minnkar dagsbirta, ís fer að myndast á yfirborði [[Sjór|sjávar]] og [[Jurtasvif|plöntusvif]] fara minnkandi. Talið er að ungviðið lifi undir íshellunni á veturna og éti ísþörunga, bergmulning og önnur minni dýrasvif, en ungviðið hefur ekki orkubyggðir til að lifa af veturinn án fæðis. Eftir fyrsta veturinn byrjar ungviðið að mynda [[Fiskitorfa|torfur]]. Eins ár gömul dýr eru um 25 mm. að lengd, en þau ná hámarksstærð um þriggja til fimm ára.<ref name=":2" /> Eins og önnur [[krabbadýr]] þá vex suðurhafsljósátan með hamskiptum. Ólíkt flestum krabbadýrum hefur ljósætu ættin ([[Euphausiidae|e''uphausiida''e]]) hamskipti reglulega á lífsferlinum. Tíðni hamskipta fer eftir ýmsu, eins og t.d. [[Hitastig|hitastigi]] og stærð dýrsins. Rannsóknir við stýrðar aðstæður sýna að við 0° C skiptir suðurhafsljósátan um ham á 27 dögum, en á 14 daga fresti við 3° C.<ref name=":2" /> Þær stunda hamskipti jafnvel þó þær fái ekkert að éta. Á rannsóknarstofu komust vísindamenn að því að hún getur lifað í yfir 200 daga án átu en stundar hamskipti á meðan. Í stað þess að stækka þá minnkar hún, og hugsanlega er þetta aðferð sem hún notar til að lifa af veturinn, þ.e. svelta sig og minnka. Aftur á móti halda augu dýrsins stærð sinni og því segir samband milli stærð augna og lengdar á búk til um hversu soltin ljósátan er.<ref name=":7">Shin, H. og Nicol, S. (2002). Using the relationship between eye diameter and body length to detect the effects of long-term starvation on antarctic krill euphausia superba. ''Marine Ecology Progress Series, 239'', 157–167. doi:10.3354/meps239157</ref> Í þessum breytingum missir suðurhafsljósátan kyneinkenni sín og erfiðara verður fyrir vísindamenn að greina aldur og kyn. Þess vegna hafa vísindamenn ekki endilega komist að niðurstöðu um hversu gömul ljósátan verði í nátturinni. En vísindamenn hafa áætlað að hún verði 3 til 7 ára.<ref name=":2" /><ref name=":5" /><ref name=":8">Commission for the Conservation of Antarctic Marine Living Resources. (2018). Krill fisheries and sustainability. Sótt 29. September 2018 af <nowiki>https://www.ccamlr.org/en/fisheries/krill-fisheries-and-sustainability</nowiki></ref> Í gegnum tíðina hafa flestir rannsóknarleiðangrar þurft að fara fram að sumri vegna aðstæðna í suðurhafinu. Vísindamenn vita því ekki alveg hvar hún heldur sig á veturna. Talið er að hún haldi sig í miklu magni undir íshellunni en hefur þó fundist við [[South Georgia Region]] og er veidd þar.<ref name=":2" /><ref name=":5" /> Ljósátan er með innbyggðan varnareiginlega sem felur í sér að ef torfur verða fyrir áreiti og skynja hættu frá afræningjum geta þær tvístrast upp og um leið hafa dýrin hamskipti. Ljósátan lætur sig hverfa og eftir er heil torfa að hömum.<ref name=":0" /> == Vistkerfi og vistfræði == Talið er að suðurhafsljósáta sé mikilvægasta lífveran á suðurheimskautssvæðinu, bæði vegna stærðar [[Lífmassi|lífmassans]] sem og staðsetningu í [[Fæðukeðja|fæðupíramídanum]]. Hún er stærsta einstaka tegundin sem framleiðir dýra<nowiki/>[[Prótín|prótein]] úr plöntupróteini.<ref name=":2" /> Hún er mikilvæg fæða fyrir mörg [[hryggdýr]]. [[Skíðishvalir]] éta t.a.m. gríðarlega mikið af [[Krabbadýr|krabbadýrum]]. Sumar tegundir af [[Mörgæsir|mörgæsum]], t.a.m. [[hettumörgæsir]], [[asnamörgæsir]] og [[Aðalmörgæs|aðalmörgæsir]] ferðast tugi [[Kílómetri|kílómetra]] í ætisleit eftir suðurhafsljósátunni. [[Selir]], [[Fiskur|fiskar]] og [[smokkfiskar]] éta hana einnig.<ref name=":1" /> Suðurhafsljósátan gegnir mikilvægu hlutverki í [[blöndun sjávar]]. Þegar risa stórar torfur synda áfram kemur það sjónum á hreyfingu. Einnig blandar hún sjónum með færslu [[Næringarefni|næringarefna]] upp og niður í sjónum.<ref name=":4" /> Eins og komið hefur fram þá hefur hún fundist á 2.000 metra dýpi að éta járnríkan úrgang og aðrar [[krabbaflær]]. Þegar hún færir sig ofar í sjónum þá flytur hún þessi [[Járn|járnrík]] næringarefni með sér upp og kemur járni þannig inn í fæðuhringrásina. Vísindamenn hafa ekki komist að niðurstöðu um hversu mikill [[lífmassi]] suðurhafsljósátunnar er. Eldri rannsóknir áætluðu að [[Lífmassi|lífmassinn]] væri 14 til 7000 milljón tonn og óvissan mikil. Nýrri rannsóknir áætla 60 til 420 milljón tonn og í dag er miðað við að heildar lífmassi sé 200 til 379 milljón tonn.<ref name=":3" /><ref>Atkinson, A., Siegel, V., Pakhom, E. A., Jessopp, M. J., og Loeb. V. (2009). A re-appraisal of the total biomass and annual production of antarctic krill. ''Deep - Sea Research, 56''(5), 727. doi:10.1016/j.dsr.2008.12.007</ref> Heildar [[lífmassi]] breytist á mikið milli ára, en munurinn hefur verið allt að 20-faldur<ref name=":6" />. Þar sem ljósátan er ekki mjög langlíf þá segir nýliðum mikið til um hversu stór lífmassinn er á hverju ári. Suðurhafsljósátan heldur sig í stórum og þéttum [[Fiskitorfa|torfum]]. Ein rannsókn áætlar að fjöldi einstaklinga í [[Rúmmetri|rúmmetra]] sé 50.000 til 60.000 en önnur rannsókn áætlar 20.000 til 30.000 einstaklinga á rúmmetra.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Torfurnar mynda allskonar form, en eiga það sameiginlegt að ein víddin er alltaf mun mjórri en aðrar. Torfa getur verið 10 metra djúp, 100 metra löng en en bara 3-4 metrar á breiddina eða margir metrar á breidd og myndað einskonar vegg. Þetta gerir það að verkum að allir einstaklingar í torfunni eru aldrei langt frá tærum sjó í einhverja áttina. Þetta minnkar hættur sem geta skapast í stórum hópum, eins og skort á [[súrefni]].<ref name=":0" /> Í torfum er samsetning einstaklingana eins, þ.e. öll dýrin af svipaðri stærð eða sama [[Kyn|kyni]].<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Fremst í torfunum eru forystu dýr sem leiða torfurnar áfram. Ef dýrin sem leiða torfuna mæta hindrun og víkja frá, þá víkja öll dýrin sem koma á eftir á nákvæmlega sama stað og fyrsta dýrið, jafnvel þó að hindrunin sé farin. Dýrin sem elta virðist því ekki nota sjón sína til að ferðast, heldur treystir á þann fyrir framan sig.<ref name=":0" /> Sumir afræningjar sjá stórar torfur sem hindrun. Halda að þetta sé stór [[veggur]] eða lífvera en fatta ekki að þarna eru á ferðinni margar litlir einstaklingar og láta því torfurnar í friði. Fyrir aðrar stærri [[Lífvera|lífverur]], eins og [[Hvalir|hvali]], er þetta aftur á móti kostur, þar sem þeir geta étið heilu torfurnar í einu.<ref name=":5" /> == Veiðar == Veiðar hafa verið stundaðar síðan á 7. áratug síðustu aldar. [[Náttúruverndarsamtök Suðurskautshafsins]] (Commission for the Conservation of Antarctic Marine Living Resources (CCAMLR)) voru stofnuð árið 1980 vegna áhyggna um að auknar veiðar gætu haft neikvæð áhrif á [[Vistkerfi|vistkerfið]] í suðurhafi vegna mikilvægi suðurhafsljósátunnar fyrir vistkerfið. Þessi samtök sjá um stjórn veiða með [[sjálfbærni]] að markmiði. Þau ákveðna [[Kvóti|kvóta]] með það í huga að lágmarka áhrif á vistkerfið, frekar en að hámarka afla. [[Leyfður heildarafli]] (TAC) er 5,6 [[milljón]] [[Tonn|tonn,]] en [[varúðar nálgun]] (precautionary TAC) er 620 þúsund tonn og verður ekki aukinn nema ný gögn gefi til kynna að það sé óhætt.<ref name=":8" /> Veiðar hafa verið sveiflubundnar. Í kringum 1980 voru veitt hátt í 600 þúsund tonn. Frá 1990 til 2010 var veitt milli 100 og 200 þúsund tonn á ári, en síðustu ár hafa veiðar verið í kringum 300 þúsund tonn.<ref name=":3" /> Vegna stærðar lífsmassans og mikilli útbreiðslu hans, þá hefur [[Alþjóðanáttúruverndarsambandið]] (IUCN) sett ljósátuna í flokk sem er í hvað minnstri hættu á ofveiði eða útrýmingu.<ref name=":3" /> Í töflu 2 má sjá hvaða [[Þjóð|þjóðir]] hafa stundað veiðar og hversu mikið er veitt. [[Noregur]] veiðir yfir helming aflans, en á eftir þeim koma þjóðir eins og [[Kína]] og [[Síle]]. {| class="wikitable sortable" |+Tafla 2: Veiðar (tonn) á suðurhafsljósátu<ref>Commission for the Conservation of Antarctic Marine Living Resources. (2017). ''Statistical Bulletin, Vol. 29.''  Sótt 29. september 2018 af www.ccamlr.org</ref> |[[Land]] |2006 |2007 |2008 |2009 |2010 |2011 |2012 |2013 |2014 |2015 |- |[[Japan]] |24.301 |38.803 |21.020 |29.919 |26.390 |16.258 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |- |[[Kína]] |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |1.946 |16.020 |4.265 |31.944 |54.303 |35.427 |65.018 |- |[[Noregur]] |39.783 |63.293 |44.174 |119.401 |102.460 |102.800 |129.647 |165.899 |147.075 |160.941 |- |[[Pólland]] |7.414 |8.035 |8.149 |6.995 |3.044 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |- |[[Rússland]] |<nowiki>-</nowiki> |222 |9.654 |8.065 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |- |[[Síle]] |<nowiki>-</nowiki> |2 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |2.454 |10.662 |7.259 |9.278 |7.279 |3.708 |- |[[Suður-Kórea|S-Kórea]] |33.088 |38.033 |42.827 |45.648 |30.642 |27.100 |43.861 |55.406 |23.342 |23.071 |- |[[Úkraína]] |<nowiki>-</nowiki> |8.133 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |4.646 |8.929 |12.523 |7.412 |- |Samtals |104.586 |156.521 |125.824 |211.974 |181.010 |161.085 |217.357 |293.815 |225.646 |260.150 |} Ljósátan er notuð í margs konar iðnað. Hún er unnin í fiskafóður, en einnig er omega-3 unnið úr henni<ref name=":4" />. Þá er [[kítín]] unnið úr henni<ref>Helga Gunnlaugsdóttir og Guðjón Þorkelsson. (2005). ''Lífvirk efni í íslensku sjávarfangi: Yfirlitsskýrsla'' (6-05)''.'' Reykjavík: Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins    </ref> og í Japan er hrognafullar kerlingar vinsælar til manneldis, en þær eru taldar vera bragðmeiri.<ref name=":2" /> == Framtíð == [[Hlýnun jarðar|Loftslagsbreytingar]] og [[súrnun sjávar]] eru helsta ógn ljósátunnar.<ref name=":3" /> Rannsóknir við stýrðar aðstæður hafa sýnt fram á það að egg klekjast ekki út ef hlutfall [[Koltvísýringur|koltvísýrings]] (CO₂) fer yfir ákveðin mörk.<ref name=":5" /> Í hafinu er bundinn 50 sinnum meiri koltvísýringur en í andrúmslofti og kalt vatn bindur meiri koltvísýring en hlýtt.<ref>Stewart, R. H. (2008). ''Introduction to physical oceanography'' [pdf]. Texas: Texas A&M University</ref> Því er hærra hlutfall koltvísýrings í djúpum köldum sjónum, en egg suðurhafsljósátunnar sökkva einmitt á [[hafsbotn]] eftir hrygningu. Rannsóknir sýna að 1250 [[ppm]]. styrkur CO₂ byrjar að hafa áhrif á eggin. Við 1250 ppm. styrk klekjast aðeins út 80% eggja og við 1750 til 2000 ppm. styrk klekst ekkert út. Í dag er styrkurinn á [[Hafsbotn|hafsbotni]] um 550 ppm.,<ref name=":5" /> en við óbreyttar aðstæður verður hann allt að 1250-1500 ppm. við lok aldarinnar.<ref name=":4" /><ref name=":5" /> Þar sem talið er að lirfur og ungviði sé í skjóli undir ís á veturna<ref name=":3" />, þá eru áhyggjur vegna aukinnar losun [[Koltvísýringur|koltvísýrings]] og [[Heimshlýnun|hlýnun jarðar,]] en ef ísinn hverfur hefur ljósátan lítið skjól. Skv. Castro og Huber<ref name=":4" /> fer ísinn á [[Suðurskautið|suðurskautinu]] minnkandi, en aðrar rannsóknir segja engar vísbendingar um að ísmassinn fari minnkandi.<ref name=":8" /> [[Aðlögunarhæfni]] suðurhafsljósátunnar hlýtur þó að vera góð þar sem hún hefur lifað af í gegnum tíðina og er með þennan gífurlega lífmassa, en [[Hlýnun jarðar|loftslagsbreytingar]] dagsins í dag eru að gerast hraðar en í sögulegu samhengi og það veldur vísindamönnum áhyggjum.<ref name=":5" /> Þá getur hún komist í gegnum löng tímabil án matar og minnkað sig með hamskiptum eins og komið hefur fram<ref name=":7" />. Þá benda rannsóknir til þess að ef hiti fer upp fyrir 0,5 °C hægist á vexti ljósátunnar.<ref>Atkinson, A., Shreeve, R. S., Hirst, A. G., Rothery, P., Tarling, G. A., Pond, D. W., . . . Watkins, J. L. (2006). Natural growth rates in antarctic krill (euphausia superba): II. predictive models based on food, temperature, body length, sex, and maturity stage. ''Limnology and Oceanography, 51''(2), 973-987. doi:10.4319/lo.2006.51.2.0973</ref> == Heimildir == [[Flokkur:Krabbadýr]] j7ifq8sgrpvprikude05oj0spnb6qy9 0 103151 1952406 1905787 2026-03-28T18:21:46Z TKSnaevarr 53243 /* Leikhús */ 1952406 wikitext text/x-wiki {{Leikari | name = Joe Mantegna | image = Joe Mantegna small.jpg | imagesize = 250px | caption = Mantegna, [[2010]] | birthdate = {{Fæðingardagur og aldur|1947|11|13}} | location = [[Chicago]] í [[Illinois]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | birthname = Joseph Anthony Mantegna, Jr. | yearsactive = 1976 - | notable role = Joey Zasa í [[The Godfather Part III]] <br> Fat Tony í [[Simpsonfjölskyldan|Simpsonfjölskyldunni]] <br> Will Girardi í [[Joan of Arcadia]] <br> David Rossi í [[Criminal Minds]] }} '''Joe Mantegna''' (fæddur Joseph Anthony Mantegna, Jr., [[13. nóvember]] [[1947]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[leikari]], [[kvikmyndaframleiðandi]], [[leikstjóri]] og [[handritshöfundur]] sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í [[Criminal Minds]], [[The Godfather Part III]] og [[Simpsonfjölskyldan|Simpsonfjölskyldunni]]. == Einkalíf == Mantegna er fæddur og uppalinn í [[Chicago]] í [[Illinois]] og er af [[Ítalía|ítölskum]] uppruna. Útskrifaðist með gráðu í leiklist frá ''Goodman School of Drama (the Theatre School við DePaul háskólann)'' árið 1979.<ref>{{cite web|title=Joe Mantegna|url=http://www.buddytv.com/joe-mantegna.aspx|work=[[BuddyTV]]|accessdate=September 19, 2008|archive-date=september 22, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080922050458/http://www.buddytv.com/joe-mantegna.aspx|url-status=dead}}</ref> Mantegna hefur verið giftur Arlene Vrhel síðan 1975 og saman eiga þau tvö börn. Síðan 2006, hefur Mantegna verið meðkynnir ásamt [[Gary Sinise]] á ''National Memorial Day'' tónleikunum í [[Washington]].<ref>{{cite web |url=http://www.pbs.org/memorialdayconcert/features/families.html |title=Families of Disabled Vets &#124; National Memorial Day Concert |publisher=PBS |date= |accessdate=4. apríl 2011 |archive-date=2009-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090602094402/http://www.pbs.org/memorialdayconcert/features/families.html |url-status=dead }}</ref> Þann 29. apríl, 2011 fékk Mantenga stjörnu á ''Hollywood Walk of Fame'' göngugötuna.<ref>{{cite web|url=http://www.chicagonow.com/blogs/chicago-thing/2011/04/chicago-actor-joe-montegna-honored-with-a-star-on-hollywoods-walk-of-fame.html|title=Chicago Actor Joe Mantegna Honored with a Star on Hollywood's Walk of Fame|year=2011|access-date=2011-11-08|archive-date=2011-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430163738/http://www.chicagonow.com/blogs/chicago-thing/2011/04/chicago-actor-joe-montegna-honored-with-a-star-on-hollywoods-walk-of-fame.html|url-status=dead}}</ref> == Ferill == === Leikhús === Fyrsta hlutverk Mantegna í leikhúsi var árið 1969 í [[Hárið|Hárinu]] og kom fyrst fram á Broadway árið 1978 í ''Working''. Mantegna var meðhöfundur að verðlunaleikritinu ''Bleacher Bums'' sem var fyrst sýnt í Organic Theater Company í [[Chicago]], þar sem Mantegna var einn af leikurunum.<ref>{{Cite web |url=http://www.joemantegna.com/biography.html |title=Heimasíða Joe Mantegna |access-date=2011-11-08 |archive-date=2011-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103131630/http://www.joemantegna.com/biography.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.imdb.com/name/nm0001505/bio Joe Mantegna á IMDB síðunni]</ref> Árið 1984 fékk Mantegna bæði [[Tony-verðlaunin]] og [[Joseph Jefferson-verðlaunin]] fyrir hlutverk sitt sem Richard Roma í leikritinu ''Glengarry Glen Ross'' eftir [[Pulitzer-verðlaunin|Pulitzer-verðlaunahafann]] David Mamet.<ref>{{Cite web |url=http://www.joemantegna.com/biography.html |title=Heimasíða Joe Mantegna |access-date=2011-11-08 |archive-date=2011-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103131630/http://www.joemantegna.com/biography.html |url-status=dead }}</ref> Mantegna hefur einnig komið fram í leikritum á borð við ''The Wonderful Ice Cream Suit'', ''Speed the Plow'' og ''A Life in the Theater'', ásamt því að leikstýra ''Lakeboat'' eftir David Mamet með [[Ed O'Neil]] og [[George Wendt]] í aðalhlutverkum. === Sjónvarp === Fyrsta sjónvarpshlutverk Mantegna var árið 1979 í ''Elvis'' og sama ár lék hann í sjónvarpsmyndinni ''Bleacher Bums'' sem var gerð eftir samnefndu leikriti sem hann var meðhöfundur að. Kom hann síðan fram í þáttum á borð við ''Soap'', ''Open All Night'', ''Comedy Zone'', [[The Twilight Zone]] og [[Frasier]]. Árið 2003 var honum boðið hlutverk í [[Joan of Arcadia]] sem Will Girardi, sem hann lék til ársins 2005. Mantegna hefur síðan 1993 ljáð persónunni ''Fat Tony'' rödd sína í [[Simpsonfjölskyldan|Simpsonfjölskyldunni]]. Hefur síðan 2007 leikið eitt af aðalhlutverkunum í [[Criminal Minds]] sem David Rossi. === Kvikmyndir === [[File:Joe Mantegna, 2009.jpg|thumb|200px|Mantegna, [[2009]]]] Fyrsta kvikmyndahlutverk Mantegna var árið 1976 í ''Medusa Challenger'' og kom síðan fram í kvikmyndum á borð við ''A Steady Rain'', ''Second Thoughts'', ''The Money Pit'', [[Three Amigos]] og ''Suspect''. Árið 1990 var Mantegna boðið hlutverk í [[The Godfather Part III]] sem Joey Zaza. Mantegna hefur síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við ''Up Close & Personal'', ''Thinner'', ''Celebrity'', ''Liberty Heights'', ''Off Key'', ''Stateside'', [[The Simpsons Movie]], ''Lonely Street'' og [[Cars 2]]. == Kvikmyndir og sjónvarp == {{Dökkt þema ferill}} {| class="t-ferill"class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Kvikmyndir |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Ár ! style="background: #CCCCCC;" | Kvikmynd ! style="background: #CCCCCC;" | Hlutverk ! style="background: #CCCCCC;" | Athugasemd |- |1976 |Medusa Challenger |Joe | |- |1978 |Towing |Chris | |- |1978 |A Steady Rain |ónefnt hlutverk | |- |1979 |To Be Announced |ónefnt hlutverk | |- |1980 |Xanadu |Senum var eytt | |- |1983 |Second Thoughts |Orderly | |- |1985 |Compromising Positions |Bruce Fleckstein | |- |1986 |The Money Pit |Art Shirk | |- |1986 |Off Beat |Pete Peterson | |- |1986 |!Three Amigos |Harry Flugleman | |- |1987 |Critical Condition |Arthur Chambers | |- |1987 |House of Games |Mike | |- |1987 |Weeds |Carmine | |- |1987 |Suspect |Charlie Stella | |- |1988 |Things Change |Jerry | |- |1989 |Wait Until Spring, Bandini |Bandini | |- |1990 |[[The Godfather Part III]] |Joey Zasa | |- |1990 |Alice |Joe | |- |1991 |Queens Logic |Al | |- |1991 |Homicide |Bobby Gold | |- |1991 |Bugsy |George | |- |1993 |Body of Evidence |Robert Garrett | |- |1993 |Family Prayers |Martin Jacobs | |- |1993 |Searching for Bobby Fischer |Fred Waitzkin | |- |1994 |Baby´s Day Out |Eddie | |- |1994 |Airheads |Ian | |- |1995 |Captein Nuke and the Bomber Boys |Joey Franelli | |- |1995 |For Better or Worse |Stone | |- |1995 |Forget Paris |Andy | |- |1995 |Above Suspicion |Alan Rhinehart | |- |1996 |Eye for an Eye |Rannsóknarfulltrúi Denillo | |- |1996 |Up Close & Personal |Bucky Terranova | |- |1996 |Underworld |Frank Gavilan/Frank Cassady/Richard Essex | |- |1996 |Albino Alligator |A.T.F. fulltrúinn G.D. Browning | |- |1996 |Thinner |Richie Ginelli | |- |1996 |Persons Unknown |Jim Holland | |- |1998 |Jerry and Tom |Tom | |- |1998 |The Wonderful Ice Cream Suit |Gomez | |- |1998 |For Hire |Alan Webber | |- |1998 |Hoods |Angelo ´Ange´ Martinelli | |- |1998 |Celebrity |Tony Gardella | |- |1998 |Boy Meets Girl |II Magnifico | |- |1999 |Airspeed |Raymond Stone | |- |1999 |Erroer in Judgment |Eric | |- |1999 |The Runner |Rocco | |- |1999 |Liberty Heights |Nate Kurtzman | |- |2000 |Lakeboat |Maður við hliðið |óskráður á lista |- |2000 |Body and Soul |Alex Dumas | |- |2000 |More Dogs Than Bones |Desalvo | |- |2000 |The Last Producer |ónefnt hlutverk |óskráður á lista |- |2001 |Fall |Fulltrúinn Jim Danaher | |- |2001 |The Trumpet of the Swan |Monty |Talaði inn á |- |2001 |Laguna |Nicola Pianon | |- |2001 |Off Key |Ricardo Palacios | |- |2002 |Mother Ghost |Jerry | |- |2003 |Uncle Nino |Robert Micelli | |- |2004 |First Flight |Robert Sloan | |- |2004 |Stateside |Gil Deloach | |- |2004 |Pontormo |Pontormo (Jacopo Carrucci) | |- |2005 |Nine Lives |Richard | |- |2005 |Edmond |Maður á bar | |- |2005 |The Kid & I |Davis Roman | |- |2006 |Club Soda |Mike | |- |2007 |Elivs and Anabelle |Charlie | |- |2007 |Naked Fear |Fógetinn Tom Benike | |- |2007 |Cougar Club |Mr. Stack | |- |2007 |[[The Simpsons Movie]] |Fat Tony |Talaði inn á |- |2007 |Stories USA |Mike |Partur: Club Soda |- |2008 |Hank and Mike |Mr. Pan | |- |2008 |West of Brooklyn |Gaetano D´Amico | |- |2008 |Witness Protection |Dr. Rondog ´Doc´ Savage | |- |2008 |Redbelt |Jerry Weiss | |- |2008 |Childless |Richard | |- |2008 |Who´s Wagging Who? |Rudy |Talaði inn á |- |2009 |Lonely Street |Jerry Finkelman | |- |2009 |My Suicide |Inverskur geðlæknir | |- |2009 |The Assistants |Gary Greene | |- |2009 |The House That Jack Built |Jack Jr. | |- |2010 |Pop Shock |Billy | |- |2010 |Valentine´s Day |Reiður bílstjóri | |- |2010 |Hannah Mantegna |Hannah Mantegna | |- |2011 |[[Cars 2]] |Grem |Talaði inn á |- |2011 |Sacks West |ónefnt hlutverk | |- |2012 |Kill Me, Deadly |Bugsy Siegel |Kvikmyndatökur í gangi |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Sjónvarp |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Ár ! style="background: #CCCCCC;" | Titill ! style="background: #CCCCCC;" | Hlutverk ! style="background: #CCCCCC;" | Athugasemd |- |1979 |Elvis |Joe Esposito |Sjónvarpsmynd |- |1979 |Bleacher Bums |Decker |Sjónvarpsmynd |- |1980-1981 |Soap |Juan One |7 þættir |- |1981 |It´s a Living |Louis Allen |Þáttur: Of Mace and Men |- |1981 |Bosom Buddies |The Sheik |Þáttur: On the Road to Monte Carlo |- |1981 |Open All Night |Change / Arabi |2 þættir |- |1982 |The Greatest American Hero |Juan, starfsmaður hjá FAA |Þáttur: Now You Seet It |- |1982 |Archie Bunker´s Place |Joe Carver |Þáttur: Of Mice and Bunker |- |1982 |Simon & Simon |Henry |Þáttur: Emeralds Are Not a Girl´s Best Friend |- |1984 |The Outlaws |Yuri |Sjónvarpsmynd |- |1984 |Comedy Zone |Ýmsir |2 þættir |- |1985 |Big Shots in America |Jovan Joey Shagula |Sjónvarpsmynd |- |1987 |[[The Twilight Zone]] |Harry Dobbs |2 þættir |- |1992 |The Comrades of Summer |Sparky Smith |Sjónvarpsmynd |- |1992 |The Water Engine |Lawrence Oberman |Sjónvarpsmynd |- |1993 |Fallen Angels |Carl Streeter |Þáttur: The Quiet Room |- |1993 |[[Saturday Night Live]] |Bill Swerski |Þáttur: Danny DeVito/Bon Jovi <br> óskráður á lista |- |1993 |[[Frasier]] |Derek Mann |Þáttur: I Hate Frasier Crane |- |1994 |State of Emergency |Dr. John Novelli |Sjónvarpsmynd |- |1995 |Favorite Deadly Sins |Frank Musso |Sjónvarpsmynd |- |1997 |Duckman: Private Dick/Family Man |Ruby Richter |2 þættir |- |1997 |The Last Don |Pippi De Lena |ónefndir þættir |- |1997 |A Call to Remember |David Tobias |Sjónvarpsmynd |- |1997 |Rugrats |Jack Montello / Gestur nr. 2 |Þáttur: The Matress/Looking for Jack <br> Talaði inn á |- |1997 |Face Down |Bob Signorelli |Sjónvarpsmynd |- |1997 |Merry Christmas, George Bailey |Joseph/Nick |Sjónvarpsmynd |- |1998 |The Great Empire: Rome |Kynnir |Sjónvarpsmynd |- |1998 |The Last Don II |Pippi De Lena |ónefndir þættir |- |1998 |The Rat Pack |Dean Martin |Sjónvarpsmynd |- |1999 |Spenser: Small Vices |Spenser |Sjónvarpsmynd |- |1999 |My Little Assassin |Fidel Castro |Sjónvarpsmynd |- |2000 |Thin Air |Spenser |Sjónvarpsmynd |- |2001 |Walking Shadow |Spenser |Sjónvarpsmynd |- |2002 |First Monday |Dómarinn Joseph Novelli |13 þættir |- |2002 |Women vs. Men |Michael |Sjónvarpsmynd |- |2002 |And Thou Shalt Honor |Kynnir |Sjónvarpsmynd |- |2004 |A Very Married Christmas |Frank Griffin |Sjónvarpsmynd |- |2003-2005 |Joan of Arcardia |Will Girardi |45 þættir |- |2006 |Let Go |Jack Rossati |Sjónvarpsmynd |- |2006 |Kim Possible |Jimmy Blamhammer |Þáttur: And the Mole-Rat Will Be CGI <br> Talaði inn á |- |2007-2008 |The Starter Wife |Lou Manahan |8 þættir |- |1991-til dags |[[Simpsonfjölskyldan]] |Fat Tony |25 þættir |- |2007-til dags |[[Criminal Minds]] |David Rossi |94 þættir |} === Leikhús === {{Dökkt þema ferill}} {| class="t-ferill" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |-style="background:#B0C4DE;" ! Ár ! Leikrit ! Hlutverk |- |1969 |''Hair'' | |- |1978 |''Working'' |Emilio Hernandez / Dave McCormick |- |1978 |''Bleacher Bums'' |Handritshöfundur að leikritinu |- |1984-1985 |''Glengarry Glen Ross'' |Richard Roma |- |1988 |''Speed-the-Plow'' |Bobby Gould |- |???? |"A Life in the Theater" | |- |???? |"The Disappearance of the Jews" | |- |???? |''Lakeboat'' |Leikstjóri leikritsins |- |???? |''The Wonderful Ice Cream Suit'' | |- |???? |''Cops'' | |} == Verðlaun og tilnefningar == ===Capri, Hollywood=== *2011: Capri Italian American verðlaunin. ===Chicago Film Critics Association verðlaunin=== *1999: Commitment to Chicago verðlaunin. *1992: Tilnefndur sem besti leikari fyrir [[Homicide]]. ===Drama Desk verðlaunin=== *1984: Tilnefndur sem besti leikari fyrir ''Speed-the-Plow''. *1988: Verðlaun sem besti leikari fyrir ''Glengarry Glen Ross''. ===Emmy verðlaunin=== *2007: Tilnefndur sem besti aukaleikari í míniseríu eða kvikmynd fyrir [[The Starter Wife]]. *1999: Tilnefndur sem besti aukaleikari í míniseríu eða kvikmynd fyrir [[The Rat Pack]]. *1997: Tilnefndur sem besti aukaleikari í míniseríu eða kvikmynd fyrir [[The Last Don]]. ===Golden Globes, USA=== *1999: Tilnefndur sem besti aukaleikari í sjónvarpsseríu, míniseríu eða kvikmynd fyrir [[The Rat Pack]]. ===Gotham verðlaunin=== *2005: Tilnefndur sem besta leikaralið fyrir [[Nine Lives]]. ===Joseph Jefferson verðlaunin=== *1984: Verðlaun sem besti aukaleikari fyrir ''Glengarry Glen Ross''. *1977: Tilnefndur sem besti aukaleikari fyrir ''Volpone''. *1974: Tilnefndur sem besti leikari fyrir ''The Wonderful Ice Cream Suit''. ===London Critics Circle Film verðlaunin=== *1992: Tilnefndur sem leikari ársins fyrir [[Homicide]]. ===Newport Beach Kvikmyndahátíðin=== *2008: Verðlaun sem besti leikari fyrir [[Elvis and Anabelle]]. ===Santa Monica Kvikmyndahátíðin=== *2000: Moxie! Tribute verðlaunin. ===Savannah Film and Video Festival=== *2001: Aðalverðlaunin fyrir [[Lakeboat]]. ===Tony verðlaunin=== *1984: Verðlaun sem besti leikari fyrir ''Glengarry Glen Ross''. ===Venice Film Festival=== *1988: Verðlaun sem besti leikari fyrir [[Things Change]]. == Tilvísanir == {{Reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|tungumál = en|titill = Joe Mantegna |mánuðurskoðað = 8. nóvember|árskoðað = 2011}} * {{imdb name|id= 0001505|name=Joe Mantegna}} * [http://www.joemantegna.com/biography.html Heimasíða Joe Mantegna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103131630/http://www.joemantegna.com/biography.html |date=2011-11-03 }} * [http://www.cbs.com/shows/criminal_minds/cast/405/?pg=1 Joe Mantegna á Criminal Minds heimasíðunni á CBS sjónvarpsstöðinni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111126024018/http://www.cbs.com/shows/criminal_minds/cast/405/?pg=1 |date=2011-11-26 }} == Tenglar == * {{imdb name|id=0001505|name=Joe Mantegna}} * [http://www.joemantegna.com/biography.html Heimasíða Joe Mantegna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103131630/http://www.joemantegna.com/biography.html |date=2011-11-03 }} * [http://www.cbs.com/shows/criminal_minds/cast/405/?pg=1 Joe Mantegna á Criminal Minds heimasíðunni á CBS sjónvarpsstöðinni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111126024018/http://www.cbs.com/shows/criminal_minds/cast/405/?pg=1 |date=2011-11-26 }} * [http://www.ibdb.com/person.php?id=51326 Joe Mantegna á Internet Broadway Database síðunni] * [http://www.lortel.org/LLA_archive/index.cfm?search_by=people&first=Joe&last=Mantegna&middle= Joe Mantegna The Internet Off-Broadway Database síðunni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121005161528/http://www.lortel.org/LLA_archive/index.cfm?search_by=people&first=Joe&last=Mantegna&middle= |date=2012-10-05 }} * [http://criminalminds.wikia.com/wiki/Joe_Mantegna Joe Mantegna á Criminal Minds wikiasíðunni] [[Flokkur:Bandarískir leikarar|Mantegna, Joe]] {{fe|1947|Mantegna, Joe}} ndhrubp7qe8pjrf8cwxzinpz3uybl7q 0 103263 1952457 1952339 2026-03-28T22:54:50Z TKSnaevarr 53243 1952457 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Al Pacino | mynd = Al Pacino 2016 (30401544240).jpg | mynd_texti = Al Pacino árið 2016. | fæðingarnafn = Alfredo James Pacino | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1940|4|25}} | fæðingarstaður = [[New York-borg]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | þjóðerni = [[Bandaríkin|Bandarískur]] | ár = 1967– | maki = [[Lyndall Hobbs]] (1989–1996)<ref>{{cite web |title=Lyndall Hobbs: I'm ready to remarry again at 64 |url=https://www.smh.com.au/lifestyle/life-and-relationships/lyndall-hobbs-im-ready-to-remarry-again-at-64-20170628-gx0c5m.html |website=Sydney Morning Herald |last=Rocca |first=Jane |date=June 30, 2017 |access-date=April 22, 2025 |archive-date=January 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116041950/https://www.smh.com.au/lifestyle/life-and-relationships/lyndall-hobbs-im-ready-to-remarry-again-at-64-20170628-gx0c5m.html |url-status=live }}</ref><br>[[Beverly D'Angelo]] (1997–2003)<br />Lucila Polak (2008–2018) | dánardagur = | dánarstaður = | börn = 4 | vefsíða = | undirskrift = | helstu_hlutverk = <!-- Verðlaun --> | óskarsverðlaun = | emmy-verðlaun = | tony-verðlaun = | gg-verðlaun = | bafta-verðlaun = | sag-verðlaun = | cesar-verðlaun = | goya-verðlaun = | afi-verðlaun = | olivier-verðlaun = | edduverðlaun = | grammy-verðlaun = }} '''Alfredo James „Al“ Pacino''' (f. [[25. apríl]] [[1940]]) er bandarískur leikari, leikstjóri og handritshöfundur. Pacino er þekktur fyrir ákafan leik sinn í leikhúsum og kvikmyndum og er gjarnan talinn meðal bestu leikara allra tíma.{{efn|1=Sjá ýmsar heimildir.<ref>{{Cite news |date=2003-05-05 |title=Pacino named 'greatest film star' |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/3001463.stm |access-date=2025-05-26 |language=en-GB}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thetimes.com/culture/film/article/best-al-pacino-movies-list-performances-s5krwhknt | title=Five of the best al Pacino movies | date=April 25, 2025 | access-date=April 26, 2025 | archive-date=April 25, 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250425093808/https://www.thetimes.com/culture/film/article/best-al-pacino-movies-list-performances-s5krwhknt | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/uk/2003/may/06/filmnews.arts |title=Pacino, godfather of movie stars |work=The Guardian |last=Muir |first=Hugh |date=May 6, 2003 |access-date=April 22, 2025 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229040917/https://www.theguardian.com/uk/2003/may/06/filmnews.arts |url-status=live }}</ref><ref name="NYT Marchese">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/10/05/magazine/al-pacino-interview.html|url-access=subscription|title=Al Pacino Is Still Going Big|date=October 5, 2024|first=David|last=Marchese|author-link=David Marchese|website=[[The New York Times]]|access-date=October 5, 2024|archive-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005095537/https://www.nytimes.com/2024/10/05/magazine/al-pacino-interview.html/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.empireonline.com/movies/features/best-actors/ |title=Empire's 50 Greatest Actors Of All Time List, Revealed |work=Empire |last=Travis |first=Ben |date=December 20, 2022 |access-date=April 22, 2025 |archive-date=December 29, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229101239/https://www.empireonline.com/movies/features/best-actors |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.looper.com/1714144/best-actors-of-all-time/ |title=The 20 Best Actors Of All Time |work=Looper |last=Stevenson |first=Rick |date=November 15, 2024 |access-date=April 22, 2025 |archive-date=April 11, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143908/https://www.looper.com/1714144/best-actors-of-all-time/ |url-status=live }}</ref>}} Hann hefur verið virkur í leiklist í rúma fimm áratugi og hefur á þeim tíma unnið fjölda verðlauna, þar á meðal [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlaun]], tvenn [[Tony-verðlaunin|Tony-verðlaun]] og tvenn [[Emmy-verðlaunin|Emmy-verðlaun]]. Hann hefur jafnframt unnið fern [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe-verðlaun]], [[BAFTA-verðlaunin|BAFTA-verðlaun]] og tvenn [[Screen Actors Guild-verðlaunin|Screen Actors Guild-verðlaun]], auk þess sem hann fékk [[Cecil B. DeMille-verðlaunin]] árið 2001, verðlaun [[Kvikmyndastofnun Bandaríkjanna|Kvikmyndastofnunar Bandaríkjanna]] fyrir æviafrek árið 2007, [[National Medal of Arts|þjóðarorðu fyrir listir]] árið 2011 og heiðursverðlaun [[Kennedy-miðstöðin|Kennedy-miðstöðvarinnar]] árið 2016.<ref>{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/articles/ready-my-demille-profiles-excellence-al-pacino-2001 |title=Ready for My deMille: Profiles in Excellence – Al Pacino, 2001 |website=Golden Globe Awards |date=June 2020 |accessdate=January 1, 2023|archive-date= January 1, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230101164909/https://www.goldenglobes.com/articles/ready-my-demille-profiles-excellence-al-pacino-2001|url-status= live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/pacino-overwhelmed-by-afi-honor-138305/ |title=Pacino 'overwhelmed' by AFI honor |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=June 11, 2007 |accessdate=January 1, 2023|archive-date= January 1, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230101164908/https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/pacino-overwhelmed-by-afi-honor-138305/|url-status= live}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-17025115 |title=Al Pacino honoured at White House |date=February 14, 2012 |work=[[BBC News]]|access-date=April 13, 2020 |language=en-GB|archive-date=June 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616044134/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-17025115|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/kennedy-center-honors-al-pacino-eagles-james-taylor-feted-952570/ |title=Kennedy Center Honors: Al Pacino, The Eagles, James Taylor Among Those Feted |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=December 4, 2016 |accessdate=January 1, 2023|archive-date= January 1, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230101164914/https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/kennedy-center-honors-al-pacino-eagles-james-taylor-feted-952570/|url-status= live}}</ref> Kvikmyndir Pacinos hafa samanlagt þénað rúma þrjá milljarða bandaríkjadala á heimsvísu.<ref>{{cite web |url=https://m.the-numbers.com/person/1340401-Al-Pacino |title=Al Pacino |website=The Numbers |access-date=July 23, 2025}}</ref> Pacino byrjaði feril sinn í leiklist í litlum leikhúsum í [[New York-borg]] en vann sig upp í stærri sýningar á [[Broadway]].<ref>{{cite web|title=This Month in Theatre History|date=April 7, 2025|website=American Theatre|url=https://www.americantheatre.org/2025/04/07/this-month-in-theatre-history-122/|accessdate=March 6, 2026|archive-date=February 13, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260213231512/https://www.americantheatre.org/2025/04/07/this-month-in-theatre-history-122/|url-status=live}}</ref> Pacino nam leiklist hjá [[HB Studio]] og [[Actors Studio]] þar sem Charlie Laughton og [[Lee Strasberg]] kenndu honum. Pacino hlaut Óskarsverðlaun sem besti leikarinn fyrir leik sinn í kvikmyndinni ''[[Konuilmur]]'' (1992). Hann hefur einnig verið tilnefndur til Óskarsverðlauna fyrir hlutverk sín í myndunum ''[[Guðfaðirinn]]'' (1972), ''[[Serpico]]'' (1973), ''[[Guðfaðirinn II]]'' (1974), ''[[Á heitum degi]]'' (1975), ''[[Sekur eða saklaus]]'' (1979), ''[[Dick Tracy (kvikmynd frá 1990)|Dick Tracy]]'' (1990), ''[[Fasteignabraskarar]]'' (1992) og ''[[Írinn]]'' (2019). Meðal annarra frægra kvikmynda með Pacino má nefna ''[[Skelfing í Nálargarðinum]]'' (1971), ''[[Fuglahræðan (kvikmynd frá 1973)|Fuglahræðan]]'' (1973), ''[[Maðurinn með örið (kvikmynd frá 1983)|Maðurinn með örið]]'' (1983), ''[[Losti (kvikmynd)|Losti]]'' (1989), ''[[Guðfaðirinn III]]'' (1990), ''[[Frankie og Johnny (kvikmynd frá 1991)|Frankie og Johnny]]'' (1991), ''[[Leið Carlitos]]'' (1993), ''[[Í hita leiksins (kvikmynd frá 1995)|Í hita leiksins]]'' (1995), ''[[Donnie Brasco (kvikmynd)|Donnie Brasco]]'', ''[[Málsvari myrkrahöfðingjans (kvikmynd frá 1997)|Málsvari myrkrahöfðingjans]]'' (báðar 1997), ''[[Uppljóstrarinn]]'', ''[[Sunnudagsleikurinn]]'' (báðar 1999), ''[[Svefnvana (kvikmynd)|Svefnvana]]'' (2002), ''[[Nýliðinn]]'' (2003), ''[[Við þrettánda mann]]'' (2007), ''[[Einu sinni var í Hollywood]]'' (2019) og ''[[House of Gucci]]'' (2021). Í sjónvarpi hefur Pacino leikið í ýmsum verkum í framleiðslu [[HBO]], meðal annars þáttaröðinni ''[[Englar í Ameríku (sjónvarpsþættir)|Englar í Ameríku]]'' (2003) og ''[[You Don't Know Jack]]'', ævisögumynd um [[Jack Kevorkian]]. Hann vann Emmy-verðlaun fyrir framúrskarandi leik í sjónvarpsþáttaröð eða kvikmynd fyrir bæði hlutverkin. Pacino lék aðalhlutverkið í sjónvarpsþáttunum ''[[Hunters (sjónvarpsþættir frá 2020)|Hunters]]'' (2020–23) hjá [[Amazon Prime Video]]. Hann hefur jafnframt leikið fjölmörg hlutverk í leikritum. Hann hefur tvisvar unnið Tony-verðlaun, fyrst fyrir leikritið ''[[Does a Tiger Wear a Necktie?]]'' (1969) og svo fyrir ''[[The Basic Training of Pavlo Hummel]]'' (1977). Hann lék jafnframt [[Sælokk]] í uppsetningu á ''[[Kaupmaðurinn í Feneyjum|Kaupmanninum í Feneyjum]]'' árið 2010 og í [[Kaupmaðurinn í Feneyjum (kvikmynd frá 2004)|kvikmyndaútgáfu verksins]] frá 2004. Frumraun Pacinos sem leikstjóra var heimildarmyndin ''[[Í leit að Ríkharði]]'' (1996), sem hann hlaut verðlaun Directors Guild of America fyrir framúrskarandi leikstjórn í heimildarmynd fyrir. Hann hefur síðan leikstýrt og leikið í myndunum ''[[Kínverskt kaffi]]'' (2000), ''[[Wilde Salomé]]'' (2011) og ''[[Salomé (kvikmynd frá 2013)|Salomé]]'' (2013). Árið 2006 heimilaði Pacino að andlit hans yrði notað í tölvuleiknum ''[[Scarface: The World Is Yours]]''. Hann skrifaði endurminningar sínar, ''Sonny Boy'', sem voru gefnar út af [[Penguin Press]] árið 2024.<ref>{{cite web|title=Sonny Boy|date=October 15, 2024|website=Penguin Press|url=https://www.penguin.co.uk/books/456324/sonny-boy-by-pacino-al/9781804946138|accessdate=March 8, 2026}}</ref> Pacino hefur verið meðforseti Actors Studio frá árinu 1995.<ref>{{cite web|title=The Actors Studio Leadership|date=March 12, 2026|website=Actors Studio|url=https://theactorsstudio.org/who-we-are/leadership/|accessdate=March 12, 2026}}</ref> ==Neðanmálsgreinar== <references group="lower-alpha"/> ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|æviágrip}} {{fe|1940|Pacino, Al}} {{DEFAULTSORT:Pacino, Al}} [[Flokkur:Bandarískir leikarar|Pacino, Al]] [[Flokkur:Emmy-verðlaunahafar]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki besta karlleikara í aðalhlutverki]] bcyunxhwnypv29ehebzhlsr3583yszq 0 104926 1952478 1918879 2026-03-28T23:18:00Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1952478 wikitext text/x-wiki '''Metýlfenídat''' (m.a. selt undir sérlyfjaheitunum '''Rítalín''' og '''Concerta''') er örvandi [[lyf]] sem er leyft til notkunar gegn [[athyglisbrestur|athyglisbresti]], [[hjartsláttartruflun]]um og [[drómasýki]]. Það er stundum notað í meðferð við óheilbrigðri þreytu, [[þunglyndi]], miðtaugakerfisáverka og [[offita|offitu]]. Metýlfenídat tilheyrir [[píperidín]]<nowiki/>-flokki efna og eykur magn [[dópamín]]s og [[nórepínefrín]]s í [[Heilinn|heilanum]] með því að hemla endurupptöku. Metýlfenídat er efnafæðilega skylt [[amfetamín]]i. Í Bandaríkjunum á árunum 1989-1997 sýndu sjö samanburðarrannsóknir með lyfleysu á metýlfenidati hjá börnum á aldrinum 2 til 13 ára með meðferðarlengd 1 viku til 4 mánuðir eftirfarandi aukaverkanir: svefnleysi, þunglyndi, áhugamissi hjá jafnöldrum (allt að 62 %), lystarleysi (allt að 75%), martraðir (allt að 62%), oflæti (allt að 6%), pirringur (allt að 26%), aukin tárasótt (10%), syfja (allt að 62%), daufur syfja (allt að 19%), kviðverkir, höfuðverkur, skerðing á tali, sjúkleg [[hugsun]], árásargjarn [[hegðun]] f, örvun örmerkja og sjúklegar staðalímyndahreyfingar.<ref>Barkley R. A., McMurray M. B., Edelbrock C. S., Robbins K. Side effects of methylphenidate in children with attention deficit hyperactivity disorder: a systemic, placebo-controlled evaluation. // Pediatrics. — 1990. — August (vol. 86, no. 2). — P. 184—192. — PMID 2196520</ref><ref>Firestone P., Musten L. M., Pisterman S., Mercer J., Bennett S. Short-term side effects of stimulant medication are increased in preschool children with attention-deficit/hyperactivity disorder: a double-blind placebo-controlled study. // Journal Of Child And Adolescent Psychopharmacology. — 1998. — Vol. 8, no. 1. — P. 13—25. — DOI:10.1089/cap.1998.8.13. — PMID 9639076. </ref><ref>Mayes S. D., Crites D. L., Bixler E. O., Humphrey FJ 2nd., Mattison R. E. Methylphenidate and ADHD: influence of age, IQ and neurodevelopmental status. // Developmental Medicine And Child Neurology. — 1994. — December (vol. 36, no. 12). — P. 1099—1107. — DOI:10.1111/j.1469-8749.1994.tb11811.x. — PMID 7525394</ref><ref>Schachar R. J., Tannock R., Cunningham C., Corkum P. V. Behavioral, situational, and temporal effects of treatment of ADHD with methylphenidate. // Journal Of The American Academy Of Child And Adolescent Psychiatry. — 1997. — June (vol. 36, no. 6). — P. 754—763. — DOI:10.1097/00004583-199706000-00011. — PMID 9183129. </ref><ref>Borcherding B. G., Keysor C. S., Rapoport J. L., Elia J., Amass J. Motor/vocal tics and compulsive behaviors on stimulant drugs: is there a common vulnerability? // Psychiatry Research. — 1990. — July (vol. 33, no. 1). — P. 83—94. — DOI:10.1016/0165-1781(90)90151-t. — PMID 2217661. </ref><ref>Solanto M. V., Wender E. H. Does methylphenidate constrict cognitive functioning? // Journal Of The American Academy Of Child And Adolescent Psychiatry. — 1989. — November (vol. 28, no. 6). — P. 897—902. — DOI:10.1097/00004583-198911000-00014. — PMID 2808260.</ref><ref>Castellanos F. X., Giedd J. N., Elia J., Marsh W. L., Ritchie G. F., Hamburger S. D., Rapoport J. L. Controlled stimulant treatment of ADHD and comorbid Tourette's syndrome: effects of stimulant and dose. // Journal Of The American Academy Of Child And Adolescent Psychiatry. — 1997. — May (vol. 36, no. 5). — P. 589—596. — DOI:10.1097/00004583-199705000-00008. — PMID 9136492</ref> Þegar metýlfenidat er notað eru aukaverkanir eins og kvíði, ofnæmisviðbrögð, lystarleysi, ógleði, sundl, hreyfitruflanir, hraðsláttur, hjartaöng, hjartsláttartruflanir, sjónskerðing, taugaveiklun. Við langvarandi notkun lyfsins er þyngdartap mögulegt. Langtíma notkun í stórum skömmtum leiðir stundum til örvandi vaxtar. Metýlfenidat getur valdið alvarlegum fylgikvillum, þar með talið dauða, hjartavandamálum og geðröskunum. Fyrir hvert hundrað börn og unglinga sem fá lyfið er að minnsta kosti eitt barn með alvarlegan fylgikvilla (dauðsföll, hjarta- og æðasjúkdómar, [[Geðrof|geðrofi]]). Í Cochrane Review er einnig bent á mikið vægar aukaverkanir. Meira en helmingur barna og unglinga sem tóku metýlfenidat höfðu eina eða fleiri aukaverkanir. Hjá hverjum 100 einstaklingum sem fengu metýlfenidat hættu 7,3 sjúklingar að taka það vegna aukaverkana eða fylgikvilla. 16,2 einstaklingar af hverjum 100 sjúklingum voru alveg hættir að taka metýlfenidat af óþekktum ástæðum <ref>Storebø, Ole Jakob; Pedersen, Nadia; Ramstad, Erica; Kielsholm, Maja Laerke; Nielsen, Signe Sofie; Krogh, Helle B; Moreira-Maia, Carlos R; Magnusson, Frederik L; Holmskov, Mathilde; Gerner, Trine; Skoog, Maria; Rosendal, Susanne; Groth, Camilla; Gillies, Donna; Buch Rasmussen, Kirsten; Gauci, Dorothy; Zwi, Morris; Kirubakaran, Richard; Håkonsen, Sasja J; Aagaard, Lise; Simonsen, Erik; Gluud, Christian. Methylphenidate for attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) in children and adolescents - assessment of adverse events in non-randomised studies // Cochrane Database of Systematic Reviews : journal. — 2018. — 10 May. — DOI:10.1002/14651858.CD012069.pub2</ref>. Efnið getur verið ávanabindandi.<ref>{{Cite web |url=http://www.addictiontreatmentcenter.com/ritalinaddiction.htm |title=Ritalin addiction help |access-date=2019-11-02 |archive-date=2009-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122122202/http://www.addictiontreatmentcenter.com/ritalinaddiction.htm |url-status=dead }}</ref> == Neðanmálsgreinar == <references/> [[Flokkur:Lyf]] rbn42uyp0c926jfrqpcj5dcpfdlcv92 0 106435 1952479 1936889 2026-03-28T23:18:51Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 1952479 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Autistic-sweetiepie-boy-with-ducksinarow.jpg|thumb|Ljósmynd af rúmi þar sem einhverfur strákur hefur raðað leikföngum sínum eftir stærð.]] '''Einhverfa''' er [[taugafræði]]leg röskun á eðlilegum [[Þroski|þroska]] sem kemur fram í skertri getu til félagslegra samskipta og [[tjáning]]ar. == Hvað er einhverfa == Einhverfa er eitthvað sem maður fæðist með og koma einkenni yfirleitt fram snemma á ævinni. Einhverfa felur í sér mis mikla [[skerðing]]u í félagslegri virkni, [[greind]], tilfinningatengslum og samskiptum við annað fólk og umhverfi sitt. Önnur helstu einkenni einhverfu eru einnig óeðlileg eða óæskileg [[hegðun]] eins og sjálfsörvandi hegðun sem er síendurtekin hegðun eins og rugg eða hlutum er snúið, [[áráttuhegðun]], bergmál en það er þegar endurteknir eru hlutar af setningu eða heilar setningar sem aðrir segja annaðhvort strax eftir að setning heyrist eða eftir að ákveðinn tími hefur liðið, sjálfsskaðandi hegðun og mikil [[skapofsi|skapofsaköst]]. [[Barn|Börn]] með einhverfu tala oft í einum flötum tóni, sýna öðru fólki engin viðbrögð, sýna slakt eða ekkert augnsamband, skilja ekki félagslegar vísbendingar eins og svipbrigði eða líkamstjáningu. Magn einkenna og styrkleiki eru þó mjög einstaklingsbundin og einnig breytast þau hjá hverjum einstaklingi yfir tíma. [[Þroskahömlun]] og [[flogaveiki]] er algeng meðal barna með einhverfu. Margir einhverfir hafa einnig [[ADHD]] (athyglisbrest með ofvirkni). Dæmi eru um að einhverfa uppgötvist fyrir þriggja ára aldur einnig eru dæmi um að hún uppgötvist síðar á lífsleiðinni. Hugtakið [[einhverfuróf]] er notað til að lýsa mismunandi einkennum, fjölda og mismunandi styrkleika einkenna einhverfunnar en raskanir á einhverfurófi eru því mismunandi birtingarmyndir einhverfu. == Einkenni einhverfu == Einkenni einhverfu eru misjöfn og mismikil milli einstaklinga. Oft eiga einhverfir einstaklingar erfitt með [[augnsamband]], [[snerting]]u, [[tal]] og önnur [[samskipti]]. [[Áráttukennd hegðun]] og mikill áhugi á einhverju einu ákveðnu sviði eru einnig einkenni einhverfu. Það er því oft hægt að taka eftir þessum einkennum snemma í lífi fólks þar sem [[félagsfærni]] þeirra er ekki eins og hjá jafnöldrum. Það vantar frumkvæði til samskipta og viðbrögð við fólki geta verið einkennileg. Hægt er að skipta helstu einkennum einhverfu í fimm flokka, skert félagshæfni, skert tjáningargeta, áráttukennd hegðun, undarleg skynjun og óvenjuleg færni. [[Mynd:Autism-stacking-cans edit.jpg|Autism-stacking-cans edit|thumb|Einhverfur strákur að stafla dósum]] * '''[[Félagsfærni]]''' Börn eru félagsverur og finnst gaman að leika við aðra. Einhverf börn eiga aftur á móti erfitt með samskipti við fólk. Sum forðast augnsamband, snertingu og vilja oft vera ein. Þó eru sum sem vilja faðmlög og snertingu. Einstaklingar með einhverfu eiga oft erfitt með að túlka svipbrigði og tilfinningu annarra. Þau gera sér því ekki grein fyrir hvort aðrir eru glaðir, reiðir og svo framvegis. Einnig eiga einstalingar með einhverfu erfitt með að setja sig í spor annarra. Í sumum tilfellum missa einhverfir stjórn á skapi sínu og geta þá ráðist á aðra eða meitt sjálfa sig. * '''[[Tjáskipti]]''' Þegar börn eru að byrja að læra að tala er fyrsta stigið að „babbla“ síðan segja eitt og eitt orð. Um tveggja ára mynda þau tveggja til þriggja orða setningar og svoleiðis heldur það áfram. Aftur á móti hjá einhverfum einstaklingi byrjar máltakan oft með „babbli“ en staðnar svo. Þau fara að segja eitt og eitt orð en eru töluvert seinni en jafnaldrar þeirra. Þau geta enn verið að læra málið 5-8 ára gömul, en sum læra aldrei að tala. Þeir sem ná að læra málið geta notað það á sérkennilegan hátt. Sumir endurtaka sömu orðin aftur og aftur. Enn aðrir raða orðunum í skringilega röð. * '''Síendurtekin hegðun og [[þráhyggja]]''' Einhverf börn líta alveg eins út og öll önnur börn. Þau skera sig út úr með því að vilja hafa allt í röð og reglu. Vilja hafa sama skipulag dag eftir dag og helst ekki breyta neinu. Einhverf börn geta átt mjög erfitt þegar leik- eða [[grunnskóli]] fer í frí, því þá er ekki sama rútína og aðra daga. Einhverf börn geta líka eytt löngum tíma í að rugga sér fram og aftur eða endurtaka aðrar hreyfingar. Þessi endurtekning og [[þráhyggja]] gerir þeim erfitt fyrir að geta leikið sér í þykjustuleikjum s.s dúkkuleik eða bílaleik. * '''[[Skynúrvinnsla]]''' Skynúrvinnslur einhverfra geta verið á einhvern hátt brenglaðar eða ruglingslegar. Sum verða ofurnæm fyrir einhverju tilteknu atriði svo sem hljóði, bragði og lykt. Einstaklingar geta átt erfitt með að vera í miklum hávaða, geta ekki klæðst vissum fötum eða borða ekki einhvern tiltekinn mat. Biluð ljósapera sem blikkar getur til dæmis valdið óstjórnlega mikilli vanlíðan. * '''Óvenjulegir hæfileikar''' Þó nokkuð er talað um að einhverfir hafi sérstaka [[hæfileikar|hæfileika]]. Það eru til dæmi um slíkt en það er þó ekki í langflestum tilfellum. Einhverf börn verða í sumum tilfellum á undan jafnöldrum sínum að læra að [[lestur|lesa]], klár í að teikna, púsla og fleira. Einhverfir geta verið sérfræðingar á ákveðnum afmörkuðum sviðum, oft tímabundið. == Orsakir einhverfu == Einhverfa var fyrst skilgreind af [[Leo Kanner]] árið [[1943]] þegar hann lýsti 11 börnum þar sem hegðun þeirra var mjög ólík hegðun annarra barna. Lengi var talið að orsökin lægi í uppeldinu, að mæðurnar væru kaldar og veittu börnunum ekki nægilega hlýju og umhyggju. Þær voru kallaðar ísskápsmæður. Nú hafa menn horfið frá þessari skýringu sem olli mörgum foreldrum verulegu hugarangri og samviskubiti og er nú talið að um [[taugafræðileg röskun|taugafræðilega röskun]] sé að ræða af [[líffræði]]legum toga. Orsökin er óþekkt þó flestir [[Vísindi|vísindamenn]] séu sammála um að orsökin sé erfðafræðilegs eðlis. Ljóst þykir að um einhvers konar röskun á [[heilastarfsemi]] sé að ræða. [[Hans Asperger]] benti á í skrifum sínum frá [[1944]] svipuð atriði og minnst er á hér að framan um hegðunarfrávik barna. Þessir tveir fræðimenn vissu þó ekki hvor af öðrum. [[Aspergerheilkenni]] sem er undirflokkur á einhverfurófi er kennt við hann. Álitið er að ekki sé eitt [[gen]] orsök vandans heldur sé um fjölgenavandamál að ræða, þannig að fleiri en einu ákveðnu geni sé um að kenna. Oft er sagt að orsökina megi rekja til bólusetningar við [[mislingar|mislingum]], [[rauðir hundar|rauðum hundum]] og [[hettusótt]] en hingað til hafa engar rannsóknir sýnt fram á að [[bólusetning]] orsaki einhverfu. == Skert færni til að taka þátt í félagslegum samskiptum == Erfiðleikar í félagslegum samskiptum er eitt meginvandamál einstaklinga með einhverfu. Með þessu er átt við viðamikla erfiðleika sem valda verulegum vandamálum í daglegu lífi. Augntengsl, svipbrigði, líkamstaða eða hreyfingar eru notuð á annan hátt en venjulegt er. Oft eru samskipti einstaklings með einhverfu frábrugðin samskiptamáta annarra Stundum skilur hann ekki hvað um er að ræða. Hann gæti verið áhuglaus um samskipti við aðra. Sumir vilja gjarnan eiga vini en vegna félagslegrar hömlunar eiga þeir erfitt með mynda eða halda við samböndum við annað fólk. Þeir eiga gjarnan í erfiðleikum með að mynda augnsamband og vilja gjarnan vera einir. Börn með einhverfu eiga erfitt með að skiptast á í mun ríkari mæli en önnur börn sem gerir það að verkum að önnur börn hafna þeim í leik. Þau eiga erfitt með að setja sig í spor annarra eða einfaldlega að lesa í tilfinningar annarra og bregðast því oft við öðrum á óviðeigandi hátt. Margir upplifa skynjunarerfiðleika, þannig að þeir eiga erfitt með að þola snertingu og hljóð eða annað áreiti sem veldur því að þeir bregðast illa við til dæmis faðmlagi eða knúsi. Sérkennileg og áráttukennd hegðun veldur því oft líka að aðrir forðast þá. Lítil eða engin viðleitni er til að deila gleði afrekum eða áhugamálum með öðrum. == Skert færni í [[Mál|máli]] og [[tjáskipti|tjáskiptum]] == [[Málþroski]] er oft seinkaður og stundum talar barnið ekki. Geta til að halda uppi samræðum er skert. Oft notar barnið steglt eða sérkennilegt tal, kann ef til vill heilu frasana úr auglýsingum eða bíómyndum án þess að skilningur fylgi. Svo kallað [[bergmálstal]] er einnig algengt, barnið endurtekur það sem sagt er við það. Til dæmis ef barnið er spurt: „Viltu kex?“ þá svarar það „Viltu kex?“ Einnig sést oft sérkennileg orðanotkun eða barnið býr til ný orð yfir hluti. Stundum endurtekur barnið sömu setningu eða orð aftur og aftur. Eftirherma er skert sem þýðir að barnið hermir ekki eftir eins og önnur börn. Það á erfitt með að ímynda sér hluti og verður þá getan til þykjustuleikja skert eða hana vantar algerlega. Einstaklingar með einhverfu taka orð og setningar mjög bókstaflega og túlka ekki það sem sagt er. == Sérkennileg og [[áráttukennd hegðun]] == Óvenjuleg hegðun hjá einhverfum veldur því oft að félagslegt samspil verður erfitt. Endurtekin hegðun getur komið fram í öllum líkamanum eða í líkamspörtum svo sem að veifa höndum í sífellu eða að rugga sér fram og aftur. Einnig getur það komið fram sem endurteknar athafnir með hluti svo sem að snúa hlutum í sífellu. Barnið gæti varið mörgum klukkutímum í að raða upp bílum eða snúa hjólum. Barn með einhverfu hefur oft óvenjuleg áhugamál. Það sýnir gjarnan ofsafengin áhuga á einum eða fleiri sviðum. Barnið gæti haft ofuráhuga á þvottavélum, lestum eða kirkjum. Einnig er oft áráttukennd þörf til að fylgja föstum venjum eða ritúölum. Þá er átt við sterka þörf fyrir að fara eftir ákveðnum föstum venjum sem oft þjóna engum skiljanlegum tilgangi Barn með einhverfu kemst kannski ekki í leikskólann nema fara ákveðna leið í kringum leiksvæðið áður en það kemur inn. Breytingar á þessum venjum valda barninu mikilli vanlíðan þannig að það missir stjórn á hegðun sinni og fær „reiðikast“. Mikill munur getur verið á því hvernig þessir erfiðleikar koma fram hjá hverju barni. Helstu erfiðleikar flestra barna tengjast félagslegum samskiptum en meginvandamál annarra er ósveigjanleg hugsun. Barn með einhverfu getur verið: * ofvirkt og/eða [[vanvirkni|vanvirkt]] * athafnasamt en á sérstakan hátt * Viðkvæmt fyrir nálægð annarra * Skeytingarlaust * [[Kvíði]]ð. Barn með [[einhverfa|einhverfu]] getur átt í erfiðleikum með: * að skiptast á og deila með öðrum * að upplifa sig sem hluta af heild og taka til sín það sem sagt er yfir hóp, t.d. í kennslustundum * samvinnu og að meðtaka það sem aðrir hafa til málanna að leggja, eigið hlutverk og hefur þörf fyrir að stjórna * að skilja og laga sig að félagslegum venjum og leikreglum * að bregðast við þrýstingi jafnaldra og að vita hvenær verið er að spila með það eða misnota * að skilja fyrirætlanir annarra * að skilja þarfir annarra, tilfinningar og hugsanir * að hefja félagsleg samskipti * að taka þátt og spinna upp leik með öðrum * að samhryggjast eða gleðjast með öðrum * félagslegar rökræður vegna þess að það er upptekið af smáatriðum og á erfitt með að sjá og skilja heildarmynd * samskipti við jafnaldra - umgengni við þá sem eldri eða yngri eru, gengur yfirleitt betur == Greining == Oft eru það foreldrarnir sem taka fyrst eftir því að barnið þeirra þroskist ekki eins og önnur börn. Þeir hafa þá samband við lækni. Á Íslandi er einstaklingi vísað á Greiningar- og ráðgjafastöð ríkisins ef grunur leikur á frávikum. Þegar einstaklingi er vísað í greiningu á Greiningarstöðina fær fjölskyldan ákveðinn tengil á Greiningarstöðinni. Fjölskyldan ræðir um greininguna og hvað annað sem upp kemur s.s. spurningar, fá niðurstöður eða fá upplýsingar um þjónustu við barnið og fjölskyldu þess. Hegðunareinkenni sem sjást hjá einhverfum og stuðst er við í greiningu röskunarinnar skiptast í þrjú eftirfarandi svið: Í greiningarferlinu fara sérfræðingar yfir [[félagsfærni]], [[málþroski|málþroska]], síendurtekna hegðun, [[þráhyggja|þráhyggju]] og fleira. Sífellt er verið að leita leiða til að greina einhverfu fyrr en við þriggja ára aldur og er það stundum raunin. Einhverfa greinist ekki einungis hjá börnum, heldur einnig hjá fullorðnum einstaklingum. == Rannsóknir == Niðurstöður rannsókna á skynjun og skynúrvinnslu barna á einhverfurófi sem hófust upp úr [[1960]], bentu til þess að truflun á skynjun væri algeng. Ýmist væru viðbrögð við áreiti lítil eða mjög yfirdrifin. Mismunandi fræðimenn unnu þessar rannsóknir svo sem sálfræðingar, taugalífeðlisfræðingar, iðjuþjálfar og uppeldisfræðingar. Á síðustu árum hefur rannsóknum á skynúrvinnslu fólks á einhverfurófi fjölgað til muna. Sýnt hefur verið fram á tengsl skynúrvinnslu og sérstakrar hegðunar. Rannsóknir í taugasálfræði og taugalífeðlisfræði ásamt frásögnum fólks á einhverfurófi sýna fram á að skynjun getur verið bjöguð. Þar sem dýpt er ranglega áætluð eða kyrrir hlutir virðast á hreyfingu. Skyn getur dottið út þar sem sjón eða heyrn getur horfið en birst aftur jafnskyndilega. Sérstök skynjun getur leitt til ánægjulegrar upplifunar og verið leið einhverfra einstaklinga til að einangra sig frá óþægilegum áreitum í umhverfinu, til dæmis með einkennilegri áráttukenndri hegðun eins og að rugga fram og til baka. Þáttur skynjunar er ekki inni sem eitt af grunngreiningarviðmiðum fyrir einhverfu. [[Rannsókn]]ir hafa verið gerðar til að athuga hvort [[Tilgáta|tilgátur]] um að [[bólusetning]] gegn [[Mislingar|mislingum]], [[rauðir hundar|rauðum hundum]] og [[hettusótt]] (MMR) geti verið ástæða þess að börn fái einhverfu. Í [[Finnland]]i fór fram rannsókn á árunum 1982 – 1996 á börnum 14 – 18 mánaða og sex ára. Af þeim þremur milljónum skammta sem gefnir voru var ekki hægt að tengja neinn þeirra sem orsök einhverfu. Í [[Bretland]]i var gerð rannsókn á 498 einstaklingum með einhverfu (einhverfa, frábrigðilega einhverfu og 71 með [[Aspergerheilkenni|Aspergers]] heilkenni). Sama niðurstaða kom þar fram eða að ekki væri hægt að sanna orsök milli bólustningar (MMR) og einhverfu. == Námskeið == Á [[Greiningar- og ráðgjafamiðstöð ríkisins]] er hægt að sækja fjölmörg námskeið. Þessi námskeið eru ætluð foreldrum, leiðbeinendum, leikskólakennurum, grunnskólakennurum og öllum öðrum sem eru nánir barni með [[fötlun]] eða vilja fræðast um efnið sem er á námskeiðinu. Dæmi um námskeið eru: * Skipulögð kennsla * Röskun á einhverfurófi – grunnskólaaldurinn * Röskun á einhverfurófi- leikskólaaldurinn * Röskun á einhverfurófi – grunnnámskeið * Atferlisþjálfun fyrir börn með þroskafrávik * Foreldranámskeið * Einstaklingsmiðuð þjálfunarnámskeið == Tenglar == {{Wikibækur|Einhverfa|einhverfu}} * [http://www.einhverfa.is/ Heimasíða Einhverfusamtakanna] * [http://www.einhverfa.is/images/skrar/Baeklingur.pdf Bæklingur frá Einhverfusamtökunum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161204100716/http://einhverfa.is/images/skrar/Baeklingur.pdf |date=2016-12-04 }} * [http://www.reykjavik.is/Portaldata/1/Resources/breidholt/Einhverfa.pdf Einhverfa hjá börnum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, fræðslubæklingur frá Þjónustumiðstöð Breiðholts * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20091116215014/www.greining.is/um-greiningarstod/ Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins] * [http://landlaeknir.is/?PageID=1055&NewsID=1146 Rannsóknir benda ekki til að samband sé milli heilkennis einhverfu og bólusetninga gegn mislingum, rauðum hundum og hettusótt], 20. apríl 2012 * http://www.persona.is/index.php?action=articles&method=display&aid=43&pid=18 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121215064722/http://www.persona.is/index.php?action=articles&method=display&aid=43&pid=18 |date=2012-12-15 }} Sótt 18.04.2012 * http://www.einhverfa.is/index.php/hvad-er-einhverfa/hvae-er-einhverfa {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120427165632/http://einhverfa.is/index.php/hvad-er-einhverfa/hvae-er-einhverfa |date=2012-04-27 }} Sótt 18.04.2012 * http://wayback.vefsafn.is/wayback/20091116215014/www.greining.is/um-greiningarstod/ Sótt 18.04.2012 * Jarþrúður Þórhallsdóttir, Hanna Björg Sigurjónsdóttir. (2010). Óvenjuleg skynjun - grunnþáttur einhverfu. Í Gunnar Þór Jóannesson og Helga Björnsdóttir (ritstjórar). Þjóðarspegillinn 2010 (bls.123-132. Reykjavík: Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands. == Heimildir == * {{Wpheimild | tungumál = da | titill = autisme | mánuðurskoðað = 21. apríl | árskoðað = 2012}} * {{Wpheimild | tungumál = en | titill = autism | mánuðurskoðað = 22. apríl | árskoðað = 2012}} == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Fötlun]] [[Flokkur:Sálfræði]] 10xp9gxjsg83g42ua2hx7bxwqj8jlox 0 106599 1952368 1798442 2026-03-28T13:39:39Z Berserkur 10188 tengill 1952368 wikitext text/x-wiki '''Kalda stríðið''' er hugtakið sem er notað um tímabil togstreitu, pólitíska, átaka og efnahagslegrar og fleira. [[Kalda stríðið]] byrjaði þegar [[seinni heimsstyrjöldin]]ni lauk árið [[1945]] og einkenndist af spennuástandi milli tveggja risavelda, [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] sem kepptu um áhrif og völd í heiminum. Íslendingar fengu hervernd frá Bandaríkjamönnum á stríðsárunum en þeir vildu síðan ekki fara úr landinu eftir stríðið. [[Ólafur Thors]] gerði síðan samning við Bandaríkjamenn að þeir fengu að nota Keflavíkurflugvöllinn eftir stríðið en herliðið mátti ekki vera á landinu, með því skilyrði að Íslendinga fengju að eiga flugvöllinn. [[Framsóknarflokkurinn]] og [[Alþýðuflokkurinn]] studdu aðild Íslands að [[NATO]] en [[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn|Sósíalistaflokkurinn]] var á móti því. Þegar var lokaumræða um inngöngu í NATO var haldinn fundur á [[Lækjartorg]]i og [[Austurvöllur|Austurvelli]]. Það var mikið af slagsmálum gegn Alþingi. [[Táragas]] var notað gegn mannfjöldanum til að losna við grjóthríð og slagsmál. Enginn slasaðist alvarlega. Nýsköpunastjórn var mynduð haustið 1944 undir stjórn Ólafs Thor, formanns [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]]. Þeirra markmið var að skapa atvinnulíf fyrir Íslendinga með því að nota fé sem Íslendingar áttu í erlendum banka. Peningarnir voru notaðir til að kaupa [[Bátur|báta]], [[hraðfrystihús]], [[togari|togara]] og fleira. Ekki gekk áætlunin upp eins og þeir áttu von á. Þeir fengu samt að halda stjórn vegna kosninga sem voru haldnar árið [[1946]]. == Kalda stríðið á Íslandi == Í byrjun seinni heimsstyrjaldarinar hafnaði íslenska ríkistjórnin vernd frá Bretum vegna hlutleysisyfirlýsingarinnar en Bretar tóku það ekki alvarlega og mánuði eftir [[hernám Danmerkur]] árið 1940 komu þeir með skip til Íslands og hernámu landið. Íslendingar voru frekar fegnir að hernámsliðið var breskt en ekki þýskt.{{heimild vantar}} Árið [[1941]] gerðu Bretar samning við Íslendinga og Bandaríkin um að þau tækju við vernd landsins og [[7. júní]] [[1941]] komu Bandaríkjamenn með fimm þúsund manna herlið til Íslands. Það veitti eitt til tvö þúsund Íslendingum atvinnu og tekjur þeirra af hernum námu að meðaltali um 5% af erlendum gjaldeyristekjum. Þeir lofuði þó að hverfa úr landinu um leið og stríðinu lyki en þegar því lauk ákváðu Bandaríkjamenn að þeir vildu hafa herliðið áfram á landinu. Íslendingar höfnuði en þeir neituðu að fara.<ref>Gunnar Karlsson (2000): 58-63.</ref> Ólafur Thors forsetisráðherra gerði samning við Bandaríkjamenn, [[Keflavíkursamningurinn|Keflavíkursamninginn]], haustið árið 1946 og varð hann til þess að binda enda á samstarfið í Nýsköpunarstjórninni milli sósíalista og sjálfstæðismanna. Í honum var líka gert ráð fyrir því að Bandaríkjaher færi af landinu innan hálfs árs og Keflavíkurflugvöllurinn yrði að eign Íslendinga en Bandaríkjamenn gætu samt fengið aðstöðu á Keflavíkurflugvelli fyrir boragaralega klætt starfslið vegna herflutninga til og frá [[Evrópa|Evrópu]]. Samningurinn var samþykktur á [[Alþingi]] með 32 atkvæðum gegn 19. Sósíalistar slitu samstarfinu í Nýsköpunarstjórninni vegna þess að Sósíalistaflokkurinn og hluti Alþýðuflokksmanna og Framsóknarmanna taldi að samningurinn væri óviðunandi brot á hlutleysisstefnu Íslendinga. Síðan tók kalda stríðið völdin í íslenskum stjórnmálum.<ref>Gunnar Karlsson og Sigurður Ragnarsson (2006): 271.</ref><ref>Gunnar Karlsson (2000): 62.</ref><ref>Árni Daníel Júlíusson og Jón Ólafur Ísberg (2005): 376.</ref> == Ísland í NATO == Framsóknarflokkur, Alþýðuflokkur og Sjálfstæðisflokkur undir stjórn [[Stefán Jóhann Stefánsson|Stefáns Jóhanns Stefánssonar]] ákváðu að Ísland skyldi ganga í NATO í [[mars (mánuður)|mars]] [[1949]] með því skilyrði að Bandaríkjaher yrði að fara úr landi á friðartímum en þessi skilyrði voru hvergi skráð í samninginn. Sósíalistaflokkurinn var eini flokkurinn sem stóð gegn aðildinni. Menn óttuðust að Sósíalistaflokkurinn myndi reyna að koma af stað byltingu með stuðningi Sovétmanna eins og gert var í Tékkóslóvakíu árið 1948. [[Marshallaðstoðin]] [[1948]] – [[1952]] hafði haldið efnahag Íslendinga á floti og jók líklega áhuga ráðamanna á samstarfi við Bandaríkin.<ref>Árni Daníel Júlíusson og Jón Ólafur Ísberg (2005): 380.</ref><ref>Gunnar Karlsson (2000): 62.</ref> Klukkan 10 um morguninn [[30. mars]] 1949 var lokaumræða um tillöguna um inngöngu Íslands í NATO. Fréttablaði var dreift um bæinn og tilkynnt var um að fólk skyldi safnast saman á útifund klukkan 1 í Lækjargötu við [[Miðbæjarskólinn|Miðbæjarskólann]] og krefjast þar [[Þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] um inngönguna en aldrei fékkst leyfi til að halda fundinn. Stuðningsmenn aðildarinnar að NATO dreifðu síðan öðrum miða, undirrituðum af formönnum Sjálfstæðisflokks, Framsóknaflokks og Alþýðuflokks. Þar var skorað á friðsama borgara að koma á Austurvöll milli klukkan 12:00 og 13:00 til að sýna að þeir vildu að Alþingi hefði starfsfrið.<ref>Árni Daníel Júlíusson og Jón Ólafur Ísberg (2005): 380.</ref> Sigurður Guðnason alþingismaður sósíalista hélt tvær ræður á fundi í Lækjargötu og ályktun var samþykkt um að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu. Síðan fór fólk á Austurvöll og safnaðist saman þar. Talið er að þar hafi verið um 10 til 15 þúsund manns á Austurvelli þennan dag og fólksfjöldi í Reykjavík var 55 þúsund á þessum tíma og 30 þúsund kjósendur. Fyrst byrjaði fólk að hrópa og síðan var kastað eggja-, mold- og grjóthríð að Alþingishúsinu. Einn þingmaður fékk glerbrot í auga og stein í höndina.<ref>Árni Daníel Júlíusson og Jón Ólafur Ísberg (2005): 380.</ref> Fundinum lauk 14:30 en fólk hélt áfram að kasta grjóti og endaði með því að lögreglustjóri gaf skipun um að dreifa mannfjöldanum. Lögreglan reyndi tvisvar sinnum en það tókst ekki. Mikið var af slagsmálum á svæðinu. Lögreglan ákvað síðan að varpa táragassprengju á mannfjöldanum. Það tók örfáa stund að tæma Austurvöll. Í átökunum meiddust fimm lögreglumenn og nokkrir almennir borgarar.<ref>Árni Daníel Júlíusson og Jón Ólafur Ísberg (2005): 380.</ref> == Stjórnmál eftir stríð == Sjálfstæðisflokkur, Alþýðuflokkur og Sósíalistaflokkur mynduðu ríkisstjórn undir formennsku Sjálfstæðisflokksins, Ólafs Thors, haustið 1944 og þau kölluðu sig Nýsköpunarstjórn. Markmið þeirra var að byggja upp nútímasamfélag á Íslandi með því að tryggja sjálfstæði og öryggi Íslands út á við og hefja stórvirka nýsköpun í atvinnulífi þjóðarinnar. Ríkisstjórnin gerði ráð fyrir því að helmingi frjársins sem Íslendingar áttu, tæplega sex milljónir króna, í erlendum bönkum til að byggja upp atvinnulífsins. Það voru keyptir 30 togarar, bátar, þrjár síldarverksmiðjur, hraðfrystihús og fleira. Á tveimur árum var næstum því búið að eyða öllum fjármunum sem voru til og afleiðingarnar voru ekki eins góðar og þau áttu von á. Stjórnaflokkarnir vildu efla íslenskan sjávarútveg og iðnað til að stuðla að aukinni borgarmenningu en Framsóknarflokkurinn var á móti því vegna þess að hann vildi umfram annað efla sveitirnar, samvinnufélögin og ýmsan smáiðnað sem setið hafði í stjórn árið 1927. Hugmyndir Nýsköpunarstjórnarinnar voru í raun hugmyndir frá Alþýðuflokknum frá fjórða áratugnum þegar var mynduð stjórn hinna vinnandi stétta. Nýsköpunarstjórnin leit vel út í pappír en ekki við efnahagslegan veruleika.<ref>Gunnar Karlsson (2000): 62</ref><ref>Árni Daníel Júlíusson og Jón Ólafur Ísberg (2005): 376</ref> ==Tenglar== * {{Vísindavefurinn|71761|Hafði kalda stríðið einhver áhrif á íslenskt samfélag?}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * Árni Daníel Júlíusson og Jón Ólafur Ísberg. ''Íslands sagan í máli og myndum''. (Reykjavík: Mál og menning, 2005). * Gunnar Karlsson. ''Íslandssaga í stuttu máli''. (Reykjavík: Mál og menning, 2000). * Gunnar Karlsson og Sigurður Ragnarsson. ''Nýir tímar. Saga Íslands og umheimsins frá lokum 18. aldar til árþúsundamóta''. (Reykjavík: Mál og menning, 2006). [[Flokkur:Kalda stríðið á Íslandi| ]] rysfjtcksq97waeefdrt6o15mard7e9 0 107085 1952393 1392779 2026-03-28T16:27:48Z Berserkur 10188 1952393 wikitext text/x-wiki [[Mynd:IanHunter.JPG|thumb|right|250px|Ian Hunter á tónleikum 2004]] '''Ian Hunter Patterson''' (fæddur [[3. júní]] [[1939]]) er [[England|enskur]] söngvari og lagahöfundur. Hann var aðalsögnvari rokkhljómsveitarinnar [[Mott the Hoople]] frá stofnun hennar 1969 þar til hún var leyst upp 1974. Hann leiddi hljómsveitina síðan aftur þegar hún kom saman á ný 2009. {{Stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Breskir tónlistarmenn|Hunter, Ian]] {{fe|1939|Hunter, Ian}} ri6obap98l5ubxypbmxv561ua3mbpdg 0 114291 1952355 1850906 2026-03-28T12:41:04Z Berserkur 10188 1952355 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk | heiti = Eyþór Ingi | mynd = Eyþór Ingi, ESC2013 press conference 11.jpg | mynd_stærð = 250 | mynd_texti = Eyþór árið 2013 | fæðingarnafn = Eyþór Ingi Gunnlaugsson | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1989|5|29}} | fæðingarstaður = [[Dalvík]], [[Ísland]] | önnur_nöfn = Eythor Ingi | stefna = {{Hlist|[[Popptónlist|Popp]]|[[rokk]]}} | starf = | ár = | útgefandi = | vefsíða = }} '''Eyþór Ingi Gunnlaugsson''' (f. 29. maí 1989) er [[Ísland|íslenskur]] söngvari, ættaður frá [[Dalvík]] og úr [[Svarfaðardalur|Svarfaðardal]]. Hann keppti í [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2013]] með lagið „[[Ég á líf]]“ sem fór fram í [[Malmö]]. Eyþór hefur verið meðlimur í hljómsveitunum [[Todmobile]] og [[Rock Paper Sisters]]. {{Ísland í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{stubbur|æviágrip|tónlist}} {{f|1989}} [[Flokkur:Íslenskir söngvarar]] [[Flokkur:Þátttakendur í söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] ktac85aoox0lx4982y5hd7wjnolkp5k 0 114497 1952464 1866984 2026-03-28T23:04:05Z TKSnaevarr 53243 1952464 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur |litur = #005392 |flokksnafn_íslenska = Venstre, Danmarks Liberale Parti |mynd = [[Mynd:Venstre logo 2024.svg|150px|center|]] |fylgi = {{lækkun}} 10,1 |formaður = [[Troels Lund Poulsen]] |varaformaður=[[Stephanie Lose]] |aðalritari = [[Christian Hüttemeier]] |þingflokksformaður = [[Lars Christian Lilleholt]] |frkvstjr = |stofnár = 1870 |höfuðstöðvar = Søllerødvej 30, 2840 Holte |hugmyndafræði = [[Frjálslyndisstefna|Frjálslynd]] [[íhaldsstefna]], [[hægristefna|miðhægristefna]] |einkennislitur = Blár {{Colorbox|#005392}} |vettvangur1 = Sæti á þjóðþinginu |sæti1 = 18 |sæti1alls = 179 |vettvangur2 = Sæti á Evrópuþinginu |sæti2 = 3 |sæti2alls = 14 |vefsíða = [https://www.venstre.dk venstre.dk] |bestu kosningaúrslit = |verstu kosningaúrslit = |fótnóta =¹Fylgi í þingkosningum 2026 }} '''Venstre''' (danska: ''Venstre, Danmarks Liberale Parti'') er danskur [[stjórnmálaflokkur]]. Nafn flokksins tengist því að hann var vinstra megin í stjórnmálalandslaginu á upphafsárum sínum á síðustu áratugum [[19. öldin|19. aldar]] en þá voru íhaldsmenn helstu andstæðingar Venstre. Nú er Venstre hins vegar hægri flokkur sem kennir sig við [[Frjálslyndisstefna|frjálslyndisstefnu]]. Venstre er næststærsti flokkurinn á [[Þjóðþing Danmerkur|Þjóðþingi Danmerkur]] og situr í stjórn ásamt Jafnaðarmannaflokknum og Hófsemdarflokknum [[Moderaterne]].<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrsta meirihlutastjórn í 30 ár|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/12/14/fyrsta_meirihlutastjorn_i_30_ar/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=14. desember 2022|skoðað=17. desember 2022|höfundur=Atli Steinn Guðmundsson}}</ref> ==Flokksleiðtogar frá 1929== {| class=wikitable style="font-size: 14px" ! Nafn ! Tók við embætti ! Lét af embætti ! Athugasemdir |- |[[Thomas Madsen-Mygdal]] |1929 |1941 |d. 1943 |- |[[Knud Kristensen]] |1941 |1949 |d. 1962 |- |[[Edvard Sørensen]] |1949 |1950 |d. 1954 |- |[[Erik Eriksen]] |1950 |1965 |d. 1972 |- |[[Poul Hartling]] |1965 |1977 |d. 2000 |- |[[Henning Christophersen]] |1977 |1984 |d. 2016 |- |[[Uffe Ellemann-Jensen]] |1984 |1998 |d. 2022 |- |[[Anders Fogh Rasmussen]] |1998 |2009 | |- |[[Lars Løkke Rasmussen]] |2009 |2019 | |- |[[Jakob Ellemann-Jensen]] |2019 |2023 | |- |[[Stephanie Lose]] |2023 |2023 |Til bráðabirgða |- |[[Troels Lund Poulsen]] |2023 | | |} ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|danmörk|stjórnmál}} [[Flokkur:Danskir stjórnmálaflokkar]] [[Flokkur:Stofnað 1870]] 8h25x3nvsshanh6mynrqeutgjxgmzjw 1952465 1952464 2026-03-28T23:04:27Z TKSnaevarr 53243 1952465 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur |litur = #005392 |flokksnafn_íslenska = Venstre, Danmarks Liberale Parti |mynd = [[Mynd:Venstre logo 2024.svg|150px|center|]] |fylgi = {{lækkun}} 10,1% |formaður = [[Troels Lund Poulsen]] |varaformaður=[[Stephanie Lose]] |aðalritari = [[Christian Hüttemeier]] |þingflokksformaður = [[Lars Christian Lilleholt]] |frkvstjr = |stofnár = 1870 |höfuðstöðvar = Søllerødvej 30, 2840 Holte |hugmyndafræði = [[Frjálslyndisstefna|Frjálslynd]] [[íhaldsstefna]], [[hægristefna|miðhægristefna]] |einkennislitur = Blár {{Colorbox|#005392}} |vettvangur1 = Sæti á þjóðþinginu |sæti1 = 18 |sæti1alls = 179 |vettvangur2 = Sæti á Evrópuþinginu |sæti2 = 3 |sæti2alls = 14 |vefsíða = [https://www.venstre.dk venstre.dk] |bestu kosningaúrslit = |verstu kosningaúrslit = |fótnóta =¹Fylgi í þingkosningum 2026 }} '''Venstre''' (danska: ''Venstre, Danmarks Liberale Parti'') er danskur [[stjórnmálaflokkur]]. Nafn flokksins tengist því að hann var vinstra megin í stjórnmálalandslaginu á upphafsárum sínum á síðustu áratugum [[19. öldin|19. aldar]] en þá voru íhaldsmenn helstu andstæðingar Venstre. Nú er Venstre hins vegar hægri flokkur sem kennir sig við [[Frjálslyndisstefna|frjálslyndisstefnu]]. Venstre er næststærsti flokkurinn á [[Þjóðþing Danmerkur|Þjóðþingi Danmerkur]] og situr í stjórn ásamt Jafnaðarmannaflokknum og Hófsemdarflokknum [[Moderaterne]].<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrsta meirihlutastjórn í 30 ár|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/12/14/fyrsta_meirihlutastjorn_i_30_ar/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=14. desember 2022|skoðað=17. desember 2022|höfundur=Atli Steinn Guðmundsson}}</ref> ==Flokksleiðtogar frá 1929== {| class=wikitable style="font-size: 14px" ! Nafn ! Tók við embætti ! Lét af embætti ! Athugasemdir |- |[[Thomas Madsen-Mygdal]] |1929 |1941 |d. 1943 |- |[[Knud Kristensen]] |1941 |1949 |d. 1962 |- |[[Edvard Sørensen]] |1949 |1950 |d. 1954 |- |[[Erik Eriksen]] |1950 |1965 |d. 1972 |- |[[Poul Hartling]] |1965 |1977 |d. 2000 |- |[[Henning Christophersen]] |1977 |1984 |d. 2016 |- |[[Uffe Ellemann-Jensen]] |1984 |1998 |d. 2022 |- |[[Anders Fogh Rasmussen]] |1998 |2009 | |- |[[Lars Løkke Rasmussen]] |2009 |2019 | |- |[[Jakob Ellemann-Jensen]] |2019 |2023 | |- |[[Stephanie Lose]] |2023 |2023 |Til bráðabirgða |- |[[Troels Lund Poulsen]] |2023 | | |} ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|danmörk|stjórnmál}} [[Flokkur:Danskir stjórnmálaflokkar]] [[Flokkur:Stofnað 1870]] 0y9qo4ejxczzs9yxttb6kre8cax0peu 0 114668 1952520 1362339 2026-03-29T00:15:01Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952520 wikitext text/x-wiki '''Leikmannabiblía''' eða '''Biblia Laicorum''' er [[kristnifræði]]bók sem [[Guðbrandur Þorláksson]] þýddi úr þýsku eftir verki Johanns Aumanns frá Saxlandi og prentaði á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum]] árið 1599. Guðbrandur keypti 27 tréskurðarmyndir frá Þýskalandi til að nota í bókina og fleiri bækur sem hann lét prenta. Bókin er mjög fágæt. Hún er spurningakver sem fylgir [[Fræðin minni|Fræðunum minni]] eftir [[Marteinn Lúther|Lúther]]. ==Tenglar== * [http://baekur.is/bok/000594116/BIBLIA_LAICORVM Biblia Laicorum á Bækur.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Leikmannabiblíur]] [[Flokkur:Hólaprent]] [[Flokkur:1599]] s25sp57s7jlgdvvlp2plaf34kx08ayw 0 120521 1952439 1825825 2026-03-28T20:43:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952439 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Chitosan – Haworth projection.svg|thumbnail|Efnauppbygging Kítósans]] [[Mynd:Pandborealispile.jpg|thumbnail|Kítósan er unnið úr rækjuskel]] '''Kítósan''' er [[fjölsykra]] úr [[kítín]]i sem einangrað er úr [[rækja|rækjuskel]]. Úr afleiðum kítósan fjölsykra er hægt að hanna efni til lækninga og sótthreinsunar. Kítósan er notað í landbúnaði til að húða fræ og til að hindra sveppasýkingar. Kítósan er notað í víngerð og í málningarlag sem getur lagfært sig sjálft. Það er notað í sérstaka plástra til að minnka blæðingar og til sótthreinslunar og einnig í plástra sem notaðir eru við inntöku lyfja gegnum húð. == Heimildir == * [http://www.hi.is/raekjuskel_breytt_i_breidvirk_syklalyf Rækjuskel breytt í breiðvirk sýklalyf]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.vfi.is/media/verktaekni/2008/Verktakni_06_08.pdf Áhrifamáttur Kítínfásyrka (Verktækni 6. tbl. 2008)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191118115320/https://www.vfi.is/media/verktaekni/2008/Verktakni_06_08.pdf |date=2019-11-18 }} * [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0168945213000630 Multiple effects of chitosan on plant systems: Solid science or hype] {{stubbur|líffræði}} 3axqc4dnby5w75ax7kgexxboit1vg1e 0 122965 1952395 1460451 2026-03-28T16:34:26Z EmausBot 13659 Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Saint Lawrence-flói]] 1952395 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Saint Lawrence-flói]] j72rz83ur84diszkliii3hxutjlg7wr 0 124330 1952394 1465034 2026-03-28T16:34:16Z EmausBot 13659 Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Saint Lawrence-flói]] 1952394 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Saint Lawrence-flói]] j72rz83ur84diszkliii3hxutjlg7wr 0 124832 1952631 1744290 2026-03-29T10:18:29Z Traustid 16381 Bætti við línu um að Eimskipafélag Íslands hafi notað hakakross sem merki. 1952631 wikitext text/x-wiki [[Mynd:HinduSwastika.svg|thumb|250px|Hefðbundinn hakakross notaður af Hindúum]] '''Hakakross''' (卐 eða 卍, [[sanskrít]]: ''स्वस्तिक'') er [[tákn]] sem er oftast í formi jafnhliða [[kross]] með fjórum fótum beygðum um 90 gráður. Táknið var notað af fornum Keltum, Indverjum og Grikkjum og síðar í [[búddismi|búddisma]], [[jaínismi|jaínisma]], [[hindúismi|hindúisma]] og [[nasismi|nasisma]]. Á mörgum tungumálum heitir slíkur kross ''svastika'' en orð þetta á rætur sínar að rekja til orðanna ''su'' („góður“), ''asti'' („að vera“) og ''ka'' („sköpun“) úr [[sanskrít]]. Elstu merkin um notkun táknsins í [[Indland]]i eru frá tíma [[Indusdalsmenningin|Indusdalsmenningarinnar]] í borginni [[Harappa]], þar sem það táknaði [[Visnjú]] í hindúisma. Í kinverskum [[taóismi|taóisma]] er hakakrossinn merki um eilífð. Í tibetskum búddisma táknar hann [[Jörðin]]a. Algengt er að Hindúar teikna hakakrossa á dyr og innganga að húsunum sínum á hátíðum, sem þeir trúa að tákni boð til gyðjunnar [[Lakshmi]]. Hakakrossinn á sér langa sögu í [[Evrópa|Evrópu]] sem nær aftur til fornra tíma. Í nútímanum var hann notaður sem velgengnitákn áður en hann var tekinn upp af [[Nasistaflokkurinn|Nasistaflokknum]] í [[Þýskaland]]i árið [[1920]]. Þeir notuðu hann sem tákn um [[Aríi|aríana]]. Árið [[1933]], þegar [[Adolf Hitler]] kom að valdastólnum, var hakakrossi snúið um 45 gráður felldur inn í fána Nasistaflokksins. Þess vegna er krossinn útskúfaður í mörgum vestrænum löndum vegna tengslanna við Nasistaflokkinn og önnur hugtök eins og [[gyðingahatur]], almennt hatur, ofbeldi, dauða og morð. Hakakrossinn hefur verið bannaður í Þýskalandi og nokkrum öðrum löndum ef hann er notaður sem nasistatákn. Í dag nota margir [[nýnasistar|nýnasista]]hópar táknið. [[Eimskipafélag Íslands]] notaði hakakross með styttri örmum sem merki frá stofnun til ársins 1989. == Tenglar == * [http://www.visindavefur.is/svar.php?id=5437 Vísindavefurinn: Hver er saga nasistamerkisins eða hakakrossins?] == Heimild == * {{wpheimild|tungumál=en|titill=Swastika|árskoðað=2014|mánuðurskoðað=21. ágúst}} * Saga Eimskips. Sótt 29. mars 2026 á https://www.eimskip.is/um-eimskip/saga-eimskips/ {{stubbur}} [[Flokkur:Tákn]] 5onflaq7n5vcbiproe3ymtqzr7wzazj 0 127123 1952427 1948480 2026-03-28T19:49:07Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952427 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Kvinnostrejk i Reykjavik (2).jpg|thumb|right|Þáttakendur í [[Kvennafrídagurinn|Kvennafrídeginum]] í Reykjavík árið 2005.]] '''Kvenréttindi á Íslandi''' hafa verið breytileg í gegnum [[saga Íslands|sögu landsins]]. Í dag er staða kvenna á Íslandi nokkuð góð samanborið við mörg önnur ríki. Konum á Íslandi eru tryggð lagaleg réttindi til jafns við karla. Hins vegar hallar á konur hvað varðar launamál og kynbundið ofbeldi gegn konum þrífst enn. Íslendingar hafa verið framarlega í kvenfrelsisbaráttu í alþjóðlegu tilliti. Til marks um það var Ísland eitt af fyrstu löndunum til þess að veita konum kosningarétt til [[Alþingi]]s árið 1915, kosning [[Vigdís Finnbogadóttir|Vigdísar Finnbogadóttur]] til [[forseti Íslands|forseta Íslands]] árið 1980 var fyrsta skiptið sem kona var kosinn [[þjóðhöfðingi]] og ágætur árangur náðist hjá framboði [[Kvennalistinn|Kvennalistans]] til [[Alþingiskosningar 1983|Alþingiskosninganna 1983]]. == Kynjaskipting == Hið svonefnda nátttúrulega [[kynjahlutfall mannsins]] er um það bil 1 : 1 sem þýðir að að öðru óbreyttu er fjöldi karla og kvenna jafn. Árið 2015 voru karlar á Íslandi ívið fleiri en konur eða um 50,2% landsmanna. Þessi sama skipting endurspeglast ekki alls staðar í samfélaginu sem leiðir því að þeirri kenningu að kynjunum séu mótuð viss hlutverk. Þannig voru 75% frambjóðenda til fyrsta sætis fyrir [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2010|sveitarstjórnarkosningarnar 2010]] karlkyns. Hlutfall kvenna af kosnum fulltrúum var 40% og hafði aldrei verið hærra. Eftir [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2018|sveitarstjórnarkosningarnar 2018]] hækkaði hlutfall kvenkyns sveitarstjóra úr 22% í 36%.<ref>[http://www.ruv.is/frett/fleiri-konur-styra-sveitarfelogum-en-adur Fleiri konur stýra sveitarfélögum en áður]</ref> Í frétt frá árinu 2003 kom fram að um 7% stjórnarmanna íslenskra fyrirtækja væru kvenkyns árið 2003 og að hlutfallið væri hærra í Mexíkó.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3473500 Hallar á konur í viðskiptalífinu], Morgunblaðið 19. júní 2003</ref> Árið 2011 var einungis 20% framkvæmdastjóra fyrirtækja kvenkyns.<ref>{{vefheimild|url=http://jafnretti.is/D10/_Files/2013_tolur_og_hlutfall_Jafnrettisstofa.pdf|titill=Tölulegar upplýsingar : hlutföll og fjöldi karla og kvenna á ýmsum sviðum samfélags|útgefandi=Jafnréttisstofa|ár=2013}}</ref> Samkvæmt fræðigrein frá 2017 var hlut­fall kvenna í efsta stjórn­un­ar­stigi fyr­ir­tækja ein­ungis 21,9% árið 2015.<ref>[http://www.efnahagsmal.is/article/view/2612 ...hvað segið þið strákar? Upplifun kvenmillistjórnenda af stöðu sinni, möguleikum og hindrunum í starfi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191002155801/http://www.efnahagsmal.is/article/view/2612 |date=2019-10-02 }}, grein í Tímarit um viðskipti og efnahagsmál eftir Unni Dóru Einarsdóttur, Erlu S. Kristjánsdóttur, Þóru H. Christiansen</ref> Í lok nóvember 2018 leiddi athugun í ljós að af hundrað stærstu fyrirtækjunum væru konur framkvæmdastjórar rúmlega 20% þeirra.<ref>[https://www.frettabladid.is/frettir/segir-island-kannski-skast-i-jafnrettismalum-en-ekki-best Segir Ísland kannski skást í jafnréttismálum en ekki best]</ref> Í byrjun árs 2018 sýndi athugun Capacent að konur væru 11 prósent forstjóra en karlar 89 prósent, 27 prósent framkvæmdastjóra íslenskra fyrirtækja en karlar 73 prósent.<ref>[http://www.ruv.is/frett/konur-adeins-11-forstjora Konur aðeins 11% forstjóra]</ref> Í frétt frá febrúar 2019 kom fram að engin kona hefði verið ráðinn forstjóri fyrirtækis skráð í [[Kauphöll Íslands]] frá árinu 2011.<ref>[http://www.ruv.is/frett/karlpeningurinn-heldur-fastast-i-glerthakid „Karlpeningurinn heldur fastast í glerþakið”]</ref><ref>[https://kjarninn.is/skyring/2019-02-28-karlar-halda-thettingsfast-um-veskid-i-islensku-efnahagslifi/ Karlar halda þéttingsfast um veskið í íslensku efnahagslífi]</ref><ref>[https://mannlif.is/heimurinn/innlent/thar-sem-peningar-og-vold-eru-til-stadar-er-konum-ekki-hleypt-ad/ Þar sem peningar og völd eru er konum ekki hleypt að]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Til samanburðar voru 29% sveitarstjórnarmanna í Skotlandi kvenkyns snemma árið 2019 samanborið við 49% á Íslandi.<ref>[https://www.scotsman.com/news/opinion/was-feminism-just-a-myth-edinburgh-starting-to-feel-like-it-susan-dalgety-1-4890113 Was feminism just a myth? Edinburgh starting to feel like it – Susan Dalgety]</ref><ref>[https://www.jafnretti.is/is/um-jafnrettisstofu/frettir/konur-og-karlar-a-islandi-2019 Konur og karlar á Íslandi 2019]</ref> Í júní 2019 kom fram að af 10 nýlegum forstjóraráðningum á Íslandi hefði aðeins 1 kona verið ráðin.<ref>[https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2019/06/14/adeins_ein_kona_radin_i_tiu_nylegum_forstjoraradnin/ Aðeins ein kona ráðin í tíu ný­leg­um for­stjór­aráðning­um]</ref> == Saga == [[Mynd:Hallveig fróðadóttir fyrsti dieseltogari Íslendinga.JPG|thumb|right|Fyrsti íslenski díseltogarinn var nefndur eftir Hallveigu Fróðadóttur.]] Konur hafa búið á Íslandi að minnsta kosti frá [[landnámsöld|landnámi]]. Samkvæmt [[Landnámabók]] er [[Hallveig Fróðadóttir]] fyrsta konan sem talið er að hafi búið á Íslandi. Samantekt [[Jón Steffensen|Jóns Steffensens]] sýndi að 383 landnámsmenn og 54 landnámskonur eru nefndar í [[Landnámabók]].<ref>{{vísindavefur|1590|Er hægt með rannsóknum á Y-litningum Íslendinga að finna út hve landnámsmenn voru margir?}}</ref> Meðal landnámskvenna má nefna [[Arndís auðga Steinólfsdóttir|Arndísi auðgu Steinólfsdóttur]], [[Auður djúpúðga Ketilsdóttir|Auði djúpúðgu]], [[Ásgerður Asksdóttir|Ásgerði Asksdóttur]], [[Geirríður (landnámskona)|Geirríði]], [[Ljót]]u, [[Steinunn gamla|Steinunni gömlu]], [[Þorbjörg stöng|Þorbjörgu stöng]], [[Þorgerður (landnámskona)|Þorgerði]], [[Þórunn (landnámskona í Borgarfirði)|Þórunni í Borgarfirði]], [[Þórunn (landnámskona á Rangárvöllum)|Þórunni á Rangárvöllum]], [[Þuríður spákona|Þuríði spákonu]] og [[Þuríður sundafyllir|Þuríði sundafylli]]. Í Hauksbókarhluta [[Landnáma|Landnámu]] kemur fram að [[Haraldur hárfagri]] hafi gefið mismunandi fyrirmæli fyrir kynin um það hvernig þau mættu nema land. Karlar máttu nema það land sem þeir gætu ferðast yfir með eld á einum degi. Konur hins vegar máttu nema það land sem þær gátu ferðast yfir teymandi tveggja vetra „kvígu vorlangan dag sólsetra í millum, hálfstalið naut og haft vel.“<ref>[http://skemman.is/stream/get/1946/12399/29213/1/-_HEILDARSKJAL_-_ENDANLEGAENDANLEGT_14.05.2012._L%C3%86ST..pdf Jafnræði og samræmi í sönnunarkröfum Hæstaréttar í þjóðlendumálum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Þetta hefur væntanlega þýtt að konur þurftu að fara hægar. <!--{{tilvitnun2|Samkvæmt siðfræði [[Íslendingasögur|Íslendingasagna]] er bannað að leggja hendur á konur nema þá að þær séu göldróttar, og eru seiðkonur og fjölkunnugar konur réttdræpar í því samfélagi sem sögurnar lýsa.|[https://notendur.hi.is/~helga/%C3%93%C3%BEarfar%20unnustur.pdf Óþarfar unnustur : um samband fjölkynngi, kvennafars og karlmennsku í Íslendingasögum]}}--> Ein af þekktari konum úr sögu Íslands er [[Guðríður Þorbjarnardóttir]] sem ferðaðist mjög víða. Hún er talin hafa eignast barn fyrst evrópskra kvenna í Norður-Ameríku. Ekki hefur verið fjallað jafn mikið um konur í íslenskum sögubókum og karla og endurspeglar það ef til vill minni áherslu sem lögð var á samfélagslegt hlutverk kvenna áður fyrr. Athugun á 11 námsbókum í Íslandssögu á grunnskólastigi leiddi í ljós að aðeins 12% nafngreindra einstaklinga væru konur en 93% höfunda bókanna voru karlkyns.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/kvenmannslausar-sogubaekur|titill=Kvenmannslausar sögubækur|höfundur=RÚV|ár=2011|mánuður=2. september|árskoðað=2011|mánuðurskoðað=2. september}}</ref> === Þjóðveldisöld === [[Mynd:Gaimard12.jpg|thumb|right|Íslensk kona í [[faldbúningur|faldbúningi]]. Koparstunga frá [[1835]].]] Á [[þjóðveldisöld]] ákvarðaði lagabálkurinn [[Grágás]] réttindi kvenna og karla. Samkvæmt Grágás var konum mismunað að ýmsu leiti; synir gengu fyrir þegar kom að því að erfa frá föður sínum. Konur fengu [[heimanfylgja|heimanfylgju]] en þó ekki að meira andvirði en synir fengju að erfðum nema með samþykki sonarins. Konur fengu arf sextán ára og urðu fjárráða tvítugar. Konur máttu ekki velja sjálfar maka heldur féll það í skaut föður, annars bróður og að lokum móður. <!-- Mótsagnakennt: "Væri kona ósátt við val á maka fyrr hana var eini aðri valkostur hennar að gerast [[nunna]]. Ekkjur máttu hins vegar velja sér maka eða konur sem höfðu tvisvar hafnað maka." --> Í [[hjónaband]]i máttu konur ráða á heimilinu, „innan stokks”. Konur máttu ráðstafa fé heimilisins í umboði karlsins. Stæli maður frá konu sinni og hlypist á brott frá henni gat hún lögsótt hann en aðeins karlar gátu lagt fram lögsókn. Skilnaðir voru mjög fátíðir. Þeir þurftu leyfi [[biskup Íslands|biskups Íslands]] sem veitti hann aðeins ef í ljós komu náin ættfræðileg tengsl milli hjóna eða sérstakar aðstæður. [[Legorðsbrot]] nefndust þau brot þegar kona og karl höfðu [[samræði]] utan hjónabands. Refsingin við legorðsbroti fór eftir félagslegri stöðu konunnar; ef hún var ógift eða ''göngukona'' hafði brotið engin áhrif nema af barn fæddist og þá bar föðurnum að borga framfærslu þess, öðrum kosti, ef konan var gift, þurfti hún að greiða sekt og hirtu karlkyns aðstandendur konunnar sektarféð. [[Nauðgun|Nauðganir]] vörðuðu [[skóggangur|skóggang]] fyrir karlmenn.<ref>{{bókaheimild|titill=Ártöl og áfangar í sögu íslenskra kvenna|höfundur=Erla Huld Halldórsdóttir og Guðrún Dís Jónatansdóttir|ár=1998|útgefandi=Kvennasögusafn Íslands|bls=136-138}}</ref> Með [[Kristinréttur hinn nýi|kristnirétti hinum nýja]] [[1275]] var bannað að gifta konur gegn vilja þeirra. Árið [[1281]] var [[Jónsbók]] lögfest. Þá fengu konur [[erfðaréttur|erfðarétt]], þriðjung á móti bróður en sú skipting átti eftir að haldast óbreytt til ársins 1850. Ógiftar konur urðu nú fjárráða tvítugar en misstu þann rétt við giftingu. Konur máttu ekki gifta sig nema í samráði við foreldra, forráðamenn eða frændur. === Síðmiðaldir === Fólksfjöldi á Íslandi á [[miðaldir|miðöldum]] hefur verið áætlaður á bilinu 40-80.000 manns og hafa konur verið um helmingur þess.<ref>{{vefheimild|url=http://landfraedi.is/landabrefid/2007/Landabrefid_2007_HH_RO.pdf|titill=Sögulegur fólksfjöldi á Íslandi – Ný nálgun með tilliti til burðargetu lands|ár=2007}}</ref> Meðal kvenna sem vöktu athygli á þessum tíma má nefna [[Guðríður Símonardóttir|Guðríði Símonardóttur]] (Tyrkja-Guddu) sem var rænt árið 1627 í [[Tyrkjaránið|Tyrkjaráninu]] og komst aftur heim og kvæntist [[Hallgrímur Pétursson|Hallgrími Péturssyni]]. [[Ragnheiður Jónsdóttir]] var mikilvirk hannyrðakona og var valin til þess að prýða íslenska 5000 krónu seðilinn. [[Þuríður formaður]] var þekkt á [[19. öld]] fyrir formennsku sína á sjó og fyrir að koma upp um [[Kambsránið]]. === Nútíminn === [[Mynd:Briet Bjarnhedinsdottir.jpg|thumb|Bríet Bjarnhéðinsdóttir á yngri árum]] Undir lok 19. aldar fór að bera á kröfum um aukin réttindi kvenna. [[Kvennaskólinn í Reykjavík]] var stofnaður árið [[1874]] af [[Þóra Melsteð|Þóru Melsteð]] og eiginmanni hennar [[Páll Melsteð|Páli Melsteð]], með fjárstuðningi íslenskra og erlendra aðila. Skólinn var fyrsta menntastofnunin sem bauð konum upp á formlega menntun. Fleiri kvennaskólar voru stofnaðir næstu árin. Byrjað var að skrifa í blöðin bæði af körlum og konum um þau réttindi kvenna að mega [[menntun|mennta sig]].<ref>{{vefheimild|url=https://heimspeki.hi.is/?p=3973|titill=Heimspeki úr glatkistunni: Konur og kvenréttindi 1876-1885 : Umræða 19. aldar skoðuð út frá fimm greinum í Skírni og Fjallkonunni|ár=2013}}</ref> Bríet Bjarnhéðinsdóttir birti greinarnar „''Nokkur orð um menntun og rjettindi kvenna''“ í tímaritinu [[Fjallkonan]] í tveimur hlutum, 5. júní og 22. júní 1885.<ref>[http://www.timarit.is/?issueID=304291&pageSelected=1&lang=0 ''Nokkur orð um menntun og rjettindi kvenna''; 1. grein í Fjallkonunni (5. júní 1885)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927201008/http://www.timarit.is/?issueID=304291&pageSelected=1&lang=0 |date=2007-09-27 }} [http://www.timarit.is/?issueID=304292&pageSelected=0&lang=0 ''Nokkur orð um menntun og rjettindi kvenna''; 2. grein í Fjallkonunni (22. júní 1885)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930165322/http://www.timarit.is/?issueID=304292&pageSelected=0&lang=0 |date=2007-09-30 }}</ref> Þann [[30. desember]] [[1887]] hélt Bríet „''Fyrirlestur um hagi og rjettindi kvenna''“ í [[Góðtemplarahús Reykjavíkur|Góðtemplarahúsinu]]. Sá fyrirlestur kom stuttu síðar út á prenti með undirfyrirsögninni „''Fyrsti fyrirlestur kvennmanns á Íslandi''“.<ref>{{Cite web |url=http://baekur.is/bok/000054511/Fyrirlestur_um_hagi_og |title=Fyrirlestur um hagi og réttindi kvenna |access-date=2015-06-17 |archive-date=2016-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312074526/http://baekur.is/bok/000054511/Fyrirlestur_um_hagi_og |url-status=dead }}</ref> Starfsemi góðgerðarfélaga fyrir tilstuðlan kvenna hófst með stofnun [[Thorvaldsensfélagið|Thorvaldsensfélagsins]] árið [[1875]] og [[Hvítabandið|Hvítabandsins]] [[1895]]. Árið 1894 var [[Hið íslenska kvenfélag]] stofnað og ári seinna hóf [[Bríet Bjarnhéðinsdóttir]] útgáfu [[Kvennablaðið|Kvennablaðsins]]. Árið [[1850]] fengu dætur jafnan [[erfðaréttur|erfðarétt]] á við syni og árið 1861 tóku gildi ný lög um myndugleika kvenna. Lögin veittu ógiftum konum 25 ára og eldri fjárræði en áður höfðu konur þurft að hafa sérstakan tilsjónarmann sem hafði eftirlit með fjárreiðum þeirra. Giftar konur voru ómyndugar. Eiginmenn höfðu einir ráðstöfunarrétt á eigum búsins. Fjárræði giftra kvenna var mjög til umræðu í blöðum og á Alþingi síðustu tvo áratugi 19. aldar en ný lög urðu ekki að veruleika fyrr en árið 1900. Með þeim fengu konur heimild til séreignar og ráðstöfunar eigin eigna og tekna. Eiginmaðurinn hafði þó eftir sem áður yfirráð yfir eigum búsins.<ref>{{vefheimild|url=http://www.heimastjorn.is/heimastjornartiminn/kvenrettindi/|titill=Heimastjórn í 100 ár: kvenréttindi}}</ref> Árið [[1882]] fengu ekkjur og ógiftar konur, 25 ára eða eldri, sem stóðu fyrir búi eða áttu með sig sjálfar, kosningarétt til sveitarstjórna og safnaðarnefnda. [[Vilhelmína Lever]], verslunarkona á [[Akureyri]] kaus þó í sveitarstjórnarkosningunum á Akureyri árið 1863 og 1866 þar sem ''mænd'' úr dönsku reglugerðinni um kosningarétt var þýtt sem ''menn'' en ekki ''karlmenn'' og hún uppfyllti önnur skilyrði um fullmynduga menn („''alle fuldmyndige Mænd''“), sem ekki voru hjú, höfðu verið búfastir í bænum síðasta árið og borguðu a.m.k. 2 ríkisdali í bæjargjöld mættu kjósa.<ref>{{vefheimild|url=http://www.skjaladagur.is/2005/603_03.html|titill=Frumkvöðlar : Fyrsta konan sem kaus til sveitarstjórnar á Íslandi var Maddama Vilhelmína Lever}}</ref> Ekkjur og ógiftar konur, 25 ára eða eldri, sem stóðu fyrir búi eða áttu með sig sjálfar, fengu þó ekki kjörgengi fyrr en 1902. Árið 1908 fengu giftar konur í Reykjavík og Hafnarfirði í fyrsta sinn kosningarétt og kjörgengi. Hjú og vinnufólk fékk ekki kosningarétt og kjörgengi í bæjarstjórnarkosningum fyrr en á árunum 1917 – 1926, þegar samræmd löggjöf var sett um allt land. === 20. öld === [[Mynd:Reykjavik Briet Knutsdottir.jpg|thumb|right|Fyrsti valtarinn sem kom til landsins var nefndur „Bríet Knútsdóttir” í höfuðið á [[Bríet Bjarnhéðinsdóttir|Bríeti Bjarnhéðinsdóttur]] bæjarfulltrúa og [[Knud Zimsen]] borgarstjóra. Hér er hann staddur í [[Pósthússtræti]] haustið 1917.]] Í byrjun 20. aldar varð konum á Íslandi nokkuð ágengt í réttindabaráttu sinni. [[Kvenréttindafélag Íslands]] var stofnað árið [[1907]] í heima hjá Bríeti í Reykjavík og var hún formaður þess næstu 20 árin. [[Kvennaframboð í Reykjavík 1908-1916|Kvennaframboðið til bæjarstjórnarkosninganna í Reykjavík 1908]] gekk mjög vel. Framboðið fékk flest atkvæði af öllum listum sem í framboði voru, 345 eða 21,8% greiddra atkvæða og fjóra fulltrúa af þeim 15 sem um var kosið. Sá listi sem næstur var að atkvæðatölu fékk 235 atkvæði. Því tóku [[Katrín Magnússon]], formaður Hins íslenska kvenfélags, [[Þórunn Jónassen]], formaður Thorvaldsensfélagsins, Bríet Bjarnhéðinsdóttir, formaður Kvenréttindafélags Íslands og [[Guðrún Björnsdóttir]], félagi í Kvenréttindafélagi Íslands, sæti í [[bæjarstjórn Reykjavíkur]] það ár. Lög um menntun kvenna og rétt til embætta var samþykkt á Alþingi árið 1911 þá fengu konur fullan rétt til menntunar og embætta. Þann [[19. júní]] [[1915]] undirritaði Danakonungur nýja stjórnarskrá sem veitti konum kosningarétt og [[7. júlí]] fögnuðu konur kosningaréttinum sínum með hátíðarfundi á Austurvelli. Sama dag stofnuðu þær [[Landspítalasjóður Íslands|Landspítalasjóð Íslands]]. Fyrsta konan sem bauð sig fram til Alþingis var [[Bríet Bjarnhéðinsdóttir]] árið 1916 en hún náði ekki kjöri. Árið 1922 buðu konur fram sérstakan kvennalista og var [[Ingibjörg H. Bjarnason]] skólastýra Kvennaskólans kosin fyrst kvenna til þings. Árið 1930 var [[Guðrún Lárusdóttir]] kosin á þing fyrir [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokkinn]] og árið 1946 var [[Katrín Thoroddsen]] læknir kosin á þing fyrir [[Sósíalistaflokkur Íslands|Sósíalistaflokkinn]]. [[Mynd:Sidleysi-althbladid 11 mai 1940 bls4.png|thumb|right|„Það er óþolandi, ef nokkrar siðlausar stúlkur verða til þess að gefa hermönnunum ranga hugmynd um íslenzkar konur.” sagði í [[Alþýðublaðið|Alþýðublaðinu]] degi eftir að breskir hermenn hernámu Ísland.]] Tímabil seinni heimstyrjaldarinnar einkenndist af [[Ísland í seinni heimsstyrjöldinni|örum breytingum og í raun nútímavæðingu Íslands]], ''Bretavinnan'' bauðst íslensku vinnuafli og árin 1941-2 var atvinnuleysið orðið ekkert. Tók fljótlega að bera á togstreitu milli hermannanna og íslenskra karlmanna, í umfjöllunum fékk þetta málefni heitið ''[[Ástandið]]''. Degi eftir að Bretar hernámu Ísland birtist málsgrein í Alþýðublaðinu þar sem varað var við [[siðleysi]], breskir hermenn sóttu í að fá þvott þveginn hjá íslenskum húsmæðrum og þóttu slík samskipti einnig óviðeigandi. Ári seinna tóku Bandaríkjamenn við af Bretum. Í bréfi [[Vilmundur Jónsson|Vilmundar Jónssonar]] landlæknis til dómsmálaráðuneytisins sagði að lögreglan teldi að stúlkubörn á aldrinum 12-16 ára væru farin að stunda [[vændi]]. Í kjölfarið var stofnuð nefnd til þess að rannsaka málið, hún var kölluð ''Ástandsnefndin'' og var skipuð þremur karlmönnum. Í skýrslu nefndarinnar kom fram að lögreglan væri með lista yfir 500 konur á aldrinum 12-61 árs, sem hún teldi að hefðu mjög náin samskipti við setuliðið. Af þeim væru um 150 17 ára og yngri. Af þessum 500 konum væru að minnsta kosti 129 orðnar mæður og væri barnafjöldinn ekki minni en 255 börn. Kynni íslenskra stúlkna og hermanna leiddu stundum af sér þunganir. Þegar svo bar undir áttu stúlkurnar rétt á meðlögum frá hermönnunum. En oftar en ekki gátu hermennirnir komið sér undan þeirri ábyrgð og þurftu þá stúlkurnar að þiggja styrki frá hinu opinbera. En einnig kom fyrir að pör giftu sig og voru hermannabrúðkaup 332 talsins hér á landi. Árið 1949 voru [[Kristín L. Sigurðardóttir]] og [[Rannveig Þorsteinsdóttir]] kosnar á þing og var það í fyrsta sinn sem tvær konur sátu á Alþingi. [[Hulda Dóra Jakobsdóttir]] varð fyrst íslenskra kvenna til þess að verða bæjarstjóri en hún var bæjarstjóri [[Kópavogur|Kópavogs]] frá 1957-62. [[Auður Auðuns]] gegndi embætti [[borgarstjóri Reykjavíkur|borgarstjóra Reykjavíkur]] frá 1959 til 1960 og var fyrst kvenna til þess. Hún var einnig fyrst kvenna til þess að verða ráðherra þegar hún sat sem [[Dóms- og kirkjumálaráðherra Íslands|dóms- og kirkjumálaráðherra]] 1970-71. [[Mynd:Vigdis Finnbogadottir (1985).jpg|thumb|right|[[Vigdís Finnbogadóttir]] var fyrst kvenna kjörin forseti í lýðræðislegum kosningum árið 1980. Hér er hún á mynd sem var tekin 1985.]] [[Rauðsokkahreyfingin]] var íslensk grasrótarhreyfing, stofnuð [[4. október]] [[1970]], sem barðist fyrir auknum kvenréttindum með fundum og ályktunum. Á hinu alþjóðlega [[Kvennaár]]i, [[1975]], voru fjölmargar ráðstefnur og fundir haldnir um stöðu og kjör kvenna. Þessi vinna náði hápunkti á [[Kvennafrídagurinn|Kvennafrídeginum]] [[24. október]] en þá lögðu konur niður vinnu og fjölmenntu í [[miðborg Reykjavíkur]] - um þrjátíu þúsund manns fylltu Lækjartorg og nærliggjandi svæði. Árið 1976 voru fyrst sett lög um jafnrétti kvenna og karla.<ref name="jafnrettislog">[http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008010.html Lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla], nr. 10/2008</ref> Vigdís Finnbogadóttir var fyrst kvenna kjörin forseti í [[Forsetakosningar á Íslandi 1980|lýðræðislegum kosningum árið 1980]]. [[Kvennalistinn]] bauð fram til Alþingis í þremur [[Kjördæmi Íslands|kjördæmum]] vorið 1983. Listinn hlaut 5,5% atkvæða og þrjár konur voru kjörnar á þing fyrir Kvennalistann, [[Sigríður Dúna Kristmundsdóttir]], [[Guðrún Agnarsdóttir]] og [[Kristín Halldórsdóttir]]. Árið [[1999]] var [[Félag kvenna í atvinnulífinu]] stofnað af um 300 konum. Árið [[2000]] vann [[Vala Flosadóttir]] til bronsverðlauna í [[frjálsar íþróttir|frjálsum íþróttum]] á [[Sumarólympíuleikarnir 2000|Sumarólympíuleikunum]]. Hún varð fyrst íslenskra kvenna til að vinna Ólympíuverðlaun og var kosin [[Íþróttamaður ársins]] sama ár. === 21. öld === [[Femínistafélag Íslands]] var stofnað árið [[2003]]. [[Jóhanna Sigurðardóttir]] varð forsætisráðherra árið 2009, fyrst íslenskra kvenna í [[Ríkisstjórnir Samfylkingarinnar og Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs 2009-2013|ríkisstjórn]] sem var skipuð jafnmörgum konum og körlum. [[Samtök kvenna af erlendum uppruna á Íslandi]] var stofnað á [[Kvennafrídagurinn|Kvennafrídeginum]], þann 24. október 2003 í [[Hallveigarstaðir|Hallveigarstöðum]] í Reykjavík, þar sem félagið ásamt fleiri kvennasamtökum var sett. Markmið samtakanna er að vinna að jafnrétti og jafnri stöðu kvenna af erlendum uppruna á öllum sviðum þjóðlífsins. Félagið er aðildarfélag [[Kvenréttindafélag Íslands|Kvenréttindafélags Íslands]]. <ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2003/10/25/samtok_kvenna_af_erlendum_uppruna_stofnud/|title=Samtök kvenna af erlendum uppruna stofnuð|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-04-07}}</ref> Fyrsta [[drusluganga]]n var haldin í Reykjavík sumarið 2011 og hefur hún verið haldin árlega eftir það. Markmið göngunnar „er að uppræta þá fordóma sem endurspeglast í áherslu á klæðaburð og ástand brotaþola í umræðu um kynferðisofbeldi“.<ref>{{vefheimild|url=http://www.visir.is/g/2011110608956/drusluganga-i-reykjavik|titill=Drusluganga í Reykjavík}}</ref> Vorið 2015 barst hin svokallaða #freethenipple hreyfing til Íslands. Markmið hennar var að vinna gegn þeirri samfélagslegu ímynd að [[geirvarta|geirvörtur]] kvenna séu kynferðisleg tákn.<ref>{{vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/malefni/geirvartan_frelsud/|titill=Geirvartan frelsuð}}</ref> Hin svonefnda [[Me too-hreyfingin|metoo-bylting]] hófst í kjölfar ásakana á hendur bandaríska kvikmyndaframleiðandanum [[Harvey Weinstein]] undir lok árs 2017 en þá steig fjöldi kvenna fram á samfélagsmiðlum og greindi frá því að hafa orðið fyrir kynferðislegu áreitni eða kynferðislegu ofbeldi. Mikið fór fyrir umræðu um stöðu kynjanna í kjölfarið<ref>[http://www.visir.is/g/2018180308953/konur-sem-hafa-ordid-fyrir-ofbeldi-i-nanum-sambondum-eda-innan-fjolskyldu-stiga-fram Konur sem hafa orðið fyrir ofbeldi í nánum samböndum eða innan fjölskyldu stíga fram]</ref><ref>[http://www.visir.is/g/2018180609099/helmingur-manndrapa-a-islandi-tengist-heimilisofbeldi Helmingur manndrápa á Íslandi tengist heimilisofbeldi]</ref> og í könnunum tæpu ári seinna sagðist meirihluti vera þeirrar skoðunar að umræðan hefði verið til góða.<ref>[http://www.visir.is/g/2018180819621/studningsmenn-midflokksins-neikvaedastir-i-gard-metoo Stuðningsmenn Miðflokksins neikvæðastir í garð #MeToo], Vísir.is 13. ágúst 2018</ref> Haustið 2018 komst [[Orka náttúrunnar]] sem er dótturfyrirtæki [[Orkuveita Reykjavíkur|Orkuveitu Reykjavíkur]] þar sem framkvæmdastjóra þess var vikið úr starfi vegna ósæmilegrar hegðunar gagnvart starfsfólki.<ref>{{vefheimild|url=http://www.visir.is/g/2018180919403|titill=Bjarni rekinn frá ON eftir "óviðeigandi hegðun“}}</ref> Um svipað leyti var einnig fjallað um kynferðislega áreitni af hálfu skemmtikraftsins [[Björn Bragi Arnarsson|Björns Braga Arnarssonar]], hann sagði sig frá þáttastjórn [[Gettu betur]] í kjölfarið.<ref>[http://www.visir.is/g/2018181039914 Björn Bragi segir sig frá Gettu betur]</ref><ref>[http://www.ruv.is/frett/bjorn-bragi-bidst-afsokunar-a-hegdun-sinni Björn Bragi biðst afsökunar á hegðun sinni]</ref> Í lok nóvember 2018 fluttu tveir íslenskir fjölmiðlar, [[Stundin]] og [[DV]] fréttir byggðar á [[Klaustursupptökurnar|upptökum af samtölum sex þingmanna]]; [[Bergþór Ólason|Bergþórs Ólasonar]], [[Gunnar Bragi Sveinsson|Gunnars Braga Sveinssonar]], [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson|Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar]], [[Anna Kolbrún Árnadóttir|Önnu Kolbrúnar Árnadóttur]] úr [[Miðflokkurinn|Miðflokknum]] og [[Ólafur Ísleifsson|Ólafs Ísleifssonar]] og [[Karl Gauti Hjaltason|Karls Gauta Hjaltasonar]] úr [[Flokkur fólksins|Flokk fólksins]].<ref>[http://www.visir.is/t/1306/Uppt%C3%B6kur%20%C3%A1%20Klaustur%20bar Yfirlit frétta á Vísi.is]</ref> Í samtölunum komu fram sjónarmið sem sögð voru einkennast af [[kvenfyrirlitning]]u og heyrðust kröfur um að þingmennirnir þyrftu að segja af sér.<ref>[http://kvenrettindafelag.is/2018/yfirlysing-fra-kvenrettindafelagi-islands/ Yfirlýsing frá Kvenréttindafélagi Íslands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181206001905/http://kvenrettindafelag.is/2018/yfirlysing-fra-kvenrettindafelagi-islands/ |date=2018-12-06 }}, 30. nóvember 2018</ref> Umræða skapaðist á margvíslegum vettvöngum um stöðu kvenna. Sérstaklega var fjallað um svonefndar ''tvígreindar konur'' í íslenska heilbrigðiskerfinu og berskjaldaða stöðu þeirra.<ref>[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/06/02/thorf_a_heimili_fyrir_tvigreindar_konur Þörf á heim­ili fyr­ir tvígreind­ar kon­ur]</ref><ref>[https://stundin.is/grein/8223/ Útburðir samtímans]</ref> <ref>[http://www.visir.is/g/2019190109153/setja-200-milljonir-i-urraedi-fyrir-folk-med-tvigreindan-vanda Setja 200 milljónir í úrræði fyrir fólk með tvígreindan vanda]</ref> Dóttir [[Jón Baldvin Hannibalsson|Jóns Baldvins Hannibalssonar]], Aldís Schram, kom fram í fjölmiðlum í byrjun árs 2019, í annað sinn eftir að hafa borið föður sinni þungum sökum um kynferðislegt ofbeldi, og í þetta sinn stigu fleiri konur fram og lýstu óviðeigandi háttsemi eða áreiti af hans hálfu.<ref>[http://www.ruv.is/frett/bok-um-jon-baldvin-slegid-a-frest Bók um Jón Baldvin slegið á frest]</ref> <ref>[http://www.ruv.is/frett/matti-ekki-nota-brefsefni-sendirads-ne-titil Mátti ekki nota bréfsefni sendiráðs né titil]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> [[Atli Rafn Sigurðarson]] sem hafði verið sagt upp hjá Borgarleikhúsinu vegna kynferðislegrar áreitni af hans hálfu stefndi Borgarleikhúsinu.<ref>[http://www.visir.is/g/2019190119451 Atli Rafn krefst 13 milljóna frá Borgarleikhúsinu]</ref> Loks sagði Sigrún Helga Lund upp stöðu sinni sem prófessor við Háskóla Íslands vegna meintrar kynferðislegrar áreitni í starfi. <ref>[http://www.visir.is/g/2018181218679 Segir upp prófessorsstöðu við HÍ í kjölfar meintrar áreitni yfirmanns]</ref> == Lög og alþjóðasáttmálar == Lagaleg staða íslenskra kvenna er ákvörðuð annars vegar af íslenskum lögum settum af [[Alþingi]], og er [[Stjórnarskrá Lýðveldisins Íslands|íslenska stjórnarskráin]] þar veigamest, og hins vegar af alþjóðlegum samningum sem Ísland hefur gerst aðili að. Í 65. gr íslensku stjórnarskrárinnar segir að „Allir skulu vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti.”. Sérstaklega er áréttað í 2.mgr. að „Konur og karlar skulu njóta jafns réttar í hvívetna.” Lög um menntun kvenna og rétt til embætta var samþykkt á Alþingi árið 1911 þá fengu konur fullan rétt til menntunar og embætta. Árið 1976 voru sett lög um jafnrétti karla og kvenna.<ref name="jafnrettislog"/> Í gildi eru lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla nr. 10/2008. Meðal fleiri laga sem tryggja eiga jafnrétti kynjanna eru ákvæði í lögum um fæðingar- og foreldraorlof, bann við nektarsýningum í lögum um veitingastaði, gistihald og skemmtanahald, kynjakvóti í stjórnum hlutafélaga og einkahlutafélaga af tiltekinni stærð og að lokum er í lögum um opinber fjárlög grein um að gerð skuli kynjuð fjárlög til hliðsjónar.<ref>[https://www.jafnretti.is/is/um-jafnrettisstofu/log-um-jafnretti-kynja Lög um jafnrétti kynja], samantekt á vef Jafnréttisstofu</ref> Árið 1977 gerðist Íslandi aðili að samningi Sameinuðu þjóðanna um ríkisborgararétt giftra kvenna en þannig var að áður fyrr misstu konur ríkisborgararétt sinn við að giftast erlendum manni.<ref>[https://treaties.un.org/PAGES/ViewDetailsIII.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XVI-2&chapter=16&Temp=mtdsg3&clang=_en Vefur SÞ um sáttmálann]</ref> [[Ingibjörg H. Bjarnason]] tók þetta mál upp hér á Íslandi og fékk það samþykkt að íslenskar konur héldu sínum ríkisborgararétti þó þær giftust erlendum mönnum.<ref name="cedaw">[https://www.jafnretti.is/is/um-jafnrettisstofu/greinar/kvennasattmali-sameinudu-thjodanna-30-ara Kvennasáttmáli Sameinuðu þjóðanna 30 ára], eftir Kristínu Ástgeirsdóttur</ref> Ísland er aðili að [[Samningur um afnám allrar mismununar gegn konum|Samningi Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar gegn konum]] (CEDAW) frá árinu 1985<ref>[https://www.althingi.is/lagas/140b/1985005.html Samningur um afnám allrar mismununar gagnvart konum]</ref> og [[Samningur um verndun mannréttinda og mannfrelsis|Mannréttindasáttmála Evrópu]] (ECHR). == Tilvitnanir == {{reflist|2}} == Heimildir == * ''Kvennaslóðir : rit til heiðurs Sigríði Th. Erlendsdóttur sagnfræðingi''. Kvennasögusafn Íslands, 2001. * [http://baekur.is/bok/000021526/Artol_og_afangar_i_sogu Ártöl og áfangar í sögu íslenskra kvenna] í ritstjórn Erlu Huldu Halldórsdóttur og Guðrúnar Dísar Jónatansdóttur á vefnum Bækur.is == Tenglar == {{commonscat|Women's rights in Iceland|réttindum kvenna á Íslandi}} {{wikibækur|Saga kvenna|Sögu kvenna}} * [http://baekur.is/bok/000021526/Artol_og_afangar_i_sogu Ártöl og áfangar í sögu íslenskra kvenna] í ritstjórn Erlu Huldu Halldórsdóttur og Guðrúnar Dísar Jónatansdóttur á vefnum Bækur.is * [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008010.html Lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla], nr. 10/2008 * [http://kvennasogusafn.is/index.php?page=artoel-og-afangar Ártöl og áfangar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016132016/http://kvennasogusafn.is/index.php?page=artoel-og-afangar |date=2015-10-16 }} á vef Kvennasögusafns * [http://hdl.handle.net/2027/uc1.b4097671 Máttugar meyjar: íslensk fornbókmenntasaga], eftir Helgu Kress * [http://hornafjardarsofn.is/wp-content/uploads/2015/01/Vala-grein-um-isl.konur_.pdf Íslenskar konur í fortíð og nútíð ... og eflaust í framtíð] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304231042/http://hornafjardarsofn.is/wp-content/uploads/2015/01/Vala-grein-um-isl.konur_.pdf |date=2016-03-04 }} grein eftur Völu Garðarsdóttur * [http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015051284498;view=1up;seq=7 Doing and becoming : women's movements and women's personhood in Iceland 1870-1990] Sigríður Dúna Kristmundsdóttir. * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000506111 Uppruni íslenzkrar skáldmenntar], Barði Guðmundsson * [http://hugras.is/2018/11/ad-ganga-ut-fyrir-sitt-golf-ordraeda-um-konur/ Að ganga út fyrir sitt gólf. Orðræða um konur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181210161546/http://hugras.is/2018/11/ad-ganga-ut-fyrir-sitt-golf-ordraeda-um-konur/ |date=2018-12-10 }}, grein eftir Erlu Huldu Halldórsdóttur [[Flokkur:Kvenréttindi á Íslandi|Kvenréttindi á Íslandi]] 598ao6xnfcxrudmtq1iaoyff7mwk3x4 0 129719 1952468 1850972 2026-03-28T23:07:45Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 1952468 wikitext text/x-wiki '''Núvitund''', stundum kallað [[gjörhygli]], er [[meðvitund]] um núverandi stund. Einingar núvitundar, athygli og fordómalaus viðtaka hverra stundar, eru álitin vinna gegn sálfræðilegri vanlíðan eins og kvíða, áhyggjur, hræðslu og reiði. Oft fylgir þessum tilfinningum óuppbyggilegar tilhneigingar eins og forðun, bæling, eða ofpæling eigin vandamála og/eða tilfinninga.<ref>{{cite journal|author=Hayes, A. M. og Feldman, G.|title=Clarifying the construct of mindfulness in the context of emotion regulation and the process of change in therapy|journal=Clinical Psychology|year=2004|volume=11|pages=255-262|doi=10.1093/clipsy.bph080|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1093/clipsy.bph080/pdf}}</ref> Áhrif núvitundar hefur verið rannsökuð í hátt í þrjá áratugi en áhugi manna á henni hefur aukist mjög á síðast liðnum áratug.<ref>{{cite journal|author=Black, D. S.|title=Hot Topics: A 40-year publishing history of mindfulness |journal=Mindfulness Research Monthly|year=2010|volume=1|issue=5|pages=1-5|url=http://www.mindfulexperience.org/resources/files/MRM_V1N5_june.pdf}}</ref> Núvitind hefur verið aðskilin frá búddískri hugleiðslu og hagnýtt af [[Klínísk sálfræði|klínískri sálfræði]]. Með þessu móti hefur núvitund aukist sem daglegur hlutur í lífi fólks.<ref>{{cite journal|last=Pickert|first=K.|title=The art of being mindful. Finding peace in a stressed-out, digitally dependent culture may just be a matter of thinking differently|date=1 February 2014|volume=183|issue=4|pages=40–46|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24640415}}</ref> Rannsóknir hafa sýnt að þessi eiginleiki, núvitund, hefur verið tengdur við meiri lífsánægju,<ref name=brown>{{cite journal|author=Warren, K. W. og Ryan, R. M.|title=The Benefits of Being Present: Mindfulness and Its Role in Psychological Well-Being|journal=Journal of Personality and Social Psychology|year=2003|volume=84|issue=4|pages=822-848|url=http://selfdeterminationtheory.org/SDT/documents/2003_BrownRyan.pdf|doi=10.1037/0022-3514.84.4.822}}</ref> samvinnuþýði,<ref name=thompson>{{cite journal|author=Thomson, B. L. og Waltz, J.|title=Everyday mindfulness and mindfulness meditation: Overlapping constructs or not?|journal=Personality and Individual Differences|year=2007|volume=43|issue=7|pages=1875-1885|url=http://ac.els-cdn.com/S0191886907001973/1-s2.0-S0191886907001973-main.pdf?_tid=853a6a1a-b24b-11e4-91a8-00000aab0f6b&acdnat=1423699995_7236d8693a4b4db2936003a22151ff48|doi=10.1016/j.paid.2007.06.017}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> samviskusemi,<ref name=giluk>{{cite journal|author=Giluk, T. L.|title=Mindfulness, Big Five personality, and affect: A meta-analysis|journal=ersonality and Individual Differences|year=2009|volume=47|issue=8|pages=805-811|url=http://ac.els-cdn.com/S0191886909003018/1-s2.0-S0191886909003018-main.pdf?_tid=a09e0bc6-b24c-11e4-bbec-00000aab0f02&acdnat=1423700471_325dbab11042ea5c0099b2f277d522be|doi=10.1016/j.paid.2009.06.026}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name=thompson /> lífsþrótta,<ref name=brown /> sjálfsáliti,<ref name=brown /><ref name=rasmussen>{{cite journal|author=Rasmussen, M.K. og Pidgeon, A.M.|title=The direct and indirect benefits of dispositional mindfulness on self-esteem and social anxiety|journal=Anxiety, Stress & Coping|year=2010|volume=24|issue=1-7|pages=227–233|url=http://www.researchgate.net/publication46414840_The_direct_and_indirect_benefits_of_dispositional_mindfulness_on_self-esteem_and_social_anxiety|doi=10.1080/10615806.2010.515681}}</ref> samkennd,<ref name=dekeyser>{{cite journal|author=Dekeyser, M., Raes, F., Leijssen, M., Leysen, S., og Dewulf, D.|title=Mindfulness skills and interpersonal behaviour|journal=Personality and Individual Differences|year=2008|volume=44|issue=5|pages=1235-1245|url=http://ac.els-cdn.com/S0191886907004242/1-s2.0-S0191886907004242-main.pdf?_tid=35b98a32-b257-11e4-8f69-00000aab0f02&acdnat=1423705016_48a63a99cef4d66163cef3a4a9bfa356|doi=10.1016/j.paid.2007.11.018}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> sjálfræði, hæfni, bjartsýni, og ánægju.<ref name=brown /> Einnig hafa rannsóknir sýnt fram á neikvætt fylgi milli núvitundar og þunglyndis,<ref name=brown /><ref>{{cite journal|author=Cash, M., og Whittingham, K.|title=What Facets of Mindfulness Contribute to Psychological Well-being and Depressive, Anxious, and Stress-related Symptomatology?|journal=Mindfulness|year=2010|volume=1|pages=177–182|url=http://www.tau.ac.il/medicine/cme/nutrition/100.pdf|doi=10.1007/s12671-010-0023-4}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> taugaveiklunar,<ref name=dekeyser /><ref name=giluk /> að vera utan við sig,<ref>{{cite journal|author=Herndon, F.|title=Testing mindfulness with perceptual and cognitive factors: External vs. internal encoding, and the cognitive failures questionnaire|journal=Personality and Individual Differences|year=2008|volume=44|issue=1|pages=32-41|url=http://ac.els-cdn.com/S0191886907002498/1-s2.0-S0191886907002498-main.pdf?_tid=e2326656-b259-11e4-97e1-00000aab0f26&acdnat=1423706164_8864d1fd728a90bbf389239d71f0f2dd|doi=10.1016/j.paid.2007.07.002}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> [[hugrof|hugrofs]],<ref name=baer06>{{cite journal|author=Baer, R. A., Smith, G., Hopkins, J., Krietemeyer, J., Toney, L.|title=Using Self-Report Assessment Methods to Explore Facets of Mindfulness|journal=Assessment|year=2006|volume=13|issue=1|pages=27-45|url=http://asm.sagepub.com/content/13/1/27.long|doi=10.1177/1073191105283504|access-date=2015-05-06|archive-date=2015-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150521062351/http://asm.sagepub.com/content/13/1/27.long|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|author=Walach, H., Buchheld, N., Buttenmüller, V., Kleinknecht, N., og Schmidt, S. |title=Measuring mindfulness—the Freiburg Mindfulness Inventory (FMI)|journal=Personality and Individual Differences|year=2006|volume=40|issue=8|pages=1543-1555|url=http://ac.els-cdn.com/S0191886906000262/1-s2.0-S0191886906000262-main.pdf?_tid=86d4c3f6-b265-11e4-b4a2-00000aacb360&acdnat=1423711165_18aa64369ca81ba8ca82dd5049bf163f |doi=10.1016/j.paid.2005.11.025}}</ref> grufls,<ref>{{cite journal|author=Raes, F. og Williams, M.G.|title=The relationship between mindfulness and uncontrollability of ruminative thinking|journal=Mindfulness|year=2010|volume=1|pages=199–203|url=http://link.springer.com/article/10.1007%2Fs12671-010-0021-6#page-2|doi=10.1007/s12671-010-0021-6}}</ref> hugnæmni (e. cognitive reactivity),<ref>{{cite journal|author=Raes, F., Dewulf, D., Van Heeringen, C., og Williams, J. M. G.|title=Mindfulness and reduced cognitive reactivity to sad mood: Evidence from a correlational study and a non-randomized waiting list controlled study|journal=Behaviour Research and Therapy|year=2009|volume=47|pages=623–627|url=http://ac.els-cdn.com/S0005796709000813/1-s2.0-S0005796709000813-main.pdf?_tid=c29eaaa8-b267-11e4-9486-00000aab0f27&acdnat=1423712124_52b681ceff81ecc439e28328174d1fb9|doi=10.1016/j.brat.2009.03.007}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> félagsfælni,<ref name=brown /><ref name=dekeyser /><ref name=rasmussen /> erfiðleikar við tilfinningastjórnun,<ref name=baer06 /> vanafasta forðun,<ref name=baer04>{{cite journal|author=Baer, R. A., Smith, G. T., og Allen, K. B.|title=Assessment of Mindfulness by Self-Report The Kentucky Inventory of Mindfulness Skills|journal=Assessment|year=2004|volume=11|issue=3|pages=191-206|url=http://asm.sagepub.com/content/11/3/191.long|doi=10.1177/1073191104268029|access-date=2015-05-06|archive-date=2015-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150609001605/http://asm.sagepub.com/content/11/3/191.long|url-status=dead}}</ref> ásamt öðrum sálsýkiseinkennum.<ref name=baer06 /> Núvitund hefur einnig verið talin geta haft áhrif á heilastarfsemi. Sumir vísindamenn hafa bent á að núvitund örvar getu fólks til tilfinningastjórnunar.<ref>{{cite journal|author=Chambers, R., Gullone, E., og Allen, N. B.|title=Mindful emotion regulation: An integrative review|journal=Clinical Psychology Review|year=2009|volume=29|pages=560-572|doi=10.1016/j.cpr.2009.06.005|url=http://ac.els-cdn.com/S0272735809000865/1-s2.0-S0272735809000865-main.pdf?_tid=ef351ff8-f424-11e4-a3d0-00000aacb361&acdnat=1430940199_93c47057669a3730686803a28bf23120}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Gögn frá [[segulómun]] hafa sýnt fram á að þau svæði heilans sem sjá um athygli og stjórnun tilfinninga, eins og framanlega á [[framheili|framheila]] og [[mandlan]], spila lykilhlutverk í núvitund.<ref>{{cite journal|author=Frewen, P. A., Dozois, D. J. A., Neufeld, R. W. J., Lane, R. D., Densmore, M., Stevens, T. K., og Lanus, R. A.|title=Individual differences in trait mindfulness predict dorsomedial prefrontal and amygdala response during emotional imagery: An fMRI study|year=2010|volume=49|pages=479-484|doi=10.1016/j.paid.2010.05.008|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0191886910002485}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Hugleiðsla]] 0l4tx9uwcnal2gko5vku74hyb36d8ov 0 131138 1952361 1952068 2026-03-28T13:09:44Z Berserkur 10188 1952361 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''2026''' ('''MMXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) er í [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á fimmtudegi]]. == Atburðir == ===Janúar=== * [[1. janúar]]: **[[Búlgaría]] tók upp [[evra|evru]]. ** Yfir 41 lést í sprengingu sem varð í skíðabænum Crans Montana í [[Sviss]]. ** Tónlistarstöðvar [[MTV]] hættu útsendingum. * [[3. janúar]]: ** [[Árásir Bandaríkjanna á Venesúela 2026]]: Bandaríkjaher gerði loftárásir á [[Venesúela]]. Tugir létust í árásunum og var [[Nicolás Maduro]], forseti landsins, handsamaður. [[Delcy Rodríguez]] var skipuð forseti landsins. ** [[Eygló Fanndal Sturludóttir]], kraftlyftingarkona var valin [[íþróttamaður ársins]]. ** [[Miðbaugs-Gínea]] flutti höfuðborg sína frá [[Malabó]] til [[Ciudad de la Paz]]. * [[7. janúar]] - Bandaríkin tóku yfir stjórn á olíuflutningaskipið Marinera sem sigldi undir rússneskum fána 200 km suðaustan við Ísland. * [[8. janúar]] - [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði af sér embætti menntamálaráðherra vegna veikinda. * [[Mótmælin í Íran 2025–2026|Mótmæli í Íran]] gegn stjórnvöldum stigmögnuðust. Þúsundir létust. * [[14. janúar]] - Utanríkisráðherra Danmerkur og [[Grænland]]s funduðu með [[Marco Rubio]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og [[JD Vance]], varaforseta Bandaríkjanna um [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|málefni Grænlands]]. * [[15. janúar]] - 1. febrúar: Evrópukeppnin í [[handbolti|handbolta]] fór fram í Skandinavíu. Þýskaland og Danmörk mættust í úrslitum og vann [[Danska karlalandsliðið í handknattleik]] mótið. * [[16. janúar]] - [[Yoweri Museveni]] var endurkjörinn forseti [[Úganda]]. Ásakanir voru um kosningasvindl. * [[18. janúar]]: ** Átta Evrópuþjóðir gáfu út yfirlýsingu gagnvart hótunum [[Donald Trump]] um að innlima Grænland, að þær græfu undan samskiptum Evrópu og Bandaríkjanna. ** 46 létust og hátt í 300 slösuðust þegar tvær háhraðalestir skullu saman nálægt [[Córdoba]] á suður-Spáni. ** [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu]] vann [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla]]. * [[19. janúar]] - Helmingur íbúa [[Kýiv]] varð rafmagnslaus eftir árásir Rússlandshers. * [[19. janúar]] - [[23. janúar]]: [[Heimsviðskiptaráðstefnan í Davos]] fór fram. * [[20. janúar]] - Stjórnarher [[Sýrland]]s náði yfirráðum yfir megninu af svæði sem [[Lýðræðissveitir Sýrlands]] höfðu á valdi sínu í norðurhluta landsins. * [[22. janúar]]: ** Bandaríkin sögðu sig formlega úr [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni. ** [[Laugarnestangi]] í Reykjavík var friðlýstur. * [[23. janúar]] - [[Iliana Iotova]] varð fyrsti kvenforseti [[Búlgaría|Búlgaríu]] eftir afsögn [[Rumen Radev]]. * [[24. janúar]] - Maður var skotinn til bana í [[Minneapolis]] af útsendurum [[ICE]]-innflytjendaeftirlitsins, rúmum tveimur vikum eftir að kona var skotin til bana af þeim. Mikil mótmæli voru gegn ICE í borginni. Ríkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]] ásamt borgarstjóra Minneapolis, [[Jacob Frey]], kröfðust enn á ný að ICE-liðar yfirgæfu borgina og fylkið. * [[27. janúar]] - [[Evrópusambandið]] og [[Indland]] gerðu fríverslunarsamning. * [[28. janúar]] - Yfir 200 létust þegar náma féll saman í miklum rigningum í [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]]. * [[30. janúar]] - [[Epstein-skjölin]] voru birt. Þau innihéldu nær 3.5 milljón skjöl, myndir og myndbönd sem viðkomu kynferðisglæpamanninum [[Jeffrey Epstein]] og hans innsta hring. ===Febrúar=== * [[1. febrúar]] - [[Laura Fernández Delgado]] var kosin forseti [[Kosta Ríka]]. * [[6. febrúar]] - [[22. febrúar]]: [[Vetrarólympíuleikarnir 2026]] fóru fram í Mílanó og Cortina d'Ampezzo á Ítalíu. * [[8. febrúar]]: **Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn undir forystu [[Sanae Takaichi]] vann sigur í þingkosningum í [[Japan]]. ** [[António José Seguro]] var kjörinn forseti Portúgals. * [[11. febrúar]] - 18 ára byssumaður drap 6 í framhaldsskóla í Tumbler Ridge í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í Kandada ásamt því að drepa móður sína, stjúpbróður og loks sjálfan sig. * [[15. febrúar]] - [[Lilja Alfreðsdóttir]] var kjörin formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]]. * [[19. febrúar]] - [[Yoon Suk-yeol]], fyrrum forseti Suður-Kóreu, var dæmdur í ævilangt fangelsi. * [[20. febrúar]] - [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] felldi úr gildi tolla sem [[Donald Trump]], forseti, hafði sett á lönd heimsins fyrr á forsetatíð sinni. * [[22. febrúar]] - Yfir 60 létust í lögregluaðgerðum í [[Jalisco]], Mexíkó. Þar á meðal var fíkniefnabaróninn Nemesio Oseguera ''El Mencho'' Cervantes. * [[23. febrúar]] - [[Rob Jetten]] tók við embætti forsætisráðherra [[Holland]]s. * [[26. febrúar]] - [[Pakistan]] gerði loftárásir á [[Afganistan]] og lýsti stríði á hendur stjórn [[Talibanar|Talibana]]. * [[28. febrúar]] - [[Árásir Ísraels og Bandaríkjanna á Íran 2026|Ísrael og Bandaríkin gerðu loftárásir á Íran]]. Nokkrir leiðtogar landsins létust í árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins, varnarmálaráðherann og fleiri. Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar í nágrannaríkjum þess. ===Mars=== * [[2. mars]]: ** [[Hezbollah]] gerði árásir á Ísrael sem svaraði með árásum á [[Beirút]]. ** Um 170 voru drepnir í árás vopnaðra ungmenna í [[Suður-Súdan]]. * [[4. mars]] - Bandaríkjaher sökkti íranska herskipinu ''IRIS Dena'' undan ströndum [[Sri Lanka]]. Nálægt 90 voru taldir af en yfir 30 björguðust. * [[8. mars]] - [[Mojtaba Khamenei]] var valinn [[æðsti leiðtogi Írans]]. * [[14. mars]] - Bandaríkin gerðu loftárásir á [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]] undan ströndum [[Íran]]s. * [[17. mars]] - Yfir 400 létust í árás [[Pakistan]]s á spítala í [[Kabúl]], Afganistan. * [[18. mars]] - [[Ísrael]] gerði árás á gasvinnslustöðvar í [[Íran]]. Íran gerði árásir á olíu- og gasvinnslu í [[Katar]] og [[Kúveit]]. * [[24. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Danmörk]]u. [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra frá 2019, fékk umboð til stjórnarmyndunar en Jafnaðarmannaflokkur hennar tapaði þó fylgi. * [[26. mars]] - Þingkosningarnar fórufram í [[Færeyjar|Færeyjum]]. [[Fólkaflokkurinn]] hlaut flest atkvæði. * [[27. mars]] - [[Balendra Shah]] varð forsætisráðherra [[Nepal]]s. * [[28. mars]] - [[Hútar]] í [[Jemen]] skutu flugskeytum á [[Ísrael]]. ===Apríl=== * [[12. apríl]] - Þingkosningarnar fara fram í [[Ungverjaland|i]]. ===Maí=== * [[12. maí]] - [[16. maí]]: [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026|Eurovision]] verður haldið í Austurríki. * [[16. maí]]: [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningar]] verða haldnar. * Sameining sveitarfélaga: [[Skorradalshreppur]] sameinast [[Borgarbyggð]]. ===Júní=== * [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026]] verður haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada í júní og júlí. ===Júlí=== ===Ágúst=== * [[12. ágúst]] - [[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Sólmyrkvi]] mun eiga sér stað á Norðurslóðum. * [[29. ágúst]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðsla]] er fyrirhuguð um áframhaldandi viðræður [[Ísland]]s við [[Evrópusambandið]]. ===September=== * [[13. september]] - Þingkosningar verða í Svíþjóð. ===Október=== * [[4. október]] - Þingkosningar verða í Brasilíu. ===Nóvember=== * [[3. nóvember]] - Kosningar verða haldnar í Bandaríkjunum. ===Desember=== ===Ódagsett=== *Fyrirhugað er að ljúka aðalbyggingu kirkjunnar [[Yfirbótakirkja heilögu fjölskyldunnar|La Sagrada Familia]] í Barselóna. * Brasilíska [[þungarokk]]ssveitin [[Sepultura]] spilar á sínum síðustu tónleikum. ==Dáin== * [[3. janúar]] - [[Guðmundur Oddur Magnússon]], ''Goddur'', listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands. (f. [[1955]]) * [[9. janúar]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[10. janúar]] - [[Sturla Böðvarsson]], alþingismaður og ráðherra (f. [[1945]]). * [[13. janúar]] - [[Baltasar Samper]], katalónsk-íslenskur listmálari (f. [[1938]]). * [[18. janúar]] - [[Heidi Strand]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1953]]). * [[21. janúar]] - [[Kristinn Svavarsson]], saxófónleikari ([[Mezzoforte]]) og kennari (f. [[1947]]). * [[22. janúar]] - [[Floyd Vivino]], bandarískur leikari og sviðslistamaður (f. [[1951]]) * [[25. janúar]] - [[Jón Þ. Ólafsson]], frjálsíþróttamaður (f. [[1941]]). * [[30. janúar]] - [[Catherine O´Hara]], kanadísk-bandarísk leikkona (f. [[1954]]) * [[11. febrúar]] - [[James Van Der Beek]], bandarískur leikari (f. [[1977]]) * [[15. febrúar]] - [[Robert Duvall]], bandarískur leikari (f. [[1931]]). * [[17. febrúar]] - [[Jesse Jackson]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1941]]) * [[18. febrúar]]: ** [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson]], leikari (f. [[1942]]) ** [[Jan Timman]], hollenskur stórmeistari í skák. (f. [[1951]]). * [[20. febrúar]] - [[Frank Booker]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1964]]) * [[28. febrúar]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur [[Íran]]s (f. [[1939]]). * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins (f. [[1948]]) . * [[13. mars]]: **[[Hjálmar H. Ragnarsson]], tónskáld og tónlistarfræðingur (f. [[1952]]). ** [[Phil Campbell]], enskur gítarleikari ([[Motörhead]]) (f. [[1961]]) * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur og félagsfræðingur (f. [[1929]]). * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], bandarískur leikari og bardagaíþróttamaður (f. [[1940]]). * [[20. mars]] - [[Robert Mueller]], formaður bandarísku alríkislögreglunnar (f. [[1944]]). * [[22. mars]] - [[Lionel Jospin]], forsætisráðherra Frakklands (f. [[1937]]). [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:2021-2030]] o6lmoxctvxcr0gx9yjvkf3sxcr2bnve 0 131374 1952510 1896450 2026-03-28T23:47:38Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1952510 wikitext text/x-wiki :''Þessi grein fjallar um sjúklegt þunglyndi. Orðið getur einnig átt við [[Þunglyndi (hugarástand)|hugarástandið þunglyndi]].'' [[Mynd:Depressed (4649749639).jpg|thumbnail|Maður í geðlægð.]] '''Þunglyndi''' er [[geðröskun]] sem felur í sér dapra lund, breytingar á [[hugsun]], [[hegðun]] og líkamsheilsu. Langvinn vanlíðan með viðvarandi [[depurð]], vonleysi og þeirri hugsun að flest eða allt sé tilgangslaust eru einkenni um sjúklegt þunglyndi. Sé vanlíðanin svo alvarleg að hún skerði námsgetu eða vinnuþrek og valdi truflun á einkalífi er um að ræða alvarlegt þunglyndi. Talið er að 15-20% fólks fái þunglyndi í einhverri mynd einhvern tímann á ævinni.<ref>[http://www.ruv.is/frett/rannsaka-endurtekid-thunglyndi Rannsaka endurtekið þunglyndi] Mbl.is. Skoðað 3. mars, 2016. </ref> Einstaklingar sem þjást af [[Geðhvörf|geðhvarfasýki]] upplifa alvarlegt þunglyndi yfir ákveðið tímabil en þjást einnig af maníu. ==Tenglar== *[https://www.persona.is/index.php?template=print&action=articles&method=display&aid=65&pid=12 Þunglyndi – Persóna.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210922175318/https://www.persona.is/index.php?template=print&action=articles&method=display&aid=65&pid=12 |date=2021-09-22 }} *[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=5595 Hver er hin almenna skilgreining á þunglyndi? – Vísindavefurinn] *[https://doktor.frettabladid.is/grein/sjuklegt-thunglyndi Hvað er þunglyndi? – Doktor.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407210450/https://doktor.frettabladid.is/grein/sjuklegt-thunglyndi |date=2019-04-07 }} *[https://www.minlidan.is/spurningalisti/ Spurningalisti fyrir þunglyndi - Minlidan.is] ==Tilvísanir== <references /> [[Flokkur:Geðröskun]] q1bisskf9p73ggfd9zuofxa7zes3h6k 0 132300 1952363 1951016 2026-03-28T13:17:41Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952363 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | nafn = Kassatröllin | upprunalegt heiti = The Boxtrolls | director = {{Plainlist| * [[Graham Annable]] * [[Anthony Stacchi]] }} | screenplay = {{Plainlist| * Irena Brignull * Adam Pava }} | based_on = ''[[Here Be Monsters!]]'' eftir [[Alan Snow]] | producer = {{Plainlist| * David Bleiman Ichioka * [[Travis Knight]] }} | starring = {{Plainlist|<!-- This order is according to the film's end credits. --> * [[Ben Kingsley]] * [[Isaac Hempstead Wright]] * [[Elle Fanning]] * [[Dee Bradley Baker]] * [[Steve Blum]] * [[Toni Collette]] * [[Jared Harris]] * [[Nick Frost]] * [[Richard Ayoade]] * [[Tracy Morgan]] * [[Simon Pegg]] }} | cinematography = John Ashlee Prat | editing = Edie Ichioka | music = [[Dario Marianelli]]<ref name="filmmusicreporter.com">{{cite news|title=Dario Marianelli to Score 'The Boxrolls'|url=http://filmmusicreporter.com/2013/12/04/dario-marianelli-to-score-the-boxrolls/|access-date=February 12, 2014|newspaper=Film Music Reporter|date=December 4, 2013}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | studio = [[Laika, LLC|Laika]] | distributor = [[Focus Features]] (Norður-Ameríka)<br>[[Universal Pictures]] (á alþjóðavísu) | released = {{Film date|2014|08|31|[[Kvikmyndahátíðin í Feneyjum|Feneyjar]]|2014|09|26|Bandaríkin}} | runtime = 97 mínútur<!--Theatrical runtime: 96:36--><ref>{{cite web | url=https://www.bbfc.co.uk/releases/boxrolls-film-0 | title=''THE BOXROLLS'' [2D] (PG) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=August 12, 2014 | access-date=August 13, 2014}}{{dead link|date=April 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> | country = Bandaríkin | language = Enska | budget = $60 milljónir<ref name="Variety">{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/news/the-equalizer-gunning-for-nearly-40-million-at-weekend-box-office-1201314852/|title='The Equalizer' Gunning for Nearly $40 Million at Weekend Box Office|date=September 27, 2014|work=Variety|access-date=September 27, 2014|archive-date=September 28, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140928132342/http://variety.com/2014/film/news/the-equalizer-gunning-for-nearly-40-million-at-weekend-box-office-1201314852/|url-status=live}}</ref> | gross = $108 milljónir<ref name="mojo">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=laika2014.htm|title=The Boxrolls (2014) - Box Office Mojo|work=[[Box Office Mojo]]|publisher=[[IMDb]]|access-date=August 8, 2021|archive-date=September 24, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924143139/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=laika2014.htm|url-status=live}}</ref> }} '''''Kassatröllin''''' (enska: ''The Boxtrolls'') er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[teiknimynd]] frá árinu [[2014]]. == Tilvísanir == <references/> {{stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:Laika-kvikmyndir]] [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 2014]] k5q3oefazk2bil2p73jsoavm5ox5jo8 0 135235 1952410 1946316 2026-03-28T18:35:29Z TKSnaevarr 53243 /* Valdatíð */ 1952410 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Kim Jong-un | nafn_á_frummáli = {{Nobold|김정은}} | mynd = Kim Jong-un at the Workers' Party of Korea main building.png | myndatexti1 = Kim Jong Un árið 2018. | titill = Æðsti leiðtogi Norður-Kóreu | stjórnartíð_start = 17. desember 2011 | stjórnartíð_end = | forveri = [[Kim Jong-il]] | titill2 = Aðalritari Verkamannaflokks Kóreu | stjórnartíð_start2 = 11. apríl 2012 | stjórnartíð_end2 = | forveri2 = [[Kim Jong-il]] | titill3 = Forseti ríkismálanefndar Kóreu | stjórnartíð_start3 = 29. júní 2016 | stjórnartíð_end3 = | vara_forseti3 = [[Choe Ryong-hae]] | forsætisráðherra3 = [[Pak Pong-ju]]<br>[[Kim Jae-ryong]]<br>[[Kim Tok-hun]]<br>[[Pak Thae-song]] | forveri3 = Hann sjálfur sem forseti varnarmálanefndar | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1984|1|8}} | fæðingarstaður = [[Pjongjang]], [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]] | stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkur Kóreu]] | starf = Stjórnmálamaður | háskóli = Kim Il Sung-háskólinn | maki = {{gifting|[[Ri Sol Ju]]|2009}} | börn = 2 óstaðfest; 1 staðfest: [[Kim Ju-ae]] | faðir = [[Kim Jong-il]] | móðir = [[Ko Yong-hui]] | ættingjar = [[Kim Yo-jong]] (systir) | undirskrift = Kim Jong-un Signature.svg }} '''Kim Jong-un''' (f. [[8. janúar]] [[1984]]) er æðsti leiðtogi og [[einræðisherra]] [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]]. Hann er sonur forvera síns, [[Kim Jong-il]], og sonarsonur stofnanda Alþýðulýðveldisins Kóreu, [[Kim Il-sung|Kim Il-sung]]. Kim Jong-un tók við sem leiðtogi Norður-Kóreu eftir dauða föður síns árið 2011. Formlega fer hann með völd sín sem aðalritari stjórnarflokksins, [[Verkamannaflokkur Kóreu|Verkamannaflokks Kóreu]], og sem forseti ríkismálanefndar landsins. Kim Jong-un er fyrsti þjóðarleiðtogi Norður-Kóreu sem fæddur er eftir stofnun ríkisins árið 1945. ==Æviágrip== Kim Jong-un gekk á árunum 1998 til 2000 í skóla í Köniz í [[Sviss]] ásamt systur sinni, [[Kim Yo-jong]]. Hann gekk þar undir nafninu „Pak-un“ og kvaðst vera sonur starfsmanna norður-kóreska sendiráðsins í Bern. Samkvæmt bekkjarfélögum hans var „Pak-un“ hlédrægur en viðkunnanlegur drengur sem talaði sjaldan um heimaland sitt. Þegar Kim Jong-un fæddist var ekki útrætt að hann myndi taka við af föður sínum sem einræðisherra. Lengst af hafði elsti hálfbróðir Kims, [[Kim Jong-nam]], verið álitinn sennilegasti arftaki föður þeirra sem leiðtogi Norður-Kóreu. Kim Jong-nam var hins vegar útskúfað árið 2001 eftir að hann var gómaður við að reyna að komast til Japan með fölsuðu vegabréfi, þar sem hann hugðist heimsækja [[Disneyland]] í Tókýó. Kim Jong-un fór í kjölfarið að birtast æ oftar með Kim Jong-il á opinberum viðburðum og var orðinn traustur í sessi sem arftaki við byrjun annars áratugs 21. aldar. ===Valdatíð=== [[Kim Jong-il]] lést þann 17. desember árið 2011 og Kim Jong-un tók við formennsku kóreska Verkamannaflokksins ásamt öðrum embættum föður síns. Í upphafi leyfðu margir sér að vona að Kim Jong-un myndi vera umbótamaður og frjálslyndisvæða stjórn ríkisins. Þessar vonir rættust ekki og Kim Jong-un hefur viðhaldið svipuðum stjórnarháttum og tíðkuðust á valdatíðum föður síns og afa. Snemma á valdatíð sinni lét Kim taka af lífi fjölda herforingja og annarra embættismanna sem talið var að gætu ógnað stöðu hans. Mikla athygli vakti árið 2013 þegar Kim lét handtaka frænda sinn, [[Jang Song-thaek]], sem hafði verið náinn samstarfsmaður föður hans. Jang Song-thaek var sakaður um svikráð gegn Norður-Kóreu og síðan tekinn af lífi.<ref>{{Vefheimild|titill=Frænd­inn tek­inn af lífi|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2013/12/12/fraendinn_tekinn_af_lifi/|útgefandi=''[[mbl.is]]''|ár=2013|mánuður=12. desember|árskoðað=2018|mánuðurskoðað=29. nóvember}}</ref> Í byrjun ársins 2017 var Kim Jong-nam, hálfbróðir Kims, myrtur með taugaeitri á flugvelli í [[Malasía|Malasíu]].<ref>{{Vefheimild|titill=Kim Jong Nam myrtur með gereyðingarvopni|url=http://www.visir.is/g/2017170229328|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2017|mánuður=24. febrúar|árskoðað=2018|mánuðurskoðað=29. nóvember}}</ref> Talið er að norður-kóresk stjórnvöld hafi fyrirskipað morðið. Á valdatíð Kims hafa Norður-Kóreumenn haldið áfram að þróa [[kjarnorkuvopn]].<ref>{{Vefheimild|titill=Norður-Kórea og stórveldin tvö|url=https://kjarninn.is/skyring/2017-03-25-nordur-korea-og-storveldin-tvo/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|ár=2017|mánuður=26. mars|árskoðað=2018|mánuðurskoðað=29. nóvember}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Nota ekki kjarnavopn að fyrra bragði|url=http://www.vb.is/frettir/nota-ekki-kjarnavopn-ad-fyrra-bragdi/127473/|útgefandi=''[[Viðskiptablaðið]]''|ár=2016|mánuður=8. maí|árskoðað=2018|mánuðurskoðað=29. nóvember}}</ref> Snemma í stjórnartíð hans var orðræða Norður-Kóreumanna mjög herská, sér í lagi í garð [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]] og [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Spennan náði hámarki árið 2017 og Norður-Kóreumenn hótuðu meðal annars að gera kjarnorkuárás á [[Gvam]].<ref>{{Vefheimild|titill=Norður-Kóreumenn tilbúnir í eldflaugaárás á Gvam von bráðar|url=http://www.visir.is/g/2017170819967|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2017|mánuður=10. ágúst|árskoðað=2018|mánuðurskoðað=29. nóvember}}</ref> Kim mildaði orðræðu sína umtalsvert í byrjun ársins 2018 og rétti fram sáttahönd. Þann 27. apríl 2018 átti Kim fund með [[Moon Jae-in]], forseta Suður-Kóreu, og sammældist um það að reyna að binda formlegan enda á [[Kóreustríðið]] og stefna að afkjarnavopnun Kóreuskaga.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.visir.is/g/2018180219957|titill=Kim Yong-un býður Moon Jae-in heim|mánuður=10. febrúar|ár=2018|work=''Vísir''|mánuðurskoðað=27. apríl|árskoðað=2018}}</ref> Kim átti síðan fund með [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseta í Singapúr þann 12. júní sama ár og var þetta í fyrsta skipti sem leiðtogar ríkjanna áttu formlegan leiðtogafund.<ref>{{Vefheimild|url=https://kjarninn.is/frettir/2018-06-12-sogulegur-fundur-kim-jong-un-og-trump/|titill=Sögulegur fundur Kim Jong Un og Trump|mánuður=12. júní|ár=2018|work=''Kjarninn''|mánuðurskoðað=29. nóvember|árskoðað=2018}}</ref> Á fundinum undirritaði Kim yfirlýsingu sem skuldbatt Norður-Kóreu til að vinna að „friði og farsæld“ með Bandaríkjamönnum og til að vinna að algerri afkjarnavopnun.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.hringbraut.is/frettir/um-hvad-somdu-trump-og-kim|titill=Um hvað sömdu Trump og Kim?|mánuður=12. júní|ár=2018|útgefandi=''Hringbraut''|mánuðurskoðað=29. nóvember|árskoðað=2018}}</ref> Þrátt fyrir fyrirheitin um afvopnun héldu Norður-Kóreumenn áfram að þróa kjarnavopn eftir fundinn.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/nordur-korea-heldur-afram-ad-throa-kjarnavopn|titill=Norður-Kórea heldur áfram að þróa kjarnavopn|mánuður=4. ágúst|ár=2018|útgefandi=''RÚV''|mánuðurskoðað=29. nóvember|árskoðað=2018}}</ref> Kim og Trump áttu annan fund í [[Hanoi]] á dögunum 27. – 28. febrúar árið 2019 en enginn frekari árangur í átt að afkjarnavopnun náðist á þeim fundi og því var fundinum slitið án samnings. Að sögn Trumps kröfðust Norður-Kóreumenn afléttingu allra viðskiptaþvingana gegn ríkinu í skiptum fyrir skref í átt að afkjarnavopnun en Trump sagðist ekki geta gengið að slíkum kröfum.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Stefán Ó. Jónsson|url=http://www.visir.is/g/2019190228800/gat-ekki-gengid-ad-krofum-kim|titill=Gat ekki gengið að kröfum Kim|mánuður=28. febrúar|ár=2019|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|mánuðurskoðað=1. mars|árskoðað=2019}}</ref> Norður-Kóreumenn sögðu Trump síðar hafa misskilið kröfur þeirra og að þeir hefðu í raun aðeins beðið um afléttingu sumra viðskiptaþvinganana.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Stefán Ó. Jónsson|url=http://www.visir.is/g/2019190309973/trump-hafi-misskilid-krofur-nordur-koreu|titill=Trump hafi misskilið kröfur Norður-Kóreu|mánuður=1. mars|ár=2019|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|mánuðurskoðað=1. mars|árskoðað=2019}}</ref> Kim og Trump funduðu í þriðja sinn í lok júní árið 2019. Þetta var í fyrsta sinn sem sitjandi forseti Bandaríkjanna fór inn í Norður-Kóreu.<ref>{{Vefheimild|titill=Trump og Kim hittust í þriðja sinn: „Frábær dagur“|url=https://www.frettabladid.is/frettir/trump-og-kim-hittust-i-thridja-sinn-/|höfundur=Lovísa Arnardóttir|útgefandi=''Fréttablaðið''|ár=2019|mánuður=30. júní|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=9. ágúst|safnslóð=https://vefsafn.is/is/20190630165410/https://www.frettabladid.is/frettir/trump-og-kim-hittust-i-thridja-sinn-/|safndags= 30. júní 2019}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Trump og Kim hitt­ast|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/06/30/samskiptin_frabaer_segir_kim/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=30. júní|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=9. ágúst}}</ref> Þrátt fyrir vinsamleg samskipti leiðtoganna hafa Norður-Kóreumenn haldið áfram að gera tilraunir með eldflaugar og kjarnavopn eftir fundina.<ref>{{Vefheimild|titill=Skutu fjölda eld­flauga á loft|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/07/30/skutu_fjolda_eldflauga_a_loft/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=30. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=9. ágúst}}</ref> Trump hét Kim áframhaldandi stuðningi þótt möguleiki væri á að hann hefðo brotið gegn banni Sam­einuðu þjóðanna við til­raun­um með kjarn­orku­eld­flaug­ar.<ref>{{Vefheimild|titill=Trump styður Kim áfram|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/08/02/trump_stydur_kim_afram/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=2. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=9. ágúst}}</ref> Í desember 2019 lýstu norður-kóresk stjórnvöld því yfir að kjarnorkuafvopnun væri ekki lengur á samningaborðinu og að ekki væri þörf á frekari löngum viðræðum við Bandaríkjamenn.<ref>{{Vefheimild|titill=Kjarn­orku­af­vopn­un ekki á dag­skrá|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/12/08/kjarnorkuafvopnun_ekki_a_dagskra/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2019|mánuður=8. desember|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=10. janúar}}</ref> Í nýársávarpi sínu í byrjun ársins 2020 tilkynnti Kim svo að Norður-Kóreumenn hygðust hætta að standa við orð sín um að stöðva próf­un kjarna­vopna og lang­drægra flug­skeyta.<ref>{{Vefheimild|titill=Kim Jong-un her­skár á ný­árs­dag|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/12/31/kim_jong_un_herskar_a_nyarsdag/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2019|mánuður=31. desember|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=10. janúar}}</ref> Í febrúar 2026 héldu sérfræðingar hjá leyniþjónustu Suður-Kóreu því fram að Kim hygðist lýsa dóttur sína, [[Kim Ju Ae]], arftaka sinn og að formlegt ferli til þess væri þegar hafið.<ref>{{Vefheimild|titill= Táningsdóttir Kims form­legur arf­taki hans |url=https://www.visir.is/g/20262842375d/taningsdottir-kims-form-legur-arf-taki-hans|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags= 12. febrúar 2026 |skoðað= 15. febrúar 2026|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Kim Jong-il]] | titill=Æðsti leiðtogi Norður-Kóreu | frá=[[17. desember]] [[2011]] | til= | eftir=Enn í embætti }} {{töfluendir}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1984]] [[Flokkur:Leiðtogar Norður-Kóreu]] cd7pmd47my52zvmcshgxhps6kxiul87 0 135688 1952496 1933395 2026-03-28T23:32:47Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1952496 wikitext text/x-wiki '''Huntingtonssjúkdómur''' ('''HD''') er arfgengur, [[taugahrörnunarsjúkdómur]] sem hægt og rólega skemmir taugafrumur í heilanum — sérstaklega í þeim svæðum sem stjórna hreyfingu, [[hugsun]] og hegðun. [https://doi.org/10.3390/ijms241613021] Fyrstu einkenni eru oft persónuleikabreytingar og  skert andleg hæfni. Sjúkdómurinn hefur áhrif á hreyfigetu og koma fram óeðlilegar og óvenjulegar hreyfingar, grettur og hægar stjórnlausar hreyfingar (chorea), skyndilegir og stundum öfgafullir kippir í útlimum, andliti og fleiri líkamshlutum og óöruggt göngulag. Smám saman minnkar talgeta og færni til að samhæfa hreyfingar. Algengi á Íslandi: Í rannsókn frá tímabilinu 2008 til 2022 voru 22 einstaklingar með Huntington í heildina. <ref>{{Cite journal |last=Briem |first=Saga |last2=Stefansdottir |first2=Vigdis |last3=Jónsson |first3=Jon Johannes |last4=Sveinsson |first4=Olafur |last5=Sveinsson |first5=Olafur |date=2025 |title=The Epidemiology of Huntington's Disease in Iceland |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40300581 |journal=European Neurology |volume=88 |issue=2 |pages=64–70 |doi=10.1159/000546150 |issn=1421-9913 |pmc=12162110 |pmid=40300581}}</ref> 31. desember 2022 voru 17 lifandi einstaklingar með manifest (sjást einkenni) Huntington, sem gefur algengi um '''4,38 á 100 000 íbúa''' þann dag. <ref>{{Cite journal |last=Briem |first=Saga |last2=Stefansdottir |first2=Vigdis |last3=Jónsson |first3=Jon Johannes |last4=Sveinsson |first4=Olafur |last5=Sveinsson |first5=Olafur |date=2025 |title=The Epidemiology of Huntington's Disease in Iceland |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40300581 |journal=European Neurology |volume=88 |issue=2 |pages=64–70 |doi=10.1159/000546150 |issn=1421-9913 |pmc=12162110 |pmid=40300581}}</ref> Einkenna verður yfirleitt vart á aldrinum 30 til 50 ára en geta byrjað á öllum aldri. Um 8% tilfella greinast fyrir 20 ára aldur og svipar einken til [[parkinsonsveiki]].<ref name="Day2015">{{Cite journal |journal=Neurologic Clinics}}</ref> Norskur héraðslæknir í Setesdalen, Johan Christian Lund að nafni, lýsti sjúkdóminum fyrst árið 1860 en honum var lýst kerfisbundið síðar af George Huntington. Sjúkdómurinn gekk í Noregi undir nafninu ”Setesdalsrykkja” eða ”rykkja” og er líklegt að sjúkdómurinn hafi stafað af einangrun og innrækt. Um 250 manns eru greindir með sjúkdóminn í Noregi. '''Orsök''': [[stökkbreyting]] í geni sem kallast '''HTT''' (Huntington-genið). Í þessu geni eru ákveðnar “CAG endurtekningar” sem, ef þær eru of margar, mynda skaðlegt prótein sem truflar starfsemi frumna og leiðir til frumudráps með tímanum. <ref>{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/huntingtons-disease|title=Huntington's Disease {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|website=www.ninds.nih.gov|language=en|access-date=2025-10-05}}</ref> '''Einkenni:''' (þrír meginflokkar)<ref>{{Cite journal |last=Novak |first=Marianne J. U. |last2=Tabrizi |first2=Sarah J. |date=2010-06-30 |title=Huntington’s disease |url=https://www.bmj.com/content/340/bmj.c3109 |journal=BMJ |language=en |volume=340 |pages=c3109 |doi=10.1136/bmj.c3109 |issn=0959-8138 |pmid=20591965}}</ref> # Hreyfieinkenni (motorísk)<ref>{{Cite journal |last=Bates |first=Gillian P. |last2=Dorsey |first2=Ray |last3=Gusella |first3=James F. |last4=Hayden |first4=Michael R. |last5=Kay |first5=Chris |last6=Leavitt |first6=Blair R. |last7=Nance |first7=Martha |last8=Ross |first8=Christopher A. |last9=Scahill |first9=Rachael I. |last10=Wetzel |first10=Ronald |last11=Wild |first11=Edward J. |last12=Tabrizi |first12=Sarah J. |date=2015-04-23 |title=Huntington disease |url=https://www.nature.com/articles/nrdp20155 |journal=Nature Reviews Disease Primers |language=en |volume=1 |issue=1 |pages=15005 |doi=10.1038/nrdp.2015.5 |issn=2056-676X}}</ref>[https://doi.org/10.1093/brain/awu214]. Þessi einkenni eru oft þau fyrstu sem sjást og eru mjög einkennandi: Þessi einkenni eru oft þau fyrstu sem sjást og eru mjög einkennandi. Ósjálfráðar hreyfingar sem kallast chorea í höndum, fótum, andliti eða bol. Hreyfingarnar geta verið eins og danshreyfingar. Þær aukast við streitu og minnka við hvíld eða svefn. Stirðleiki og hægari hreyfingar. Erfitt að stjórna jafnvægi, göngu og fínhreyfingum. Sumar útgáfur sjúkdómsins (t.d. „juvenile Huntington“) byrja með stífni fremur en choreu. [[Tal]] getur orðið óskýrt eða hægara. Kyngingarerfiðleikar geta valdið köfnun eða næringarvandamálum. 2. Hugræn einkenni (vitræn). <ref>{{Cite journal |last=Toner |first=Chelsea K. |last2=Reese |first2=Bruce E. |last3=Neargarder |first3=Sandy |last4=Riedel |first4=Tatiana M. |last5=Gilmore |first5=Grover C. |last6=Cronin-Golomb |first6=Alice |date=2012 |title=Vision-fair neuropsychological assessment in normal aging, Parkinson's disease and Alzheimer's disease. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/a0026368 |journal=Psychology and Aging |language=en |volume=27 |issue=3 |pages=785–790 |doi=10.1037/a0026368 |issn=1939-1498 |pmc=3360123 |pmid=22201330}}</ref> [https://doi.org/10.1007/s11910-011-0184-z] [https://doi.org/10.1002/mds.25864] Þau hafa áhrif á hugsun, skipulag og minni. Einbeitingarerfiðleikar – erfitt að halda athygli lengi. Erfiðleikar með skipulag – t.d. að skipuleggja daglega hluti eða bregðast við nýjum aðstæðum. Minnisskerðing – sérstaklega erfiðleikar við að læra nýjar upplýsingar. Hægari hugsun – tekur lengri tíma að svara spurningum eða vinna úr upplýsingum. Samhengisskortur – erfitt að sjá heildarmynd í flóknum aðstæðum. Með tímanum getur þetta þróast yfir í heilabilun (dementia), þó að fólk oft haldi persónulegri sjálfsmynd lengi. 3. Geðræn og hegðunarleg einkenni.[https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2006.10.008] [https://doi.org/10.1136/jnnp.2006.103309] Þunglyndi – mjög algengt, tengist bæði breytingum í heilanum og vitund um sjúkdóminn. Pirringur og skapstyggð – sjúklingar verða stundum fljótt reiðir eða skapandi. Apathy (viljaleysi) – áhugaleysi og skortur á frumkvæði. Kvíði og þráhyggjur (OCD-lík einkenni) – endurtekin hegðun eða hugsanir. Persónuleikabreytingar – fólk getur orðið félagslega óviðeigandi eða með breytt siðferðisvit. Í alvarlegum tilfellum geta komið geðrofseinkenni, t.d. ofskynjanir eða ranghugmyndir (sjaldgæfara). ==Meðferð== Sjúkdómurinn er stöðugur og ólæknandi í dag — það eru engar viðurkenndar meðferðir sem stöðva hann. Meðferðir sem eru nú til eru einkum til að draga úr einkennum og bæta lífsgæði. [https://doi.org/10.3390/ijms241613021] Genameðferð frá fyrirtækinu '''uniQure / AMT-130''' hefur í einni tilraun sýnt að hægt var að hægja á framgangi sjúkdómsins um ~ 75 % yfir þrjú ár. <ref>{{Cite web|url=https://www.statnews.com/2025/09/24/huntingtons-gene-therapy-uniqure/|title=Experimental gene therapy for Huntington’s markedly slowed disease progression in key trial|last=Feuerstein|first=Adam|date=2025-09-24|website=STAT|language=en-US|access-date=2025-10-05}}</ref> == Heimildir == * {{Vísindavefurinn|31457|Hvað er Huntingtonssjúkdómur og hvernig lýsir hann sér?}} * [http://www.uib.no/ka/51408/fant-info-om-livsfarlig-sykdom Fant info om livsfarlig sykdom] == Tilvísanir == {{Reflist|30em}} {{stubbur|heilsa}} [[Flokkur:Erfðasjúkdómar]] 9yse1g98jklg900cf67blzts1rbpnej 1952498 1952496 2026-03-28T23:34:22Z Arnastjarna 114982 bætti við tenglum 1952498 wikitext text/x-wiki '''Huntingtonssjúkdómur''' ('''HD''') er arfgengur, [[taugahrörnunarsjúkdómur]] sem hægt og rólega skemmir [[Taugafruma|taugafrumur]] í [[Heili|heilanum]] — sérstaklega í þeim svæðum sem stjórna [[Hreyfing|hreyfingu]], [[hugsun]] og [[hegðun]]. [https://doi.org/10.3390/ijms241613021] Fyrstu einkenni eru oft persónuleikabreytingar og skert andleg hæfni. Sjúkdómurinn hefur áhrif á hreyfigetu og koma fram óeðlilegar og óvenjulegar hreyfingar, grettur og hægar stjórnlausar hreyfingar (chorea), skyndilegir og stundum öfgafullir kippir í útlimum, andliti og fleiri líkamshlutum og óöruggt göngulag. Smám saman minnkar talgeta og færni til að samhæfa hreyfingar. Algengi á Íslandi: Í rannsókn frá tímabilinu 2008 til 2022 voru 22 einstaklingar með Huntington í heildina. <ref>{{Cite journal |last=Briem |first=Saga |last2=Stefansdottir |first2=Vigdis |last3=Jónsson |first3=Jon Johannes |last4=Sveinsson |first4=Olafur |last5=Sveinsson |first5=Olafur |date=2025 |title=The Epidemiology of Huntington's Disease in Iceland |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40300581 |journal=European Neurology |volume=88 |issue=2 |pages=64–70 |doi=10.1159/000546150 |issn=1421-9913 |pmc=12162110 |pmid=40300581}}</ref> 31. desember 2022 voru 17 lifandi einstaklingar með manifest (sjást einkenni) Huntington, sem gefur algengi um '''4,38 á 100 000 íbúa''' þann dag. <ref>{{Cite journal |last=Briem |first=Saga |last2=Stefansdottir |first2=Vigdis |last3=Jónsson |first3=Jon Johannes |last4=Sveinsson |first4=Olafur |last5=Sveinsson |first5=Olafur |date=2025 |title=The Epidemiology of Huntington's Disease in Iceland |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40300581 |journal=European Neurology |volume=88 |issue=2 |pages=64–70 |doi=10.1159/000546150 |issn=1421-9913 |pmc=12162110 |pmid=40300581}}</ref> Einkenna verður yfirleitt vart á aldrinum 30 til 50 ára en geta byrjað á öllum aldri. Um 8% tilfella greinast fyrir 20 ára aldur og svipar einken til [[parkinsonsveiki]].<ref name="Day2015">{{Cite journal |journal=Neurologic Clinics}}</ref> Norskur héraðslæknir í Setesdalen, Johan Christian Lund að nafni, lýsti sjúkdóminum fyrst árið 1860 en honum var lýst kerfisbundið síðar af George Huntington. Sjúkdómurinn gekk í Noregi undir nafninu ”Setesdalsrykkja” eða ”rykkja” og er líklegt að sjúkdómurinn hafi stafað af einangrun og innrækt. Um 250 manns eru greindir með sjúkdóminn í Noregi. '''Orsök''': [[stökkbreyting]] í geni sem kallast '''HTT''' (Huntington-genið). Í þessu geni eru ákveðnar “CAG endurtekningar” sem, ef þær eru of margar, mynda skaðlegt prótein sem truflar starfsemi frumna og leiðir til frumudráps með tímanum. <ref>{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/huntingtons-disease|title=Huntington's Disease {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|website=www.ninds.nih.gov|language=en|access-date=2025-10-05}}</ref> '''Einkenni:''' (þrír meginflokkar)<ref>{{Cite journal |last=Novak |first=Marianne J. U. |last2=Tabrizi |first2=Sarah J. |date=2010-06-30 |title=Huntington’s disease |url=https://www.bmj.com/content/340/bmj.c3109 |journal=BMJ |language=en |volume=340 |pages=c3109 |doi=10.1136/bmj.c3109 |issn=0959-8138 |pmid=20591965}}</ref> # Hreyfieinkenni (motorísk)<ref>{{Cite journal |last=Bates |first=Gillian P. |last2=Dorsey |first2=Ray |last3=Gusella |first3=James F. |last4=Hayden |first4=Michael R. |last5=Kay |first5=Chris |last6=Leavitt |first6=Blair R. |last7=Nance |first7=Martha |last8=Ross |first8=Christopher A. |last9=Scahill |first9=Rachael I. |last10=Wetzel |first10=Ronald |last11=Wild |first11=Edward J. |last12=Tabrizi |first12=Sarah J. |date=2015-04-23 |title=Huntington disease |url=https://www.nature.com/articles/nrdp20155 |journal=Nature Reviews Disease Primers |language=en |volume=1 |issue=1 |pages=15005 |doi=10.1038/nrdp.2015.5 |issn=2056-676X}}</ref>[https://doi.org/10.1093/brain/awu214]. Þessi einkenni eru oft þau fyrstu sem sjást og eru mjög einkennandi: Þessi einkenni eru oft þau fyrstu sem sjást og eru mjög einkennandi. Ósjálfráðar hreyfingar sem kallast chorea í höndum, fótum, andliti eða bol. Hreyfingarnar geta verið eins og danshreyfingar. Þær aukast við streitu og minnka við hvíld eða svefn. Stirðleiki og hægari hreyfingar. Erfitt að stjórna jafnvægi, göngu og fínhreyfingum. Sumar útgáfur sjúkdómsins (t.d. „juvenile Huntington“) byrja með stífni fremur en choreu. [[Tal]] getur orðið óskýrt eða hægara. Kyngingarerfiðleikar geta valdið köfnun eða næringarvandamálum. 2. Hugræn einkenni (vitræn). <ref>{{Cite journal |last=Toner |first=Chelsea K. |last2=Reese |first2=Bruce E. |last3=Neargarder |first3=Sandy |last4=Riedel |first4=Tatiana M. |last5=Gilmore |first5=Grover C. |last6=Cronin-Golomb |first6=Alice |date=2012 |title=Vision-fair neuropsychological assessment in normal aging, Parkinson's disease and Alzheimer's disease. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/a0026368 |journal=Psychology and Aging |language=en |volume=27 |issue=3 |pages=785–790 |doi=10.1037/a0026368 |issn=1939-1498 |pmc=3360123 |pmid=22201330}}</ref> [https://doi.org/10.1007/s11910-011-0184-z] [https://doi.org/10.1002/mds.25864] Þau hafa áhrif á hugsun, skipulag og minni. Einbeitingarerfiðleikar – erfitt að halda athygli lengi. Erfiðleikar með skipulag – t.d. að skipuleggja daglega hluti eða bregðast við nýjum aðstæðum. Minnisskerðing – sérstaklega erfiðleikar við að læra nýjar upplýsingar. Hægari hugsun – tekur lengri tíma að svara spurningum eða vinna úr upplýsingum. Samhengisskortur – erfitt að sjá heildarmynd í flóknum aðstæðum. Með tímanum getur þetta þróast yfir í heilabilun (dementia), þó að fólk oft haldi persónulegri sjálfsmynd lengi. 3. Geðræn og hegðunarleg einkenni.[https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2006.10.008] [https://doi.org/10.1136/jnnp.2006.103309] Þunglyndi – mjög algengt, tengist bæði breytingum í heilanum og vitund um sjúkdóminn. Pirringur og skapstyggð – sjúklingar verða stundum fljótt reiðir eða skapandi. Apathy (viljaleysi) – áhugaleysi og skortur á frumkvæði. Kvíði og þráhyggjur (OCD-lík einkenni) – endurtekin hegðun eða hugsanir. Persónuleikabreytingar – fólk getur orðið félagslega óviðeigandi eða með breytt siðferðisvit. Í alvarlegum tilfellum geta komið geðrofseinkenni, t.d. ofskynjanir eða ranghugmyndir (sjaldgæfara). ==Meðferð== Sjúkdómurinn er stöðugur og ólæknandi í dag — það eru engar viðurkenndar meðferðir sem stöðva hann. Meðferðir sem eru nú til eru einkum til að draga úr einkennum og bæta lífsgæði. [https://doi.org/10.3390/ijms241613021] Genameðferð frá fyrirtækinu '''uniQure / AMT-130''' hefur í einni tilraun sýnt að hægt var að hægja á framgangi sjúkdómsins um ~ 75 % yfir þrjú ár. <ref>{{Cite web|url=https://www.statnews.com/2025/09/24/huntingtons-gene-therapy-uniqure/|title=Experimental gene therapy for Huntington’s markedly slowed disease progression in key trial|last=Feuerstein|first=Adam|date=2025-09-24|website=STAT|language=en-US|access-date=2025-10-05}}</ref> == Heimildir == * {{Vísindavefurinn|31457|Hvað er Huntingtonssjúkdómur og hvernig lýsir hann sér?}} * [http://www.uib.no/ka/51408/fant-info-om-livsfarlig-sykdom Fant info om livsfarlig sykdom] == Tilvísanir == {{Reflist|30em}} {{stubbur|heilsa}} [[Flokkur:Erfðasjúkdómar]] ili11vw80k5fsc2qe3rjslbhsp4res6 0 135781 1952484 1629221 2026-03-28T23:23:32Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 1952484 wikitext text/x-wiki '''Mergæxli''' er [[krabbamein]] í [[beinmergur|beinmerg]]. Einkenna sjúkdómsins verður oft ekki vart fyrr á síðari stigum. Árlega greinast um 25 manns á Íslandi með mergæxli. Algengustu fylgikvillar eru beinverkir, blóðleysi, hækkun á kalki og nýrnaskemmdir. Horfur sjúklinga með mergæxli hafa batnað undanfarin ár. Góðkynja einstofna mótefnahækkun er forstig mergæxlis og þá mælast [[prótein]] sem kallast einstofna [[mótefni]]. Talið er að 4-5% Íslendinga yfir 50 ára aldri sé með forstig mergæxlis. Árið [[2016]] hófst [[rannsókn]] á Íslandi þar sem einn liður er að skima fyrir slíku próteini í blóði. == Heimild == * [http://www.blodskimun.is Blóðskimun (Vefsetur rannsóknarverkefnis Blóðskimun til bjargar/Þjóðarátak gegn mergæxlum)] [[flokkur: Tegundir krabbameins]] iqiac2igs5yqtmkhr5tfdxaw0d2vk22 0 136963 1952583 1742705 2026-03-29T07:22:04Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952583 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Margrét Guðmunda Guðnadóttir | búseta = | mynd = 12mb KRI0848.jpg | myndastærð = 250px | myndatexti = | alt = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = 7. júlí 1929 | fæðingarstaður = | dauðadagur = 2. janúar 2018 | dauðastaður = | orsök_dauða = | virkur = | þekktur_fyrir = | þekkt_fyrir = | þjóðerni = | starf = Læknir og veirufræðingur og fyrsta konan til að gegna embætti prófessors við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] | titill = | verðlaun = | laun = | trú = | maki = | börn = | foreldrar = | háskóli = | stjórnmálaflokkur = | niðurmál = | hæð = | þyngd = | tilvitnun = | undirskrift = | heimasíða = }} '''Margrét Guðmunda Guðnadóttir''' (f. [[7. júlí]] [[1929]], d. [[2. janúar]] [[2018]]) var læknir og [[veirufræði]]ngur<ref name="timarit">{{vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000574508|titill= Vísindakona – prófessor. 19. Júní, 20(1), 2-3|höfundur=Sólveig Pálmadóttir|ár=1970 }}</ref> og fyrst kvenna til að gegna embætti [[prófessor]]s við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]].<ref> Kvennasögusafn Íslands. (2019). Brautryðjendur og frumkvöðlar. Sótt af: http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000574508</ref> == Ferill == Margrét lauk [[Stúdentspróf|stúdentsprófi]] frá stærðfræðideild [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólans í Reykjavík]] vorið 1949. Um haustið hóf hún nám í læknisfræði við Háskóla Íslands og útskrifaðist þaðan vorið 1956. Sumrin 1954 og 1955 vann hún á [[Tilraunastöð HÍ í meinafræði að Keldum|Tilraunastöðinni á Keldum]] við lungnabólgurannsóknir og að athugunum í sambandi við útbreiðslu á inflúensufaraldri.<ref name="timarit" /> Eftir útskrift úr læknadeildinni vorið 1956 vann hún eitt ár á Keldum. Fyrsta verkefnið hennar var að kortleggja útbreiðslu mænusóttarfaraldurs sem skall á haustið 1955 á Íslandi. Þetta var liður í því að undirbúa bólusetningu gegn [[mænusótt]] sumarið 1957.<ref name="Læknablaðið">{{vefheimild|url=https://www.laeknabladid.is/2009/03/nr/3452|titill= Veirufræðingur af lífi og sál. Viðtal við Margréti Guðnadóttur|höfundur=Læknablaðið|ár=2009}}</ref> Sumarið 1957 fór Margrét á vegum Keldna til [[Bretland|Bretlands]] og [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] í sex mánaða sérfræðinám<ref name=" Læknablaðið" /> í veirufræði.<ref name="timarit" /> Í Bretlandi var hún í námi við Central Public Health Laboratory í [[London]], London School of Hygiene og í Bandaríkjunum við Communicable Disease Center í Montgomery í Alabama. Í kjölfarið fór hún í tveggja ára (1958-1960) framhaldsnám í veirufræði við [[Yale-háskóli|Yale háskóla]] í New Haven í [[Connecticut|Connecticu]]<nowiki/>t.<ref>Erla Hulda Halldórsdóttir og Guðrún Dís Jónatansdóttir. (1998). Ártöl og áfangar í sögu íslenskra kvenna. Sótt af: https://baekur.is/bok/000021526/Artol_og_afangar_i_sogu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190324020924/http://baekur.is/bok/000021526/Artol_og_afangar_i_sogu |date=2019-03-24 }}</ref> Þar lagði hún stund á rannsóknir á mænusótt og greiningu á veirusóttum í fólki. Á árunum 1960-1969 starfaði Margrét sem sérfræðingur í veirufræði við Tilraunastöðina á Keldum þar sem hún rannsakaði visnu og mæðiveiki og ýmsa sjúkdóma í fólki. Árið 1969 tók hún við prófessorsembætti í [[sýklafræði]] við Læknadeild Háskóla Íslands<ref name="timarit" /> og varð þar með fyrsta konan til að gegna prófessorsembætti við skólann.<ref>Kvennasögusafn Íslands. (2019). Ártöl og áfangar. Sótt af: https://kvennasogusafn.is/index.php?page=artoel-og-afangar {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016030104/http://kvennasogusafn.is/index.php?page=artoel-og-afangar |date=2017-10-16 }}</ref> Á þessum tíma voru konur hvorki dósentar né lektorar en um níu konur voru stundakennarar/aukakennarar.<ref> Menntamálaráðuneytið. (2002). Konur í vísindum á Íslandi. Reykjavík: Höfundur </ref> Margrét gegndi stöðu prófessors í 30 ár, til ársins 1999 er hún lét af störfum vegna aldurs. Árið 1974 setti Margrét á laggirnar Rannsóknastofu Háskólans í veirufræði við Landspítalann og var forstöðumaður hennar til ársins 1994.<ref name=" Læknablaðið" /> Þann 10. nóvember 2011, á aldarafmæli Háskóla Íslands, var Margrét sæmd heiðursdoktorsnafnbót við Læknadeild skólans<ref> Háskóli Íslands. (2019). Heiðursdoktorar, sótt af: https://www.hi.is/haskolinn/heidursdoktorar</ref> fyrir framlag sitt til veirufræðinnar og greiningu veirusýkinga. Hún var einnig heiðursfélagi í [[Hið íslenska náttúrufræðifélag|Hinu íslenska náttúrufræðifélagi]]. Margrét rannsakaði m.a. hæggenga veirusjúkdóma í sauðfé, eðli visnu-mæðiveikisýkingar og bóluefni við henni og skrifaði fjölda greina í innlend<ref>Margrét Guðnadóttir. (1980). Rauðir hundar. Í Valborg Bentsdóttir, Guðrún Gísladóttir og Svanlaug Baldursdóttir (ristj.), Konur skrifa til heiðurs Önnu Sigurðardóttur (bls. 135-141)</ref><ref>Margrét Guðnadóttir. (1961). Studies of the fate of type 1 polioviruses in flies. Reykjavik</ref><ref> Margrét Guðnadóttir. (1966). Um inflúenzufaraldra árin 1960-1965. Læknablaðið, 52(4), 176-181</ref><ref> Margrét Guðnadóttir. (1988). Hæggengar veirusýkingar: Riða, visna, mæðiveiki og eyðni. Heilbrigðismál, 36(3), 26-29</ref> og erlend rit.<ref>Margrét Guðnadóttir. (1974). Visna-maedi in sheep. Basel</ref><ref>Margrét Guðnadóttir. (1964). Virus isolated from the brain of a patient with multiple sclerosis</ref><ref> Margrét Guðnadóttir. (1964). Response of adults in Iceland to live attenuated measles vaccine. Geneva: World Health Organization </ref><ref> Margrét Guðnadóttir and P. A. Pálsson. (1968). Studies on natural cases of Maedi in search for diagnostic laboratory methods. Oxford: Blackwell Science </ref> Sonardóttir Margrétar er [[Hildur Guðnadóttir]] sem hlaut meðal annars Óskarsverðlaun fyrir kvikmyndatónlist. ==Heimildir== {{reflist}} [[Flokkur:Íslenskir vísindamenn]] [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] [[Flokkur:Íslenskir læknar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1929]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 2018]] 47r3ky1jw9hp7rb6tyhe3fx3fgtfrg6 0 141220 1952653 1857849 2026-03-29T11:28:05Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952653 wikitext text/x-wiki '''Mjólkurskólinn á Hvanneyri og Hvítárvöllum''' var skóli sem kenndi vinnslu og meðferð mjólkurafurða og bjó nemendur undir störf á [[rjómabú|rjómabúum]]. Mjólkurskólinn tók til starfa árið [[1900]] og var þá staðsettur í kjallara skólahússins á [[Hvanneyri]]. Þann [[6. október]] [[1903]] brann Mjólkurskólahúsið og íbúðarhús Búnaðarskólans. Búnaðarskólinn var þá fluttur í [[Aðalstræti]] 18 í [[Reykjavík]] og Barónshúsið á [[Hvítárvellir|Hvítárvöllum]] var keypt fyrir starfsemi Mjólkurskólans og jafnframt stofnað rjómabú þar. Mjólkurskólinn var svo starfræktur á Hvítárvöllum þangað til veturinn 1918-1919 en þá féll kennslan í skólanum niður vegna þess að mjólk og rjómi fékkst ekki frá bændum og næsta ár sótti enginn um skólavist. Árið 1921 var skólastjóra Mjólkurskólans sagt upp og nokkrum árum síðar seldi Búnaðarfélagið eignir sínar á Hvítárvöllum. == Heimildir == * [http://www.timarit.is/?issueID=435950&pageSelected=0&lang=0 ''Mjólkurskólinn á Hvanneyri og Hvítárvöllum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1994]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.landbunadur.is/landbunadur/wgsamvef.nsf/0/d13cab21854d8c2e00256ef5004c7381?OpenDocument Bjarni Guðmundsson,Mjólkurskólinn á Hvanneyri og Hvítárvöllum - Hundrað ára minning -fyrri hluti, Freyr 97. árg. 1.tbl. 2001, bls. 35-39]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.landbunadur.is/landbunadur/wgsamvef.nsf/8bbba2777ac88c4000256a89000a2ddb/91fe315a98f63ee800256ef5005d7e90?OpenDocument Bjarni Guðmundsson,Mjólkurskólinn á Hvanneyri og Hvítárvöllum - Hundrað ára minning - seinni hluti, Freyr 97. árg. 2.tbl. 2001, bls. 33-39]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4936617 H. Grönfeldt, Mjólkurskólinn, Búnaðarrit, 1. Tölublað (01.01.1904), Bls. 277 ] [[Flokkur:Borgarbyggð]] [[Flokkur:Íslenskur landbúnaður]] [[Flokkur:Mjólk]] {{S|1900}} a8vrqkxfiau4glvn1svyihlc8la9ikq 0 144509 1952547 1949537 2026-03-29T01:59:59Z TKSnaevarr 53243 1952547 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk | heiti = Ennio Morricone | mynd = Ennio Morricone Cannes 2012.jpg | stærð = | myndatexti = Morricone á [[Kvikmyndahátíðin í Cannes|Cannes-kvikmyndahátíðinni]] árið 2012. | nafn = Ennio Morricone | nefni = | fæðing = [[10. nóvember]] [[1928]]<br>[[Róm]], [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]] | dauði = {{Dánardagur og aldur|2020|7|6|1928|11|10}}<br>[[Róm]], [[Ítalía|Ítalíu]] | uppruni = [[Ítalía|Ítalskur]] | hljóðfæri = [[Trompet]] | gerð = | rödd = | stefna = [[Kvikmyndatónlist]], [[klassísk tónlist]], [[djass]], [[popptónlist]], [[rokktónlist]] | titill = | ár = 1946–2020 | útgefandi = | samvinna = | undirskrift = EM-Signature.png | vefsíða = [http://www.enniomorricone.org/ enniomorricone.org] | meðlimir = | fyrri_meðlimir = }} '''Ennio Morricone''' (10. nóvember 1928 – 6. júlí 2020) var ítalskt [[Tónskáld|tónskáld]], hljómsveitarstjóri og fyrrverandi trompetleikari. Hann samdi margs konar tónlist og er talinn eitt fjölhæfasta, fjölbreyttasta og tilraunagjarnasta tónskáld allra tíma.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2007/02/25/music-morricone-dc-idUSN2320197220070225|title=Italian composer Morricone scores honorary Oscar|publisher=Reuters.com|date=23. febrúar 2007|accessdate=2018-06-09|archive-date=2015-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015223715/http://www.reuters.com/article/2007/02/25/music-morricone-dc-idUSN2320197220070225|url-status=dead}}</ref> Frá árinu 1946 samdi Morricone rúmlega 500 tónverk fyrir kvikmyndir og sjónvarp auk þess sem hann samdi um 100 verk í klassískum stíl. Um sjötíu af kvikmyndum Morricone unnu til verðlauna. Meðal þeirra má nefna allar kvikmyndir [[Sergio Leone]] frá og með myndinni ''[[Hnefafylli af dollurum]]'' (''Per un pugno di dollari'') og allar myndir [[Giuseppe Tornatore]] frá og með myndinni ''[[Paradísarbíóið]]'' (''Cinema Paradiso''). Morricone vann í fyrsta skipti til [[Óskarsverðlaun|Óskarsverðlauna]] fyrir bestu tónlistina fyrir tónlist sína við myndina ''[[Andstyggðaráttan]]'' (''The Hateful Eight'') eftir [[Quentin Tarantino]] árið 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2015/jul/11/quentin-tarantino-sergio-leone-the-hateful-eight|title=Quentin Tarantino says The Hateful Eight will have Ennio Morricone score |publisher=www.theguardian.com |date= 11. júlí 2015 |accessdate=2018-06-09}}</ref> Hann varð þá elsti maðurinn sem hefur nokkurn tímann unnið til Óskarsverðlauna sem keppt var um. ==Æviágrip og ferill== Morricone lék á [[trompet]] í djasshljómsveitum á fimmta áratuginum en varð síðan umsjónarmaður hljóðvers í eigu fyrirtækisins [[RCA Records]] og byrjaði að semja tónlist fyrir kvikmyndir og leikhús. Á ferli sínum hefur Morricone samið tónlist fyrir listamenn á borð við [[Paul Anka]], [[Mina|Minu]], [[Milva|Milvu]], [[Zucchero]] og [[Andrea Bocelli]]. Frá 1960 til 1975 varð Morricone frægur um allan heim fyrir tónlist sína í [[Spagettívestri|spagettívestrum]]. Þar á meðal var tónlist hans í kvikmyndinni ''[[Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur]]'' (''Il buono, il brutto, il cattivo'') árið 1966 einna frægust og er talin með frægustu kvikmyndatónlist allra tíma.<ref name = "Telegraph">{{cite web | title = 10 most influential film soundtracks | publisher = Telegraph | url =https://www.telegraph.co.uk/culture/music/8509293/10-most-influential-film-soundtracks.html| accessdate = 2018-06-09}}</ref> Tónlistarplötur Morricone úr myndinni ''[[Einu sinni í Villta vestrinu]]'' (''C'era una volta il West'') hafa selst í um 10 milljón eintökum og eru með söluhæstu kvikmyndatónlist á heimsvísu.<ref>{{cite web|url=http://www.themoscowtimes.com/arts_n_ideas/article/ennio-morricone-discusses-85th-anniversary-before-moscow-concert/489297.html|title=Ennio Morricone Discusses 85th Anniversary Before Moscow Concert|publisher=themoscowtimes.com|accessdate=2018-06-09}}</ref> Morricone samdi einnig tónlist fyrir sjö vestra eftir [[Sergio Corbucci]], ''Ringo''-tvíleikinn eftir [[Duccio Tessari]] og myndirnar ''[[Kappar í kúlnahríð]]'' (''La resa dei conti'') og ''[[Faccia a faccia]]'' eftir [[Sergio Sollima]]. Morricone hefur unnið í ýmsum kvikmyndageirum með leikstjórum á borð við [[Bernardo Bertolucci]], [[Mauro Bolognini]], [[Giuliano Montaldo]], [[Roland Joffé]], [[Roman Polanski]] og [[Henri Verneuil]]. Tónlist hans fyrir myndina ''[[Trúboðsstöðin]]'' (1986) hlaut gullverðlaun hljóðritunarfyrirækisins Recording Industry Association of America í Bandaríkjunum.<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2012/music/news/pros-score-all-time-classics-1118061959/|title=Pros score all-time classics|publisher=variety.com|accessdate=2015-12-31}}</ref> Hljómplatan ''Yo-Yo Ma Plays Ennio Morricone'' var í 105 vikur á topplista Billboard fyrir klassíska tónlist.<ref name="Billboard">{{cite web |url=http://www.billboard.com/charts/classical-albums/2006-03-18 |title=Billboard Classical Albums|date=18. mars 2006}}</ref> Meðal frægustu laga Morricone eru „L'estasi dell'oro“, „Se Telefonando“, „Man with a Harmonica“, „Here's to You“, „Chi Mai“, „Gabriel's Oboe“ og „E Più Ti Penso.“ Frá 1966–1980 var Morricone einn helstu meðlima Il Gruppo, samtaka tilraunagjarnra tónskálda. Árið 1969 var Morricone einn stofnenda hljóðversins Forum Music Village. Morricone samdi tónlist fyrir margar Hollywood-stórmyndir frá og með áttunda áratugnum og vann með leikstjórum á borð við [[Don Siegel]], [[Mike Nichols]], [[Brian De Palma]], [[Barry Levinson]], [[Oliver Stone]], [[Warren Beatty]] og [[Quentin Tarantino]]. Árið 1977 samdi Morricone opnunartónlist fyrir [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1978|heimsmeistarakeppnina í knattspyrnu]] sem haldin var næsta ár. Hann hélt áfram að semja tónlist fyrir evrópskar myndir og sjónvarpsþætti, þar á meðal ''Marco Polo'', ''La piovra'', ''Nostromo'', ''Fateless'', ''Karol: The Pope, The Man'' og ''En mai, fais ce qu'il te plait''. Oft hefur verið vitnað í tónlist Morricone í sjónvarpsþáttum, þar á meðal í ''[[The Simpsons]]'' og ''[[The Sopranos]]'', og í fjölmörgum kvikmyndum, þar á meðal ''[[Sveivirðileg skítsauði]]'' og ''[[Django Unchained]]''. Árið 2013 hafði Morricone selt rúmlega 70 milljónir hljómplatna um allan heim. Árið 1971 hlaut hann kvikmyndaverðlaunin ''Targa d'Oro'' fyrir að hafa selt um 22 milljónir platna á heimsvísu.<ref name="auto">{{cite web |url=http://www.musicaedischi.it/mdonline/7314.pdf |title=Che Fine Hanno Fatto I Best Sellers Di Ieri |publisher=Musicaedischi.it |accessdate=2012-12-19 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722043535/http://www.musicaedischi.it/mdonline/7314.pdf |url-status=dead }}</ref> Morricone hlaut heiðursverðlaun Óskarsverðlaunanefndarinnar árið 2007 fyrir „stórkostleg og fjölbreytt framlög til kvikmyndatónlistar“. Hann hafði sex sinnum verið tilnefndur til Óskarsverðlauna fyrir kvikmyndatónlist áður en hann vann árið 2016 fyrir myndina ''Andstyggðaráttan''. Hann vann einnig þrjú [[Grammy-verðlaun]], þrjú [[Golden Globe]]-verðlaun, sex [[BAFTA]]-verðlaun, tíu [[David di Donatello]]-verðlaun, ellefu [[Nastro d'Argento]]-verðlaun, tvenn [[Evrópsku kvikmyndaverðlaunin|evrópsk kvikmyndaverðlaun]], heiðursverðlaun [[Gullljónið|Gullljónsins]] á [[Kvikmyndahátíðin í Feneyjum|kvikmyndahátíðinni í Feneyjum]] og sænsku [[Polarpris]]-verðlaunin árið 2010. Morricone lést árið 2020, 91 árs að aldri. ==Tilvísanir== <references/> {{fde|1928|2020|Morricone, Ennio}} {{DEFAULTSORT:Morricone, Ennio}} [[Flokkur:Ítölsk kvikmyndatónskáld]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu tónlistar]] tvtmqp7bcxmr8gs32nanpcwzhswdr8d 0 147753 1952487 1925652 2026-03-28T23:25:29Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1952487 wikitext text/x-wiki :''Ekki skal rugla ME-sjúkdómnum við [[drómasýki]] eða [[svefnsýki]].'' '''ME-sjúkdómurinn''' er krónískur þreytusjúkdómur.<ref name=":0">{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1780100/|titill=Hvað er eiginlega þessi ME-sjúkdómur?|höfundur=Friðbjörn Sigurðsson|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=12. maí|ár=2021|mánuðurskoðað=6. mars|árskoðað=2024}}</ref> Hann er taugasjúkdómur sem veldur flókinni og víðtækri vanvirkni í ónæmiskerfi með bólgum í heila og mænu, og vöðvaverkjum. Helstu einkenni eru afbrigðileg óregla í tauga-, ónæmis- og innkirtlakerfunum ásamt skertum [[Efnaskipti|efnaskiptum]] frumuorku og flutningi jóna.<ref>{{Cite web|url=https://www.mefelag.is/icc-greiningin|title=ICC greiningin|website=me-felag-islands|language=is|access-date=2024-03-06|archive-date=2024-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013702/https://www.mefelag.is/icc-greiningin|url-status=dead}}</ref> Afleiðingarnar eru óeðlileg örmögnun við áreynslu, langvarandi þreyta og máttleysi, ásamt öðrum einkennum sem draga úr líkamlegri og andlegri getu fólks til að inna af hendi hversdagsleg verk.<ref name="NICECG53">{{cite book|publisher=[[National Institute for Health and Clinical Excellence]]|title=Guideline 53: Chronic fatigue syndrome/myalgic encephalomyelitis (or encephalopathy)|location=London|year=2007|isbn=978-1-84629-453-2|url=http://guidance.nice.org.uk/CG53}}</ref><ref name="pmid 10583715">{{cite journal|author=Evengård B, Schacterle RS, Komaroff AL|title=Chronic fatigue syndrome: new insights and old ignorance|journal=Journal of Internal Medicine|volume=246|issue=5|pages=455–469|date=Nov 1999|pmid=10583715|doi=10.1046/j.1365-2796.1999.00513.x|url=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/119095441/PDFSTART|access-date=2009-10-21|last2=Schacterle|last3=Komaroff}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mefelag.is/um-me|title=ME síþreyta|website=me-felag-islands|language=is|access-date=2024-03-06}}</ref> Líkamleg og andleg áreynsla leiðir til verri einkenna.<ref name="CDC2017Sym">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/me-cfs/symptoms-diagnosis/symptoms.html|title=Symptoms Myalgic Encephalomyelitis/Chronic Fatigue Syndrome (ME/CFS)|date=14 July 2017|website=www.cdc.gov|language=en-us|access-date=19 October 2017}}</ref> Endurtekið þreytuástand hverfur ekki jafnvel eftir hvíld. Sjúkdómurinn getur komið fram skyndilega eða smám saman. Ekki er vitað um orsakir sjúkdómsins. == Nafngift == ME er skammstöfun á [[enska]] heitinu ''Myalgic Encephalomyelitis'' en „myalgic“ stendur fyrir [[Vöðvaverkir|vöðvaverki]] og „encephalomyelitis“ fyrir [[Bólga|bólgur]] í [[Heili|heila]] eða [[Mæna|mænu]]. Á íslensku hefur sjúkdómurinn stundum verið kallaður síþreyta, síþreytuheilkenni, eða síþreytufár, sem er þýðing á enska heitinu ''Chronic Fatigue Syndrome''. Í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] hefur ME nýlega verið skilgreindur sem kerfisbundinn áreynsluóþols sjúkdómur (e. ''Systemic Exertion Intolerance Disease - SEID)''. Þetta óþol gagnvart líkamlegri og andlegri áreynslu er í rauninni það einkenni sem greinir ME frá öðrum sjúkdómum. Í [[Evrópa|Evrópu]] hefur nafnið ME verið fremur notað.<ref>{{Cite web|url=https://www.mefelag.is/nafnid|title=Nafnið|website=me-felag-islands|language=is|access-date=2024-03-06|archive-date=2024-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526125323/https://www.mefelag.is/nafnid|url-status=dead}}</ref> == Alþjóðleg sjúkdómaflokkun == [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]] (WHO) flokkar sjúkdóminn sem taugasjúkdóm í alþjóðlegu flokkunarkerfi sjúkadóma ('''„'''ICD'''“)'''. Í nýjustu flokkun stofunarinnar svokallaðri ICD-11, eru bæði langvarandi þreytuheilkenni og vöðvabólguheilkenni skráð undir hugtakinu „eftir-veiruþreytaheilkenni, góðkynja vöðvabólguheilkenni“. == Faraldursfræði == Algengi ME-sjúkdómsins er vitað með vissu. Talið er að á bilinu 0,007% til 3% fullorðinna þjáist af sjúkdóminum.<ref name="pmid:125625652">{{cite journal|author=Afari N, Buchwald D|last2=Buchwald|year=2003|title=Chronic fatigue syndrome: a review|url=http://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleID=176018|journal=Am J Psychiatry|volume=160|issue=2|pages=221–36|doi=10.1176/appi.ajp.160.2.221|pmid=12562565|access-date=2018-11-29|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209114819/https://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleID=176018|url-status=dead}}</ref><ref name="PMID_15699086">{{cite journal|author=Ranjith G|year=2005|title=Epidemiology of chronic fatigue syndrome|url=https://archive.org/details/sim_occupational-medicine_2005-01_55_1/page/13|journal=Occup Med (Lond)|volume=55|issue=1|pages=13–29|doi=10.1093/occmed/kqi012|pmid=15699086}}</ref> Fjölmargir með sjúkdóminn hafi enn ekki verið greindir. Áætlað hefur verið að 84-91% einstaklinga með sjúkdóminn hafi enn ekki verið greindir.<ref>{{Cite journal|date=2023-03-03|title=Chronic Fatigue Syndrome (Myalgic Encephalomyelitis): Practice Essentials|url=https://emedicine.medscape.com/article/235980-overview?form=fpf}}</ref> <ref name=":1">{{Cite journal|last=Bateman|first=Lucinda|last2=Bested|first2=Alison C.|last3=Bonilla|first3=Hector F.|last4=Chheda|first4=Bela V.|last5=Chu|first5=Lily|last6=Curtin|first6=Jennifer M.|last7=Dempsey|first7=Tania T.|last8=Dimmock|first8=Mary E.|last9=Dowell|first9=Theresa G.|date=2021-11-01|title=Myalgic Encephalomyelitis/Chronic Fatigue Syndrome: Essentials of Diagnosis and Management|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0025619621005139|journal=Mayo Clinic Proceedings|volume=96|issue=11|pages=2861–2878|doi=10.1016/j.mayocp.2021.07.004|issn=0025-6196}}</ref> Talið er að ME komi fyrir hjá 836.000 til 2,5 milljónum Bandaríkjamanna á öllum aldri og þjóðerni, kyni og stétt.<ref>{{Cite web|url=https://www.mefelag.is/bateman-greiningin-2021|title=Mayo Clinik - greining og meðferðir|website=me-felag-islands|language=is|access-date=2024-03-07|archive-date=2024-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240424054255/https://www.mefelag.is/bateman-greiningin-2021|url-status=dead}}</ref> Sé tekið mið af erlendum tölum gætu um eitt til tvö þúsund einstaklingar á Íslandi verið með ME-sjúkdóminn.<ref name=":0" /> ME-sjúkdómurinn getur komið í faröldrum. Það gerist með til að mynda með [[Akureyrarveikin|Akureyrarveikina]] svokölluðu sem gekk á Akureyri og víðar veturinn 1948-49 þegar margir sem veiktust fengu ME-sjúkdóminn. Alls veiktust 465 manns í bæjarfélaginu eða tæp 7% íbúanna.<ref>{{Cite web|url=http://www.visindavefur.is/svar.php?id=6288|title=Hvað er Akureyrarveikin?|website=Vísindavefurinn|language=is|access-date=2024-03-07}}</ref> Sumir hópar virðast hlutfallslega meira útsettir: Þannig veikjast konur þrisvar sinnum oftar en karlar. Oft koma einkenni fyrst fram á aldrinum 10 til 19 ára og 30 til 39 ára. Meðalaldur upphafs er 33 ár, þó hefur verið greint frá tilfellum hjá sjúklingum yngri en 10 ára og eldri en 70 ára. Rannsóknir benda til þess að svartir  og rómanskir einstaklingar geti veikst hraðar og alvarlegar en aðrir hópar.<ref>{{Cite web|url=https://www.mefelag.is/bateman-greiningin-2021|title=Mayo Clinik - greining og meðferðir|website=me-felag-islands|language=is|access-date=2024-03-07|archive-date=2024-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240424054255/https://www.mefelag.is/bateman-greiningin-2021|url-status=dead}}</ref> <ref name=":1" /> <ref name="CDC2017Index2">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/me-cfs/about/index.html|title=Myalgic Encephalomyelitis/Chronic Fatigue Syndrome|date=3 July 2017|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=2017-11-28}}</ref> 25% sjúklinga geta lítið farið út úr húsi eða eru rúmliggjandi í langan tíma, oft áratugum saman.<ref name="CDCindex2">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/me-cfs/about/index.html|title=CDC&nbsp;— What is ME/CFS?|date=2017-07-14|publisher=Cdc.gov|access-date=2017-09-26}}</ref> Áætlað er að 75% sjúklinga séu óvinnufærir.<ref name="CDCgrandroundsfeb16">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/cdcgrandrounds/archives/2016/february2016.htm|title=CDC Public Health Grand Rounds: Clinical Presentation of Chronic Fatigue Syndrome|publisher=Cdc.gov|access-date=2017-09-26}}</ref> == Sjúkdómseinkenni == Óþol gagnvart líkamlegri og andlegri áreynslu er eitt helsta einkenni sem aðgreinir ME frá öðrum sjúkdómum. Nokkrir einkennandi þættir eru: # '''Yfirþyrmandi þreyta''': Sjúklingar upplifa alvarlega þreytu, oft í kjölfar andlegrar eða líkamlegrar áreynslu. # '''Svefntruflanir''' eru algengar. # '''Vöðvaverkir''' eru algengur. # '''Minnistruflanir''': Sjúklingar geta upplifað skert minni og einbeiting. # '''Viðkvæmni gagnvart ljósi, snertingu og hljóði''': Þetta er einnig algengt. # '''Jafnvægistruflanir og erfiðleikar við að standa lengi''' # '''Óregla á líkamshita og líkamsþyngd'''. ME-sjúklingar hafa skerta virkni. Sumir ná að lifa nærri því eðlilegu lífi, aðrir eru rúmliggjandi flesta daga.<ref name="Ross">{{cite journal|author=Ross SD, Estok RP, Frame D, Stone LR, Ludensky V, Levine CB|last2=Estok|last3=Frame|last4=Stone|last5=Ludensky|last6=Levine|year=2004|title=Disability and chronic fatigue syndrome: a focus on function|url=http://archinte.ama-assn.org/cgi/content/full/164/10/1098|journal=Arch Intern Med|volume=164|issue=10|pages=1098–107|doi=10.1001/archinte.164.10.1098|pmid=15159267}}</ref> Fæstir geta sinnt vinnu, skóla, eða fjölskyldu í meira en nokkrar klukkustundir í senn.<ref name="CDCSymptoms">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/cfs/symptoms/index.html|title=Chronic Fatigue Syndrome (CFS), Symptoms|date=2012-05-14|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=2012-09-23}}</ref> Sumir eru óvinnufærir vegna verkja. Flestir eiga erfitt með mikla líkamlega áreynslu<ref name="PMID_8771284">{{cite journal|author=McCully KK, Sisto SA, Natelson BH|last2=Sisto|last3=Natelson|year=1996|title=Use of exercise for treatment of chronic fatigue syndrome|journal=Sports Med|volume=21|issue=1|pages=35–48|doi=10.2165/00007256-199621010-00004|pmid=8771284}}</ref> og bæði líkamleg og andleg áreynsla á það til að valda mikilli versnun einkenna, sem getur varað í nokkra daga. Einkenni koma oft í bylgjum, og þegar sjúklingum líður vel eiga þeir það til að reyna of mikið á sig, sem leiðir til þess að þeim versnar aftur.<ref name="CDCSymptoms2">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/cfs/symptoms/index.html|title=Chronic Fatigue Syndrome (CFS), Symptoms|date=2012-05-14|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=2012-09-23}}</ref> Önnur einkenni geta verið: verkir í vöðvum, liðum, og höfði; [[hálsbólga]] og sárir [[hálseitlar]]; iðraólga (ristilkrampar) (e. ''Irritable Bowel Syndrome'' eða IBS); nætursviti; og viðkvæmni fyrir mat, lykt, og hávaða.<ref name="CDC2017Sym" /> [[Hugsun|Hugsanir]] sjúklinga verða oft þokukenndar. Sjúklingar ná ekki að halda [[athygli]] lengi, þeir hafa skert [[minni]], og hægari viðbrögð. Skynjun og rökhugsun er ekki skert.<ref name="PMID 20047703">{{cite journal|author=Cockshell SJ, Mathias JL|last2=Mathias|date=January 2010|title=Cognitive functioning in chronic fatigue syndrome: a meta-analysis|url=|journal=Psychol Med|volume=40|issue=8|pages=1–15|doi=10.1017/S0033291709992054|pmid=20047703}}</ref> ME-félagið á Íslandi hefur birt helstu einkenni sjúkdómsins. Flest sem nefnt er hér að ofan er þar listað upp. Tekið er fram að listinn er ekki tæmandi og einkenni geta verið mismunandi eftir einstaklingum:<ref>{{Cite web|url=https://www.mefelag.is/um-me|title=ME síþreyta|website=me-felag-islands|language=is|access-date=2024-03-06}}</ref> * Sífellt þreytuástand. Þreyta sem hvorki tengist áreynslu né lagast við hvíld eða svefn. * Lamandi þreyta eftir áreynslu, líkamlega eða andlega. * Heilaþoka. * Svefnerfiðleikar. * Vöðvaverkir * Verkir í ýmsum liðum. * Höfuðverkir. * Flensulík einkenni. * Aumir eitlar. * Óreglulegar hægðir, verkir á magasvæði, ógleði, uppþemba. * Hrollur og nætursviti. * Verkir í brjóstkassa. * Sjóntruflanir (óskýr sjón, ljósfælni, augnverkir, þurr augu). * Ofurnæmi eða óþol fyrir mat, áfengi, lykt, efnum, lyfjum, eða hljóðum. * Erfiðleikar við að halda uppréttri stöðu, óreglulegur hjartsláttur, svimi, jafnvægiserfiðleikar, eða yfirlið. * Sálrænir erfiðleikar vegna álags við langveikindi. Greiningarviðmið er útilokun kvilla, ástands og eða lyfjaástands sem veldur langvarandi þreytu og stafar hvorki af vinnu né lífsstíl. Nauðsynlegt er að sjúklingur nái sér ekki aftur eftir nægilega hvíld.<ref>{{Cite web|url=https://www.mefelag.is/um-me|title=ME síþreyta|website=me-felag-islands|language=is|access-date=2024-03-06}}</ref> Eins og er eru ekki til nein óyggjandi próf til að greina sjúkdóminn. == Orsakir == Orsök síþreytu er ekki þekkt. Rannsakendur beina sjónum sínum að [[Smitsjúkdómur|smitsjúkdómum]], [[líffræði]], [[erfðafræði]], og [[Sálfræði|sálrænum]] ástæðum, sem allt eru taldar vera mögulegar orsakir.<ref name="CDC2017Index">{{cite web|title=Myalgic Encephalomyelitis/Chronic Fatigue Syndrome|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|date=3 July 2017|url=https://www.cdc.gov/me-cfs/about/index.html|access-date=2017-11-28}}</ref><ref name="pmid:12562565">{{cite journal|author=Afari N, Buchwald D|title=Chronic fatigue syndrome: a review|journal=Am J Psychiatry|volume=160|issue=2|pages=221–36|year=2003|pmid=12562565|doi=10.1176/appi.ajp.160.2.221|url=http://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleID=176018|last2=Buchwald|access-date=2018-11-29|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209114819/https://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleID=176018|url-status=dead}}</ref> Ekki er til neitt greiningarpróf fyrir síþreytu og fæst greining því með því að meta einkenni sjúklingsins.<ref name="Smith2015">{{cite journal|vauthors=Smith ME, Haney E, McDonagh M, Pappas M, Daeges M, Wasson N, Fu R, Nelson HD|title=Treatment of Myalgic Encephalomyelitis/Chronic Fatigue Syndrome: A Systematic Review for a National Institutes of Health Pathways to Prevention Workshop|journal=Ann. Intern. Med.|volume=162|issue=12|pages=841–50|year=2015|pmid=26075755|doi=10.7326/M15-0114|type=Systematic review}}</ref> Þreytan er ekki vegna áreynslu og hún linast ekki mikið af hvíld. Þó að ýmsir sjúkdómar geti valdið þreytu, þá er óalgengt að sjá þessa miklu óútskýrðu þreytu og virkniskerðingu sem kemur fram í síþreytu. [[Veirusýking]] er stór áhættuþáttur fyrir síþreytu, 22% þeirra sem fá [[einkirningasótt]] eru með síþreytu 6 mánuðum síðar.<ref>{{cite journal|last1=Cleare|first1=Anthony J.|title=The HPA axis and the genesis of chronic fatigue syndrome|journal=Trends in Endocrinology & Metabolism|date=March 2004|volume=15|issue=2|pages=55–59|doi=10.1016/j.tem.2003.12.002|pmid=15036250}}</ref> Ekki er til lækning við síþreytu og sjaldgæft er að fólk nái sér alveg.<ref name="PMID 22725992">{{cite journal|author=Van Cauwenbergh D1, De Kooning M, Ickmans K, Nijs J.|title=How to exercise people with chronic fatigue syndrome: evidence-based practice guidelines.|journal=Eur J Clin Invest|volume=42|issue=10|pages=1136-4|year=2012|pmid=22725992|doi=10.1111/j.1365-2362.2012.02701.x|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2362.2012.02701.x/full}}</ref> Einungis er hægt að meðhöndla einkennin.<ref name="CDC2017Tx">{{cite web|title=Treatment {{!}} Myalgic Encephalomyelitis/Chronic Fatigue Syndrome (ME/CFS)|url=https://www.cdc.gov/me-cfs/treatment/index.html|website=www.cdc.gov|access-date=12 July 2017|date=30 May 2017}}</ref><ref name="NICE532017">{{cite book|publisher=[[National Institute for Health and Clinical Excellence]]|title=Chronic fatigue syndrome/myalgic encephalomyelitis (or encephalopathy): diagnosis and management|location=London|year=2017|url=https://www.nice.org.uk/guidance/cg53/resources/surveillance-report-2017-chronic-fatigue-syndromemyalgic-encephalomyelitis-or-encephalopathy-diagnosis-and-management-2007-nice-guideline-cg53-4602203537/chapter/how-we-made-the-decision#how-we-made-the-decision}}</ref> [[Hugræn atferlismeðferð]] og væg hreyfing getur verið gagnleg fyrir suma<ref name="CDC2017Tx" /><ref name="Smith20152">{{cite journal|vauthors=Smith ME, Haney E, McDonagh M, Pappas M, Daeges M, Wasson N, Fu R, Nelson HD|title=Treatment of Myalgic Encephalomyelitis/Chronic Fatigue Syndrome: A Systematic Review for a National Institutes of Health Pathways to Prevention Workshop|journal=Ann. Intern. Med.|volume=162|issue=12|pages=841–50|year=2015|pmid=26075755|doi=10.7326/M15-0114|type=Systematic review}}</ref><ref name="Lar2017">{{cite journal|last1=Larun|first1=L|last2=Brurberg|first2=KG|last3=Odgaard-Jensen|first3=J|last4=Price|first4=JR|title=Exercise therapy for chronic fatigue syndrome.|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|date=25 April 2017|volume=4|pages=CD003200|doi=10.1002/14651858.CD003200.pub7|pmid=28444695}}</ref> en gera einkennin verri hjá öðrum.<ref>[http://www.virology.ws/2015/10/21/trial-by-error-i/ ''Trial by Error: The Troubling Case of the PACE Chronic Fatigue Syndrome Study.''] David Tuller.</ref><ref name="Elgot_2015">{{Citation|last=Elgot|first=Jessica|title=Chronic fatigue patients criticise study that says exercise can help|newspaper=The Guardian|page=|date=18 October 2015|url=https://www.theguardian.com/society/2015/oct/28/chronic-fatigue-patients-criticise-oxford-university-study-exercise-cbt-cfs|archive-url=|archive-date=|access-date=20 June 2018}}</ref> Mælt er með því að þeir sem sýna einkenni síþreytu leiti til læknis til að útiloka ýmsa sjúkdóma sem geta sýnt svipuð einkenni: [[Lyme-sjúkdómur|Lyme-sjúkdóm]], [[Svefnröskun|svefnvandamál]], [[Þunglyndi (geðröskun)|þunglyndi]], [[Alkóhólismi|áfengis-]] og [[Fíkn|lyfjamisnotkun]], [[sykursýki]], [[Vanvirkni skjaldkirtils|vanvirkan skjaldkirtil]], [[Rauðir úlfar|rauða úlfa]], [[Lifrarbólga|langvinna lifrarbólgu]], og [[krabbamein]].<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/cfs/pdf/cfs-resource-guide.pdf|title=CDC, Chronic Fatigue Syndrome (CFS), Making a Diagnosis|publisher=Cdc.gov|access-date=2011-01-28}}</ref> [[Mynd:Cher_-_Casablanca.jpg|alt=|thumb|Söngkonan [[Cher]] fékk síþreytu í kjölfar [[einkirningasótt]]ar árið 1992 og þurfti að hætta í tónlistarbransanum um skeið.<ref name="Lisman">{{cite book|author1=Lisman SR|author2=Dougherty K|title=Chronic Fatigue Syndrome For Dummies|year=2007|publisher=[[John Wiley & Sons]]|isbn=978-0-470-11772-9|pages=[https://books.google.com/books?id=GRe5TQFr2k8C&pg=PA297#v=onepage&q&f=false 297–302]}}</ref><ref name="autogenerated3">{{cite web|title=Interview with Cher|url=http://www.bbc.co.uk/communicate/archive/cher/page3.shtml|publisher=BBC.co.uk|date=2006-11-05|accessdate=2007-10-16|archive-date=2008-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080205134643/http://www.bbc.co.uk/communicate/archive/cher/page3.shtml|url-status=dead}}</ref>]] == Tenglar == * '''Mayo Clinic''' er bandarísk fræðileg óhagnaðardrifin lækningamiðstöð sem einbeitir sér að samþættri heilbrigðisþjónustu, menntun og rannsóknum. Árið 2023 gaf Mayo Clinic út [https://www.mayoclinicproceedings.org/article/S0025-6196(23)00402-0/fulltext?fbclid=IwAR1W6qS533aMlNxFOE6xSWNaxmYU_eDn6TvSkAmreyatvIcx9vtwE82Vxxk#tbl1 ''leiðbeiningar til lækna um greiningu og meðferð ME/síþreytuheilkenna á ensku'']. Hér eru [https://www.mayoclinicproceedings.org/action/showPdf?pii=S0025-6196%2823%2900402-0 ''leiðbeiningarnar á PDF sniði á ensku'']. * Heilbrigðis- og umönnunarstofnun '''NICE''' (The National Institute for Health and Care Excellence) sem er stofnun á vegum heilbrigðisráðuneytis Bretlands, gaf út árið 2021 leiðbeiningar um greiningu og meðferð á ME/Síþreytuheilkennum. [https://www.nice.org.uk/guidance/ng206/chapter/Recommendations?fbclid=IwAR14ddzaLrj6xV8bveY0crVE6dUwdIg1UFwSgfeG896O20lZ5d5h9BL1ez4#box-1-severity-of-mecfs ''Hér eru leiðbeiningar NICE á ensku'']. Hér eru [https://www.mefelag.is/nice-lei%C3%B0beiningar ''leiðbeiningar NICE í íslenskri þýðingu ME félagsins á Íslandi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240224024650/https://www.mefelag.is/nice-lei%C3%B0beiningar |date=2024-02-24 }}. * '''Ensk Wikipedia''' um [[:en:Myalgic_encephalomyelitis/chronic_fatigue_syndrome|''ME/Síþreytuheilkenni'']]. * '''MedlinePlus''' er opinber vefur National Library of Medicine, National Institute of Health (NIH) í Bandaríkjunum sem veitir heilsufarsupplýsingar fyrir sjúklinga, fjölskyldur og heilbrigðisstarfsmenn. Hér eru [https://medlineplus.gov/ency/article/001244.htm ''leiðbeiningar MedlinePlus um ME/Síþreytuheilkenni.'']. * '''Patient''' er vefur í Bretlandi sem veitir heilsutengdar upplýsingar. Hann er í eigu bandarísks heilbrigðis- og tryggingarfyrirtækis. Hér eru [https://patient.info/signs-symptoms/tiredness-fatigue/chronic-fatigue-syndrome-myalgic-encephalomyelitis ''leiðbeiningar Patient um ME/Síþreytuheilkenni'']. == Sjá einnig == * [[Akureyrarveikin]] – Faraldur sem geisaði á [[Akureyri]] 1948–49 og olli síþreytu. * [[Vefjagigt]] – Annar langvinnur illútskýranlegur sjúkdómur. == Tilvísanir == <references /> {{Stubbur|heilsa}} [[Flokkur:Sjúkdómar]] p34791jz78pfh9cwnurbwxtj5yvyi78 0 147908 1952550 1928983 2026-03-29T02:34:55Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 6 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952550 wikitext text/x-wiki <div class="mw-collapsible" style="float: right"> <div style="text-align: center; ">Listar yfir [[morð á Íslandi]]</div> <div class="mw-collapsible-content"> [[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969]]<br/> [[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999]]<br/> [[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000]] </div> </div> Þetta er listi yfir [[morð á Íslandi]] frá 1874–1969. =1870 - 1879= === September 1874 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Morð á nýfæddu barni |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | Nýfætt barn |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~20 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 5 ár |- | colspan="2" | Kristbjörg Björnsdóttir (1854–1936) gerðist sek um að hafa orðið ófrísk eftir vinnumann, ógift, og fætt barnið á laun. Hún mun síðan hafa gripið vasahníf (sjálfskeiðung) sem hún notaði til að stinga barnið. Daginn eftir faldi hún látið barnið í mógröf og mokaði ofan á. Ekki kemur fram af hverju, en svo virðist sem Kristbjörg hafi vísað á barnið síðar. Hún var dæmd til '''5''' ára betrunarhússvinnu.<ref>[http://baekur.is/is/bok/001194492/1/1/Landsyfirrettardomar_og_Bindi_1_Bls_1 Rjettvísin gegn Kristbjörgu Björnsdóttur, Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum, Bindi I, bls 6 og 75]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> |} == 12. september 1877 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Morð á nýfæddu barni |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~25 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 6 ár |- | colspan="2" | Þorbjörg Jóhannesdóttir (1852–?) hafði fætt barn á laun og ógift. Átti hún barnið úti á túni við bæinn sem hún vann á, aðfararnótt 12. september 1877. Er barnið var fætt, þrýsti Þorbjörg fast á höfuð þess og kramdi áður en hún kastaði barninu í skurð og henti sandi yfir. Barnið fannst ekki en Þorbjörg viðurkenndi verknaðinn og sagði að hún hafði frá byrjun ætlað sér að fyrifara barninu. Þorbjörg var dæmd til '''6''' ára betrunarhússvinnu í október 1877.<ref>[http://baekur.is/is/bok/001194492/1/1/Landsyfirrettardomar_og_Bindi_1_Bls_1 Rjettvísin gegn Þorbjörgu Jóhannesdóttur, Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum, Bindi I, bls 324]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> |} =1880 - 1899= == 13. september 1891 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Norðurland eystra]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~33 ára ófrísk kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~21 árs maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | Dæmdur til dauða |- | colspan="2" | Guðfinna Jónsdóttir (1858–1891) fannst látin í grynningum í Svartárvatni rétt hjá Svartárkoti á norð-austanverðu Íslandi, þann 16. september 1891. Guðfinna hafði orðið ófrísk eftir mann að nafni Jón Sigurðsson (1870–1893) sem var vinnumaður á Mýri í Bárðardal. Að kvöldi morðsins hafði Jón komið að hitta Guðfinnu, en þá var meðganga hennar um það bil hálfnuð. Eftir að hann fór, bað hún húsmóður sína um að gefa sér fararleyfi þetta kvöld, og fékk hún það. Guðfinna fór og hitti Jón við Svartárvatn og var mjög glöð að sjá hann. Jón, hins vegar, veittist strax að henni, tróð upp í hana vettlingunum sínum og hélt fyrir vit hennar þar til hún var látin. Þá henti hann Guðfinnu í ána og reið aftur til vinnu. Leitað var að Guðfinnu strax daginn eftir en hún fannst ekki fyrr en þremur dögum eftir morðið. Var lík hennar þegar flutt til Svartárkots og grunaði fólk að ekki væri um slys að ræða. Sent var eftir sýslumanninum á Héðinshöfða, sem lagði strax af stað til Svartárkots. Sýslumaðurinn sendi amtmann sinn um leið að sækja héraðslækninn á Akureyri og kom hann að Svartárkoti þann 24. september. Grunur féll strax á Jón Sigurðsson og var ákveðið að hann skildi vera viðstaddur líkskurðinn (krufninguna) á Guðfinnu, sem og hann var, en eftir hana sagði héraðslæknirinn að dánarorsök væri köfnun og því af mannavöldum. Sýslumaðurinn reið til Svartárvatns til að rannsaka vettvang morðsins og fann þar fótspor. Gróf hann það upp og hafði með sér aftur til Svartárkots en þar voru skór Jóns bornir saman við fótsporið. Jón játaði loks morðið og var '''dæmdur til dauða''' í október 1891, sem var staðfest af Hæstarétti árið 1893. Var hann sendur til Kaupmannahafnar þar sem aftakan átti að fara fram. Jón framdi hins vegar sjálfsvíg í fangaklefa sínum í Kaupmannahöfn, en þar barði hann höfði sínu af alefli í vegg klefans svo höfuðkúpa hans mölbrotnaði svo, eins og segir í Þjóðviljanum 1893, "heilasletturnar fóru út um allt herbergið." <ref>[http://baekur.is/is/bok/001194492/4/7/Landsyfirrettardomar_og_Bindi_4_Bls_7 Rjettvísin gegn Jóni Sigurðssyni, Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum, Bindi IV, bls 184-185, 227-229, 286-290 og 458-459]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2290091&issId=173312&lang=da Morð][http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2174382 Jón Sigurðsson, morðinginn úr Bárðardal]</ref> |} == 12. janúar 1893 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Morð á nýfæddu barni |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Þistilfjörður]], [[Norðurland eystra| Norðurlandi eystra]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | Nýfætt barn |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | 29 ára kona, 24 ára maður (systkini) |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 10 ár |- | colspan="2" | Sólborg Salína Jónsdóttir (1864–1893) og Sigurjón Einarsson (1868–1938). Hið svokallaða Sólborgarmál kemur fyrir í dómabókum í janúarbyrjun 1893. Hálfsystkinin Sólborg Salína Jónsdóttir 29 ára og Sigurjón Einarsson 24 ára, voru vinnuhjú á Svalbarði í Þistilfirði eru talin að hafa á laun eignast barn og fyrirfarið því. Upphaf Sólborgarmála, síðla hausts 1892 barst að Héðinshöfða bréf til Benedikts sýslumanns. Í þessu bréfi skýrði hreppstjóri frá því, að sá orðrómur væri almennur í sveitinni, að vinnukona á prestssetrinu Svalbarði sem hét Sólborg 29 ára hefði síðari hluta sumars fætt barn í dul og komið því fyrir. Hefðu margir, þóst sjá þess merki, að hún væri vanfær, en síðan hefði henni horfið þykktin. Tilgátur manna væru, að hálfbróðir stúlkunnar Sigurjón, sem einnig var heimilisfastur á Svalbarði, kynni að hafa verið faðir barnsins. Einar Benediktsson sonur sýslumanns tók að kanna málið, varð fljótt ljóst, að samdráttur þeirra hafði lengi verið á allra vitorði, ekki aðeins á Svalbarðsheimilinu, heldur um alla sveitina. Einn dag um haustið bar svo við, að hún lasnaðist og um sama leyti varð heimilisfólk þess vart, að henni hvarf þykktin. Þetta kom eins og reiðarslag yfir Svalbarðsheimilið og alla sveitina. Enginn hafði búist við því, að þau systkinin gripu til hinna verstu óyndisúrræða. Sólborg og bróðir hennar voru ákærð fyrir að hafa borið út barn sitt. Einar Benediktsson, þá nýútskrifaður lögfræðingur var fenginn til að dæma í málinu og það fór ekki betur en svo að annar sakborningurinn í málinu deyr í höndunum á honum. Þar tókst Sólborgu að innbyrða refaeitur og kom Einar að henni í áköfum krampagráti og seinna um nóttina var hún örend. Ljóst er að þessi lífsreynsla lagðist þungt á skáldið og magnaðist myrkfælni hans mjög við atvikið. Að loknu Sólborgarmálinu lét Einar ferja sig yfir Þistilfjörð. Þegar kom að því að innheimta tollinn segir ferjumaðurinn í stríðni: „Ætlið þér ekki að greiða fyrir stúlkuna líka?“ Og án orða tók Einar upp pyngju sína og greiddi fyrir Sólborgu. Hann varð aldrei samur maður eftir. Og þjáðist upp frá þessu af myrkfælni og mátti aldrei einn vera og taldi Sólborgu fylgja sér og ásækja sig í svefni. Hann dó á dánardægri hennar 12. janúar 47 árum síðar. Þann 4. mars 1893 var Sigurjón dæmdur til tíu ára betrunarhússvistar. Ekki er það síst vegna þáttar skáldsins fræga Einars Benediktssonar, og að það kom í hans hlut að dæma í málinu, að grimm örlög hálfsystkinanna Sólborgar og Sigurjóns, á Svalbarði í Þistilfirði undir lok 19. aldar hafa reynst þjóðinni drjúgt umræðuefni í gegnum tíðina, og komið við sögu í mörgum verkum. Útvarpsleikrit var gert um morðið: <ref>http://podcast.ruv.is/leikrit/S%C3%B3lborgarm%C3%A1l_-_fyrri_%C3%BE%C3%A1ttur.mp3 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305103937/http://podcast.ruv.is/leikrit/S%C3%B3lborgarm%C3%A1l_-_fyrri_%C3%BE%C3%A1ttur.mp3 |date=2016-03-05 }} , http://podcast.ruv.is/leikrit/S%C3%B3lborgarm%C3%A1l_-_seinni_%C3%BE%C3%A1ttur.mp3 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305105614/http://podcast.ruv.is/leikrit/S%C3%B3lborgarm%C3%A1l_-_seinni_%C3%BE%C3%A1ttur.mp3 |date=2016-03-05 }}]</ref> |} == 3. júní 1893 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Morð á nýfæddu barni |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Egilsstaðir]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | Nýfætt barn |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~34 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 5 ár |- | colspan="2" | Rannveig Jóelsdóttir (1859–1929), ógift, fæddi sveinbarn í baðstofunni á Egilsstöðum aðfararnótt 3. júní, þar sem annað heimilisfólk svaf einnig. Kæfði hún barnið með því að þrýsta lærum sínum saman utan um það eftir að það fæddist. Vafði hún barnið síðan í handklæði og nærbuxur og geymdi hjá sér til morguns. Um morgunin fór hún í eldhúsið og brenndi þar fylgjuna áður er hún tók barnið með sér að Ölfusá þar sem hún fleygði því út í. Fannst það rúmum mánuði seinna þar sem það hafði rekið í land. Rannveig játaði að hafa deytt barnið af ásetningi. Hún átti tvö önnur börn og er hún komst að því að hún ætti von á því þriðja óttaðist hún að maðurinn sem hún átti hin börnin með myndi reiðast henni, en þriðja barnið gat hún með öðrum manni. Var hún dæmd til '''5''' ára betrunarhússvinnu.<ref>[http://baekur.is/is/bok/001194492/4/7/Landsyfirrettardomar_og_Bindi_4_Bls_7 Rjettvísin gegn Rannveigu Jóelsdóttur, Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum, Bindi IV, bls 421]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> |} =1900 - 1909= == 26. mars 1903 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Vanhirða barns |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Vestur-Skaftafellssýsla| Vestur-Skaftafellsýsla]], [[Suðurland| Suðurlandi]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | 10 ára drengur |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | Maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 1 ár |- | colspan="2" | Páll Júlíus Pálsson (1893–1903) lést sökum vannæringar og illrar meðferðar í vist sinni í Skaftárdal, Vestur-Skaftafellssýslu. Páll hafði verið tekinn af foreldrum sínum, Páli Hanssyni og Rannveigu Pálínu Pálsdóttur, og honum komið fyrir í vist á Hörgsdal árið 1901. Ári síðar, 1902, á hreppaskilaþingi svokölluðu, var honum ráðstafað í vist hjá Oddi Stígssyni, bónda í Skaftárdal, en sá bauðst til að taka drenginn fyrir aðeins 20 krónur. Faðir hans, Páll Hansson hafði kvartað yfir aðbúð hans, en ekki var tekið mark á honum. Að lokum var þó séra Sveinn Eiríksson í Ásum sendur til Skaftárdals til að athuga með líðan Páls Júlíusar. Séra Sveinn vottaði að drengnum liði vel og að ekkert væri athugavert við aðbúð hans. Heimilið var hinsvegar fátæklegt, en Oddur og kona hans Margrét Eyjólfsdóttir bjuggu í vesturbænum í tvíbýli í Skaftárdal. Í austurbænum bjó maður að nafni Bergur Einarsson. Bergur þessi sagðist hafa vitað til þess að Oddur færi að einhverju leyti illa með drenginn. Um jólin fyrir lát Páls komu foreldrar hans í heimsókn og dvöldu þar tvær nætur. Sagði Páll þeim þá að Oddur væri harður við hann og berði hann oft. Páll hafði breyst mikið í fari og var óttasleginn og fámáll. Faðir Páls fór að berjast fyrir því að drengurinn yrði færður af bænum, en var þeirri beiðni synjað. Eftir áramótin 1902–1903 var Páll kominn með ljót sár á fæturnar og gekk um haltur. Enginn hafði mikil afskipti af því hvernig hann gengi og var hann rekinn áfram. Þó virðist Oddur hafa vitað af sárum hans og þvegið þau einstaka sinnum. Vinnukona á bænum hafði þá heyrt Pál gráta við vinnu í fjósinu en ekki sinnt því neinu. Í mars var Páll orðinn veiklulegur og daufur, magur og tekinn en var þó á fótum eins og hann gat og kvartaði ekki undan neinu. Þó virðist hann hafa látið vita að honum væri illt í maga en enginn veitti því mikla eftirtekt. Eitt kvöld í mars fór Páll inn í ólæst loft þar sem hann vissi að kæfu væri að finna og náði sér í bita. Þegar hann ætlaði að yfirgefa herbergið stóð Oddur fyrir honum og hélt á stórum vendi. Hann hirti Pál fyrir það að hnupla kæfunni. Daginn eftir neitaði Páll að fara til vinnu í fjósinu og dró Oddur hann þá niður stigann og inn í fjósið á eyrnarsneplunum svo á sást. Um kvöldið stal Páll sér aftur matarbita, en það kom strax í ljós daginn eftir. Oddur reif þá utan af Páli fötin og hirti hann á sama stað og áður, þrátt fyrir að holdið væri rautt og fleðrað. Eftir hýðinguna blæddi mjög úr baki Páls. Að morgni 26. mars 1903 átti Páll erfitt með að vakna, og er hann loks vaknaði lagðist hann stuttu síðar aftur til svefns. Síðla morguns fór Páll að kveina og hljóða upp úr svefni þar sem hann lá í baðstofunni, og gekk það áfram án afskipta Odds og konu hans, Margrétar. Loks spurði Margrét hann hvort hann vildi kaffi, en Páll svaraði engu. Andardráttur hans var óreglulegur og fætur hans orðnir kaldir upp að hné. Margrét náði þá í Berg sem kom og sat yfir drengnum með Oddi í um það bil klukkustund. Bergur brá sér þá frá, en stuttu síðar kom Oddur að finna hann og sagði honum að Páll væri látinn. Áverkarnir á líki Páls voru töluverðir; sár voru bak við eyrun, efri vör, gagnauga og á miklum hluta baksins. Þá var hann svo magur að telja mátti rifbein hans úr mikilli fjarlægð og kviðholið var innfallið. Einnig var hann mjög blóðlítill og kinnfiskasoginn. Höfuðlag hans, kjálkar og tennur báru þess þá greinilega merkis að hann hafi haft [[beinkröm]] í æsku. Drep var komið í tær beggja fóta, inn að beini svo neglurnar voru lausar, sem og [[bjúgur]] í rist og við ökkla. Héraðslæknarnir tveir sem skoðuðu lík Páls krufðu það þó ekki og því þótti dómurum í málinu erfitt að segja til um rétta dánarorsök. Hjónin voru ekki talin hafa myrt Pál af ásetningi og Margrét var sýknuð af ákæru sækjandans. Hins vegar viðurkenndi Oddur að hafa veitt Páli áverkana, sem og að hafa lítið sem ekkert hirt um fótasár hans, og var því dæmdur í ''12 mánaða'' betrunarhúsvinnu fyrir vanhirðu og hafa valdið drengnum heilsutjóni og þjáningum, sem ullu að öllum líkindum dauða hans. Oddur afplánaði sinn dóm, en er hann kom úr fangelsi og var á leið heim til sín, drukknaði hann í Hólmsá í Skaftafellsýslu.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=253305&pageId=3525876&lang=is&q=Oddur%20St%EDgsson Réttvísin gegn Oddi Stígssyni og Margréti Eyjólfsdóttur, bls 22-27][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=118922&pageId=1565887&lang=is&q=Oddur%20St%EDgsson Þættir úr íslenskri afbrotasögu: Hordauður ómagi með kolbrandskaun, bls 18-20]</ref> |} == Ágúst 1906 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Morð á nýfæddu barni |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Bíldudalur]], [[Vestfirðir|Vestfjörðum]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | Nýfætt barn |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~24 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 4 ár |- | colspan="2" | Jóna Ágústína Jónsdóttir (1882–1960) varð ófrísk eftir giftan mann, bóndann í Hokinsdal þar sem hún átti heima, og einsetti sér að deyða barnið er það fæddist. Barnið kom í heiminn um miðjan ágúst 1906, er Jóna var við vinnu á Bíldudal, en hún settist á það eftir fæðinguna beið uns það var látið. Tók hún þá barnið og fleygði í sjóinn. Fannst það seinna er það rak í land. Hún var dæmd til '''4''' ára betrunarhússvinnu árið 1907.<ref>[http://baekur.is/is/bok/001194492/7/7/Landsyfirrettardomar_og_Bindi_7_Bls_7 Rjettvísin gegn Jónu Ágústínu Jónsdóttur, Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum, Bindi VII, bls 344]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> |} =1910 - 1939= == 6. ágúst 1913 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Morð á nýfæddu barni |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Furufjörður]], [[Vestfirðir| Vestfjörðum]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | Nýfætt barn |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~22 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 3 ár |- | colspan="2" | Kristjana Guðmundsdóttir (1891–1964) varð ófrísk eftir stjúpa sinn, Árna Friðrik Jónsson (1880–1958). Hafði hann gifst móður hennar árið 1908, sem var ekkja, en hann og Kristjana áttu síðan í ástarsambandi árið 1912. Barnið fæddi Kristjana í baðstofunni á Furufirði, þar sem hún bjó, án þess að vekja annað heimilisfólk, en barnið fæddist fyrir tímann. Kristjana hafi ákveðið að deyða barnið eftir að það fæddist, en faðir þess vissi ekki af tilvist þess fyrr en síðar. Um morguninn sá móðir Kristjönu barnið og hafði það þá verið stungið til bana með skærum. Lagði hún það í kassa og út í skemmu. Kristjana lét síðan senda eftir ljósmóður sem aðstoðaði hana og þreif barnið. Tók hún eftir stungusárunum og lét sýslumann vita. Sýslumaður rannsakaði dauða barnsins og í kjölfarið var Kristjana ákærð. Játaði hún á sig morðið og var dæmd til '''3''' ára betrunarhússvinnu.<ref>[http://baekur.is/is/bok/001194492/9/1/Landsyfirrettardomar_og_Bindi_9_Bls_1 Rjettvísin gegn Árna Friðrik Jónssyni og Kristjönu Guðmundsdóttur, Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum, Bindi IX, bls 351]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> |} == 1. nóvember 1913 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Byrlaði rottueitur |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~50 ára maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~47 ára systir hans |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | Dæmd til dauða (dómur síðar mildaður) |- | colspan="2" | [[Dauðarefsing| Júlíana Silfa Jónsdóttir]] (1866–1931) byrlaði bróður sínum Eyjólfi Jónssyni (1863–1913) rottueitur í skyr og lést hann nokkrum dögum síðar. Júlíana ætlaði sér að ná af honum sparisjóðsbók hans en inni á henni voru nokkur hundruð krónur. Hún játaði glæpinn en sagðist hafa framkvæmt hann að ósk sambýlismanns síns, [[Dúkskot| Jóns Jónssonar]], og var hún dæmd til lífláts. Það var síðasti líflátsdómur sem upp var kveðinn á Íslandi. Dómurinn var seinna mildaður.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3528266 Hæstaréttardómar hæstaréttar árið 1914—1915. - Nr. 450 Hæstaréttarmálaflutningsmaður Dietrichson gegn Júlíönu Silfu Jónsdóttur og Jóni Jónssyni][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=152425&pageId=2154830&lang=is&q=Mor%F0%20%ED%20Reykjav%EDk Morð í Reykjavík]</ref> |} == 30. nóvember 1929 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Þjófur myrðir húseiganda |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~41 árs maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~19 ára drengur |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 16 ár |- | colspan="2" | Jón Egilsson (1888–1929), framkvæmdastjóri og meðeigandi bílabúðarinnar og -verkstæðisins ''Sveinn Egilsson og co''., fannst myrtur á verkstæðinu á Laugavegi. Látúnsstöng hafði verið notuð til að slá hann í höfuðið sem olli því að höfuðkúpa hans brotnaði. Jón svaf á verkstæðinu eftir að þar hafði verið framið innbrot. Kvöldið sem Jón var myrtur var öllu verðmætu stolið úr peningaskáp fyrirtækisins og miðað við verksummerki var talið að sá sem verkið hafði framið væri kunnugur húsinu. Egill Haukur Hjálmarsson (1910–1990) játaði á sig morðið er lögregla hafði hendur í hári hans næsta dag. Egill sagðist ekki hafa ætlað sér að myrða Jón en eftir að hann hafði lagt hendur á verðmæti og var á leið út vaknaði Jón, svo Egill greip til látúnsstangarinnar og sló hann. Egill var dæmdur til '''16''' ára fangelsisvistar í svokölluðu typtunarhúsi, en þar voru fangar látnir vinna á daginn og voru í einangrun á næturnar.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1218640&issId=101899&lang=da Hryllilegt morð framið hjer í bænum í fyrrmótt][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=203170&pageId=2641407&lang=is&q=Mor%F0%20%ED Morð í Reykjavík][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=75045&pageId=1135414&lang=is&q=Egill%20Hj%E1lmarsson Dómur í morðmálinu]</ref> |} =1940 - 1949= == 18. september 1944 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Árás veldur heilahimnubólgu |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Suðurlandsbraut]], [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | 13 ára telpa |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | Amerískur hermaður, nafn og aldur ókunnur |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | Enginn. Málið var hvorki tekið fyrir af Íslenskum né Amerískum yfirvöldum. |- | colspan="2" | Í dagbók lögreglunnar í Reykjavík frá 18. september 1944 stendur svohljóðandi: Kl 22:35 var hringt frá Laugarnesvegi 44 og skýrt frá því að 13 ára telpa, að nafni Steinunn Sigurðardóttir, Leifsgötu 5, hefði orðið fyrir árás af U.S.A. hermanni á Suðurlandsbraut. Hermaður þessi hafði rifið í telpuna og fært hana út af veginum, og er hún vildi ekki þýðast hann, beitti hann hnífi og hlaut Steinunn sár á hægri hendi. Lögregluþj. Nr. 24 og 72, ásamt U.S.A. lögregluþj. fóru að sinna þessu og var Steinunn flutt á herspítala, og þar gert að sárum hennar. Síðan var hún flutt heim til sín. Rannsóknarlögreglan var látin vita um þetta. Lögregluþj. 24 gefur um þetta skýrslu. Eftir árásina var hún mjög kvalin og mikið rúmliggjandi. Hún deyr síðan 19. apríl 1945 og banamein er skráð sem heilahimnubólga. Heimildir: <br> ISSN 0258-3771 'Andvari' - 2023. Höf. Guðrún Helgadóttir og Sigþrúður Gunnarsdóttir, ásamt öðrum inniheldur innleggið 'Harmsaga úr seinni heimsstyrjöld' eftir G. Jökul Gíslason. <ref>5. apríl 2023, [https://www.thjodvinafelag.is/um-felagid/frettir/andvari-2023-kominn-ut Andvari 2023 kominn út ] [[Andvari]]</ref> <ref>20. september 1944, [https://timarit.is/page/1071016?iabr=on#page/n1/mode/2up/search/Herma%C3%B0ur%20r%C3%A6%C3%B0st%20%C3%A1%2013%20%C3%A1ra%20telpu%20%C3%A1%20laugarnessvegi Miðvikudagur 20. sept. 1944 ] [[Alþýðublaðið]]</ref> <ref>29. apríl 1945, [https://timarit.is/page/1255137?iabr=on#page/n14/mode/2up/search/Minning%20Steinunnar%20Sigur%C3%B0ard%C3%B3ttur Sunnudagur 29. apríl 1945 ] [[Morgunblaðið]]</ref> |} == 26. desember 1945 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Morð með barefli |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~53 ára maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ''Ekki vitað'' |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | |- | colspan="2" | Kristján Guðjónsson (1892–1945), prentari hjá Gutenberg, fannst látinn í auðum bragga í gamla Kveldúlfsportinu í Reykjavík, annan í jólum 1945. Ungur maður um tvítugt sá hann liggjandi í blóði sínu og tilkynnti lögreglu fund sinn. Kristján hafði verið barinn með einhverskonar barefli við bæði eyru og einnig fengið högg á munn þar sem mikið blóð var og tennur brotnar. Lögreglan hóf strax rannsókn á málinu og sá að leitað hafði verið að verðmætum á Kristjáni, en hann hafði ekki haft neitt verðmætt meðferðis. Enginn morðingi hefur fundist enn í dag og er málið því '''óupplýst'''.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2745051 Maður myrtur í auðum bragga niðri við sjó][http://www.visir.is/oupplyst-logreglumal---mord-a-odrum-degi-jola-1945/article/2013131229437 Óupplýst lögreglumál - Morð á öðrum degi jóla 1945]</ref> |} == 3. maí 1947 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Maður brýst inn á heimili og veitist með sveðju að tveimur stúlkum |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | 2 ára stelpa |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~37 ára maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | Ósakhæfur |- | colspan="2" | Að kvöldi 3. maí 1947 réðst Ingólfur Einarsson (1910–1969), járnsmiður, inn í bragga nr. 1 á Háteigsvegi þar sem tvær litlar stúlkur voru fyrir. Móðir þeirra hafði skroppið yfir í næsta hús og var því ekki á svæðinu. Faðir stúlknanna var einnig fjarverandi, en hann var við vinnu. Ingólfur réðst strax á yngri stúlkuna, Kristínu Kjartansdóttur (1945–1947), 2ja ára, og veitti henni mörg stungusár sem hún lést samstundis af. Eldri stúlkan, Sigríður, 8 ára, reyndi að koma systur sinni til bjargar en réðst Ingólfur þá á hana með sveðjunni sem hann hafði meðferðis og veitti henni fjölmarga áverka. Sigríði tókst að komast út úr bragganum og finna móður sína áður en það leið yfir hana. Móðir stúlknanna, Rósa Aðalheiður Georgsdóttir (1919–2009), hljóp strax yfir í braggann, en þar tók Ingólfur á móti henni með sveðjunni og út brutust mikil átök. Tveir drengir, 11 og 12 ára, heyrðu Rósu kalla á hjálp og náðu í föður annars þeirra, Gunnar Guðmundsson, og náði hann í Baldur Einarsson. Saman fóru þeir yfir að bragganum og sáu Ingólf þar inni. Skipuðu þeir Ingólfi að koma út úr bragganum. Ingólfur kastaði sveðjunni frá sér kæruleysislega og gekk út. Gunnar og Baldur tóku hann sín á milli og keyrðu með hann niður á lögreglustöð og afhentu hann lögreglunni. Aðrir menn höfðu einnig komið á vettvang og keyrðu þeir systurnar upp á Landspítala, en Rósa fór með öðrum bíl. Sigríður og Rósa lágu lengi á spítalanum með mikla áverka áður en þeim tókst að jafna sig. Ingólfur hafði dvalið á Kleppi en dvaldi á þessum tíma í skúr nálægt Sjómannaskólanum. Vitað er af því að hann hafi oft hrætt börn fyrir þennan atburð og jafnvel hótað þeim dauða. Ingólfi var gert að sæta geðrannsókn og var að lokum dæmdur '''ósakhæfur''' og að sitja öryggisgæslu á viðeigandi stofnun. Móðir stúlknanna, Rósa, stofnaði kærleikssjóð til styrktar Sogni árið 2004 í minningu Kristínar, dóttur sinnar. Hægt er að styrkja sjóðinn með því að leggja inn á reikning 010–18–930084.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=107207&lang=fo BLS 1&5, Vitskertur maður myrðir ungabarn][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=159420&pageId=2204277&lang=is&q=A%F0alhei%F0i%20Georgsd%F3ttur Óður maður drepur 2ja ára barn og veitir móður þess og systur mikla áverka][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=107726&pageId=1270478&lang=is&q=Ing%F3lfur%20Einarsson Ingólfur Einarsson dæmdur í aukarjetti][http://www.visir.is/kaerleikssjodur-til-styrktar-sogni/article/2004411250414 Kærleikssjóður til styrktar Sogni]</ref> |} =1950 - 1959= == 18. júní 1952 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Maður skýtur eiginkonu sína og síðan sjálfan sig |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Kópavogur]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~47 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~48 ára eiginmaður hennar |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | |- | colspan="2" | Guðmundur Gestsson (1904–1952) og kona hans, Ingibjörg Helgadóttir (1905–1952) fundust látin á heimili sínu í Kópavogi. Hafði Guðmundur skotið Ingibjörgu og síðan framið sjálfsvíg. Voru þau hjón vel þekkt, en Guðmundur hafði verið framkvæmdastjóri ríkisspítalanna. Guðmundur hafði verið veill á geði, hafði dvalið á stofnun í Danmörku, en var á þessum tímapunkti að bíða vistar á geðsjúkrahúsi hér heima. Hjónin voru ein heima er Guðmundur greip til byssunnar. Skildu þau eftir sig tvö börn, 3ja ára stúlku og 17 ára dreng.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1015897 Hjón Finnast látin af skotsárum á heimili sínu][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=66723&pageId=1092192&lang=is&q=Ingibj%F6rg%20Helgad%F3ttir Þekkt hjón fundust látin í íbúð sinni á miðvikudagsmorgun, - bæði af skotsárum]</ref> |} == 26. febrúar 1953 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Maður eitrar fyrir sér og allri fjölskyldu sinni |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~33 ára kona, ~7 ára drengur, ~5 ára stelpa, ~4 ára stelpa |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~35 ára fjölskyldufaðirinn |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | |- | colspan="2" | Hulda Karen Magnússon (1920–1953), Magnús Sigurðsson (1946–1953), Sigríður Dúa Sigurðardóttir (1948–1953), Ingibjörg Stefanía Sigurðardóttir (1949–1953) og Sigurður Magnússon (1918–1953) lyfjafræðingur fundust látin á heimili sínu í Reykjavík að morgni 26. febrúar 1953. Sigurður hafði veikst af heilabólgu árið áður og hafði meðal annars dvalið á geðdeild. Hann var farinn að vinna aftur í apóteki en kvartaði um í höfðinu dagana fyrir lát hans. Sigurður hafði byrlað sjálfum sér, konu sinni og þremur börnum þeirra eitur. Hann skildi eftir sig sjálfsvígsbréf þar sem hann sagði að hann hefði ekki getað skilið konu sína og börn eftir, svo hann tók þau með sér. Lágu þau öll í hjónarúminu, hlið við hlið, er þau fundust.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=66934&pageId=1093912&lang=is&q=Sigur%F0ur%20Magn%FAsson Lyfjafræðingur réð sér, konu sinni og 3 börnum bana á eitri á heimili sínu í Reykjavík í gær][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=59152&pageId=1017676&lang=is&q=Sigur%F0ur%20Magn%FAsson Heil fjölskylda, fimm manns, fundin örend á heimili sínu]</ref> |} == 24. mars 1953 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Líkamsárás á skemmtanalífinu |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Keflavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~63 ára maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~31 árs bandarískur hermaður, 21 árs maður, 18 ára drengur |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 3 ár |- | colspan="2" | Ólafur Sívertsen Ottesen (1891–1953) fannst nær dauða en lífi í vörubíl við Kirkjuveg í Keflavík. Búið var að breiða ullarteppi yfir Ólaf en hann hafði verið illa barinn í höfuðið. Íbúar við Kirkjuveg fundu hann fyrir tilviljun um hádegi þann 12. mars 1953, en þá hafði Ólafur legið þar síðan um miðja nótt. Hann var rænulítill og gat ekki sagt lögreglu meira en nafn sitt. Í ljós kom þó síðar að Ólafur hafði ætlað sér aftur í samkvæmi á Kirkjuvegi sem hann hafði verið í áður um kvöldið en var meinuð innganga. Þrír menn, bandaríski hermaðurinn Robert Raymond Willits (1921–?), Arnar Semingur Andersen (1935–2017) og Einar Gunnarsson (1932–) neituðu honum um inngöngu og gaf Robert Ólafi kjaftshögg og barði í höfuðið svo Ólafur missti meðvitund. Skildu þeir hann eftir í fiskikari rétt hjá húsinu og héldu áfram gleðskap sínum. Síðar um nóttina sóttu þeir Ólaf og færðu í vörubílinn, en við það rankaði Ólafur við sér og börðu mennirnir hann þá aftur þar til hann rotaðist, en Arnar beitti einnig hníf á háls hans. Síðan breiddu þeir ullarteppi yfir hann og skildu hann eftir í yfirgefnum bílnum og héldu aftur í samkvæmið. Ólafur lést á spítala þann 24. mars, 12 dögum eftir árásina, en hann hafði varla haft rænu allan þann tíma. Dánarorsök var mikill heilahristingur af völdum margra högga á höfuð og lungnabólga í kjölfarið. Einnig kom í ljós að Ólafur hafði brotnað á ökla og annarri öxl við árásina. Mennirnir þrír voru í kjölfarið ákærðir og hlaut Robert '''3''' ára fangelsisvist, Arnar '''2''' ár og Einar '''3 mánuði'''.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=109009&pageId=1288638&lang=is&q=l%EDkams%E1r%E1s Maður finnst lemstraður í bíl eftir líkamsárás][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=59168&pageId=1017804&lang=is&q=l%EDkams%E1r%E1s Ráðizt á Ólaf við húsdyrnar um nóttina][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=109019&pageId=1288790&lang=is&q=l%EDkams%E1r%E1s Árásarmennirnir í varðhaldi á ný][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=214932&pageId=2766832&lang=is&q=%D3lafur%20Ottesen Hæstiréttur dæmir Bandaríkjamann og 2 íslendinga fyrir morðið á Ólafi Ottesen][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=214944&pageId=2766981&lang=is&q=%D3lafur%20Ottesen Bandarísk upprisuhátíð]</ref> |} == 6. janúar 1957 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Maður skýtur unnustu sína. |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Hveragerði]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~20 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~26 ára unnusti hennar |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 12 ár |- | colspan="2" | Konkordía Jónatansdóttir (1937–1957) var skotin til bana í Garðyrkjuskólanum á Reykjum í Hveragerði. Unnusti hennar, Sigurbjörn Ingi Þorvaldsson (1931–1995), skaut hana með riffli í brjóstið og lést hún litlu síðar. Sigurbjörn játaði verknaðinn en neitaði að hann hafi verið framinn af ásetningi. Vitni segja hann þó hafa fengið riffilinn lánaðan til að skjóta kálf í fjósinu sem hann vann í, og það að eftir að hann hafði hleypt af gekk hann rólegur til herbergis síns. Hann var undir áhrifum áfengis og hafði verið það nokkra daga í röð. Einnig hafði Sigurbjörn reynt að fremja sjálfsvíg nokkru áður. Hann var dæmdur til '''12''' ára fangelsisvistar þann 19. september 1957.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=68293&lang=gl Ung stúlka skotin til bana][http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1312154 Sigurbjörn dæmdur]</ref> |} == 1. mars 1958 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Hnífsárás eftir heimiliserjur |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~37 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~32 ára unnusti hennar |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 16 ár |- | colspan="2" | Guðjón Magnússon Guðlaugsson (1926–2013) veittist að unnustu sinni, Sigríði Sigurgeirsdóttur (1921–1958), eftir rifrildi þeirra á milli og stakk hana þrisvar sem varð henni að bana. Höfðu þau bæði setið að drykkju. Guðjón sýndi engann mótþróa er lögregla handtók hann og játaði hann morðið. Í júlí sama ár var Guðjón dæmdur til '''16''' ára fangelsisvistar.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=83815&pageId=1190422&lang=is&q=Gu%F0j%F3n%20Gu%F0laugsson Rannsókn í morðmálinu haldið áfram][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=110580&pageId=1314932&lang=is&q=mor%F0 Sjómaðurinn sem myrti unnustu sína][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=83920&lang=4 Morðinginn dæmdur í 16 ára fangelsi]</ref> |} == 30. ágúst 1959 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Akranes]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~43 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~22 ára maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 16 ár |- | colspan="2" | (Sigríður) Ásta Þórarinsdóttir (1916–1959) fannst látin á elliheimilinu á Akranesi, en hún hafði verið kyrkt. Ásta var vanheil og því hafði hún dvalist á elliheimilinu í nokkur ár þrátt fyrir ungan aldur. Aðfaranótt 30. ágúst var brotist inn á elliheimilið, en rúða í þvottahúsinu hafði verið brotin og maður farið þar inn. Tvær stúlkur sem störfuðu á elliheimilinu voru á svæðinu og urðu þær varar við hávaða sem kom úr herbergi Ástu. Sóttu þær mann í næsta hús til að aðstoða sig. Maðurinn fór inn í herbergi Ástu og sá hana liggja þar líflausa og ungan mann sitja við rúm hennar. Ungi maðurinn, Brynjar Ólafsson (1937–1981), var mjög drukkinn og bað um að sér yrði hjálpað út. Hann var handtekinn síðar um nóttina heima hjá sér, eftir að lögregla hafði verið kölluð til. Brynjar bar við minnisleysi sökum ölvunar og sagði að hann hefði aldrei viljað skaða Ástu. Hann hafði þó oft komið við sögu lögreglu áður sökum ölvunar og eitt sinn sökum líkamsárásar. Fingrafar Brynjars fannst einnig á hálsi Ástu, svo óvéfengjanlegt þótti að hann hafði framið ódæðið. Þetta var í fyrsta skipti sem morð hafði verið framið á Akranesi. Brynjar var dæmdur til '''16''' ára fangelsisvistar af sakadómi Akraness í mars 1960.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=134287&pageId=1991663&lang=is&q=%C1sta%20%DE%F3rarinsd%F3ttir Ungur maður réði konu bana í ölæði á elliheimilinu á Akranesi um helgina][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=111024&pageId=1323736&lang=is&q=%C1sta%20%DE%F3rarinsd%F3ttir Kona myrt á Akranesi][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=61119&pageId=1037652&lang=is&q=%C1sta%20%DE%F3rarinsd%F3ttir Sat ölvaður yfir líki konunnar][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=111207&pageId=1327640&lang=is&q=Brynjar%20%D3lafsson 16 ára fangelsisdómur í morðmálinu á Akranesi]</ref> |} =1960 - 1969= == 1. október 1961 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~35 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~35 ára eiginmaður hennar |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 6 ár |- | colspan="2" | Ásbjörg Haraldsdóttir (1926–1961) fannst illa barin á heimili sínu í Reykjavík. Eiginmaður hennar, Húbert Rósmann Morthens (1926–2010) hringdi á sjúkrabíl en Ásbjörg var þegar látin þegar hann bar að garði. Samkvæmt Húberti og kunningjum þeirra hjóna rifust hann og Ásbjörg oft og algengt var að það kæmi til átaka þeirra á milli. Þá hafi Ásbjörg oft slegið mann sinn án tilefnis, en hann einnig lagt hendur á hana svo sá á henni eftir á. Umrætt kvöld höfðu Húbert og Ásbjörg setið í stofu sinni við drykkju. Þau höfðu farið að deila og síðan haft samfarir, minnst tvisvar þessa nótt. Húbert sagði að kona hans hafi í drykkjuvímunni kallað hann með nafni annarra manna í miðjum samförum og það hafi gert hann bálillann. Húbert hafði þá slegið til hennar og barið hana hvívetna þar til hún lá hreyfingarlaus á gólfinu. Hann hafi síðan borið hana inn í hjónarúmið, þá enn með lífsmarki, og sofnað sjálfur. Er hann vaknaði morguninn eftir, sá hann að eitthvað mikið var að og klæddi konu sína og kom börnum þeirra í pössun, áður en hann hringdi á sjúkrabíl. Gekkst Húbert strax við því að hafa banað konu sinni. Sakadómur Reykjavíkur dæmdi Húbert til 7 ára fangelsisvistar, en Hæstiréttur mildaði þann dóm í '''6''' ár í nóvember 1962. Ölvun og afbrýðisemiskast Húberts komu til refsilækkunar.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3027599 Barði konu sína til bana][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=165476&lang=da Varð konu sinni að bana í ölæði][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=61871&pageId=1049005&lang=is&q=H%FAbert%20R%F3smann Dæmdur í 7 ára fangelsi][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=112072&pageId=1346886&lang=is&q=H%FAbert%20R%F3smann Manndráp]</ref> |} == 22. júní 1963 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Líkamsárás |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~48 ára maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ''Óvitað'' |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | |- | colspan="2" | Björn Stefánsson (1915–1963) fannst afar illa haldin eftir fólskulega árás á Hafnarsvæðinu í Reykjavík. Björn hafði verið laminn og svo hafði [[Vítissódi| vítissóda]] verið hellt yfir hausinn á honum sem að skaðbrenndi 50% af líkama hans, en vítissódi er afar skaðlegt hreinsiefni. Björn lést á spítala nokkrum dögum eftir árásina og þrátt fyrir að komast örlítið til meðvitundar gat hann ekki gert almennilega grein fyrir því hver eða hverjir hefðu ráðist svona að honum og telst mál þetta því '''óupplýst'''.<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=169819<nowiki/>http://www.visir.is/g/2013131129684</ref> |} == 21. desember 1966 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Maður skýtur kærasta sinnar fyrrverandi og síðan sjálfan sig. |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~37 ára maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~34 ára [[Færeyjar| Færeyingur]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | |- | colspan="2" | Kristján E. Ólafsson (1929–1966) lést af skotsárum á heimili unnustu sinnar í Reykjavík. Unnusta hans var við það að skilja við mann sinn, Færeyinginn Finn Kolbjörn Nielsen (1932–1966), og hugðist giftast Kristjáni. Finn var ósáttur við skilnaðinn og nýjan ráðahag konu sinnar. Þetta kvöld hafði hún lagst til svefns en vaknaði við að Kristján kallaði nafn hennar. Fann hún hann og Finn liggjandi á gólfinu, látna af skotsárum. Hjá þeim lá skammbyssa af gerðinni Ruby, sem hafði stuttu áður horfið úr skáp í skipi sem Finn var háseti á. Í vasa Finn fannst bréf sem stílað var á tengdamóður hans en í því stóð að Finn hafði liðið mjög illa og að eitthvað hræðilegt átti eftir að gerast. Kristján hafði verið skotinn í brjóstið en Finn í höfuðið gegnum munninn. Þótti óvéfengjanlegt að Finn hafði framið verknaðinn.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=243019&lang=fo Morð][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=163525&pageId=2229396&lang=is&q=Finn%20Nielsen Frá ríkisútvarpi Íslands][http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2390232 Húsaleigan]</ref> |} == 7. janúar 1967 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~39 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~39 ára fyrrum eiginmaður hennar |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 16 ár |- | colspan="2" | Hjördís Úlla Vilhelmsdóttir Zebitz (1928–1967) fannst stungin til bana í baðkari á heimili sínu í Reykjavík. Eldri kona á efri hæð hússins hafði hringt á lögregluna eftir að hafa heyrt mikinn skarkala á neðri hæðinni um morguninn. Þegar lögreglan kom á svæðið hitti hún fyrir Þorvald Ara Arason (1928–1996), fyrrum eiginmann Hjördísar og þekktan lögmann, en hann virtist vera drukkinn. Í íbúðinni fundu lögreglumennirnir lík Hjördísar, sem Þorvaldur hafði borið inn á baðherbergi, og vitni sem þar voru fyrir. Vitnin voru frænka Þorvaldar og tvítug dóttir hennar, sem og sex ára gömul dóttir Hjördísar og Þorvaldar. Þarna höfðu þá átt sér stað átök milli Hjördísar og Þorvaldar, en hún neitaði að hleypa honum inn er hann bankaði upp á þá um morguninn. Þorvaldur braut sér leið inn og réðst að Hjördísi með stórum eldhúshníf, skar hana margsinnis og stakk þar til hún lést. Frænka Þorvaldar reyndi að stíga á milli en þá skar Þorvaldur hana á fæti og var hún flutt á sjúkrahús þegar lögreglu bar að garði. Þorvaldur játaði að hafa komið með hnífinn með sér en neitaði að hafa myrt konu sína af yfirlögðu ráði. Hann var dæmdur til '''16''' ára fangelsisvistar fyrir morðið.<ref> [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2390050 Kunnur lögfræðingur myrðir fyrrverandi eiginkonu sína][http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2408264 Þorvaldur Ari hafði vopnið meðferðis][http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3048595&issId=201628&lang=en Þyngstu fangelsisdómar Íslandssögunnar][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=202068&pageId=2631726&lang=is&q=%DEorvaldur%20Ari%20Arason Þorvaldur Ari fékk 16 ára fangelsi]</ref> |} == 18. janúar 1968 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Leigubílstjóri skotinn í hnakkann í bifreið sinni |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~43 ára leigubílstjóri |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ''Ekki vitað'' |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | |- | colspan="2" | Gunnar Sigurður Tryggvason (1925–1968), leigubílstjóri hjá Hreyfli, var skotinn í hnakkann í bifreið sinni við Laugalæk í [[Laugarnes|Laugarnesi]]. Rignt hafði nóttina sem morðið átti sér stað og því erfitt fyrir lögreglu að afla sönnunargagna. 32 cal. skothylki fannst á vettvangi, en þau eru notuð í skammbyssur. Skammbyssur eru ólöglegar á Íslandi, en eingöngu lögreglan hafði slíkar byssur undir hendi á þessum tíma. Því er talið líklegt að byssunni og skotunum hafi verið smyglað til landsins. Einnig var annað af tveimur veskjum Gunnars horfið og því hefur þetta að öllum líkindum verið svokallað ránmorð. Morðingi Gunnars fannst aldrei og er málið því enn '''óupplýst'''.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1391390 Líkur á að um ránmorð hafi verið að ræða]</ref> |} == 9. maí 1968 == {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing |Maður skýtur yfirmann sinn eftir að hafa verið rekinn úr vinnu |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður |[[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~43 ára maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~46 ára fyrrum starfsmaður hans |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 16 ár |- | colspan="2" | Flugrekstrarstjóri Flugfélags Íslands (F.Í.), Jóhann Gíslason (1925–1968), var skotinn fjórum sinnum á heimili sínu svo hann hlaut bana af. Gunnar Viggó Frederiksen (1922–2013), fyrrverandi flugstjóri, hafði brotist inn heima hjá Jóhanni og kom Jóhann til móts við hann til að koma honum út. Þá brutust út átök milli þeirra og Gunnar hleypti fjórum skotum af skammbyssu sinni, sem hann hafði tekið með til að ógna Jóhanni. Gunnar kastaði byssunni frá sér fyrir utan húsið og flúði vettvang. Gunnari hafði nokkru áður verið sagt upp hjá F.Í. sökum agabrots. Gunnar var dæmdur til '''16''' ára fangelsisvistar.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=184549&lang=gl Flugstjóri skaut fyrrverandi yfirmann sinn til bana í nótt][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=114053&pageId=1401386&lang=is&q=Gunnar%20Vigg%F3 Hlaut 16 ára fangelsi]</ref> |} <div class="mw-collapsible"> <div style="text-align: center; ">Listar yfir [[morð á Íslandi]]</div> <div class="mw-collapsible-content"> [[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969]]<br/> [[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999]]<br/> [[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000]] </div> </div> = Tilvísanir = {{reflist}} [[Flokkur:Glæpir á Íslandi]] sjsird6065bcp0mwxo4z2d8w2q1m7mz 0 148653 1952608 1925622 2026-03-29T09:39:12Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952608 wikitext text/x-wiki [[File:Melódía (handrit).jpg|alt=Titilsíða handritsins Melódía.|thumb|Titilsíða handritsins Melódíu.]] '''Melódía''' er [[handrit]] sem skrifað var á Íslandi um 1660 og inniheldur 223 lög og texta.<ref>{{tímarit.is|4166691|Gömul goðsögn afhjúpuð|blað=Morgunblaðið|útgáfudagsetning=24.7.2007|höfundur=Jóhann Bjarni Kolbeinsson}}</ref> Handritið er varðveitt í [[Árnasafn]]i í [[Kaupmannahöfn]]. Mikilvægi handritsins fyrir íslenska tónlistarsögu felst fyrst og fremst í því að engin önnur heimild frá 17. öld varðveitir slíkan fjölda laga. Í mörgum tilvikum eru lögin sem varðveitt eru í Melódíu hvergi til nema þar. Ekki er vitað hver skrifaði handritið eða hvar, en efni þess þykir gefa til kynna að handritið hafi orðið til í [[Skálholt]]i og tengist helgisiðum og skólastarfi þar.<ref>{{Bókaheimild|titill=Tónlist liðinna alda. Íslensk handrit 1100-1800|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Crymogea|ár=2019|bls=128-165|ISBN=9789935420893}}</ref> Efni handritsins er einkar margbreytilegt: það hefur að geyma bæði trúarsöngva og veraldleg lög, [[Tvísöngur|tvísöngva]] og raddir úr fjórradda söngvum, flest á íslensku en einnig nokkur á latínu.<ref>{{Bókaheimild|titill=Tónlist liðinna alda. Íslensk handrit 1100-1800|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Crymogea|ár=2019|ISBN=9789935420893}}</ref> Á undanförnum árum hafa tónlistarfræðingar rakið allnokkur laganna í Melódíu til erlendra heimilda. Til dæmis hefur [[Árni Heimir Ingólfsson]] sýnt fram á að í handritinu sé að finna lög eftir þekkt tónskáld frá meginlandi Evrópu á 16. öld, til dæmis [[Paul Hofheimer]], [[Ludwig Senfl]], [[Francesco Corteccia]] og [[Jacobus Clemens]].<ref>{{Bókaheimild|titill=Fimm „Ütlendsker tonar" í Rask 98, Gripla|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|url=https://gripla.arnastofnun.is/index.php/gripla/article/view/164|ár=2012|bls=1-63}}</ref><ref>{{Bókaheimild|titill=Enn einn „útlenskur tónn'' í Rask 98, Gripla|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|ár=2021|bls=187-200|url=https://gripla.arnastofnun.is/index.php/gripla/article/view/525}}</ref> Þetta rímar við yfirskrift handritsins á fyrstu síðu þess: „MELODIA. Nockrer útlendsker Tónar með jislendskum skálldskap, og marger af þeim nitsamleger til andlegrar skiemtunar.“ Handritið var á Íslandi allt þar til um 1810, þegar danski fræðimaðurinn [[Rasmus Christian Rask]] eignaðist það á ferð sinni um landið og flutti það með sér til Kaupmannahafnar. Eftir lát hans keypti [[Kaupmannahafnarháskóli]] handritasafn Rasks og því er handritið enn í Kaupmannahöfn.<ref>{{Bókaheimild|titill="The Library of the Genius: The Manuscript Collection of Rasmus Christian Rask."|höfundur=Silvia Hufnagel|útgefandi=Tabularia « Études », no 16|ár=2016|bls=305-327}}</ref> Engin fræðileg heildarútgáfa hefur enn komið út af handritinu. Flest lögin er að finna í þjóðlagasafni [[Bjarni Þorsteinsson|séra Bjarna Þorsteinssonar]].<ref>{{Bókaheimild|titill=Íslenzk þjóðlög|höfundur=Bjarni Þorsteinsson|ár=1906-1909|bls=206-315}}</ref> Þá eru lögin í fjórða hluta handritsins, þ.e. lög úr svonefndri „kvæðabók“ eftir séra [[Ólafur Jónsson á Söndum|Ólaf Jónsson]], prentuð í ritinu ''Söngbók séra Ólafs Jónssonar á Söndum'', sem kom út árið 2024.<ref>{{Bókaheimild|titill=Söngbók séra Ólafs Jónssonar á Söndum|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|höfundur2=Margrét Eggertsdóttir|höfundur3=Johnny Lindholm|höfundur4=Þórunn Sigurðardóttir|útgefandi=Stofnun Árna Magnússonar|ár=2024}}</ref> Lögin úr handritinu hafa notið vaxandi vinsælda á undanförnum árum og hafa verið flutt á nokkrum plötum. Geisladiskurinn ''Melódía'' með [[Kammerkórinn Carmina|Kammerkórnum Carmina]] kom út árið 2007 og hlaut [[Íslensku tónlistarverðlaunin 2007|Íslensku tónlistarverðlaunin]], auk þess að vera valinn einn af diskum mánaðarins hjá breska tímaritinu ''[[Gramophone]]''.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.gramophone.co.uk/reviews/review?slug=melod%C3%ADa|titill=A Remarkable Repertory Presented with Flair and Flawless Musicianship|höfundur=David Fallows|útgefandi=Gramophone|mánuður=október|ár=2007|mánuðurskoðað=ágúst|árskoðað=2025}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/202063226d/melodia-komin-ut|titill=Melodía komin út|höfundur=Páll Baldvin Baldvinsson|útgefandi=Fréttablaðið|mánuður=6. júlí|ár=2007|mánuðurskoðað=ágúst|árskoðað=2025}}</ref> Þá hefur hópurinn [[Spilmenn Ríkinis]] flutt og hljóðritað nokkur lög úr handritinu. Lagið „Vera mátt góður“ er auk þess á þjóðlagaplötu [[Hinn íslenski þursaflokkur|Hins íslenska þursaflokks]], auk þess sem það hefur verið útsett af [[Jón Ásgeirsson|Jóni Ásgeirssyni]] og er hluti af píanókvintett hans með íslenskum þjóðlögum. == Helstu hljóðritanir == * [[Hinn íslenzki Þursaflokkur|''Hinn íslenzki Þursaflokkur''.]] Fálkinn, 1978. * ''Melódía.'' [[Kammerkórinn Carmina]], stj. Árni Heimir Ingólfsson. Smekkleysa SMK 56, 2007. * ''Ljómalind''. [[Spilmenn Ríkinis|Spilmenn Rikínís]] (Marta G. Halldórsdóttir, Örn Magnússon o.fl.). Smekkleysa SMK 66, 2009. * ''Tónlist liðinna alda''. [[Kammerkórinn Carmina]] og Benedikt Kristjánsson, stj. Árni Heimir Ingólfsson. Smekkleysa 2019. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://handrit.is/manuscript/view/da/Rask098/0#mode/2up Melódía á Handrit.is] * [https://baekur.is/bok/ad254f9e-57c0-440b-b035-e65179013a56/0/234/Islenzk#page/n233/mode/2up Melódía í ''Íslenzk þjóðlög'' sr. Bjarna Þorsteinssonar]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. [[Flokkur:Þjóðlagatónlist]] [[Flokkur:Íslensk handrit]] [[Flokkur:Íslensk tónlist]] [[Flokkur:1660]] htyaw04nt7t6316y66azke943o83btn 0 151233 1952477 1635437 2026-03-28T23:16:50Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 1952477 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Museum-gt-eiserne-lunge.jpg|thumb|Járnlunga frá um 1950]] '''Járnlunga''' eða '''stállunga''' er lækningatæki eða eins konar öndunarvél sem gerir sjúkling sem er í lunganu kleift að anda eðlilega. Þetta lækningatæki var á sínum tíma nauðsynlegt vegna [[Sjúkdómur|sjúkdóma]] eins og [[mænuveiki]] og eitrana. Járnlunga er ekki lengur notað í nútímalækningum þar sem annars konar öndunaraðstoð er nú í boði og mænuveiki hefur verið útrýmt. Járnlunga virkaði þannig að sjúklingur var inni í nokkurs konar kassa og eingöngu höfuðið fyrir utan. Kassinn var loftþéttur og búið þannig að ekkert loft komst meðfram hálsi sjúklings. Þegar mótor var settur í gang, þrýsti hann lofti frá fýsibelg inn í kassann og loftið þrýsti á brjóstholið. Það lét þá undan, og útöndun hófst. Þá sogar belgurinn loftið til sín inn í kassann og [[þrýstingur]] minnkar á brjóstholinu og innöndun hefst. Stállunga kom til Reykjavíkur 1940 að tilstuðlan nýsjálenska svæfingalæknisins Sir Robert Reynolds Macintosh en hann kom til Íslands sumarið 1939. ==Heimildir== * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Iron lung | mánuðurskoðað = 15. maí | árskoðað = 2019}} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1150118 Stállungað, Vísir, 103. tölublað (07.05.1940), Blaðsíða 1 ] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1261370 Ungur maður fluttur í stállunga frá Reykholti til Reykjavíkur, Morgunblaðið, 261. tölublað (17.11.1946), Blaðsíða 12 ] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1022047 Lamaðist og var í stállunga í 18 ár, Tíminn, 261. tölublað (18.11.1954), Blaðsíða 2] [[Flokkur:Lækningatæki]] owivft7hn20y596z23wmbe0y0kqlb0t 0 152414 1952408 1934492 2026-03-28T18:26:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952408 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Kristín Loftsdóttir | búseta = | mynd = Kristín Loftsdóttir.jpg | myndastærð = 300px | myndatexti = | alt = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = 1968 | fæðingarstaður = Hafnarfjörður | dauðadagur = | dauðastaður = | orsök_dauða = | virkur = | þekktur_fyrir = | þekkt_fyrir = | þjóðerni = | starf = Prófessor í mannfræði við Háskóla Íslands | titill = | verðlaun = | laun = | trú = | maki = | börn = | foreldrar = | háskóli = | stjórnmálaflokkur = | niðurmál = | hæð = | þyngd = | tilvitnun = | undirskrift = | heimasíða = }} '''Kristín Loftsdóttir''' (f. 1968) er prófessor í [[mannfræði]] við Háskóla Íslands. Kristín hefur unnið að margvíslegum rannsóknarverkefnum, svo sem rannsóknum á fordómum, nýlenduhyggju, hvítleika-hugmyndum, aðstæðum vegabréfslausra farandverkamanna, hugmyndum um kreppu og mótun þjóðernislegra sjálfsmynda. Einnig hefur Kristín gert rannsóknir sem tengjast ferðamannaiðnaðinum, þróunarsamvinnu og karlmennsku. Kristín hefur unnið rannsóknir sínar innan Evrópu (Ísland, Belgía og Ítalía), sem og í [[Vestur-Afríka|Vestur-Afríku]] (Níger). Skrif Kristínar hafa birst í fjölda tímaritsgreina og bókakafla. Kristín hefur skrifað þrjár fræðibækur, tvær skáldsögur og ritstýrt sex bókum með öðrum.<ref name="Ritaskrá">{{Vefheimild|url=https://www.hi.is/starfsfolk/kristinl|titill=Kristín Loftsdóttir. Prófessor í mannfræði. Ritaskrá| skoðað-dags = 26. júní 2019}}</ref> == Lífshlaup == Kristín Loftsdóttir er fædd árið 1968 í Hafnarfirði. Hún lauk stúdentsprófi frá [[Flensborgarskóli|Flensborgarskóla í Hafnarfirði]] árið 1989 og BA-prófi í mannfræði frá Háskóla Íslands 1992. Hún fór erlendis í framhaldnám og útskrifaðist með meistarapróf við [[University of Arizona|Arizona-háskóla]] í Tucson Arizona árið 1994 og kláraði svo doktorspróf við sama háskóla árið 2000. Doktorsrannsókn hennar snéri að hnattvæddum breytingum í lífi hirðingja og farandverkamanna en verkefnið fór fram í Níger þar sem Kristín bjó í tvö ár á meðan gagnaöflun rannsóknarinnar fór fram. Doktorsritgerðin hennar ber titilinn ''„The Bush is Sweet: Identity and Desire among WoDaaBe in Niger“.''<ref name="Ritaskrá" /> == Ferill == [[File:Kristín Loftsdóttir in Niger in 1997.jpg|thumb|Kristín Loftsdóttir í Níger árið 1997]] Kristín hefur verið í margs konar alþjóðlegu samstarfi og tekið þátt í og stýrt alþjóðlegum verkefnum. Kristín var meðal annars verkefnisstjóri Icelandic Identity in Crisis (styrkt af Rannís) og einn af þremur verkefnisstjórum öndvegisverkefnisins Mobility and Transnational Iceland (styrkt af Rannís). Hún var einn af tveimur stjórnendum tengslaverkefnanna ''“Crisis and Nordic Identity”'' og ''„Decoding the Nordic Colonial Mind”'' sem styrkt voru af NOS-HS. Hún var meðlimur í HERA verkefninu ''Arctic Encounters'', 2013-2015.<ref name="Ritaskrá" /> Kristín hefur verið gistikennari við University of Graz, Lafayette Collage, Roskilde University og The Austrian Academy of Science og jafnframt kennt við sumarskólann Noise við Utrecht-háskóla.<ref name="Ritaskrá" /> Kristín fékk árið 2014 viðurkenningu frá Háskóla Íslands fyrir fræðistörf sín. Bók hennar ''Konan sem fékk spjót í höfuðið'', sem fjallar á aðgengilegan hátt um rannsóknaraðferð mannfræðinnar, hlaut [[Fjöruverðlaunin|Fjöruverðlaunin]]árið 2011<ref>Miðstöð íslenskra bókmennta. (2011). Tilnefningar til Fjöruverðlaunanna kynntar. Sótt 30. júní 20198 af: https://www.islit.is/frettir/nr/1874 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190630123251/https://www.islit.is/frettir/nr/1874 |date=2019-06-30 }}</ref> og var tilnefnd til viðkenningar Hagþenkis 2010<ref>Hagþenkir. Félag höfunda fræðirita og kennslugagna. (2011). Tilnefnd til viðurkenningar Hagþenkis 2010. Sótt 30. júní 2019 af: https://hagthenkir.is/tilnefnd_til_vidurkenningar_hagthenkis_2010 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190630123240/https://hagthenkir.is/tilnefnd_til_vidurkenningar_hagthenkis_2010 |date=2019-06-30 }}</ref> sem og verðlauna DV 2010. == Skáldverk == Kristín hlaut [[Íslensku barnabókaverðlaunin]] árið 1988 fyrir bókina ''„Fugl í búri.“'' Bók hennar ''Fótatak tímans''<ref>Morgunblaðið. (1990, 15. desember). Kristínar tvær og önnur Lavransdóttir. Sótt 30. júní 2019 af: http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1734956</ref> var gefin út af Vöku Helgafelli árið 1990 og sama ár tilnefnd til [[Íslensku bókmenntaverðlaunin|Íslensku bókmenntaverðlaunanna]].<ref>Morgunblaðið. (1990, 11. desember). Íslensku bókmenntaverðlaunin 1990: Fimmtán bækur eru tilnefndar. Sótt 30. júní 2019 af: https://www.mbl.is/greinasafn/grein/60615/</ref> == Sýningar == Kristín er annar höfunda ásamt Unni Dís Skaptadóttur sýningarinnar ''Ísland í heiminum og heimurinn í Íslandi, 2016-2017''. Sýningin var hluti af rannsóknarverkefni Kristínar ''Íslensk sjálfsmynd í kreppu'' styrkt af Rannsóknarsjóði Háskóla Íslands og Rannís. Meginmarkmið sýningarinnar var að varpa ljósi á að þverþjóðleg tengsl eru hvort tveggja hluti af sögu og samtíma Íslands og að draga fram hvernig Íslendingar hafa um aldir verið hluti af sögu kynþáttafordóma í Evrópu. Sýningin var unnin í samstarfi við aðra fræðimenn við Háskóla Íslands og í samstarfi við [[Þjóðminjasafn Íslands]]. Áhersla sýningarinnar á kynþáttafordóma byggði á rannsóknum Kristínar á endurútgáfu bókarinnar Negrastrákarnir.<ref>Háskóli Íslands. (2016). Sýningin Ísland í heiminum og heimurinn í Íslandi opnuð. Sótt 30. júní 2019 af: https://www.hi.is/frettir/syningin_island_i_heiminum_og_heimurinn_i_islandi_opnud </ref> Kristín setti einnig á fót sýninguna ''„Hornin íþyngja ekki kúnni: Vettvangsrannsókn Kristínar Loftsdóttur meðal WoDaaBe hirðingja í Níger“'' í Hafnarborg, lista og menningarmiðstöð Hafnarfjarðar.<ref>Morgunblaðið. (2000, 4. mars). Hornin íþyngja ekki kúnni. Lesbók Morgunblaðsins. Sótt 30. júní 2019 af: http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3315302/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>Dagblaðið Vísir - DV. (2001, 3. október). Hornin íþyngja ekki kúnni: Hugmyndin um framandleika. DV. Sótt 30. júní 2019 af: http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3021081</ref> Sýningin stóð frá 4. mars til 12. apríl 2001. Sýningin var síðar sett upp í Landsbókasafni Íslands – Þjóðarbókhlöðu.<ref>mbl.is. (2001, 28. sepbember). Ljósmyndir mannfræðings í Þjóðarbókhlöðu. Sótt 30. júní 2019 af: https://www.mbl.is/greinasafn/grein/628275/</ref> Nafn sýningarinnar er málsháttur frá WoDaaBe fólkinu sem vísar í að rétt eins og kýrin er vön hornum sínum þá íþyngir það okkur ekki sem við erum vön. == Rannsóknir == Rannsóknir Kristínar á Íslandi hafa undirstrikað mikilvægi þess að skoða samtímann í samhengi við sögu kynþáttafordóma og hvernig þeir eru endurskapaðir í samtímanum. Þessar rannsóknir hafa kynnt sjónarhorn eftirlendufræða og varpað upp gagnrýnum spurningum hvað varðar kynþáttafordóma í Evrópu – þá sérstaklega á Íslandi og Norðurlöndunum - og mikilvægi þess að skoða hugmyndir um „hvítleika“ í þessu samhengi. Jafnframt hafa rannsóknir Kristínar skoðað á gagnrýninn hátt hugtakið og hugmyndina um „Evrópu“ þá hvort tveggja stigveldi Evrópuþjóða, sem og málefni sem tengjast útilokun ákveðinna hópa frá álfunni. Rannsóknir Kristínar á íslenska efnahagshruninu leggja áherslu á mótun þjóðernislegra sjálfsmynda í samtengdari heimi, sem og hvernig hrunið vakti upp gamlar spurningar um að vera þjóð meðal þjóða.<ref>Kristín Loftsdóttir. (2019). Crisis and Coloniality at Europe‘s Margins: Creating Exotic Iceland. Routledge.</ref> Auk þess hefur Kristín velt upp gagnrýnum spurningum um merkingu þess að vera Evrópubúi sem komu upp í tengslum við útrásina og hrunið. Greinar Kristínar um þetta efni hafa meðal annars skoðað táknræna merkingu opnunar og lokunar skyndibitakeðjunnar McDonalds<ref>Kristín Loftsdóttir. (2014). Iceland, rejected by McDonald’s: desire and anxieties in a global crisis. Social Anthropology, 22(3): 340-353.</ref> á Íslandi; Icesave-deiluna sem kreppu þjóðernislegrar sjálfsmyndar á Íslandi, og þjóðernislegar hugmyndir um útrásarvíkinginn.<ref>Kristín Loftsdóttir. (2015). “The Danes Don’t Get This”: The Economic Crash and Icelandic Postcolonial Engagements. National Identities.</ref> Rannsóknir Kristínar á vettvangi fordóma og hvítleika hafa farið fram innan stærri og minni verkefna. Kristín vann rannsóknarverkefnið Ímyndir Afríku á Íslandi sem skoðaði sögulega birtingamyndir álfunnar og hugmyndir um að vera hvítur og dökkur á Íslandi. Einnig vann Kristín rannsókn sem tengist endurútgáfu bókarinnar Negrastrákarnir árið 2007.<ref>mbl.is. (2012, 21. mars). Kynþáttahyggja í Negrastrákunum. mbl.is. Sótt 30. júní 2019 af: https://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/03/21/kynthattahyggja_i_negrastrakunum/</ref><ref>Kristín Loftsdóttir. (2013). Republishing ‘The Ten Little Negros’: Exploring nationalism and ‘whiteness’ in Iceland. ''Ethnicities'', 13(3), 295–315. https://doi.org/10.1177/1468796812472854</ref> Kristín hefur jafnframt unnið að rannsókn á reynslu Litháa á Íslandi á árunum kringum hrun og sýndi þar fram á að Litháar mættu miklum fordómum á Íslandi. Nú nýlega hefur Kristín skoðað á gagnrýninn hátt ímyndir ferðamannaiðnaðarins í tengslum við hugmyndir um hreinleika og hvítleika.<ref>Kristín Loftsdóttir. (2015). The Exotic North: Gender, Nationbranding and Nationalism in Iceland. ''Nora – Nordic Journal of Feminist and Gender Research'', 23(4): 246-260.</ref><ref>Kristín Loftsdóttir. (2019) ''Crisis and Coloniality at Europe‘s Margins: Creating Exotic Iceland''. Routledge.</ref> Rannsóknir Kristínar á fordómum hafa skarast á við verkefni hennar sem snúa að flóttafólki og skrifum hennar því tengdu. Hún hefur fjallað um flóttamanna ''„kreppuna“''<ref>Sunna Kristín Hilmarsdóttir. (2015, 25. nóvember). Spyr hvort samúð Íslendinga væri svipuð ef um svart flóttafólk væri að ræða. visir.is. Sótt 30. júní 2019 af: https://www.visir.is/g/2015151129248</ref><ref>Kristín Loftsdóttir. (2018). „Ég elti auðinn til Evrópu“: Sögur af fólki á flótta, innflytjendum og ,,ólöglegum“ einstaklingum. ''Ritið'', 18(2): 159-184.</ref> og unnið að rannsókn sem snýr að flóttafólki og hælisleitendum frá Níger.<ref>Kristín Loftsdóttir. (2017). ‘Europe is finished’: migrants’ lives in Europe’s capital at times of crisis. ''Social Identities''. </ref> Í þeirri rannsókn skoðar Kristín ástæður þess að flóttamenn frá Níger komi til Evrópu, sem og að benda á aðstöðumun ólíkra hópa eftir sögulegum tengslum þeirra við Evrópu.<ref>Kristín Loftsdóttir 2016. Global citizens, exotic others, and unwanted migrants: mobilities in and of Europe. ''Identities'', 1-18. http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/1070289X.2016.1233879</ref> == Einkalíf == Kristín er dóttir Lofts Magnússonar (1945) og Erlu Guðlaugar Sigurðardóttur (1947). Hún er gift Má Wolfgangi Mixa, lektor við [[Háskólinn í Reykjavík|Háskólann í Reykjavík]] og eiga þau saman þrjú börn.<ref>Dagblaðið Vísir - DV. (2008, 28. október). [https://timarit.is/page/6448438#page/n15/mode/2up Kristín Loftsdóttir. Pófessor í mannfræði við HÍ. 40 ára í dag]. Retrieved February 13, 2020.</ref> == Meginverk == *We are all African Here: Race, Mobilities, and West Africans in Europe. 2021. Berghahn. *Exceptionalism (Lars Jensen and Kristín Loftsdóttir). 2021. Routledge. *Kynþáttafordómar í stuttu máli. Ritröð í Félagsvísindum. 2020. Háskólaútgáfan. *[https://www.routledge.com/products/search?keywords=Crisis+and+Coloniality+at+Europe%27s+Margins%3A+Creating+Exotic+Iceland ''Crisis and Coloniality at Europe‘s Margins: Creating Exotic Iceland''.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} 2019. Routledge. *[https://www.berghahnbooks.com/title/LoftsdottirMessy ''Messy Europe: Crisis, Race and Nation-State in a Postcolonial World''] (ritstjóri með Andrea Smith og Brigitte Hipfl). 2018. New York: Berghahn Press. *[https://www.thjodminjasafn.is/starfsemi-safnsins/um-stofnunina/utgafa/baekur-og-rit/island-i-heiminum-heimurinn-i-islandi-3 Ísland í heiminum og heimurinn í Íslandi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190630123246/https://www.thjodminjasafn.is/starfsemi-safnsins/um-stofnunina/utgafa/baekur-og-rit/island-i-heiminum-heimurinn-i-islandi-3 |date=2019-06-30 }} (ritsjóri með Unni Dís Skaptadóttir and Önnu Lísu Rúnarsdóttir). Reykjavík: Þjóðminjasafn Íslands. *[https://www.routledge.com/Crisis-in-the-Nordic-Nations-and-Beyond-At-the-Intersection-of-Environment/Loftsdottir-Jensen/p/book/9781472425386 Crisis in the Nordic Nations and Beyond] (ritstjóri með Lars Jensen). 2014. Routledge. *[https://www.routledge.com/Whiteness-and-Postcolonialism-in-the-Nordic-Region-Exceptionalism-Migrant/Loftsdottir-Jensen/p/book/9781409444817 Whiteness and Postcolonialism in the Nordic Region] (ritstjóri með Lars Jensen). 2012. Routledge. *[https://atgender.eu/wp-content/uploads/sites/207/2012/06/Teaching%20_Race_FULL.pdf ''Teaching Race with an Edge'']. (ritstjóri með Brigitte Hipfl). 2012. Budapest: ATGENDER (European Association for Gender Research) and Central European Press. *[http://haskolautgafan.hi.is/konan_sem_fekk_spjot_i_hofudid ''Konan sem fékk spjót í höfuðið: Flækjur og furðuheimar vettvangsrannsókna''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190725160042/http://haskolautgafan.hi.is/konan_sem_fekk_spjot_i_hofudid |date=2019-07-25 }}. 2010. Reykjavík: Háskólaútgáfan. *''The Bush is Sweet: Identity, Power and Development among WoDaaBe Fulani in Niger.'' 2008. Uppsala: Nordic Africa Institute (gefin út á frönsku árið 2012 undir nafninu Les Peuls WoDaaBé du Niger: Douce brousse, í þýðingu Marie-Francoise De Munck. París: L‘Harmattan) == Heimildir == {{reflist}} [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] [[Flokkur:Íslenskir mannfræðingar]] [[Flokkur:Handhafar Íslensku barnabókaverðlaunanna]] {{f|1968}} [[Flokkur:Handhafar Fjöruverðlaunanna]] 88m6c7k2hf8mcmo8olym14s83aopiav 0 152426 1952462 1912538 2026-03-28T23:01:43Z TKSnaevarr 53243 1952462 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur |litur = #F04D46 |flokksnafn_íslenska = Jafnaðarmannaflokkurinn |flokksnafn_formlegt =Socialdemokratiet |mynd = [[Mynd:Socialdemokratiet symbol (2014–present).svg|150px|center|]] |fylgi = {{lækkun}} 21,9%¹ |formaður = [[Mette Frederiksen]] |varaformaður = [[Mogens Jensen]], [[Marie Stærke]]<ref>[https://www.dr.dk/nyheder/seneste/marie-staerke-bliver-ny-naestformand-i-socialdemokratiet-efter-frank-jensens-exit Køge-borgmester Marie Stærke bliver ny næstformand i Socialdemokratiet efter Frank Jensens exit] dr.dk, 13. nóv. 2020</ref> |þingflokksformaður = [[Leif Lahn Jensen]] |aðalritari = [[Lasse Ryberg]] |stofnár = {{start date and age|1871}} |höfuðstöðvar = Vester Voldgade 96, 1552 [[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]u |hugmyndafræði = [[Jafnaðarstefna]] |félagatal = 31.327 (2022)<ref name="FT">{{cite web | title= Hvor mange medlemmer har de politiske partier? | author=[[Folketinget]] | url=https://www.ft.dk/-/media/sites/ft/pdf/partier/om-politiske-partier/tal-og-fakta-om-partier/partiernes-medlemstal-fra-1960.pdf | access-date=11. juni 2024}}</ref> |einkennislitur = Rauður {{Colorbox|#C9002D}} |vettvangur1 = Sæti á þjóðþinginu |sæti1 = 38 |sæti1alls = 179 |vettvangur2 = Sæti á Evrópuþinginu |sæti2 = 3 |sæti2alls = 14 |bókstafur = A |vefsíða = {{URL|socialdemokratiet.dk}} |bestu kosningaúrslit = |verstu kosningaúrslit = |fótnóta =¹Fylgi í þingkosningum 2026 }} '''Jafnaðarmannaflokkurinn''' eða '''Sósíaldemókrataflokkurinn''' ([[danska]]: ''Socialdemokratiet''; áður ''Socialdemokraterne'' frá 2002 til 2016<ref>{{Vefheimild|url=http://www.b.dk/politiko/socialdemokraterne-skifter-igen-navn|titill=Socialdemokraterne skifter igen navn|útgefandi=Berlingske|mánuður=23. september|ár=2016|mánuðurskoðað=30. júní|árskoðað=2019|tungumál=danska}}</ref>) er [[Jafnaðarstefna|sósíaldemókratískur]] [[stjórnmálaflokkur]] í [[Danmörk]]u. Flokkurinn var stofnaður árið 1871, komst fyrst á [[danska þingið]] árið 1884 og hefur orðið stærsti flokkurinn á þinginu í flestum kosningum frá árinu 1924. Jafnaðarmannaflokkurinn er svipaður norska [[Verkamannaflokkurinn (Noregur)|Verkamannaflokknum]] og sænska [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Svíþjóð)|Jafnaðarmannaflokknum]] í stefnumálum. Fyrir þingkosningar árið 2011 lagði flokkurinn áherslu á að efla einkageirann, byggja upp nauðsynlega innviði, styrkja opinberar heilsugæslur, fjölga námsstyrkjum ásamt því að draga úr [[skrifræði]].<ref name="Politik">{{Vefheimild|url=http://www.socialdemokraterne.dk/default.aspx?func=blockpage.view&id=716787|titill=Kend vores politik|útgefandi=Jafnaðarmannaflokkurinn|tungumál=danska}}</ref> Frá árinu 2015 hefur flokkurinn færst til vinstri í efnahagsmálum en hefur um leið orðið gagnrýninn í garð [[alþjóðavæðing]]ar og hefur stutt strangar reglur gegn [[Aðflutningur|aðflutningi innflytjenda]] til Danmerkur. Í kosningum notast Jafnaðarmannaflokkurinn við listabókstafinn A. Á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]] er flokkurinn aðili að [[Flokkur evrópskra sósíalista|Flokki evrópskra sósíalista]]. [[Mette Frederiksen]] hefur verið formaður flokksins frá árinu 2015. Varaformenn flokksins eru verslunarráðherrann [[Mogens Jensen]] og [[Marie Stærke]]. Þingflokksformaður Jafnaðarmanna er [[Leif Lahn Jensen]]. Flokkurinn situr nú við stjórn minnihlutastjórnar í Danmörku með Frederiksen sem [[Forsætisráðherra Danmerkur|forsætisráðherra]]. == Stefna og skipulag == Í byrjun stefnuskrár flokksins stendur: „Áherslumál Jafnaðarmannaflokksins er að vinna að útbreiðslu lýðræðislegra, sósíalískra hugsjóna, að fá viðurkenningu á stefnumálum flokksins og að efla efnahags-, menningar- og stjórnmálahagsmuni í samræmi við stefnuskrána.“<ref name="Opbygning">{{Vefheimild|url=http://www.socialdemokraterne.dk/default.aspx?func=article.view&id=701056&menuID=701059&menuAction=select&topmenuID=688024|titill=Partiets opbygning og love|útgefandi=Jafnaðarmannaflokkurinn|tungumál=danska}}</ref> Jafnaðarmannaflokkurinn telur til sín 57.000 meðlimi og á kjörtímabilinu 2014-17 voru 33 af 98 borgarstjórum landsins meðlimir í flokknum. Flokkurinn telur jafnframt til sín 2 af 5 héraðsstjórum Danmerkur, í Norður-Jótlandi, Mið-Jótlandi og á höfuðborgarsvæðinu. Aðalritari flokksins er Jan Juul Christensen. Ungliðahreyfing Jafnaðarmannaflokksins er ''Danmarks Socialdemokratiske Ungdom'' (DSU) og formaður hennar er [[Frederik Vad Nielsen]]. Jafnaðarmannaflokkurinn hefur jafnan átt mestu fylgi að fagna í verkamannahverfum, í kringum [[Kaupmannahöfn]], í stórborgunum á [[Jótland]]i, í vesturhluta Sjálands og á eyjunum á [[Stórabeltistengingin|Stórabeltistengingunni]]. == Saga == Jafnaðarmannaflokkurinn var stofnaður árið 1871 að undirlagi [[Louis Pio]], [[Harald Brix|Haralds Brix]] og [[Paul Geleff|Pauls Geleff]]. Ásetningur þeirra var að sameina hina ört vaxandi verkalýðsstétt Danmerkur í einn [[Sósíalismi|sósíalískan]] flokk. Fyrsta stefnuskrá flokksins var samþykkt á flokksþingi í [[Frederiksberg]] þann 8. júní árið 1876. Flokkurinn átti erfitt uppdráttar á fyrstu árum sínum og fékk enga kjörna þingmenn fyrr en eftir aldamótin. Stofnun [[Danska alþýðusambandið|Danska alþýðusambandsins]] (LO) árið 1898 hjálpaði flokknum að ná undir sig fótunum. Stefnuskrá flokksins frá árinu 1913 var síðasta [[Marxismi|marxíska]] grunnstefnan, en hún stóð óbreytt til ársins 1961. Þegar [[kosningaréttur kvenna]] var samþykktur í Danmörku árið 1915 jókst verulega stuðningur við Jafnaðarmannaflokkinn, sem hafði þá lengi stutt útvíkkun kosningaréttarins. Flokksformaðurinn [[Thorvald Stauning]] gekk árið 1916 í stjórnarsamstarf með öðrum flokkum á tíma [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]] en þetta var undantekning á annars stöðugri setu flokksins í stjórnarandstöðu. Straumhvörf urðu í sögu flokksins á flokksþingi árið 1923, þegar flokksmenn lýstu yfir vilja til að mynda ríkisstjórn í miðri kreppunni sem þá geisaði. Í kosningum árið 1924 varð Jafnaðarmannaflokkurinn stærsti flokkurinn á þingi með um 36,6 prósentum atkvæða og fékk í fyrsta sinn að mynda eigin ríkisstjórn með Thorvald Stauning sem forsætisráðherra. Ríkisstjórn [[Venstre]] leysti stjórn Jafnaðarmanna af hólmi árið 1926 en eftir niðurskurð þeirrar stjórnar í félagsútgjöldum komust Jafnaðarmenn undir stjórn Stauning aftur til valda árið 1929, með sagnfræðinginn [[P. Munch]] sem utanríkisráðherra. [[Mynd:Election poster Social Democrats Denmark.jpg|thumb|left|Kosningaplakat Jafnaðarmanna frá árinu 1932.]] Stjórn flokksins á [[Kreppan mikla|kreppuárunum]] á [[1931-1940|fjórða áratugnum]] varð honum til enn frekari vinsælda og í kosningum árið 1935 hlaut flokkurinn 46,2 prósent atkvæða. Eftir [[Innrásin í Danmörku og Noreg|innrás nasista í Danmörku]] í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni reyndi ríkisstjórn Jafnaðarmanna að vinna með hernámsliði Þjóðverja. Í kosningum sem haldnar voru árið 1943, á meðan á hernáminu stóð, hlutu Jafnaðarmenn 44,5 prósent atkvæða og stjórn þeirra hélt velli. Samstarf stjórnarinnar við þýska hernámsliðið varð hins vegar mjög óvinsælt og leiddi til þess að stuðningur við Jafnaðarmenn skrapp verulega saman. Borgaralegir hægriflokkar tóku völdin á ný eftir kosningar árið 1945. Jafnaðarmanninum [[Hans Hedtoft]] tókst að mynda nýja ríkisstjórn árið 1947 og á stjórnartíð hans gerðust Danir stofnaðilar að [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalaginu]]. Á [[1951-1960|sjötta áratugnum]] kynnti stjórn flokksins [[almannatryggingar]] til sögunnar í Danmörku. Jafnaðarmannaflokkurinn sat við stjórn Danmerkur með fáum undantekningum til ársins 1982. Niðurskurður í opinberum útgjöldum árið 1967 leiddi til þess að [[Sósíalíski þjóðarflokkurinn]] klauf sig úr Jafnaðarmannaflokknum og til þess að borgaralegir hægriflokkar tóku völdin árin 1967 til 1971. Lengstu setur flokksins í stjórnarandstöðu síðan þá hafa verið stjórnarár [[Poul Schlüter|Pouls Schlüter]] frá 1982 til 1993 og stjórnartíð Venstre í ráðherratíðum [[Anders Fogh Rasmussen]] og [[Lars Løkke Rasmussen]] frá 2001 til 2011. [[Poul Nyrup Rasmussen]] var forsætisráðherra fyrir Jafnaðarmannaflokkinn frá 25. janúar 1993 til 27. nóvember 2001. Hann hvatti til þess að Danir samþykktu [[Maastrichtsáttmálinn|Maastrichsáttmálann]], sem var gert þegar 57% kjósenda greiddu atkvæði með honum í þjóðaratkvæðagreiðslu þann 18. maí árið 1993. ===Á 21. öld=== Flokkurinn tapaði verulegu fylgi í byrjun 21. aldar og árið 2001 glataði hann í fyrsta sinn frá árinu 1924 stöðu sinni sem stærsti flokkurinn á danska þinginu. Flokkurinn bað ósigur í kosningum árið 2005 fyrir ríkisstjórn [[Venstre]] og [[Anders Fogh Rasmussen]]. Þegar Rasmussen boðaði til nýrra kosninga árið 2007 vonuðust margir Jafnaðarmenn til þess að nýji flokksformaðurinn, [[Helle Thorning-Schmidt]], myndi auka fylgi þeirra, en í kosningunum brugðust vonir þeirra og flokkurinn hlaut aðeins um fjórðungsfylgi. Á næstu árum þurfti flokkurinn að aðlagast nýjum pólitískum veruleika þar sem hryðjuverkaógnin og vinnuaflsskortur hafa erfiðað flokkum að marka skýra stefnu í innflytjendamálum.<ref>{{Vefheimild|titill=Massiv støtte til dansk politiker etter islamistutspill|url=https://www.dagsavisen.no/utenriks/article336393.ece|mánuður=20. febrúar|ár=2008|útgefandi=''Dags avisen''|safnslóð=https://web.archive.org/web/20080223075225/http://www.dagsavisen.no/utenriks/article336393.ece|safnár=2008|safnmánuður=23. febrúar|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=1. júlí|tungumál=danska}}</ref> Í mars árið 2008 mældist Sósíalíski þjóðarflokkurinn með um 20-22 % fylgi í skoðanakönnunum en Jafnaðarmannaflokkurinn aðeins með um 18-22 % eftir að hinir fyrrnefndu gengu lengra í því að gagnrýna íslamska öfgatrúarmenn í kjölfar deilu um skopmyndir af [[Múhameð|Múhameð spámanni]].<ref>[http://www.nordhordland.no/Innenriks/Politikk/article3410413.ece Helle mister velgere]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Jafnaðarmannaflokkurinn náði að rétta úr kútnum fyrir kosningar árið 2011, þar sem hann hélt um fjórðungsfylgi og tókst að stofna ríkisstjórn ásamt Sósíalíska þjóðarflokknum og [[Róttæki vinstriflokkurinn|Róttæka vinstriflokknum]] með Helle Thorning-Schmidt sem forsætisráðherra. Jafnaðarmannaflokkurinn jók lítillega við fylgi sitt í kosningum árið 2015 en fylgi hinna vinstriflokkanna nægði ekki til að halda stjórninni við. Flokkurinn fór því aftur í stjórnarandstöðu, Thorning-Schmidt sagði af sér sem flokksformaður og [[Mette Frederiksen]] settist á formannsstólinn. Í formannstíð Frederiksen hefur flokkurinn færst lengra til vinstri í efnahagsmálum en hefur um leið tekið harðari afstöðu í garð innflytjenda og hælisleitenda og hefur í síauknum mæli gagnrýnt alþjóðavæðingu. Flokkurinn viðhélt svipuðu fylgi eftir kosningar árið 2019 en vinstriblokkin náði meirihluta á ný og Frederiksen tókst að stofna minnihlutastjórn sem tók við völdum þann 27. júní.<ref name=vísir2019>{{Vefheimild|titill=Mette Frederiksen fer fyrir nýmyndaðri minnihlutastjórn jafnaðarmanna|url=https://www.visir.is/g/2019190629219/mette-frederiksen-fer-fyrir-nymyndadri-minnihlutastjorn-jafnadarmanna|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Andri Eysteinsson|ár=2019|mánuður=25. júní|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=26. júní}}</ref> Eftir kosningar í nóvember 2022 myndaði Jafnaðarmannaflokkurinn stjórn yfir miðju ásamt [[Venstre]] og [[Moderaterne]].<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrsta meirihlutastjórn í 30 ár|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/12/14/fyrsta_meirihlutastjorn_i_30_ar/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=14. desember 2022|skoðað=17. desember 2022|höfundur=Atli Steinn Guðmundsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Mette Frederiksen sögð hafa tekið kröftuga hægri beygju|url=https://www.visir.is/g/20222353026d/mette-frederiksen-sogd-hafa-tekid-kroftuga-haegri-beygju|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Kristján Már Unnarsson|dags=15. desember 2022|skoðað=17. desember 2022}}</ref> == Formenn Jafnaðarmannaflokksins == * [[Mette Frederiksen]] 2015– * [[Helle Thorning-Schmidt]] 2005–2015 * [[Mogens Lykketoft]] 2002–2005 * [[Poul Nyrup Rasmussen]] 1992–2002 * [[Svend Auken]] 1987–1992 * [[Anker Jørgensen]] 1972–1987 * [[Jens Otto Krag]] 1962–1972 * [[Viggo Kampmann]] 1960–1962 * [[H.C. Hansen]] 1955–1960 * [[Hans Hedtoft]] 1945–1955 * [[Alsing Andersen]] 1941–1945 * [[Hans Hedtoft]] 1939–1941 * [[Thorvald Stauning]] 1910–1939 * [[P. Knudsen]] 1882–1910 * [[Chresten Hørdum]] 1880–1882 * [[Saxo W. Wiegell]] 1878–1879 * [[A.C. Meyer]] 1878 * [[Chresten Hørdum]] 1877 * [[Louis Pio]] 1875–1877 * [[Ernst Wilhelm Klein]] 1874–1875 * [[Carl Würtz]] 1872–1873 * [[Louis Pio]] 1871–1872 ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Danskir stjórnmálaflokkar]] [[Flokkur:Jafnaðarflokkar]] [[Flokkur:Stofnað 1871]] r1rkb83huwuze95qlk1pbqvv36qws9m 1952463 1952462 2026-03-28T23:03:33Z TKSnaevarr 53243 1952463 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur |litur = #F04D46 |flokksnafn_íslenska = Jafnaðarmannaflokkurinn |flokksnafn_formlegt =Socialdemokratiet |mynd = [[Mynd:Socialdemokratiet symbol (2014–present).svg|150px|center|]] |fylgi = {{lækkun}} 21,9%¹ |formaður = [[Mette Frederiksen]] |varaformaður = [[Mogens Jensen]], [[Marie Stærke]]<ref>[https://www.dr.dk/nyheder/seneste/marie-staerke-bliver-ny-naestformand-i-socialdemokratiet-efter-frank-jensens-exit Køge-borgmester Marie Stærke bliver ny næstformand i Socialdemokratiet efter Frank Jensens exit] dr.dk, 13. nóv. 2020</ref> |þingflokksformaður = [[Leif Lahn Jensen]] |aðalritari = [[Lasse Ryberg]] |stofnár = {{start date and age|1871}} |höfuðstöðvar = Vester Voldgade 96, 1552 [[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]u |hugmyndafræði = [[Sósíaldemókratismi|Jafnaðarstefna]] |félagatal = 31.327 (2022)<ref name="FT">{{cite web | title= Hvor mange medlemmer har de politiske partier? | author=[[Folketinget]] | url=https://www.ft.dk/-/media/sites/ft/pdf/partier/om-politiske-partier/tal-og-fakta-om-partier/partiernes-medlemstal-fra-1960.pdf | access-date=11. juni 2024}}</ref> |einkennislitur = Rauður {{Colorbox|#C9002D}} |vettvangur1 = Sæti á þjóðþinginu |sæti1 = 38 |sæti1alls = 179 |vettvangur2 = Sæti á Evrópuþinginu |sæti2 = 3 |sæti2alls = 14 |bókstafur = A |vefsíða = {{URL|socialdemokratiet.dk}} |bestu kosningaúrslit = |verstu kosningaúrslit = |fótnóta =¹Fylgi í þingkosningum 2026 }} '''Jafnaðarmannaflokkurinn''' eða '''Sósíaldemókrataflokkurinn''' ([[danska]]: ''Socialdemokratiet''; áður ''Socialdemokraterne'' frá 2002 til 2016<ref>{{Vefheimild|url=http://www.b.dk/politiko/socialdemokraterne-skifter-igen-navn|titill=Socialdemokraterne skifter igen navn|útgefandi=Berlingske|mánuður=23. september|ár=2016|mánuðurskoðað=30. júní|árskoðað=2019|tungumál=danska}}</ref>) er [[Sósíaldemókratismi|sósíaldemókratískur]] [[stjórnmálaflokkur]] í [[Danmörk]]u. Flokkurinn var stofnaður árið 1871, komst fyrst á [[danska þingið]] árið 1884 og hefur orðið stærsti flokkurinn á þinginu í flestum kosningum frá árinu 1924. Jafnaðarmannaflokkurinn er svipaður norska [[Verkamannaflokkurinn (Noregur)|Verkamannaflokknum]] og sænska [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Svíþjóð)|Jafnaðarmannaflokknum]] í stefnumálum. Fyrir þingkosningar árið 2011 lagði flokkurinn áherslu á að efla einkageirann, byggja upp nauðsynlega innviði, styrkja opinberar heilsugæslur, fjölga námsstyrkjum ásamt því að draga úr [[skrifræði]].<ref name="Politik">{{Vefheimild|url=http://www.socialdemokraterne.dk/default.aspx?func=blockpage.view&id=716787|titill=Kend vores politik|útgefandi=Jafnaðarmannaflokkurinn|tungumál=danska}}</ref> Frá árinu 2015 hefur flokkurinn færst til vinstri í efnahagsmálum en hefur um leið orðið gagnrýninn í garð [[alþjóðavæðing]]ar og hefur stutt strangar reglur gegn [[Aðflutningur|aðflutningi innflytjenda]] til Danmerkur. Í kosningum notast Jafnaðarmannaflokkurinn við listabókstafinn A. Á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]] er flokkurinn aðili að [[Flokkur evrópskra sósíalista|Flokki evrópskra sósíalista]]. [[Mette Frederiksen]] hefur verið formaður flokksins frá árinu 2015. Varaformenn flokksins eru verslunarráðherrann [[Mogens Jensen]] og [[Marie Stærke]]. Þingflokksformaður Jafnaðarmanna er [[Leif Lahn Jensen]]. Flokkurinn situr nú við stjórn minnihlutastjórnar í Danmörku með Frederiksen sem [[Forsætisráðherra Danmerkur|forsætisráðherra]]. == Stefna og skipulag == Í byrjun stefnuskrár flokksins stendur: „Áherslumál Jafnaðarmannaflokksins er að vinna að útbreiðslu lýðræðislegra, sósíalískra hugsjóna, að fá viðurkenningu á stefnumálum flokksins og að efla efnahags-, menningar- og stjórnmálahagsmuni í samræmi við stefnuskrána.“<ref name="Opbygning">{{Vefheimild|url=http://www.socialdemokraterne.dk/default.aspx?func=article.view&id=701056&menuID=701059&menuAction=select&topmenuID=688024|titill=Partiets opbygning og love|útgefandi=Jafnaðarmannaflokkurinn|tungumál=danska}}</ref> Jafnaðarmannaflokkurinn telur til sín 57.000 meðlimi og á kjörtímabilinu 2014-17 voru 33 af 98 borgarstjórum landsins meðlimir í flokknum. Flokkurinn telur jafnframt til sín 2 af 5 héraðsstjórum Danmerkur, í Norður-Jótlandi, Mið-Jótlandi og á höfuðborgarsvæðinu. Aðalritari flokksins er Jan Juul Christensen. Ungliðahreyfing Jafnaðarmannaflokksins er ''Danmarks Socialdemokratiske Ungdom'' (DSU) og formaður hennar er [[Frederik Vad Nielsen]]. Jafnaðarmannaflokkurinn hefur jafnan átt mestu fylgi að fagna í verkamannahverfum, í kringum [[Kaupmannahöfn]], í stórborgunum á [[Jótland]]i, í vesturhluta Sjálands og á eyjunum á [[Stórabeltistengingin|Stórabeltistengingunni]]. == Saga == Jafnaðarmannaflokkurinn var stofnaður árið 1871 að undirlagi [[Louis Pio]], [[Harald Brix|Haralds Brix]] og [[Paul Geleff|Pauls Geleff]]. Ásetningur þeirra var að sameina hina ört vaxandi verkalýðsstétt Danmerkur í einn [[Sósíalismi|sósíalískan]] flokk. Fyrsta stefnuskrá flokksins var samþykkt á flokksþingi í [[Frederiksberg]] þann 8. júní árið 1876. Flokkurinn átti erfitt uppdráttar á fyrstu árum sínum og fékk enga kjörna þingmenn fyrr en eftir aldamótin. Stofnun [[Danska alþýðusambandið|Danska alþýðusambandsins]] (LO) árið 1898 hjálpaði flokknum að ná undir sig fótunum. Stefnuskrá flokksins frá árinu 1913 var síðasta [[Marxismi|marxíska]] grunnstefnan, en hún stóð óbreytt til ársins 1961. Þegar [[kosningaréttur kvenna]] var samþykktur í Danmörku árið 1915 jókst verulega stuðningur við Jafnaðarmannaflokkinn, sem hafði þá lengi stutt útvíkkun kosningaréttarins. Flokksformaðurinn [[Thorvald Stauning]] gekk árið 1916 í stjórnarsamstarf með öðrum flokkum á tíma [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]] en þetta var undantekning á annars stöðugri setu flokksins í stjórnarandstöðu. Straumhvörf urðu í sögu flokksins á flokksþingi árið 1923, þegar flokksmenn lýstu yfir vilja til að mynda ríkisstjórn í miðri kreppunni sem þá geisaði. Í kosningum árið 1924 varð Jafnaðarmannaflokkurinn stærsti flokkurinn á þingi með um 36,6 prósentum atkvæða og fékk í fyrsta sinn að mynda eigin ríkisstjórn með Thorvald Stauning sem forsætisráðherra. Ríkisstjórn [[Venstre]] leysti stjórn Jafnaðarmanna af hólmi árið 1926 en eftir niðurskurð þeirrar stjórnar í félagsútgjöldum komust Jafnaðarmenn undir stjórn Stauning aftur til valda árið 1929, með sagnfræðinginn [[P. Munch]] sem utanríkisráðherra. [[Mynd:Election poster Social Democrats Denmark.jpg|thumb|left|Kosningaplakat Jafnaðarmanna frá árinu 1932.]] Stjórn flokksins á [[Kreppan mikla|kreppuárunum]] á [[1931-1940|fjórða áratugnum]] varð honum til enn frekari vinsælda og í kosningum árið 1935 hlaut flokkurinn 46,2 prósent atkvæða. Eftir [[Innrásin í Danmörku og Noreg|innrás nasista í Danmörku]] í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni reyndi ríkisstjórn Jafnaðarmanna að vinna með hernámsliði Þjóðverja. Í kosningum sem haldnar voru árið 1943, á meðan á hernáminu stóð, hlutu Jafnaðarmenn 44,5 prósent atkvæða og stjórn þeirra hélt velli. Samstarf stjórnarinnar við þýska hernámsliðið varð hins vegar mjög óvinsælt og leiddi til þess að stuðningur við Jafnaðarmenn skrapp verulega saman. Borgaralegir hægriflokkar tóku völdin á ný eftir kosningar árið 1945. Jafnaðarmanninum [[Hans Hedtoft]] tókst að mynda nýja ríkisstjórn árið 1947 og á stjórnartíð hans gerðust Danir stofnaðilar að [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalaginu]]. Á [[1951-1960|sjötta áratugnum]] kynnti stjórn flokksins [[almannatryggingar]] til sögunnar í Danmörku. Jafnaðarmannaflokkurinn sat við stjórn Danmerkur með fáum undantekningum til ársins 1982. Niðurskurður í opinberum útgjöldum árið 1967 leiddi til þess að [[Sósíalíski þjóðarflokkurinn]] klauf sig úr Jafnaðarmannaflokknum og til þess að borgaralegir hægriflokkar tóku völdin árin 1967 til 1971. Lengstu setur flokksins í stjórnarandstöðu síðan þá hafa verið stjórnarár [[Poul Schlüter|Pouls Schlüter]] frá 1982 til 1993 og stjórnartíð Venstre í ráðherratíðum [[Anders Fogh Rasmussen]] og [[Lars Løkke Rasmussen]] frá 2001 til 2011. [[Poul Nyrup Rasmussen]] var forsætisráðherra fyrir Jafnaðarmannaflokkinn frá 25. janúar 1993 til 27. nóvember 2001. Hann hvatti til þess að Danir samþykktu [[Maastrichtsáttmálinn|Maastrichsáttmálann]], sem var gert þegar 57% kjósenda greiddu atkvæði með honum í þjóðaratkvæðagreiðslu þann 18. maí árið 1993. ===Á 21. öld=== Flokkurinn tapaði verulegu fylgi í byrjun 21. aldar og árið 2001 glataði hann í fyrsta sinn frá árinu 1924 stöðu sinni sem stærsti flokkurinn á danska þinginu. Flokkurinn bað ósigur í kosningum árið 2005 fyrir ríkisstjórn [[Venstre]] og [[Anders Fogh Rasmussen]]. Þegar Rasmussen boðaði til nýrra kosninga árið 2007 vonuðust margir Jafnaðarmenn til þess að nýji flokksformaðurinn, [[Helle Thorning-Schmidt]], myndi auka fylgi þeirra, en í kosningunum brugðust vonir þeirra og flokkurinn hlaut aðeins um fjórðungsfylgi. Á næstu árum þurfti flokkurinn að aðlagast nýjum pólitískum veruleika þar sem hryðjuverkaógnin og vinnuaflsskortur hafa erfiðað flokkum að marka skýra stefnu í innflytjendamálum.<ref>{{Vefheimild|titill=Massiv støtte til dansk politiker etter islamistutspill|url=https://www.dagsavisen.no/utenriks/article336393.ece|mánuður=20. febrúar|ár=2008|útgefandi=''Dags avisen''|safnslóð=https://web.archive.org/web/20080223075225/http://www.dagsavisen.no/utenriks/article336393.ece|safnár=2008|safnmánuður=23. febrúar|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=1. júlí|tungumál=danska}}</ref> Í mars árið 2008 mældist Sósíalíski þjóðarflokkurinn með um 20-22 % fylgi í skoðanakönnunum en Jafnaðarmannaflokkurinn aðeins með um 18-22 % eftir að hinir fyrrnefndu gengu lengra í því að gagnrýna íslamska öfgatrúarmenn í kjölfar deilu um skopmyndir af [[Múhameð|Múhameð spámanni]].<ref>[http://www.nordhordland.no/Innenriks/Politikk/article3410413.ece Helle mister velgere]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Jafnaðarmannaflokkurinn náði að rétta úr kútnum fyrir kosningar árið 2011, þar sem hann hélt um fjórðungsfylgi og tókst að stofna ríkisstjórn ásamt Sósíalíska þjóðarflokknum og [[Róttæki vinstriflokkurinn|Róttæka vinstriflokknum]] með Helle Thorning-Schmidt sem forsætisráðherra. Jafnaðarmannaflokkurinn jók lítillega við fylgi sitt í kosningum árið 2015 en fylgi hinna vinstriflokkanna nægði ekki til að halda stjórninni við. Flokkurinn fór því aftur í stjórnarandstöðu, Thorning-Schmidt sagði af sér sem flokksformaður og [[Mette Frederiksen]] settist á formannsstólinn. Í formannstíð Frederiksen hefur flokkurinn færst lengra til vinstri í efnahagsmálum en hefur um leið tekið harðari afstöðu í garð innflytjenda og hælisleitenda og hefur í síauknum mæli gagnrýnt alþjóðavæðingu. Flokkurinn viðhélt svipuðu fylgi eftir kosningar árið 2019 en vinstriblokkin náði meirihluta á ný og Frederiksen tókst að stofna minnihlutastjórn sem tók við völdum þann 27. júní.<ref name=vísir2019>{{Vefheimild|titill=Mette Frederiksen fer fyrir nýmyndaðri minnihlutastjórn jafnaðarmanna|url=https://www.visir.is/g/2019190629219/mette-frederiksen-fer-fyrir-nymyndadri-minnihlutastjorn-jafnadarmanna|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Andri Eysteinsson|ár=2019|mánuður=25. júní|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=26. júní}}</ref> Eftir kosningar í nóvember 2022 myndaði Jafnaðarmannaflokkurinn stjórn yfir miðju ásamt [[Venstre]] og [[Moderaterne]].<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrsta meirihlutastjórn í 30 ár|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/12/14/fyrsta_meirihlutastjorn_i_30_ar/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=14. desember 2022|skoðað=17. desember 2022|höfundur=Atli Steinn Guðmundsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Mette Frederiksen sögð hafa tekið kröftuga hægri beygju|url=https://www.visir.is/g/20222353026d/mette-frederiksen-sogd-hafa-tekid-kroftuga-haegri-beygju|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Kristján Már Unnarsson|dags=15. desember 2022|skoðað=17. desember 2022}}</ref> == Formenn Jafnaðarmannaflokksins == * [[Mette Frederiksen]] 2015– * [[Helle Thorning-Schmidt]] 2005–2015 * [[Mogens Lykketoft]] 2002–2005 * [[Poul Nyrup Rasmussen]] 1992–2002 * [[Svend Auken]] 1987–1992 * [[Anker Jørgensen]] 1972–1987 * [[Jens Otto Krag]] 1962–1972 * [[Viggo Kampmann]] 1960–1962 * [[H.C. Hansen]] 1955–1960 * [[Hans Hedtoft]] 1945–1955 * [[Alsing Andersen]] 1941–1945 * [[Hans Hedtoft]] 1939–1941 * [[Thorvald Stauning]] 1910–1939 * [[P. Knudsen]] 1882–1910 * [[Chresten Hørdum]] 1880–1882 * [[Saxo W. Wiegell]] 1878–1879 * [[A.C. Meyer]] 1878 * [[Chresten Hørdum]] 1877 * [[Louis Pio]] 1875–1877 * [[Ernst Wilhelm Klein]] 1874–1875 * [[Carl Würtz]] 1872–1873 * [[Louis Pio]] 1871–1872 ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Danskir stjórnmálaflokkar]] [[Flokkur:Jafnaðarflokkar]] [[Flokkur:Stofnað 1871]] bldg638wpnuu5lsrqtu63heyybah95d 1952491 1952463 2026-03-28T23:29:35Z TKSnaevarr 53243 /* Á 21. öld */ 1952491 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur |litur = #F04D46 |flokksnafn_íslenska = Jafnaðarmannaflokkurinn |flokksnafn_formlegt =Socialdemokratiet |mynd = [[Mynd:Socialdemokratiet symbol (2014–present).svg|150px|center|]] |fylgi = {{lækkun}} 21,9%¹ |formaður = [[Mette Frederiksen]] |varaformaður = [[Mogens Jensen]], [[Marie Stærke]]<ref>[https://www.dr.dk/nyheder/seneste/marie-staerke-bliver-ny-naestformand-i-socialdemokratiet-efter-frank-jensens-exit Køge-borgmester Marie Stærke bliver ny næstformand i Socialdemokratiet efter Frank Jensens exit] dr.dk, 13. nóv. 2020</ref> |þingflokksformaður = [[Leif Lahn Jensen]] |aðalritari = [[Lasse Ryberg]] |stofnár = {{start date and age|1871}} |höfuðstöðvar = Vester Voldgade 96, 1552 [[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]u |hugmyndafræði = [[Sósíaldemókratismi|Jafnaðarstefna]] |félagatal = 31.327 (2022)<ref name="FT">{{cite web | title= Hvor mange medlemmer har de politiske partier? | author=[[Folketinget]] | url=https://www.ft.dk/-/media/sites/ft/pdf/partier/om-politiske-partier/tal-og-fakta-om-partier/partiernes-medlemstal-fra-1960.pdf | access-date=11. juni 2024}}</ref> |einkennislitur = Rauður {{Colorbox|#C9002D}} |vettvangur1 = Sæti á þjóðþinginu |sæti1 = 38 |sæti1alls = 179 |vettvangur2 = Sæti á Evrópuþinginu |sæti2 = 3 |sæti2alls = 14 |bókstafur = A |vefsíða = {{URL|socialdemokratiet.dk}} |bestu kosningaúrslit = |verstu kosningaúrslit = |fótnóta =¹Fylgi í þingkosningum 2026 }} '''Jafnaðarmannaflokkurinn''' eða '''Sósíaldemókrataflokkurinn''' ([[danska]]: ''Socialdemokratiet''; áður ''Socialdemokraterne'' frá 2002 til 2016<ref>{{Vefheimild|url=http://www.b.dk/politiko/socialdemokraterne-skifter-igen-navn|titill=Socialdemokraterne skifter igen navn|útgefandi=Berlingske|mánuður=23. september|ár=2016|mánuðurskoðað=30. júní|árskoðað=2019|tungumál=danska}}</ref>) er [[Sósíaldemókratismi|sósíaldemókratískur]] [[stjórnmálaflokkur]] í [[Danmörk]]u. Flokkurinn var stofnaður árið 1871, komst fyrst á [[danska þingið]] árið 1884 og hefur orðið stærsti flokkurinn á þinginu í flestum kosningum frá árinu 1924. Jafnaðarmannaflokkurinn er svipaður norska [[Verkamannaflokkurinn (Noregur)|Verkamannaflokknum]] og sænska [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Svíþjóð)|Jafnaðarmannaflokknum]] í stefnumálum. Fyrir þingkosningar árið 2011 lagði flokkurinn áherslu á að efla einkageirann, byggja upp nauðsynlega innviði, styrkja opinberar heilsugæslur, fjölga námsstyrkjum ásamt því að draga úr [[skrifræði]].<ref name="Politik">{{Vefheimild|url=http://www.socialdemokraterne.dk/default.aspx?func=blockpage.view&id=716787|titill=Kend vores politik|útgefandi=Jafnaðarmannaflokkurinn|tungumál=danska}}</ref> Frá árinu 2015 hefur flokkurinn færst til vinstri í efnahagsmálum en hefur um leið orðið gagnrýninn í garð [[alþjóðavæðing]]ar og hefur stutt strangar reglur gegn [[Aðflutningur|aðflutningi innflytjenda]] til Danmerkur. Í kosningum notast Jafnaðarmannaflokkurinn við listabókstafinn A. Á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]] er flokkurinn aðili að [[Flokkur evrópskra sósíalista|Flokki evrópskra sósíalista]]. [[Mette Frederiksen]] hefur verið formaður flokksins frá árinu 2015. Varaformenn flokksins eru verslunarráðherrann [[Mogens Jensen]] og [[Marie Stærke]]. Þingflokksformaður Jafnaðarmanna er [[Leif Lahn Jensen]]. Flokkurinn situr nú við stjórn minnihlutastjórnar í Danmörku með Frederiksen sem [[Forsætisráðherra Danmerkur|forsætisráðherra]]. == Stefna og skipulag == Í byrjun stefnuskrár flokksins stendur: „Áherslumál Jafnaðarmannaflokksins er að vinna að útbreiðslu lýðræðislegra, sósíalískra hugsjóna, að fá viðurkenningu á stefnumálum flokksins og að efla efnahags-, menningar- og stjórnmálahagsmuni í samræmi við stefnuskrána.“<ref name="Opbygning">{{Vefheimild|url=http://www.socialdemokraterne.dk/default.aspx?func=article.view&id=701056&menuID=701059&menuAction=select&topmenuID=688024|titill=Partiets opbygning og love|útgefandi=Jafnaðarmannaflokkurinn|tungumál=danska}}</ref> Jafnaðarmannaflokkurinn telur til sín 57.000 meðlimi og á kjörtímabilinu 2014-17 voru 33 af 98 borgarstjórum landsins meðlimir í flokknum. Flokkurinn telur jafnframt til sín 2 af 5 héraðsstjórum Danmerkur, í Norður-Jótlandi, Mið-Jótlandi og á höfuðborgarsvæðinu. Aðalritari flokksins er Jan Juul Christensen. Ungliðahreyfing Jafnaðarmannaflokksins er ''Danmarks Socialdemokratiske Ungdom'' (DSU) og formaður hennar er [[Frederik Vad Nielsen]]. Jafnaðarmannaflokkurinn hefur jafnan átt mestu fylgi að fagna í verkamannahverfum, í kringum [[Kaupmannahöfn]], í stórborgunum á [[Jótland]]i, í vesturhluta Sjálands og á eyjunum á [[Stórabeltistengingin|Stórabeltistengingunni]]. == Saga == Jafnaðarmannaflokkurinn var stofnaður árið 1871 að undirlagi [[Louis Pio]], [[Harald Brix|Haralds Brix]] og [[Paul Geleff|Pauls Geleff]]. Ásetningur þeirra var að sameina hina ört vaxandi verkalýðsstétt Danmerkur í einn [[Sósíalismi|sósíalískan]] flokk. Fyrsta stefnuskrá flokksins var samþykkt á flokksþingi í [[Frederiksberg]] þann 8. júní árið 1876. Flokkurinn átti erfitt uppdráttar á fyrstu árum sínum og fékk enga kjörna þingmenn fyrr en eftir aldamótin. Stofnun [[Danska alþýðusambandið|Danska alþýðusambandsins]] (LO) árið 1898 hjálpaði flokknum að ná undir sig fótunum. Stefnuskrá flokksins frá árinu 1913 var síðasta [[Marxismi|marxíska]] grunnstefnan, en hún stóð óbreytt til ársins 1961. Þegar [[kosningaréttur kvenna]] var samþykktur í Danmörku árið 1915 jókst verulega stuðningur við Jafnaðarmannaflokkinn, sem hafði þá lengi stutt útvíkkun kosningaréttarins. Flokksformaðurinn [[Thorvald Stauning]] gekk árið 1916 í stjórnarsamstarf með öðrum flokkum á tíma [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]] en þetta var undantekning á annars stöðugri setu flokksins í stjórnarandstöðu. Straumhvörf urðu í sögu flokksins á flokksþingi árið 1923, þegar flokksmenn lýstu yfir vilja til að mynda ríkisstjórn í miðri kreppunni sem þá geisaði. Í kosningum árið 1924 varð Jafnaðarmannaflokkurinn stærsti flokkurinn á þingi með um 36,6 prósentum atkvæða og fékk í fyrsta sinn að mynda eigin ríkisstjórn með Thorvald Stauning sem forsætisráðherra. Ríkisstjórn [[Venstre]] leysti stjórn Jafnaðarmanna af hólmi árið 1926 en eftir niðurskurð þeirrar stjórnar í félagsútgjöldum komust Jafnaðarmenn undir stjórn Stauning aftur til valda árið 1929, með sagnfræðinginn [[P. Munch]] sem utanríkisráðherra. [[Mynd:Election poster Social Democrats Denmark.jpg|thumb|left|Kosningaplakat Jafnaðarmanna frá árinu 1932.]] Stjórn flokksins á [[Kreppan mikla|kreppuárunum]] á [[1931-1940|fjórða áratugnum]] varð honum til enn frekari vinsælda og í kosningum árið 1935 hlaut flokkurinn 46,2 prósent atkvæða. Eftir [[Innrásin í Danmörku og Noreg|innrás nasista í Danmörku]] í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni reyndi ríkisstjórn Jafnaðarmanna að vinna með hernámsliði Þjóðverja. Í kosningum sem haldnar voru árið 1943, á meðan á hernáminu stóð, hlutu Jafnaðarmenn 44,5 prósent atkvæða og stjórn þeirra hélt velli. Samstarf stjórnarinnar við þýska hernámsliðið varð hins vegar mjög óvinsælt og leiddi til þess að stuðningur við Jafnaðarmenn skrapp verulega saman. Borgaralegir hægriflokkar tóku völdin á ný eftir kosningar árið 1945. Jafnaðarmanninum [[Hans Hedtoft]] tókst að mynda nýja ríkisstjórn árið 1947 og á stjórnartíð hans gerðust Danir stofnaðilar að [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalaginu]]. Á [[1951-1960|sjötta áratugnum]] kynnti stjórn flokksins [[almannatryggingar]] til sögunnar í Danmörku. Jafnaðarmannaflokkurinn sat við stjórn Danmerkur með fáum undantekningum til ársins 1982. Niðurskurður í opinberum útgjöldum árið 1967 leiddi til þess að [[Sósíalíski þjóðarflokkurinn]] klauf sig úr Jafnaðarmannaflokknum og til þess að borgaralegir hægriflokkar tóku völdin árin 1967 til 1971. Lengstu setur flokksins í stjórnarandstöðu síðan þá hafa verið stjórnarár [[Poul Schlüter|Pouls Schlüter]] frá 1982 til 1993 og stjórnartíð Venstre í ráðherratíðum [[Anders Fogh Rasmussen]] og [[Lars Løkke Rasmussen]] frá 2001 til 2011. [[Poul Nyrup Rasmussen]] var forsætisráðherra fyrir Jafnaðarmannaflokkinn frá 25. janúar 1993 til 27. nóvember 2001. Hann hvatti til þess að Danir samþykktu [[Maastrichtsáttmálinn|Maastrichsáttmálann]], sem var gert þegar 57% kjósenda greiddu atkvæði með honum í þjóðaratkvæðagreiðslu þann 18. maí árið 1993. ===Á 21. öld=== Flokkurinn tapaði verulegu fylgi í byrjun 21. aldar og árið 2001 glataði hann í fyrsta sinn frá árinu 1924 stöðu sinni sem stærsti flokkurinn á danska þinginu. Flokkurinn bað ósigur í kosningum árið 2005 fyrir ríkisstjórn [[Venstre]] og [[Anders Fogh Rasmussen]]. Þegar Rasmussen boðaði til nýrra kosninga árið 2007 vonuðust margir Jafnaðarmenn til þess að nýi flokksformaðurinn, [[Helle Thorning-Schmidt]], myndi auka fylgi þeirra, en í kosningunum brugðust vonir þeirra og flokkurinn hlaut aðeins um fjórðungsfylgi. Á næstu árum þurfti flokkurinn að aðlagast nýjum pólitískum veruleika þar sem hryðjuverkaógnin og vinnuaflsskortur hafa erfiðað flokkum að marka skýra stefnu í innflytjendamálum.<ref>{{Vefheimild|titill=Massiv støtte til dansk politiker etter islamistutspill|url=https://www.dagsavisen.no/utenriks/article336393.ece|mánuður=20. febrúar|ár=2008|útgefandi=''Dags avisen''|safnslóð=https://web.archive.org/web/20080223075225/http://www.dagsavisen.no/utenriks/article336393.ece|safnár=2008|safnmánuður=23. febrúar|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=1. júlí|tungumál=danska}}</ref> Í mars árið 2008 mældist Sósíalíski þjóðarflokkurinn með um 20-22 % fylgi í skoðanakönnunum en Jafnaðarmannaflokkurinn aðeins með um 18-22 % eftir að hinir fyrrnefndu gengu lengra í því að gagnrýna íslamska öfgatrúarmenn í kjölfar deilu um skopmyndir af [[Múhameð|Múhameð spámanni]].<ref>[http://www.nordhordland.no/Innenriks/Politikk/article3410413.ece Helle mister velgere]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Jafnaðarmannaflokkurinn náði að rétta úr kútnum fyrir kosningar árið 2011, þar sem hann hélt um fjórðungsfylgi og tókst að stofna ríkisstjórn ásamt Sósíalíska þjóðarflokknum og [[Róttæki vinstriflokkurinn|Róttæka vinstriflokknum]] með Helle Thorning-Schmidt sem forsætisráðherra. Jafnaðarmannaflokkurinn jók lítillega við fylgi sitt í kosningum árið 2015 en fylgi hinna vinstriflokkanna nægði ekki til að halda stjórninni við. Flokkurinn fór því aftur í stjórnarandstöðu, Thorning-Schmidt sagði af sér sem flokksformaður og [[Mette Frederiksen]] settist á formannsstólinn. Í formannstíð Frederiksen hefur flokkurinn færst lengra til vinstri í efnahagsmálum en hefur um leið tekið harðari afstöðu í garð innflytjenda og hælisleitenda og hefur í síauknum mæli gagnrýnt alþjóðavæðingu. Flokkurinn viðhélt svipuðu fylgi eftir kosningar árið 2019 en vinstriblokkin náði meirihluta á ný og Frederiksen tókst að stofna minnihlutastjórn sem tók við völdum þann 27. júní.<ref name=vísir2019>{{Vefheimild|titill=Mette Frederiksen fer fyrir nýmyndaðri minnihlutastjórn jafnaðarmanna|url=https://www.visir.is/g/2019190629219/mette-frederiksen-fer-fyrir-nymyndadri-minnihlutastjorn-jafnadarmanna|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Andri Eysteinsson|ár=2019|mánuður=25. júní|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=26. júní}}</ref> Eftir kosningar í nóvember 2022 myndaði Jafnaðarmannaflokkurinn stjórn yfir miðju ásamt [[Venstre]] og [[Moderaterne]].<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrsta meirihlutastjórn í 30 ár|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/12/14/fyrsta_meirihlutastjorn_i_30_ar/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=14. desember 2022|skoðað=17. desember 2022|höfundur=Atli Steinn Guðmundsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Mette Frederiksen sögð hafa tekið kröftuga hægri beygju|url=https://www.visir.is/g/20222353026d/mette-frederiksen-sogd-hafa-tekid-kroftuga-haegri-beygju|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Kristján Már Unnarsson|dags=15. desember 2022|skoðað=17. desember 2022}}</ref> == Formenn Jafnaðarmannaflokksins == * [[Mette Frederiksen]] 2015– * [[Helle Thorning-Schmidt]] 2005–2015 * [[Mogens Lykketoft]] 2002–2005 * [[Poul Nyrup Rasmussen]] 1992–2002 * [[Svend Auken]] 1987–1992 * [[Anker Jørgensen]] 1972–1987 * [[Jens Otto Krag]] 1962–1972 * [[Viggo Kampmann]] 1960–1962 * [[H.C. Hansen]] 1955–1960 * [[Hans Hedtoft]] 1945–1955 * [[Alsing Andersen]] 1941–1945 * [[Hans Hedtoft]] 1939–1941 * [[Thorvald Stauning]] 1910–1939 * [[P. Knudsen]] 1882–1910 * [[Chresten Hørdum]] 1880–1882 * [[Saxo W. Wiegell]] 1878–1879 * [[A.C. Meyer]] 1878 * [[Chresten Hørdum]] 1877 * [[Louis Pio]] 1875–1877 * [[Ernst Wilhelm Klein]] 1874–1875 * [[Carl Würtz]] 1872–1873 * [[Louis Pio]] 1871–1872 ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Danskir stjórnmálaflokkar]] [[Flokkur:Jafnaðarflokkar]] [[Flokkur:Stofnað 1871]] 42z4372v1bbllw2chydbasgi644h3sd 0 152462 1952480 1912581 2026-03-28T23:19:04Z TKSnaevarr 53243 1952480 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur |litur = #1D84CE |flokksnafn_íslenska = Þjóðarflokkurinn |flokksnafn_formlegt = Partido Popular |mynd = [[Mynd:Logo del PP (2022).svg|150px|center|]] |fylgi = {{hækkun}} 33,05%¹ |forseti = [[Alberto Núñez Feijóo]] |aðalritari = [[Teodoro García Egea]] |þingflokksformaður = [[Dolors Montserrat]] (neðri deild)<br>[[Ignacio Cosidó]] (efri deild) |frkvstjr = |stofnár = {{start date and age|1989}} |höfuðstöðvar = C/ Génova, 13 28004 [[Madríd]], [[Spánn|Spáni]] |hugmyndafræði = [[Íhaldsstefna]], kristileg lýðræðishyggja, efnahagsfrjálslyndi, [[einveldi]]shyggja |einkennislitur = Blár {{Colorbox|#1D84CE}} |vettvangur1 = Sæti á neðri þingdeild |sæti1 = 136 |sæti1alls = 350 |vettvangur2 = Sæti á efri þingdeild |sæti2 = 104 |sæti2alls = 265 |vettvangur3 = Sæti á Evrópuþinginu |sæti3 = 22 |sæti3alls = 61 |bókstafur = |vefsíða = [http://www.pp.es www.pp.es] |bestu kosningaúrslit = |verstu kosningaúrslit = |fótnóta =¹Fylgi í þingkosningum 2023}} '''Þjóðarflokkurinn''' eða '''Lýðflokkurinn''' (spænska: '''Partido Popular''' eða '''PP''') er [[Spánn|spænskur]] [[stjórnmálaflokkur]] sem var stofnaður árið [[1989]] á grunni stjórnmálaflokksins [[Alianza Popular]] eða AP en sá flokkur var stofnaður af og starfaði undir forystu [[Manuel Fraga Iribarne]] sem var innanríkisráðherra og ferðamálaráðherra í stjórnartíð [[Francisco Franco|Francos]]. Þessi nýi flokkur sameinaði íhaldsöfl í AP og ýmsa smærri flokka kristilega demókrata og frjálshyggjuflokka. PP er félagi í hinu miðju- og hægrisinnaða bandalagi [[Evrópski þjóðarflokkurinn|Evrópska þjóðarflokksins]] (EPP) og þeir 16 [[Evrópuþingið|evrópuþingmenn]] sem PP hefur sitja í EPP-hópnum. PP er einnig félagi í the [[Alþjóðasamband miðjusinnaðra lýðræðisflokka|Alþjóðasambandi miðjusinnaðra lýðræðisflokka]], [[Alþjóðasamband lýðræðisflokka|Alþjóðasambandi lýðræðisflokka]] (IDU) og einn af stofnfélögum [[Robert Schuman-stofnunin|Robert Schuman-stofnunarinnar]] til þróunar lýðræðis í Mið- og Austur-Evrópu. Þjóðarflokkurinn var í ríkisstjórn frá 1996 til 2004 og var forsætisráðherra þá [[José María Aznar]]. Þjóðarflokkurinn tapaði miklu fylgi í kosningum 2004 og [[Spænski sósíalíski verkamannaflokkurinn]] (PSOE) komst þá í forustu. Aðeins þremur dögum fyrir kjördag varð [[Sprengjuárásirnar í Madrid 2004|hryðjuverkaárás í Madríd]] þann [[11. mars]] [[2004]] og sitjandi ríkisstjórn kenndi umsvifalaust sjálfstæðishreyfingu Baska [[ETA]] um árásina. Það kom svo í ljós að árásin var gerð að undirlagi [[al-Kaída]]. Því var haldið fram að ríkisstjórnin hefði kennt ETA um árásina eftir að hafa vegið og metið hvað myndi valda sem minnstu fylgistapi á kjördag. Spænska ríkisstjórnin undir forustu Þjóðarflokksins hafði tekið þátt í [[Íraksstríðið|innrás og stríði í Írak]] undir forustu Bandaríkjanna og var sú þátttaka afar óvinsæl hjá spænskum almenningi. Þegar ljóst var að al-Kaída stóð bak við hryðjuverkin þá snerist almenningsálit á þann veg að talið var að ríkisstjórnin hefði blekkt almenning og er talið að það hafi haft úrslitaáhrif á hið mikla fylgistap PP í kosningunum 2004. Í kosningum árið 2008 vann PP mikið á en náði ekki að hrekja stjórn PSOE frá völdum. Í kosningum árið 2011 fékk PP 44,62% atkvæða og 186 sæti í þinginu Congreso de los Diputados en PSOE hrökklaðist frá völdum og tapaði 59 þingmönnum. Ríkisstjórn PP samþykkti í árslok 2011 niðurskurðaráætlun en með henni voru laun opinberrra starfsmanna fryst, vinnuvikan var færð niður í 37,5 klukkustundir og ekki leyft að ráða nýja opinbera starfsmenn nema á sviði öryggismála, heilsu- og menntamála. Felldar voru úr gildi húsaleigubætur fyrir ungt fólk og lágmarkslaun voru fryst og skattar hækkaðir. Í kosningum árið [[2019]] missti PP mikið fylgi og fékk einungis 16,7% og varð þriðji stærsti flokkurinn en stærsti flokkurinn varð PSOE og næststærsti flokkurinn [[Ciudadanos]]. Flokknum gekk nokkuð betur þegar aðrar kosningar voru haldnar í nóvember sama ár og varð næststærsti flokkurinn á eftir sósíalistum.<ref>{{Vefheimild|titill=Hægriflokkar bæta við sig fylgi á Spáni|url=https://www.visir.is/g/2019191119941/haegriflokkar-baeta-vid-sig-fylgi-a-spani|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Atli Ísleifsson|ár=2019|mánuður=10. nóvember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=11. nóvember}}</ref> Flokkurinn varð aftur stærstur á þinginu eftir kosningar árið 2023 en tókst þó ekki að mynda ríkisstjórn.<ref>{{Vefheimild|titill=Stjórnarkreppa að loknum kosningum á Spáni|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|url=https://www.visir.is/g/20232443256d/stjornarkreppa-ad-loknum-kosningum-a-spani|dags=24. júlí 2023|skoðað=9. nóvember 2023|höfundur=Heimir Már Pétursson}}</ref> ==Gengi í þingkosningum== {| class="wikitable" style="text-align:right;" |- | colspan="9" align="center"| Spænska þingið (''Cortes Generales'') |- ! rowspan="2" style="width:75px;"| Kosningar ! rowspan="2"| Leiðtogi ! colspan="3"| Neðri deild ! colspan="3"| Efri deild ! rowspan="2"| Stjórnarþátttaka |- ! style="width:70px;"| Atkvæði ! style="width:60px;"| % ! Þingsæti ! style="width:70px;"| Atkvæði ! style="width:60px;"| % ! Þingsæti |- ! 1989 | rowspan="4" style="text-align:left;"| [[José María Aznar]] | 5.285.972 | 25,8 (#2) | {{Composition bar|107|350|hex=#1D84CE}} | 14.459.290 | 26,1 (#2) | {{Composition bar|78|208|hex=#1D84CE}} | {{nei}} |- ! 1993 | 8.201.463 | 34,8 (#2) | {{Composition bar|141|350|hex=#1D84CE}} | 22.467.236 | 34,5 (#2) | {{Composition bar|93|208|hex=#1D84CE}} | {{nei}} |- ! 1996 | 9.716.006 | 38,8 (#'''1''') | {{Composition bar|156|350|hex=#1D84CE}} | 26.788.282 | 39,0 (#'''1''') | {{Composition bar|112|208|hex=#1D84CE}} | {{já}} |- ! 2000 | 10.321.178 | 44,5 (#'''1''') | {{Composition bar|183|350|hex=#1D84CE}} | 28.097.204 | 45,4 (#'''1''') | {{Composition bar|127|208|hex=#1D84CE}} | {{já}} |- ! 2004 | rowspan="6" style="text-align:left;"| [[Mariano Rajoy]] | 9.763.144 | 37,7 (#2) | {{Composition bar|148|350|hex=#1D84CE}} | 26.639.965 | 37,9 (#'''1''') | {{Composition bar|102|208|hex=#1D84CE}} | {{nei}} |- ! 2008 | 10.278.010 | 39,9 (#2) | {{Composition bar|154|350|hex=#1D84CE}} | 28.039.592 | 40,2 (#'''1''') | {{Composition bar|101|208|hex=#1D84CE}} | {{nei}} |- ! 2011 | 10.866.566 | 44,6 (#'''1''') | {{Composition bar|186|350|hex=#1D84CE}} | 29.363.775 | 46,3 (#'''1''') | {{Composition bar|136|208|hex=#1D84CE}} | {{já}} |- ! 2015 | 7.236.965 | 28,7 (#'''1''') | {{Composition bar|123|350|hex=#1D84CE}} | 20.105.650 | 30,3 (#'''1''') | {{Composition bar|124|208|hex=#1D84CE}} | style="text-align:center;"| — |- ! rowspan="2"| 2016 | rowspan="2"| 7.941.236 | rowspan="2"| 33,0 (#'''1''') | rowspan="2"| {{Composition bar|137|350|hex=#1D84CE}} | rowspan="2"| 22.285.969 | rowspan="2"| 34,2 (#'''1''') | rowspan="2"| {{Composition bar|130|208|hex=#1D84CE}} | {{já}}{{efn|2016–2018.}} |- | {{nei}}{{efn|2018–2019.}} |- ! Apr. 2019 | rowspan="2" style="text-align:left;"| [[Pablo Casado]] | 4.373.653 | 16,7 (#2) | {{Composition bar|66|350|hex=#1D84CE}} | 13.757.395 | 19,2 (#2) | {{Composition bar|54|208|hex=#1D84CE}} | style="text-align:center;"| — |- ! Nóv. 2019 | 5.047.040 | 20,8 (#2) | {{Composition bar|89|350|hex=#1D84CE}} | 17.074.301 | 26,8 (#2) | {{Composition bar|83|208|hex=#1D84CE}} | {{nei}} |- ! 2023 | style="text-align:left;"| [[Alberto Núñez Feijóo]] | 8.160.837 | 33,1 (#'''1''') | {{Composition bar|137|350|hex=#1D84CE}} | 23.536.366 | 34,5 (#'''1''') | {{Composition bar|120|208|hex=#1D84CE}} | {{nei}} |} {{notelist}} ==Heimild== * Greinin Partido Popular á dönsku wikipedia ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Spænskir stjórnmálaflokkar]] [[Flokkur:Stofnað 1989]] 186jm5y65g6u6h40r6n4kfirokgt5s5 0 155358 1952449 1919502 2026-03-28T22:15:43Z Arnastjarna 114982 /* Kosningar til stúdentaráðs */ 1952449 wikitext text/x-wiki {{Félagasamtök | nafn = Stúdentaráð Háskóla Íslands | skammstöfun = SHÍ | stofnun = 1920 | staðsetning = Sæmundargata 4, 102 Reykjavík | titill_leiðtoga = Forseti | nafn_leiðtoga = Arent Orri Jónsson Claessen | titill_leiðtoga2 = Varaforseti | nafn_leiðtoga2 = Sylvía Martinsdóttir | titill_leiðtoga3 = Hagsmunafulltrúi | nafn_leiðtoga3 = Valgerður Laufey Guðmundsdóttir | titill_leiðtoga4 = Lánasjóðsfulltrúi | nafn_leiðtoga4 = Viktor Pétur Finnsson | vefsíða = https://student.is | höfuðstöðvar = Háskólatorg, Sæmundargata 2 | fjöldi starfsfólks = 8 }} '''Stúdentaráð Háskóla Íslands''' (SHÍ) er [[Almenn félagasamtök|félag]] og vettvangur fyrir hagsmunabaráttu stúdenta við háskólann. Stúdentar kjósa fulltrúa í sviðsráð fyrir hvert fimm sviða [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] og skipa forsetar sviðsráðanna stjórn Stúdentaráðs auk forseta og varaforseta. Stúdentaráð stendur fyrir ýmiskonar starfsemi og viðburðum sem tengjast réttindavörslu og félagslífi stúdenta, en SHÍ heldur einnig og sér um útihátíðina [[Októberfest á Íslandi|Októberfest]], sem hefur verið haldin í Vatnsmýrinni frá árinu 2003. Meðal helstu baráttumála Stúdentaráðs í gegnum tíðina hafa verið húsnæðismál og lánasjóðsmál.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://student.is/saga-shi/|title=Saga Stúdentaráðs|website=student.is|language=is-IS|access-date=2023-02-20}}</ref> Vaka, félag lýðræðissinniðra stúdenta er nú í meirihluta í stúdentaráði, en Vaka hefur 10 fulltrúa á móti 7 fulltrúum Röskvu, samtökum félagshyggjufólks Forseti Stúdentaráðs er [[Arent Orri Jónsson Claessen]], fulltrúi Vöku. Vara­for­seti er Sylvía Martinsdóttir, hags­muna­full­trúi er Valgerður Laufey Guðmundsdóttir og lána­sjóðsfull­trúi er Viktor Pétur Finnsson.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2024/04/17/arent_orri_kjorinn_forseti_studentarads/|title=Arent Orri kjörinn forseti stúdentaráðs|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2024-04-17}}</ref> Stúdentaráð heldur úti réttindaskrifstofu, með aðsetur á Háskólatorgi, fyrir ofan bóksölu stúdenta. Starfsstöður SHÍ eru: Forseti, varaforseti, lánasjóðsfulltrúi, framkvæmdastjóri, hagsmunafulltrúi, alþjóðafulltrúi, ritstjóri [[Stúdentablaðið|Stúdentablaðsins]].<ref>{{Cite web|url=https://student.is/skrifstofa-studentarads/|title=Skrifstofa Stúdentaráðs|website=student.is|language=is|access-date=2023-02-20}}</ref> og kjara- og réttindafulltrúi.<ref>{{Cite web|url=https://student.is/frettir/karen-lind-radin-kjara-og-rettindafulltrui-shi/|title=Karen Lind ráðin kjara- og réttindafulltrúi SHÍ|website=student.is|language=is|access-date=2025-04-25}}</ref> Fastanefndir sem SHÍ skipar eru níu: Alþjóðanefnd, Félagslífs- og menningarnefnd, Fjármála- og atvinnulífsnefnd, Fjölskyldunefnd, Jafnréttisnefnd, Kennslumálanefnd, Lagabreytinganefnd, Nýsköpunar- og frumkvöðlanefnd, Umhverfis- og samgöngunefnd.<ref>{{Cite web|url=https://student.is/nefndir/|title=Nefndir Stúdentaráðs|website=student.is|language=is|access-date=2023-02-20}}</ref> Kosningar til Stúdentaráðs fara fram á ári hverju, en kosið er til háskólaráðs annað hvert ár. Stúdentaráðskosningar í gegnum tíðina hafa verið harkalegar eða eins og segir í Garði, tímariti Stúdentaráðs Háskólans og Stúdentafélags Reykjavíkur, eru "þær kosningar meðal harðsóttari kosninga hérlendis"<ref name=":1">{{Bókaheimild|titill=Garður|útgefandi=Stúdentaráð Háskólans og Stúdentafélag Reykjavíkur|ár=1947|bls=45|höfundur=Páll Líndal|árgangur=1. hefti}}</ref>. Í seinni tíð hafa kosningar til Stúdentaráðs nær alltaf verið milli Vöku, félag lýðræðissinnaðra stúdenta, og Röskvu, samtök félagshyggjufólks við Háskóla Íslands, og hefur meirihlutinn flakkað oftast milli fylkinganna tveggja, en Vaka hefur verið í meirihluta 44 ár, og Röskva í 20 ár. == Helstu tímamót == * 1920 - Stofnun SHÍ. * 1933 - Fyrstu leynilegu kosningarnar * 1968 - Félagsstofnun stúdenta stofnuð * 2003 - Fyrsta Októberfest SHÍ * 2013 - SHÍ sigrar í dómsmáli gegn Lánasjóði íslenskra námsmanna * 2019 - SHÍ tekur þátt í loftslagsverkföllum == Saga stúdentaráðs == Stúdentaráð var stofnað í desember árið [[1920]], en lagt var til á fundi Stúdentafélags Háskólans að stofnað yrði stúdentaráð við háskólann að erlendri fyrirmynd. Hlutverk ráðsins væri að sinna hagsmunum og að vera málsvari stúdenta, á meðan það var enn í verkahring Stúdentafélags Háskólans og Stúdentafélags Reykjavíkur að hlúa að skemmtanalífi og fræðslufélögum nemenda við skólann. Í nóvember árið 1921 stofnaði Stúdentaráð mötuneytið Mensa academica sem starfaði fram til ársins 1929. Leynilegar kosningar til Stúdentaráðs voru teknar upp árið 1933. Þá urðu til fylkingar sem buðu fram á listum í kosningum. Árið 1951 stofnaði Stúdentaráð vinnumiðlun fyrir háskólanema. [[Félagsstofnun stúdenta|Félagsstofnun Stúdenta]] var stofnuð 1968 af Stúdentaráði og [[Háskólaráð|háskólaráði]].<ref name=":0" /> Árið 2013 stefndi Stúdentaráð íslenska ríkinu og Menntasjóð Námsmanna (áður [[Lánasjóður íslenskra námsmanna|Lánasjóður Íslenskra Námsmanna]]) vegna breytinga á útlánareglum sjóðsins og hafði betur.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2013/08/30/studentarad_hafdi_betur_gegn_lin/|title=Stúdentaráð hafði betur gegn LÍN|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-02-20}}</ref> Í febrúar 2019 hóf Stúdentaráð loftslagsverkföll ásamt fleiri samtökum og kröfðust þess að [[Alþingi]] lýsti yfir neyðarástandi í loftslagsmálum.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/islenskir-studentar-i-loftslagsverkfall/|title=Íslenskir stúdentar í loftslagsverkfall - RÚV.is|author1=Auður Aðalsteinsdóttir |date=2019-02-21|website=RÚV|access-date=2023-02-20}}</ref> == Kosningar til stúdentaráðs == {| class="wikitable" |- ! Ár !! Meirihluti !! Minnihluti !! Formaður |- |2026 |Röskva (11 sæti) |Vaka (6 sæti) | |- | 2025 || Vaka (10 sæti) || Röskva (7 sæti) || [[Arent Orri Jónsson Claessen]] |- | 2024 || Vaka (9 sæti) || Röskva (8 sæti) || [[Arent Orri Jónsson Claessen]] |- | 2023 || Röskva (12 sæti) || Vaka (5 sæti) || Rakel Anna Boulter |- | 2022 || Röskva (15 sæti) || Vaka (2 sæti) || Rebekka Karlsdóttir |- | 2021 || Röskva (16 sæti) || Vaka (1 sæti) || Isabel Alejandra Díaz |- | 2020 || Röskva (14 sæti) || Vaka (3 sæti) || Isabel Alejandra Díaz |- |2019 |Röskva |Vaka |Jóna Þórey Pétursdóttir |} == Stúdentaráð á 20. öldinni == === Stofnun Stúdentaráðs Háskóla Íslands === Haustið 1920 var Háskóli Íslands settur í tíunda sinn, en þá voru nemendur 94 og kennarar alls 20. Flestir stúdentar voru félagar í [[Stúdentafélag háskólans|Stúdentafélagi háskólans]]. Á fundi í stúdentafélaginu í janúar 1920 kynnti formaður félagsins, [[Vilhjálmur Þ. Gíslason]], síðar skólastjóri [[Verzlunarskóli Íslands|Verzlunarskólans]] og útvarpsstjóri, starfsemi stúdentaráða við erlenda háskóla. Vilhjálmur taldi heppilegt að stofna Stúdentaráð við háskólann og var samþykkt að hann hefði undirbúning að stofnun þess með höndum í samráði við Háskólaráð, sem þyrfti að samþykkja stofnunina. Háskólaráð tók vel í tillöguna og tilnefni Ólaf Lárusson prófessor til að semja reglurnar með Vilhjálmi. Vilhjálmur og Ólafur sömdu þá reglur fyrir Stúdentaráðið og voru þær fyrst lagðar fyrir almennan stúdentafund og síðan Háskólaráðið. Reglurnar voru lagðar fram á fundi stúdenta um haustið og voru samþykktar eftir miklar umræður. Reglurnar voru svo lagðar fyrir Háskólaráð sem samþykkti þær að lokum með lítilli breytingu þann 2. desember 1920. Samkvæmt reglunum var ráðið fyrst og fremst hagsmunafélag stúdenta og fulltrúi þeirra gagnvart Háskólaráði sem og tengiliður við Stúdentaráð í öðrum löndum. Ólíkt Stúdentafélagi háskólans og Stúdentafélagi Reykjavíkur var ráðinu ekki ætlað neitt skemmti- eða menningarhlutverk. Þá var efnt til kosninga til Stúdentaráðs Háskóla Íslands en kosningin fór fram 11. desember 1920 og voru kosnir átta menn, tveir frá hverri deild en síðan kusu þeir einn til viðbótar, og var tala fulltrúa óbreytt til ársins 1966, þó kosningafyrirkomulagi hafi verið breytt. Allar deildirnar fjórar áttu jafnmarga fulltrúa í ráðinu, þrátt fyrir að vera misstórar. Eins og áður segir kaus Stúdentaráð svo sjálft einn mann í viðbót til setu í ráðinu og allt til ársins 1932 tilnefndi fráfarandi ráð einn mann í næsta ráð, sem kom oftar en ekki úr fjölmennustu deildunum, læknisfræði og lögfræði, og varð sá maður yfirleitt formaður í næsta ráði. Stefán Jóhann Stefánsson, annar fulltrúi lagadeildar, sagði sig úr ráðinu "út af ágreiningi, er þar reis og var stjórnmálalegs eðlis. Fannst mér vara gengið á hlut jafnaðarmanna, vildi ekki una því og fór úr ráðinu." Það mál sem fyrsta Stúdentaráðið eyddi mestum tíma í var að koma upp matstofu fyrir stúdenta, Mensa academica, og varð það að veruleika í byrjun nóvember 1921, eða skömmu áður en ráðið lét af störfum.<ref>{{Bókaheimild|titill=Saga Stúdentaráðs|ár=1994|höfundur=Jón Ólafur Ísberg}}</ref> {| class="wikitable" |+Stúdentaráð 1920-21 ! Deild !! Fulltrúi !! Staða |- | Guðfræðideild || Þorsteinn Jóhannesson || |- | Guðfræðideild || Sveinn Víkingur || Ritari |- | Læknadeild || Lúðvíg Guðmundsson || Varaformaður |- | Læknadeild || Friðrik Björnsson || |- | Lagadeild || Stefán Jóhann Stefánsson || |- | Lagadeild || Magnús Magnússon || |- | Heimspekideild || Stefán Einarsson || |- | Heimspekideild || Vilhjálmur Þ. Gíslason || Formaður |- | Utan kosninga || Skúli V. Guðjónsson || |} === Stúdentaráð 1944-45 === Við kosningarnar haustið 1944 komu fram þrír listar. A-listi, sem Félag frjálslyndra og Alþýðuflokksfélagið studdu, hlaut 83 atkvæði og 2 menn kjörna. Vaka stóð að B-listanum og haut 155 atkvæði og 4 menn kjörna, en róttækir höfðu C-listann og 3 menn kjörna.<ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=Garður - Tímarit Stúdentafélags Háskólans og Stúdentafélags Reykjavíkur|höfundur=Ragnar Jóhannesson|útgefandi=Stúdentaráð Háskóli Íslands|ár=|árgangur=I. hefti - 1945|bls=74-80}}</ref> A- og C-listarnir höfðu með sér stjórnarsamvinnu og varð Bárður Daníelsson, oddviti C-listans, formaður Stúdentaráðs.<ref name=":2" /> Starfsemi stúdentaráðs 1944-45: * Hátíðarhöld 1. desember * Andyrisballið, dansleikur í anddyri háskólabyggingarinnar á gamlárskvöld. * Kvöldvaka á Hótel Borg í mars 1945 * Stúdentablaðið var gefið út 1. desember og 17. júní * Vasabók stúdenta gefin út í fyrsta skipti (í dag gefur Stúdentaráð út sambærilegt rit, eða Akademíuna) * Boðsundskeppni var haldin í Sundhöll Reykjavíkur að tilhlutun ráðsins, á milli framhaldsskólanna í bænum. * Síðasta vetrardag önnuðust stúdentar dagskrá útvarpsins * Stúdentaráð hrinti af stað nýju tímariti, [[Garður, tímarit|tímaritinu Garður]], sem átti að kynna háskólann og störf han betur en kostur hafði verið áður. * Tillögur Stúdentaráðs til ríkisstjórnarinnar: Lyfjafræðiskóli Íslands yrði gerð að sérstakri deild í HÍ, að allsherjarrannsókn yrði gerð á því hvar brýnust væri þörf á háskólamenntuðu fólki svo stúdentar gætu haft það til hliðsjónar við val á námi. Ráðherra varð við seinni tillögunni.<ref name=":2" /> Með lögum frá 14. desember 1944 var verkfræðideild stofnuð við Háskóla Íslands, en við innritun voru þá í háskólanum 388 stúdentar.<ref name=":2" /> ==== Rússamálið ==== Þann 6. mars 1945 var haldinn almennur stúdentafundur, sem varð allsögulegur. Þar voru rædd ýmis mál og þar á meðal tillaga, sem fram hafði komið um það að leggja niður Stúdentafélag Háskólans. Félag þetta var athafnalítið því að Stúdentaráð er fyrst og fremst málsvari stúdenta, en félagslíf skólans var einkum bundið við hin pólitísku félög. Stúdentafélagið var gamalt innan skólans og helsta starf þess að halda fagnaðarhátíð á hverju hausti í tilefni af komu nýrra stúdenta, og nefndist þetta hóf "Rússagildi". Framsögumaður tillögunnar var Jón J. Emilsson, fulltrúi Alþýðuflokksins í Stúdentaráði. Hann taldi að stjón félagsins hefði stundum misnotað aðstöðu sína og komið fram fyrir hönd stúdenta án umboðs. Nefndi hann í því samhengi Rússlandssöfnunina. Sneri Jón ræðu sinni einkum á hendur Bárði Daníelssyni og átaldi hann fyrir ýmsar sakir, en einkum fyrir að hafa verið hluthafi í skemmtifélaginu "Árvak". Forsaga málsins er að 1943 var haldið "Rússagildi" og varð 1900 kr. tap á því. Tapið kom ekki fram á reikningum, heldur borguðu nokkrir stúdentar það að mestu úr eigin vasa, en stofnuðu síðan nefnt félag, héldu skemmtun á Hótel Borg og guldu hallann með ágóða af skemmtuninni. Taldi Jón að hér væri um að ræða hættulegt fordæmi, og hefðu einkahagsmunir vakað fyrir þeim félögum.<ref name=":2" /> Bárður og aðrir Árvaksmenn höfnuðu því að hafa starfað í eigin þágu, heldur að þeir hefðu innt af hendi óéigingjarnt starf í þágu Stúdentafélagsins. Á þessum fundi urðu allheitar umræður, og sakaði Jón Bárð um slælega forystu í málefnum stúdenta og lýsti yfir þvi, að stuðningur sinn við formann Stúdentaráðs væri fallinn niður.<ref name=":2" /> Á fundi í Stúdentaráði 10. mars 1945 báru fulltrúar Vöku fram vantraust á stjórnarforystu ráðsins, en vantraustið var fellt með 4 atkvæðum gegn 4. Jón J. Emilsson sat hjá þrátt fyrir yfirlýsingar sínar um að hafa dregið sinn stuðning til baka. Bárður hugðist segja af sér en sökum ákveðinna tilmæla félaga sinna ákvað hann að sitja enn um stund í formannssætinu. Að tilhlutan Jóns Emilssonar boðaði Stúdentaráð almennan stúdentafund 24. mars, þar sem Jón bar fram tillögu um að fundurinn samþykkti að telja vítaverða stofnun og starfsemi skemmtifélagsins "Árvaks". Var sú tillaga felld með 51 atkvæði gegn 46. Þá var borin fram tillaga um að fundurinn skoraði á Jón að fara úr Stúdentaráði. Sú tillaga var einnig felld með 43 atkvæði gegn 43.<ref name=":2" /> Á fundi Stúdentaráðs 27. mars bar Jón fram eftirfarandi tillögu:<blockquote>"Stúdentaráð lýsir hér með yfir vantrausti á stjórnarforystu kommúnista í Stúdentaráði og samþykkir að víkja formanni sínum, stud. polyt. Bárði Daníelssyni, úr sæti sínu þegar í stað. Jafnframt skorar ráðið á gjaldkera og ritara að segja af sér."<ref name=":2" /></blockquote>Tillagan var samþykkt með 5 atkvæðum gegn 3. Fulltrúar Vöku gerðu þá grein fyrir atkvæðum sínum, að þeir samþykktu tillöguna, ekki af því að þeir vantreystu Bárði persónulega, heldur af því, "að stefna félags þeirra væri sú, að vinna eftir megni gegn áhrifum róttækra í Háskólanum."<ref name=":2" /> Jóhannes Elíasson, fulltrúi frjálslyndra sat hjá og gerði grein fyrir því að hann teldi þann grundvöll sem stjórnarsamvinnan var byggð á, vera úr sögunni. Róttækir greiddu gagnatkvæðin.<ref name=":2" /> Ný stjórn var kjörin og áttu sæti í henni Guðmundur Vignir Jósefsson (formaður), Jóhannes Elíasson og Bárður Daníelsson. Bárður lýsti því yfir að hann kysi að taka ekki þátt í stjórninni, og var þá annar kjörinn í hans stað, Jóhannes Elíasson. Róttækir stúdentar vildu að boðað yrði til kosninga en hinar fylkingarnar höfnuðu þeirri tillögu þar sem svo stut væri eftir af starfsárinu.<ref name=":2" /> ==== Hernám Gamla Garðs ==== Stúdentar bjuggu við þröngan húsakost um veturinn eins og margir aðrir bæjarbúar. Margendurteknar tilraunir til að ná Gamla Garði aftur úr hershöndum reyndust árangurslausar. Breska heimsveldið taldi hann vera svo mikilvæga bækistöð að hann mætti ekki án hans vera fyrr en Þjóðverjar væru sigraðir, en breski sendiherrann bauð að leigja stúdentum 10 bragga til íbúðar um veturinn. Almennur stúdentaundur féllst á, að hafna eindregið göfugu braggatilboði Breta og hvatti til nýrra átaka till að endurheimta Gamla Garð undir kjörorði Magnúsar frá Mel: "Sómi vor býður oss að fara einarðlega með rétt vorn".<ref name=":2" /> Á Nýja Garði varð brátt þröngbýlt, svo að þar urðu slæm námsskilyrði. Tveir menn byggðu þar flest einbýlisherbergi, en í háskólabyggingunni tókst að fá eina stofu, þar sem stúdentar gátu fengið að liggja inni, en þó varð að synja 23 "rússum" um húsnæði. Meðan húsnæðisvandræðin voru sárust eftir missi Gamla Garðs, lá fjöldi stúdenta í háskólakjallaranum, og minnti aðbúnaður þeirra fremur á verbúðarvist en samastað háskólaborgara. Ein vistarveran í kjallaranum þótti bera af öðrum og er henni lýst þannig:<ref name=":2" /><blockquote>Helga Jósefns kom hnífur í feitt, hlotnaðist honum kamers eitt í Háskólans kjallarahólfi. Vænum mublum er verelsið skreytt og vaskur á miðju gólfi.<ref name=":2" /></blockquote>Í lok skólaársins var Gamli Garður endurheimtur eftir fimm ára hersetu, en leysti þó ekki húsnæðisvanda stúdenta. Stúdentar bjuggu enn einhverja vetra í braggaíbúðum.<ref name=":2" /> === Stúdentaráð 1945-46 === Störf stúdentaráðs 1945-46: * Nefnd stofnuð til að endurreisa íþróttalífið í háskólanum * Stúdentaráð beindi ósk til háskólaráðs um styrk til að launa söngkennara, sem myndi kenna stúdentum söng. * Bókamálið - Vegna skorts á námsbókum stofnaði Stúdentaráð nefndir til að greina þær námsbækur sem þörf var á og pantaði inn í stórum stil. * Rússagildi haldið hátíðlegt þann 1. desember 1945. * Áramótadansleikurinn haldinn. * 9. febrúar 1945 var haldinn fagnaðarhátíð vegna endurheimtar Gamla Garðs. * Smærri dansleikir haldnir öðru hverju í Gamla Garði.<ref name=":3">{{Bókaheimild|titill=Garður - Tímarit Stúdentaráðs Háskólans og Stúdentafélags Reykjavíkur|útgefandi=Stúdentaráð Háskóla Íslands og Stúdentafélag Reykjavíkur|bls=11-16|höfundur=Ragnar Jóhannesson|ár=apríl 1946|árgangur=II. hefti - apríl 1946}}</ref> Sunnudaginn 31. mars 1946 boðuðu Stúdentaráð og Stúdentafélag Reykjavíkur til opinbers borgarafundar undir berum himni í Barnaskólaportinu í Reykjavík. Eigendur samkomuhúsanna í Reykjavík höfðu neitað stúdentum um húsnæði fyrir þennan fund. Fundurinn varðaði herstöðvamálið svokallaða en forystumenn í félagsskap stúdenta höfðu tekið höndum saman um að ýta við þjóðinni í þessu máli - og þá einkum ríkisstjórninni og Alþingi.<ref name=":3" /> Fundurinn tókst vel til og var fjölsóttur og glæsilegur. Ræðumenn voru: Guðmundur Ásmundsson, formaður Stúdentaráðs, dr. Jakob Sigurðsson, formaður Stúdentafélags Reykjavíkur, Sigurbjörgn Einarsson dósent, Kristján Eiríksson, Jóhannes Elíasson, dr. Sigurður Þórarinsson og Jón P. Emilsson. Ræðumenn kröfðust þess einróma að Bandaríkjamenn kölluðu her sinn héðan tafarlaust. Þeir lýstu því yfir að "við viljum engan erlendan her hafa á Íslandi".<ref name=":3" /> Sama dag hófu stúdentaráðið, Stúdentafélagið og stjórnmálafélögin í háskólanum útgáfu blaðsins "Við mótmælum allir".<ref name=":3" /> === Stúdentaráð 1946-47 === Að minnsta kosti einu sinni hefur það gerst að fleiri en 2 fylkingar hafa verið í framboði á sama tíma, en árið 1946 voru fjórar fylkingar í framboði. Vaka, félag lýðræðissinnaðra stúdenta, Félag frjálslyndra stúdenta, Stúdentafélag lýðræðissinnaðra stúdenta og Félag róttækra stúdenta. Aðdragandinn var sá að flugvallarsamningurinn hafði nýlega verið gerður við Bandaríkin og valdið miklu róti í háskólanum. Þegar átökin stóðu sem hæst, var stofnað Þjóðvarnarfélag háskólastúdenta og formaður þess kjörinn Hermann Pálsson. Á stofnfundi félagsins var stjórninni falið að athuga hvort rétt væri að félagið byði fram lista við stúdentaráðskosningarnar, annað hvort eitt saman eða í bandalagi við eitt eða fleiri pólitísk félög. Stjórnin átti viðræður við fulltrúa allra pólitísku félaganna og lagði síðan fyrir félögin uppkast að málefnasamningi um framboð til stúdentaráðskoninga.<ref name=":1" /> Í uppkastinu sagði:<blockquote>"Þjóðvarnarfélag háskólastúdenta, Félag frjálslyndra stúdenta, Félag róttækra stúdenta, Stúdentafélag lýðræðissinnaðra stúdenta og Vaka, félag lýðræðissinnaðra stúdenta, ákveða að bera fram sameiginlegan lista til næstu stúdentaráðskosninga. Orsakirnar til þessarar nýbreytni er sú hætta, sem félögin telja þjóðinni stafa af flugvallarsamningnum við Bandaríkin, sem knýr alla þjóðrækna Íslendinga til einingar. Félögin telja, að hér sé um að ræða svo mikilvægt mál, að víkja beri öllum dægurmálum til hliðar. Félögin telja sér skylt að berjast markvisst fyrir því: # að samningurinn verði túlkaður og haldinn eftir þeim skilningi, sem Íslendingum kemur bezt. # að samningnum verði sagt upp, svo fljótt sem ákvæði samningsins leyfa, # að dvöl Bandaríkjaliðsins, sem hingað verður sent, trufli sem minnst íslenzk þjóðlíf, # að slíkir samningar verði ekki gerðir framvegis. Félögin ákveða að 1. desember skuli verða almennur baráttudagur gegn áhrifum samningsins."<ref name=":1" /></blockquote>Þá var einnig tekið fram hver skipun listans skyldi vera, en allir áttu að vera félagsmenn í Þjóðvarnarfélagi háskólastúdenta en Vaka átti að fá fimm fulltrúa, Félag róttækra stúdenta tvo, Félag frjálslyndra stúdenta einn og Stúdentafélag lýðræðissinnaðra sósíalista einn. Félagsfundur Vöku hafnaði þessu tilboði og tók fram að hann treysti fulltrúum Vöku eins vel til að standa vörð um frelsi og fullveldi Íslands og berjast fyrir hagsmunamálum stúdenta, hvort sem þeir væru í Þjóðvarnarfélaginu eða ekki. Hin félögin þrjú tóku tilboðinu, en ekki varð þó af samvinnu þeirra í milli eftir að Vaka hafnaði tilboðinu. Við kosningarnar komu því fram fjórir listar, en Þjóðvarnarfélagið dró sig í hlé.<ref name=":1" /> Síðan fór það svo að kosningarnar fóru af stað og voru fylkingar harðorðar um andstæðinga. Í blaði róttækra, ''Nýja stúdentablaðinu'', var sérstaklega skotið á Vökumenn, en þar sagði "Ef þú greiðir málstað Vöku atkvæði, skilur þjóðin öll það sem hreina uppgjöf við málstað stúdenta. Heiður vor er í veði." Í blaði Vöku var flestum greinum beint gegn róttækum: "Það er skylda allra stúdenta, sem vilja forða stúdentaráði frá því að verða handbendi kommúnista, að styðja eina andstæðing kommúnista, Vöku o.s.fr.v."<ref name=":1" /> Þann 2. nóvember kl. 14:00 hófst kjörfundur, en öll félögin höfðu undirbúið kosningarnar vandlega. Kosningaskrifstofur störfuðu og bílar voru á fleygiferð að sækja kjósendur og reynt var að róa í þeim, sem ekki enn voru búnir að taka ákvörðun um hvert þeirra atkvæði myndi renna. Sú venja hafði verið allgömul þá, að Vaka héldi dansleik að kvöldi kosningadagsins áður fyrr hafði hann oft verið auglýstur sem „sigurhátíð Vöku“, en þar sem reynslan staðfesti ekki alltaf réttmæti þessara orða, hafði aðeins „dansleikur“ verið auglýstur síðustu árin þar á undan. Á dansleiknum var fullt út að dyrum en niðurstöðurnar voru kynntar þar, en Vaka hlaut 194 atkvæði og fimm menn kjörna, Félag róttækra stúdenta hlaut 100 atkvæði og þrjá menn, Stúdentafélag lýðræðissinnaðra stúdenta hlaut 57 atkvæði og einn mann, en félag frjálslyndra hlaut 32 atkvæði og engan mann kjörinn.<ref name=":1" /> Hlutu því eftirfarandi kjör í Stúdentaráð 1946-47: * Geir Hallgrímsson (Vaka) - formaður * Gunnar Sigurðsson (Vaka) * Ásgeir Pétursson (Vaka) * Guðlaugur Þorvaldsson (Vaka) * Skúli Guðmundsson (Vaka) - gjaldkeri * Ingi R. Helgason (Félag róttækra stúdenta) * Björn Jónsson (Félag róttækra stúdenta) * Hermann Pálsson (Félag róttækra stúdenta) - ritari * Þorvaldur G. Kristjánsson (Stúdentafélag lýðræðissinnaðra sósíalista)<ref name=":1" /> ==== Almennur stúdentafundur 20. desember 1946 ==== Seinna sama ár, þegar það verða deilur um hvort að Sigurður Bjarnason, alþingismaður, ætti að fá að flytja ávarp á fullveldisfögnuði stúdenta þann 1. desember, berst stúdentaráði skjal frá 23 háskólastúdentum sem kröfðust þess, að almennur fundur háskólastúdenta yrði haldinn um málið, þar sem sú ráðstöfun yrði borin undir atkvæði. Í lögum Stúdentaráðs er ákvæði sem tekur til almenns funds stúdenta, en hann hefur æðsta vald í málefnum þeirra, og getur breytt löglegum samþykktum stúdentaráðsins, enda sæki fundinn fjórðungur skrásettra háskólastúdenta (þá). Þá hafði Hermann Pálsson, ritari stúdentaráðs sagt af sér í mótmælaskyni við valið á Sigurði, en Geir Hallgrímsson, formaður stúdentaráðs, lýsti því yfir að hann mundi segja af sér formennsku í ráðinu, ef fundurinn hafnaði Sigurði.<ref name=":1" /> Hinn 20. nóvember var svo haldinn fjölmennur fundur háskólastúdenta, þar sem tillaga um hvort að enginn þeirra alþingismanna sem kaus með samningnum mætti flytja ávarp. Heitar umræður voru um tillöguna og Geir ítrekaði sína hótun um afsögn sína. Ýmsir skoruðu á Geir að draga hótun sína aftur, en hann gerði það ekki. Í fundarlok var tillagan borin undir atkvæði og felld með nokkrum atkvæðismun, en 69 atkvæði voru með tillögunni og 82 gegn.<ref name=":1" /> === Stúdentaráð 1964-65 === Þann 21. febrúar 1964 kom nýtt stúdentaráð saman á fyrsta fund og skipti með sér verkum þannig að formaður var Auðólfur Gunnarsson, varaformaður Jón OIddsson, ritari Örn Marínósson, og gjaldkeri Geir Gunnlaugsson. Þá var í fyrsta skiptið, samkvæmt nýjum breytingum á lögum stúdentaráðs, kjörinn sérstakur yfirmaður utanríkismála, og yfirmaður almennra félagsmála. Jón Oddsson var skipaður yfirmaður utanríkismála og Vésteinn Ólason yfirmaður almennra félagsmála.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4344127?iabr=on#page/n0/mode/2up|title=Stúdentablaðið - 2. Tölublað (01.04.1964) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-06-06}}</ref> Þá voru eftirfarandi nefndir skipaðar; Fríðindanefnd, Bókmenntarkynningarnefnd, Bridgenefnd, Skáknefnd, Málfundanefnd, Leiklistarnefnd, Útvarpsnefnd, Hjónagarðsnefnd og Utanríkisnefnd. Meðal nefndarmanna voru [[Friðrik Sófusson]], síðar varaformaður [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]], sem sat í málefnanefnd, og [[Bogi Nilsson]], seinna ríkissaksóknari og pabbi [[Bogi Nils Bogason|Boga Nils Bogason]] forstjóra Icelandair, sat í Bridgenefndinni. == Stúdentaráð á 21. öldinni == === Stúdentaráð 2017-18 === Árið 2017 sigraði Röskva kosningar til Stúdentaráðs eftir átta ár Vöku í meirihluta og fékk 18 af 27 fulltúum í Stúdentaráði. === Stúdentaráð 2021-22 === Röskva vann stórsigur í kosningum til stúdentaráðs með 16 af 17 fulltrúum til stúdentaráðs.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2021/03/25/roskva_vann_storsigur/|title=Röskva vann stórsigur|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-05-28}}</ref> === Stúdentaráð 2022-23 === Árið 2023-24 hélt Röskva aftur ofurmeirihluta sínum í kosningum til stúdentaráðs, og missti aðeins einn fulltrúa en var þá með 15 fulltrúa á móti 2 fulltrúum Vöku. Heild­ar­kjör­sókn var  21,70% þar sem alls voru 2.626 at­kvæði greidd en 17,95% í kosn­ing­um til há­skólaráðs þar sem 2.572 voru greidd.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2022/03/25/roskva_sigradi_med_yfirburdum/|title=Röskva sigraði með yfirburðum|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-05-28}}</ref> Eftifarandi aðilar hlutu kjör í stúdentaráð 2022-23:<ref>{{Vefheimild|url=https://student.backend.jldevelopment.is/wp-content/uploads/2022/08/Studentaradsfundur-20.04.2022-Kjorfundur.pdf|titill=Fundargerð kjörfundar|höfundur=SHÍ|mánuður=apríl|ár=2022}}</ref> * Lilja Hrönn Ö. Hrannarsdóttir (Röskva) * Viktor Ágústsson (Röskva) * Dagur Kárason (Vaka) * Diljá Ingólfsdóttir (Röskva) * Elías Snær Torfason (Röskva) * Andri Már Tómasson (Röskva) * Sigríður Helga Ólafsson (Röskva) * Dagný Þóra Óskarsdóttir (Röskva) * Rakel Anna Boulter (Röskva) * Draumey Ósk Ómarsdóttir (Röskva) * Magnús Orri Aðalsteinsson (Röskva) * Auður Eir Sigurðardóttir (Röskva) * Bergrún Anna Birkisdóttir (Vaka) * Ísak Kárason (Röskva) * Brynhildur R. Þorbjarnardóttir (Röskva) * S. Maggi Snorrason (Röskva) * Dagmar Óladóttir (Röskva) Í háskólaráð hlutu kjör: * Bryn­hild­ur K Ásgeirs­dótt­ir (Röskva) * Katrín Björk Kristjáns­dótt­ir (Röskva) Forysta stúdentaráðs var eftirfarandi: * Rebekka Karlsdóttir (forseti) * Gréta Dögg Þórisdóttir (varaforseti) * María Sól Antonsdóttir (lánasjóðsfulltrúi) * Katrín Björk Kristjánsdóttir (hagsmunafulltrúi) === Stúdentaráð 2023-24 === Árið 2023-24 vann Röskva kosningar til stúdentaráðs en tapaði þó nokkrum sætum, en Röskva hafði þá 12 fulltrúa gegn 5 fulltrúum Vöku. Eftirfarandi aðilar hlutu kjör í stúdentaráð 2023-24:<ref>{{Vefheimild|url=https://student.backend.jldevelopment.is/wp-content/uploads/2023/06/Fundargerd-19.-april-2023-kjorfundur-Studentarads.pdf|titill=Fundargerð kjörfundar|höfundur=SHÍ|mánuður=apríl|ár=2023}}</ref> * Arna Dís Heiðarsdóttir (Röskva) * Daníel Hjörvar Guðmundsson (Vaka) * Emilía Björt Írisard. Bachmann (Röskva) * Júlíus Viggó Ólafsson (Vaka) * Kristmundur Pétursson (Röskva) * Sigríður Helga Kárdal Ásgeirsd. (Röskva) * Daníel Thor Myer (Röskva) * Elísabet Sara Gísladóttir (Vaka) * Júlíana Dögg Önnudóttir Chipa (Vaka) * Tanja Sigmundsdóttir (Röskva) * Dagbjört Ósk Jóhannsdóttir (Röskva) * María Rós Kaldalóns (Röskva) * Davíð Ásmundsson (Röskva) * Eiður Snær Unnarsson (Vaka) * Guðni Thorlacius (Röskva) * Júlía Karín Kjartansdóttir (Röskva) * Steinunn Kristín Guðnadóttir (Röskva) Forysta stúdentaráðs: * Rakel Anna Boulter (forseti) * Dagmar Óladóttir (varaforseti) * Gísli Laufeyjarson Höskuldsson (lánasjóðsfulltrúi) * Rannveig Klara Guðmundsdóttir (hagsmunafulltrúi) === Stúdentaráð 2024-25 === Árið 2024-25 markar fyrsta ár Vöku í meirihluta síðan 2017, en Röskva hefði þar verið í meirihluta í 7 ár. Meirihlutinn vannst naumlega en Vaka hlaut þá 9 fulltrúa gegn 8 fulltrúum Röskvu. Eftirfarandi aðilar hlutu kjör í stúdentaráð 2024-25:<ref>{{Vefheimild|url=https://student.backend.jldevelopment.is/wp-content/uploads/2024/05/12.-Stu%CC%81dentara%CC%81dsfundur-16.4.2024-kjo%CC%88rfundur.pdf|titill=Fundargerð kjörfundar stúdentaráðs|höfundur=SHÍ|mánuður=Apríl|ár=2024}}</ref> * Júlíus Viggó Ólafsson (Vaka) * Katla Ólafsdóttir (Röskva) * Ragnheiður Geirsdóttir (Vaka) * Birkir Snær Brynleifsson (Vaka) * Patryk Lukasz Edel (Röskva) * Styrmir Hallsson (Röskva) * Tinna Eyvindardóttir (Vaka) * Eiríkur Kúld Viktorsson (Vaka) * Gunnar Ásgrímsson (Vaka) * Magnús Bergmann Jónasson (Röskva) * Ásthildur Bertha Bjarkadóttir (Vaka) * Kristín Fríða Sigurborgardóttir (Röskva) * Jóhann Almar Sigurðsson (Vaka) * Ester Lind Eddudóttir (Röskva) * Ísleifur Arnórsson (Röskva) * Sóley Anna Jónsdóttir (Röskva) * Anna Sóley Jónsdóttir (Vaka) Eftirfarandi aðilar hlutu kjör í forystu stúdentaráðs: * Arent Orri Jónsson Claessen (forseti) * Sigurbjörg Guðmundsdóttir (varaforseti) * Júlíus Viggó Ólafsson (lánasjóðsfulltrúi) * Valgerður Laufey Guðmundsdóttir (hagsmunafulltrúi) Einnig voru ráðnir aðrir starfsmenn ráðsins, Snæfríður Blær Tindsdóttir sem alþjóðafulltrúi, [[Vésteinn Örn Pétursson]] sem ritsjóri Stúdentablaðsins og Daníel Hjörvar Guðmundsson í stöðu framkvæmdastjóra. Síðar á starfsárinu var Karen Lind Skúladóttir ráðin sem fyrsti kjarafulltrúi SHÍ. === Stúdentaráð 2024-25 === Vaka hélt velli í kosningum til stúdentaráðs og jók við meirihluta sinn með 1 fulltrúa, en 10 Vökuliðar hlutu kjör gegn 7 fulltrúum Röskvuliðum. == Fylkingar == Stúdentaráð hefur tekið ýmsum breytingum í áranna rás en þó hefur eitt fyrirbæri sett svip á tilveru ráðsins frá árinu 1933, það eru listakosningar til Stúdentaráðs. Lengst af hafa fylkingar barist um meirihluta í ráðinu og þó að málefnin hafa verið ólík milli ára er saga þessara fylkinga orðin samofin Stúdentaráði.<ref name=":4">Gunnar Hörður Garðarsson. ''Framboð gegn kerfinu. Fylkingar i Stúdentaráði Háskóla Íslands'' <u>(</u>Háskóli Íslands, 2015).</ref> Undanfarna þrjá áratugi hafa það verið fylkingarnar [[Vaka (stúdentahreyfing)|Vaka]] og [[Röskva (stúdentahreyfing)|Röskva]] sem hafa notið mest fylgis og skiptst á að hafa meirihluta nokkur ár í senn. Aðrar fylkingar hafa þó iðulega boðið fram svo sem H-listinn, [[Skrökva]] og [[Öskra]] í seinni tíð. Á árum áður voru starfandi fylkingarnar Umbótasinnar, Félag vinstrimanna, Vinstrimenn og Félag róttækra stúdenta, Félag róttækra, krata og þjóðernissinnaðra stúdenta, Félag frjálslyndra stúdenta, Félag frjálslyndra og krata, Félag róttækra stúdenta og Hægri menn.. Á árunum 1960 til 1974 var kosningum háttað öðruvísi en áður, en þá voru kosnir einstaklingar í stað fylkinga. Þetta leiddi þó ekki til þess að fylkingafyrirkomulagið lagðist af, heldur í raun efldist vinstrivængurinn ef eitthvað var því að allir einstaklingar sem töldust ekki til Vökuliða í framboði voru skilgreindir sem andstæðingar Vöku. Hópuðust því allir andstæðingar Vöku undir hatt vítt skilgreindra vinstrimanna. Þessu fyrirkomulagi var þó breytt aftur árið 1974 og var þá kosið á milli Vöku og Vinstrimanna. Frá því að fylkingafyrirkomulagið tók við aftur árið 1974 hafa níu ný framboð litið dagsins ljós.<ref name=":4" /> Árið 2013 voru einstaklingsframboð aftur leyfð, en það var meðal helstu baráttumála H-listans og Skrökvu.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/01/20/skrokva_leggur_sig_nidur/|title=Skrökva leggur sig niður|date=2012-01-20|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-03-25}}</ref> Síðan þá hafa þrisvar sinnum borist einstaklingsframboð, árin 2016, 2023 og 2024 öll á hugvísindasviði, en engin þeirra hefur hlotið kjör.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161893334d|title=Stofnaði félag nemenda með íslenskuna sem annað mál - Vísir|author1=Þórgnýr Einar Albertsson|date=2016-02-15|website=visir.is|language=is|access-date=2023-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2023/03/23/roskva_heldur_velli/|title=Röskva heldur velli|date=2023-03-23|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-03-25}}</ref> === Vaka === Vaka, félag lýðræðissinnaðra stúdenta var stofnað árið 1935 og hefur verið starfandi síðan þá. Frá stofnun hefur félagið á hverju ári staðið fyrir framboði til Stúdentaráðs. Vaka var stofnuð árið 1935 sem svar við öðrum nýlega stofnuðum hreyfingum: Félagi róttækra háskólastúdenta , sem aðhylltist sósíalísk og kommúnísk gildi, og Félagi þjóðernissinnaðra stúdenta , sem barðist fyrir þjóðernissinnuðum gildum. Fremstur í flokki var Jóhann Hafstein, þá laganemi en síðar forsætisráðherra. Fyrir vikið varð undirheiti félagsins „félag lýðræðissinnaðra stúdenta“. Vaka hefur þó tekið breytingum yfir tímann, en það urðu þáttaskil í starfi Vöku um miðjan 9. áratug síðustu aldar. Vaka hóf þá baráttu fyrir því að fá pólitíkina úr hagsmunabaráttu nemenda. En árunum á undan hafði Stúdentaráð til að mynda opinberlega stutt við Samtök hernaðarandstæðinga sem og berist gegn Álverinu á Grundartanga. === Verðandi === Verðandi, félag vinstri sinnaðra stúdenta, var stofnað árið 1969. === Vinstrimenn === Vinstrimenn buðu fyrst fram sem fylking árið 1974, þegar hætt var að kjósa einstaklinga til starfa innan stúdentaráðs og aftur var farið að kjósa fylkingar. Þó höfðu Vinstrimenn starfað sem heild á árunum 1960-1974 og verið sameinaðir í andstöðu sinni við Vöku á þeim tíma. Árið 1974 fóru Vinstrimenn stefnulausir sem fylking inn í kosningarnar en báru þó sigur úr bítum. Fyrsti formaður í meirihluta Vinstrimanna var Arnlín Óladóttir, læknanemi, sem jafnframt var fyrst kvenna til að gegna embætti formann Stúdentaráðs Háskóla Íslands.<ref name=":4" /> Opinber stefnumál Vinstrimanna sneru aðallega að því að vera á móti kerfinu, en þrátt fyrir skort á skýrri stefnu voru Vinstrimenn þó frekar róttækir í sinni stjórnartíð en ber hæst að nefna róttæka aðgerð undir forystu [[Össur Skarphéðinsson|Össurar Skarphéðinssonar]]. Össur hafði komið sér fyrir á þingpöllum Alþingis og hélt ræðu þar fyrir þingheim, á meðan aðrir stúdentar komu í veg fyrir að þingverðir næðu til hans. Tilefni ræðunnar var aðgerðaleysi ríkisins í lánasjóðsmálum og vakti aðgerðin mikla eftirtekt. <ref name=":4" /> Það var alltaf stutt í ágreining innan fylkingarinnar en Vinstrimenn störfuðu ekki sem ein heild nema sem andstæðingar Vöku. Á árunum 1974-1980 var fylgi Vinstrimanna að meðaltali 55%, en fylgi fylkingarinnar fór þó dvalandi síðustu árin. Það var svo árið 1979 að ungliðar stjórnmálahreyfinga á landsvísu, sem töldu sig vera vinstriflokka, sameinuðust um stofnun Félags vinstrimanna og buðu fram til stúdentaráðs. Þessir ungu vinstrisinnar töldu þörf á því að stofna alvöru vinstrisinnað afl innan Háskóla Íslands og sögðu skilið við Vinstrimenn. <ref name=":4" /> === Félag vinstrimanna === Félags vinstrimanna, sem ekki má rugla við félaginu Vinstrimenn, var stofnað árið 1979 vegna ágreinings innan Vinstrimanna. Félag vinstrimanna var þá skipað ungliðum sem aðhylltust þáverandi vinstriflokka, þó ekki hafi verið bein tengsl þar á milli. Í kjölfarið var félagsskapur Vinstrimanna lagður niður.<ref name=":4" /> === Umbótasinnar === Félag umbótasinna var stofnað árið 1981, en það voru aðilar sem sáu sér ekki fært að vera í slagtogi með Félagi vinstrimanna en höfðu áður átt heima innan Vinstrimanna. Umbótasinnar sátu næstu ár í meirihluta ráðsins með Vöku og Félagi vinstrimanna á víxl og í stjórnartíð Félags vinstrimanna og Umbótasinna árið 1988 var Röskva, samtök félagshyggjufólks, stofnuð árið 1988 með samruna Félags vinstrimanna og Umbótasinna.<ref name=":4" /> === Röskva, samtök félagshyggjufólks === Röskva var stofnuð árið 1988 með samruna Félags vinstrimanna og Umbótasinna, en Röskva kom til með að hafa meirihluta fulltrúa í stúdentaráði öll árin 1992-2002 en svo var það fyrir tilstilli Háskólalistans árið 2005 að þrjár fylkingar áttu sæti í stjórn stúdentaráðs og meirihluti var ekki myndaður. == Formenn SHÍ gegnum tíðina == Forseti (áður formaður) Stúdentaráðs er ábyrgðarstaða sem margt þjóðþekkt fólk hefur gegnt gegnum tíðina. Meðal fyrri formanna má nefna: [[Össur Skarphéðinsson]], [[Hildur Björnsdóttir|Hildi Björnsdóttur]], [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir|Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur]], [[Árni Grétar Finnsson|Árna Grétar Finnsson]], [[Dagur B. Eggertsson|Dag B. Eggertsson]] og [[Jónas Fr. Jónsson]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.student.is/formenn_shi_fra_1920_1|titill=Formenn SHÍ frá 1920|höfundur=|útgefandi=|mánuður=|ár=|mánuðurskoðað=|árskoðað=|safnár=}}</ref> Hörður Sigurgestsson var fyrstur til að gegna embætti forseta tvö ár í röð, árin 1960-1962<ref>{{Bókaheimild|titill=Í háskólanum. Stúdentaráð Háskóla Íslands 75 ára 1920-1995.|höfundur=Jón Ólafur Ísberg|ár=1995}}</ref>. Fyrsta kona til að gegna embætti forseta var Arnlín Óladóttir starfsárið 1974-1975.<ref>{{Cite web|url=https://studentabladid.is/efni/2020/12/29/fyrrum-forsetar-sh-afturhvarf-til-fortar|title=Fyrrum forsetar SHÍ: Afturhvarf til fortíðar|author1=Atli Freyr Þorvaldsson |date=29. desember 2020|website=Stúdentablaðið|language=|access-date=2023-02-20|archive-date=2023-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220030834/https://studentabladid.is/efni/2020/12/29/fyrrum-forsetar-sh-afturhvarf-til-fortar|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+Formenn SHÍ !Nr. !Nafn !Frá !Til !Fylking |- |109 |[[Arent Orri Jónsson Claessen]] |2024 | |Vaka |- |108 |Rakel Anna Boulter |2023 |2024 ||Röskva |- |107 |Rebekka Karsldóttir |2022 |2023 |Röskva |- |106 |Isabel Alejandra Diaz |2020 |2022 |Röskva |- |105 |Jóna Þórey Pétursdóttir |2019 |2020 |Röskva |- |104 |Elísabet Brynjarsdóttir |2018 |2019 |Röskva |- |103 |Ragna Sigurðardóttir |2017 |2018 |Röskva |- |102 |Kristófer Már Maronsson |2016 |2017 |Vaka |- |101 |Aron Ólafsson |2015 |2016 |Vaka |- |100 |Ísak Einar Rúnarsson |2014 |2015 |Vaka |- |99 |María Rut Kristinsdóttir |2013 |2014 |Vaka |- |98 |Sara Sigurðardóttir |2012 |2013 |Vaka |- |97 |Lilja Dögg Jónsdóttir |2011 |2012 |Vaka |- |96 |Jens Fjalar Skaptason |2010 |2011 |Vaka |- |95 |[[Hildur Björnsdóttir]] |2009 |2010 |Vaka |- |94 |[[Björg Magnúsdóttir]] |2008 |2009 |Röskva |- |93 |Dagný Ósk Aradóttir |2007 |2008 |Röskva |- |92 |Sigurður Örn Hilmarsson |2006 |2007 |Vaka |- |91 |Elías Jón Guðjónsson |2005 |2006 |H-listinn |- |90 |Jarþrúður Ásmundsdóttir |2004 |2005 |Vaka |- |89 |Davíð Gunnarsson |2003 |2004 |Vaka |- |88 |Brynjólfur Stefánsson |2002 |2003 |Vaka |- |87 |Þorvarður Tjörvi Ólafsson |2001 |2002 |Röskva |- |86 |Eiríkur Jónsson |2000 |2001 |Röskva |- |85 |Finnur Beck |1999 |2000 |Röskva |- |84 |Ásdís Magnúsdóttir |1998 |1999 |Röskva |- |83 |Haraldur Guðni Eiðsson |1997 |1998 |Röskva |- |82 |Vilhjálmur H. Vilhjálmsson |1996 |1997 |Röskva |- |81 |[[Guðmundur Steingrímsson]] |1995 |1996 |Röskva |- |80 |[[Dagur B. Eggertsson]] |1994 |1995 |Röskva |- |79 |[[Páll Magnússon]] |1993 |1994 |Röskva |- |78 |Pétur Þ. Óskarsson |1992 |1993 |Röskva |- |77 |[[Steinunn Valdís Óskarsdóttir]] |1991 |1992 |Röskva |- |76 |[[Sigurjón Þ. Árnason]] |1990 |1991 |Vaka |- |75 |[[Jónas Fr. Jónsson]] |1989 |1990 |Vaka |- |74 |[[Sveinn Andri Sveinsson]] |1988 |1989 |Vaka |- |73 |Ómar Geirsson |1987 |1988 |Umbótasinnar |- |72 |Eyjólfur Sveinsson |1986 |1987 |Vaka |- |71 |[[Björk Vilhelmsdóttir]] |1986 |1986 |Félag vinstrimanna |- |70 |Guðmundur Jóhannsson |1985 |1986 |Vaka |- |69 |Stefán Kalmansson |1984 |1985 |Vaka |- |68 |Aðalsteinn Steinþórsson |1983 |1984 |Umbótasinnar |- |67 |Gunnar Jóhann Birgisson |1982 |1983 |Vaka |- |66 |[[Finnur Ingólfsson]] |1981 |1982 |Umbótasinnar |- |65 |Stefán Jóhann Stefánsson |1980 |1981 |Félag vinstrimanna |- |64 |Þorgeir Pálsson |1979 |1980 |Félag vinstrimanna |- |63 |Bolli Héðinsson |1978 |1979 |Vinstrimenn |- |62 |[[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] |1977 |1978 |Vinstrimenn |- |61 |[[Össur Skarphéðinsson]] |1976 |1977 |Vinstrimenn |- |60 |Gestur Guðmundsson |1975 |1976 |Vinstrimenn |- |59 |Arnlín Óladóttir |1974 |1975 |Vinstrimenn |- |58 |Halldór Ármann Sigurðsson |1973 |1974 |Vinstrimenn |- |57 |Gunnlaugur Ástgeirsson |1972 |1973 |Vinstrimenn |- |56 |Gylfi Jónsson |1971 |1972 |Vinstrimenn |- |55 |Jón Magnússon |1970 |1971 |Vaka |- |54 |Allan Vagn Magnússon |1969 |1970 |Vaka |- |53 |Höskuldur Þráinsson |1968 |1969 |Vaka |- |52 |Björn Bjarnason |1967 |1968 |Vaka |- |51 |Skúli Johnsen |1966 |1967 |Vaka |- |50 |Björn Teitsson |1965 |1966 |Vaka |- |49 |Auðólfur Gunnarsson |1964 |1965 |Vaka |- |48 |Ellert B. Schram |1963 |1964 |Vaka |- |47 |Jón E. Ragnarsson |1962 |1963 |Vaka |- |46 |Hörður Sigurgestsson |1960 |1961 |Vaka |- |45 |[[Árni Grétar Finnsson]] |1959 |1960 |Vaka |- |44 |Ólafur Egilsson |1958 |1959 |Vaka |- |43 |Birgir Ísleifur Gunnarsson |1957 |1958 |Vaka |- |42 |Bjarni Beinteinsson |1956 |1957 |Vaka |- |41 |Björgvin Guðmundsson |1955 |1956 |Róttækir, kratar og þjóðvörn |- |40 |Skúli Benediktsson |1954 |1955 |Frjálsl. og kratar |- |39 |Björn Hermannsson |1953 |1954 |Félag frjálslyndra stúdenta |- |38 |Matthías Jóhannesson |1952 |1953 |Vaka |- |37 |Bragi Sigurðsson |1952 |1952 |Vaka |- |36 |Höskuldur Ólafsson |1951 |1952 |Vaka |- |35 |Árni Björnsson |1950 |1951 |Vaka |- |34 |Hallgrímur Sigurðsson |1949 |1950 |Frjálsl. og kratar |- |33 |Bjarni V. Magnússon |1949 |1949 |Frjálsl. og kratar |- |32 |Gísli Jónsson |1948 |1948 |Vaka |- |31 |Tómas Tómasson |1947 |1948 |Vaka |- |30 |Geir Hallgrímsson |1946 |1947 |Vaka |- |29 |Guðmundur Ásmundsson |1945 |1946 |Vaka |- |28 |Bárður Daníelsson |1944 |1945 |Félag róttækra stúdenta |- |27 |Páll S. Pálsson |1943 |1944 |Vinstri menn |- |26 |Ásberg Sigurðsson |1942 |1943 |Vaka |- |25 |Einar Ingimundarson |1941 |1942 |Vaka |- |24 |Þorgeir Gestsson |1940 |1941 |Vaka |- |23 |Hannes Þórarinsson |1940 |1940 |Vaka |- |22 |Bárður Jakobsson |1939 |1939 |Vaka |- |21 |Sigurður Bjarnason |1938 |1939 |Vaka |- |20 |Ólafur Bjarnason |1937 |1938 |Vaka |- |19 |[[Jóhann Hafstein]] |1936 |1937 |Vaka |- |18 |Ragnar Jóhannesson |1936 |1936 |Félag róttækra stúdenta |- |17 |Björn Sigurðsson |1935 |1936 |Félag róttækra stúdenta |- |16 |Eggert Steinþórsson |1934 |1935 |Academia |- |15 |Baldur Johnsen |1933 |1934 |Hægri menn |- |14 |Valdimar Stefánsson |1933 |1933 | |- |13 |Sigurður Ólason |1932 |1933 | |- |12 |Jón Geirsson |1931 |1932 | |- |11 |Agnar Kl. Jónsson |1930 |1931 | |- |10 |Bergsveinn Ólafsson |1929 |1930 | |- |9 |Þorgrímur Sigurðsson |1928 |1929 | |- |8 |Sig. Karl Jónasson |1927 |1928 | |- |7 |Einar B. Guðmundsson |1926 |1927 | |- |6 |Þorkell Jóhannesson |1925 |1926 | |- |5 |Gunnlaugur Indriðason |1924 |1925 | |- |4 |Thor Thors Jr. |1923 |1924 | |- |3 |Björn E. Árnason |1922 |1923 | |- |2 |Skúli Guðjónsson |1921 |1922 | |- |1 |Vilhjálmur Þ. Gíslason |1920 |1921 | |} == Tilvísanir == <references /> [[Flokkur:Stofnað 1920]] [[Flokkur:Háskóli Íslands]] [[Flokkur:Íslensk nemendafélög]] 9nlvpohvbfiipbajbrzth80rwcpkygi 0 156566 1952501 1797500 2026-03-28T23:37:01Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 1952501 wikitext text/x-wiki [[Mynd:OCD handwash.jpg|thumb|Handþvottur.]] '''Handþvottur''' er aðferð sem miðar að því að hreinsa hendur af óhreinindum, [[Fita|fitu]] og [[örverur|örverum]]. [[Sápa]] er vanalega notuð við það og er mælt með að þvotturinn fari fram í um 20 sekúndur til að árangur sé af honum. Handþvottur getur komið í veg fyrir [[smitsjúkdómar|smitsjúkdóma]] eins og [[niðurgangur|niðurgang]], [[kólera|kóleru]], [[kvef]] og [[inflúensa|inflúensu]]. Einnig er mælt með að í daglegu lífi þvoi fólk sér eftir salernisferðir og fyrir matartíma. Og svo fyrir matarundirbúning. Á veitingahúsum og á spítölum er handþvottur mikilvægur. Ungverski vísindamaðurinn [[Ignaz Sem­melweis]] (1818-1865) var fyrstur manna til að benda á mikilvægi handþvottar og hreinlætis til að koma í veg fyrir útbreiðslu smits. Boðskapur hans um mikilvægi þess að sótthreinsa hendur varð til þess að verulega dró úr dánartíðni á fæðingardeild á sjúkrahúsi í [[Vín (Austurríki)|Vín]]. Boðskapur hans hlaut hins vegar ekki hljómgrunn fyrst í stað og læknar í Vín litu nánast á boðskapinn sem áfellisdóm yfir eigin verklagi. Sem­melweis gekk hart fram í baráttu sinni fyrir mikilvægi handþvottar og kallaði starfsfélaga sína óhikað „morðingja“ ef hann taldi þvottinum ábótavant. Sem­melweis hlaut síðar upp­reisn æru og er nú ein af þjóðhetj­um Ung­verja og litið er á hann sem upp­hafs­mann kenn­inga um hrein­læti á sjúkra­hús­um og sótt­hreins­un. Árið 2018 var haft eftir Didier Pittet, pró­fess­or og sér­fræðing­i í að hefta smit­sjúk­dóma hjá [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin|Alþjóðaheil­brigðis­stofn­un]] Sam­einuðu þjóðanna (WHO) að handþvott­ur væri ekki tíðkaður jafn kerf­is­bundið og æski­legt væri og að ef handþvottur og sótthreinsun tíðkaðist í meira mæli væri hægt að koma í veg fyrir um 70% sýkinga á sjúkrahúsum.<ref>Mbl.is, [https://www.mbl.is/frettir/erlent/2020/03/29/thvoid_hendur/ „Þvoið hendur!“] (skoðað 30. mars 2020)</ref> == Tenglar == *[https://www.landlaeknir.is/smit-og-sottvarnir/sykingavarnir-fyrir-almenning/handthvottur/ Landlæknir -Handþvottur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200322151205/https://www.landlaeknir.is/smit-og-sottvarnir/sykingavarnir-fyrir-almenning/handthvottur/ |date=2020-03-22 }} *[https://www.heilsuvera.is/efnisflokkar/fyrirbyggjandi/smitvarnir/handthvottur/ Heilsuvera - Handþvottur] *[http://www.vinnuvernd.is/upplysingaveita/handthvottur/ Vinnuvernd - Handþvottur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200325101043/http://www.vinnuvernd.is/upplysingaveita/handthvottur/ |date=2020-03-25 }} *[https://www.mast.is/is/matvaelafyrirtaeki/medhondlunhreinlaeti/handthvottur Mast - Handþvottur] *[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=78866 Vísindavefur - Hvaða áhrif hefur handþvottur á veirur?] == Tilvísanir == [[Flokkur:Heilsa]] f6w23p8aiqfjaf3vzzxo9srtiw2ndxi 0 157218 1952506 1836551 2026-03-28T23:43:31Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1952506 wikitext text/x-wiki [[Mynd:YellowFeverVirus.jpg|thumb|hægri|Gulusótt.]] '''Gulusótt''' er [[Veira|veirusýking]] sem berst með [[Moskítóflugur|moskítóflugum]] og getur valdið lifrarbilun, nýrnabilun, innri og ytri blæðingum og skertri heilastarfsemi. Engin meðferð er til gegn sjúkdómnum. [[Bóluefni|Bólusetning]] er til við sjúkdómnum (bóluefnið stamaril) og endist einn skammtur ævilangt. Gulusótt er fyrst og fremst hitabeltissjúkdómur en skæðir faraldrar hafa komið upp í borgum. Gulusóttarfaraldur kom upp í borginni Fíladelfíu árið 1793 og létust þar 5.000 eða 10% íbúanna. Árin 1795, 1799 og 1803 komu upp faraldrar í New York þar sem þúsundir manna létust. Gulusóttarveiran var fyrsta veiran sem fannst sem veldur sjúkdómi í mönnum. ==Heimildir== * Björn Sigurðsson, Gulusótt (Yellow feber), Nóbelsverðlaun í læknisfræði 1951 * [https://www.landlaeknir.is/um-embaettid/frettir/frett/item31955/vaxandi-utbreidsla-gulusottar-yellow-fever-i-brasiliu Vaxandi útbreiðsla gulusóttar (yellow feber) í Brasilíu (landlæknir.is)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930064333/https://www.landlaeknir.is/um-embaettid/frettir/frett/item31955/vaxandi-utbreidsla-gulusottar-yellow-fever-i-brasiliu |date=2020-09-30 }} * {{Vísindavefurinn|78857|Hvernig og hvenær fannst fyrsta veiran sem veldur sjúkdómi í mönnum?}} * [http://www.eyewitnesstohistory.com/yellowfever.htm Yellow fever attacks Philadelphia 1793] [[Flokkur:Veirusjúkdómar]] lphvjurp9anhf3rwzn8hyidnmx2u6dn 1952508 1952506 2026-03-28T23:46:46Z Arnastjarna 114982 bætti við tenglum, smá orðalagabreytingar 1952508 wikitext text/x-wiki [[Mynd:YellowFeverVirus.jpg|thumb|hægri|Gulusótt.]] '''Gulusótt''' (e. yellow fever) er [[Veira|veirusýking]] sem berst með [[Moskítóflugur|moskítóflugum]] og getur valdið lifrarbilun, nýrnabilun, innri og ytri [[Blæðing|blæðingum]] og skertri heilastarfsemi. Engin meðferð er til gegn sjúkdómnum. [[Bóluefni|Bólusetning]] er til við sjúkdómnum (bóluefnið stamaril) og endist einn skammtur ævilangt. Gulusótt er fyrst og fremst [[Hitabelti|hitabeltissjúkdómur]] en skæðir faraldrar hafa komið upp í borgum. Gulusóttarfaraldur kom upp í borginni [[Philadelphia|Fíladelfíu]] árið 1793 og létust þar 5.000 eða 10% íbúanna. Árin 1795, 1799 og 1803 komu upp faraldrar í [[New York-borg|New York]] þar sem þúsundir manna létust. Gulusóttarveiran var fyrsta veiran sem fannst sem veldur sjúkdómi í mönnum. ==Heimildir== * Björn Sigurðsson, Gulusótt (Yellow feber), Nóbelsverðlaun í læknisfræði 1951 * [https://www.landlaeknir.is/um-embaettid/frettir/frett/item31955/vaxandi-utbreidsla-gulusottar-yellow-fever-i-brasiliu Vaxandi útbreiðsla gulusóttar (yellow feber) í Brasilíu (landlæknir.is)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930064333/https://www.landlaeknir.is/um-embaettid/frettir/frett/item31955/vaxandi-utbreidsla-gulusottar-yellow-fever-i-brasiliu |date=2020-09-30 }} * {{Vísindavefurinn|78857|Hvernig og hvenær fannst fyrsta veiran sem veldur sjúkdómi í mönnum?}} * [http://www.eyewitnesstohistory.com/yellowfever.htm Yellow fever attacks Philadelphia 1793] [[Flokkur:Veirusjúkdómar]] 18ip8f55wt80x1f79ir27as9qa8ctea 0 157703 1952420 1675886 2026-03-28T18:52:17Z TKSnaevarr 53243 1952420 wikitext text/x-wiki '''Erla Ruth Harðardóttir''' (f. [[1960]]) er íslensk [[Leikari|leikkona]]. == Ferill í íslenskum og sjónvarpsþáttum og kvikmyndum == {| class="wikitable" |+ !Ár !Kvikynd/Þáttur !Hlutverk !Athugasemdir eða verðlaun |- |'''[[1991]]''' |[[Áramótaskaup 1991]] |Ýmis hlutverk | |- |'''[[1993]]''' |[[Í ljósakiptunum (íslensk kvikmynd)|Í ljósaskiptunum]] | | |- |'''[[1998]] - [[1999]]''' |[[Enn ein stöðin]] |Ýmis hlutverk | |- |'''[[1999]]''' |[[Áramótaskaup 1999]] |Ýmis hlutverk | |- |'''[[2000]]''' |[[Lifandi! (sjónvarpsþættir)|Lifandi!]] | | |- |'''[[2008]]''' |[[Pressa]] |Jórunn | |- |'''[[2010]]''' |[[In a Heartbeat]] |Kennari | |- |'''[[2011]]''' |[[Heimsendir (sjónvarpsþættir)|Heimsendir]] |Þórlaug | |} [[Flokkur:Íslenskar leikkonur]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1960]] jjdbmop1tz63ftatvfoqkhildsd9q9a 0 162665 1952505 1928006 2026-03-28T23:43:01Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1952505 wikitext text/x-wiki {{ Persóna | nafn = Maurice Ralph Hilleman | búseta = | mynd = Hilleman-Walter-Reed.jpeg | myndastærð = 250px | myndatexti = Hilleman árið 1958, sem yfirmaður deildar vírussjúkdóma, Walter Reed Army Medical Center. | fæðingarnafn = | fæðingardagur = [[30. ágúst]] [[1919]] | þjóðerni = [[Bandaríkin|Bandarískur]] | fæðingarstaður = [[Miles City]], [[Montana]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|2005|11|4|1919|08|20}} | dauðastaður = [[Philadelphia]] í [[Pennsylvanía|Pennsylvaníu]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | orsök_dauða = [[Krabbamein]] | starf = [[Örverufræði|Örverufræðingur]] | þekktur_fyrir = Einn merkasti vísindamaður 20. aldar. Þróaði fjölda mikilvægra [[bóluefni|bóluefna]]. | háskóli = Montana State University | maki = Thelma Mason (g. 1943; d. 1963) – Lorraine Witmer (g.1964) | börn = 2 }} '''Maurice Ralph Hilleman''' (30. ágúst 1919 - 11. apríl 2005) var [[Bandaríkin| bandarískur]] [[Örverufræði|örverufræðingur]] sem sérhæfði sig í [[Bóluefni|bólusetningum]]. Hann þróaði yfir 36 [[bóluefni]], meira en nokkur annar vísindamaður.<ref>{{Vefheimild|url=https://doi.org/10.1038/nm1223|titill=Maurice Hilleman|höfundur=Dove, A.|útgefandi=Nature Medicine 11, S2 (2005).|ár=2005|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021}}</ref> <ref>{{Vefheimild|url=https://doi.org/10.1136/bmj.330.7498.1028|titill=Obituaries: Maurice Hilleman|höfundur=Newman, Laura (2005-04-30)|útgefandi=BMJ : British Medical Journal. 330 (7498): 1028.|mánuður=28. apríl|ár=2005|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021}}</ref> Hann þróaði átta af þeim 14 bóluefnum sem nú er mælt með. Þau eru fyrir [[Mislingar|mislinga]], [[hettusótt]], [[Lifrarbólga|lifrarbólgu A]], [[Lifrarbólga|lifrarbólgu B]], [[Hlaupabóla|hlaupabólu]], [[Heilahimnubólga|heilahimnubólgu]] , [[lungnabólga|lungnabólgu]] og '' Haemophilus influenza '' bakteríur. Hann gegndi einnig hlutverki við uppgötvun adenóvírusa (e. Adenoviridae) sem mynda [[kvef]], lifrarbólguveirurnar og [[krabbamein]] -veirunnar SV40. Hilleman er af mörgum sagður einn merkasti vísindamaður 20. aldarinnar. Hann er talinn hafa bjargað fleiri mannslífum en nokkur annar vísindamaður á 20. öld.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.nytimes.com/2005/04/12/us/maurice-hilleman-master-in-creating-vaccines-dies-at-85.html?searchResultPosition=1|titill=Maurice Hilleman, Master in Creating Vaccines, Dies at 85|höfundur=Lawrence K. Altman|útgefandi=The New York Times-April 12, 2005, Section A, Page 1 of the National edition|mánuður=12. apríl|ár=2005|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=http://archive.boston.com/news/globe/obituaries/articles/2005/04/12/maurice_hilleman_at_85_was_pioneer_in_vaccine_research/|titill=Maurice Hilleman, at 85; was pioneer in vaccine research|höfundur=Johnson LA (2005-04-12)|útgefandi=Associated Press|mánuður=4. desember|ár=2005|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.economist.com/obituary/2005/04/21/maurice-hilleman|titill=Obituary: Maurice Hilleman, pioneer of preventive medicine, died on April 11th, aged 85|höfundur=The Economist|útgefandi=The Economist|mánuður=23. apríl|ár=2005|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7150172/|titill=Maurice Hilleman: Creator of Vaccines That Changed the World|höfundur=Theodore H. Tulchinsky|útgefandi=Case Studies in Public Health, 2018, Pages 443-470, Published online 2018 Mar 30.|mánuður=30. mars|ár=2018|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021}}</ref> == Æska og menntun== Hilleman fæddist á bóndabæ nálægt Miles City á sléttum [[Montana]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Foreldrar hans voru Anna Uelsmann og Gustav Hillemann og var hann áttunda barn þeirra og það yngsta. Tvíburasystir hans lést við fæðingu og móðir hans dó tveimur dögum síðar. Hann var alinn upp á nærliggjandi heimili frænda síns, Robert Hilleman, og starfaði í æsku á fjölskyldubúinu. Síðar rakti hann hluta af velgengni sinni til starfa sem drengur við umsjá kjúklinga, en á þriðja áratug síðustu aldar voru frjósöm kjúklingaegg oft verið notuð til að rækta vírusa fyrir bóluefni. Fjölskylda hans var [[Lúterstrú|Lúterstrúar]]. Þegar hann var í áttunda bekk uppgötvaði hann bækur [[Charles Darwin]] og var gripinn við að lesa um [[Þróunarkenningin|uppruna og þróun]] [[lífvera]] í kirkjunni. Hann rétt komst til háskólanáms vegna fátæktar. Elsti bróðir hans hafði forystu um að Hilleman færi í háskólanám. Með fjölskylduaðstoð og styrkjum útskrifaðist Hilleman árið 1941 frá Ríkisháskólann í Montana með afburðarpróf. Hann fékk rannsóknarstöðu við [[Chicago-háskóli|Chicago-háskóla]] og útskrifaðist þaðan með doktorsgráðu í örverufræði árið 1944. Doktorsritgerð hans fjallaði um [[Klamydía|klamydíusýkingar]], sem þá voru taldar stafa af [[Veira|vírusum]]. Í doktorsritgerð sinni sýndi Hilleman fram á að klamydíusýkingarnar væri ekki vegna vírusa heldur af völdum [[Gerlar|bakteríutegundar]] (''Chlamydia trachomatis'') sem vex inni í frumum. Það væri því hægt að lækna [[Klamydía|klamydíu]] með [[Pensilín|pensilíngjöf]]. ==Ferill== [[Mynd:RougeoleDP.jpg|alt=Mynd af barni með mislinga. Mislingabóluefni Maurice Hilleman er áætlað að koma í veg fyrir eina milljón dauðsfalla á ári.|thumb|Mynd af barni með mislinga. Áætlað hefur verið að mislingabóluefni Hilleman komi í veg fyrir eina milljón dauðsfalla á hverju ári.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A48244-2005Apr12.html|titill=Maurice R. Hilleman Dies; Created Vaccines|höfundur=Sullivan P|útgefandi=The Washington Post|mánuður=13. apríl|ár=2005|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021}}</ref>]] Eftir að hafa gengið til liðs við bandaríska lyfjafyrirtækið ER Squibb & Sons (nú Bristol-Myers Squibb) þróaði Hilleman bóluefni gegn japanskri heilabólgu, sjúkdómi sem ógnaði bandarískum hermönnum í Kyrrahafsstríði [[Seinni heimsstyrjöldin|Seinni heimsstyrjaldarinnar]]. Sem yfirmaður deildar öndunarfærasjúkdóma við hersjúkrahúsið í Washington, D.C. frá 1948 til 1957, uppgötvaði Hilleman erfðafræðilega breytingar sem eiga sér stað þegar [[Inflúensa|inflúensu]] veira stökkbreytist, nú þekkt sem vakastökk (e. antigenic shift) og vakaflökt (e. antigenic shift). Niðurstaða hans var að þörf væri á ''bólusetningu gegn inflúensu á hverju ári''. Árið 1957 gekk Hilleman til liðs við alþjóðlega lyfjafyrirtækið Merck & Co. sem yfirmaður nýrrar rannsóknadeildar í [[Veira|vírus]]- og [[Frumulíffræði|frumulíffræði]] í West Point í [[Pennsylvanía|Pennsylvaníu]]. Þar þróaði Hilleman flest þeirra tilrauna- og leyfisbóluefna fyrir [[dýr]] og menn sem hann varð þekktur fyrir.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1349593?iabr=on|titill=Utan úr heimi: Öndunarfærasjúkdómar eru amalegasti óvinurinn|höfundur=Morgunblaðið - 75. tölublað (30.03.1963)|útgefandi=Morgunblaðið/Árvakur|mánuður=30. mars|ár=1963|mánuðurskoðað=21. mars|árskoðað=2021|bls=14}}</ref> Hilleman starfaði í fjölda innlendra og alþjóðlegra ráðgjafarnefnda á sviði örverufræða bæði fyrir stjórnvöld, mennta- og vísindastofnanir, sem og einkaaðila. Til að mynda var hann ráðgjafi við Heilbrigðisstofnun Bandaríkjanna um mat á áætlun á sviði alnæmisrannsókna og sat í ráðgjafarnefnd Bandaríkjastjórnar um ónæmisaðferðir. Þá var hann ráðgjafi [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin|Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar]]. ===Asíuflensufaraldurinn=== [[Mynd:Asian_flu_in_Sweden_1957_(2).jpg|alt=Mynd af sænskum spítala 1957 vegna Asíuinflúensunnar.|thumb|Asíuinflúensan á sænskum spítala 1957. Til Íslands kom heimsfaraldurinn haustið 1957 frá Rússlandi að því talið var. Önnur bylgja reið yfir í vori 1959 á Íslandi. Hilleman þróaði bóluefni gegn inflúensunni.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.landlaeknir.is/servlet/file/store93/item34975/Fars%C3%B3ttask%C3%BDrsla%202018_17052018.pdf|titill=Farsóttaskýrsla 2017: Tilkynningarskyldir sjúkdómar, farsóttagreining, og sögulegar upplýsingar.|höfundur=Landlæknir|útgefandi=Landlæknir|mánuður=Maí|ár=2018|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021|bls=9-10}}</ref>]] Hilleman var með þeim fyrstu sem áttuði sig á að inflúensufaraldur sem kom upp í [[Hong Kong]] árið 1957 gæti orðið að miklum [[Heimsfaraldur|heimsfaraldri]]. Hann fann ásamt samstarfsmönnum sínum nýtt afbrigði af inflúensustofn sem gæti drepið milljónir.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1311240?iabr=on|titill=Asíuinflúenzan er væg og ólíklegt að hún geti orðið hœttulegur faraldur|höfundur=Morgunblaðið - 159. tölublað (19.07.1957)|útgefandi=Morgunblaðið / Árvakur|mánuður=19. júlí|ár=1957|mánuðurskoðað=21. mars|árskoðað=2021|bls=2}}</ref> Hann beitti sér fyrir því að fjörutíu milljónir skammta af bóluefnum voru útbúin og dreift um Bandaríkin. Þrátt fyrir að 69.000 Bandaríkjamenn hafi látist úr þessari inflúensu er talið að heimsfaraldurinn hefði geta þýtt mun fleiri dauðsföll í Bandaríkjunum. Fyrir þetta afrek og uppgvötun var Hilleman sæmdur heiðursmerki Bandaríska hersins. Talið er að bóluefni hans hafi bjargað hundruðum þúsunda mannslífa. Aftur, nú árið 1968, þróaði Hilleman og teymi hans bóluefni við flensufaraldri frá [[Hong Kong]]. Framleiddir voru níu milljónir skammta gegn inflúensunni. ===Veiran SV40=== Hilleman var einn þeirra frumherja við þróun bóluefna sem vöruðu við því að simian vírusar gætu mengað bóluefni. Þekktust þessara veira er SV40, sem er apaveira er valdið getur æxlisvexti og hefur um árabil verið notuð til tilrauna, sem meðal annars miða að rannsókn á eðli æxlisvaxtar og krabbameins. Hilleman uppgötvaði að SV40 veiran, ættuð úr nýrum Grænapa, hafði spillt frumuvefjum, sem voru í ræktun.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4446876?iabr=on|titill=Valda veirur krabbameini?|höfundur=Vikan - 31. Tölublað (30.07.1964)|útgefandi=Vikan|mánuður=30. júlí|ár=1964|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021|bls=21}}</ref> Veirumengun í bóluefni gegn [[Mænusótt|lömunarveiki]], leiddi til þess að bóluefni sem kennt var við [[Jonas Salk]] var innkallað árið 1961 og því var skipt út fyrir annað bóluefni sem kennt er við vísindamanninn Albert Sabin.<ref>{{Vefheimild|url=http://visindavefur.is/svar.php?id=565.|titill=„Hvernig byrjaði alnæmi?“|höfundur=Sigurður B. Þorsteinsson|útgefandi=Vísindavefur Háskóla Íslands|mánuður=22. júní|ár=2000|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5046503?iabr=on|titill=Nóbelsverðlaun i læknisfræði: Grundvallarrannsóknir í sameindaerfðafræði|höfundur=Heilbrigðismál - 4. Tölublað (01.12.1978)|útgefandi=Heilbrigðismál|mánuður=1. desember|ár=1978|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021|bls=4-7}}</ref> ===Bóluefni gegn hettusótt=== [[Mynd:Mumps_PHIL_130_lores.jpg|alt=Mynd af barni með stækkaða munnvatnskirtla vegna hettusóttar. Hilleman þróaði árið 1963 bóluefni gegn hettusótt.|thumb|Mynd af barni með stækkaða munnvatnskirtla vegna [[Hettusótt|hettusóttar]]. Hilleman þróaði árið 1963 bóluefni gegn þessum skæða sjúkdómi.]] Árið 1963 fékk dóttir Hilleman, Jeryl Lynn, [[Hettusótt|hettusótt]]. Hann ræktaði efni frá dóttur sinni og notaði það sem grunn að bóluefni gegn þessum skæða sjúkdómi.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1393192?iabr=on|titill=Bólusetning gegn rauðum hundum|höfundur=Morgunblaðið - 78. tölublað (19.04.1968)|útgefandi=Morgunblaðið / Árvakur|mánuður=19. apríl|ár=1968|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021|bls=2}}</ref> Þessi „Jeryl Lynn stofn“ af hettusóttabóluefninu er enn notaður í dag. Hann er nú notaður gegn þrennu (svokallað þrígilt bóluefni): [[Mislingar|mislingum]], [[Hettusótt|hettusótt]] og [[Rauðir hundar|rauðum hundum]]. Annað þrígilt bóluefni sem hann þróaði, svokallað MMR bóluefni,<ref>{{Vefheimild|url=https://stundin.is/grein/10049/|titill=Áhrif mislinga á ónæmiskerfið- Hvað er MMR bóluefnið?|höfundur=Ritstjórn Hvatans|útgefandi=Stundin|mánuður=4. desember|ár=2019|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021}}</ref> var fyrsta samþykkta bóluefnið sem innihélt marga lifandi vírusstofna. Í dag nota öll ríki [[Evrópa|Evrópu]] þetta þrígilta bóluefni þ.e. bóluefni í einni sprautu gegn rauðum hundum, mislingum og hettusótt (MMR).<ref>{{Vefheimild|url=https://www.landlaeknir.is/smit-og-sottvarnir/smitsjukdomar/sjukdomur/item13099/Raudir-hundar-(Rubella)|titill=Rauðir hundar (Rubella)|höfundur=Landlæknisembættið|útgefandi=Landlæknisembættið|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021}}</ref> ===Bóluefni fyrir Lifrarbólgu B === Hilleman og samstarfsmenn fundu upp bóluefni við lifrarbólgu B með því að meðhöndla blóðsermi með ensíminu pepsíni (úr útdráttarlausn úr magaslímhúð),<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2011|titill=Hvað er ensím?|höfundur=Hörður Filippusson|útgefandi=Vísindavefur Háskóla Íslands|mánuður=14. desember|ár=2001|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021}}</ref> [[Þvagefni|þvagefni]] og formaldehýði (litlaus gastegund og er notað í vatnsupplausn til sótthreinsunar). Lifrabólga B er alvarlegur sjúkdómur sem smitast með blóði sýktu af völdum lifrarbólguveiru B, venjulega við kynmök, stungur eða blóðgjafir.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5047909?iabr=on|titill=Smitandi lifrarbólga Utbreiddur sjúkdómur sem getur haft alvarlegar afleiðingar|höfundur=Haraldur Briem|útgefandi=Heilbrigðismál - 3. Tölublað (01.09.1988)|mánuður=1. september|ár=1988|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021|bls=6-8}}</ref> Þetta bóluefni var framleitt árið 1981 en var afturkallað árið 1986 í Bandaríkjunum, í stað bóluefnis sem framleitt var í geri. Það bóluefni er enn í notkun í dag. Árið 2003 voru 150 lönd að nota bóluefnið og tíðni Lifrabólgu B í Bandaríkjunum hjá ungu fólki hefur lækkað um 95 prósent. Hilleman taldi þetta bóluefni vera sitt stærsta afrek. ===Undir lok starfsævinnar=== [[Mynd:Priorix.jpg|alt=Mynd af þrígiltu bóluefni þ.e. bóluefni gegn rauðum hundum, mislingum og hettusótt (MMR)|thumb|Þrígilt bóluefni sem Hilleman þróaði þ.e. bóluefni gegn rauðum hundum, mislingum og hettusótt (MMR). Í dag nota öll ríki Evrópu þetta þrígilta bóluefni.]] Undir lok starfsævinnar var Hilleman ráðgjafi [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin|Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar]]. Hann lét af störfum hjá rannsóknarstofum Merck lyfjafyrirtækisins árið 1984 á lögboðnum eftirlaunaaldri 65 ára. Hann stýrði síðan hinni nýstofnuðu Merck-stofnun fyrir bólusetningar, þar sem hann starfaði næstu tuttugu árin. Þar vann hann að rannsóknum á bóluefnum fyrir 20 sjúkdóma, þar á meðal [[Alnæmi|alnæmi]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.nytimes.com/2005/04/12/us/maurice-hilleman-master-in-creating-vaccines-dies-at-85.html?searchResultPosition=1|titill=Maurice Hilleman, Master in Creating Vaccines, Dies at 85|höfundur=Lawrence K. Altman|útgefandi=The New York Times-April 12, 2005, Section A, Page 1 of the National edition|mánuður=12. apríl|ár=2005|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021}}</ref> Þegar hann andaðist 11. apríl 2005, 85 ára að aldri, var hann aðjunkt í barnalækningum við Pennsylvaníu háskóla í [[Philadelphia]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. ==Arfleifð== Hilleman hlaut fjölda viðurkenninga sem brautryðjandi í vísindum. Hann var meðlimur í Bandarísku vísindaakademíunni, Læknastofnun Bandaríkjanna og Bandaríska heimspekifélaginu. Hann var heiðraður árið 1988 af [[Ronald Reagan]] forseta Bandaríkjanna með Þjóðarorðu Bandaríkjanna í vísindum, sem talinn er æðsti vísindaheiður þjóðarinnar. Hann hlaut sérstök verðlaun fyrir starfsævina frá [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin|Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni]]. Árið 1975 hlaut Hilleman „Gullna skjöldinn“ sem eru verðlaun Bandarísku afreksakademíunnar. Í grein tímaritsins Economist árið 2005 sem fjallaði um ævistörf Hilleman var bent á að hann hefði ekki fengið Nóbelsverðlaun. Skýringarinnar væri að leita í því að líklegra sé að verðlaunahafar Nóbels vinni við grunnvísindi fremur en hagnýtar rannsóknir. Tímaritið benti jafnfram á að jafningjar segja Hillman hafa gert meira fyrir fyrirbyggjandi lyf en nokkur maður frá dögum [[Louis Pasteur]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.economist.com/obituary/2005/04/21/maurice-hilleman|titill=Obituary: Maurice Hilleman, pioneer of preventive medicine, died on April 11th, aged 85|höfundur=The Economist|útgefandi=The Economist|mánuður=23. apríl|ár=2005|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021}}</ref> Í mars 2005 tilkynnti barnadeild læknadeildar Pennsylvaníu háskóla og Barnaspítalinn Fíladelfíu, í samstarfi við lyfjafyrirtækið Merck Company Foundation, um sérstaka bólusetningarstofnun sem kennd er við Maurice Hilleman. Árið 2005 sagði [[Anthony Fauci]], forstöðumaður Ofnæmis- og smitsjúkdómastofnunar Bandaríkjanna, að umfangsmikið framlag Hilleman væri „best geymda leyndarmál leikmanna. Ef þú horfir á allt svið bólusetninga var enginn áhrifameiri,“ sagði Fauci og bætti við að Hilleman hafi verið „hinn eini sanni risi vísinda, lækninga og lýðheilsu á 20. öld. Það væru ekki ýkjur að Maurice hafi breytt heiminum“. Árið 2007 skrifaði Anthony S. Fauci í ævisögulegri minningargrein um Hilleman: <blockquote>Maurice var ef til vill áhrifamesti lýðheilsufræðingur tuttugustu aldar ef litið er til þeirra milljóna mannslífa sem bjargað var og óteljandi einstaklinga sem var hlíft við þjáningum vegna starfa hans. Á ferlinum þróuðu Maurice og samstarfsmenn hans meira en fjörutíu bóluefni. Af þeim fjórtán bóluefnum sem nú er mælt með í Bandaríkjunum þróaði Maurice átta.</blockquote> Árið 2016 kom út heimildarmynd um Hilleman sem bar titlinn ''A Perilous Quest to Save the World's Children'', sem fjallar um ævi og feril vísindamannsins, framleidd af ''Medical History Pictures, Inc''. Hún hefur verið sýnd meðal annars á sjónvarpsstöðinni Curiosity Stream.<ref>{{Vefheimild|url=https://hillemanfilm.com/|titill=Hilleman: A Perilous Quest to Save the World's Children|höfundur=Medical History Pictures, Inc.|útgefandi=First Run Features|ár=2016|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://curiositystream.com/video/3928|titill=Hilleman: A Perilous Quest to Save the World's Children|höfundur=Medical History Pictures, Inc.|útgefandi=First Run Features|ár=2016|mánuðurskoðað=19. mars|árskoðað=2021}}</ref> == Tenglar == * [[Örverufræði]] * Útvarpsþáttur Ríkisútvarpsins: [https://www.ruv.is/utvarp/spila/i-ljosi-sogunnar/23795/7hqkol?term=Maurice%20Hilleman&rtype=radio&slot=1 Í ljósi sögunnar: Maurice Hilleman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250416145042/https://www.ruv.is/utvarp/spila/i-ljosi-sogunnar/23795/7hqkol?term=Maurice%20Hilleman&rtype=radio&slot=1 |date=2025-04-16 }}. * Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin [http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs367/en/ Upplýsingar Rauða hunda]] * Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin [https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/hepatitis-b Upplýsingar um Lifrabólgu B]] * Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin [https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/measles Upplýsingar um mislinga]] * Rannsóknarstofnun kennd við Hilleman: [https://www.hillemanlabs.org/about-us/dr-maurice-hilleman.html Hilleman Laboratories]] == Heimildir == * {{Wpheimild|tungumál=en|titill=Maurice Hilleman|mánuðurskoðað=20. mars|árskoðað=2021}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Hilleman, Maurice Ralph}} {{fd|1919|2005}} [[Flokkur:Bandarískir örverufræðingar]] ekw2i4nue4jn4vbh6o2a45sjst1kxqe 0 162729 1952557 1918490 2026-03-29T04:17:11Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952557 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Ludvig Holstein-Holsteinborg | búseta = | mynd = HolsteinHolsteinborg.jpg | myndastærð = | myndatexti1 = | titill= [[Forsætisráðherra Danmerkur]] | stjórnartíð_start = [[28. maí]] [[1870]] | stjórnartíð_end = [[14. júlí]] [[1874]] | einvaldur = [[Kristján 9.]] | forveri = [[C. E. Frijs]] | eftirmaður = [[Christen Andreas Fonnesbech|C. A. Fonnesbech]] | fæddur = [[18. júlí]] [[1815]] | fæðingarstaður = [[Danmörk]]u | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1892|4|28|1815|7|18}} | dánarstaður = [[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]u | orsök_dauða = | þekkt_fyrir = | börn = | starf = | trú = | háskóli = [[Humboldt-háskólinn í Berlín]] | þjóðerni = [[Danmörk|Danskur]] | stjórnmálaflokkur = [[Hægriflokkurinn (Danmörk)|Hægriflokkurinn]] | maki = | foreldrar = | undirskrift = }} '''Ludvig Henrik Carl Herman Holstein''' greifi af [[Holsteinborg]] ([[18. júlí]] [[1815]] – [[28. apríl]] [[1892]]) var [[Danmörk|danskur]] stórjarðeigandi sem gegndi stöðu [[forsætisráðherra Danmerkur]] frá 1870 til 1874. Hans helsta pólitíska arfleifð er að hafa tekist að halda Dönum fyrir utan [[Fransk-prússneska stríðið]]. ==Ævi og störf== Stjórnmálaafskipti hans hófust í tengslum við deilurnar um [[stjórnarskrá Danmerkur]] sem sett var árið 1849, þar sem Holstein skipaði sér í sveit þeirra íhaldssömu afla sem töldu stjórnarskránna vera tilræði við þjóðskipulagið og einveldi konungs. Helstu átakamál sjötta áratugarins í dönskum stjórnmálum snerust um málefni Slésvíkur og Holtsetalands, þar sem Holstein var upphaflega í hópi íhaldsmanna en skipti síðan um skoðun og studdi Nóvembersamkomulagið árið 1863 sem leiddi til styrjaldar við Prússa árið eftir. Stjórnmálaflokkar nítjándu aldar voru ekki fastmótaðar stofnanir og sjálfstæði einstakra þingmanna var mikið, þótt þeir gengju til liðs við einstaka flokka. Þannig gekk Holstein í hinn nýstofnaða ''Miðjuflokk'' sem stofnaður var árið 1866, en fór þó sínar eigin slóðir í ýmsum málum. Ríkisstjórn C. E. Frijs lét af völdum eftir kosningar árið 1870. Í kjölfarið fól [[Kristján 9.]] Holstein greifa að mynda nýja ríkisstjórn. Þrátt fyrir að tilheyra Miðflokknum leitaði Holstein ekki til flokksfélaga sinna við val á ráðherrum, heldur leitaðist við að mynda stjórn með breiðari skírskotun. Stjórnunarstíll Holstein var með þeim hætti að hann blandaði sér lítið í málefni sem heyrðu undir einstaka ráðherra og sökuðu andstæðingar stjórnarinnar hann um að vera lítið annað en skrautfjöður. Sumarið 1870 braust Fransk-prússneska stríðið út. Almenningur í Danmörku var mjög andsnúinn Þjóðverjum eftir ófarirnar í [[síðara Slésvíkurstríðið|síðara Slésvíkurstríðinu]] árið 1864 og voru þær raddir því háværar að nú væri færi á að jafna metin. Ríkisstjórnin var á öðru máli og óttaðist að ef Frakkar myndu tapa stríðinu gætu Danir þurft að gjalda stuðning við þá dýru verði. Stjórnin dró því Frakka á svari eins lengi og mögulegt var, uns ljóst varð að Þjóðverjar ynnu sigur. Reyndist sú ákvörðun afar farsæl í ljósi úrslita stríðsins. Vinstrisinnuð öfl tóku að eflast á danska þinginu og árið 1873 neitaði þingið í fyrsta sinn að samþykkja fjárlög ríkisins. Tilraunir Holsteins til að tryggja breiðari stuðning við stjórn sína mistókust, sem m.a. kann að skýrast af skorti hans á pólitískri slægð þrátt fyrir allnokkrar persónulegar vinsældir. Hann lét af völdum árið 1874. == Ítarefni == * Carl Steen Andersen Bille og H. Hertel, „Holstein, Ludvig Henrik Karl Herman“, í: C.F. Bricka (ritstj.), ''Dansk Biografisk Lexikon'', Kaupmannahöfn: Gyldendal 1887-1905. * [[Niels Neergaard]] og Aksel Milthers, „Ludvig Holstein-Holsteinborg“, í: Povl Engelstoft & Svend Dahl (ritstj.), ''Dansk Biografisk Leksikon'', Kaupmannahöfn: J.H. Schultz Forlag 1932-44. * ''Illustreret Tidende'', XIII, 345 og XXXIII, 377. * ''Ugeskrift for Landmænd'' 1892, I. * Medlems-Blad for Sorø Amts landøkon. Selsk. 1892, Nr. 50. * Galschiøt, Landbrug og Landmænd i Danm. * Landbrugs-Ordbog III. ==Tenglar== * [http://runeberg.org/dbl/8/0048.html Om Holstein-Holsteinborg] í ''Dansk biografisk leksikon'', 1. útgáfa. * [http://www.rosekamp.dk/DBL_All/DBL_10_text.pdf Om Holstein-Holsteinborg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241130202410/http://rosekamp.dk/DBL_All/DBL_10_text.pdf |date=2024-11-30 }} í ''Dansk biografisk leksikon'', 2. útgáfa (PDF) * [http://runeberg.org/salmonsen/2/11/0680.html om Holstein-Holsteinborg] í ''Salmonsens Konversationsleksikon'', 2. útgáfa. * [http://runeberg.org/nfbk/0543.html Norræna ættfræðibókin: Ludvig Henrik Karl Herman Holstein-Holsteinborg] {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill=[[Forsætisráðherra Danmerkur]] |frá=[[28. maí]] [[1870]] |til=[[14. júlí]] [[1874]] |fyrir=[[C. E. Frijs]] |eftir=[[Christen Andreas Fonnesbech]] }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Danmerkur}} {{fd|1815|1892}} {{DEFAULTSORT:Holstein-Holsteinborg, Ludvig}} [[Flokkur:Danskir greifar]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Danmerkur]] 4k7vjs4e09ume2bqjsvqi53g3gcko8g 0 162831 1952466 1936135 2026-03-28T23:06:40Z TKSnaevarr 53243 1952466 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur |litur = #E5007D |flokksnafn_íslenska = Róttæki vinstriflokkurinn |flokksnafn_formlegt =Radikale Venstre |mynd = [[Mynd: Logo of the Danish Social Liberal Party (2025).svg|200px|center|]] |fylgi = {{hækkun}} 5,8% |leiðtogi = [[Martin Lidegaard]] |formaður = [[Anne Heeager]] |varaformaður = [[Samira Nawa]]<ref>{{Vefheimild|url=https://fremad.radikale.dk/personer/landsformandskab/|titill=Landsformænd|útgefandi=Róttæki vinstriflokkurinn|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=1. apríl|tungumál=danska}}</ref> |þingflokksformaður = |aðalritari = Stine Zeeberg Pedersen |stofnár = {{start date and age|1905|5|21}} |höfuðstöðvar = Christiansborg 1240, [[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]u |hugmyndafræði = [[Frjálslyndi]], miðjustefna, Evrópusamvinna |einkennislitur = Bleikur og gulur |vettvangur1 = Sæti á [[Danska þingið|þjóðþinginu]] |sæti1 = 10 |sæti1alls = 179 |vettvangur2 = Sæti á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]] |sæti2 = 1 |sæti2alls = 14 |bókstafur = B |vefsíða = [https://fremad.radikale.dk/ fremad.radikale.dk/] |bestu kosningaúrslit = |verstu kosningaúrslit = |fótnóta =¹Fylgi í þingkosningum 2026 }} '''Róttæki vinstriflokkurinn''' (danska: '''''Radikale Venstre''''') er [[Danmörk|danskur]] stjórnmálaflokkur sem stofnaður var árið 1905. Þrátt fyrir nafnið er flokkurinn talinn tilheyra hinni frjálslyndu miðju í dönskum stjórnmálum og hefur í gegnum árin tekið þátt í stjórnarsamstörfum og stutt minnihlutastjórnir bæði vinstri- og hægriflokka. Ein helsta hugsjón flokksins gengur út á samvinnu milli stjórnmálaflokka.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://danmarkshistorien.dk/leksikon-og-kilder/vis/materiale/det-radikale-venstre/|title=Det Radikale Venstre|last=Kold|first=Lotte Flugt|date=2012-04-30|website=danmarkshistorien.dk|language=da|access-date=1. apríl 2021|archive-date=2018-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221211627/https://danmarkshistorien.dk/leksikon-og-kilder/vis/materiale/det-radikale-venstre/|url-status=dead}}</ref> Flokkurinn er aðili að [[Alþjóðasamband frjálslyndra flokka|Alþjóðasambandi frjálslyndra flokka]] og [[Bandalag frjálslyndra og demókrata fyrir Evrópu|Bandalagi frjálslyndra og demókrata fyrir Evrópu]] (ALDE). Meðlimir flokksins sitja með [[Hópar á Evrópuþinginu|Evrópuhópnum]] [[Endurnýjum Evrópu]] á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]]. ==Söguágrip== Róttæki vinstriflokkurinn varð til árið 1905 með klofningi úr frjálslynda flokknum [[Venstre]]. Klofningurinn átti sér stað þegar hernaðarandstæðingar voru reknir úr Venstre í janúar 1905. Brottreknu flokksmeðlimirnir héldu stofnfund nýja Róttæka vinstriflokksins í [[Óðinsvé]]um þann 21. maí sama ár. Auk þess að vera mótfallnir auknum ríkisútgjöldum til hernaðarmála vildu meðlimir Róttæka vinstriflokksins beita ríkisvaldinu á virkari hátt til að draga úr félagslegum ójöfnuði. Flokkurinn tilheyrði hreyfingu svokallaðrar „menningarlegrar róttækni“ (d. ''Kulturradikalisme'') og var hlynntur ákveðnum einkennum [[velferðarríki]]s í Danmörku. Jafnframt vildi Róttæki vinstriflokkurinn bæta stöðu leigubænda, sem voru meðal fyrstu stuðningsmanna flokksins.<ref>{{cite book|title=Radical Liberal Party|work=The A to Z of Denmark|publisher=Scarecrow Press|editor=Alastair H. Thomas|year=2010|isbn=1461671841|pages=340–341}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.denstoredanske.dk/Samfund,_jura_og_politik/Samfund/Danske_politiske_partier_og_bev%C3%A6gelser/Det_Radikale_Venstre|title=Det Radikale Venstre|work=[[Den Store Danske Encyklopædi]]|publisher=Gyldendal|date=11. júlí 2013}}</ref> Stjórnmálastefna flokksins var undir áhrifum frá hugmyndum hagfræðinganna [[Henry George]] og [[John Stuart Mill|Johns Stuart Mill]].<ref name="MataPsalidopoulos2001">{{Cite book|language=en|author1=Maria Eugenia Mata|author2=Michalis Psalidopoulos|title=Economic Thought and Policy in Less Developed Europe|subtitle=The Nineteenth Century|publisher=[[Routledge]]|date=6. desember2001|total pages=288|page=23|isbn=978-1-134-51496-0|url=https://books.google.com/books?id=FNSAAgAAQBAJ&pg=PA23}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{s|1905}} [[Flokkur:Danskir stjórnmálaflokkar]] 9lomdvv9ik4b2p0dowv0zdllnn0xtiy 0 162835 1952469 1781429 2026-03-28T23:08:10Z TKSnaevarr 53243 1952469 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur |litur = #00FF00 |flokksnafn_íslenska = Valkosturinn |flokksnafn_formlegt =Alternativet |mynd = [[Mynd:Alternativet.svg|150px|center|]] |fylgi = {{lækkun}} 2.5% |leiðtogi = [[Franciska Rosenkilde]] |formaður = [[Bente Holm Villadsen]] |þingflokksformaður = [[Torsten Gejl]] |stofnár = {{start date and age|2013|11|27}} |hugmyndafræði = Græn stjórnmál, Evrópusamvinna |einkennislitur = Ljósgrænn {{Colorbox|#00FF00}} |félagatal = 2.998 (2020)<ref name=kd>[https://www.kristeligt-dagblad.dk/danmark/nye-borgerlige-har-nu-flest-medlemmer-naestefter-s-og-v Nye Borgerlige har nu flest medlemmer næstefter S og V. Grein á kristeligt-dagblad.dk 16. febrúar 2021.]</ref> |vettvangur1 = Sæti á [[Danska þingið|þjóðþinginu]] |sæti1 = 6 |sæti1alls = 179 |bókstafur = Å |vefsíða = [https://alternativet.dk/ alternativet.dk/] |bestu kosningaúrslit = |verstu kosningaúrslit = |fótnóta =¹Fylgi í þingkosningum 2026 }} '''Alternativet''' (íslenska: '''''Valkosturinn''''') er [[Danmörk|danskur]] [[stjórnmálaflokkur]] sem stofnaður var árið 2013. Flokkurinn hafnar að mestu hefðbundinni skiptingu stjórnmála í [[hægristefna|hægri]] og [[vinstristefna|vinstri]] en leggur áherslu á umhverfismál og kröfuna um bætta stjórnmálamenningu. Alternativet náði góðum árangri í sínum fyrstu þingkosningum en síðan tók að halla undan fæti, m.a. vegna innanflokksátaka. Flokkurinn hefur listabókstafinn ''Å''. ==Söguágrip== [[Uffe Elbæk]], fyrrum menningarmálaráðherra Danmerkur sagði skilið við [[Róttæki vinstriflokkurinn|Radikale venstre]] árið 2013 og stofnaði Alternativet. Markmiðið var að stofna hreyfingu sem gæti beitt sér fyrir róttækum aðgerðum á sviði umhverfismála, einkum loftslagsmála. Elbæk og félagar töldu líka að hefðbundnir stjórnmálaflokkar svöruðu ekki kalli tímans. Þess í stað var ætlun þeirra að bylta stjórnmálamenningunni og nýta leiðir á borð við samfélagsmiðla til að móta stefnuskrá. Flokkurinn hefur frá upphafi lagt áherslu á frumlegar lausnir við rekstur samfélagsins, til dæmis með upptöku [[borgaralaun|borgaralauna]], róttækri styttingu vinnuvikunnar og hugmyndum um að afleggja [[tekjuskattur|tekjuskatt]] en skattleggja þess í stað fjármagnsflutninga. Í sínum fyrstu kosningum árið 2015 hlaut flokkurinn 4,8% sem gaf níu þingmenn og taldist einn af ótvíræðum sigurvegurum kosninganna. Sveitarstjórnarkosningar tveimur árum síðar skiluðu flokknum sömuleiðis góðri niðurstöðu, tuttugu sveitarstjórnarfulltrúum, þar af [[borgarstjóri|borgarstjóra]] í [[Fanø]] og fagborgarstjóra í [[Kaupmannahöfn]]. Ekki tókst að fylgja eftir þessari góðu byrjun í þingkosningunum 2019. Flokkurinn missti fjögur af níu þingsætum sínum og skömmu síðar lýsti Elbæk því yfir að hann hyggðist láta af formennsku. Mikil átök urðu um formannsembættið sem lauk með því að [[Josephine Fock]], fyrrum þingmaður flokksins sem horfið hafði til annarra starfa, var kjörin formaður. Í deilunum sem á eftir fylgdu sögðu fjórir af fimm fulltrúum sig úr þingflokknum og á árinu 2020 stóð Uffe Elbæk að stofnun nýs flokks, [[Frie Grønne]]. Í febrúar 2021 tók [[Franciska Rosenkilde]] borgarstjóri menningarmála í Kaupmannahöfn við formennsku í Alternativet. ==Tilvísanir== <references/> {{s|2013}} [[Flokkur:Danskir stjórnmálaflokkar]] jlrbwh1t2g9jjw754rfjx5mdavjg8rv 0 162866 1952577 1715568 2026-03-29T06:33:29Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952577 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Magnús Þórarinsson á Halldórsstöðum í Laxárdal.jpg|alt=Magnús Þórarinsson|thumb|Magnús Þórarinsson]] '''Magnús Þórarinsson''' ([[22. mars]] [[1847]] - [[19. júlí]] [[1917]] var tóvinnumaður, bóndi og smiður frá [[Halldórsstaðir|Halldórsstöðum]] í [[Laxárdalur (Þingeyjarsýslu)|Laxárdal]]. Hann nam [[Tóvinna|tóvinnu]] og klæðagerð í [[Kaupmannahöfn]] veturinn [[1880]]-[[1881]] og setti upp tóvinnuvélar á Halldórsstöðum árið [[1883]]. Hann stundaði búskap og smíðar meðfram tóvinnu og þótti völundarsmiður. Magnús smíðaði meðal annars [[dúnhreinsunarvél]].<ref>[https://baekur.is/bok/000306940/3/467/Islenzkar_aeviskrar_fra?language=en Íslenskar æviskrár bls. 463]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Árið 1880 skrifaði Magnús sýslunefnd Suður-Múlasýslu og bað um styrk til að fara úr landi og fræðast um áhöld og verkvjelar þær, sem notaðar eru við ullavinnu og dúkagerð. Hann fékk styrk frá sýslunefnd og landsstjórninni til fararinnar. Tryggvi Gunnarsson útvegaði honum dvalarstað í ullarverksmiðju Larsen. Magnús var eitt ár þar. Suður-Þingeyrarssýsla ábyrgðist lán sem Magnús fékk til að koma upp ullarvinnuvjelum er kemba, spinna og tvinna og setti Magnús vélarnar upp á Halldórsstöðum [[1883]] þar sem þær gengu fyrir vatnsafli. Fyrstu 15 árin var skortur á nógu vatni til að reka vélarnar en Magnús fékk árið 1897 hallamælingamanninn Pál Jóakimsson til að mæla fyrir vatnsleiðsluskurði úr Þverá sem rennur eftir [[Laxárdalsheiði]] og lánaðist Páli að leiða vatn að Halldórsstöðum í mörgum krókum eftir þessum skurði. Magnús innleiddi allvíða í sýslunni litlar spunavélar til að spinna ullina sem var kemd á Halldórsstöðum. Litlu seinna voru settar upp aðrar ullarvinnuvélar á [[Rauðamýri|Rauðumýri]] í Ísafjarðarsýslu og aðstoða Magnús við að panta vélar og kenna notkun þeirra. Magnús útvegaði með aðstoð [[Eiríkur Magnússon|Eiríks Magnússonar]] í Cambridge uppdrætti og verðskrár af ullarvinnuvélum, sérstaklega vél sem höfð var til að aðskilja tvenns konar ull, tog og þel en slík vél nefndist Noblesvjel. Lagt var fram frumvarp á [[Alþingi]] [[1889]] með áætlun Magnúsar um stofnun fullkominnar ullarverksmiðju á Íslandi og var kostnaður áætlaður 120 þús. kr. Frumvarpið var ekki samþykkt. Á iðnsýningunni í Reykjavík [[1883]] fékk Magnús heiðurspening fyrir skrá sem hann smíðaði og á þá sýningu sendi hann einnig sýnishorn af [[yfirfallshjól|yfirfallshjóli]] sem hann mn hafa smíðað og notað fyrstur manna á Íslandi. Magnús smíðaði nokkrar frumgerðir af dúnhreinsivélum, fyrst vél sem gekk fyrir vatnsafli og var smíðuð fyrir Sigurjón á [[Laxamýri]] en sú vél virkaði ekki sem skyldi og þurfti Magnús að taka vélina aftur með heim. Þessa vél nefndi Magnús Sívalning. Árið [[1908]] var dúnhreinsivél eftir Magnús sett upp á Laxamýri og síðar sams konar vélar á [[Sauðanesi]] og Höfða. Magnús fékk konunglegan einkarétt til að gera dúnhreinsunarvél sína. Vélin gat hreinsað 6 - 7 kg af dún á dag. Magnús kvæntist árið 1891 Guðrúnu Bjarnhéðinsdóttur, systur [[Bríet Bjarnhéðinsdóttir|Bríetar Bjarnhéðinsdóttur]]. Kona hans dó átta árum seinna. Þau áttu tvær dætur. <ref>[https://timarit.is/page/2290921?iabr=on Magnús Þórarinsson, Óðinn - 8. tölublað bld. 62-64 (01.11.1910)] </ref> Í [[Þjóðminjasafn Íslands|Þjóðminjasafninu]] er varðveitt skrá sem Magnús smíðaði en um þá skrá segir: :„Skrá þessi er til að sjá líkust venjulegri hurðarskrá, en hún er reyndar vart ætluð til síns brúks, heldur er hún nánast gestaþraut og verður ekki lokið upp nema með miklum heilabrotum sem fáum reynist unnt að leysa. Reyndar fylgir skránni skrifuð leiðsögn, með hendi Matthíasar Þórðarsonar þjóðminjavarðar, um hversu með skuli fara. Ljóst er að skránni verður varla komið fyrir í venjulegri stofuhurð svo að opnuð verði meðan hún situr í hurðinni, því að fyrst verður að ljúka upp skráfóðrinu annars vegar og viðhafa tilfæringar og nota margvíslega lykla. Að vísu er einnig hægt að opna hana á einfaldan hátt og nota hana sem venjulega skrá í hurð, en þá er hún ekki gestaþraut. - Sagt er að Magnús hafi áður smíðað aðra skrá, sem var með einhvers konar úrverki, og varð henni aðeins lokið upp þegar skráin sló. Ekki mun vitað um hvað af henni varð.“<ref>[https://timarit.is/page/2058052?iabr=on Stofuskrá Magnúsar Þórarinssonar, Árbók Hins íslenzka fornleifafélags (01.01.1995)]</ref> Tóvinnuvélarnar á Halldórsstöðum voru knúnar vatni og voru sleitulaust í notkun í um fjóra áratugi en eyðilögðust í eldsvoða árið [[1923]]. ==Tilvísanir== {{fd|1847|1917}} ru19a8ms73tj8ffsmbz2jlhmq9jjnp5 0 163492 1952511 1718028 2026-03-28T23:48:10Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1952511 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Sclera.PNG|thumb|Skýringarmynd.]] '''Hvíta''' ([[fræðiheiti]]: ''Sclera'') myndar stærsta hluta af bandvef sem myndar ysta lag [[auga]]ns. Hlutverk hvítunar er að halda formi augans og sjá til þess að ekkert sleppi inn eða út úr þessum hluta augans. Einnig er hvítan festing fyrir vöðvana sem sjá um hreyfingu á augnknettinum. Sjóntaugin fer líka út í gegnum hvítuna og flestar þær æðar sem liggja inn í augað fara í gegnum hvítuna aftan á augnknettinum. Hvítan er þykkst ca. 1mm og þynnst um 0,3 mm.<ref>{{Bókaheimild|titill=Clinical anatomy of the visual system.|höfundur=Remington, Lee Ann|ár=2005}}</ref> ==Uppbygging/Staðsetning== Hvíta er bandvefur sem er mest úr [[kollagen]]trefjum sem liggja þétt saman. Hvíta er mjög vatnsrík eða 68% er [[vatn]]. Þetta saman myndar þennan þétta og sveigjanlega bandvef. Utan um hvítuna liggur ''tára'' (''conjunctiva''), sem heldur auganu röku og mjúku. Þar undir liggur svo ''hvítuhýði''( ''episclera''), sem er æðaríkur bandvefur. Æðarnar í hvítuhýðinu sjást vel í gegnum táru. Undir hvítuhýðinu er hvítan sjálf. Neðsta lag hvítunar kallast ''sámþynna'' (''lamina fusca'') og þar rennur hvíta og [[æða]] (''choroid'') saman. Hvítan liggur frá ''glæru'' (''cornea'') og umvefur sjóntaugina aftan á auganu og tengist heilabastinu, (''dura mater''). Svæðið í hvítu þar sem sjóntaugin kemur inn kallast ''lamina cribrosa'' og er veikasti hluti hvítunar. Uppistöðuvefur (''stroma'') hvítunar rennur svo saman við uppistöðuvef hornhimnunar, það svæði kallast ''limbus'' (íslenskt þýðing brún/glærubrún). Undir limbus, liggur ''Schlemms kanal'' en í gegnum hann fer augnvökvi frá augnhólfunum út í hvítuhýðið. Augnvökvinn flytur bæði næringu og úrgang. ==Aldur og sjúkdómar== Hvítan er eins og nafnið gefur til kynna hvít á litinn en getur getur tekið á sig annara litabrigði sökum aldurs eða sjúkdóma. Í ungabörnum virkar hún bláleit því þá er hvítan þynnri og æðahimnan undir hvítu sést í gegn. Þetta getur líka sést hjá fólki með bandvefssjúkdóma sem orsakar að hvítan þynnist. Hvíta getur einnig orðið gulleit vegna fitusöfnunar, oftast vegna öldrunar eða lifrasjúkdóma.<ref>{{Bókaheimild|titill=Praktisk oftalmologi|ár=2009|höfundur=Fahmy, P., Hamann, S., Larsen, M. og Sjølie, A. K.}}</ref> ==Næring og súrefni== Hvítan sjálf er [[bandvefur]] og hefur engar æðar, og hefur því mjög takmarkaðan aðgang af blóði. Einhverjar æðar fara í gegnum hvítuna en engin þeirra sendir blóð til hvítunar. Hvítan fær því næringu og [[súrefni]] frá hvítuhýðinu og frá háræðum sem koma frá æð sem liggur í fellingarbaug (''ciliary body''). ==Tilvísanir== [[Flokkur:Augað]] 9sik1jwnmg5cs1owaw9nvbzx73vm6vq 1952512 1952511 2026-03-28T23:49:29Z Arnastjarna 114982 bætti við tenglum, smá orðalagabreytingar 1952512 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Sclera.PNG|thumb|Skýringarmynd.]] '''Hvíta''' ([[fræðiheiti]]: ''Sclera'') myndar stærsta hluta af [[Bandvefur|bandvef]] sem myndar ysta lag [[auga]]ns. Hlutverk hvítunar er að halda formi augans og sjá til þess að ekkert sleppi inn eða út úr þessum hluta augans. Einnig er hvítan festing fyrir [[Vöðvi|vöðvana]] sem sjá um hreyfingu á augnknettinum. [[Sjóntaug|Sjóntaugin]] fer líka út í gegnum hvítuna og flestar þær æðar sem liggja inn í augað fara í gegnum hvítuna aftan á augnknettinum. Hvítan er þykkst ca. 1mm og þynnst um 0,3 mm.<ref>{{Bókaheimild|titill=Clinical anatomy of the visual system.|höfundur=Remington, Lee Ann|ár=2005}}</ref> ==Uppbygging/Staðsetning== Hvíta er bandvefur sem er mest úr [[kollagen]]trefjum sem liggja þétt saman. Hvíta er mjög vatnsrík eða 68% er [[vatn]]. Þetta saman myndar þennan þétta og sveigjanlega bandvef. Utan um hvítuna liggur ''tára'' (''conjunctiva''), sem heldur auganu röku og mjúku. Þar undir liggur svo ''hvítuhýði''( ''episclera''), sem er æðaríkur bandvefur. Æðarnar í hvítuhýðinu sjást vel í gegnum táru. Undir hvítuhýðinu er hvítan sjálf. Neðsta lag hvítunar kallast ''sámþynna'' (''lamina fusca'') og þar rennur hvíta og [[æða]] (''choroid'') saman. Hvítan liggur frá ''glæru'' (''cornea'') og umvefur sjóntaugina aftan á auganu og tengist heilabastinu, (''dura mater''). Svæðið í hvítu þar sem sjóntaugin kemur inn kallast ''lamina cribrosa'' og er veikasti hluti hvítunar. Uppistöðuvefur (''stroma'') hvítunar rennur svo saman við uppistöðuvef hornhimnunar, það svæði kallast ''limbus'' (íslenskt þýðing brún/glærubrún). Undir limbus, liggur ''Schlemms kanal'' en í gegnum hann fer augnvökvi frá augnhólfunum út í hvítuhýðið. Augnvökvinn flytur bæði næringu og úrgang. ==Aldur og sjúkdómar== Hvítan er eins og nafnið gefur til kynna hvít á litinn en getur getur tekið á sig annara litabrigði sökum aldurs eða sjúkdóma. Í ungabörnum virkar hún bláleit því þá er hvítan þynnri og æðahimnan undir hvítu sést í gegn. Þetta getur líka sést hjá fólki með bandvefssjúkdóma sem orsakar að hvítan þynnist. Hvíta getur einnig orðið gulleit vegna fitusöfnunar, oftast vegna öldrunar eða lifrasjúkdóma.<ref>{{Bókaheimild|titill=Praktisk oftalmologi|ár=2009|höfundur=Fahmy, P., Hamann, S., Larsen, M. og Sjølie, A. K.}}</ref> ==Næring og súrefni== Hvítan sjálf er [[bandvefur]] og hefur engar æðar, og hefur því mjög takmarkaðan aðgang af blóði. Einhverjar æðar fara í gegnum hvítuna en engin þeirra sendir blóð til hvítunar. Hvítan fær því næringu og [[súrefni]] frá hvítuhýðinu og frá háræðum sem koma frá æð sem liggur í fellingarbaug (''ciliary body''). ==Tilvísanir== [[Flokkur:Augað]] dtlcg50fgh9wwempyctfm6gr070v4n3 0 163493 1952471 1861452 2026-03-28T23:09:38Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1952471 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Blausen 0388 EyeAnatomy 01.png|thumb|Skýringarmynd.]] '''Æða''' ([[fræðiheiti]]: ''Choroid'') eða '''æðaþekja''' er æðaríkur [[bandvefur]] fullur af litarefnum, sem liggur á milli [[hvíta|hvítu]] (''sclera'') og nethimnu (''retina'') í [[auga]]nu. Aðalhlutverk æðu er að sjá nethimnunni og skynfrumunum í henni fyrir næringu og [[súrefni]]. Í kringum 85% af blóðflæði augans fer í gegnum æðu. Æða er þykkust um 0,3 mm og þynnst  0,1 mm <ref>{{Bókaheimild|titill=Clinical Anatomy of the visula system|höfundur=Remington, Ann Lee|ár=2005}}</ref> ==Uppbygging== Æða er mjög þunnur bandvefur og er mjög ríkur af litarefni sem gefur honum dökkan lit og virkar sem aukin hindrun fyrir því að ljósgeislar sleppur út úr auganu. Hún skiptist í nokkur lög. Efsta lagið er ''sámþynna'', þar tengist æðan og hvítan saman. Næst koma stórar æðar og ''uppistöðuvefur'' (''stroma'') , síðan fleiri æðar, [[háræðar]] og næst nethimnunni liggur ''Bruch´s himnan'' ( eða ''grunnþynna''). Sámþynna hefur eiginleika frá bæði hvítu og æðu. Hún er með [[kollagen]]trefjar frá hvítu og sortufrumur (''melanocyte'') frá uppistöðuvef æðu. Þessi bandvefur er mjög laus í sér en það gefur stóru æðunum sem koma næst, pláss til þess að þenjast og dragast saman. Uppistöðuvefurinn samanstendur af sortufrumum, trefjakímfrumum, átfrumum, eitilfrumum og kollagentrefjum. Uppistöðuvefurinn er einnig ríkur af æðum. Næst kemur háræðanet sem getur flutt meira af blóði í gegnum sig í einu, heldur en aðrar háræðar í líkamanum. Bruch´s himnan liggur næst nethimnunni og er í eðli sínu bandvefur úr kollageni og trefjum og virkar sem varnarhimna fyrir nethimnuna. Æða liggur frá Laufarönd, O''ra serrata,'' og alveg að sjóntauginni og liggur á milli Hvítu og Nethimnunar.<ref>{{Bókaheimild|titill=Praktisk oftalmologi, 2. udgave|ár=2009}}</ref> ==Hlutverk== Aðalhlutverk Æðu er að sjá ytra lagi nethimnunar fyrir næringu og til þess að losa úrgang frá allri nethimnunni. Ekkert líffæri í líkamanum er með eins mikið blóðflæði pr. mm2<ref>{{Vefheimild|url=https://www.laeknabladid.is/2005/07/nr/2065|titill=Hrörnun í augnbotnum|höfundur=Ólafur Már Björnsson|útgefandi=Læknablaðið}}</ref>. Einnig gleypa litarefnin í æðu í sig allt það ljós sem sleppur í gegnum nethimnuna. Æða er einnig notuð sem gangvegur fyrir þær æðar og taugar sem fara í gegnum augað að aftan og sinna sínu hlutverki fremst í auganu. Einnig sér æða um að kæla sjónhimnuna því mikil orka leysist úr læðingi við að ljós breytist í rafboð á nethimnunni. ==Öldrun og sjúkdómar== Sá sjúkdómur sem er líklegastur til að valda [[Blinda|blindu]] á Vesturlöndum kallast hrörnun í augnbotnum, (enska: ''age-related macular degeneration (AMD)'') Með aldri missir æða hluta af eiginleikum sínum með að flytja næringu til nethimnunar og úrgangur byrjar að safnast upp. Burch´s himnan byrjar að losna frá nethimnunni og til þess að reyna að sjá henni ennþá fyrir næringu byrja nýjar æðar að myndast, en þær leka og vald því meiri skemmdum. Þetta afbrigði kallast ''vot ellihrörnun'' og er mun skæðara heldur en hitt afbrigðið sem er ''þurr ellihrörnun''. Lækningu má finna við þurri ellihrörnun, en votri er hægt að halda niðri með lyfjagjöf og laser-meðferðum.   Við nethimnulosun, (enska: ''retinal detachment''), þá nær æða ekki að næra þann hluta nethimnunar sem er laus og þá deyja skynfrumurnar og vefurinn mjög fljótt. ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Augað]] fq12epo350plm6cnt9kih1kvrrwz6it 1952473 1952471 2026-03-28T23:13:15Z Arnastjarna 114982 bætti við tenglum og lagaði nokkrar úrfellingarkommur 1952473 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Blausen 0388 EyeAnatomy 01.png|thumb|Skýringarmynd.]] '''Æða''' ([[fræðiheiti]]: ''Choroid'') eða '''æðaþekja''' er æðaríkur [[bandvefur]] fullur af litarefnum, sem liggur á milli [[hvíta|hvítu]] (''sclera'') og nethimnu (''retina'') í [[auga]]nu. Aðalhlutverk æðu er að sjá nethimnunni og skynfrumunum í henni fyrir næringu og [[súrefni]]. Í kringum 85% af blóðflæði augans fer í gegnum æðu. Æða er þykkust um 0,3 mm og þynnst  0,1 mm <ref>{{Bókaheimild|titill=Clinical Anatomy of the visula system|höfundur=Remington, Ann Lee|ár=2005}}</ref> ==Uppbygging== Æða er mjög þunnur [[bandvefur]] og er mjög ríkur af litarefni sem gefur honum dökkan lit og virkar sem aukin hindrun fyrir því að ljósgeislar sleppur út úr auganu. Hún skiptist í nokkur lög. Efsta lagið er ''sámþynna (lamina fusca)'', þar tengist æðan og hvítan saman. Næst koma stórar æðar og ''uppistöðuvefur'' (''stroma'') , síðan fleiri æðar, [[háræðar]] og næst nethimnunni liggur ''Bruch´s himnan'' ( eða ''grunnþynna''). Sámþynna hefur eiginleika frá bæði hvítu og æðu. Hún er með [[kollagen]]trefjar frá hvítu og sortufrumur (''melanocyte'') frá uppistöðuvef æðu. Þessi bandvefur er mjög laus í sér en það gefur stóru æðunum sem koma næst, pláss til þess að þenjast og dragast saman. Uppistöðuvefurinn samanstendur af sortufrumum, trefjakímfrumum, átfrumum, eitilfrumum og kollagentrefjum. Uppistöðuvefurinn er einnig ríkur af æðum. Næst kemur háræðanet sem getur flutt meira af blóði í gegnum sig í einu, heldur en aðrar háræðar í líkamanum. Bruch's himnan liggur næst nethimnunni og er í eðli sínu bandvefur úr kollageni og trefjum og virkar sem varnarhimna fyrir nethimnuna. Æða liggur frá Laufarönd, O''ra serrata,'' og alveg að sjóntauginni og liggur á milli Hvítu og Nethimnunar.<ref>{{Bókaheimild|titill=Praktisk oftalmologi, 2. udgave|ár=2009}}</ref> ==Hlutverk== Aðalhlutverk Æðu er að sjá ytra lagi nethimnunar fyrir næringu og til þess að losa úrgang frá allri nethimnunni. Ekkert líffæri í líkamanum er með eins mikið blóðflæði pr. mm2<ref>{{Vefheimild|url=https://www.laeknabladid.is/2005/07/nr/2065|titill=Hrörnun í augnbotnum|höfundur=Ólafur Már Björnsson|útgefandi=Læknablaðið}}</ref>. Einnig gleypa litarefnin í æðu í sig allt það ljós sem sleppur í gegnum nethimnuna. Æða er einnig notuð sem gangvegur fyrir þær æðar og taugar sem fara í gegnum augað að aftan og sinna sínu hlutverki fremst í auganu. Einnig sér æða um að kæla sjónhimnuna því mikil orka leysist úr læðingi við að ljós breytist í rafboð á nethimnunni. ==Öldrun og sjúkdómar== Sá sjúkdómur sem er líklegastur til að valda [[Blinda|blindu]] á Vesturlöndum kallast hrörnun í augnbotnum, (enska: ''age-related macular degeneration (AMD)'') Með aldri missir æða hluta af eiginleikum sínum með að flytja næringu til nethimnunar og úrgangur byrjar að safnast upp. Burch's himnan byrjar að losna frá nethimnunni og til þess að reyna að sjá henni ennþá fyrir næringu byrja nýjar æðar að myndast, en þær leka og vald því meiri skemmdum. Þetta afbrigði kallast ''vot ellihrörnun'' og er mun skæðara heldur en hitt afbrigðið sem er ''þurr ellihrörnun''. Lækningu má finna við þurri ellihrörnun, en votri er hægt að halda niðri með lyfjagjöf og laser-meðferðum.   Við nethimnulosun, (enska: ''retinal detachment''), þá nær æða ekki að næra þann hluta nethimnunar sem er laus og þá deyja skynfrumurnar og vefurinn mjög fljótt. ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Augað]] 3zyts4bl1uu9rsxwqmsdks4jr25dikd 0 164874 1952348 1934852 2026-03-28T12:14:15Z Bjarki S 9 Wikitenglum breytt 1952348 wikitext text/x-wiki '''Kappsmál''' eru [[Ísland|íslenskir]] [[Skemmtiþáttur|skemmtiþættir]] sýndir á [[Föstudagur|föstudagskvöldi]] á [[Sjónvarpið|RÚV]]. Það hafa verið sýndar fimm [[Sjónvarpsþáttur|þáttaraðir]], allar þáttarðarinar innihalda þrettán þætti. Fyrsta þáttaröðin var sýnd haustið [[2019]], önnur haustið [[2020]]; þriðja haustið [[2021]], fjórða haustið [[2022]], fimmta haustið 2023 og sú sjötta haustið 2024. Umsjónarmenn eru [[Bragi Valdimar Skúlason]] og [[Vigdís Hafliðadóttir]]. Í þáttunum koma fjórir gestir og takast á við þrautir og spurningar tengdar [[Íslenska|íslenskri]] tungu. [[Skot Procuditions]] sér um framleiðslu ''Kappsmáls''. == Þrautir (2024-2025) == ''Stafurinn'' - Keppendur fá staf vikunnar, sem er einn stafur úr íslenska stafrófinu. Síðan fá keppendurnir fimm flokka og þurfa þau að nefna eins mörg orð og þau mögulega geta sem byrja á stafnum og passar í flokkinn. ''Óorð'' - Keppendur fá fjögur orð. Eitt orðið er í raun og veru til en hin þrjú eru bullorð frá hinu liðinu. Keppendur þurfa að henda út bullorðunum. Ef þau hinsvegar henda út rétta orðinu gætu þau endað í mínus. Stigagjöfin er svona: '''Hendir út rétta orðinu strax''': mínus 9 stig '''Hendir út bullorði en svo rétta orðinu''': mínus 3 stig. '''Hendir út 2 bullorðum en svo rétta orðinu''': 0 stig. '''Hendir út 3 bullorðum''': 9 stig. ''Dælan'' - Bæði lið stíga fram. Þau fá 2-3 stafi og skiptast á að segja orð sem byrjar á þeirri runu. Þau fá 5 sekúndur eftir að þau byrja. Keppandi dettur út ef hann getur ekki nefnt orð á 5 sekúndum eða segir orð sem er búið að segja. (Þú gætir einnig dottið út með að segja orð sem er náskylt orðinu) ''Óðagot'' - Hraðaspurningar um íslenska tungu. Ekki flóknara en það. 60 sekúndur til að svara. '''Annað hvort ''Dælan'' eða ''Óðagot'' koma fyrir í þáttunum. Aldrei verða báðar þrautirnar í sama þættinum.''' ''Giskó'' - Þessi leikur virkar svolítið eins og hengimann. Nema keppendur þurfa að giska á setningu. Þau fá mínútu til. Þau byrja með 10 stig og fyrir hvern staf sem þau giska á sem er ekki í orðinu tapa þau einu stigi. Hitt liðið getur eyðilagt fyrir liðinu sem er að spila ef þau ná að fatta lausnina á undan hinum. Þá kalla þau lausnina fram og ef hún er rétt fær hitt liðið engin stig. Hins vegar ef hún er röng enda þau í mínus. ''Stigagangur'' - Keppendur fá tíu stafi í handahófskenndri röð. Þau byrja á að segja tveggja stafa orð með þessum stöfum, þar næst þriggja stafa, svo fimm stafa, svo sjö stafa og að lokum tíu stafa orð sem notar alla stafina sem upp eru gefnir. Það verður að segja orðin í réttri röð. Ekki má segja tíu stafa orðið á undan sjö stafa orðinu. ''Hraðlestin'' - Keppendur fá fjórar útgáfur af sama orðinu, en aðeins eitt orðið er rétt ritað. Keppendur nefna tölu frá 1-4 eftir því hvað þau vilja giska á. Tvö stig fást fyrir rétt svar en mínus eitt stig fyrir rangt svar. ''Orðverpið'' - Keppendur fá sex orð. Eitt orðið passar ekki með hinum fimm. Það getur verið að fimm séu sagnorð en eitt nafnorð, það sé hægt að setja eitthvað orð fyrir framan öll orðin nema eitt. Svolítið bara hvað sem er. Keppendur reyna að giska á orðið. Aukastig fást fyrir að geta sagt af hverju orðið passar ekki inn í. Ef keppendur giska vitlaust fá þau ekki að giska aftur fyrr en hitt liðið er búið að giska. ''Stafapressan'' - Lokaþrautin og mörg stig í húfi. Keppendur geta valið 6, 12 eða 18 stig þraut. 6 stiga er léttust og 18 erfiðust. Þrautin skiptist í tvo hluta. Beygja og stafa. Annar keppandinn beygir og hinn stafar. Hálf stig fást fyrir að ná að beygja rétt en stafa vitlaust og svo öfugt. == Fyrri þrautir == ''Fjölyrði'' - Keppendur þurfa að skrá niður eins mörg samheiti og þau mögulega geta við eitt orð. Skrifi liðin niður sama hlutinn fær hvorugr liðið stig. ''Þvers og kruss'' - Annað liðið velur sér annað hvort lárétta eða lóðrétta orðið, bæði jafnlöng. Svo skiptast þau á að giska á staf þangað til að búið er að fylla í annað orðið. Einn reitur tengir saman bæði orðin og er sá reitur í báðum orðum. Ef keppendur giska á staf sem er í orðinu hjá hinu liðinu, birtist hann samt. Ekki er nóg að fatta orðið, það þarf að fylla í alla reitina fyrst. ''Stafurinn (Seinni helmingur)'' - Seinni helmingurinn af ''Stafnum'' fólst í því að búa til nýyrði, orð sem eru ekki til. Keppendur fá orð sem vanalega byrjar á staf dagsins en nýja orðið má ekki byrja á staf dagsins. ''Villungur -'' Keppendur fá texta sem inniheldur nokkrar málfræðivillur og fá þá mínútu til að finna þær. ''Miðjumoð -'' Bæði lið keppa í einu. Keppendur fá miðju úr orði og þurfa að fatta hvaða orð um ræðir (t.d. _ _ Í K Ó F _ _ = Mex'''íkóf'''lói). ''Fleygyrði -'' Annar keppandi úr hvoru liði leikur þekktan frasa fyrir liðsfélaga sinn. ''Myndmál -'' Samsett mynd (myndagáta) kemur upp á skjáinn. Keppendur þurfa að ráða úr myndinni til að fá lausnarorðið. {{Stubbur|sjónvarp}} [[Flokkur:Sjónvarpsþættir]] [[Flokkur:Stofnað 2019]] [[Flokkur:Ríkissjónvarpið]] [[Flokkur:Íslenska]] [[Flokkur:Spurningaþættir]] asgg52bumm1hfpplxkfur5aqcixwekg 0 165481 1952472 1734989 2026-03-28T23:09:59Z MáneyMánadóttir 103358 1952472 wikitext text/x-wiki '''Ný spor''' er plata með íslenska tónlistarmanninum [[Bubbi Morthens|Bubba Morthens]] sem kom út [[3. apríl]] [[1984]]. Hún var tekin upp í Hljóðrita frá [[7. mars|7.]] til [[24. mars]] 1984. Fyrsta lag plötunnar, ''Strákarnir á Borginni,'' átti upprunalega að vera [[Egó (hljómsveit)|Egó]] lag af síðustu plötu upprunalegu hljómsveitarinnar, en svo keypti Bubbi lagið af [[Beggi Morthens|Begga Morthens]] og [[Rúnar Erlingsson|Rúnari Erlingssyni]] og þá gat útgefandinn, [[Steinar ehf]], ekkert gert. Platan var fyrsta plata Bubba hjá plötuútgefandanum [[Safarí Records]]. == Lagalisti == # Strákarnir á Borginni # Utangarðsmenn # Pönksvíta no. 7 # Vilmundur # Jakob Timmerman (Argentína) # Þeir ákveða hvað er klám # Lukku Jóki # Syndandi í hafi móðurlífsins # Fastur á gaddavír # Ég hata þetta bít Lög sem bættust við á sérútgáfu plötunnar, sem kom út 6. júní 2006, eru eftirfarandi: <ol start="11"> <li>Pönksvíta no. 7 (ónotuð upptaka)</li> <li>Utangarðsmenn (ónotuð upptaka)</li> <li>Stríðum gegn stríði (af plötunni Línudans)</li> <li>Litli hermaðurinn (af plötunni Línudans)</li> <li>Strákarnir á Borginni (af tónleikum Vísnavina 3. apríl 1984)</li> <li>Vilmundur (af tónleikum Vísnavina 3. apríl 1984)</li> <li>Jakob Timmerman (Argentína) (af tónleikum Vísnavina 3. apríl 1984)</li> <li>Þeir ákveða hvað er klám (af tónleikum Vísnavina 3. apríl 1984)</li> <li>Lukku Jóki (af tónleikum Vísnavina 3. apríl 1984)</li> </ol> [[Flokkur:Bubbi Morthens]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1984]] 93soia0my52h1nuzmfta158fbofqcz6 0 167554 1952513 1917355 2026-03-28T23:52:55Z Arnastjarna 114982 1952513 wikitext text/x-wiki [[mynd:Paul Langerhans 1878.jpg|thumb|Paul Langerhans (1878)]] '''Paul Langerhans''' (1847 - 1888) var [[Þýskaland|þýskur]] læknir. Frumuþyrpingar í [[bris]]i sem innihalda beta-frumur sem búa til [[insúlín]] eru nefndar eftir honum, svokallaðar [[Langerhans-eyjar]]. Langerhans fæddist í [[Berlín]] 1847. Faðir hans var vel þekktur læknir og [[stjórnmálamaður]]. Hann lærði til læknis við [[Jenas-háskóli|Jenas-háskóla]] 1865–1866 og frá 1867 við [[Friedrich Wilhelm-háskólinn|Friedrich Wilhelm-háskólann]] í Berlín þar sem hann lauk examen-prófi 1869. Þegar á námsárunum gat hann sér nafns þegar hann með nokkurri hjálp frá kennara sínum, [[Julius Cohnheims]], með aðferð sem Cohnheim þróaði að einhverju leyti þar sem gullklóríð litar taugaþræðina í smásjá 1867, tók eftir og gerði grein fyrir frumuþyrpingum í brisi sem síðan voru nefndar eftir honum. Þessar frumuþyrpingar framleiða beta-sellur sem framleiða aftur insúlín. Að námi loknu starfaði hann á rannsóknarstofu [[Rudolf Virchows]] þar til hann 1870 ferðaðist til [[Mið-Austurlönd|Mið-Austurlanda]] þar sem hann gerði mannfræðilegar athuganir. Hann sneri til baka síðar sama ár og starfaði þá sem herlæknir í [[fransk-prússneska stríðið|fransk-prússneska stríðinu]] 1870–71. Eftir stríðið tók hann við prófessorsstöðu í meinafræði við [[Freiburg-háskóli|Freiburg-háskóla]]. Árið 1874 veiktist hann af [[Berklar|berklum]] og þurfti að láta af störfum. Árið eftir flutti hann til [[Madeira]]. Eftir að hafa náð nokkrum bata tók hann að sinna læknastörfum í bænum [[Funchal]] á Madeira. Hann lést úr nýrnasjúkdómi 1888 og var grafinn í breska kirkjugarðinum í Funchal. {{DEFAULTSORT:Langerhans, Paul}} {{fd|1844|1888}} [[Flokkur:þýskir læknar]] o7fdd79yj29hv3itdvtblb2rfhlbn52 0 168420 1952347 1943329 2026-03-28T12:12:44Z Bjarki S 9 tenglar 1952347 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk |heiti = FLOTT |mynd = |stærð = 250px |myndatexti = |nefni = |uppruni = [[Reykjavík]], [[Ísland|Íslandi]] |stefna = [[Popp]] |ár = 2020–í dag | útgefandi = | samvinna = | vefsíða = [https://www.instagram.com/fknflott/ instagram.com/fknflott/] | meðlimir = [[Vigdís Hafliðadóttir]]<br />Ragnhildur Veigarsdóttir<br />Eyrún Engilbertsdóttir<br />Sylvía Spilliaert<br />Sólrún Mjöll Kjartansdóttir | fyrri_meðlimir = }} '''Flott''' (venjulega ritað með hástöfum sem '''FLOTT''') er íslensk hljómsveit sem var stofnuð í byrjun árs 2020. Flott, ásamt Unnsteini Manuel, fluttu lokalag [[Áramótaskaupið|Áramótaskaupsins]] árið 2021 (''Ef þú hugsar eins og ég'').<ref>https://www.ruv.is/frett/2021/12/31/lokalag-skaupsins-2021</ref> <br> Sveitin hlaut tvenn verðlaun á [[Íslensku tónlistarverðlaunin|Íslensku tónlistarverðlaununum]] árið 2022, annars vegar fyrir popplag ársins (''Mér er drull'') og hins vegar sem bjartasta vonin.<ref>https://www.visir.is/g/20222242346d</ref> == Meðlimir == === Núverandi === * [[Vigdís Hafliðadóttir]] - [[söngur]] * Ragnhildur Veigarsdóttir - [[hljómborð]] * Eyrún Engilbertsdóttir - [[gítar]] og [[hljóðgervill]] * Sylvía Spilliaert - [[Rafbassi|bassi]] * Sólrún Mjöll Kjartansdóttir - [[trommur]] Ragnhildur Veigarsdóttir semur lög sveitarinnar, spilar á hljómborð og útsetur. Vigdís Hafliðadóttir syngur, er meðhöfundur laganna og semur textana.<ref>{{Cite web |url=https://albumm.is/nytt-lag-med-flott-og-matthildi/ |title=Geymd eintak |access-date=2022-07-08 |archive-date=2023-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811164536/https://albumm.is/nytt-lag-med-flott-og-matthildi/ |url-status=dead }}</ref> ==Saga== Vigdís fékk hugmynd um að stofna hljómsveit sem semdi heiðarlegt stelpupopp og hafði samband við kunningja sinn Ragnhildi. Út frá því fóru þær í að finna hljóðfæraleikara sem pössuðu inn í bandið og þannig myndaðist stelpubandið Flott.<ref>https://k100.mbl.is/frettir/2021/03/02/flott_vekur_athygli_a_stelpum_i_tonlist/</ref> == Útgefið efni == ===Plötur=== Pottþétt FLOTT (2023) ===Smáskífur=== * Segðu það bara (2020) * ...en það væri ekki ég (2021) * Mér er drull (2021) * Þegar ég verð 36 (2021) * Ef þú hugsar eins og ég (2021) * FLOTT (2022) * Boltinn hjá mér (2022) * Hún ógnar mér (2023) * Kæri heimur (2023) * L'amour (feat. Ólafur Darri) (2023) * Leyndarmál (2024) * Ó, Grýla taktu þér tak (2024) ==Tenglar== * [https://www.instagram.com/fknflott/ Opinber síða Flott á Instagram] * [https://www.youtube.com/channel/UCrEH6kZshZXzbx1vh1Qt7TQ Opinber síða Flott á YouTube] ==Tilvísanir== <references/> {{s|2020}} [[Flokkur:Íslenskar hljómsveitir]] 72ld2wvc3w6ehgemqlwosyt5i8y0uma 0 175971 1952542 1831800 2026-03-29T01:35:13Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952542 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Lisa Murkowski | mynd = Lisa Murkowski official photo.jpg | titill= [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|Öldungadeildarþingmaður]] fyrir [[Alaska]] | stjórnartíð_start = [[20. desember]] [[2002]] | forveri = [[Frank Murkowski]] | myndatexti1 = {{small|Murkowski árið 2017.}} | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1957|5|22}} | fæðingarstaður = [[Ketchikan]], [[Alaska]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | þjóderni = [[Bandaríkin|Bandarísk]] | maki = Verne Martell (g. 1987) | stjórnmálaflokkur = [[Repúblikanaflokkurinn]] | börn = 2 | háskóli = [[Georgetown-háskóli]]<br>[[Willamette-háskóli]] |undirskrift = LisaMurkowskiSignature.png }} '''Lisa Ann Murkowski''' (f. 22. maí 1957) er [[Bandaríkin|bandarísk]] stjórnmálakona úr [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanaflokknum]] sem hefur setið á [[öldungadeild Bandaríkjaþings]] fyrir [[Alaska]] frá árinu 2002. ==Æviágrip== Lisa Murkowski er dóttir [[Frank Murkowski|Franks Murkowski]], fyrrum öldungadeildarþingmanns fyrir Alaska. Árið 2002 sagði Frank Murkowski upp þingsæti sínu á öldungadeild Bandaríkjaþings þegar hann var kjörinn [[Fylkisstjóri (Bandaríkin)|fylkisstjóri]] Alaska. Sem fylkisstjóri útnefndi Frank Murkowski dóttur sína, Lisu Murkowski, í þingsætið sem hafði losnað. Ákvörðun hans um að útnefna sína eigin dóttur í þingsætið var mjög umdeild og var víða úthrópuð sem dæmi um [[frændhygli]].<ref>{{Tímarit.is|3612425|Repúblikanar líklegir til að hafa áfram meirihluta á þinginu|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=26. október 2004|blaðsíða=23|höfundur=Davíð Logi Sigurðsson}}</ref> Þrátt fyrir að taka við þingsætinu á umdeildan hátt tókst Murkowski að verja sætið á móti frambjóðanda Demókrataflokksins í þingkosningum ársins 2004. Faðir Murkowski tapaði endurkjöri í fylkisstjórakosningum árið 2006 á móti [[Sarah Palin|Söruh Palin]] og Palin tók afstöðu gegn Lisu Murkowski í forvali [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanaflokksins]] fyrir kosningar á öldungadeildina árið 2010. Murkowski tapaði í forvalinu á móti frambjóðanda úr [[Teboðshreyfingin|Teboðshreyfingunni]] en bauð sig sjálfstætt fram á þingið og tókst aftur að ná endurkjöri, í þetta sinn án hjálpar Repúblikanaflokksins.<ref>{{Tímarit.is|5775292|Vill auka verulega samstarf við Ísland|blað=[[Fréttablaðið]]|útgáfudagsetning=10. september 2012|blaðsíða=8|höfundur=Þorgils Jónsson}}</ref> Lög Alaska heimila kjósendum að skrifa nafn einhvers annars en þeirra frambjóðenda sem eru á kjörseðlunum og greiða þeim atkvæði. Sigur Murkowski var fyrsta skipti í fimmtíu ár sem frambjóðanda sem ekki var á kjörseðlinum tókst að vinna með þessu móti.<ref>{{Tímarit.is|5102485|Telur sig geta sigrað Barack Obama|blað=[[Fréttablaðið]]|útgáfudagsetning=19. nóvember 2010|blaðsíða=12}}</ref> Murkowski er talin heyra til hófsamari vængs Repúblikanaflokksins og hún hefur stundum átt í deilum við íhaldssamari meðlimi í flokknum. Árið 2017 greiddi hún atkvæði gegn lagafrumvarpi [[Donald Trump|Donalds Trump]] Bandaríkjaforseta um afnám [[Obamacare]]-heilbrigðislaganna, sem stuðlaði að því að frumvarpið var fellt þrátt fyrir að Repúblikanar væru þá í meirihluta á öldungadeildinni.<ref>{{Tímarit.is|6904166|Mikið áfall fyrir Donald Trump|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=29. júlí 2017|blaðsíða=23|höfundur=Bogi Þór Arason}}</ref> Árið 2018 greiddi hún jafnframt atkvæði gegn skipun [[Brett Kavanaugh|Bretts Kavanaugh]], sem Trump hafði tilnefnt, í sæti við [[Hæstiréttur Bandaríkjanna|Hæstarétt Bandaríkjanna]].<ref>{{Vefheimild|titill=Kavanaugh skipaður dómari – Einn Repúblikani kaus gegn honum|url=https://www.dv.is/pressan/2018/10/07/kavanaugh-skipadur-domari-einn-republikani-kaus-gegn-honum/|útgefandi=[[DV]]|dags=7. október 2018|skoðað=29. ágúst 2023}}</ref> Murkowski var ein af sjö öldungadeildarþingmönnum Repúblikana sem kusu með því að sakfella Trump þegar hann var [[Embættismissir (Bandaríkin)|kærður til embættismissis]] árið 2021 í kjölfar [[Árásin á Bandaríkjaþing 2021|árásar stuðningsmanna hans á Bandaríkjaþing]] þann 6. janúar það ár.<ref>{{Vefheimild|titill=Trump sýknaður af ákæru um embættisglöp|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2021-02-13-trump-syknadur-af-akaeru-um-embaettisglop|útgefandi=[[RÚV]]|dags=13. febrúar 2021|skoðað=29. ágúst 2023|höfundur=Hildur Margrét Jóhannsdóttir}}</ref> Fjandskapur þeirra leiddi til þess að Trump lýsti yfir stuðningi við mótframbjóðanda gegn Murkowski innan Repúblikanaflokksins, [[Kelly Tshibaka]], í kosningum á öldungadeildina árið 2022.<ref>{{Vefheimild|titill=Þetta er Repúblikaninn sem Trump beinir spjótum sínum að þessa dagana|url=https://www.dv.is/pressan/2021/06/21/thetta-er-republikaninn-sem-trump-beinir-spjotum-sinum-ad-thessa-dagana/|útgefandi=[[DV]]|dags=21. júní 2021|skoðað=29. ágúst 2023|höfundur=Kristján Kristjánsson}}</ref> Murkowski hafði engu að síður betur gegn Tshibaka í kosningunum og hélt þingsæti sínu.<ref>{{Vefheimild|titill=Enn einn ósigur Trump – Hún er þyrnir í augum hans en hafði betur|url=https://www.dv.is/eyjan/2022/11/24/enn-einn-osigur-trump-hun-er-thyrnir-augum-hans-en-hafdi-betur/|útgefandi=[[DV]]|dags=24. nóvember 2022|skoðað=29. ágúst 2023|höfundur=Kristján Kristjánsson}}</ref> Murkowski hefur oft tjáð sig um málefni [[Norðurslóðir|Norðurslóða]] og hefur heimsótt [[Ísland]] nokkrum sinnum í tengslum við þau, auk þess sem hún hefur átt í nánu samstarfi við [[Ólafur Ragnar Grímsson|Ólaf Ragnar Grímsson]], fyrrum forseta Íslands.<ref>{{Vefheimild|titill=NYT um ákæruna gegn Trump og afstöðu Lisu Murkowski|url=https://vardberg.is/frettir/nyt-um-akaeruna-gegn-trump-og-afstodu-lisu-murkowski/|útgefandi=[[Varðberg]]|dags=5. janúar 2020|skoðað=29. ágúst 2023}}</ref> Hún hefur nokkrum sinnum flutt erindi á ráðstefnum [[Hringborð Norðurslóða|Hringborðs Norðurslóða]] (Arctic Circle), samtaka Ólafs. Á ráðstefnu samtakanna árið 2021 sagðist hún vilja stofna til fríverslunarsamnings milli Íslands og Bandaríkjanna og sagðist hafa viðrað þær hugmyndir við [[Joe Biden]] forseta.<ref>{{Vefheimild|titill=Ekki lengur hrópandinn í eyðimörkinni|url=https://www.visir.is/g/20212170186d/ekki-lengur-hropandinn-i-eydimorkinni|höfundur=Heimir Már Pétursson|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=16. október 2021|skoðað=29. ágúst 2023}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Vill fríverslunarsamning við Ísland|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2021/10/14/vill_friverslunarsamning_vid_island/|höfundur=Gunnlaugur Snær Ólafsson|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=14. október 2021|skoðað=29. ágúst2023}}</ref> Hún var meðal flutningsmanna frumvarps á öldungadeildinni í október 2023 til að auka efnahags- og viðskiptafrelsi Íslendinga við Bandaríkin.<ref>{{Vefheimild|titill=Leggja fram frumvarp um Ísland í öldungadeildinni|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2023/10/04/leggja_fram_frumvarp_um_island_i_oldungadeildinni/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=4. október 2023|skoðað=6. október 2023}}</ref> ==Viðurkenningar== Murkowski hlaut riddarakross [[Hin íslenska fálkaorða|Hinnar íslensku fálkaorðu]] árið 2021 fyrir „framlag til að styrkja og efla tengsl Íslands við Alaska og Bandaríkin“.<ref>Sjá [https://www.forseti.is/f%C3%A1lkaor%C3%B0an/orduhafaskra/ Orðuhafaskrá] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200103104432/https://www.forseti.is/f%C3%A1lkaor%C3%B0an/orduhafaskra/ |date=2020-01-03 }} á vefsíðu íslenska forsetaembættisins.</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Markowski, Lisa}} {{f|1957}} [[Flokkur:Bandarískir öldungadeildarþingmenn]] [[Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]] [[Flokkur:Repúblikanar]] mf2513ac58vm8a9pnzbii30elgcqwnx 0 179334 1952416 1951694 2026-03-28T18:51:09Z Bjarki S 9 1952416 wikitext text/x-wiki '''Sveitastjórnarkosningarnar á Íslandi 2026''' verða haldnar þann [[16. maí]] [[2026]].<ref>{{Cite web|url=https://kosningasaga.wordpress.com/sveitarstjornarkosningar/|title=Sveitarstjórnarkosningar|date=2011-05-20|website=kosningasaga|language=is-IS|access-date=2024-03-15}}</ref> Í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|seinustu kosningum]] voru kjörnar 64 sveitarstjórnir en þeim mun fækka um fjórar vegna sameininga sem þegar hafa farið fram eða taka munu gildi eftir kosningarnar. ==Höfuðborgarsvæðið== === [[Reykjavík]] === {{Sjá einnig|Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026}} Í kjölfar borgarstjórnarkosninga 2022 var myndaður meirihluti [[Samfylkingin|Samfylkingar]], [[Framsóknarflokkur|Framsóknarflokks]], [[Viðreisn]]ar og [[Píratar|Pírata]]. Samkvæmt samkomulagi flokkanna gegndi [[Dagur B. Eggertsson]], oddviti Samfylkingar, hlutverki borgarstjóra fram í janúar 2024 en þá tók [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]], oddviti Framsóknar, við embættinu. Upp úr þessu meirihlutasamstarfi slitnaði í febrúar 2025, m.a. vegna ágreinings um skipulagsmál vegna [[Reykjavíkurflugvöllur|Reykjavíkurflugvallar]]. Nýr fimm flokka meirihluti Samfylkingar, Pírata, [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokksins]] og [[Flokkur fólksins|Flokks fólksins]] tók þá við og [[Heiða Björg Hilmisdóttir]] tók við embætti borgarstjóra, en hún var þá orðin oddviti Samfylkingar í borgarstjórn eftir að Dagur [[Alþingiskosningar 2024|náði kjöri á Alþingi]] og vék úr borgarstjórn. Í skoðanakönnununum hefur fylgi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokks]], Samfylkingar, Viðreisnar og [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokksins]] verið að mælast hærra en það fylgi sem flokkarnir fengu árið 2022, en Miðflokkurinn fékk þá engann mann kjörinn í borgarstjórn. Á móti hefur fylgi við Framsóknarflokkinn minnkað verulega og einnig nokkuð hjá Pírötum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252811685d/ny-konnun-synir-meiri-hlutann-fallinn-i-borginni|titill=Ný könnun sýnir meiri­hlutann fallinn í borginni|höfundur=Sunna Sæmundsdóttir|útgefandi=Vísir.is|mánuður=2. desember|ár=2025}}</ref> Nokkur umræða hefur átt sér stað um möguleika á sameiginlegu framboði vinstri flokka. Sanna Magdalena Mörtudóttir sem nú er oddviti Sósíalistaflokksins í borgarstjórn gaf út að hún hyggi á framboð undir merkjum „Vors til vinstri“ og bauð öðrum að vera með. Vinstri græn þáðu boðið og var nafninu síðar breytt í ''Vinstrið''.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252816686d|titill=Sanna býður sig fram undir merkjum Vors til vinstri|höfundur=Árni Sæberg|útgefandi=Vísir.is|mánuður=12. desember|ár=2025}}</ref> ===[[Kópavogur]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Kópavogi}} ===[[Hafnarfjörður]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Hafnarfirði}} ===[[Garðabær]]=== ===[[Mosfellsbær]]=== ===[[Seltjarnarnes]]=== ===[[Kjósarhreppur]]=== ==Suðurnes== ===[[Reykjanesbær]]=== ===[[Suðurnesjabær]]=== ===[[Sveitarfélagið Vogar]]=== ===[[Grindavík]]=== ==Vesturland== ===[[Akranes]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akranesi}} ===[[Borgarbyggð]] og [[Skorradalshreppur]]=== Sameining Borgarbyggðar og Skorradalshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í september 2025 og tekur gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninga. ===[[Snæfellsbær]]=== ===[[Sveitarfélagið Stykkishólmur]]=== ===[[Grundarfjarðarbær]]=== ===[[Hvalfjarðarsveit]]=== ===[[Dalabyggð]]=== ===[[Eyja- og Miklaholtshreppur]]=== ==Vestfirðir== ===[[Ísafjarðarbær]]=== ===[[Vesturbyggð]]=== ===[[Bolungarvík]]=== ===[[Strandabyggð]]=== ===[[Reykhólahreppur]]=== ===[[Súðavíkurhreppur]]=== ===[[Kaldrananeshreppur]] og [[Árneshreppur]]=== Sameining Kaldrananeshrepps og Árneshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í mars 2026 og tekur gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninga. ==Norðurland vestra== ===[[Skagafjörður (sveitarfélag)|Skagafjörður]]=== ===[[Húnabyggð]]=== ===[[Húnaþing vestra]]=== ===[[Sveitarfélagið Skagaströnd]]=== ==Norðurland eystra== ===[[Akureyri]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akureyri}} ===[[Norðurþing]]=== ===[[Fjallabyggð]]=== ===[[Dalvíkurbyggð]]=== ===[[Þingeyjarsveit]]=== ===[[Eyjafjarðarsveit]]=== ===[[Hörgársveit]]=== ===[[Langanesbyggð]]=== ===[[Svalbarðsstrandarhreppur]]=== ===[[Grýtubakkahreppur]]=== ===[[Tjörneshreppur]]=== ==Austurland== ===[[Fjarðabyggð]]=== ===[[Múlaþing]]=== ===[[Vopnafjarðarhreppur]]=== ===[[Fljótsdalshreppur]]=== ==Suðurland== ===[[Sveitarfélagið Árborg]]=== ===[[Vestmannaeyjar]]=== ===[[Hveragerði]]=== ===[[Sveitarfélagið Ölfus]]=== ===[[Sveitarfélagið Hornafjörður]]=== ===[[Rangárþing eystra]]=== ===[[Rangárþing ytra]]=== ===[[Bláskógabyggð]]=== ===[[Hrunamannahreppur]]=== ===[[Flóahreppur]]=== ===[[Mýrdalshreppur]]=== ===[[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]]=== ===[[Skaftárhreppur]]=== ===[[Grímsnes- og Grafningshreppur]]=== ===[[Ásahreppur]]=== ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Sveitarstjórnarkosningar}} {{Íslensk stjórnmál}} [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi]] hzt2yrog018n3txinl3kdr6luj6e4jf 1952436 1952416 2026-03-28T20:17:55Z Bjarki S 9 viðbætur 1952436 wikitext text/x-wiki '''Sveitastjórnarkosningarnar á Íslandi 2026''' verða haldnar þann [[16. maí]] [[2026]]. Kjörnar verða 60 sveitarstjórnir en þeim fækkar um fjórar frá [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|seinustu kosningum]] vegna sameininga sveitarfélaga sem þegar hafa farið fram eða taka munu gildi eftir kosningarnar. ==Framkvæmd== Sveitarstjórnir eru kjörnar annað hvort með [[Listakosning|listakosningu]] eða [[Óbundin kosning|óbundinni kosningu]] en síðari kosturinn felur í sér persónukjör þar sem allir kjörgengir einstaklingar í sveitarfélagi eru í framboði nema þeir sem sérstaklega hafa skorast undan því. Óbundin kosning fer fram ef enginn framboðslisti kemur fram fyrir framboðsfrest en ef aðeins einn framboðslisti berst, þá teljast efstu menn þess lista sjálfkjörnir (jafn margir og sætin eru í sveitarstjórninni). Fjöldi sveitarstjórnarmanna er misjafn eftir sveitarfélögum en stendur þó alltaf á oddatölu. Fæstir geta þeir verið fimm en flestir eru þeir í Reykjavík þar sem þeir eru 23. Fyrir þessar sveitarstjórnarkosningar var sett í kosningalög sérstakt tímabundið ákvæði vegna [[Sundhnúkseldar|náttúruhamfara við Grindavík]] sem leyfir þeim kjósendum sem höfðu [[lögheimili]] þar fyrir rýmingu bæjarins 10. nóvember 2023 en hafa flutt það í annað sveitarfélag að velja hvort þeir verði á kjörskrá í Grindavík eða í því sveitarfélagi þar sem þeir hafa nú lögheimili.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-19-grindvikingar-fa-ad-velja-um-hvar-their-kjosa-467464|titill=Grindvíkingar fá að velja um hvar þeir kjósa|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=19. febrúar|ár=2026}}</ref> ==Höfuðborgarsvæðið== === [[Reykjavík]] === {{Sjá einnig|Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026}} Í kjölfar borgarstjórnarkosninga 2022 var myndaður meirihluti [[Samfylkingin|Samfylkingar]], [[Framsóknarflokkur|Framsóknarflokks]], [[Viðreisn]]ar og [[Píratar|Pírata]]. Samkvæmt samkomulagi flokkanna gegndi [[Dagur B. Eggertsson]], oddviti Samfylkingar, hlutverki borgarstjóra fram í janúar 2024 en þá tók [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]], oddviti Framsóknar, við embættinu. Upp úr þessu meirihlutasamstarfi slitnaði í febrúar 2025, m.a. vegna ágreinings um skipulagsmál vegna [[Reykjavíkurflugvöllur|Reykjavíkurflugvallar]]. Nýr fimm flokka meirihluti Samfylkingar, Pírata, [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokksins]] og [[Flokkur fólksins|Flokks fólksins]] tók þá við og [[Heiða Björg Hilmisdóttir]] tók við embætti borgarstjóra, en hún var þá orðin oddviti Samfylkingar í borgarstjórn eftir að Dagur [[Alþingiskosningar 2024|náði kjöri á Alþingi]] og vék úr borgarstjórn. Í skoðanakönnununum hefur fylgi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokks]], Samfylkingar, Viðreisnar og [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokksins]] verið að mælast hærra en það fylgi sem flokkarnir fengu árið 2022, en Miðflokkurinn fékk þá engann mann kjörinn í borgarstjórn. Á móti hefur fylgi við Framsóknarflokkinn minnkað verulega og einnig nokkuð hjá Pírötum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252811685d/ny-konnun-synir-meiri-hlutann-fallinn-i-borginni|titill=Ný könnun sýnir meiri­hlutann fallinn í borginni|höfundur=Sunna Sæmundsdóttir|útgefandi=Vísir.is|mánuður=2. desember|ár=2025}}</ref> Nokkur umræða hefur átt sér stað um möguleika á sameiginlegu framboði vinstri flokka. Sanna Magdalena Mörtudóttir sem nú er oddviti Sósíalistaflokksins í borgarstjórn gaf út að hún hyggi á framboð undir merkjum „Vors til vinstri“ og bauð öðrum að vera með. Vinstri græn þáðu boðið og var nafninu síðar breytt í ''Vinstrið''.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252816686d|titill=Sanna býður sig fram undir merkjum Vors til vinstri|höfundur=Árni Sæberg|útgefandi=Vísir.is|mánuður=12. desember|ár=2025}}</ref> ===[[Kópavogur]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Kópavogi}} ===[[Hafnarfjörður]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Hafnarfirði}} ===[[Garðabær]]=== ===[[Mosfellsbær]]=== ===[[Seltjarnarnes]]=== ===[[Kjósarhreppur]]=== ==Suðurnes== ===[[Reykjanesbær]]=== ===[[Suðurnesjabær]]=== ===[[Sveitarfélagið Vogar]]=== ===[[Grindavík]]=== ==Vesturland== ===[[Akranes]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akranesi}} ===[[Borgarbyggð]] og [[Skorradalshreppur]]=== Sameining Borgarbyggðar og Skorradalshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í september 2025 og tekur gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninga. ===[[Snæfellsbær]]=== ===[[Sveitarfélagið Stykkishólmur]]=== ===[[Grundarfjarðarbær]]=== ===[[Hvalfjarðarsveit]]=== ===[[Dalabyggð]]=== ===[[Eyja- og Miklaholtshreppur]]=== ==Vestfirðir== ===[[Ísafjarðarbær]]=== ===[[Vesturbyggð]]=== ===[[Bolungarvík]]=== ===[[Strandabyggð]]=== ===[[Reykhólahreppur]]=== ===[[Súðavíkurhreppur]]=== ===[[Kaldrananeshreppur]] og [[Árneshreppur]]=== Sameining Kaldrananeshrepps og Árneshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í mars 2026 og tekur gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninga. ==Norðurland vestra== ===[[Skagafjörður (sveitarfélag)|Skagafjörður]]=== ===[[Húnabyggð]]=== ===[[Húnaþing vestra]]=== ===[[Sveitarfélagið Skagaströnd]]=== ==Norðurland eystra== ===[[Akureyri]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akureyri}} ===[[Norðurþing]]=== ===[[Fjallabyggð]]=== ===[[Dalvíkurbyggð]]=== ===[[Þingeyjarsveit]]=== ===[[Eyjafjarðarsveit]]=== ===[[Hörgársveit]]=== ===[[Langanesbyggð]]=== ===[[Svalbarðsstrandarhreppur]]=== ===[[Grýtubakkahreppur]]=== ===[[Tjörneshreppur]]=== ==Austurland== ===[[Fjarðabyggð]]=== ===[[Múlaþing]]=== ===[[Vopnafjarðarhreppur]]=== ===[[Fljótsdalshreppur]]=== ==Suðurland== ===[[Sveitarfélagið Árborg]]=== ===[[Vestmannaeyjar]]=== ===[[Hveragerði]]=== ===[[Sveitarfélagið Ölfus]]=== ===[[Sveitarfélagið Hornafjörður]]=== ===[[Rangárþing eystra]]=== ===[[Rangárþing ytra]]=== ===[[Bláskógabyggð]]=== ===[[Hrunamannahreppur]]=== ===[[Flóahreppur]]=== ===[[Mýrdalshreppur]]=== ===[[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]]=== ===[[Skaftárhreppur]]=== ===[[Grímsnes- og Grafningshreppur]]=== ===[[Ásahreppur]]=== ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Sveitarstjórnarkosningar}} {{Íslensk stjórnmál}} [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi]] iq74ekewmefmd4imutf4nbrbwz8pktp 0 181384 1952593 1949724 2026-03-29T08:19:07Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952593 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Masoud Pezeshkian | nafn_á_frummáli={{nobold|مسعود پزشکیان}} | mynd = Masoud Pezeshkian 20250202 (cropped).jpg | titill= [[Forseti Írans]] | stjórnartíð_start = [[30. júlí]] [[2024]] | stjórnartíð_end = | einvaldur = [[Ali Khamenei]]<br>[[Mojtaba Khamenei]] | vara_forseti = [[Mohammad Reza Aref]] | forveri = [[Mohammed Mokhber]] {{small|(starfandi)}}<br>[[Ebrahim Raisi]] | myndatexti1 = Pezeshkian árið 2025. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1954|9|29}} | fæðingarstaður = [[Mahabad]], [[Íran]] | þjóderni = [[Íran]]skur | starf = Hjartaskurðlæknir | maki = Fatemeh Majidi (d. 1994) | börn = 4<ref>{{cite web |last1=Ahangar |first1=Ali |title=مسعود پزشكيان؛ كسي كه مثل هيچ كس نيست |url=https://www.etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/218050/ |website=Etemaad Daily |access-date=29 June 2024 |archive-date=11 júní 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611082300/http://www.etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/218050 |url-status=dead }}</ref> | háskóli = Tabriz-háskólinn í læknavísindum (MBBS)<br>Íranski háskólinn í læknavísindum | stjórnmálaflokkur = Óflokksbundinn | undirskrift = Masoud Pezeshkian signature.svg }} '''Masoud Pezeshkian''' ([[persneska]]: {{lang|fa|مسعود پزشکیان}}; f. 29. september 1954) er [[íran]]skur hjartaskurðlæknir og umbótasinnaður stjórnmálamaður sem er núverandi [[forseti Írans]].<ref>{{Cite web |date=6 July 2024 |title=Centrist Masoud Pezeshkian will be Iran’s next president |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/6/irans-reformist-masoud-pezeshkian-wins-run-off-presidential-vote-reports |website=Al Jazeera}}</ref> Pezeshkian sat áður á íranska þinginu fyrir kjördæmið Tabriz, Osku og Azarshahr og var jafnframt varaforseti þingsins frá 2016 til 2020. Hann var heilbrigðis- og læknanámsráðherra frá 2001 til 2005 í ríkisstjórn [[Mohammad Khatami|Mohammads Khatami]].<ref>{{Cite web |title=در مورد مسعود پزشکیان در ویکی‌تابناک بیشتر بخوانید |url=https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86 |access-date=2024-06-10 |website=www.tabnak.ir |language=fa |archive-date=2024-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530101616/https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86 |url-status=dead }}</ref> Pezeshkian var kjörinn sveitarstjóri sýslanna [[Piranshahr]] og [[Naghadeh]] í [[Vestur-Aserbaísjan-fylki]] á níunda áratugnum.<ref>{{cite web | url=https://www.iranintl.com/en | title=Iran International }}</ref> Hann gaf kost á sér í forsetakosningum Írans árið 2013 en dró framboð sitt til baka, og aftur árið 2021 en hlaut ekki framboðsleyfi.<ref name="ref111">{{cite news|url=http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF|title=افراد ردصلاحیت‌شده فقط توانستند یک نامه بنویسند|publisher=[[Iranian Labour News Agency]]|date=1 March 2016|accessdate=2 March 2016|archive-date=3 júlí 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703143231/http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF|url-status=dead}}</ref> Pezeshkian bauð sig aftur fram til forseta árið 2024, í kosningum sem haldnar voru eftir að forsetinn [[Ebrahim Raisi]] lést í þyrluslysi. Í þetta sinn hlaut Pezeshkian leyfi stjórnvalda til að bjóða sig fram og var kjörinn forseti í seinni umferð þann 5. júlí.<ref>{{Vefheimild|titill=Pezeshkian er nýr forseti Íran|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2024/07/06/pezeshkian_er_nyr_forseti_iran/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=6. júlí 2024|skoðað=6. júlí 2024}}</ref> == Æska og menntun == Pezeshkian fæddist í [[Mahabad]] í [[Vestur-Aserbaísjan-fylki]] þann 29. september 1954<ref>{{Cite web |date=21 May 2024 |title=مسعود پزشکیان کیست؟ |trans-title=Hver er Masoud Pezeshkian? |url=https://www.entekhab.ir/fa/news/790680/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618200636/https://www.entekhab.ir/fa/news/790680/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |archive-date=18 June 2024 |access-date=28 June 2024 |website=[[Entekhab]] |language=fa}}</ref> og er kominn af írönskum Aserum.<ref>{{Cite news |last=Editorial |date=14 June 2024 |title=The Guardian view on Iran's presidential election: more choice, but little real hope of change |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/article/2024/jun/14/the-guardian-view-on-irans-presidential-election-more-choice-but-little-real-hope-of-change |access-date=6 July 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Árið 1973 lauk hann stúdentsprófi og flutti til [[Zabol]] til að gegna herþjónustu. Á þessum tíma varð hann áhugasamur um læknisfræði. Hann sneri aftur til heimahéraðs síns eftir að hafa lokið herþjónustu og gekk í læknaskóla og útskrifaðist með gráðu í almennri læknisfræði. Á tíma [[Stríð Írans og Íraks|stríðs Írans og Íraks]] (1980–1988) fór Pezeshkian oft fram á vígstöðvarnar, þar sem hann hafði umsjón með að senda læknateymi og vann sem hermaður og herlæknir. Pezeshkian hlaut starfsleyfi sem heimilislæknir árið 1985 og hóf að kenna [[lífeðlisfræði]] við læknaskólann. Auk [[Persneska|persnesku]] talar Pezeshkian mörg tungumál, þar á meðal [[Aserska|asersku]], [[Kúrdíska|kúrdísku]], [[Arabíska|arabísku]] og [[Enska|ensku]].<ref>{{cite news | url=https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election/33012192.html | title=Who is Masud Pezeshkian, Iran's President-Elect? | newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty | last1=Sharifi | first1=Kian }}</ref><ref>{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |last2= |first2= |date=6 July 2024 |title=Masoud Pezeshkian: the former heart surgeon who became president of Iran |url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/06/masoud-pezeshkian-the-former-heart-surgeon-who-became-president-of-iran |access-date=6 July 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Pezeshkian hélt áfram námi eftir stríðið og sérhæfði sig í almennum skurðlækningum við Tabriz-læknisfræðiskólann. Árið 1993 hlaut hann undirsérgrein í hjartaskurðlækningum við Íranska læknisfræðiskólann. Hann varð síðar sérfræðingur í hjartaskurðlækningum og varð forseti Tabriz-læknisfræðiskólans árið 1994. Hann gegndi þeirri stöðu í fimm ár.<ref>{{Cite web |title=در مورد مسعود پزشکیان در ویکی‌تابناک بیشتر بخوانید |url=https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86 |access-date=13 June 2024 |website=www.tabnak.ir |archive-date=30 maí 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530101616/https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86 |url-status=dead }}</ref> == Ferill == Pezeshkian hóf feril í stjórnmálum þegar hann tók sæti í ríkisstjórn [[Mohammad Khatami|Mohammads Khatami]] sem aðstoðarheilbrigðisráðherra árið 1997. Hann var útnefndur heilbrigðisráðherra fjórum árum síðar og gegndi því embætti frá 2001 til 2005.<ref>{{cite web |date=29 May 2010 |title=Persian Press Review |url=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=220282 |accessdate=9 September 2010 |work=[[Tehran Times]] |archive-date=14 júní 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614005045/http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=220282 |url-status=dead }}</ref>{{dead link|date=July 2024}} Síðan þá hefur hann verið kjörinn á íranska þingið fimm sinnum fyrir kjördæmi í Tabriz, og var varaforseti þingsins frá 2016 til 2020. Þann 6. júlí 2024 var Pezeshkian kjörinn forseti Írans eftir að hafa unnið sigur í seinni umferð forsetakosninga daginn áður með 16,3 milljónum atkvæða (53,7%) gegn 13,5 milljónum (44,3%) sem [[Saeed Jalili]] hlaut.<ref>{{cite news |last1=Fassihi |first1=Farnaz |title=Reformist Candidate Wins Iran’s Presidential Election |url=https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |access-date=6 July 2024 |work=The New York Times |date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706135643/https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |archive-date=6 July 2024}}</ref> Pezeshkian er [[kóran]]kennari og upplesari [[Nahj al-balagha]], lykiltexta meðal [[sjía]]múslima.<ref>{{Cite web |title=Reformist candidate Masoud Pezeshkian shakes up Iran presidential election |url=https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e |access-date=13 June 2024 |website=www.ft.com}}</ref> == Skoðanir== [[File:Iranian MPs Wear IRGC Uniforms 07.jpg|thumb|left|Pezeshkian og [[Mahmoud Sadeghi]] í einkennisbúningum [[Íslamska byltingarvarðliðið|íslamska byltingarvarðliðsins]] árið 2019.]] === Íslamska byltingarvarðliðið === Pezeshkian er stuðningsmaður [[Íslamska byltingarvarðliðið|íslamska byltingarvarðliðsins]] og hefur sagt að í núverandi mynd sé það „frábrugðið því sem áður var“.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.rokna.net/video/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-100/1006449-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D9%85-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%DA%86%DB%8C%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |title=مسعود پزشکیان: من بازهم لباس سپاه می‌پوشم/ سپاه با چیزی که الآن می‌بینید متفاوت است |date=13 June 2024 |language=fa |access-date=13 June 2024 |via=www.rokna.net |archive-date=13 júní 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613215502/https://www.rokna.net/video/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-100/1006449-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D9%85-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%DA%86%DB%8C%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |url-status=dead }}</ref> Hann fordæmdi skilgreiningu ríkisstjórnar [[Donald Trump|Donalds Trump]] Bandaríkjaforseta á byltingarvarðliðinu sem hryðjuverkasamtökum árið 2019.<ref>{{Cite web |date=16 June 2024 |title=ملت با قدرت از سپاه مقتدر دفاع می‌کند |url=https://www.alef.ir/news/3980118119.html |access-date=16 June 2024 |website=www.alef.ir |archive-date=14 janúar 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200114024319/https://www.alef.ir/news/3980118119.html |url-status=dead }}</ref> Eftir að Íranir skutu niður bandarískan dróna árið 2019 sakaði Pezeshkian ríkisstjórn Bandaríkjanna um hryðjuverk og lýsti ákvörðun byltingarvarðliðsins um að skjóta hann niður sem „sterku kjaftshöggi gegn glæpaleiðtogum Bandaríkjanna“.<ref>{{Cite web |date=16 June 2024 |title=پزشکیان: سپاه مشت محکمی به دهان یاوه‌گویی‌های آمریکا زد/ طنین شعار «مرگ بر آمریکا» در مجلس |url=https://www.alef.ir/news/3980402045.html?show=text |access-date=16 June 2024 |website=www.alef.ir |archive-date=18 júní 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618201655/https://www.alef.ir/news/3980402045.html?show=text |url-status=dead }}</ref> Pezeshkian klæddist einkennisbúningi byltingarvarðliðsins á háskólafundi til að svara gagnrýni og sagðist myndu klæðast honum aftur.<ref>{{Cite web |date=16 June 2024 |title=پزشکیان: من بازهم لباس سپاه می‌پوشم؛ سپاه اگر نبود کشور تجزیه شده بود |url=https://eslahatnews.com/%d9%be%d8%b2%d8%b4%da%a9%db%8c%d8%a7%d9%86-%d9%85%d9%86-%d8%a8%d8%a7%d8%b2-%d9%87%d9%85-%d9%84%d8%a8%d8%a7%d8%b3-%d8%b3%d9%be%d8%a7%d9%87-%d9%85%db%8c%d9%be%d9%88%d8%b4%d9%85%d8%9b-%d8%b3/ |access-date=16 June 2024 |website=اصلاحات نیوز |language=fa-IR |archive-date=18 júní 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618201643/https://eslahatnews.com/%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%85%DB%8C%D9%BE%D9%88%D8%B4%D9%85%D8%9B-%D8%B3/ |url-status=dead }}</ref> === Gagnrýni á íranska kerfið === Pezeshkian hefur ítrekað gagnrýnt stjórnkerfi Írans. Á tíma mótmælanna í Íran árið 2009 flutti Pezeshkian ræðu þar sem hann gagnrýndi meðferð stjórnvalda á mótmælendum. Í ræðunni vitnaði hann til orða [[Alí ibn Abu Talib|Alís]], fyrsta [[imam]]s sjíamúslima, til [[Malik al-Ashtar|Maliks Ashtar]] um að ekki bæri að koma fram við fólk „eins og villidýr“.<ref>{{Cite web |last=Mehrabi |first=Ehsan |date=10 June 2024 |title=Who is Masoud Pezeshkian, the Only Pro-Reform Candidate? |url=https://iranwire.com/en/politics/130417-who-is-masoud-pezeshkian-the-only-pro-reform-candidate/ |website=Iran Wire}}</ref> Pezeshkian kallaði viðbrögð íranskra stjórnvalda við mótmælunum 2018 „vísindalega og vitsmunalega röng“. Hann kenndi íranska kerfinu um mótmælin og sagði: „Við hefðum átt að gera betur“.<ref>{{Cite web |date=19 June 2024 |title=انتخابات ریاست‌جمهوری ایران؛ مهدی کروبی از نامزدی مسعود پزشکیان حمایت کرد |url=https://www.bbc.com/persian/articles/czdd70dk37qo |access-date=21 June 2024 |website=BBC News فارسی |language=fa}}</ref> Eftir [[Mótmælin í Íran 2022|mótmælin gegn dauða Möhsu Amini]] árið 2022 krafðist Pezeshkian þess að stofnað yrði sérstakt teymi til að meta og skýra atvikið. Þrátt fyrir að segjast telja að meðferð stjórnvalda á mótmælendunum og réttarhöldin gegn þeim stæðust ekki stjórnarskrá landsins, og krefjast þess að sakborningunum yrðu útvegaðir lögmenn, gaf hann síðar út yfirlýsingu þar sem hann fordæmdi mótmælin og sagði þau ekki þjóna hagsmunum almennings.<ref>{{Cite web |last=Dagres |first=Holly |date=19 June 2024 |title=Masoud Pezeshkian is a possible game changer in the upcoming Iranian presidential election |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/iransource/masoud-pezeshkian-reformist-game-changer-election-president/ |access-date=21 June 2024 |website=Atlantic Council |language=en-US}}</ref> === Viðhorf til þjóðernishópa === Pezeshkian hefur lagt áherslu á réttindi þjóðernishópa eins og [[Aserar|Asera]], [[Kúrdar|Kúrda]] og [[Balúkar|Balúka]] og segir að vernda beri réttindi allra þessara hópa. Hann styður að 15. gr. stjórnarskrár Írans verði innleidd fyrir alla þjóðernishópa. Í henni stendur: „Opinbert og sameiginlegt tungumál og stafróf fólksins í Íran er persneska. Skjöl, samskipti, opinber gögn og kennslubækur verða að vera á þessu máli en notkun staðbundinna tungumála og tungumála þjóðarbrota í fréttum og fjölmiðlum og kennsla á bókmenntum þeirra í skólum er frjáls, samhliða persneska tungumálinu.“ Pezeshkian segir að innleiðing þessarar meginreglu dragi úr hvöt aðskilnaðarsinna og andófsmanna.<ref>{{Cite news |last=رادیوفردا |date=25 April 2018 |title=پزشکیان: اصل ۱۵ قانون اساسی برای همه اجرا شود |url=https://www.radiofarda.com/a/iran-majlis-deputy-speaker-on-mother-tongue-education/29191703.html |access-date=16 June 2024 |work=رادیو فردا |language=fa}}</ref> Pezeshkian styður jafnframt að [[aserska]] verði kennd í írönskum skólum.<ref name="ref111" /> == Einkahagir == Eiginkona Pezeshkians var [[kvensjúkdómalæknir]].<ref>{{Cite news |title=مقام‌های جمهوری اسلامی و همسرانشان؛ مردان نام‌دار و زنان 'بی‌نام' |url=https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331 |access-date=13 June 2024 |work=BBC News فارسی |language=fa}}</ref> Hún lést ásamt yngsta syni þeirra árið 1993 í bílslysi.<ref>{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |last2= |first2= |date=6 July 2024 |title=Masoud Pezeshkian: the former heart surgeon who became president of Iran |url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/06/masoud-pezeshkian-the-former-heart-surgeon-who-became-president-of-iran |url-status=live |access-date=6 July 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Hann ól upp tvo eftirlifandi syni og dóttur sína einn og kvæntist aldrei aftur.<ref>{{Citation |title=مسعود پزشکیان |date=13 June 2024 |work=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد |url=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF_%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86&oldid=39723192 |access-date=13 June 2024 |language=fa}}</ref> Dóttir hans, Zahra, er með mastersgráðu í efnafræði frá Sharif-tækniháskólanum, og vann hjá undirdeild íranska olíufélagsins áður en stjórn [[Hassan Rouhani|Hassans Rouhani]] tók við völdum. Hún er gjarnan talin pólitískur ráðgjafi. Pezeshkian er aðdáandi fótboltaliðsins [[Tractor S.C.]]<ref>{{Cite web |title=پزشکیان: اکثر بازی‌های تراکتور را با نوه‌ام محمدحسین به استادیوم می‌رویم /با هم بحث می‌کنیم؛ نقدم می‌کند، اما هیچ‌وقت دعوا نمی‌کنیم – خبرآنلاین |url=https://www.khabaronline.ir/amp/1919716/ |access-date=16 June 2024 |website=www.khabaronline.ir}}</ref> == Almenningsímynd == Heimildir telja fjölskyldu Pezeshkians vera langt frá stjórnmálalífi hans og hann er sjálfur talinn hafa flekklaust orðspor í efnahagsmálum. Pólitískir andstæðingar hans hafa hins vegar sakað hann um að vernda fólk sem er viðriðið spillingu.<ref>{{Cite web |date=16 June 2024 |title=دفاع تأسف‌بار پزشکیان از 2 نماینده مجلس متهم به فساد مالی در بازار خودرو! |url=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/500440-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D9%81%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%85%D8%AA%D9%87%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B3%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B1%D9%88 |access-date=16 June 2024 |website=رکنا |language=fa |archive-date=11 júní 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611112348/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/500440-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D9%81%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%85%D8%AA%D9%87%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B3%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B1%D9%88 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=جهان |first=Fararu {{!}} فرارو {{!}} اخبار روز ایران و |date=16 June 2024 |title=حملۀ زاکانی به پزشکیان: از یک بی‌عدالتی محض دفاع می‌کرد |url=http://fararu.com/fa/news/743711/%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%B2%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%DB%8C%DA%A9-%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B6-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF |access-date=16 June 2024 |website=fa |language=fa}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forseti Írans]] | frá = [[30. júní]] [[2024]] | til = | fyrir = [[Mohammad Mokhber]]<br>{{small|(starfandi)}} | eftir = Enn í embætti }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Íran}} {{DEFAULTSORT:Pezeskhian, Masoud}} {{f|1954}} [[Flokkur:Forsetar Írans]] m7n8vv9ojj292q7s4eaa98548b3lk7c 0 182519 1952467 1946636 2026-03-28T23:06:49Z Arnastjarna 114982 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 1952467 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Nintendo Switch 2 in Handheld Mode.jpg|thumb|Mynd af Nintendo Switch 2 tölvunni.|391x391px]] '''Nintendo Switch 2''' er [[leikjatölva]] frá japanska fyrirtækinu [[Nintendo]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.tecmundo.com.br/voxel/282729-nintendo-confirma-sucessor-switch-veja-tudo-sabemos.htm|title=Nintendo confirma sucessor do Switch; veja tudo que sabemos sobre|date=2024-05-07|website=Tecmundo|access-date=2024-09-20}}</ref> sem kom út á mestum svæðum 5.júní [[2025]].<ref>{{vefheimild |titill=Nintendo Direct: Nintendo Switch 2 – 02.04.2025 |url=https://www.nintendo.com/en-gb/News/Nintendo-Direct/Latest-Nintendo-Direct/Nintendo-Direct-698557.html |ritverk=Nintendo of Europe SE}}</ref> Hægt er að nota það sem smáleikjatölva, þar sem notað hleðsludokku til að tengja henni við sjónvarpið með [[HDMI|HDMI-snúru.]] Eins og [[Nintendo Switch|fyrri tölvan]], hægt er að nota hana á ferðinni og hefur líka [[fjölsnertiskjár]]. Tölvan hefur nýjar Joy-Con 2 festiringar sem festast á hliðinni með seglum og getur verið notaðar aftengdar frá tölvunni. Þar sem hún hefur betri og stærri skjá, meiri tölvuminni og pláss og betri tölvugrafík, festiringar og félagskerfi. Það styður [[:en:1080p|1080p]] upplausn og 120Hz tíðni þar hún er notuð sem smáleikjatölva og [[:en:4K_resolution|4K upplausn]] með 60Hz tíðni þegar tengt við sjónvarp, þar sem [[:en:High_dynamic_range|HDR stuðning]] á tölvunni sjálft og með skjá sem styðja tæknina. [[Mynd:Nintendo Switch 2 Joy-Con 2 Blue and Orange.jpg|thumb|Joy-Con 2 festiringar.]]Hægt er að kaupa leiki á áþreifanlegu formi (korti) eða í eShop búð Nintendo. Þar sem sumir nýir leikir koma út á þau formi sem leikurinn er ekki sjálfur á kortinu sjálft og er þarfi að niðurhlaða leikina á tölvuna sjálfa með netsambandi. Sér leikir nýta auka kraftinn frá tölvunni gegnum endurbæta útgáfur af fyrri leikjum sem þarf að borga fyrir eða fyrir frítt. Frá og með 31.desember 2025, hefur Switch 2 selt 17 milljón einingar um allan heim. Nýjasti [[Mario]] Kart leikurinn, Mario Kart World var útgefin á sama degi og selt með tölvunni í pakka eða selt sér, og er mest seldi leikur tölvunnar með 14 milljón seldar einingar. == Saga == === Bakgrunnur === Nintendo gaf út Nintendo Switch 3.mars 2017, þar sem það var þróað og búið til eftir verslunarmisheppnun af fyrri tölvunni, Wii U. Tölvan var auglýst sem bland af mismunandi leiðum að spila, eins og að spila það af sjónvarpinu og tengt því með Joy-Con festiringar sem hægt voru að taka af tölvunni sjálft. Meðal við hina leikjatölvunar sem voru á markaðinum - [[PlayStation 4|Playstation 4]] og Xbox One - hafði tölvan verri kraft fyrir verðið og en nógu gott fyrir Nintendo gerða leiki; partur af stjórnalist fyrirtækisins sem kallaðist "Blue Ocean Strategy" var til að greina sig á milli samkeppninni. Með Desember 2025, var Switch tölvan mest selda Nintendo tölvan og næst mest selda tölvan í heildanum eftir Playstation 2. Þegar Switch 2 var tilkynnt í janúar 2025, var búið að selja 146 milljón af Nintendo Switch um allan heim. === Þróun === Nintendo byrjaði að þróa tölvuna stutt eftir Switch tölvan var gefin út, þar sem teymi fór yfir tæknilegu hrindarnir og sjá hvaða breytingar gætu gert þannig tengt hrindunum, sem gaf teymið meiri tíma til að skipuleggja tæknina, þar sem tölvuleikja hönnuðir fengu tækið til að búa til leiki fyrir tækið. Almennileg þróun af tölvunni byrjaði árið 2019, leitt af framleiðanda Kouichi Kawamoto, búnaðaframkvæmdastjóra Takuhiro Dohta og tækniframkvæmdastjóra Tetsuya Sasaki. Í gegnum tíðina hefur Nintendo tölvur haft eitthvað nýtt með tölvunni til að gera sem gerir hana sérstaka eins og blöndun fyrstu Switch tölvunnar, en teymið fannst vegna þess að leikhönnuðir höfðu aðlagað að búa til leiki í kringum kerfi Switch og ákveðu til að breyta engu þar sem það myndi ekki vera gott til að kynna stærri breytingar, í staðin myndu þau gefa fólk meiri tól til að búa til leiki. Sér hlutir voru valin til að jafna út vinnslu, batterí og meira minni til að styðja nýrri leiki. Forseti Nintendo Shuntaro Furukawa segðu að fyrirtækið vildi að ferlið að nýrri tölvu væri létt fyrir viðskiptavini, og afturhæfi var hluti af hönnunarferlinu; Nintendo segði "Nintendo Switch is played by many consumers, and we decided that the best direction to take would be for consumers to be able to play their already purchased Nintendo Switch software on the successor to Nintendo Switch." Þegar þau voru að hanna tölvuna, var afturhæfi forgangsréttur en erfiður að setja in meðal við fyrri tölvur eins og Nintendo 3DS og Wii U, sem höfðu sama búnað og forvera þeirra. Nýja tölvan notaði bland af hugbúnaði og búnaðskeppgirni þannig myndi vera minna mál á tölvuna tengt þannig málum. Nafnið fyrir tölvuna kom smá frá afturhæfi tölvunar, þar á meðal var "Super Nintendo Switch" einn af mögulegum nöfnum í ferlinu en ákveðu á móti því. Joy-Con 2 festiringarnar voru endurhannaðar frá grunni. Stærri skjár á tölvunni þýddi að stækka festiringarnar með því var ekki val, þar sem stærri stærð þeirra gerði það erfitt til að ná í sér takka. Nintendo gerði þau meiri þægilegri með því að gera þau vera kringlótt. HD Rumble tæknin var bætt við og voru töluvert betri en á festiringu gömlu tölvunni, þar sem þau voru á sirka sama krafti eins og voru í GameCube festiringum. [[Mynd:Nintendo Switch 2 and 1 compared (with clean screens).png|vinstri|thumb|317x317dp|Nintendo Switch 1 og 2 samanbær]] Fyrir nýja festiringa var notað nýtt kerfi fyrir tölvuna, þar sem seglar eru notaðir meðal kerfið sem gamla tölvan notaði. Það var fyrr planað til að hafa slíkt kerfi í fyrsta tölvunni en tengingin var sýnt til að vera mjög léleg. Þar sem með Joy-Con 2, var kerfið töluvert betri og notað gott kerfi til að aftengja þau. Eftir þessa breytingu, búa til Joy-Con 2 festingarnar "snap" hljóð þegar þau tengjast við tölvuna sjálfa sem segist hjálpa með Nintendo Switch tákn. Möguleikinn til að nota Joy-Con 2 sem tölvumús var hugmynd sem Kawamoto kom upp með, sem spilaði leiki á tölvu, þar sem honum fannst að slíkt hugmynd myndi leyfi festiringunni að virka sem önnur leið til að spila leiki þegar hún er tengd við sjónvarp þar sem hægt er ekki að nota snertiskjáinn, en getur líka hjálpað með að finna aðrar leiki til að spila. Kawamoto segist hugmyndin standa fyrir hugtak Gunpei Yoko af notkun af gömlu tækni með nýrri notkun, sem hefur verið efnistök fyrirtækisins í nokkra áratugi. Pro festiringinn var endurhönnuð fyrir nýja tölvuna, betri stýripinna, nýja hljóðtengir og tveir takkar á aftan sem fólk geta breytt sjálf að þeirra vali. === Iðnaðssagnir === Fyrstu sögusagnirnar um arftaka [[Nintendo Switch]] komu fram árið 2023 þegar samstarfsaðilar [[Nintendo]] greindu frá því að þeir væru að fá forritunar leikjatölvu til að þróa [[Tölvuleikur|leiki]] fyrir leikjatölvuna, þar til Shuntaro Furukawa, forseti fyrirtækisins, tilkynnti um blaðamannafund um framtíð Switch á árinu 2025 á samfélagsmiðlum í maí 2024 og sögusagnir um nýja Switch tölvu á hluthafafundi í ágúst 2023. Samkvæmt Eurogamer sýndi Nintendo „Switch 2“ á lokuðum fundi á Gamescom 2023 viðburðinum, þar sem var spiluð endurbætt útgáfa af leiknum ''The Legend of Zelda: Tears of the Kingdom''. Samkvæmt framleiðanda Pathea Games, þó að Nintendo hafi ekki enn opinberað það, er leikurinn ''My time at evershine''þegar í framleiðslu fyrir þessa leikjatölvu (einnig fyrir [[Tölva|PC]], [[PlayStation 5]] og Xbox Series X/S ). ^[4] Activision sagðist ætla að gefa út útgáfur af [[Call of Duty]] fyrir þessa næstu útgáfu af tækinu. ^[5]Slíkt hefur ekki gerst eins og stendur. Samkvæmt forstjóra Activision Blizzard myndi nýja gerðin hafa grafíkgetu svipaða og áttundu kynslóðar leikjatölvur (PlayStation 4 og Xbox One). Þrátt fyrir að Switch sé að minnka í sölu ár eftir ár, seldust 141 milljón eintök um allan heim. Switch er þriðja mest selda leikjatölvan í sögunni, á eftir [[Nintendo DS]] (154 milljónir) og [[PlayStation 2]] (155 milljónir). Forseti Nintendo upplýsir að [[Nintendo Switch|forverinn]] ætti að vera studdur að minnsta kosti til ársins 2025. == Tilvísanir: == {{reflist}} [[Flokkur:Nintendo]] [[Flokkur:Leikjatölvur]] bszbz794m0sv0cz5oc4giektmh9dz3n 0 184436 1952560 1897253 2026-03-29T04:39:22Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952560 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Two Fishermen on an Aspidochelone, c. 1270 (cropped).JPG|thumb|alt=Lyngbakur úr frönsku handriti frá 1270|Lyngbakur úr frönsku handriti frá 1270.]] '''Lyngbakur''' er nafn á gríðarstóri hvallíkri skepnu sem meðal annars er greint frá í [[Saga Örvars-Odds|Örvars-Odds]] sögu í [[Grænlandshaf]]i. Lyngbakurinn var talinn vera stærstur allra dýra í sjó og lá hann oft þannig á hálfu kafi að hann virtist vera eyja og leit þá út eins og þar á sé vaxið [[Lyng|lyng]] og því er hann kallaður lyngbakur. Fjölmargar sögur eru um lyngbaka víða frá á Íslandi. <ref>[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=67629 Eru sjávarskrímsli til?]</ref> Svipuð sjóskrímsli hafa sést víða í heiminum: Í [[Þjóðsaga|þjóðsögum]] [[Inúítar|inúíta]] á [[Grænland]]i var er talað um svipað skrímsli sem hét ''Imap Umassoursa''. Þetta var risastórt sjóskrímsli sem oft var túlkað fyrir stóra og flata eyja. Þegar skrímslið kom upp úr sjónum velti það húðkeypum svo ræðarar dukknuðu. Þegar farið var yfir grynnur var farið varlega af ótta við að vera yfir þessari hræðilegu veru.[https://mythus.fandom.com/wiki/Imap_Umassoursua] Í þjóðsögum Yamana-fólksins á syðsta odda [[Argentína|Argentínu]] og [[Chile]] eru stórir vatnsandar sem nefnndir eru ''lakúma''. Þeir liggja flatir á yfirborði vatnsins og hægt er að ganga út á skrokkinn. Þegar þeir sökkva sér í kaf geta drekkja þei öllum öllum sem ganga ofan á þeim.<ref>{{Bókaheimild|titill=Folk Literature of the Yamana Indians.|höfundur=Wilbert, Johannes, þýðandi|útgefandi=University of California Press|ár=2020|ISBN=0520032993|bls=49-42}}</ref> Í lengri og yngri gerðinni af fornaldarsögunni um Örvar Odd er sagt frá tveimur sjóskrímslum. Örvar-Oddr og skipverjar hans voru á siglingu meðfram Grænlandsströnd suður og vestur í átt að [[Helluland]]<nowiki/>i. Í sögunni segir svo: “''Þeir sjá um daginn, hvar klettar tveir koma upp ór hafinu. Oddr undrast þat mjök. Þar sigldu þeir á millum klettanna. En er á leið daginn, sáu þeir ey mikla. Oddr bað þar at leggja. Vignir spurði, hvat því skyldi. Oddr bað fimm menn ganga á land ok leita at vatni. Vignir kvað þess enga þörf ok sagði enga af sínu skipi fara skyldu. En er menn Odds kómu á eyna, höfðu þeir litla stund þar verit, áðr eyin sökk, ok drukknuðu þeir allir. Lyngi var vaxin ey sjá ofan. Ekki sáu þeir hana síðan upp koma. Horfnir váru ok klettarnir, þegar þeir sáu til''.[https://www.snerpa.is/net/forn/orvar.htm] [[Mynd:Saint brendan german manuscript.jpg|thumb|alt=Brendan sæfari og hvalurinn Jasconius. Úr þýsku 15. aldar handriti|Brendan sæfari og hvalurinn Jasconius. Úr þýsku 15. aldar handriti]] Svipuð skepna kemur fyrir í sögunum um [[Sankti Brendan|Brendan sæfara]], sem þar er nefnt Jasconius. Á sjóferð hans um norðurhöf komu Brendan og samferðamenn að því sem þeir halda að sé eyja og setja þar upp búðir. Þeir halda upp á páskana á bakinu á sofandi risanum, en vekja hann þegar þeir kveikja upp eld. Þeim tekst að bjarga sér út í skipið u og Brendan útskýrir að eyjan sem fer á kaf sé í raun Jasconius, sem reynir árangurslaust að stinga halanum í kjaftinn.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Voyage of Saint Brendan: Journey to the Promised Land|útgefandi=Colin Smythe Ltd|ár=1981|bls=23|ISBN=9780851055046|höfundur=John Joseph O'Meara þýðandi}}</ref> Langt fram eftir öldum töldu flestir Norður-Evrópubúar, jafnt lærðir sem leikmenn, að skepnur eins og lyngbakur væru alvörudýr. Seinnitíma náttúrufræðingar telja að margar þessar frásagnir hafi uppruna í stórum hvölum, eins og [[Hnúfubakur|hnúfubak]], [[Steypireyður|steypireyð]] og [[Langreyður|langreyð]].<ref>{{Bókaheimild|titill=Parallels for cetacean trap feeding and tread‐water feeding in the historical record across two millennia|höfundur=McCarthy, John; Sebo, Erin; Firth, Matthew|útgefandi=Marine Mammal Science.|ár=2023}}</ref> == Tengt efni == * [[Sæskrímsli]] * [[Kraki (óvættur)]] * [[Hafgufa]] == Tenglar == * [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=67629 ''Eru sjávarskrímsli til?''; grein á Vísindavef] * Jón Árnason, Árni Böðvarsson og Bjarni Vilhjálmsson. ''Íslenzkar þjóðsögur og ævintýri,'' þriðja bindi. Reykjavík: Bókaútgáfan Þjóðsaga, 1954. * Jón Baldur Hlíðberg og Sigurður Ægisson. ''Íslenskar kynjaskepnur.'' Reykjavík: JPV útgáfa, 2008. * Þorvaldur Friðriksson, 2023. Skrímsli í sjó og vötnum á Íslandi. Söguútgáfan, ISBN 9789935312099 * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3286830&lang=0 ''Nokkur furðudýr fornaldar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1961] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160429034723/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3286830&lang=0 |date=2016-04-29 }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3279950 ''Sæslangan er meinlaus fiskur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1951] == Heimildir == <references /> [[Flokkur:Íslenskar þjóðsögur]] [[Flokkur:Sjávarskrímsli]] n50rra0vph31figwweiyydukjcs7mxy 0 188521 1952658 1935532 2026-03-29T11:42:49Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1952658 wikitext text/x-wiki '''Monika Helgadóttir''', einnig þekkt sem '''Monika á Merkigili''', fæddist 25. nóvember 1901 í [[Skagafjörður|Skagafirði]]. Hún var bóndi á [[Merkigil|Merkigili]] og drifkrafturinn í því að láta byggja brú á Merkigili. Líf hennar er umfjöllunarefnið í bókinni ''Konan í dalnum og dæturnar sjö'' eftir [[Guðmundur G. Hagalín|Guðmund G. Hagalín]] sem kom út árið 1954. Monika dó árið 1988. == Líf == Monika fæddist á Árnastöðum í [[Lýtingsstaðahreppur|Lýtingsstaðahreppi]] en foreldrar hennar voru Helgi Björnsson og Margrét Sigurðardóttir.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6088089?iabr=on#page/n26/mode/2up|title=Merkir Íslendingar: Monika á Merkigili|date=2014-11-25|website=timarit.is|access-date=2025-11-09}}</ref> Hún var sjöunda af tíu börnum og var þekki fyrir dugnað sinn. Ellefu ára gömul fór hún að vinna að heiman á sumrin við að heyja á nálægum bæjum.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://nancymariebrown.blogspot.com/2022/08/the-remarkable-monika-of-merkigil.html|title=God of Wednesday : The Remarkable Moníka of Merkigil|last=Brown|first=Nancy Marie|date=2022-08-24|website=God of Wednesday|language=en|access-date=2025-11-09}}</ref> Sem ung kona ferðaðist hún til [[Reykjavík|Reykjavíkur]] til að vinna í fiski þar sem frændi hennar var verkstjóri. Sumarið 1924 snéri hún aftur til Skagafjarðar til að heimsækja fjölskyldu sína og vann íhlaupaverk. Þótt hún ætlaði að koma aftur til Reykjavíkur seinkaði bátnum og meðan hún beið var henni boðin vinna við að annast öldruð hjón ásamt bænum þeirra. Hún tók við starfinu og fluttist á bæinn á Merkigili þar sem hún hugsaði um Sigurbjörgu, 93ja ára konu.<ref name=":1" /> Árið 1926 giftist hún Jóhannesi Bjarnarsyni sem var sonur Sigurbjargar. Þau eignuðust sjö dætur og einn son. Þegar Jóhannes dó 47 ára gamall var yngsta barnið þeirra aðeins 16 daga gamalt.<ref name=":0" /> == Afrek == Bærinn á Merkigili er umkringdur bröttum giljum sem torvelda ferðir en það var sérstaklega erfitt að flytja aðdrætti í dalinn.<ref name=":0" /> Monika hannaði steinsteypt íbúðarhús og árið 1949 fór hún að byggja það til að koma í stað gamla [[Torfbær|torfbæjarins]]. Dætur hennar fluttu allt byggingarefnið í dalinn á hestum, meðal annars baðker og eldavél. Þær lögðu sérstaklega mikið upp úr því að finna leið til að flytja steypuhrærivél ásamt byggingarefninu af því að þær vissu að annars mættu þær til að hræra steypuna sjálfar í höndunum. Monika lauk við að byggja húsið árið 1950.<ref name=":1" /> Síðan seldi hún jörðina eftir að börnin hennar urðu fullorðin og fluttu burt. Hún var síðasti bóndi á Merkigili<ref name=":0" /> en jörðin hefur síðan farið í eyði.<ref name=":2">{{Cite news |title=Monika frá Merkigili |url=https://www.glaumbaer.is/is/syningar/monika-fra-merkigili |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220032903/https://www.glaumbaer.is/is/syningar/monika-fra-merkigili |archive-date=2025-02-20 |access-date=2025-11-09 |work=Byggðasafn Skagfirðinga |language=is-IS}}</ref> Monika barðist í mörg ár fyrir því að láta byggja brú yfir [[Austari-Jökulsá]] á Merkigili. Að lokum var brúin byggð 1961<ref name=":2" /> og er oft nefnd Monikubrú.<ref name=":0" /> Líf Moniku var umfjöllunarefnið í bókinni ''Konan í dalnum og dæturnar sjö'' eftir Guðmund G. Hagalín, útgefin árið 1954.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.salka.is/products/konan-i-dalnum-og-daeturnar-sjo|title=Konan í dalnum og dæturnar sjö|website=Salka - bókaútgáfa og bókabúð|access-date=2025-11-09}}</ref> [[Byggðasafn Skagfirðinga]] sýnir fjölda muna úr búi Moniku á Áshúsloftinu. Monika var ágæt saumakona og saumaði út mynd af Ólafi liljurós. Myndin er hluti af sýningunni sem "varpa[r] … ljósi á umhverfi og innastokksmuni [<nowiki/>[[sic]]] á bændabýlum um miðja 20. öld". == Verðlaun == Árið 1953 var henni veittur riddarakross [[Hin íslenska fálkaorða|Hinnar íslensku fálkaorðu]].<ref>{{Cite web|url=http://www.forseti.is/f%C3%A1lkaor%C3%B0an/orduhafaskra/|title=Orðuhafaskrá|website=Forseti.is|access-date=2025-11-09|archive-date=2021-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519020840/https://www.forseti.is/f%C3%A1lkaor%C3%B0an/orduhafaskra/|url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Íslenskar konur á 20. öld]] [[Flokkur:Íslenskir búfræðingar]] [[Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1901]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 1988]] jbp1lgirl40hn4kskhabfh39igxdnh9 0 189375 1952538 1943442 2026-03-29T01:14:19Z TKSnaevarr 53243 1952538 wikitext text/x-wiki {{Bók | titill = Að drepa hermikráku | uppr_titill = To Kill a Mockingbird | þýðandi = Sigurlína Davíðsdóttir (2022) | mynd = To Kill a Mockingbird (first edition cover).jpg | lýsing_myndar = Forsíða fyrstu útgáfu bókarinnar. | höfundur = [[Harper Lee]] | land = {{USA}} [[Bandaríkin]] | tungumál = [[Enska]] | útgefandi = [[J. B. Lippincott & Co.]] | útgáfudagur = 11. júlí 1960 | stefnur = [[Þroskasaga]] | prentun = | síður =281 | isbn = 9789935524904 }} '''''Að drepa hermikráku''''' (enska: ''To Kill a Mockingbird'') er [[skáldsaga]] eftir bandaríska rithöfundinn [[Harper Lee]] sem kom út árið 1960. Bókin naut strax mikillar velgengni og hún er víða lesin í bandarískum grunn- og menntaskólum.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Harper Lee: The Impact of 'To Kill a Mockingbird' |url=https://abcnews.go.com/US/harper-lee-impact-kill-mockingbird/story?id=37055512 |access-date=2025-06-04 |website=ABC News |language=en}}</ref> ''Að drepa hermikráku'' vann [[Pulitzer-verðlaunin]] ári eftir að hún kom út og hún er talin sígilt verk [[Bandarískar bókmenntir|bandarískra bókmennta]].<ref>{{Cite web |last= |title=The Pulitzer Prizes- Harper Lee |url=https://www.pulitzer.org/winners/%7B%7Bglobal.pageCanocialUrl%7D%7D |access-date=2025-06-04 |website=www.pulitzer.org |language=en}}</ref> Sagan og persónurnar byggja lauslega á fjölskyldu Lee, nágrönnum hennar og á atburði sem varð í heimabæ hennar, [[Monroeville, Alabama]], árið 1936 þegar hún var tíu ára.<ref>{{Cite web |title=Was 'To Kill a Mockingbird' based on real events - DailyHistory.org |url=https://www.dailyhistory.org/Was_%27To_Kill_a_Mockingbird%27_based_on_real_events |access-date=2025-06-04 |website=www.dailyhistory.org |archive-date=2025-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905020716/https://www.dailyhistory.org/Was_%27To_Kill_a_Mockingbird%27_based_on_real_events |url-status=dead }}</ref> Þrátt fyrir að sagan fjalli um alvarleg málefni á borð við [[nauðgun]] og [[Kynþáttahyggja|kynþáttahyggju]] er hún þekkt fyrir hlýju og gamansemi. Atticus Finch, faðir sögumannsins Scout, varð mörgum lesendum siðferðileg fyrirmynd og eitt frægasta dæmið um heiðvirðan lögmann í bandarískum bókmenntum. Sagnfræðingurinn [[Joseph Crespino]] sagði um bókina: „Á tuttugustu öld er ''Að drepa hermikráku'' líklega mest lesna bók um kynþætti í Bandaríkjunum og aðalpersóna hennar, Atticus Finch, er þrautseigasta ímyndin af hugdirfsku í þágu réttlætis milli kynþátta.“<ref name="crespino">{{Cite journal | last1 = Crespino | first1 = J. | title = The Strange Career of Atticus Finch | doi = 10.1353/scu.2000.0030 | journal = Southern Cultures | volume = 6 | issue = 2 | pages = 9–30 | year = 2000| s2cid = 143563131 }}</ref> ''Að drepa hermikráku'' er [[þroskasaga]] sem fjallar meðal annars um kynþáttamisrétti og sakleysismissi. Bókmenntafræðingar hafa bent á að Lee tekur einnig á málefnum líkt og stéttskiptingu, hugrekki, umhyggju og kynhlutverkum í bandaríska suðrinu. Boðskapur sögunnar gengur út á umburðarlyndi og mælir gegn fordómum.<ref>{{Cite news|date=2014-05-25|title=Mockingbird 'dropped from GCSE exam'|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/education-27563466|access-date=2020-07-11}}</ref> Þrátt fyrir þessi þemu hafa verið gerðar tilraunir til að taka bókina af námsskrám vegna notkunar á kynþáttaníðyrðum í texta hennar. Árið 2006 settu breskir bókasafnsfræðingar bókina fyrir framan [[Biblían|Biblíuna]] á lista yfir bækur sem „allt fullorðið fólk ætti að lesa áður en það deyr.“<ref>Pauli, Michelle (2. mars 2006). [https://www.theguardian.com/books/2006/mar/02/news.michellepauli "Harper Lee tops librarians' must-read list"], ''Guardian Unlimited''. Sótt 13. febrúar 2008.</ref> Bókin var [[Að drepa hermikráku (kvikmynd)|gerð að kvikmynd]] í leikstjórn [[Robert Mulligan|Roberts Mulligan]] árið 1962 sem vann til [[Óskarsverðlaun|Óskarsverðlauna]]. Frá árinu 1990 hefur leikrit byggt á bókinni verið sýnt árlega í heimabæ Harper Lee. ''Að drepa hermikráku'' var eina útgefna bók Lee þar til ''[[Go Set a Watchman]]'', sem byggð var á eldri drögum að ''Að drepa hermikráku'', kom út 14. júlí 2015. Lee hélt áfram að bregðast við umræðu um verkið þar til hún lést í febrúar 2016. Hún var mjög gætin um einkalíf sitt og veitti síðasta viðtal sitt árið 1964.<ref>{{cite news |url=https://www.fayobserver.com/story/news/2014/11/07/book-conversations-harper-lee-s/22199573007/ |title=Book Conversations: Harper Lee's struggle with fame |first=Yvonne |last=Gale |date=November 17, 2014 |work=[[The Fayetteville Observer]] |access-date=October 13, 2024}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|bókmenntir}} [[Flokkur:Bandarískar skáldsögur]] [[Flokkur:Bókaárið 1960]] eksgalreu6m2hg8d2r8vptgbqxz66b3 0 189791 1952429 1951254 2026-03-28T19:57:16Z AriHallgrims 112872 1952429 wikitext text/x-wiki '''Þriðja ráðuneyti Jóns Magnússonar''' tók við völdum þann 22. mars 1924 og starfaði til 8. júlí 1926. [[Jón Magnússon (f. 1859)|Jón Magnússon]] var forsætisráðherra og dómsmálaráðherra, en hann hafði áður gegnt embætti forsætisráðherra í tveimur ráðuneytum frá 1917–1922. Með honum í ríkisstjórn sátu [[Jón Þorláksson (stjórnmálamaður)|Jón Þorláksson]], fjármálaráðherra og [[Magnús Guðmundsson]], atvinnumálaráðherra. Allir komu þeir úr röðum hins nýstofnaða [[Íhaldsflokkurinn|Íhaldsflokks]]. == Stjórnarmyndun == [[Borgaraflokkurinn (eldri)|Borgaraflokkurinn]], kosningabandalag [[Sparnaðarbandalagið|Sparnaðarbandalagsins]] og [[Sjálfstæðisflokkurinn (eldri)|Sjálfstæðisflokksins]], hafði unnið kosningasigur í [[Alþingiskosningar 1923|Alþingiskosningunum 1923]] og hlotið helming þingsæta, 21 af 42. Í febrúar 1924 stofnaði hluti þingmanna [[Borgaraflokkurinn (eldri)|Borgaraflokksins]] ásamt nokkrum þingmönnum annarra flokka [[Íhaldsflokkurinn|Íhaldsflokkinn]]. Röðuðust þingsæti þá svo að [[Íhaldsflokkurinn]] hafði 20 þingmenn, [[Framsóknarflokkurinn]] 15 þingmenn, [[Sjálfstæðisflokkurinn (eldri)|Sjálfstæðisflokkurinn]] 5 þingmenn, [[Alþýðuflokkurinn|Alþýþuflokkurinn]] einn þingmann og einn þingmaður sat utan flokks. Í ljósi þess að [[Íhaldsflokkurinn|Íhaldsflokkurrin]] var nú orðinn stærstur flokka baðst [[Sigurður Eggerz]], forsætisráðherra, lausnar fyrir [[Ráðuneyti Sigurðar Eggerz|ráðuneyti]] sitt þann 4. mars og var hún samþykkt af [[Kristján 10.|konungi]] daginn eftir. [[Kristján 10.|Konungur]] fól í kjölfarið [[Jón Þorláksson (stjórnmálamaður)|Jóni Þorlákssyni]], formanni [[Íhaldsflokkurinn|Íhaldsflokksins]], að gera tilraun til stjórnarmyndunnar. [[Íhaldsflokkurinn|Íhaldsflokknum]] vantaði þá stuðning eins þingmanns utan sinna raða til að geta myndað stjórn sem varist gæti vantrausti. Gengu tilraunir [[Jón Þorláksson (stjórnmálamaður)|Jóns Þorlákssonar]] til þess ekki eftir og tók [[Jón Magnússon (f. 1859)|Jón Magnússon]] því við þeim. Sökum þess mikla trausts sem þingmenn báru til [[Jón Magnússon (f. 1859)|Jóns Magnússonar]] tókst honum að mynda stjórn með stuðningi 20 þingmanna [[Íhaldsflokkurinn|Íhaldsflokksins]] auk hlutleysisstuðnings þingmanna úr [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokknum]], einkum [[Bjarni Jónsson frá Vogi|Bjarna Jónssonar frá Vogi]].<ref name=":03">Agnar Kl. Jónsson, ''Stjórnarráð Íslands 1904-1964,'' 1. bindi, 2. útgáfa. Reykjavík: Sögufélag, 2004. 174-177.</ref> == Efnahagsaðgerðir == Hin nýja ríkisstjórn tók við stjórn á órólegum tímum í efnahagsmálum Íslands. [[Fyrri heimsstyrjöldin]] hafði bundið enda á hið mikla hagvaxtarskeið sem ríkt hafði frá byrjun aldar.<ref>Helgi Skúli Kjartansson. ''Ísland á 20. öld''. Reykjavík: Sögufélag, 2010. 89, 91.</ref> [[Ríkissjóður Íslands|Ríkissjóður]] var þá bágt staddur og íslenska krónan hafði fallið mikið í verði í kjölfar upptöku sjálfstæðrar gengisskráningar hennar 1922.<ref>Magnús Sveinn Helgason, „Hin heiðarlega króna." Í ''Frá kreppu til viðreisnar. Þættir um hagstjórn á Íslandi á árunum 1930-1960'', ritstj. Jónas H. Haralz, 81-134. Reykjavík: Hið íslenska bókmenntafélag, 2002. 84</ref> Eitt helsta verkefni þeirra og þá einkum fjármálaráðherra, [[Jón Þorláksson (stjórnmálamaður)|Jóns Þorlákssonar]], var að koma á festu í peningamálum landsins.<ref name=":3">Hannes H. Gissurarson. „Gengishækkunin 1925" í ''Landshagir. Þættir úr íslenzkri atvinnusögu, gefnir út í tilefni af 100 ára afmæli Landsbanka Íslands,'' ritstj. Heimir Þorleifsson. Reykjavík: Landsbanki íslands, 1986. 199-200.</ref> === Gengismálið === Þann 4. Júní 1924 voru lög um gengisskráningu og gjaldeyrisverslun (nr. 48/1924) sett á Alþingi. Kváðu þau á um að skipuð yrði nefnd sem meðal annars ætti að vinna að því að „gera tillögur til landsstjórnarinnar um ráðstafanir, er stefna að því að festa eða hækka gengi íslensks gjaldeyris."<ref>Stjórnartíðindi 1924 A, 135-136</ref> Með skipun nefndarinnar hafði ríkisstjórnin veitt sér vald til víðtækrar íhlutunar um gjaldeyrisverslunina og markaði hún því tímamót í sögu íslenskra peningamála, en fram að þessu hafði gjaldeyrisverslunin verið frjáls.<ref>Magnús Sveinn Helgason, „Hin heiðarlega króna." Í <i>Frá kreppu til viðreisnar. Þættir um hagstjórn á Íslandi á árunum 1930-1960</i>, ritstj. Jónas H. Haralz, 81-134. Reykjavík: Hið íslenska bókmenntafélag, 2002. 87</ref> Þann 19. maí 1925 samþykkti gengisnefndin að [[gengi]] krónunnar yrði metið á 26,25 krónur gagnvart [[Breskt pund|sterlingspundinu]]. Í ágústlok sama ár var samþykkt að [[Gengi|gengið]] skyldi hækkað í 25 krónur, þar sem íslenska krónan hafði styrkst í millitíðinni, og þann 27. október var það hækkað enn fremur, nú í 22,15 krónur. Leiddu þessar aðgerðir nefndarinnar til harðra deilna, bæði í dagblöðum og á Alþingi, um gengishækkanir og festingu krónunnar.<ref>Hannes H. Gissurarson. „Gengishækkunin 1925" í ''Landshagir. Þættir úr íslenzkri atvinnusögu, gefnir út í tilefni af 100 ára afmæli Landsbanka Íslands,'' ritstj. Heimir Þorleifsson. Reykjavík: Landsbanki íslands, 1986. 200-201.</ref> Gengishækkannir gengisnefndarinnar 1925 bitnuðu illa á þeim er fengu tekjur sínar í erlendum gjaldmiðlum, sér í lagi útgerðarfyrirtkækjum. Það stærsta þeirra, [[Kveldúlfur]], var í eigu [[Ólafur Thors|Ólafs Thors]] fyrrum flokksbróður [[Jón Þorláksson (stjórnmálamaður)|Jóns Þorlákssonar]] í [[Heimastjórnarflokkurinn|Heimastjórnarflokknum]]. Ólafur mun í kjölfarið hafa farið á fund Jóns og hótað honum að [[Íhaldsflokkurinn]] myndi klofna héldi krónan áfram að hækka. Virðist sá fundur hafa borið einhvern árangur þar sem frekari hækkun krónunar var stöðvuð af hendi gengisnefndarinnar í októberlok.<ref>Hannes H. Gissurarson. „Gengishækkunin 1925" í ''Landshagir. Þættir úr íslenzkri atvinnusögu, gefnir út í tilefni af 100 ára afmæli Landsbanka Íslands,'' ritstj. Heimir Þorleifsson. Reykjavík: Landsbanki íslands, 1986. 203.</ref> Í stjórnartíð ríkisstjórnarinnar var gengi íslensku krónunar alls hækkað um 75%.<ref>Sumarliði Ísleifsson. „„Íslensk eða dönsk peningabúð?" Saga Íslandsbanka 1914-1930" í ''Landshagir. Þættir úr íslenzkri atvinnusögu''. Reykjavík: Landsbanki Íslands, 1986. 153.</ref> === Landsverslun === Meðal helstu sameiningarmála [[Íhaldsflokkurinn|Íhaldsflokksins]] var andstaða gegn [[Landsverslun]]. Ríkisstjórnin lagði [[Landsverslun]]<nowiki/>endanlega niður þann 27. júní árið 1925 með lögum nr. 48/1925.<ref>Helgi Skúli Kjartansson, ''Ísland á 20. öld.'' Reykjavík: Sögufélag, 2010. 123</ref> [[Landsverslun|Landsverslunin]] hafði meðal annars farið með einkasölu á steinolíu og tóbaki.<ref>Agnar Kl. Jónsson, ''Stjórnarráð Íslands 1904-1964'', 2. bindi, 2. útgáfa. Reykjavík: Sögufélag, 2004. 609</ref> == Önnur verk == === Landhelgisgæsla === Þann 27. júní 1925 samþykkti Alþingi lög er kváðu á um að [[Landhelgissjóður Íslands]] skyldi taka til starfa. Sjóðurinn hafði verið stofnaður 1913 í þeim tilgangi að efla [[Landhelgi|landhelgisvarnir]] Íslands. Óánægja hafði ríkt yfir landhelgisgæslunni en hún var þá í höndum Dana. Sjóðnum var því ætlað að gera Íslendingum kleift að taka yfir gæsluna með kaupum á eigin varðskipi. Við setningu lagana var Landhelgissjóðurinn orðin rúm milljón og veittu lögin heimild til ráðstöfunar allt að 700 þúsund króna af honum til þess að útvega strandgæsluskip.<ref>Agnar Kl. Jónsson, <i>Stjórnarráð Íslands 1904-1964</i>, 2. bindi, 2. útgáfa. Reykjavík: Sögufélag, 2004. 631-635</ref> Þann 23. júní 1926 kom gufuskipið [[Varðskipið Óðinn (1926)|Óðinn]] til landsins og tók strax til starfa. Var það fyrsta varðskipið sem smíðað var fyrir Íslendinga.<ref>{{Cite web|url=https://www.lhg.is/um-okkur/sagan/|title=Sagan {{!}} Landhelgisgæsla Íslands|last=|date=|language=|access-date=2026-02-20}}</ref> == Lok ráðuneytisins == Þann 23. júní 1926 lést [[Jón Magnússon (f. 1859)|Jón Magnússon]] úr hjartaslagi. [[Magnús Guðmundsson]] fór þá með störf forsætisráðherra fram að myndun nýrrar bráðabirgðarstjórnar 8. júlí undir stjórn [[Jón Þorláksson (stjórnmálamaður)|Jóns Þorlákssonar]]. Starfaði hún til 28. ágúst 1927 þegar [[ráðuneyti Tryggva Þórhallssonar]] tók við völdum.<ref>Agnar Kl. Jónsson, ''Stjórnarráð Íslands 1904-1964,'' 1. bindi, 2. útgáfa. Reykjavík: Sögufélag, 2004. 180-185.</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Ráðuneyti Íslands}} [[Flokkur:Íslensk ráðuneyti (Stjórnarráð Íslands)]] a1z64x8nlulvefstjkmflv9helevtgh 0 189967 1952450 1951898 2026-03-28T22:15:48Z TKSnaevarr 53243 1952450 wikitext text/x-wiki {{líðandi stund}} {{Infobox military conflict | conflict = | partof = | image = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/1 | image1 = Attack on Lamerd 1 Tasnim 28Feb2026.jpg | image2 = | image3 = Attack on Lamerd 2 Tasnim 28Feb2026.jpg | image4 = Attack on Lamerd 11 Tasnim 28Feb2026.jpg | image5 = Shajareh Tayyebeh school in Minab photos from Mehr (9).jpg | image6 = Attack on Lamerd 30 Tasnim 28Feb2026.jpg }} | image_upright = | alt = | caption = | date = 28. febrúar 2026 – ({{Age in years, months, weeks and days|month1=2|day1=28|year1=2026}}) | place = [[Mið-Austurlönd]] (aðallega við [[Persaflói|Persaflóa]] og [[Botnalönd]]) | status = Yfirstandandi {{Bulleted list | Háttsettir íranskir embættismenn drepnir, meðal annars [[Ali Khamenei]] | Bráðabirgðaleiðtogaráð tekur við stjórn Írans | Íran lokar siglingum gegnum [[Hormússund]] og veldur hækkun á alþjóðlegu olíuverði | Ísrael og [[Hizbollah]] skiptast á loftárásum | [[Katar]] gerir gagnárásir á Íran vegna árása Írana á Hamad-alþjóðaflugvöllinn }} | combatant1 = {{tree list}} * {{flag|Ísrael}} * {{flag|Bandaríkin}} ---- * '''Eingöngu varnaraðgerðir:''' * {{flag|Barein}}{{efn|name=fn1|Varð fyrir árásum Írana og skaut niður íranskar eldflaugar og dróna.}} * {{flag|Frakkland}}{{efn|Sendi út orrustuþotur til að verja [[Camp de la Paix|flugstöð sína]] í Abú Dabí.<ref>{{cite web |title=France ready to defend partners after Iranian strikes, minister says |url=https://www.iranintl.com/en/202603038035 |website=Iran International |access-date=3 March 2026 |date=3 March 2026 }}</ref>}} * {{flag|Grikkland}}{{efn|Sendi skip og orrustuþotur til að vernda Kýpur og liðsafla sinn þar.<ref name=KP>{{cite news |title=Greece Backs Cyprus: Nikos Dendias Visits Nicosia as Frigates and F-16s Deployed Greek City Times |url=https://greekcitytimes.com/2026/03/02/greece-deploys-frigates-f16s-cyprus-dendias-visit/ |access-date=2 March 2026 |work=Greek City Times |date=2 March 2026 |location=Athens}}</ref>}} * {{flag|Írak}}{{efn|Varð fyrir árásum beggja stríðsaðila og skaut niður íranskar eldflaugar og dróna.}} ** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[Íraska Kúrdistan|Kúrdistan]]<ref name="KurdishOppTargeted">{{cite news|title=Strikes, power cuts, uncertainty: US-Israel war with Iran impacts Kurdistan Region|url=https://thenewregion.com/posts/4723|website=The New Region|date=1 March 2026|access-date=1 March 2026}}</ref>{{efn|Varð fyrir árásum Írana og skaut niður íranskar eldflaugar og dróna.}} * {{flag|Jórdanía}}{{efn|name=fn2|Herstöð innan landamæra Jórdaníu varð fyrir loftárásum Írana en jórdanskir hermenn skutu eldflaugar og dróna niður.}} * {{flag|Katar}} {{small|(frá 3. mars)}}<ref>{{cite web|title=Qatar carried out strikes in Iran after thwarting attack on Doha airport|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-888681|date=3 March 2026|access-date=3 March 2026|website=Jerusalem Post}}</ref> * {{flag|Kúveit}}{{efn|name=fn1}} * {{flag|Óman}}{{efn|name=fn1}} * {{flag|Sádi-Arabía}}{{efn|name=fn1}} * {{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}}{{efn|Varð fyrir árásum Írana og skaut niður íranskar eldflaugar og dróna.}} * {{flag|Bretland}}{{efn|Sendi orrustuþotur til að verja herstöðvar og bandamenn sína á svæðinu.}} ** [[Akrótírí og Dekelía]]{{efn|Flugstöðvar breska flughersins urðu fyrir drónaárásum Írana.}} {{tree list/end}} | combatant2 = {{tree list}} * {{flag|Íran}} * [[Andspyrnuöxullinn]] ** {{Flagicon image|InfoboxHez.PNG}} [[Hizbollah]] {{small|(frá 2. mars)}} ** {{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[Íslamska andspyrnan í Írak]]<ref>{{cite web|last=Toomey|first=Bridget|title=Iraqi Shiite militias join the war between Israel, the US, and Iran with drone attacks|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/iraqi-shiite-militias-join-the-war-between-israel-the-united-states-and-iran-with-drone-attacks.php|date=1 March 2026|access-date=2 March 2026|website=FDD's Long War Journal}}</ref> ** {{flagicon image|InfoboxPIJ.svg}} [[Íslamska Jihad-hreyfingin í Palestínu]] {{small|(frá 2. mars)}} ** {{Flagicon image|PMF infobox.png}} [[Hashed al-Shaabi]] ** {{Flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[Hútí-fylkingin]] {{small|(frá 28. mars)}} {{tree list/end}} <!-- Commanders -->| commander1 = {{ubl | {{flagicon|United States}} '''[[Donald Trump]]''' | {{flagicon|United States}} [[JD Vance]] | {{flagicon|United States}} [[Marco Rubio]] | {{flagicon|United States}} [[Pete Hegseth]] | {{flagicon|United States}} [[Dan Caine]] | {{flagicon|United States}} [[Brad Cooper (flotaforingi)|Brad Cooper]] | {{flagicon|United States}} [[Patrick Frank]] | {{flagicon|United States}} [[Curt Renshaw]] | {{flagicon|United States}} [[Derek France]] | {{flagicon|Israel}} '''[[Benjamín Netanjahú]]''' | {{flagicon|Israel}} [[Israel Katz]] | {{flagicon|Israel}} [[David Barnea]] | {{flagicon|Israel}} [[Eyal Zamir]] | {{flagicon|Israel}} [[Tamir Yadai]] | {{flagicon|Israel}} [[Tomer Bar]] | {{flagicon|Israel}} [[Shlomi Binder]] | {{flagicon|Israel}} [[Itzik Cohen (herforingi)|Itzik Cohen]] | {{flagicon|Israel}} [[David Saar Salama]] | {{flagicon|Israel}} [[Shai Klapper]] }} | commander2 = {{ubl | {{flagicon|Iran}} '''[[Ali Khamenei]]''' [[Pólitískt morð|'''X''']]<br> | {{flagicon|Iran}} '''[[Mojtaba Khamenei]]''' | {{flagicon|Iran}} '''[[Masoud Pezeshkian]]''' | {{flagicon|Iran}} [[Mohammad Reza Aref]] | {{flagicon|Iran}} [[Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i]] | {{flagicon|Iran}} [[Abbas Araghchi]] | {{flagicon|Iran}} [[Ahmad Vahidi]] | {{flagicon|Iran}} [[Aziz Nasirzadeh]] {{KIA}} | {{flagicon|Iran}} [[Ali Larijani]] [[Pólitískt morð|'''X''']] | {{flagicon|Iran}} [[Alireza Arafi]] | {{flagicon|Iran}} [[Abdolrahim Mousavi]] [[Pólitískt morð|'''X''']] | {{flagicon|Iran}} [[Ali Abdollahi]] | {{flagicon|Iran}} [[Amir Hatami]] | {{flagicon|Iran}} [[Mohammad Pakpour]] {{KIA}} | {{flagicon|Iran}} [[Majid Mousavi]] | {{flagicon|Iran}} [[Alireza Tangsiri]] {{KIA}} | {{flagicon|Iran}} [[Ali Shamkhani]] [[Pólitískt morð|'''X''']] | {{Flagicon image|InfoboxHez.PNG}} [[Naim Qassem]] | {{Flagicon image|InfoboxHez.PNG}} [[Mohammad Raad]] | {{flagicon image|InfoboxPIJ.svg}} Adham Adnan al-Othman [[Pólitískt morð|'''X''']] }} <!-- Casualties -->| casualties1 = {{plainlist}} *'''Skv. Ísrael og BNA:''' * {{flagicon|Israel}}: ** 12 manns drepnir ** 11 týndir<ref name="Mohamed">{{Cite web |first1=Edna |last1=Mohamed |first2=Federica |last2=Marsi |title=US and Israel attack Iran; explosions heard in Israel |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran |access-date=28 February 2026 |website=[[Al Jazeera English]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=The Second Day of the U.S.–Israel and Iran War: Rising Civilian Casualties|url=https://www.en-hrana.org/the-second-day-of-the-u-s-israel-and-iran-war-rising-civilian-casualties/|website=HRANA}}</ref> ** 777 særðir<ref>{{cite web |first=Lahav |last=Harkov |date=1 March 2026 |url=https://jewishinsider.com/2026/03/iran-war-update-missile-strikes-israel-casualties/ |title=At least 12 killed in Iranian missile strikes in Israel since start of war |website=[[Jewish Insider]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/health-ministry-says-777-people-hospitalized-since-start-of-iran-war/|title=Health Ministry says 777 people hospitalized since start of Iran war|first=Diana|last=Bletter|date=2 March 2026|website=The Times of Israel}}</ref> * {{flagicon|Bandaríkin}}: ** 6 hermenn drepnir ** 18 særðir<ref>{{Cite web|title= Middle East crisis live: Israel launches new attacks on Tehran and Beirut as Iran closes critical Strait of Hormuz|url= https://www.theguardian.com/world/live/2026/mar/02/us-israel-war-iran-live-updates-attacks-strikes-tehran-lebanon-beirut-hezbollah-dubai-latest-news|website=The Guardian|date=2 March 2026}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.newsnationnow.com/world/fourth-us-service-members-dies-iran-us-israel-strikes/|title= Fourth US service members dies following Iran strikes|date=2 March 2026|access-date=2 March 2026|agency=News Nation}}</ref><ref name="CNN-2026">{{Cite web|url=https://www.cnn.com/world/live-news/iran-israel-us-attack-03-02-26-intl-hnk|title=Live updates: Trump warns Iran about larger strikes as war spirals in Middle East|date=2 March 2026|website=CNN}}</ref> ** 2 starfsmenn varnarmálaráðuneytisins særðir<ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/americas/iranian-strike-on-hotel-in-bahrain-injured-2-us-defense-department-employees-report/3847152|title=Iranian strike on hotel in Bahrain injured 2 US Defense Department employees: Report|website=Anadolu Agency}}</ref> ** 3 [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E-vélar]] skotnar niður (voðaskot)<ref>{{cite web|title=Three U.S. F-15s Involved in Friendly Fire Incident in Kuwait; Pilots Safe|url=https://www.centcom.mil/MEDIA/PRESS-RELEASES/Press-Release-View/Article/4418568/three-us-f-15s-involved-in-friendly-fire-incident-in-kuwait-pilots-safe/|date=2 March 2026|website=CentCom|access-date=2 March 2026}}</ref> * {{flagicon|Katar}}: ** 16 manns særðir<ref name="auto5">{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ministry of Interior announces 8 new injuries resulting from Iranian attack |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/01/03/2026/ministry-of-interior-announces-8-new-injuries-resulting-from-iranian-attack |access-date=1 March 2026 |website=The Peninsula Newspaper |language=en |agency=QNA}}</ref><hr> *'''Skv. Íran:'''<br> * {{flagicon|Bandaríkin}}: 650 hermenn drepnir eða særðir<ref>{{Cite news |title=US Forces Suffer 650 Casualties As Iranian Strikes Force Retreat of American Carrier: IRGC |url=https://www.tasnimnews.ir/en/news/2026/03/03/3530082/us-forces-suffer-650-casualties-as-iranian-strikes-force-retreat-of-american-carrier-irgc |access-date=3 March 2026}}</ref><ref>{{Cite news |title=IRGC claims 650 US troops killed or wounded in Iran strikes |url=https://news.az/news/irgc-claims-650-us-troops-killed-or-wounded-in-iran-strikes |access-date=3 March 2026}}</ref><ref>{{Cite news |title=650 American soldiers killed in retaliatory strikes, says Iran |url=https://gazettengr.com/650-american-soldiers-killed-in-retaliatory-strikes-says-iran/ |access-date=3 March 2026}}</ref><hr> * {{flagicon|Kúveit}}: ** 2 sjóliðar drepnir<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/kuwait-says-two-navy-soldiers-killed-2026-03-02/ |title=Kuwait says two navy soldiers killed |work=Reuters |date=2 March 2026 }}</ref> ** 3 hermenn særðir<ref>{{Cite news |last=Freiberg |first=Nava |date=28 February 2026 |title=Kuwait says 3 soldiers injured by Iran missile strike |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/kuwait-says-3-soldiers-injured-by-iran-missile-strike/ |access-date=3 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> {{Endplainlist}} | casualties2 = {{plainlist}} * '''Skv. Ísrael og BNA:''' * 1.000–1.500 hermenn drepnir<ref name=tjp>{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-888576|title=Over 1,000 IRGC and Iranian security officials killed since start of war, source tells 'Post'|last1=Stein |first1=Amichai|work=The Jerusalem Post|date=2 March 2026|access-date=2 March 2026}}</ref> * 48 leiðtogar drepnir<ref name="Reuters-2026a">{{cite news |title=Trump says 48 leaders killed in strikes on Iran, in Fox News interview |url=https://www.reuters.com/world/us/trump-says-48-leaders-killed-strikes-iran-fox-news-interview-2026-03-01/ |access-date=1 March 2026 |website=Reuters |date=1 March 2026}}</ref> * 11 herskipum sökkt<ref>{{cite tweet |title=Two days ago, the Iranian regime had 11 ships in the Gulf of Oman, today they have ZERO. The Iranian regime has harassed and attacked international shipping in the Gulf of Oman for decades. Those days are over. Freedom of maritime navigation has underpinned American and global economic prosperity for more than 80 years. U.S. forces will continue to defend it.|user=CENTCOM|number=2028553001644736808|access-date=2 March 2026 |work=[[U.S. Central Command]]|date=2 March 2026}}</ref> * A. m. k. 1 [[McDonnell Douglas F-4 Phantom II|F-4E]]-, 2 [[Northrop F-5|F-5E]]-,<ref>{{Cite web|url=https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-evening-special-report-march-1-2026/|title=Iran Update Evening Special Report, March 1, 2026|first=Nadia|last=Sleiman|date=2 March 2026}}</ref> 2 [[Sukhoi Su-17|Su-22M4]]-<ref>{{Cite web|url=https://defence-blog.com/u-s-forces-destroy-iranian-su-22-combat-aircraft/|title=U.S. Forces destroy Iranian Su-22 combat aircraft|date=2 March 2026|website=Defence Blog – Military and Defense News}}</ref> og 2 [[Su-24]]-vélum (skv. Katar) tortímt<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/iran-israel-us-03-02-2026-cb42936de1d8c261be8f30f11c6665fa|title=War widens as Israel and US pound Iran and Tehran and its allies hit back|first1=Jon|last1=Gambrell|first2=Melanie|last2=Lidman|date=2 March 2026|website=AP News}}</ref><hr> * '''Skv. Íranska rauða hálfmánanum:'''<ref name="ajblogmarch3">{{Cite news |last=Osgood |first=Brian |last2=Sabah |first2=Zaid |last3=Regencia |first3=Ted |title=Israel bombs Iran, Lebanon; Trump says war to last 4 weeks or longer |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |access-date=3 March 2026 |work=[[Al Jazeera English]] |language=en}}</ref> * ≥787 drepnir{{efn|<ref>{{cite news |title=At least 787 killed in US-Israeli attacks: Report |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/least-787-killed-us-israeli-attacks-report |access-date=3 March 2026 |publisher=Middle East Eye |date=3 March 2026}}</ref>Þ. á m. a. m. k. 180 almennir borgarar í loftárás á skóla í Minab),<ref name="Middle East Eye">{{Cite web |title=Death toll from Israeli strike on Iran girls school rises to 180 |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/death-toll-israeli-strike-iran-girls-school-rises-180 |access-date=2 March 2026 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref><ref name="MINAB148">{{Cite news |last=El Damanhoury |first=Kareem |date=1 March 2026 |title=Death toll at girls' school hit in strike rises to 148 |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm73v6qo000b3b6r2bogv6my |work=[[CNN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20260301151919/https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm73v6qo000b3b6r2bogv6my|archive-date=1 March 2026|url-status=live}}</ref><ref name="Al Jazeera English-2026b">{{cite news |date=28 February 2026 |title=Israel strikes two schools in Iran, killing more than 50 people |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/israel-strikes-two-schools-in-iran-killing-more-than-50-people |access-date=28 February 2026 |work=[[Al Jazeera English]]}}</ref><ref name="Lizzie Porter-2026">{{cite tweet |user=lcmporter |number=2028391879092396351 |author=Lizzie Porter |title=555 people have been killed in US and Israeli attacks across Iran, the country's Red Crescent Society said. |date=2 March 2026 |access-date=2 March 2026}}</ref> og kínverskur ríkisborgari<ref name="ReutersChina">{{cite news |title=China says one citizen dead in Iran conflict, more than 3,000 evacuated |url=https://www.reuters.com/world/china/china-says-one-citizen-dead-iran-conflict-more-than-3000-evacuated-2026-03-02/ |access-date=2 March 2026 |website=Reuters |date=2 March 2026}}</ref>}}<hr> '''Skv. [[HRANA]]:'''<ref name="HRANA">{{cite news |url=https://www.en-hrana.org/the-third-day-of-the-u-s-israel-war-on-iran-rising-casualties-and-intensified-strikes-in-tehran-and-western-provinces/ |title=The Third Day of the U.S.–Israel War on Iran: Rising Casualties and Intensified Strikes in Tehran and Western Provinces |work=HRANA}}</ref> * 742 almennir borgarar drepnir ---- * {{Flagicon image|PMF infobox.png}}: 4 hermenn drepnir, 3 særðir<ref name="Kurdistan 24-2026">{{Cite web|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/897171/slug|title=Iran-Backed Iraqi Militia Says Four Fighters Killed in US-Israeli Airstrike as Protests Erupt Across Iraq|date=1 March 2026|website=Kurdistan 24}}</ref> ---- * {{flagicon|Líbanon}}: 52 manns drepnir, 153 særðir<ref>{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/international/live/2026/03/02/en-direct-iran-donald-trump-envisage-que-l-attaque-sur-l-iran-durera-4-a-5-semaines-israel-bombarde-le-liban_6668663_3210.html|title=En direct, Iran: au troisième jour des attaques des Etats-Unis et d'Israël, et des ripostes de Téhéran au Moyen-Orient, les dernières informations en direct |website=[[Le Monde]] }}</ref><ref name="AlJazeeraLebanon">{{cite news |url=https://aje.news/wwomw4?update=4354237 |title=Israeli air attacks on Lebanon kill at least 31, wound dozens more: Health Ministry |work=Al Jazeera English}}</ref> | casualties3 = <!--Non-belligerents below--> {{ubl|style=text-align: left; | {{flagicon|Sameinuðu arabísku furstadæmin}} 3 manns drepnir{{efn|Bangladessi, Pakistani og Nepali.<ref>{{Cite news |title=One Bangladeshi killed in UAE after Iranian attacks: Defence Ministry |work=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |url=https://www.thedailystar.net/news/world/news/one-bangladeshi-killed-uae-after-iranian-attacks-defence-ministry-4118001 |date=1 March 2026 |access-date=2 March 2026}}</ref><ref>{{Cite news |title=Pakistani citizen dies as UAE intercepts Iranian missile amid US, Israel strikes |work=[[The Express Tribune]] |url=https://tribune.com.pk/story/2595065/pakistani-citizen-dies-as-uae-intercepts-iranian-missile-amid-us-israel-strikes |date=28 February 2026 |access-date=2 March 2026}}</ref><ref>{{Cite news |title=One Nepali among three killed in Iranian attack in UAE |work=[[The Kathmandu Post]] |url=https://kathmandupost.com/nepali-diaspora/2026/03/01/one-nepali-among-three-killed-in-iranian-attack-in-uae |date=1 March 2026 |access-date=2 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=UAE successfully intercepts Iranian missiles, one civilian dead |url=https://www.khaleejtimes.com/uae/uae-intercepts-iranian-missiles-targeting-country |access-date=3 March 2026 |website=Khaleej Times |language=en}}</ref>}} og 68 aðrir særðir í [[Sameinuðu arabísku furstadæmin|Sameinuðu arabísku furstadæmunum]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/uae-says-it-intercepted-15-missiles-148-drones-from-iran/3847103|title=UAE says it intercepted 15 missiles, 148 drones from Iran|website=Anadolu Agency}}</ref><ref>{{Cite news |title=3 killed, 68 injured as UAE intercepts 186 Iranian missiles, 812 drones |date=2026-03-03 |url=https://www.observerbd.com/news/568315 |access-date=2026-03-03 |work=[[The Daily Observer (Bangladesh)|The Daily Observer]]}}</ref> | {{flagicon|Barein}} 2 manns drepnir{{Efn|Þ. á m. bangladesskur ríkisborgari<ref>{{cite news |title=Iran attack kills Bangladeshi expat in Bahrain|url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/local-news/f2p399kna2 |publisher=[[Prothom Alo]] |access-date=3 March 2026}}</ref>}} og 6 aðrir særðir í [[Barein]]<ref>{{Cite web |date=2 March 2026 |title=One killed, two severely injured after missile interception in Bahrain |url=https://www.iranintl.com/en/202603025343 |access-date=3 March 2026 |website=Iran International |language=en}}</ref> | {{flagicon|Kúveit}} 1 almennur borgari drepinn 32 aðrir særðir í [[Kúveit]]<ref>{{cite news |title=الصحة: حالة وفاة واحدة و32 إصابة على خلفية التطورات الراهنة في المنطقة |url=https://kuwaitnews.com/124270/ |access-date=1 March 2026 |website=Kuwait News |date=1 March 2026 |trans-title=Health Ministry: One death and 32 injuries reported due to current developments in the region}}</ref> | {{flagicon|Óman}} 1 drepinn og 3 særðir í [[Óman]]<ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Oman's commercial port hit by two drones, one injured, says state news agency |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/omans-commercial-port-hit-by-two-drones-one-injured-says-state-news-agency/ |access-date=3 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref>{{citation needed|date=March 2026}} | {{flagicon|Jórdanía}} 5 særðir í [[Jórdanía|Jórdaníu]]<ref>{{Cite web |last=Akour |first=Omar |title=Jordanian police say 5 people injured by falling shrapnel after Iranian projectiles were intercepted in the kingdom's airspace |url=https://apnews.com/live/us-israel-strikes-iran-khamenei-03-01-2026#0000019c-aae6-d9be-a19f-aefee3e40000 |access-date=1 March 2026 |website=AP News |language=en}}</ref> | {{flagicon|Kína}} 1 kínverskur ríkisborgari drepinn í [[Íran]]<ref name="ReutersChina"/> | {{flagicon|Filippseyjar}} 1 filippseyskur ríkisborgari drepinn í [[Ísrael]]<ref>{{cite news |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1270065 |title=Israel embassy mourns 'selfless' OFW killed in missile strike |last1=Moaje |first1=Maritas |last2=Austria |first2=Hilda |website=Philippine News Agency |date=2 March 2026 |access-date=3 March 2026}}</ref> | {{flagicon|Indland}} 3 indverskir ríkisborgarar drepnir, 1 særður á [[Hormússund]]i<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/latest/1091126/three-indian-seafarers-killed-one-injured-in-west-asia-conflict-says-centre?fbclid=IwdGRjcAQTmmdjbGNrBBOaWWV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHiTLWJAcQBOZ81tfHmeGmLGepU7Vx_4-gKLEGoAv1NiPs_0j0WlqJQ96gHhg_aem_644jpQZjhHRJSbUBLWG--w |title=Three Indian seafarers killed, one injured in West Asia conflict, says Centre|date=3 March 2026 |website=Scroll |access-date=3 February 2026}}</ref><!-- 5 people killed in Syria were later reported to be from an unrelated explosion https://www.newarab.com/news/five-killed-south-syria-depot-explosion-not-iran-missile --> }} <!-- Strength -->| strength1 = | strength2 = }} '''Íransstríðið''' vísar til yfirstandandi átaka á milli [[Íran|Íslamska lýðveldisins Írans]] annars vegar og [[Bandaríkin|Bandaríkja Ameríku]] og [[Ísrael|Ísraelsríkis]] hins vegar. Þann 28. febrúar 2026 gerðu Ísrael og Bandaríkin loftárásir á skotmörk í Íran. Þar á meðal voru [[Teheran]], [[Isfahan]], [[Qom]], [[Karaj]] og [[Kermanshah]]. Markmiðið var að eyðileggja hernaðarmátt Írans, að fyrirbyggja að landið kæmi sér upp [[kjarnavopn]]um og að koma klerkastjórn landsins frá völdum. Fyrstu árásirnar voru á heimili [[Ali Khamenei]], [[Æðsti leiðtogi Írans|æðstaklerks Írans]]. Bandaríkin höfðu safnað miklum herafla við strendur Írans í undanfara árásanna. Ísrael hafði skipst á loftárásum við landið síðustu 2 árin á undan sem stigmagnaðist í [[Stríð Ísraels og Írans|tólf daga stríðinu]] árið 2025. Innanlands í Íran hófust [[Mótmælin í Íran 2025–2026|mótmæli seint árið 2025]] þar sem tugþúsundir voru drepin af stjórnvöldum. Nokkrir leiðtogar landsins létust í fyrstu árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, [[íranski byltingarvörðurinn|leiðtogi byltingavarðarins]] og varnarmálaráðherrann. 24 af 31 héruðum Írans urðu fyrir árásum. Hundruð létust og yfir 150 létust á árás á skóla í suðurhluta landsins.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c1l7rvqq51eo At least 148 dead after reported strike on school, Iran says] BBC, sótt 1. mars 2026</ref> [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseti hvatti Írani til að steypa stjórn landsins í kjölfarið. <ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cx2dyz6p3weo What we know so far about the US-Israel attacks and Iran's retaliation] BBC, sótt 1. mars 2026</ref> Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar, flugvelli í nágrannalöndum Írans, þar með talin [[Ísrael]], [[Kúveit]], [[Barein]], [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]], [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] og [[Katar]]. <ref>[https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-02-28-arasin-a-iran-thad-sem-vid-vitum-468233 Árásin á Íran: Það sem við vitum] Rúv, sótt 28. febrúar, 2026.</ref> Átökin breiddust út enn meir síðar: Íran gerði árásir á breska herstöð á [[Kýpur]]. <ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cm2r0q310e3o "Two drones intercepted heading for RAF base, Cyprus says"] BBC, sótt 5. mars 2026</ref> og á flugvöll í [[Aserbaísjan]]. <ref>[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/missiles-drones-coming-iran-fell-airport-azerbaijan-source-says-2026-03-05/ "Missiles, drones coming from Iran fell on airport in Azerbaijan, source says"] Reuters, sótt 5. mars 2026</ref> Íran lokaði [[Hormússund]]i þar sem olíu- og flutningaskip fóru um. Bandaríkin sprengdu upp íranskt herskip með tundurdufli við strendur [[Sri Lanka]]. <ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c0e55g03v2zo US sub sinks Iranian warship in Indian Ocean, Hegseth says] BBC, sótt 5. mars 2026</ref> [[Hezbollah]] hóf árásir á Ísrael sem svaraði með því að hefja loftárásir á Suður-[[Beirút]]. <ref>[https://aje.news/wwomw4?update=4353584 Hezbollah claims responsibility for attack on Israel"] Al Jazeera, sótt 5. mars 2026</ref> ==Neðanmálsgreinar== <references group="lower-alpha"/> ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:Saga Írans]] [[Flokkur:Saga Ísraels]] 8sqe78ungktzol89xza6u3viujr87x6 0 190026 1952548 1949950 2026-03-29T02:03:05Z TKSnaevarr 53243 /* Leikarar */ 1952548 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur | native_name = Il buono, il brutto, il cattivo | director = [[Sergio Leone]] | producer = [[Alberto Grimaldi]] | screenplay = {{Plainlist| * [[Age & Scarpelli]] * [[Luciano Vincenzoni]] * Sergio Leone }} | story = {{Plainlist| * Luciano Vincenzoni * Sergio Leone }} | starring = {{Plainlist| * [[Clint Eastwood]] * [[Eli Wallach]] * [[Lee Van Cleef]] * [[Aldo Giuffrè]] * [[Antonio Casas]] * [[Rada Rassimov]] * [[Aldo Sambrell]] * [[Enzo Petito]] * [[Luigi Pistilli]] * [[Livio Lorenzon]] * [[Al Mulock]] * [[Sergio Mendizábal]] * [[Antonio Molino Rojo]] * [[Lorenzo Robledo]] * [[Mario Brega]] <!-- Per original Italian poster --> }} | cinematography = [[Tonino Delli Colli]] | editing = {{Plainlist| * [[Nino Baragli]] * [[Eugenio Alabiso]] }} | music = [[Ennio Morricone]] | studio = [[Produzioni Europee Associati|PEA]] | distributor = PEA<!-- DO NOT add United Artists. United Artists handled distribution in the United States, but it wasn't the production company or the distribution company in Italy --> | released = {{Film date|1966|12|23|df=y}} | runtime = 174 mínútur<!-- Original Italian theatrical release --> | country = Ítalía{{efn|Samkvæmt ýmsum heimildum:<ref name="CSI">{{cite web |url=https://cinecensura.com/wp-content/uploads/1966/04/Il-buono-il-brutto-il-cattivo-1%5E-Edizione.pdf |title=Il Buono, il Brutto e il Cattivo – 1^ Edizione |trans-title= Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur – 1. útgáfa |website=Cine Censura |publisher=[[Centro Sperimentale di Cinematografia]] |lang=it |archive-url=https://web.archive.org/web/20260121172625/https://cinecensura.com/wp-content/uploads/1966/04/Il-buono-il-brutto-il-cattivo-1%5E-Edizione.pdf |archive-date=21 January 2026 |access-date=21 January 2026 |url-status=live}}</ref><ref name="AFI info">{{cite web |url=http://www.afi.com/members/catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=21518 |title=The Good, the Bad, and the Ugly |website=[[AFI Catalog of Feature Films]] |access-date=16 October 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016173101/http://www.afi.com/members/catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=21518 |archive-date=16 October 2017}}</ref><ref name="BFI info">{{cite web |url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a6b65d6 |title=The Good, the Bad and the Ugly (1966) |website=[[British Film Institute]] |access-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180808202906/https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a6b65d6 |archive-date=8 August 2018 |url-status=dead}}</ref><ref name="VarietyInsight info">{{cite web |url=https://www.varietyinsight.com/print_featurefilm_releases.php?sort=&from_date=VatietyInsight |title=Film Releases...Print Results |website=[[Variety Insight]] |access-date=18 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181018201540/https://www.varietyinsight.com/print_featurefilm_releases.php?sort=&from_date=VatietyInsight |archive-date=18 October 2018 |url-status=live}}</ref>}} | language = {{Plainlist| * Enska * Ítalska * Spænska }} | budget = $1,2&nbsp;milljónir | gross = $38,9&nbsp;milljónir | framhald af = ''[[Hefnd fyrir dollara]]'' }} '''''Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur''''' ([[ítalska]]: ''Il buono, il brutto, il cattivo''; [[enska]]: ''The Good, the Bad and the Ugly'') er ítalskur [[spagettívestri]] frá árinu 1966 í leikstjórn [[Sergio Leone]]. Aðalleikarar myndarinnar eru [[Clint Eastwood]] sem „sá góði“, [[Lee Van Cleef]] sem „sá illi“ og [[Eli Wallach]] sem „sá grimmi“. Handritið var skrifað af [[Age & Scarpelli]], [[Luciano Vincenzoni]] og Leone upp úr sögu eftir Vincenzoni og Leone. Kvikmyndatökustjóri myndarinnar var [[Tonino Delli Colli]] og [[Ennio Morricone]] samdi tónlistina. Myndin er þekkt fyrir myndrænan stíl Leone, sem einkennist af samspili fjarmynda og nærmynda, stílfærðu ofbeldi og spennuþrungnum skotbardögum. Þótt myndin sé ítölsk og gerist í Bandaríkjunum var hún aðallega tekin upp á Spáni, sér í lagi í [[Tarbernas-eyðimörkin]]ni í [[Almería|Almeríu]], í Arlanza-árdalnum nálægt [[Hortigüela]] og í Sad Hill-kirkjugarðinum nærri [[Santo Domingo de Silos]], sem var sérstaklega byggður fyrir myndina. Sagan gerist á tíma [[Þrælastríðið|þrælastríðsins]] og fjallar um þrjá ævintýramenn í leit að földum fjársjóði [[Suðurríkjasambandið|Suðurríkjamanna]], á meðan stríðið geisar í bakgrunninum. Þremenningarnir mynda með sér og svíkja hvert bandalagið á fætur öðru til þess að verða fyrstir að finna fjársjóðinn. Kvikmyndin var þriðja skiptið sem Leone vann með Eastwood og annað skiptið sem hann vann með Van Cleef. ''Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur'' var frumsýnd á Ítalíu 23. desember 1966. Henni var síðan dreift á alþjóðavísu og hún auglýst í Bandaríkjunum sem sú þriðja og síðasta af „dollaramyndunum“ á eftir ''[[Hnefafylli af dollurum]]'' (1964) og ''[[Hefnd fyrir dollara]]'' (1965). Myndirnar tengjast aðeins lauslega en Eastwood birtist í þeim öllum sem svipuð persóna, „nafnlausi maðurinn“. Þökk sé auknum alþjóðlegum vinsældum Leone og Eastwood vegnaði myndinni vel í kvikmyndahúsum. Hún halaði inn rúmlega 38 milljónum bandaríkjadala með aðeins um 1,2 milljóna ráðstöfunarfé. Myndin varð þannig einn arðbærasti evrópski vestri síns tíma. Í upphafi fékk myndin blendnar viðtökur á sumum markaðssvæðum, í takt við aukna gagnrýni á spagettívestra vestan hafs. Kvikmyndir úr þessum geira höfðu oft verið gagnrýndar fyrir stílbrögð þeirra, ofbeldi og siðferðilega tvíræðni, sem gerðu þær frábrugðnar hefðbundnum vestrum frá [[Hollywood]]. Með tímanum var myndin endurmetin, einkum samhliða sýningum á henni í sjónvarpi og útgáfum fyrir heimabíó. Fólk hefur sér í lagi lofað útlit myndarinnar, klippinguna og tónlistina eftir Morricone. Í dag er gjarnan bent á myndina sem einn besta og áhrifamesta vestra allra tíma. Fjöldi annarra verka hefur vísað í myndina eða deilt á hana. == Söguþráður == Myndin hefst í suðvesturhluta Bandaríkjanna á tíma [[Þrælastríðið|þrælastríðsins]], þar sem málaliði sem kallast Sentenza (eða „Angel Eyes“ í talsetningu myndarinnar á ensku) yfirheyrir uppgjafahermann úr her [[Suðurríkjasambandið|Suðurríkjasambandsins]] til að komast að dulnefni manns sem stal farmi af gulli úr hirslu Suðurríkjamanna. Hermaðurinn, Stevens að nafni, segir Sentenza að þjófurinn kalli sig Bill Carson og reynir síðan að múta Sentenza til að fá hann til að drepa manninn sem réð hann. Stevens dregur upp byssu en Sentenza skýtur hann til bana og snýr síðan aftur til vinnuveitanda síns og drepur hann einnig. Sögunni víkur að mexíkóskum stigamanni að nafni Tuco Ramírez, sem er á flótta undan mannaveiðurum þegar ónefndur flakkari, sem Tuco kallar „Blondie“, handsamar hann. Blondie fer með Tuco til lögreglustjóra og innheimtir handtökugjaldið. Tuco er sendur í gálgann til [[henging]]ar en rétt áður en hann er hengdur skýtur Blondie hengireipið í sundur með riffli úr fjarlægð. Blondie og Tuco flýja af hólmi og skipta með sér handtökugjaldinu. Þeir endurtaka leikinn í öðrum bæ en Blondie fær sig fljótt fullsaddan af kvörtunum Tucos og ákveður því að halda fénu fyrir sjálfan sig og skilja Tuco eftir úti í eyðimörk. Tuco kallar saman gamla glæpagengið sitt og leitar Blondie uppi til að ná fram hefndum. Gengi Tucos er drepið í misheppnaðri fyrirsát en Tuco tekst að handsama Blondie í herbergi hans á gistiheimili og býr sig undir að hengja hann. Skot úr stórskotabyssu hæfir gistiheimilið og leggur herbergið í rúst, sem gefur Blondie færi á að flýja. Eftir langa eftirför nær Tuco Blondie aftur og neyðir hann til að ganga gegnum eyðimörkina þar til hann hnígur niður úr ofþornun. Verður þá á vegi þeirra sjúkravagn með nokkrum dauðum suðurríkjahermönnum ásamt Bill Carson, sem er nær dauða en lífi. Carson grátbiður Tuco um hjálp og lofar honum andvirði 200.000 bandaríkjadala af gulli sem hann segir grafið í Sad Hill-kirkjugarðinum. Þegar Tuco snýr aftur með vatn er Carson dáinn en hefur sagt Blondie nafnið á gröfinni þar sem gullið er grafið. Tuco og Blondie fallast með semingi á að vinna saman en báðir neita að deila með hinum sínum upplýsingum um staðsetningu fjársjóðsins. Félagarnir dulbúa sig sem suðurríkjahermenn og hvíla sig í kaþólskri trúboðsstöð á meðan Blondie nær bata. Þar hittir Tuco fyrir bróður sinn, sem er prestur og afneitar Tuco vegna glæpalífernis hans. Þeir halda brott frá trúboðsstöðinni en eru teknir til fanga af bandaríska sambandshernum. Tuco segir hermönnunum að hann heiti Bill Carson, sem vekur athygli Sentenza, sem er staddur í fangabúðum sambandshersins í gervi undirforingja. Sentenza lætur pynta Tuco þar til hann gefur upp nafnið á kirkjugarðinum og sendir hann síðan burt til hengingar. Sentenza skynjar hins vegar að pyntingar virki ekki á Blondie og býður honum því bandalag til að finna fjársjóðinn. Tuco sleppur úr haldi og eltir gengi Sentenza að yfirgefnum bæ. Blondie treystir ekki Sentenza og finnur því Tuco og gengur aftur í bandalag við hann. Þeir drepa saman glæpahóp Sentenza en Sentenza kemst undan. Tuco og Blondie halda áfram ferðinni en á vegi þeirra verður orrusta um mikilvæga brú yfir fljót sem þeir verða að komast yfir. Þeir sprengja brúna í loft upp til þess að herirnir hafi sig á brott. Á meðan þeir koma sprengiefninu fyrir stingur Tuco upp á því að þeir deili með sér upplýsingunum um felustað fjársjóðsins ef ske kynni að annar þeirra deyi. Tuco segir Blondie nafn kirkjugarðsins og Blondie segir Tuco að „Arch Stanton“ sé nafnið á gröfinni. [[Mynd:Cementerio Sad Hill 3.jpg|thumb|right|Sad Hill-kirkjugarðurinn árið 2016. Kirkjugarðurinn var byggður fyrir upptökur myndarinnar árið 1966 og var endurreistur árið 2015.<ref>{{cite news |url=https://www.europapress.es/castilla-y-leon/noticia-documental-recoge-tareas-recuperacion-cementerio-bueno-feo-malo-burgos-20170618130958.html |title=Un documental recoge la recuperación del cementerio de 'El Bueno, El Feo y El Malo' |date=18 June 2017 |access-date=2 January 2019 |language=es |newspaper=[[Europa Press]]}}</ref>]] Eftir að brúin hefur verið sprengd upp æðir Tuco í átt að Sad Hill-kirkjugarðinum til að komast einn yfir gullið. Blondie nær honum þegar Tuco er að grafa upp grafstæði Stantons og Sentenza birtist skömmu síðar. Þegar í ljós kemur að ekkert gull er í gröfinni viðurkennir Blondie að hafa logið um nafnið. Hann setur síðan stein á miðja stéttina í kirkjugarðinum og segir rétta nafnið vera skrifað á hann. Þremenningarnir taka sér stöðu hver í sínu horni kirkjugarðsins og búa sig undir skotbardaga. Sentenza er fyrstur til að grípa til byssu sinnar en Blondie skýtur hann áður en hann nær að hleypa af. Tuco sér að byssan hans er óhlaðin og þegar Blondie arkar óhræddur í átt að honum rennur upp fyrir honum að Blondie hafði tæmt hana kvöldið áður. Blondie viðurkennir fyrir Tuco að gullið er í ómerktri gröf við hliðina á gröf Stantons. Eftir að Tuco grefur upp nokkra stóra poka af gulli miðar Blondie byssu á hann og setur hann í hengisnöru. Blondie bindur hendur Tuco fyrir aftan bak og lætur hann standa ofan á óstöðugum legsteini með hengisnöruna um hálsinn. Hann tekur síðan með sér helminginn af gullinu og ríður á brott. Á meðan Tuco öskrar á Blondie að sýna miskunn skýtur Blondie í sundur hengireipið svo Tuco dettur af legsteininum með andlitið beint í sinn helming af gullinu. Tuco bölvar Blondie í sand og ösku en Blondie glottir og ríður burt yfir hæðirnar. == Leikarar == {{multiple image | total_width = 500 | direction = horizontal | align = right | footer = (Frá vinstri) [[Clint Eastwood]] (mynd tekin 1976), [[Eli Wallach]] (1966) og [[Lee Van Cleef]] (1967). | image1 = Clint Eastwood 1976 (cropped).jpg | alt1 = Mynd af Clint Eastwood | image2 = Eli Wallach - publicity.jpg | alt2 = Mynd af Eli Wallach | image3 = Lee Van Cleef - Death Rides A Horse (1).jpg | alt3 = Mynd af Lee Van Cleef }} === Þríeykið === *[[Clint Eastwood]] sem „Blondie“ (eða „nafnlausi maðurinn“). Blondie er „sá góði“ í titlinum. Hann er fámálgur og sjáfsöruggur mannaveiðari sem vinnur til málamynda með Tuco og Sentenza til að finna grafinn fjársjóð. Þótt hann sé í leit að auðæfum sýnir Blondie ákveðna mannúð með óbeit sinni á stríðinu og vorkunn með hermönnum sem deyja í átökunum. „Ég hef aldrei séð svo mörgum mönnum sóað svo illa,“ segir hann. Hann hughreystir líka dauðvona hermann með því að leggja frakka sinn á hann og leyfa honum að reykja af vindlingi sínum. *[[Eli Wallach]] sem Tuco Benedicto Pacífico Juan María Ramírez (þekktur sem „rottan“). Tuco er „sá grimmi“ eða „sá ljóti“ í titlinum. Hann er málglaður og skoplega klunnalegur en þó lævís og útsjónarsamur mexíkóskur stigamaður sem er á flótta undan réttvísinni fyrir fjölda glæpa. *[[Lee Van Cleef]] sem Sentenza (eða „Angel Eyes“ í ensku talsetningunni). Sentenza er „sá illi“ í titlinum. Hann er miskunnarlaus og sjálfsöruggur málaliði sem nýtur þess að drepa og lýkur alltaf við verk sem hann fær greitt fyrir, sem yfirleitt felast í launmorðum. ==Neðanmálsgreinar== <references group="lower-alpha"/> ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|kvikmynd}} {{k|1966}} [[Flokkur:Ítalskar kvikmyndir]] [[Flokkur:Kvikmyndir um þrælastríðið]] [[Flokkur:Spagettívestrar]] 2eixzcmfmlqoyblyhlmhiut4eharh10 1952549 1952548 2026-03-29T02:06:58Z TKSnaevarr 53243 /* Þríeykið */ 1952549 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur | native_name = Il buono, il brutto, il cattivo | director = [[Sergio Leone]] | producer = [[Alberto Grimaldi]] | screenplay = {{Plainlist| * [[Age & Scarpelli]] * [[Luciano Vincenzoni]] * Sergio Leone }} | story = {{Plainlist| * Luciano Vincenzoni * Sergio Leone }} | starring = {{Plainlist| * [[Clint Eastwood]] * [[Eli Wallach]] * [[Lee Van Cleef]] * [[Aldo Giuffrè]] * [[Antonio Casas]] * [[Rada Rassimov]] * [[Aldo Sambrell]] * [[Enzo Petito]] * [[Luigi Pistilli]] * [[Livio Lorenzon]] * [[Al Mulock]] * [[Sergio Mendizábal]] * [[Antonio Molino Rojo]] * [[Lorenzo Robledo]] * [[Mario Brega]] <!-- Per original Italian poster --> }} | cinematography = [[Tonino Delli Colli]] | editing = {{Plainlist| * [[Nino Baragli]] * [[Eugenio Alabiso]] }} | music = [[Ennio Morricone]] | studio = [[Produzioni Europee Associati|PEA]] | distributor = PEA<!-- DO NOT add United Artists. United Artists handled distribution in the United States, but it wasn't the production company or the distribution company in Italy --> | released = {{Film date|1966|12|23|df=y}} | runtime = 174 mínútur<!-- Original Italian theatrical release --> | country = Ítalía{{efn|Samkvæmt ýmsum heimildum:<ref name="CSI">{{cite web |url=https://cinecensura.com/wp-content/uploads/1966/04/Il-buono-il-brutto-il-cattivo-1%5E-Edizione.pdf |title=Il Buono, il Brutto e il Cattivo – 1^ Edizione |trans-title= Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur – 1. útgáfa |website=Cine Censura |publisher=[[Centro Sperimentale di Cinematografia]] |lang=it |archive-url=https://web.archive.org/web/20260121172625/https://cinecensura.com/wp-content/uploads/1966/04/Il-buono-il-brutto-il-cattivo-1%5E-Edizione.pdf |archive-date=21 January 2026 |access-date=21 January 2026 |url-status=live}}</ref><ref name="AFI info">{{cite web |url=http://www.afi.com/members/catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=21518 |title=The Good, the Bad, and the Ugly |website=[[AFI Catalog of Feature Films]] |access-date=16 October 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016173101/http://www.afi.com/members/catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=21518 |archive-date=16 October 2017}}</ref><ref name="BFI info">{{cite web |url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a6b65d6 |title=The Good, the Bad and the Ugly (1966) |website=[[British Film Institute]] |access-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180808202906/https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a6b65d6 |archive-date=8 August 2018 |url-status=dead}}</ref><ref name="VarietyInsight info">{{cite web |url=https://www.varietyinsight.com/print_featurefilm_releases.php?sort=&from_date=VatietyInsight |title=Film Releases...Print Results |website=[[Variety Insight]] |access-date=18 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181018201540/https://www.varietyinsight.com/print_featurefilm_releases.php?sort=&from_date=VatietyInsight |archive-date=18 October 2018 |url-status=live}}</ref>}} | language = {{Plainlist| * Enska * Ítalska * Spænska }} | budget = $1,2&nbsp;milljónir | gross = $38,9&nbsp;milljónir | framhald af = ''[[Hefnd fyrir dollara]]'' }} '''''Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur''''' ([[ítalska]]: ''Il buono, il brutto, il cattivo''; [[enska]]: ''The Good, the Bad and the Ugly'') er ítalskur [[spagettívestri]] frá árinu 1966 í leikstjórn [[Sergio Leone]]. Aðalleikarar myndarinnar eru [[Clint Eastwood]] sem „sá góði“, [[Lee Van Cleef]] sem „sá illi“ og [[Eli Wallach]] sem „sá grimmi“. Handritið var skrifað af [[Age & Scarpelli]], [[Luciano Vincenzoni]] og Leone upp úr sögu eftir Vincenzoni og Leone. Kvikmyndatökustjóri myndarinnar var [[Tonino Delli Colli]] og [[Ennio Morricone]] samdi tónlistina. Myndin er þekkt fyrir myndrænan stíl Leone, sem einkennist af samspili fjarmynda og nærmynda, stílfærðu ofbeldi og spennuþrungnum skotbardögum. Þótt myndin sé ítölsk og gerist í Bandaríkjunum var hún aðallega tekin upp á Spáni, sér í lagi í [[Tarbernas-eyðimörkin]]ni í [[Almería|Almeríu]], í Arlanza-árdalnum nálægt [[Hortigüela]] og í Sad Hill-kirkjugarðinum nærri [[Santo Domingo de Silos]], sem var sérstaklega byggður fyrir myndina. Sagan gerist á tíma [[Þrælastríðið|þrælastríðsins]] og fjallar um þrjá ævintýramenn í leit að földum fjársjóði [[Suðurríkjasambandið|Suðurríkjamanna]], á meðan stríðið geisar í bakgrunninum. Þremenningarnir mynda með sér og svíkja hvert bandalagið á fætur öðru til þess að verða fyrstir að finna fjársjóðinn. Kvikmyndin var þriðja skiptið sem Leone vann með Eastwood og annað skiptið sem hann vann með Van Cleef. ''Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur'' var frumsýnd á Ítalíu 23. desember 1966. Henni var síðan dreift á alþjóðavísu og hún auglýst í Bandaríkjunum sem sú þriðja og síðasta af „dollaramyndunum“ á eftir ''[[Hnefafylli af dollurum]]'' (1964) og ''[[Hefnd fyrir dollara]]'' (1965). Myndirnar tengjast aðeins lauslega en Eastwood birtist í þeim öllum sem svipuð persóna, „nafnlausi maðurinn“. Þökk sé auknum alþjóðlegum vinsældum Leone og Eastwood vegnaði myndinni vel í kvikmyndahúsum. Hún halaði inn rúmlega 38 milljónum bandaríkjadala með aðeins um 1,2 milljóna ráðstöfunarfé. Myndin varð þannig einn arðbærasti evrópski vestri síns tíma. Í upphafi fékk myndin blendnar viðtökur á sumum markaðssvæðum, í takt við aukna gagnrýni á spagettívestra vestan hafs. Kvikmyndir úr þessum geira höfðu oft verið gagnrýndar fyrir stílbrögð þeirra, ofbeldi og siðferðilega tvíræðni, sem gerðu þær frábrugðnar hefðbundnum vestrum frá [[Hollywood]]. Með tímanum var myndin endurmetin, einkum samhliða sýningum á henni í sjónvarpi og útgáfum fyrir heimabíó. Fólk hefur sér í lagi lofað útlit myndarinnar, klippinguna og tónlistina eftir Morricone. Í dag er gjarnan bent á myndina sem einn besta og áhrifamesta vestra allra tíma. Fjöldi annarra verka hefur vísað í myndina eða deilt á hana. == Söguþráður == Myndin hefst í suðvesturhluta Bandaríkjanna á tíma [[Þrælastríðið|þrælastríðsins]], þar sem málaliði sem kallast Sentenza (eða „Angel Eyes“ í talsetningu myndarinnar á ensku) yfirheyrir uppgjafahermann úr her [[Suðurríkjasambandið|Suðurríkjasambandsins]] til að komast að dulnefni manns sem stal farmi af gulli úr hirslu Suðurríkjamanna. Hermaðurinn, Stevens að nafni, segir Sentenza að þjófurinn kalli sig Bill Carson og reynir síðan að múta Sentenza til að fá hann til að drepa manninn sem réð hann. Stevens dregur upp byssu en Sentenza skýtur hann til bana og snýr síðan aftur til vinnuveitanda síns og drepur hann einnig. Sögunni víkur að mexíkóskum stigamanni að nafni Tuco Ramírez, sem er á flótta undan mannaveiðurum þegar ónefndur flakkari, sem Tuco kallar „Blondie“, handsamar hann. Blondie fer með Tuco til lögreglustjóra og innheimtir handtökugjaldið. Tuco er sendur í gálgann til [[henging]]ar en rétt áður en hann er hengdur skýtur Blondie hengireipið í sundur með riffli úr fjarlægð. Blondie og Tuco flýja af hólmi og skipta með sér handtökugjaldinu. Þeir endurtaka leikinn í öðrum bæ en Blondie fær sig fljótt fullsaddan af kvörtunum Tucos og ákveður því að halda fénu fyrir sjálfan sig og skilja Tuco eftir úti í eyðimörk. Tuco kallar saman gamla glæpagengið sitt og leitar Blondie uppi til að ná fram hefndum. Gengi Tucos er drepið í misheppnaðri fyrirsát en Tuco tekst að handsama Blondie í herbergi hans á gistiheimili og býr sig undir að hengja hann. Skot úr stórskotabyssu hæfir gistiheimilið og leggur herbergið í rúst, sem gefur Blondie færi á að flýja. Eftir langa eftirför nær Tuco Blondie aftur og neyðir hann til að ganga gegnum eyðimörkina þar til hann hnígur niður úr ofþornun. Verður þá á vegi þeirra sjúkravagn með nokkrum dauðum suðurríkjahermönnum ásamt Bill Carson, sem er nær dauða en lífi. Carson grátbiður Tuco um hjálp og lofar honum andvirði 200.000 bandaríkjadala af gulli sem hann segir grafið í Sad Hill-kirkjugarðinum. Þegar Tuco snýr aftur með vatn er Carson dáinn en hefur sagt Blondie nafnið á gröfinni þar sem gullið er grafið. Tuco og Blondie fallast með semingi á að vinna saman en báðir neita að deila með hinum sínum upplýsingum um staðsetningu fjársjóðsins. Félagarnir dulbúa sig sem suðurríkjahermenn og hvíla sig í kaþólskri trúboðsstöð á meðan Blondie nær bata. Þar hittir Tuco fyrir bróður sinn, sem er prestur og afneitar Tuco vegna glæpalífernis hans. Þeir halda brott frá trúboðsstöðinni en eru teknir til fanga af bandaríska sambandshernum. Tuco segir hermönnunum að hann heiti Bill Carson, sem vekur athygli Sentenza, sem er staddur í fangabúðum sambandshersins í gervi undirforingja. Sentenza lætur pynta Tuco þar til hann gefur upp nafnið á kirkjugarðinum og sendir hann síðan burt til hengingar. Sentenza skynjar hins vegar að pyntingar virki ekki á Blondie og býður honum því bandalag til að finna fjársjóðinn. Tuco sleppur úr haldi og eltir gengi Sentenza að yfirgefnum bæ. Blondie treystir ekki Sentenza og finnur því Tuco og gengur aftur í bandalag við hann. Þeir drepa saman glæpahóp Sentenza en Sentenza kemst undan. Tuco og Blondie halda áfram ferðinni en á vegi þeirra verður orrusta um mikilvæga brú yfir fljót sem þeir verða að komast yfir. Þeir sprengja brúna í loft upp til þess að herirnir hafi sig á brott. Á meðan þeir koma sprengiefninu fyrir stingur Tuco upp á því að þeir deili með sér upplýsingunum um felustað fjársjóðsins ef ske kynni að annar þeirra deyi. Tuco segir Blondie nafn kirkjugarðsins og Blondie segir Tuco að „Arch Stanton“ sé nafnið á gröfinni. [[Mynd:Cementerio Sad Hill 3.jpg|thumb|right|Sad Hill-kirkjugarðurinn árið 2016. Kirkjugarðurinn var byggður fyrir upptökur myndarinnar árið 1966 og var endurreistur árið 2015.<ref>{{cite news |url=https://www.europapress.es/castilla-y-leon/noticia-documental-recoge-tareas-recuperacion-cementerio-bueno-feo-malo-burgos-20170618130958.html |title=Un documental recoge la recuperación del cementerio de 'El Bueno, El Feo y El Malo' |date=18 June 2017 |access-date=2 January 2019 |language=es |newspaper=[[Europa Press]]}}</ref>]] Eftir að brúin hefur verið sprengd upp æðir Tuco í átt að Sad Hill-kirkjugarðinum til að komast einn yfir gullið. Blondie nær honum þegar Tuco er að grafa upp grafstæði Stantons og Sentenza birtist skömmu síðar. Þegar í ljós kemur að ekkert gull er í gröfinni viðurkennir Blondie að hafa logið um nafnið. Hann setur síðan stein á miðja stéttina í kirkjugarðinum og segir rétta nafnið vera skrifað á hann. Þremenningarnir taka sér stöðu hver í sínu horni kirkjugarðsins og búa sig undir skotbardaga. Sentenza er fyrstur til að grípa til byssu sinnar en Blondie skýtur hann áður en hann nær að hleypa af. Tuco sér að byssan hans er óhlaðin og þegar Blondie arkar óhræddur í átt að honum rennur upp fyrir honum að Blondie hafði tæmt hana kvöldið áður. Blondie viðurkennir fyrir Tuco að gullið er í ómerktri gröf við hliðina á gröf Stantons. Eftir að Tuco grefur upp nokkra stóra poka af gulli miðar Blondie byssu á hann og setur hann í hengisnöru. Blondie bindur hendur Tuco fyrir aftan bak og lætur hann standa ofan á óstöðugum legsteini með hengisnöruna um hálsinn. Hann tekur síðan með sér helminginn af gullinu og ríður á brott. Á meðan Tuco öskrar á Blondie að sýna miskunn skýtur Blondie í sundur hengireipið svo Tuco dettur af legsteininum með andlitið beint í sinn helming af gullinu. Tuco bölvar Blondie í sand og ösku en Blondie glottir og ríður burt yfir hæðirnar. == Leikarar == {{multiple image | total_width = 500 | direction = horizontal | align = right | footer = (Frá vinstri) [[Clint Eastwood]] (mynd tekin 1976), [[Eli Wallach]] (1966) og [[Lee Van Cleef]] (1967). | image1 = Clint Eastwood 1976 (cropped).jpg | alt1 = Mynd af Clint Eastwood | image2 = Eli Wallach - publicity.jpg | alt2 = Mynd af Eli Wallach | image3 = Lee Van Cleef - Death Rides A Horse (1).jpg | alt3 = Mynd af Lee Van Cleef }} === Þríeykið === *[[Clint Eastwood]] sem „Blondie“ (eða „nafnlausi maðurinn“). Blondie er „sá góði“ í titlinum. Hann er fámálgur og sjáfsöruggur mannaveiðari sem vinnur til málamynda með Tuco og Sentenza til að finna grafinn fjársjóð. Þótt hann sé í leit að auðæfum sýnir Blondie ákveðna mannúð með óbeit sinni á stríðinu og vorkunn með hermönnum sem deyja í átökunum. „Ég hef aldrei séð svo mörgum mönnum sóað svo illa,“ segir hann. Hann hughreystir líka dauðvona hermann með því að breiða frakka sinn yfir hann og leyfa honum að reykja af vindlingi sínum. *[[Eli Wallach]] sem Tuco Benedicto Pacífico Juan María Ramírez (þekktur sem „rottan“). Tuco er „sá grimmi“ eða „sá ljóti“ í titlinum. Hann er málglaður og skoplega klunnalegur en þó lævís og útsjónarsamur mexíkóskur stigamaður sem er á flótta undan réttvísinni fyrir fjölda glæpa. *[[Lee Van Cleef]] sem Sentenza (eða „Angel Eyes“ í ensku talsetningunni). Sentenza er „sá illi“ í titlinum. Hann er miskunnarlaus og sjálfsöruggur málaliði sem nýtur þess að drepa og lýkur alltaf við verk sem hann fær greitt fyrir, sem yfirleitt felast í launmorðum. ==Neðanmálsgreinar== <references group="lower-alpha"/> ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|kvikmynd}} {{k|1966}} [[Flokkur:Ítalskar kvikmyndir]] [[Flokkur:Kvikmyndir um þrælastríðið]] [[Flokkur:Spagettívestrar]] c4xyowlbykoio7jb3vpa6m7vxw9vmsu 0 190243 1952346 1950360 2026-03-28T12:10:46Z Berserkur 10188 1952346 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Rick Wakeman - July 2017 (cropped).jpg|thumb|Rick Wakeman (2017)]] [[Mynd:Yes 1973 press photo (cropped) - Rick Wakeman.jpg|thumb|Rick Wakeman með Yes (1973). ]] '''Richard Christopher Wakeman''' (f. 18. maí [[1949]]) er enskur hljómborðsleikari sem hefur átt feril með hljómsveitinni [[Yes]] ásamt afkastamiklum sólóferli. Þemaplötur hans ''The Six Wives of Henry VIII'' (1973), ''Journey to the Centre of the Earth (1974)'' og ''The Myths and Legends of King Arthur and the Knights of the Round Table'' (1975) vöktu athygli og komst Journey... á toppinn á breska plötulistann. <ref>[https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/19740519/7502/ Official Albums Chart on 19/5/1974 19 May 1974 - 25 May 1974] Officialcharts.com</ref> Wakeman er þekktur fyrir að klæðast skikkju á sviði. Á hátindi ferilsins spilaði hann til að mynda 3 kvöld í röð á Wembley Arena með yfir 70 manns í sinfóníusveit, 60 í kór og 60 listkautadansara á skautasvelli við sviðið. <ref>[https://www.loudersound.com/features/rick-wakeman-excess “We used to travel in Clark Gable’s Cadillac, refurbished by Rolls Royce. We had a TV in there, and two bars, just for the band”: Secrets of Rick Wakeman’s excess] Loudersound.com</ref> Hann hefur gestað á plötum hjá ýmsum tónlistarmönnum, t.d.: [[David Bowie]], [[Cat Stevens]], [[Elton John]], [[Lou Reed]], [[Black Sabbath]], [[Ozzy Osbourne]] og [[Ayreon]]. Wakeman hlaut inngöngu með Yes í [[Frægðarhöll rokksins]] árið 2017 og orðu bresku krúnunnar (CBE) árið 2021 fyrir menningarframlag sitt til tónlistar. Synir hans Adam og Oliver spila einnig á hljómborð. ==Sólóskífur== *Piano Vibrations (1971) *The Six Wives of Henry VIII (1973) *Journey to the Centre of the Earth (1974; live) *The Myths and Legends of King Arthur and the Knights of the Round Table (1975) *No Earthly Connection (1976) *Rick Wakeman's Criminal Record (1977) *Rhapsodies (1979) *1984 (1981) *Cost of Living (1983) *Silent Nights (1985) *Time Machine (1988) *Sea Airs (1989) *Phantom Power (1990) *Night Airs (1990) *Classic Tracks (1993) *Rick Wakeman's Greatest Hits (1993) *Light Up The Sky (1994; EP) *The Seven Wonders of the World (1995) *Return to the Centre of the Earth (1999) *Piano Portraits (2017) *Piano Odyssey (2018) *Christmas Portraits (2019) *The Red Planet (2020) *A Gallery of the Imagination (2023) *Yessonata (2024) *Melancholia (2025) ==Kvikmyndatónlist== *Zee and Co. (1972) *Lisztomania (1975) *White Rock (1977) *The Burning (1981) *G'olé! (1983) *She (1984) *Crimes of Passion (1984) *Creepshow 2 (1987; með Les Reed) *Hero (1987) *Phantom Power (1990) *Bullet to Beijing (1995) *Midnight in Saint Petersburg (1996) *White Rock II (1999) *In Search of the Great Beast 666 (2007) ==Tenglar== * [https://www.allmusic.com/artist/wakeman-mn0000300245 Rick Wakeman á [[Allmusic]] ] * [http://rwcc.com/ Heimasíða RW] ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Wakeman, Rick}} {{f|1949}} [[Flokkur:Enskir hljómborðsleikarar]] [[Flokkur:Enskir tónlistarmenn]] ne8dkip24ttzae3c3lvxsvia34sgn81 0 190272 1952541 1951335 2026-03-29T01:33:15Z Lafi90 69742 /* Aðalhlutverk */ Innsláttarvilla leiðrétt. 1952541 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}}[[Mynd:Jesus Christ Superstar at Neil Simon Theatre in Broadway.jpg|thumb|right|Auglýsingaskilti fyrir ''Súperstar'' á [[Broadway]] í [[New York-borg|New York]].]]'''''Súperstar''''' (enska: ''Jesus Christ Superstar'') er [[rokkópera]] með tónlist eftir [[Andrew Lloyd Webber]] og texta eftir [[Tim Rice]]. Saga hennar er lauslega byggð á [[Píslarsagan|píslarsögunni]] í [[guðspjöll]]um [[Nýja testamentið|nýja testamentsins]]. Í verkinu er fjallað um sálarlíf [[Jesús|Jesú Krists]] og annarra persóna, einkum [[Júdas Ískaríot|Júdasar]], sem er ósáttur við það hvernig Jesús leiðir lærisveina sína. Texti rokkóperunnar einkennist af nútímalegum stílbrigðum, viðhorfum og slanguryrðum, auk þess sem talsvert er um hæðnar tilvísanir í nútímalíf í umfjöllun verksins um pólitíska atburði. Í uppsetningum og kvikmynduðum útgáfum verksins er því mikið um vísvitandi tímaskekkjur. Höfundar ''Súperstar'' gátu í fyrstu ekki aflað stuðnings fyrir sviðssetningu verksins og gáfu það því upphaflega út sem konseptplötu árið 1970. Platan naut strax mikilla vinsælda, sem leiddu til þess að verkið var sett á svið sem leiksýning á [[Broadway]] árið 1971. Árið 1980 hafði söngleikurinn halað inn meira en 237 milljónum bandaríkjadala á heimsvísu.<ref>{{cite news |title=London's Longest-Running Musical To Close |url=https://www.newspapers.com/newspage/107621009/ |access-date=8 June 2020 |work=[[The Indianapolis Star]] |date=20 August 1980 |page=25}}</ref> Verkið var samfleytt í sýningu í átta ár í London frá 1972 til 1980 og var langlífasti söngleikur í sögu [[West End-leikhús|West End]] þar til ''[[Cats]]'' sló metið árið 1989.<ref>{{cite book|title=The Megamusical|url=https://archive.org/details/megamusical0000ster|first=Jessica|last=Sternfeld|year=2006|publisher=[[Indiana University Press]]|isbn=978-0-253-34793-0|page=[https://archive.org/details/megamusical0000ster/page/168 169]}}</ref> == Söguþráður == ===Fyrsti þáttur=== [[Júdas Ískaríot]], einn [[Postuli|lærisveinanna tólf]], óttast að fylgismenn [[Jesús|Jesú]] séu að ganga of langt og að [[Rómaveldi]] kunni brátt að líta á þá sem ógn og beita hervaldi til að bæla hreyfinguna niður („Paradís“). Hinir lærisveinarnir bíða þess með eftirvæntingu að halda til [[Jerúsalem]] með Jesú og spyrja hann um fyrirætlanir hans en Jesús segir þeim að hafa ekki áhyggjur af framtíðinni. Á meðan reynir [[María Magdalena]] að hjálpa Jesú að slaka á. Júdas ráðleggur Jesú að forðast Maríu þar sem samband við vændiskonu kynni að þykja í ósamræmi við boðskap hans og að vera notað til að koma höggi á hann. Jesús ávítar Júdas og segir honum að dæma ekki aðra nema hann sé sjálfur syndlaus. Jesús álasar síðan lærisveinunum og segir engum þeirra í raun vera annt um hann („Hvað herma flugufregnir?/Furðulegir hlutir“). María hughreystir Jesú á meðan hún ber smyrsli á hann. Júdas kvartar yfir því að það hefði mátt verja peningunum sem notaðir voru að koma smyrslin til að koma fátæku fólki til hjálpar. Jesús svarar því að þau hafi ekki ráð á að binda enda á fátækt og að þau ættu að njóta þess munaðar sem þau eiga á meðan þau geta („Engu er að kvíða“). Á meðan boðar [[Kaífas]], æðstiprestur Ísraels, saman [[Farísear|farísea]] og presta. Líkt og Júdas óttast þeir að Rómverjar muni líta á söfnuð Jesú sem ógn og að saklausir Gyðingar muni líða fyrir gagnaðgerðir þeirra. Kaífas kemst að þeirri niðurstöðu að taka verði Jesú af lífi til þess að bjarga þjóðinni („Líflátum hann“). Þegar Jesús og lærisveinar hans ganga við mikinn fögnuð inn í Jerúsalem mætir Kaífas þeim og krefst þess að hann sendi fólkið heim. Jesús heilsar fólkinu í staðinn („Hósanna“). [[Símon vandlætari|Símon oftrúaði]] hvetur Jesú til að leiða mannfjöldann í uppreisn gegn Róm og taka sjálfum sér alræðisvald („Söngur Símons oftrúaða“). Jesús hafnar þessu og segir engan fylgismanna sinna kunna skil á raunverulegu valdi. [[Pontíus Pílatus]], landstjóra Júdeu, dreymir draum þar sem hann hittir Galíleumann og er síðan kennt um það er æstur múgur tekur manninn af lífi („Draumur Pílatusar“). Jesús kemur að musteri borgarinnar og sér að það er notað sem markaður. Jesús bregst reiður við og rekur burt alla víxlara og kaupmenn úr musterinu. Hópur [[holdsveiki]]sjúklinga biður Jesú að lækna þá. Þeim fjölgar sífellt og Jesús, sem er ofurliði borinn, flýr frá þeim („Musterið“). María Magdalena syngur yfir Jesú á meðan hann sofnar („Engu er að kvíða (endurtekning)“). Á meðan Jesús sefur viðurkennir María að hún er ástfangin af honum og að það hræði hana („Á ég ást mína að játa?“) Júdas fer á fund faríseanna og býðst til að hjálpa þeim að handtaka Jesú þar sem Jesús sé orðinn stjórnlaus og myndi sjálfur telja þetta best. Farísearnir bjóða Júdasi þrjátíu silfurskildinga fyrir verkið. Júdas neitar í fyrstu að þiggja féð en tekur við því eftir að Kaífas stingur upp á því að hann gæti gefið það fátækum („Bölvaður um alla eilífð/Blóðpeningar“). ===Annar þáttur=== Jesús [[Síðasta kvöldmáltíðin|borðar páskamáltíð með lærisveinum sínum]] en þeir drekka sig fulla og veita honum litla athygli. Hann biður þá að minnast sín en reiðist síðan yfir skilningsleysi þeirra og spáir því að [[Pétur postuli|Pétur]] muni afneita honum þrisvar sinnum og að annar lærisveinn muni svíkja hann síðar um kvöldið. Júdas játar að hann sé svikarinn og rýkur á dyr eftir að hafa ávítað Jesú fyrir að hafa enga áætlun („Síðasta kvöldmáltíðin“). [[Mynd:Paul Nicholas Allan Warren.jpg|thumb|right|[[Paul Nicholas]] í hlutverki Jesú árið 1972.]] Hinir lærisveinarnir sofna en Jesús fer inn í grasagarðinn [[Getsemane]] til að biðja. Hann viðurkennir fyrir Guði að hann sé þjakaður af efa um hvort verkefni hans geti heppnast og grátbiður um að sleppa við vofeiflegan dauðdaga sem hann veit að bíður hans. Þar sem hann fær ekki svar skilst Jesú að hann getur ekki lokið verki sínu á annan hátt og sættir sig við vilja Guðs („Grasagarðurinn“). Júdas birtist ásamt rómverskum dátum og sýnir þeim hver Jesús er með því að kyssa hann á kinnina. Þegar Jesús er tekinn til yfirheyrslu æðstaráðs Gyðinga senda Kaífas og prestarnir hann til Pílatusar („Handtakan“). Á meðan mætir Pétur þremur vitnum að handtöku Jesú og neitar fyrir þeim öllum að hann þekki Jesú. María bendir á að Jesús hafði séð þetta fyrir („Afneitun Péturs“). Pílatus spyr Jesú hvort hann sé konungur Gyðinga. Jesús svarar: „Það eru þín orð.“ Þar sem Jesús er frá [[Galílea|Galíleu]] afsalar Pílatus sér lögsögu yfir honum og sendir hann til [[Heródes Antípas|Heródesar konungs]] („Pílatus og Kristur“). Heródes hvetur Jesú til að sanna guðleika sinn með því að vinna kraftaverk en Jesús virðir hann að vettugi. Heródes reiðist og sendir hann aftur til Pílatusar („Söngur Heródesar“). María Magdalena, Pétur og lærisveinarnir minnast þess er þau kynntust Jesú fyrst og óska þess að þau gætu snúið aftur til tíðar vonar og friðar („Lifum allt að nýju“). Júdas er harmi sleginn vegna misþyrminganna á Jesú. Hann segir faríseunum að hann sjái eftir gerðum sínum og spáir því að hans verði minnst sem svikara um alla eilífð. Kaífas og Annas segja honum að hann hafi gert hið rétta. Júdas fleygir peningunum sem hann fékk greidda á gólfið og rýkur út. Hann bölvar Guði fyrir að notfæra sér hann og fyrirfer sér („Dauði Júdasar“). Við réttarhöld Jesú reynir Pílatus að yfirheyra Jesú en æstur múgur krefst þess að Jesús verði [[Krossfesting|krossfestur]]. Pílatus segir múgnum að Jesús hafi ekki framið neinn glæp og verðskuldi ekki dauðann en reynir að gera múgnum til geðs með því að láta húðstrýkja Jesú. Pílatus grátbiður Jesú að halda uppi málsvörnum en Jesús svarar því af vanmætti að Guð hafi þegar ákveðið framhaldið. Múgurinn krefst þess enn að Jesú verði líflátinn og Pílatus fellst loks á með semingi að krossfesta Jesú („Yfirheyrsla Pílatusar“). Á meðan Jesús bíður krossfestingar vitjar andi Júdasar hans og spyr hví Jesús hafi komið á jörðu á þessum tíma og stað og hvort þetta hafi í raun verið hluti af guðlegri áætlun („Súperstar“). Jesús er krossfestur, segir sín hinstu orð og deyr („Krossfestingin“). Lík Jesú er tekið niður af krossinum og lagt til hinstu hvílu („Jóhannes 19:41“). ==Aðalhlutverk== {| class="wikitable" |- !Persóna!![[Raddgerð]]!!Lýsing |- valign="top" | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[Jesús|Jesús Kristur]] | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[barítenór]] (A₂–A_♭4, [[falsettó]] að G₅) | Titilhlutverkið, leiðtogi [[Postuli |postulanna tólf]], kallaður „sonur Guðs“ og „konungur Gyðinganna“. |- valign="top" | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[Júdas Ískaríot|Júdas]] | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[tenór]] (B₂–B₄, falsettó E₅) | Einn tólf lærisveina Jesú sem hefur áhyggjur af hinum fátæku og af afleiðingum af frægð Jesú. |- valign="top" | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|{{nowrap|[[María Magdalena]]}} | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|{{nowrap|[[messósópran]] (F₃–E_♭5)}} | Fylgiskona Jesú sem verður ástfangin af honum. |- valign="top" | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[Pontíus Pílatus]] | style="text-align: left; vertical-align:middle;" |[[barítenór]] (A₂–B_♭4) | Landstjóri Rómverja í Júdeu sem sér sýn af krossfestingu Jesú í draumi og stendur brátt frammi fyrir sömu aðstæðum. |- valign="top" | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[Kaífas]] | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[Bassi (söngrödd)|bassi]]-[[barítenór]] (C♯₂–F₄) | Æðstiprestur og leiðtogi faríseanna sem líta á Jesú sem ógn gegn þjóðinni. |- valign="top" | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[Annas]] | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[kontratenór]] (G₃–D₅) | Annar prestur sem Kaífas fær til að líta á Jesú sem ógn. |- valign="top" | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[Pétur postuli|Pétur]] | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[barítenór]] (A₂–G₄) | Einn af tólf lærisveinum Jesú. Hann afneitar Jesú þrisvar nóttina eftir handtöku Jesú til að bjarga sjálfum sér. |- valign="top" | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[Símon vandlætari|Símon oftrúaði]] | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[tenór]] (G₃–B₄) | Einn af tólf lærisveinum Jesú. Hann hvetur Jesú til að fá stuðningsmenn sína til að grípa til vopna gegn Rómverjum. |- valign="top" | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[Heródes Antípas|Heródes konungur]] | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[barítenór]] (B₂–G₄) | Konungur Galíleu. Jesús er framseldur til hans eftir að hann er fyrst tekinn til Pílatusar. |} == Lög == {{col-begin}} {{col-2}} '''Fyrsti þáttur''' * „Forleikur“ („Overture“) – Hljómsveit * „Paradís“ („Heaven on Their Minds“) – [[Júdas Ískaríot|Júdas]] * „Hvað herma flugufregnir?/Furðulegir hlutir“ („What's the Buzz/Strange Thing, Mystifying“) – [[Jesús]], Júdas, [[María Magdalena|María]] og [[Postuli|postularnir]] * „Engu er að kvíða“ („Everything's Alright“) – María, Júdas, Jesús, konur og postular * „Líflátum hann“ („This Jesus Must Die“) – [[Kaífas]], [[Annas]] og prestar * „Hósanna“ („Hosanna“) – Jesús, Kaífas og kór * „Söngur Símons oftrúaða“ („Simon Zealotes/Poor Jerusalem“) – [[Símon vandlætari|Símon]], Jesús og kór * „Draumur Pílatusar“ („Pilate's Dream“) – [[Pontíus Pílatus|Pílatus]] * „Musterið“ („The Temple“) – Jesús og kór * „Engu er að kvíða“ (endurtekning) – María og Jesús * „Á ég ást mína að játa?“ („I Don't Know How to Love Him“) – María * „Bölvaður um alla eilífð/Blóðpeningar“ („Damned for All Time/Blood Money“) – Júdas, Kaífas, Annas og kór {{col-2}} '''Annar þáttur''' * „Síðasta kvöldmáltíðin“ („The Last Supper“) – Jesús, Júdas og postular * „Grasagarðurinn“ („Gethsemane (I Only Want to Say)“) – Jesús * „Handtakan“ („The Arrest“) – Júdas, Jesús, [[Pétur postuli|Pétur]], postular, Kaífas, Annas og kór * „Afneitun Péturs“ („Peter's Denial“) – kona við eldinn, Pétur, hermaður, gamall maður og María * „Pílatus og Kristur“ („Pilate and Christ“) – Pílatus, Jesús, hermaður og kór * „Söngur Heródesar“ („King Herod's Song“) – [[Heródes Antípas|Heródes]] * „Lifum allt að nýju“ („Could We Start Again Please?“) – María, Pétur, postular og konur * „Dauði Júdasar“ („Judas' Death“) – Júdas, Kaífas, Annas og kór * „Yfirheyrsla Pílatusar“ („Trial Before Pilate“) – Pílatus, Kaífas, Jesús og kór * „Súperstar“ („Superstar“) – Júdas, sálarsystur og englar * „Krossfestingin“ („The Crucifixion“) – Jesus og kór * „Jóhannes 19:41“ („John Nineteen: Forty-One“) – Hljómsveit {{col-end}} ==Sýningar á Íslandi== ''Súperstar'' var sýnt, með undirtitlinum ''Jesús guð dýrlingur'', af [[Leikfélag Reykjavíkur|Leikfélagi Reykjavíkur]] í [[Austurbæjarbíó]]i árið 1972. [[Pétur Einarsson (f. 1940)|Pétur Einarsson]] leikstýrði verkinu og Níels Óskarsson þýddi textann á íslensku. Guðmundur F. Benediktsson fór með hlutverk Jesú og [[Pálmi Gestsson]] lék Júdas.<ref>{{Vefheimild|titill= Súperstar - Jesús guð dýrlingur|url=https://leikminjasafn.is/index.php?page=result&q=getLeiksyningDXO/1413|útgefandi=Leikminjasafn Íslands|skoðað=15. mars 2026}}</ref> Leikfélag Reykjavíkur setti verkið upp á ný árið 1995 á stóra sviði [[Þjóðleikhúsið|Þjóðleikhússins]] í leikstjórn [[Páll Baldvin Baldvinsson|Páls Baldvins Baldvinssonar]] og íslenskri þýðingu eftir Emilíu Baldursdóttur og Hannes Örn Blandon. Pétur Örn Guðmundsson lék Jesú og [[Stefán Hilmarsson]] og Þór Breiðfjörð deildu með sér hlutverki Júdasar.<ref>{{Vefheimild|titill= Súperstar|url= https://leikminjasafn.is/index.php?page=result&q=getLeiksyningDXO/1412|útgefandi=Leikminjasafn Íslands|skoðað=15. mars 2026}}</ref> Verkið var sýnt (undir enska titlinum ''Jesus Christ Superstar'') í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]] árið 2007 í leikstjórn [[Björn Hlynur Haraldsson|Björns Hlyns Haraldssonar]] og þýðingu [[Karl Ágúst Úlfsson|Karls Ágústs Úlfssonar]]. Hrafn „Krummi“ Björgvinsson lék Jesú og Jens Ólafsson lék Júdas.<ref>{{Vefheimild|titill= Jesus Christ Superstar|url= https://leikminjasafn.is/index.php?page=result&q=getLeiksyningDXO/2450|útgefandi=Leikminjasafn Íslands|skoðað=15. mars 2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Broadway-söngleikir]] [[Flokkur:Söngleikir eftir Andrew Lloyd Webber]] [[Flokkur:Söngleikir frumsýndir 1971]] k9skc1sfnw4h2uexoaie3mspxxs9j49 1952546 1952541 2026-03-29T01:45:42Z TKSnaevarr 53243 /* Fyrsti þáttur */ 1952546 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}}[[Mynd:Jesus Christ Superstar at Neil Simon Theatre in Broadway.jpg|thumb|right|Auglýsingaskilti fyrir ''Súperstar'' á [[Broadway]] í [[New York-borg|New York]].]]'''''Súperstar''''' (enska: ''Jesus Christ Superstar'') er [[rokkópera]] með tónlist eftir [[Andrew Lloyd Webber]] og texta eftir [[Tim Rice]]. Saga hennar er lauslega byggð á [[Píslarsagan|píslarsögunni]] í [[guðspjöll]]um [[Nýja testamentið|nýja testamentsins]]. Í verkinu er fjallað um sálarlíf [[Jesús|Jesú Krists]] og annarra persóna, einkum [[Júdas Ískaríot|Júdasar]], sem er ósáttur við það hvernig Jesús leiðir lærisveina sína. Texti rokkóperunnar einkennist af nútímalegum stílbrigðum, viðhorfum og slanguryrðum, auk þess sem talsvert er um hæðnar tilvísanir í nútímalíf í umfjöllun verksins um pólitíska atburði. Í uppsetningum og kvikmynduðum útgáfum verksins er því mikið um vísvitandi tímaskekkjur. Höfundar ''Súperstar'' gátu í fyrstu ekki aflað stuðnings fyrir sviðssetningu verksins og gáfu það því upphaflega út sem konseptplötu árið 1970. Platan naut strax mikilla vinsælda, sem leiddu til þess að verkið var sett á svið sem leiksýning á [[Broadway]] árið 1971. Árið 1980 hafði söngleikurinn halað inn meira en 237 milljónum bandaríkjadala á heimsvísu.<ref>{{cite news |title=London's Longest-Running Musical To Close |url=https://www.newspapers.com/newspage/107621009/ |access-date=8 June 2020 |work=[[The Indianapolis Star]] |date=20 August 1980 |page=25}}</ref> Verkið var samfleytt í sýningu í átta ár í London frá 1972 til 1980 og var langlífasti söngleikur í sögu [[West End-leikhús|West End]] þar til ''[[Cats]]'' sló metið árið 1989.<ref>{{cite book|title=The Megamusical|url=https://archive.org/details/megamusical0000ster|first=Jessica|last=Sternfeld|year=2006|publisher=[[Indiana University Press]]|isbn=978-0-253-34793-0|page=[https://archive.org/details/megamusical0000ster/page/168 169]}}</ref> == Söguþráður == ===Fyrsti þáttur=== [[Júdas Ískaríot]], einn [[Postuli|lærisveinanna tólf]], óttast að fylgismenn [[Jesús|Jesú]] séu að ganga of langt og að [[Rómaveldi]] kunni brátt að líta á þá sem ógn og beita hervaldi til að bæla hreyfinguna niður („Paradís“). Hinir lærisveinarnir bíða þess með eftirvæntingu að halda til [[Jerúsalem]] með Jesú og spyrja hann um fyrirætlanir hans en Jesús segir þeim að hafa ekki áhyggjur af framtíðinni. Á meðan reynir [[María Magdalena]] að hjálpa Jesú að slaka á. Júdas ráðleggur Jesú að forðast Maríu þar sem samband við vændiskonu kynni að þykja í ósamræmi við boðskap hans og að vera notað til að koma höggi á hann. Jesús ávítar Júdas og segir honum að dæma ekki aðra nema hann sé sjálfur syndlaus. Jesús álasar síðan lærisveinunum og segir engum þeirra í raun vera annt um hann („Hvað herma flugufregnir?/Furðulegir hlutir“). María hughreystir Jesú á meðan hún ber smyrsli á hann. Júdas kvartar yfir því að það hefði mátt verja peningunum sem notaðir voru að kaupa smyrslin til að koma fátæku fólki til hjálpar. Jesús svarar því að þau hafi ekki ráð á að binda enda á fátækt og að þau ættu að njóta þess munaðar sem þau eiga á meðan þau geta („Engu er að kvíða“). Á meðan boðar [[Kaífas]], æðstiprestur Ísraels, saman [[Farísear|farísea]] og presta. Líkt og Júdas óttast þeir að Rómverjar muni líta á söfnuð Jesú sem ógn og að saklausir Gyðingar muni líða fyrir gagnaðgerðir þeirra. Kaífas kemst að þeirri niðurstöðu að taka verði Jesú af lífi til þess að bjarga þjóðinni („Líflátum hann“). Þegar Jesús og lærisveinar hans ganga við mikinn fögnuð inn í Jerúsalem mætir Kaífas þeim og krefst þess að hann sendi fólkið heim. Jesús heilsar fólkinu í staðinn („Hósanna“). [[Símon vandlætari|Símon oftrúaði]] hvetur Jesú til að leiða mannfjöldann í uppreisn gegn Róm og taka sjálfum sér alræðisvald („Söngur Símons oftrúaða“). Jesús hafnar þessu og segir engan fylgismanna sinna kunna skil á raunverulegu valdi. [[Pontíus Pílatus]], landstjóra Júdeu, dreymir draum þar sem hann hittir Galíleumann og er síðan kennt um það er æstur múgur tekur manninn af lífi („Draumur Pílatusar“). Jesús kemur að musteri borgarinnar og sér að það er notað sem markaður. Jesús bregst reiður við og rekur burt alla víxlara og kaupmenn úr musterinu. Hópur [[holdsveiki]]sjúklinga biður Jesú að lækna þá. Þeim fjölgar sífellt og Jesús, sem er ofurliði borinn, flýr frá þeim („Musterið“). María Magdalena syngur yfir Jesú á meðan hann sofnar („Engu er að kvíða (endurtekning)“). Á meðan Jesús sefur viðurkennir María að hún er ástfangin af honum og að það hræði hana („Á ég ást mína að játa?“) Júdas fer á fund faríseanna og býðst til að hjálpa þeim að handtaka Jesú þar sem Jesús sé orðinn stjórnlaus og myndi sjálfur telja þetta best. Farísearnir bjóða Júdasi þrjátíu silfurskildinga fyrir verkið. Júdas neitar í fyrstu að þiggja féð en tekur við því eftir að Kaífas stingur upp á því að hann gæti gefið það fátækum („Bölvaður um alla eilífð/Blóðpeningar“). ===Annar þáttur=== Jesús [[Síðasta kvöldmáltíðin|borðar páskamáltíð með lærisveinum sínum]] en þeir drekka sig fulla og veita honum litla athygli. Hann biður þá að minnast sín en reiðist síðan yfir skilningsleysi þeirra og spáir því að [[Pétur postuli|Pétur]] muni afneita honum þrisvar sinnum og að annar lærisveinn muni svíkja hann síðar um kvöldið. Júdas játar að hann sé svikarinn og rýkur á dyr eftir að hafa ávítað Jesú fyrir að hafa enga áætlun („Síðasta kvöldmáltíðin“). [[Mynd:Paul Nicholas Allan Warren.jpg|thumb|right|[[Paul Nicholas]] í hlutverki Jesú árið 1972.]] Hinir lærisveinarnir sofna en Jesús fer inn í grasagarðinn [[Getsemane]] til að biðja. Hann viðurkennir fyrir Guði að hann sé þjakaður af efa um hvort verkefni hans geti heppnast og grátbiður um að sleppa við vofeiflegan dauðdaga sem hann veit að bíður hans. Þar sem hann fær ekki svar skilst Jesú að hann getur ekki lokið verki sínu á annan hátt og sættir sig við vilja Guðs („Grasagarðurinn“). Júdas birtist ásamt rómverskum dátum og sýnir þeim hver Jesús er með því að kyssa hann á kinnina. Þegar Jesús er tekinn til yfirheyrslu æðstaráðs Gyðinga senda Kaífas og prestarnir hann til Pílatusar („Handtakan“). Á meðan mætir Pétur þremur vitnum að handtöku Jesú og neitar fyrir þeim öllum að hann þekki Jesú. María bendir á að Jesús hafði séð þetta fyrir („Afneitun Péturs“). Pílatus spyr Jesú hvort hann sé konungur Gyðinga. Jesús svarar: „Það eru þín orð.“ Þar sem Jesús er frá [[Galílea|Galíleu]] afsalar Pílatus sér lögsögu yfir honum og sendir hann til [[Heródes Antípas|Heródesar konungs]] („Pílatus og Kristur“). Heródes hvetur Jesú til að sanna guðleika sinn með því að vinna kraftaverk en Jesús virðir hann að vettugi. Heródes reiðist og sendir hann aftur til Pílatusar („Söngur Heródesar“). María Magdalena, Pétur og lærisveinarnir minnast þess er þau kynntust Jesú fyrst og óska þess að þau gætu snúið aftur til tíðar vonar og friðar („Lifum allt að nýju“). Júdas er harmi sleginn vegna misþyrminganna á Jesú. Hann segir faríseunum að hann sjái eftir gerðum sínum og spáir því að hans verði minnst sem svikara um alla eilífð. Kaífas og Annas segja honum að hann hafi gert hið rétta. Júdas fleygir peningunum sem hann fékk greidda á gólfið og rýkur út. Hann bölvar Guði fyrir að notfæra sér hann og fyrirfer sér („Dauði Júdasar“). Við réttarhöld Jesú reynir Pílatus að yfirheyra Jesú en æstur múgur krefst þess að Jesús verði [[Krossfesting|krossfestur]]. Pílatus segir múgnum að Jesús hafi ekki framið neinn glæp og verðskuldi ekki dauðann en reynir að gera múgnum til geðs með því að láta húðstrýkja Jesú. Pílatus grátbiður Jesú að halda uppi málsvörnum en Jesús svarar því af vanmætti að Guð hafi þegar ákveðið framhaldið. Múgurinn krefst þess enn að Jesú verði líflátinn og Pílatus fellst loks á með semingi að krossfesta Jesú („Yfirheyrsla Pílatusar“). Á meðan Jesús bíður krossfestingar vitjar andi Júdasar hans og spyr hví Jesús hafi komið á jörðu á þessum tíma og stað og hvort þetta hafi í raun verið hluti af guðlegri áætlun („Súperstar“). Jesús er krossfestur, segir sín hinstu orð og deyr („Krossfestingin“). Lík Jesú er tekið niður af krossinum og lagt til hinstu hvílu („Jóhannes 19:41“). ==Aðalhlutverk== {| class="wikitable" |- !Persóna!![[Raddgerð]]!!Lýsing |- valign="top" | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[Jesús|Jesús Kristur]] | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[barítenór]] (A₂–A_♭4, [[falsettó]] að G₅) | Titilhlutverkið, leiðtogi [[Postuli |postulanna tólf]], kallaður „sonur Guðs“ og „konungur Gyðinganna“. |- valign="top" | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[Júdas Ískaríot|Júdas]] | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[tenór]] (B₂–B₄, falsettó E₅) | Einn tólf lærisveina Jesú sem hefur áhyggjur af hinum fátæku og af afleiðingum af frægð Jesú. |- valign="top" | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|{{nowrap|[[María Magdalena]]}} | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|{{nowrap|[[messósópran]] (F₃–E_♭5)}} | Fylgiskona Jesú sem verður ástfangin af honum. |- valign="top" | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[Pontíus Pílatus]] | style="text-align: left; vertical-align:middle;" |[[barítenór]] (A₂–B_♭4) | Landstjóri Rómverja í Júdeu sem sér sýn af krossfestingu Jesú í draumi og stendur brátt frammi fyrir sömu aðstæðum. |- valign="top" | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[Kaífas]] | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[Bassi (söngrödd)|bassi]]-[[barítenór]] (C♯₂–F₄) | Æðstiprestur og leiðtogi faríseanna sem líta á Jesú sem ógn gegn þjóðinni. |- valign="top" | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[Annas]] | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[kontratenór]] (G₃–D₅) | Annar prestur sem Kaífas fær til að líta á Jesú sem ógn. |- valign="top" | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[Pétur postuli|Pétur]] | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[barítenór]] (A₂–G₄) | Einn af tólf lærisveinum Jesú. Hann afneitar Jesú þrisvar nóttina eftir handtöku Jesú til að bjarga sjálfum sér. |- valign="top" | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[Símon vandlætari|Símon oftrúaði]] | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[tenór]] (G₃–B₄) | Einn af tólf lærisveinum Jesú. Hann hvetur Jesú til að fá stuðningsmenn sína til að grípa til vopna gegn Rómverjum. |- valign="top" | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[Heródes Antípas|Heródes konungur]] | style="text-align: left; vertical-align:middle;"|[[barítenór]] (B₂–G₄) | Konungur Galíleu. Jesús er framseldur til hans eftir að hann er fyrst tekinn til Pílatusar. |} == Lög == {{col-begin}} {{col-2}} '''Fyrsti þáttur''' * „Forleikur“ („Overture“) – Hljómsveit * „Paradís“ („Heaven on Their Minds“) – [[Júdas Ískaríot|Júdas]] * „Hvað herma flugufregnir?/Furðulegir hlutir“ („What's the Buzz/Strange Thing, Mystifying“) – [[Jesús]], Júdas, [[María Magdalena|María]] og [[Postuli|postularnir]] * „Engu er að kvíða“ („Everything's Alright“) – María, Júdas, Jesús, konur og postular * „Líflátum hann“ („This Jesus Must Die“) – [[Kaífas]], [[Annas]] og prestar * „Hósanna“ („Hosanna“) – Jesús, Kaífas og kór * „Söngur Símons oftrúaða“ („Simon Zealotes/Poor Jerusalem“) – [[Símon vandlætari|Símon]], Jesús og kór * „Draumur Pílatusar“ („Pilate's Dream“) – [[Pontíus Pílatus|Pílatus]] * „Musterið“ („The Temple“) – Jesús og kór * „Engu er að kvíða“ (endurtekning) – María og Jesús * „Á ég ást mína að játa?“ („I Don't Know How to Love Him“) – María * „Bölvaður um alla eilífð/Blóðpeningar“ („Damned for All Time/Blood Money“) – Júdas, Kaífas, Annas og kór {{col-2}} '''Annar þáttur''' * „Síðasta kvöldmáltíðin“ („The Last Supper“) – Jesús, Júdas og postular * „Grasagarðurinn“ („Gethsemane (I Only Want to Say)“) – Jesús * „Handtakan“ („The Arrest“) – Júdas, Jesús, [[Pétur postuli|Pétur]], postular, Kaífas, Annas og kór * „Afneitun Péturs“ („Peter's Denial“) – kona við eldinn, Pétur, hermaður, gamall maður og María * „Pílatus og Kristur“ („Pilate and Christ“) – Pílatus, Jesús, hermaður og kór * „Söngur Heródesar“ („King Herod's Song“) – [[Heródes Antípas|Heródes]] * „Lifum allt að nýju“ („Could We Start Again Please?“) – María, Pétur, postular og konur * „Dauði Júdasar“ („Judas' Death“) – Júdas, Kaífas, Annas og kór * „Yfirheyrsla Pílatusar“ („Trial Before Pilate“) – Pílatus, Kaífas, Jesús og kór * „Súperstar“ („Superstar“) – Júdas, sálarsystur og englar * „Krossfestingin“ („The Crucifixion“) – Jesus og kór * „Jóhannes 19:41“ („John Nineteen: Forty-One“) – Hljómsveit {{col-end}} ==Sýningar á Íslandi== ''Súperstar'' var sýnt, með undirtitlinum ''Jesús guð dýrlingur'', af [[Leikfélag Reykjavíkur|Leikfélagi Reykjavíkur]] í [[Austurbæjarbíó]]i árið 1972. [[Pétur Einarsson (f. 1940)|Pétur Einarsson]] leikstýrði verkinu og Níels Óskarsson þýddi textann á íslensku. Guðmundur F. Benediktsson fór með hlutverk Jesú og [[Pálmi Gestsson]] lék Júdas.<ref>{{Vefheimild|titill= Súperstar - Jesús guð dýrlingur|url=https://leikminjasafn.is/index.php?page=result&q=getLeiksyningDXO/1413|útgefandi=Leikminjasafn Íslands|skoðað=15. mars 2026}}</ref> Leikfélag Reykjavíkur setti verkið upp á ný árið 1995 á stóra sviði [[Þjóðleikhúsið|Þjóðleikhússins]] í leikstjórn [[Páll Baldvin Baldvinsson|Páls Baldvins Baldvinssonar]] og íslenskri þýðingu eftir Emilíu Baldursdóttur og Hannes Örn Blandon. Pétur Örn Guðmundsson lék Jesú og [[Stefán Hilmarsson]] og Þór Breiðfjörð deildu með sér hlutverki Júdasar.<ref>{{Vefheimild|titill= Súperstar|url= https://leikminjasafn.is/index.php?page=result&q=getLeiksyningDXO/1412|útgefandi=Leikminjasafn Íslands|skoðað=15. mars 2026}}</ref> Verkið var sýnt (undir enska titlinum ''Jesus Christ Superstar'') í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]] árið 2007 í leikstjórn [[Björn Hlynur Haraldsson|Björns Hlyns Haraldssonar]] og þýðingu [[Karl Ágúst Úlfsson|Karls Ágústs Úlfssonar]]. Hrafn „Krummi“ Björgvinsson lék Jesú og Jens Ólafsson lék Júdas.<ref>{{Vefheimild|titill= Jesus Christ Superstar|url= https://leikminjasafn.is/index.php?page=result&q=getLeiksyningDXO/2450|útgefandi=Leikminjasafn Íslands|skoðað=15. mars 2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Broadway-söngleikir]] [[Flokkur:Söngleikir eftir Andrew Lloyd Webber]] [[Flokkur:Söngleikir frumsýndir 1971]] 7e4j08kwyq22hwb6zheef8bd4rz2xz0 0 190412 1952396 1951942 2026-03-28T16:44:19Z Bjarki S 9 /* Skoðanakannanir */ 1952396 wikitext text/x-wiki '''Borgarstjórnarkosningar''' fara fram í [[Reykjavík]] [[16. maí]] [[2026]] þegar [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|kosið verður til sveitarstjórna á landsvísu]]. Kosið verður um 23 sæti í [[Borgarstjórn Reykjavíkur|borgarstjórn]] og 12 fulltrúa þarf því til að mynda meirihluta. Framboðsfrestur er til 10. apríl. 24 kjörstaðir verða í hverfum borgarinnar. Í kjölfar borgarstjórnarkosninga 2022 var myndaður meirihluti [[Samfylkingin|Samfylkingar]], [[Framsóknarflokkur|Framsóknarflokks]], [[Viðreisn]]ar og [[Píratar|Pírata]]. Samkvæmt samkomulagi flokkanna gegndi [[Dagur B. Eggertsson]], oddviti Samfylkingar, hlutverki borgarstjóra fram í janúar 2024 en þá tók [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]], oddviti Framsóknar, við embættinu. Upp úr þessu meirihlutasamstarfi slitnaði í febrúar 2025, m.a. vegna ágreinings um skipulagsmál vegna [[Reykjavíkurflugvöllur|Reykjavíkurflugvallar]]. Nýr fimm flokka meirihluti Samfylkingar, Pírata, [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokksins]] og [[Flokkur fólksins|Flokks fólksins]] tók þá við og [[Heiða Björg Hilmisdóttir]] tók við embætti borgarstjóra, en hún var þá orðin oddviti Samfylkingar í borgarstjórn eftir að Dagur [[Alþingiskosningar 2024|náði kjöri á Alþingi]] og vék úr borgarstjórn. Í skoðanakönnununum hefur fylgi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokks]], Samfylkingar, Viðreisnar og [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokksins]] verið að mælast hærra en það fylgi sem flokkarnir fengu árið 2022, en Miðflokkurinn fékk þá engann mann kjörinn í borgarstjórn. Á móti hefur fylgi við Framsóknarflokkinn minnkað verulega og einnig nokkuð hjá Pírötum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252811685d/ny-konnun-synir-meiri-hlutann-fallinn-i-borginni|titill=Ný könnun sýnir meiri­hlutann fallinn í borginni|höfundur=Sunna Sæmundsdóttir|útgefandi=Vísir.is|mánuður=2. desember|ár=2025}}</ref> Nokkur umræða átti sér stað um möguleika á sameiginlegu framboði vinstri flokka. Sanna Magdalena Mörtudóttir sem nú er oddviti Sósíalistaflokksins í borgarstjórn gaf út í desember 2025 að hún hygði á framboð undir merkjum „Vors til vinstri“ og bauð öðrum að vera með. Vinstri græn þáðu boðið og var nafninu síðar breytt í ''Vinstrið''.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252816686d|titill=Sanna býður sig fram undir merkjum Vors til vinstri|höfundur=Árni Sæberg|útgefandi=Vísir.is|mánuður=12. desember|ár=2025}}</ref> Píratar og Sósíalistaflokkurinn tóku hins vegar ekki þátt í því og munu bjóða fram í eigin nafni. ==Framboð== Sjálfstæðisflokkurinn hugðist efna til leiðtogaprófkjörs til að velja oddvita listans en þegar framboðsfrestur rann út 6. janúar hafði aðeins borist framboð [[Hildur Björnsdóttir|Hildar Björnsdóttur]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-01-06-hildur-baud-sig-ein-fram-i-leidtogaprofkjori-sjalfstaedismanna-463017?fbclid=IwY2xjawPLHA5leHRuA2FlbQIxMQBicmlkETFiS0Y3bnJsZ0FxTTYxdW9kc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHonD4chMrGdEFvKVfXvjgAbkL-0rFEORkT1BVVF14qxulG_BsXnF522wSkGH_aem_2urSfR0msWx8Be7psUDgyQ|titill=Hildur bauð sig ein fram í leiðtogaprófkjöri Sjálfstæðismanna|höfundur=Brynjólfur Þór Guðmundsson|útgefandi=RÚV|mánuður=6. janúar|ár=2026}}</ref> Hún leiðir því lista Sjálfstæðismanna og varð fyrst til þess að gera það tvennar borgarstjórnarkosningar í röð á þessari öld. Hjá Samfylkingu var efnt til prófkjörs þar sem Heiða Björg Hilmisdóttir sóttist eftir því að leiða listann áfram, en tapaði fyrir [[Pétur Marteinsson|Pétri Marteinssyni]] sem hlauta efsta sætið. Viðreisn, Píratar og Sósíalistar héldu einnig prófkjör en Framsóknarflokkurinn valdi í fjögur efstu sæti listans á tvöföldu kjördæmaþingi. Miðflokkurinn stillti upp sínum framboðslista. Framboðslisti Vinstrisins samanstendur af fyrrum félagsmönnum Sósíalistaflokksins undir forystu [[Sanna Magdalena Mörtudóttir|Sönnu Magdalenu Mörtudóttur]] annars vegar og Vinstri grænum hinsvegar. VG hélt prófkjör um röðun í þau sæti á listanum sem koma í hlut VG. === (B) Framsóknarflokkurinn === Kosið var í efstu fjögur sæti lista Framsóknarflokksins á tvöföldu kjördæmaþingi 8. febrúar 2026. [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]], fyrrum [[borgarstjóri Reykjavíkur]] (2024-2025) og sitjandi oddviti flokksins í borgarstjórn frá [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|2022]] var einn í framboði í oddvitasætið og [[Magnea Gná Jóhannsdóttir]] sem skipaði þriðja sæti listans í kosningunum 2022 var ein í framboði í annað sætið.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.tiktok.com/@chessafterdark/video/7420887642784435489?lang=en|titill=Ætlar Einar að bjóða sig aftur fram til Borgarstjóra á næsta kjörtímabili?|höfundur=@chessafterdark|útgefandi=TikTok|mánuður=1. október|ár=2024}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/453513|title=Flestir oddvitar ætla aftur fram - RÚV.is|last=Kristjánsson|first=Alexander|date=2025-09-15|website=RÚV|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.framsokn.is/en/blog/nidurstada-i-reykjavik|titill=Niðurstaða í Reykjavík|útgefandi=Framsóknarflokkurinn|mánuður=8. febrúar|ár=2026}}</ref> === (C) Viðreisn === [[Þórdís Lóa Þórhallsdóttir]] hafði verið oddviti flokksins í borgarstjórn frá því að hann bauð fyrst fram í Reykjavík 2018 en gaf ekki kost á sér áfram.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-09-15-thordis-loa-gefur-ekki-kost-a-ser-i-borgarstjornarkosningum-453494|titill=Þórdís Lóa gefur ekki kost á sér í borgarstjórnarkosningum|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=15. september|ár=2025}}</ref> Kosið var um oddvitasæti listans í leiðtogaprófkjöri 31. janúar 2026 þar sem fjórir voru í framboði: * [[Aðalsteinn Leifsson]], fyrrum ríkissáttasemjari (2020-2023) og aðstoðarmaður [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur]] utanríkisráðherra<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252817777d/adal-steinn-gefur-kost-a-ser-i-oddvitasaeti-og-fer-i-leyfi|title=Aðal­steinn gefur kost á sér í oddvitasæti og fer í leyfi - Vísir|last=Sæberg|first=Árni|date=2025-12-15|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> * [[Björg Magnúsdóttir]], sjónvarpskona og fyrrum aðstoðarmaður [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einars Þorsteinssonar]] borgarstjóra<ref>{{Cite web|url=https://www.vb.is/frettir/thrju-i-oddvitaslag-hja-vidreisn-i-borginni/|title=Björg hellir sér í odd­vita­slaginn hjá Viðreisn|website=www.vb.is|access-date=2026-01-08}}</ref> * [[Róbert Ragnarsson]], fyrrum bæjarstjóri [[Grindavík|Grindavíkur]] (2010-2016)<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/10/robert_vill_leida_vidreisn_i_borginni/|title=Róbert vill leiða Viðreisn í borginni|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> * Signý Sigurðardóttir, viðskiptafræðingur. Björg Magnúsdóttir sigraði örugglega í prófkjörinu. Stillt var upp í önnur sæti listans og hann kynntur 5. mars. Í öðru sæti var Róbert Ragnarsson sem hafði boðið sig fram í leiðtogaprófkjörinu en í því þriðja var leikarinn [[Þorvaldur Davíð Kristjánsson]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-05-fjolmidlakona-stjornsysluradgjafi-og-leikari-i-thremur-efstu-saetum-vidreisnar-i-reykjavik-468882|titill=Fjölmiðlakona, stjórnsýsluráðgjafi og leikari í þremur efstu sætum Viðreisnar í Reykjavík|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=5. mars|ár=2026}}</ref> === (D) Sjálfstæðisflokkurinn === [[Hildur Björnsdóttir]], sitjandi oddviti flokksins í borgarstjórn frá [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|2022]] staðfesti í september 2025 að hún stefndi á að leiða listann áfram.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252775759d/oddvitarnir-aetla-ser-stora-hluti-eftir-atta-manudi|title=Oddvitarnir ætla sér stóra hluti eftir átta mánuði - Vísir|last=Daðason|first=Kolbeinn Tumi|date=2025-09-15|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Boðað var til leiðtogaprófkjörs í Sjálfstæðisflokknum og ýmsir mögulegir mótframbjóðendur voru nefndir í umræðunni og þá sérstaklega [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] alþingismaður og fyrrum [[Utanríkisráðherrar á Íslandi|utanríkisráðherra]] (2017-2021), [[Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra Íslands|umhverfisráðherra]] (2021-2024). Eftir umhugsun lét hann þó ekki verða af framboði.<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/eyjan/2025/04/24/ordid-gotunni-margir-vilja-gudlaug-thor-forystu-borginni-ut-med-alla-nuverandi-borgarfulltrua-sjalfstaedisflokksins/|title=Orðið á götunni: Margir vilja Guðlaug Þór í forystu í borginni – út með alla núverandi borgarfulltrúa Sjálfstæðisflokksins|date=2025-04-24|website=DV|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252776160d/hildur-vill-leida-a-fram-en-gud-laugur-lodinn-i-svorum|title=Hildur vill leiða á­fram en Guð­laugur loðinn í svörum - Vísir|last=Daðason|first=Kolbeinn Tumi|date=2025-09-17|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2026/01/02/miklar-likur-sagdar-ad-gudlaugur-thor-fari-fram-gegn-hildi/|title=Miklar líkur sagðar á að Guðlaugur Þór fari fram gegn Hildi|date=2026-01-02|website=DV|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262825166d/gud-laugur-fer-ekki-fram-i-reykja-vik|title=Guð­laugur fer ekki fram í Reykja­vík - Vísir|last=Arnardóttir|first=Lovísa|date=2026-06-01|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Þegar framboðsfresturinn rann út 6. janúar hafði aðeins borist framboð Hildar og hún varð því sjálfkjörin til að leiða flokkinn áfram og varð raunar fyrsti oddviti sjálfstæðismanna í borginni til að gera það tvennar kosningar í röð síðan [[Árni Sigfússon]] gerði það 1994 og 1998.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262825420d/hildur-bjorns-dottir-oskoradur-odd-viti-i-reykja-vik|title=Hildur Björns­dóttir óskoraður odd­viti í Reykja­vík - Vísir|last=Gunnarsson|first=Oddur Ævar|date=2026-06-01|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Uppstillingarnefnd valdi listann að öðru leyti og réðst í mikla endurnýjun þar sem sitjandi borgarfulltrúarflokksins voru annað hvort færðir neðar á lista eða teknir af honum. Af sitjandi borgarfulltrúum utan oddvitans er einungis [[Ragnhildur Alda Vilhjálmsdóttir]] í efstu sætum listans en hún skipar fjórða sætið. [[Bjarni Guðjónsson]], fyrrum forstöðumaður hjá [[VÍS]] og atvinnumaður í knattspyrnu, er í öðru sætinu og [[Brynjar Níelsson]], fyrrum alþingismaður, í því þriðja.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-28-listi-sjalfstaedisflokksins-i-reykjavik-stadfestur-468266|titill=Listi Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík staðfestur|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=28. febrúar|ár=2026}}</ref> Tveir af sitjandi fulltrúm flokksins í borgarstjórn, þau [[Kjartan Magnússon]] og [[Marta Guðjónsdóttir]], gengu til liðs við [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkinn]] eftir að hafa verið hafnað af uppstillingarnefndinni. Áður hafði fyrsti varamaður flokksins í borgarstjórn, [[Helgi Áss Grétarsson]], einnig gengið til liðs við Miðflokkinn og þegið sæti á framboðslista þess flokks.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262853376d/hefur-setid-tvo-af-thremur-borgar-stjornar-fundum-fra-thvi-ad-hann-skipti-um-lid|titill=Hefur setið tvo af þremur borgar­stjórnar­fundum frá því að hann skipti um lið|útgefandi=Vísir.is|mánuður=9. mars|ár=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/03/06/borgarfulltruar_sjalfstaedisflokksins_i_midflokkinn/|titill=Borgarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins í Miðflokkinn|útgefandi=Mbl.is|mánuður=6. mars|ár=2026}}</ref> === (F) Flokkur fólksins === Í kosningunum 2022 leiddi [[Kolbrún Baldursdóttir]] lista Flokks fólksins og náði ein kjöri í borgarstjórn. Kolbrún náði kjöri á Alþingi í [[Alþingiskosningar 2024|kosningunum 2024]] og vék í kjölfarið úr borgarstjórn. [[Helga Þórðardóttir]] hefur verið oddviti flokksins í borgarstjórn síðan en hún hyggur ekki á framboð nú.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/453554|title=Helga Þórðardóttir ætlar ekki aftur fram - RÚV.is|last=Kristjánsson|first=Alexander|date=2025-09-15|website=RÚV|access-date=2026-01-08}}</ref> Lítið hefur heyrst af því hvernig framboði flokksins í borginni verður háttað. === (J) Sósíalistaflokkur Íslands === [[Sanna Magdalena Mörtudóttir]] leiddi lista Sósíalistaflokksins í kosningunum 2022 þegar flokkurinn fékk tvo fulltrúa kjörna í borgarstjórn. Eftir innanflokksátök 2025 sagði Sanna af sér embætti pólitísks leiðtoga flokksins. Uppstillingarnefnd ákvað efstu 10 sæti listans nú og oddviti verður Silja Sóley Birgisdóttir, stuðningsfulltrúi.<ref>{{Cite web|url=https://www.sosialistaflokkurinn.is/frettir/10-efstu-saeti-i-reykjavik|title=10 efstu sæti á framboðslista Sósíalistaflokks Íslands í Reykjavík|website=sosialistaflokkurinn.is|date=2026-02-07|access-date=2026-02-21}}</ref> Enginn af fyrrum borgarfulltrúum eða varaborgarfulltrúum flokksins skipa listann nú.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-10-silja-soley-leidir-lista-sosialista-i-borginni-466613/|titill=Silja Sóley leiðir lista Sósíalista í borginni|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=10. febrúar|ár=2026}}</ref> === (M) Miðflokkurinn === Miðflokkurinn fékk engann fulltrúa kjörinn í kosningunum 2022 en flokkurinn fékk aukinn liðsstyrk undir lok kjörtímabilsins þegar [[Helgi Áss Grétarsson]], varaborgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins, gekk til liðs við Miðflokkinn og svo enn frekar þegar borgarfulltrúarnir [[Kjartan Magnússon]] og [[Marta Guðjónsdóttir]] gerðu slíkt hið sama. Uppstillingarnefnd setti saman framboðslista flokksins sem kynntur var 9. febrúar. Í oddvitasæti er [[Ari Edwald]], fyrrum forstjóri [[365 miðlar|365 miðla]], [[Mjólkursamsalan|MS]] og fyrrum framkvæmdastjóri [[Samtök atvinnulífsins|Samtaka Atvinnulífsins]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/466516|title=Ari Edwald leiðir lista Miðflokksins í Reykjavík - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2026-02-09|website=RÚV|access-date=2026-02-09}}</ref> Í öðru sæti er Kristín Kolbrún Waage Kolbeinsdóttir en hún var áður formaður Hvatar, félags sjálfstæðiskvenna í Reykjavík.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/01/25/kristin_vill_saeti_a_lista_midflokksins_i_borginni/|titill=Kristín vill sæti á lista Miðflokksins í borginni|útgefandi=mbl.is|mánuður=25. janúar|ár=2026}}</ref> === (P) Píratar === Píratar fengu þrjá fulltrúa kjörna í kosningunum 2022 og hafa tekið þátt í báðum meirihlutunum sem myndaðir voru á kjörtímabilinu. Ljóst varð að [[Dóra Björt Guðjónsdóttir]] myndi ekki leiða listann aftur eftir að hún tilkynnti um að hún væri gengin til liðs við Samfylkinguna í desember 2025.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-12-16-dora-bjort-fer-ur-pirotum-i-samfylkinguna-461707|titill=Dóra Björt fer úr Pírötum í Samfylkinguna|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=16. desember|ár=2025}}</ref> [[Alexandra Briem]], borgarfulltrúi og oddviti flokksins í borgarstjórn eftir brotthvarf Dóru Bjartar, sóttist eftir því að leiða listann.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252818183d/alexandra-saekist-eftir-oddvitasaetinu|title=Alexandra sækist eftir oddvitasætinu - Vísir|last=Erlingsdóttir|first=Silja Rún Sigurbjörnsdóttir,Margrét Helga|date=2025-12-16|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Hið sama gerði Kristinn Jón Ólafsson, fyrsti varaborgarfulltrúi flokksins.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-26-tvo-berjast-um-oddvitasaetid-hja-pirotum-468002|titill=Tvö berjast um oddvitasætið hjá Pírötum|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=26. febrúar|ár=2026}}</ref> Prófkjör fór fram frá 26. febrúar til 6. mars. 230 atkvæði voru greidd í prófkjörinu og Kristinn fór með sigur af hólmi en Alexandra lenti í öðru sæti.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-06-kristinn-skakar-sitjandi-oddvita-og-leidir-pirata-i-reykjavik-469042|titill=Kristinn skákar sitjandi oddvita og leiðir Pírata í Reykjavík|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=6. mars|ár=2026}}</ref> === (R) Okkar borg === Hópur sem kallar sig Ísland þvert á flokka og hefur staðið fyrir útfundum á Austurvelli um útlendingamál hefur boðað framboðið Okkar borg. Sigfús Aðalsteinsson fasteignasali leiðir það.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/455349|title=Ísland þvert á flokka boðar framboð til borgarstjórnar - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-10-06|website=RÚV|access-date=2026-01-08}}</ref> === (S) Samfylkingin === Samfylkingin fékk fimm fulltrúa kjörna í kosningunum 2022 undir forystu [[Dagur B. Eggertsson|Dags. B Eggertssonar]] sem gegndi embætti borgarstjóra þar til í janúar 2024. Í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]] náði Dagur kjöri á Alþingi og vék úr borgarstjórn í kjölfarið. [[Heiða Björg Hilmarsdóttir]] varð þá oddviti Samfylkingarinnar í borgarstjórn og svo borgarstjóri í nýjum meirihluta frá febrúar 2025. Hún gaf kost á sér að leiða Samfylkinguna áfram.<ref name=":0" /> [[Pétur Marteinsson]], rekstrarstjóri og fyrrum atvinnumaður í knattspyrnu bauð sig einnig fram í oddvitasætið.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262823575d/petur-fer-a-moti-borgar-stjora-og-vill-fyrsta-saetid-i-reykja-vik|title=Pétur fer á móti borgar­stjóra og vill fyrsta sætið í Reykja­vík - Vísir|last=Árnason|first=Eiður Þór|date=2026-01-01|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Prófkjör (eða flokksval eins og það er kallað í lögum flokksins) fór fram 24. janúar og var bindandi fyrir sex efstu sætin. Greidd voru 4.849 atkvæði og Pétur hafði öruggan sigur með 3.063 atkvæði í fyrsta sætið en Heiða Björg lenti í öðru sæti með 1.668 atkvæði í 1.–2. sæti og var raunar aðeins 15 atkvæðum frá því að hafna í þriðja sætinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-01-25-dora-bjort-ekki-medal-sjo-efstu-i-flokksvali-samfylkingarinnar-464931|titill=Dóra Björt ekki meðal sjö efstu í flokksvali Samfylkingarinnar|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=25. janúar|ár=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://vb.is/frettir/borgarstjori-galt-algjort-afhrod/|titill=Borgarstjóri galt agjört afhroð|útgefandi=Viðskiptablaðið|mánuður=24. janúar|ár=2026}}</ref> Nokkrum dögum eftir flokksvalið gaf Heiða það út að hún myndi taka annað sætið á listanum þrátt fyrir að niðurstaðan hafi verið henni mikil vonbrigði.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262834784d/heida-tekur-annad-saetid-i-reykjavik|titill=Heiða tekur annað sætið í Reykjavík|útgefandi=Vísir|mánuður=27. janúar|ár=2026}}</ref> === Vinstrið === Í kjölfar alþingiskosninganna 2024 vaknaði nokkur umræða um samstarf eða sameiningu flokka á vinstri vængnum eftir að Vinstri græn og Píratar féllu af þingi og Sósíalistaflokkurinn fékk engann mann kjörinn en samanlagt fylgi þessara þriggja flokka var 9,3% í kosningunum. [[Sanna Magdalena Mörtudóttir]], sem hafði verið oddviti Sósíalistaflokksins, boðaði í desember 2025 að hún ætlaði ekki aftur að vera í framboði undir merkjum Sósíalistaflokksins þrátt fyrir að vera enn formlega félagi í flokknum. Hún kynnti áform um framboð undir heitinu „Vor til vinstri“.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/453521|title=Sanna ætlar aftur fram en ekki endilega fyrir Sósíalista - RÚV.is|last=Kristjánsson|first=Alexander|date=2025-09-15|website=RÚV|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://heimildin.is/grein/25803/|title=Sanna með nýtt framboð|last=Reynisson|first=Jón Trausti|date=2025-12-12|website=Heimildin|access-date=2026-01-08}}</ref> Samkomulag náðist um að Vinstri græn og Vor til vinstri stæðu saman að framboði sem kallast [[Vinstrið]] þar sem Sanna skipar fyrsta sætið og aðrir á vegum Vors til vinstri skipi sæti fjögur og fimm, en Vinstri græn skipi í sæti tvö, þrjú og sex. Forval fór fram hjá Vinstri grænum um röðun í þeirra sæti á lista Vinstrisins. [[Líf Magneudóttir]], sitjandi oddviti Vinstri grænna í borgarstjórn bar sigur úr býtum og skipar því annað sæti listans og [[Stefán Pálsson]] lenti í öðru sæti forvalsins og verður því í þriðja sæti hins sameiginlega framboðs. == Skoðanakannanir == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" |- style="height:40px;" ! style="width:150px;" rowspan="2"| Fyrirtæki ! style="width:135px;" rowspan="2"| Framkvæmd ! style="width:30px;" rowspan="2"| Svarendur ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Sjálfstæðisflokkurinn|D]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Samfylkingin|S]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Framsóknarflokkurinn|B]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Píratar|P]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|J]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Viðreisn|C]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Flokkur fólksins|F]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Vinstrið|V]]{{ref|a|[a]}} ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Miðflokkurinn (Ísland)|M]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Okkar borg|R]] ! class="unsortable" style="width:40px;" rowspan="2" | Aðrir ! style="width:30px;" rowspan="2"| Forskot |- ! style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Píratar}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Sósíalistaflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Viðreisn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Flokkur fólksins}};"| ! style="background:#023f38;"| ! style="background:{{flokkslitur|Miðflokkurinn}};"| |- |[https://www.dv.is/frettir/2026/3/28/fylgid-flugi-nyrri-konnun-borginni-einn-flokkur-lykilstodu/ Maskína] |12.–19. mars 2026 |1.442 |21,2 |style="background:#F6CDCF;"|21,7 |5,2 |5,4 |2,7 |12,6 |3,7 |12,4 |10,6 |2,3 |2,1 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 0,5 |- |[https://vb.is/frettir/-hnifjafnt-a-toppnum/ Gallup] |4. mars 2026 (birting) | |style="background:#C6ECFB;"|26,4 |style="background:#F6CDCF;"|26,4 |4,6 |3,7 |3,1 |10,7 |4,0 |8,7 |11,3 |1,2 |– | 0 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-27-samfylkingin-og-sjalfstaedisflokkur-gefa-eftir-i-borginni-468121 Maskína] |1.–27. febrúar 2026 |1.015 |22,7 |style="background:#F6CDCF;"|24,0 |5,1 |5,5 |3,7 |13,5 |3,4 |9,1 |11,0 |1,2 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,3 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |janúar 2026 | |24,4 |style="background:#F6CDCF;"|26,1 |4,4 |3,0 |3,8 |14,6 |3,8 |8,7 |10,1 |– |1,0 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,7 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |desember 2025 | |24,1 |style="background:#F6CDCF;"|26,7 |4,5 |6,3 |5,5 |12,1 |4,8 |5,3 |10,0 |– |0,6 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 2,6 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |nóvember 2025 | |style="background:#C6ECFB;"|31,0 |25,5 |4,2 |6,4 |5,0 |11,9 |2,9 |4,2 |8,5 |– |0,3 | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;"| 5,5 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |október 2025 | |25,4 |style="background:#F6CDCF;"|26,0 |3,9 |7,1 |6,1 |13,3 |5,2 |3,8 |8,5 |– |0,7 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 0,6 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |september 2025 | |24,8 |style="background:#F6CDCF;"|28,1 |3,4 |6,7 |3,9 |14,9 |4,6 |5,5 |7,1 |– |1,0 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 3,3 |- style="background:#E9E9E9;" |[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022#Reykjavík|Kosningar 2022]] |14. maí 2022 |– |style="background:#C6ECFB;"|24,5 |20,3 |18,7 |11,6 |7,7 |5,2 |4,5 |4,0 |2,5 |– |1,0 | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðis}};color:#FFFFFF;"| 4,2 |} :{{note|a|a}} Dálkurinn sýnir fylgi Vinstrisins eftir að það kom til sögunnar en þar áður fylgi VG og Vors til vinstri. ==Tilvísanir== [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík]] rriqhq2g6z2dogelh72r864ftfyb0iz 10 190454 1952544 1952132 2026-03-29T01:40:45Z TKSnaevarr 53243 1952544 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Postularnir tólf | title = [[Postuli|Postularnir tólf]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | list1 = * [[Andrés postuli|Andrés]] * [[Bartólómeus postuli|Bartólómeus]] * [[Filippus postuli|Filippus]] * [[Jakob Alfeusson]] * [[Jakob Sebedeusson]] * [[Jóhannes postuli|Jóhannes]] * [[Júdas Ískaríot]] * [[Júdas Taddeus]] * [[Matteus postuli|Matteus]] * [[Pétur postuli|Símon Pétur]] * [[Símon vandlætari]] * [[Tómas postuli|Tómas]] }}<noinclude>{{Documentation}}[[Flokkur:Þemasnið]]</noinclude> p4omq6uynw58oyipb4lxzes4j3plb2b 0 190464 1952376 2026-03-28T14:40:41Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Washington, D.C.]] 1952376 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Washington, D.C.]] 8ls71cl18yti6en2ifp9c9vg5z58ozu 0 190465 1952379 2026-03-28T14:49:26Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Einræðisherrann]] 1952379 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Einræðisherrann]] 1xykoehl4n9q2rhcgp61ldi6os6vjk3 6 190466 1952388 2026-03-28T16:05:09Z Masae 538 {{Mynd |myndlýsing = Andlitsmynd af Héðni Valdimarssyni, fyrrverandi þingmanni og formanni Sameiningarflokks alþýðu - sósíalistaflokksins . |uppruni = https://www.althingi.is/myndir/mynd/thingmenn/250/org/mynd.jpg |höfundaréttshafi = Alþingi |útskýring = Nauðsynleg myndskreyting fyrir greinar um íslensk stjórnmál og stjórnsýslu. }} {{Sanngjörn notkun}} 1952388 wikitext text/x-wiki == Lýsing == {{Mynd |myndlýsing = Andlitsmynd af Héðni Valdimarssyni, fyrrverandi þingmanni og formanni Sameiningarflokks alþýðu - sósíalistaflokksins . |uppruni = https://www.althingi.is/myndir/mynd/thingmenn/250/org/mynd.jpg |höfundaréttshafi = Alþingi |útskýring = Nauðsynleg myndskreyting fyrir greinar um íslensk stjórnmál og stjórnsýslu. }} {{Sanngjörn notkun}} 4j8u1x81ydzf3tcclw8ft976hbgj5jg 1952389 1952388 2026-03-28T16:07:04Z Masae 538 Bætti við mynd 1952389 wikitext text/x-wiki == Lýsing == {{Mynd |myndlýsing = Andlitsmynd af Héðni Valdimarssyni, fyrrverandi þingmanni og formanni Sameiningarflokks alþýðu - sósíalistaflokksins . |uppruni = https://www.althingi.is/myndir/mynd/thingmenn/250/org/mynd.jpg |höfundaréttshafi = Alþingi |útskýring = Nauðsynleg myndskreyting fyrir greinar um íslensk stjórnmál og stjórnsýslu. }} {{Sanngjörn notkun}} [[Flokkur:Myndir af Alþingismönnum]] [[Flokkur:Ófrjálst efni]] 88sbm98r4xphbhculzuqp5nkzuk5hc5 2 190467 1952399 2026-03-28T17:26:48Z Jeseinar 114977 Nýbirt 1952399 wikitext text/x-wiki == Jes Einar Þorsteinsson, arkitekt == Jes Einar Þorsteinsson fæddist í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] 5. september 1934. Hann lést aðfararnótt sunnudagsins 30. júní á Landspítalanum eftir stutt veikindi 89 ára að aldri. Foreldrar hans voru hjónin Ásdís Guðbjörg Jesdóttir, húsmóðir f. 29. ágúst 1911, d. 23. ágúst 2000 og Þorsteinn Einarsson, íþróttafulltrúi ríkisins f. 23. nóvember 1911, d. 5. janúar 2001. Jes Einar ólst upp í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] og í [[Reykjavík]]. Jes Einar var elstur tíu alsystkina. Þau eru Hildur Sigurlín f. 1937, Ágúst f. 1939, Guðni f. 1941, Ásdís Guðrún f. 1945, Sólveig f. 1947, Guðríður f. 1948, Eiríkur f. 1948, Gísli Ingimundur f. 1952 og Soffía f. 1954. Eiginkona Jes Einars er Ragnhildur Jónína Sigurðardóttir (Ranka) f. 5. nóvember 1941. Gengu þau í hjónaband 3. ágúst 1963. Foreldrar hennar voru hjónin Sigurrós Jónsdóttir, hárgreiðslumeistari Þjóðleikhússins f. 14. September, 1912 d. 17. maí 1993 og Sigurður Halldórsson skrifstofumaður og bæjarstjóri á Ísafirði f. 9. desember 1909, d. 23. maí 1965. Jes Einar og Ragnhildur eignuðust þrjú börn. Þau eru 1) Sigurður Halldór Jesson f. 10. mars 1970, kvæntur Guðbjörgu Grímsdóttur  f. 1968 og eiga þau synina Kára Zhan og Þór Wu. 2) Ásdís Sigurrós Jesdóttir f. 2. september 1972 gift Vilmundi Geir Guðmundssyni og börn þeirra eru Ragnhildur Rún, Kolbeinn Jes og Ástrós Magna. Ragnhildur Rún á soninn Vilgeir Svan. 3) Ragnhildur Jesdóttir f. 5. júlí 1974, d. 5. júlí 1974. Jes Einar var mikilvirtur [[arkitekt]]. Eftir hann liggur fjöldi þekktra bygginga, sérstaklega heilbrigðis- og íþróttamannvirki. Má þar helst nefna  Sjúkrahúsið á Ísafirði, viðbyggingu við sjúkrahúsið á Stykkishólmi, Heilsugæslu og Tónlistarskóla á Seltjarnarnesi ásamt fjölda annarra heilusgæsla víða um land. Eftir hann liggur sömuleiðis fjöldi íþróttamannvirkja, ekki síst sundlaugar m.a.  í [[Bolungarvík]], [[Borgarnes|Borgarnesi]],  [[Flateyri]] og Skeiðalaug auk viðbyggingar við Laugardalslaug og Vesturbæjarlaug. Þessu til víðbótar teiknaði hann íbúðir fyrir aldraða á [[Vík í Mýrdal]] og einbýlishús auk verðlaunaðra tillagna í samkeppnum. Jes Einar útskrifaðist sem stúdent frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|MR]] 1954, nam málaralist í [[París]] frá 1954 til 1956, m.a. á Académie de la Grande Chaumière en útskrifaðist úr arkitektúr frá École Nationale Supérieure des Beaux-Arts í París 1967. Eftir heimkomuna til Íslands það ár rak hann arkitektastofu í eigin nafni . 1963 og 1964 hélt hann tvær myndlistarsýningar í Ásmundarsal og eru verk eftir hann í eigu Listasafns Íslands og fleiri safna.   Hönnunarsafn Íslands tók við teikningasafni hans til varðveislu á síðasta ári. Samhliða stofurekstri sinnti Jes Einar ábyrgðarstörfum fyrir arkitekta, var í stjórn  Arkitektafélags Íslands í samtals sex ár og þar af formaður 1984-86. Hann sat í stjórn [[Bandalag íslenskra listamanna|Bandalags Íslenskra listamanna]] og í stjórn Listskreytingasjóðs fyrir arkitekta á sama tíma. Jes Einar var formaður stjórnar ÍSARK-Íslenska arkitektaskólans meðan hann starfaði og var kjörinn heiðursfélagi í Arkitektafélagi Íslands 2013. ''Samantekt Hulda Halldórsdóttir og Eiríkur Þorsteinsson'' [[Flokkur:Arkitektar]] [[Flokkur:Jes Einar Þorsteinsson]] [[Flokkur:Brútalismi]] 2wu37sk7tpst7qd5muq657jr64xp2oz 1952430 1952399 2026-03-28T19:59:11Z Jeseinar 114977 1952430 wikitext text/x-wiki == Jes Einar Þorsteinsson, arkitekt == Jes Einar Þorsteinsson fæddist í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] 5. september 1934. Hann lést aðfararnótt sunnudagsins 30. júní á Landspítalanum eftir stutt veikindi 89 ára að aldri. Foreldrar hans voru hjónin Ásdís Guðbjörg Jesdóttir, húsmóðir f. 29. ágúst 1911, d. 23. ágúst 2000 og Þorsteinn Einarsson, íþróttafulltrúi ríkisins f. 23. nóvember 1911, d. 5. janúar 2001. Jes Einar ólst upp í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] og í [[Reykjavík]]. Jes Einar var mikilvirtur [[arkitekt]]. Eftir hann liggur fjöldi þekktra bygginga, sérstaklega heilbrigðis- og íþróttamannvirki. Má þar helst nefna  Sjúkrahúsið á Ísafirði, viðbyggingu við sjúkrahúsið á Stykkishólmi, Heilsugæslu og Tónlistarskóla á Seltjarnarnesi ásamt fjölda annarra heilusgæsla víða um land. Eftir hann liggur sömuleiðis fjöldi íþróttamannvirkja, ekki síst sundlaugar m.a.  í [[Bolungarvík]], [[Borgarnes|Borgarnesi]],  [[Flateyri]] og Skeiðalaug auk viðbyggingar við Laugardalslaug og Vesturbæjarlaug. Þessu til víðbótar teiknaði hann íbúðir fyrir aldraða á [[Vík í Mýrdal]] og einbýlishús auk verðlaunaðra tillagna í samkeppnum. Jes Einar útskrifaðist sem stúdent frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|MR]] 1954, nam málaralist í [[París]] frá 1954 til 1956, m.a. á Académie de la Grande Chaumière en útskrifaðist úr arkitektúr frá École Nationale Supérieure des Beaux-Arts í París 1967. Eftir heimkomuna til Íslands það ár rak hann arkitektastofu í eigin nafni . 1963 og 1964 hélt hann tvær myndlistarsýningar í Ásmundarsal og eru verk eftir hann í eigu Listasafns Íslands og fleiri safna.   Hönnunarsafn Íslands tók við teikningasafni hans til varðveislu á síðasta ári. Samhliða stofurekstri sinnti Jes Einar ábyrgðarstörfum fyrir arkitekta, var í stjórn  Arkitektafélags Íslands í samtals sex ár og þar af formaður 1984-86. Hann sat í stjórn [[Bandalag íslenskra listamanna|Bandalags Íslenskra listamanna]] og í stjórn Listskreytingasjóðs fyrir arkitekta á sama tíma. Jes Einar var formaður stjórnar ÍSARK-Íslenska arkitektaskólans meðan hann starfaði og var kjörinn heiðursfélagi í Arkitektafélagi Íslands 2013. === Persónulegt líf === Jes Einar var elstur tíu alsystkina. Þau eru Hildur Sigurlín f. 1937, Ágúst f. 1939, Guðni f. 1941, Ásdís Guðrún f. 1945, Sólveig f. 1947, Guðríður f. 1948, Eiríkur f. 1948, Gísli Ingimundur f. 1952 og Soffía f. 1954. Eiginkona Jes Einars er Ragnhildur Jónína Sigurðardóttir (Ranka) f. 5. nóvember 1941. Gengu þau í hjónaband 3. ágúst 1963. Foreldrar hennar voru hjónin Sigurrós Jónsdóttir, hárgreiðslumeistari Þjóðleikhússins f. 14. September, 1912 d. 17. maí 1993 og Sigurður Halldórsson skrifstofumaður og bæjarstjóri á Ísafirði f. 9. desember 1909, d. 23. maí 1965. Jes Einar og Ragnhildur eignuðust þrjú börn. ''Samantekt Hulda Halldórsdóttir og Eiríkur Þorsteinsson'' [[Flokkur:Arkitektar]] [[Flokkur:Jes Einar Þorsteinsson]] [[Flokkur:Brútalismi]] a1jg6ti12h717lef51p2y82vls9c5cb 1952431 1952430 2026-03-28T20:07:04Z Jeseinar 114977 1952431 wikitext text/x-wiki == Jes Einar Þorsteinsson, arkitekt == Jes Einar Þorsteinsson fæddist í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] 5. september 1934. Hann lést aðfararnótt sunnudagsins 30. júní á Landspítalanum eftir stutt veikindi 89 ára að aldri. Foreldrar hans voru hjónin Ásdís Guðbjörg Jesdóttir, húsmóðir f. 29. ágúst 1911, d. 23. ágúst 2000 og Þorsteinn Einarsson, íþróttafulltrúi ríkisins f. 23. nóvember 1911, d. 5. janúar 2001. Jes Einar ólst upp í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] og í [[Reykjavík]]. Jes Einar var elstur tíu alsystkina. Þau eru Hildur Sigurlín f. 1937, Ágúst f. 1939, Guðni f. 1941, Ásdís Guðrún f. 1945, Sólveig f. 1947, Guðríður f. 1948, Eiríkur f. 1948, Gísli Ingimundur f. 1952 og Soffía f. 1954. Eiginkona Jes Einars er Ragnhildur Jónína Sigurðardóttir (Ranka) f. 5. nóvember 1941. Gengu þau í hjónaband 3. ágúst 1963. Foreldrar hennar voru hjónin Sigurrós Jónsdóttir, hárgreiðslumeistari Þjóðleikhússins f. 14. September, 1912 d. 17. maí 1993 og Sigurður Halldórsson skrifstofumaður og bæjarstjóri á Ísafirði f. 9. desember 1909, d. 23. maí 1965. Jes Einar og Ragnhildur eignuðust þrjú börn. Þau eru 1) Sigurður Halldór Jesson f. 10. mars 1970, kvæntur Guðbjörgu Grímsdóttur  f. 1968 og eiga þau synina Kára Zhan og Þór Wu. 2) Ásdís Sigurrós Jesdóttir f. 2. september 1972 gift Vilmundi Geir Guðmundssyni og börn þeirra eru Ragnhildur Rún, Kolbeinn Jes og Ástrós Magna. Ragnhildur Rún á soninn Vilgeir Svan. 3) Ragnhildur Jesdóttir f. 5. júlí 1974, d. 5. júlí 1974. Jes Einar var mikilvirtur [[arkitekt]]. Eftir hann liggur fjöldi þekktra bygginga, sérstaklega heilbrigðis- og íþróttamannvirki. Má þar helst nefna  Sjúkrahúsið á Ísafirði, viðbyggingu við sjúkrahúsið á Stykkishólmi, Heilsugæslu og Tónlistarskóla á Seltjarnarnesi ásamt fjölda annarra heilusgæsla víða um land. Eftir hann liggur sömuleiðis fjöldi íþróttamannvirkja, ekki síst sundlaugar m.a.  í [[Bolungarvík]], [[Borgarnes|Borgarnesi]],  [[Flateyri]] og Skeiðalaug auk viðbyggingar við Laugardalslaug og Vesturbæjarlaug. Þessu til víðbótar teiknaði hann íbúðir fyrir aldraða á [[Vík í Mýrdal]] og einbýlishús auk verðlaunaðra tillagna í samkeppnum. Jes Einar útskrifaðist sem stúdent frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|MR]] 1954, nam málaralist í [[París]] frá 1954 til 1956, m.a. á Académie de la Grande Chaumière en útskrifaðist úr arkitektúr frá École Nationale Supérieure des Beaux-Arts í París 1967. Eftir heimkomuna til Íslands það ár rak hann arkitektastofu í eigin nafni . 1963 og 1964 hélt hann tvær myndlistarsýningar í Ásmundarsal og eru verk eftir hann í eigu Listasafns Íslands og fleiri safna.   Hönnunarsafn Íslands tók við teikningasafni hans til varðveislu á síðasta ári. Samhliða stofurekstri sinnti Jes Einar ábyrgðarstörfum fyrir arkitekta, var í stjórn  Arkitektafélags Íslands í samtals sex ár og þar af formaður 1984-86. Hann sat í stjórn [[Bandalag íslenskra listamanna|Bandalags Íslenskra listamanna]] og í stjórn Listskreytingasjóðs fyrir arkitekta á sama tíma. Jes Einar var formaður stjórnar ÍSARK-Íslenska arkitektaskólans meðan hann starfaði og var kjörinn heiðursfélagi í Arkitektafélagi Íslands 2013. ''Samantekt Hulda Halldórsdóttir og Eiríkur Þorsteinsson'' [[Flokkur:Arkitektar]] [[Flokkur:Jes Einar Þorsteinsson]] [[Flokkur:Brútalismi]] 2wu37sk7tpst7qd5muq657jr64xp2oz 1952615 1952431 2026-03-29T09:44:35Z Jeseinar 114977 Heimild sett inn. 1952615 wikitext text/x-wiki == <ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2024/07/02/andlat_jes_einar_thorsteinsson/|title=Andlát: Jes Einar Þorsteinsson|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-03-29}}</ref>Jes Einar Þorsteinsson, arkitekt == Jes Einar Þorsteinsson fæddist í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] 5. september 1934. Hann lést aðfararnótt sunnudagsins 30. júní á Landspítalanum eftir stutt veikindi 89 ára að aldri. Foreldrar hans voru hjónin Ásdís Guðbjörg Jesdóttir, húsmóðir f. 29. ágúst 1911, d. 23. ágúst 2000 og Þorsteinn Einarsson, íþróttafulltrúi ríkisins f. 23. nóvember 1911, d. 5. janúar 2001. Jes Einar ólst upp í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] og í [[Reykjavík]]. Jes Einar var elstur tíu alsystkina. Þau eru Hildur Sigurlín f. 1937, Ágúst f. 1939, Guðni f. 1941, Ásdís Guðrún f. 1945, Sólveig f. 1947, Guðríður f. 1948, Eiríkur f. 1948, Gísli Ingimundur f. 1952 og Soffía f. 1954. Eiginkona Jes Einars er Ragnhildur Jónína Sigurðardóttir (Ranka) f. 5. nóvember 1941. Gengu þau í hjónaband 3. ágúst 1963. Foreldrar hennar voru hjónin Sigurrós Jónsdóttir, hárgreiðslumeistari Þjóðleikhússins f. 14. September, 1912 d. 17. maí 1993 og Sigurður Halldórsson skrifstofumaður og bæjarstjóri á Ísafirði f. 9. desember 1909, d. 23. maí 1965. Jes Einar og Ragnhildur eignuðust þrjú börn. Þau eru 1) Sigurður Halldór Jesson f. 10. mars 1970, kvæntur Guðbjörgu Grímsdóttur  f. 1968 og eiga þau synina Kára Zhan og Þór Wu. 2) Ásdís Sigurrós Jesdóttir f. 2. september 1972 gift Vilmundi Geir Guðmundssyni og börn þeirra eru Ragnhildur Rún, Kolbeinn Jes og Ástrós Magna. Ragnhildur Rún á soninn Vilgeir Svan. 3) Ragnhildur Jesdóttir f. 5. júlí 1974, d. 5. júlí 1974. Jes Einar var mikilvirtur [[arkitekt]]. Eftir hann liggur fjöldi þekktra bygginga, sérstaklega heilbrigðis- og íþróttamannvirki. Má þar helst nefna  Sjúkrahúsið á Ísafirði, viðbyggingu við sjúkrahúsið á Stykkishólmi, Heilsugæslu og Tónlistarskóla á Seltjarnarnesi ásamt fjölda annarra heilusgæsla víða um land. Eftir hann liggur sömuleiðis fjöldi íþróttamannvirkja, ekki síst sundlaugar m.a.  í [[Bolungarvík]], [[Borgarnes|Borgarnesi]],  [[Flateyri]] og Skeiðalaug auk viðbyggingar við Laugardalslaug og Vesturbæjarlaug. Þessu til víðbótar teiknaði hann íbúðir fyrir aldraða á [[Vík í Mýrdal]] og einbýlishús auk verðlaunaðra tillagna í samkeppnum. Jes Einar útskrifaðist sem stúdent frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|MR]] 1954, nam málaralist í [[París]] frá 1954 til 1956, m.a. á Académie de la Grande Chaumière en útskrifaðist úr arkitektúr frá École Nationale Supérieure des Beaux-Arts í París 1967. Eftir heimkomuna til Íslands það ár rak hann arkitektastofu í eigin nafni . 1963 og 1964 hélt hann tvær myndlistarsýningar í Ásmundarsal og eru verk eftir hann í eigu Listasafns Íslands og fleiri safna.   Hönnunarsafn Íslands tók við teikningasafni hans til varðveislu á síðasta ári. Samhliða stofurekstri sinnti Jes Einar ábyrgðarstörfum fyrir arkitekta, var í stjórn  Arkitektafélags Íslands í samtals sex ár og þar af formaður 1984-86. Hann sat í stjórn [[Bandalag íslenskra listamanna|Bandalags Íslenskra listamanna]] og í stjórn Listskreytingasjóðs fyrir arkitekta á sama tíma. Jes Einar var formaður stjórnar ÍSARK-Íslenska arkitektaskólans meðan hann starfaði og var kjörinn heiðursfélagi í Arkitektafélagi Íslands 2013. ''Samantekt Hulda Halldórsdóttir og Eiríkur Þorsteinsson'' [[Flokkur:Arkitektar]] [[Flokkur:Jes Einar Þorsteinsson]] [[Flokkur:Brútalismi]] 0npjay0pcvudse0fdynl1iyz3linx47 0 190468 1952401 2026-03-28T17:54:16Z Jeseinar 114977 Texti skrifaður af Eiríki Þorsteinssyni bróður Jes Einars og konu hans Huldu Haldórsdóttur. 1952401 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Jes Einar Þorsteins arktekt.jpg|alt=Jes Einar arkitekt|thumb|Jes Einar við eitt af höfuðverkum sínum Sjúkrahúsinu á Ísafirði.]] Jes Einar Þorsteinsson fæddist í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] 5. september 1934. Hann lést aðfararnótt sunnudagsins 30. júní á Landspítalanum eftir stutt veikindi 89 ára að aldri. Foreldrar hans voru hjónin Ásdís Guðbjörg Jesdóttir, húsmóðir f. 29. ágúst 1911, d. 23. ágúst 2000 og Þorsteinn Einarsson, íþróttafulltrúi ríkisins f. 23. nóvember 1911, d. 5. janúar 2001. Jes Einar ólst upp í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] og í [[Reykjavík]]. Jes Einar var elstur tíu alsystkina. Þau eru Hildur Sigurlín f. 1937, Ágúst f. 1939, Guðni f. 1941, Ásdís Guðrún f. 1945, Sólveig f. 1947, Guðríður f. 1948, Eiríkur f. 1948, Gísli Ingimundur f. 1952 og Soffía f. 1954. Eiginkona Jes Einars er Ragnhildur Jónína Sigurðardóttir (Ranka) f. 5. nóvember 1941. Gengu þau í hjónaband 3. ágúst 1963. Foreldrar hennar voru hjónin Sigurrós Jónsdóttir, hárgreiðslumeistari Þjóðleikhússins f. 14. September, 1912 d. 17. maí 1993 og Sigurður Halldórsson skrifstofumaður og bæjarstjóri á Ísafirði f. 9. desember 1909, d. 23. maí 1965. Jes Einar og Ragnhildur eignuðust þrjú börn. Þau eru 1) Sigurður Halldór Jesson f. 10. mars 1970, kvæntur Guðbjörgu Grímsdóttur  f. 1968 og eiga þau synina Kára Zhan og Þór Wu. 2) Ásdís Sigurrós Jesdóttir f. 2. september 1972 gift Vilmundi Geir Guðmundssyni og börn þeirra eru Ragnhildur Rún, Kolbeinn Jes og Ástrós Magna. Ragnhildur Rún á soninn Vilgeir Svan. 3) Ragnhildur Jesdóttir f. 5. júlí 1974, d. 5. júlí 1974. Jes Einar var mikilvirtur [[arkitekt]]. Eftir hann liggur fjöldi þekktra bygginga, sérstaklega heilbrigðis- og íþróttamannvirki. Má þar helst nefna  Sjúkrahúsið á Ísafirði, viðbyggingu við sjúkrahúsið á Stykkishólmi, Heilsugæslu og Tónlistarskóla á Seltjarnarnesi ásamt fjölda annarra heilusgæsla víða um land. Eftir hann liggur sömuleiðis fjöldi íþróttamannvirkja, ekki síst sundlaugar m.a.  í [[Bolungarvík]], [[Borgarnes|Borgarnesi]],  [[Flateyri]] og Skeiðalaug auk viðbyggingar við Laugardalslaug og Vesturbæjarlaug. Þessu til víðbótar teiknaði hann íbúðir fyrir aldraða á [[Vík í Mýrdal]] og einbýlishús auk verðlaunaðra tillagna í samkeppnum. Jes Einar útskrifaðist sem stúdent frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|MR]] 1954, nam málaralist í [[París]] frá 1954 til 1956, m.a. á Académie de la Grande Chaumière en útskrifaðist úr arkitektúr frá École Nationale Supérieure des Beaux-Arts í París 1967. Eftir heimkomuna til Íslands það ár rak hann arkitektastofu í eigin nafni . 1963 og 1964 hélt hann tvær myndlistarsýningar í Ásmundarsal og eru verk eftir hann í eigu Listasafns Íslands og fleiri safna.   Hönnunarsafn Íslands tók við teikningasafni hans til varðveislu á síðasta ári. Samhliða stofurekstri sinnti Jes Einar ábyrgðarstörfum fyrir arkitekta, var í stjórn  Arkitektafélags Íslands í samtals sex ár og þar af formaður 1984-86. Hann sat í stjórn [[Bandalag íslenskra listamanna|Bandalags Íslenskra listamanna]] og í stjórn Listskreytingasjóðs fyrir arkitekta á sama tíma. Jes Einar var formaður stjórnar ÍSARK-Íslenska arkitektaskólans meðan hann starfaði og var kjörinn heiðursfélagi í Arkitektafélagi Íslands 2013. ''Samantekt Hulda Halldórsdóttir og Eiríkur Þorsteinsson'' af09deh3sdcllrej1htq8fiqib5mjy6 1952404 1952401 2026-03-28T18:14:48Z Jeseinar 114977 Nöfnum barna eitt út. 1952404 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Jes Einar Þorsteins arktekt.jpg|alt=Jes Einar arkitekt|thumb|Jes Einar við eitt af höfuðverkum sínum Sjúkrahúsinu á Ísafirði.]] Jes Einar Þorsteinsson fæddist í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] 5. september 1934. Hann lést aðfararnótt sunnudagsins 30. júní á Landspítalanum eftir stutt veikindi 89 ára að aldri. Foreldrar hans voru hjónin Ásdís Guðbjörg Jesdóttir, húsmóðir f. 29. ágúst 1911, d. 23. ágúst 2000 og Þorsteinn Einarsson, íþróttafulltrúi ríkisins f. 23. nóvember 1911, d. 5. janúar 2001. Jes Einar ólst upp í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] og í [[Reykjavík]]. Jes Einar var elstur tíu alsystkina. Þau eru Hildur Sigurlín f. 1937, Ágúst f. 1939, Guðni f. 1941, Ásdís Guðrún f. 1945, Sólveig f. 1947, Guðríður f. 1948, Eiríkur f. 1948, Gísli Ingimundur f. 1952 og Soffía f. 1954. Eiginkona Jes Einars er Ragnhildur Jónína Sigurðardóttir (Ranka) f. 5. nóvember 1941. Gengu þau í hjónaband 3. ágúst 1963. Foreldrar hennar voru hjónin Sigurrós Jónsdóttir, hárgreiðslumeistari Þjóðleikhússins f. 14. September, 1912 d. 17. maí 1993 og Sigurður Halldórsson skrifstofumaður og bæjarstjóri á Ísafirði f. 9. desember 1909, d. 23. maí 1965. Jes Einar og Ragnhildur eignuðust þrjú börn. Jes Einar var mikilvirtur [[arkitekt]]. Eftir hann liggur fjöldi þekktra bygginga, sérstaklega heilbrigðis- og íþróttamannvirki. Má þar helst nefna  Sjúkrahúsið á Ísafirði, viðbyggingu við sjúkrahúsið á Stykkishólmi, Heilsugæslu og Tónlistarskóla á Seltjarnarnesi ásamt fjölda annarra heilusgæsla víða um land. Eftir hann liggur sömuleiðis fjöldi íþróttamannvirkja, ekki síst sundlaugar m.a.  í [[Bolungarvík]], [[Borgarnes|Borgarnesi]],  [[Flateyri]] og Skeiðalaug auk viðbyggingar við Laugardalslaug og Vesturbæjarlaug. Þessu til víðbótar teiknaði hann íbúðir fyrir aldraða á [[Vík í Mýrdal]] og einbýlishús auk verðlaunaðra tillagna í samkeppnum. Jes Einar útskrifaðist sem stúdent frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|MR]] 1954, nam málaralist í [[París]] frá 1954 til 1956, m.a. á Académie de la Grande Chaumière en útskrifaðist úr arkitektúr frá École Nationale Supérieure des Beaux-Arts í París 1967. Eftir heimkomuna til Íslands það ár rak hann arkitektastofu í eigin nafni . 1963 og 1964 hélt hann tvær myndlistarsýningar í Ásmundarsal og eru verk eftir hann í eigu Listasafns Íslands og fleiri safna.   Hönnunarsafn Íslands tók við teikningasafni hans til varðveislu á síðasta ári. Samhliða stofurekstri sinnti Jes Einar ábyrgðarstörfum fyrir arkitekta, var í stjórn  Arkitektafélags Íslands í samtals sex ár og þar af formaður 1984-86. Hann sat í stjórn [[Bandalag íslenskra listamanna|Bandalags Íslenskra listamanna]] og í stjórn Listskreytingasjóðs fyrir arkitekta á sama tíma. Jes Einar var formaður stjórnar ÍSARK-Íslenska arkitektaskólans meðan hann starfaði og var kjörinn heiðursfélagi í Arkitektafélagi Íslands 2013. ''Samantekt Hulda Halldórsdóttir og Eiríkur Þorsteinsson'' cj31fixuw3lgdhtow8kc394vmeq2pjz 1952412 1952404 2026-03-28T18:41:27Z Berserkur 10188 1952412 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Jes Einar Þorsteins arktekt.jpg|alt=Jes Einar arkitekt|thumb|Jes Einar við eitt af höfuðverkum sínum Sjúkrahúsinu á Ísafirði.]] {{Hagsmunaárekstur}} {{Hreingera| Wiki er ekki ættartal t.d.}} Jes Einar Þorsteinsson fæddist í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] 5. september 1934. Hann lést aðfararnótt sunnudagsins 30. júní á Landspítalanum eftir stutt veikindi 89 ára að aldri. Foreldrar hans voru hjónin Ásdís Guðbjörg Jesdóttir, húsmóðir f. 29. ágúst 1911, d. 23. ágúst 2000 og Þorsteinn Einarsson, íþróttafulltrúi ríkisins f. 23. nóvember 1911, d. 5. janúar 2001. Jes Einar ólst upp í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] og í [[Reykjavík]]. Jes Einar var elstur tíu alsystkina. Þau eru Hildur Sigurlín f. 1937, Ágúst f. 1939, Guðni f. 1941, Ásdís Guðrún f. 1945, Sólveig f. 1947, Guðríður f. 1948, Eiríkur f. 1948, Gísli Ingimundur f. 1952 og Soffía f. 1954. Eiginkona Jes Einars er Ragnhildur Jónína Sigurðardóttir (Ranka) f. 5. nóvember 1941. Gengu þau í hjónaband 3. ágúst 1963. Foreldrar hennar voru hjónin Sigurrós Jónsdóttir, hárgreiðslumeistari Þjóðleikhússins f. 14. September, 1912 d. 17. maí 1993 og Sigurður Halldórsson skrifstofumaður og bæjarstjóri á Ísafirði f. 9. desember 1909, d. 23. maí 1965. Jes Einar og Ragnhildur eignuðust þrjú börn. Jes Einar var mikilvirtur [[arkitekt]]. Eftir hann liggur fjöldi þekktra bygginga, sérstaklega heilbrigðis- og íþróttamannvirki. Má þar helst nefna  Sjúkrahúsið á Ísafirði, viðbyggingu við sjúkrahúsið á Stykkishólmi, Heilsugæslu og Tónlistarskóla á Seltjarnarnesi ásamt fjölda annarra heilusgæsla víða um land. Eftir hann liggur sömuleiðis fjöldi íþróttamannvirkja, ekki síst sundlaugar m.a.  í [[Bolungarvík]], [[Borgarnes|Borgarnesi]],  [[Flateyri]] og Skeiðalaug auk viðbyggingar við Laugardalslaug og Vesturbæjarlaug. Þessu til víðbótar teiknaði hann íbúðir fyrir aldraða á [[Vík í Mýrdal]] og einbýlishús auk verðlaunaðra tillagna í samkeppnum. Jes Einar útskrifaðist sem stúdent frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|MR]] 1954, nam málaralist í [[París]] frá 1954 til 1956, m.a. á Académie de la Grande Chaumière en útskrifaðist úr arkitektúr frá École Nationale Supérieure des Beaux-Arts í París 1967. Eftir heimkomuna til Íslands það ár rak hann arkitektastofu í eigin nafni . 1963 og 1964 hélt hann tvær myndlistarsýningar í Ásmundarsal og eru verk eftir hann í eigu Listasafns Íslands og fleiri safna.   Hönnunarsafn Íslands tók við teikningasafni hans til varðveislu á síðasta ári. Samhliða stofurekstri sinnti Jes Einar ábyrgðarstörfum fyrir arkitekta, var í stjórn  Arkitektafélags Íslands í samtals sex ár og þar af formaður 1984-86. Hann sat í stjórn [[Bandalag íslenskra listamanna|Bandalags Íslenskra listamanna]] og í stjórn Listskreytingasjóðs fyrir arkitekta á sama tíma. Jes Einar var formaður stjórnar ÍSARK-Íslenska arkitektaskólans meðan hann starfaði og var kjörinn heiðursfélagi í Arkitektafélagi Íslands 2013. ''Samantekt Hulda Halldórsdóttir og Eiríkur Þorsteinsson'' 4kmcdhbxww2readq29caemiyl3kxxag 1952434 1952412 2026-03-28T20:12:05Z Jeseinar 114977 Texti snyrtur. 1952434 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Jes Einar Þorsteins arktekt.jpg|alt=Jes Einar arkitekt|thumb|Jes Einar við eitt af höfuðverkum sínum Sjúkrahúsinu á Ísafirði.]] {{Hagsmunaárekstur}} {{Hreingera| Wiki er ekki ættartal t.d.}} Jes Einar Þorsteinsson fæddist í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] 5. september 1934. Hann lést aðfararnótt sunnudagsins 30. júní 2024. === Starfsferill === Jes Einar var mikilvirtur [[arkitekt]]. Eftir hann liggur fjöldi þekktra bygginga, sérstaklega heilbrigðis- og íþróttamannvirki. Má þar helst nefna  Sjúkrahúsið á Ísafirði, viðbyggingu við sjúkrahúsið á Stykkishólmi, Heilsugæslu og Tónlistarskóla á Seltjarnarnesi ásamt fjölda annarra heilusgæsla víða um land. Eftir hann liggur sömuleiðis fjöldi íþróttamannvirkja, ekki síst sundlaugar m.a.  í [[Bolungarvík]], [[Borgarnes|Borgarnesi]],  [[Flateyri]] og Skeiðalaug auk viðbyggingar við Laugardalslaug og Vesturbæjarlaug. Þessu til víðbótar teiknaði hann íbúðir fyrir aldraða á [[Vík í Mýrdal]] og einbýlishús auk verðlaunaðra tillagna í samkeppnum. === Menntun === Jes Einar útskrifaðist sem stúdent frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|MR]] 1954, nam málaralist í [[París]] frá 1954 til 1956, m.a. á Académie de la Grande Chaumière en útskrifaðist úr arkitektúr frá École Nationale Supérieure des Beaux-Arts í París 1967. Eftir heimkomuna til Íslands það ár rak hann arkitektastofu í eigin nafni . 1963 og 1964 hélt hann tvær myndlistarsýningar í Ásmundarsal og eru verk eftir hann í eigu Listasafns Íslands og fleiri safna.   Hönnunarsafn Íslands tók við teikningasafni hans til varðveislu á síðasta ári. === Félagsmál === Samhliða stofurekstri sinnti Jes Einar ábyrgðarstörfum fyrir arkitekta, var í stjórn  Arkitektafélags Íslands í samtals sex ár og þar af formaður 1984-86. Hann sat í stjórn [[Bandalag íslenskra listamanna|Bandalags Íslenskra listamanna]] og í stjórn Listskreytingasjóðs fyrir arkitekta á sama tíma. Jes Einar var formaður stjórnar ÍSARK-Íslenska arkitektaskólans meðan hann starfaði og var kjörinn heiðursfélagi í Arkitektafélagi Íslands 2013. === Persónulegt líf === Foreldrar hans voru hjónin Ásdís Guðbjörg Jesdóttir, húsmóðir f. 29. ágúst 1911, d. 23. ágúst 2000 og Þorsteinn Einarsson, íþróttafulltrúi ríkisins f. 23. nóvember 1911, d. 5. janúar 2001. Jes Einar ólst upp í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] og í [[Reykjavík]]. Jes Einar var elstur tíu alsystkina. Eiginkona Jes Einars er Ragnhildur Jónína Sigurðardóttir (Ranka) f. 5. nóvember 1941. Gengu þau í hjónaband 3. ágúst 1963. Foreldrar hennar voru hjónin Sigurrós Jónsdóttir, hárgreiðslumeistari Þjóðleikhússins f. 14. September, 1912 d. 17. maí 1993 og Sigurður Halldórsson skrifstofumaður og bæjarstjóri á Ísafirði f. 9. desember 1909, d. 23. maí 1965. Jes Einar og Ragnhildur eignuðust þrjú börn. ''Samantekt Hulda Halldórsdóttir og Eiríkur Þorsteinsson'' kwwcx0l8o2ormpa8eshdh1mbqngtsx0 1952447 1952434 2026-03-28T22:07:30Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Jes einar þorsteinsson]] á [[Jes Einar Þorsteinsson]] án þess að skilja eftir tilvísun 1952434 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Jes Einar Þorsteins arktekt.jpg|alt=Jes Einar arkitekt|thumb|Jes Einar við eitt af höfuðverkum sínum Sjúkrahúsinu á Ísafirði.]] {{Hagsmunaárekstur}} {{Hreingera| Wiki er ekki ættartal t.d.}} Jes Einar Þorsteinsson fæddist í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] 5. september 1934. Hann lést aðfararnótt sunnudagsins 30. júní 2024. === Starfsferill === Jes Einar var mikilvirtur [[arkitekt]]. Eftir hann liggur fjöldi þekktra bygginga, sérstaklega heilbrigðis- og íþróttamannvirki. Má þar helst nefna  Sjúkrahúsið á Ísafirði, viðbyggingu við sjúkrahúsið á Stykkishólmi, Heilsugæslu og Tónlistarskóla á Seltjarnarnesi ásamt fjölda annarra heilusgæsla víða um land. Eftir hann liggur sömuleiðis fjöldi íþróttamannvirkja, ekki síst sundlaugar m.a.  í [[Bolungarvík]], [[Borgarnes|Borgarnesi]],  [[Flateyri]] og Skeiðalaug auk viðbyggingar við Laugardalslaug og Vesturbæjarlaug. Þessu til víðbótar teiknaði hann íbúðir fyrir aldraða á [[Vík í Mýrdal]] og einbýlishús auk verðlaunaðra tillagna í samkeppnum. === Menntun === Jes Einar útskrifaðist sem stúdent frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|MR]] 1954, nam málaralist í [[París]] frá 1954 til 1956, m.a. á Académie de la Grande Chaumière en útskrifaðist úr arkitektúr frá École Nationale Supérieure des Beaux-Arts í París 1967. Eftir heimkomuna til Íslands það ár rak hann arkitektastofu í eigin nafni . 1963 og 1964 hélt hann tvær myndlistarsýningar í Ásmundarsal og eru verk eftir hann í eigu Listasafns Íslands og fleiri safna.   Hönnunarsafn Íslands tók við teikningasafni hans til varðveislu á síðasta ári. === Félagsmál === Samhliða stofurekstri sinnti Jes Einar ábyrgðarstörfum fyrir arkitekta, var í stjórn  Arkitektafélags Íslands í samtals sex ár og þar af formaður 1984-86. Hann sat í stjórn [[Bandalag íslenskra listamanna|Bandalags Íslenskra listamanna]] og í stjórn Listskreytingasjóðs fyrir arkitekta á sama tíma. Jes Einar var formaður stjórnar ÍSARK-Íslenska arkitektaskólans meðan hann starfaði og var kjörinn heiðursfélagi í Arkitektafélagi Íslands 2013. === Persónulegt líf === Foreldrar hans voru hjónin Ásdís Guðbjörg Jesdóttir, húsmóðir f. 29. ágúst 1911, d. 23. ágúst 2000 og Þorsteinn Einarsson, íþróttafulltrúi ríkisins f. 23. nóvember 1911, d. 5. janúar 2001. Jes Einar ólst upp í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] og í [[Reykjavík]]. Jes Einar var elstur tíu alsystkina. Eiginkona Jes Einars er Ragnhildur Jónína Sigurðardóttir (Ranka) f. 5. nóvember 1941. Gengu þau í hjónaband 3. ágúst 1963. Foreldrar hennar voru hjónin Sigurrós Jónsdóttir, hárgreiðslumeistari Þjóðleikhússins f. 14. September, 1912 d. 17. maí 1993 og Sigurður Halldórsson skrifstofumaður og bæjarstjóri á Ísafirði f. 9. desember 1909, d. 23. maí 1965. Jes Einar og Ragnhildur eignuðust þrjú börn. ''Samantekt Hulda Halldórsdóttir og Eiríkur Þorsteinsson'' kwwcx0l8o2ormpa8eshdh1mbqngtsx0 1952448 1952447 2026-03-28T22:08:05Z TKSnaevarr 53243 1952448 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Jes Einar Þorsteins arktekt.jpg|alt=Jes Einar arkitekt|thumb|Jes Einar við eitt af höfuðverkum sínum Sjúkrahúsinu á Ísafirði.]] {{Hagsmunaárekstur}} {{Hreingera| Wiki er ekki ættartal t.d.}} {{Eyða|Efni hæfir ekki alfræðiriti.}} Jes Einar Þorsteinsson fæddist í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] 5. september 1934. Hann lést aðfararnótt sunnudagsins 30. júní 2024. === Starfsferill === Jes Einar var mikilvirtur [[arkitekt]]. Eftir hann liggur fjöldi þekktra bygginga, sérstaklega heilbrigðis- og íþróttamannvirki. Má þar helst nefna  Sjúkrahúsið á Ísafirði, viðbyggingu við sjúkrahúsið á Stykkishólmi, Heilsugæslu og Tónlistarskóla á Seltjarnarnesi ásamt fjölda annarra heilusgæsla víða um land. Eftir hann liggur sömuleiðis fjöldi íþróttamannvirkja, ekki síst sundlaugar m.a.  í [[Bolungarvík]], [[Borgarnes|Borgarnesi]],  [[Flateyri]] og Skeiðalaug auk viðbyggingar við Laugardalslaug og Vesturbæjarlaug. Þessu til víðbótar teiknaði hann íbúðir fyrir aldraða á [[Vík í Mýrdal]] og einbýlishús auk verðlaunaðra tillagna í samkeppnum. === Menntun === Jes Einar útskrifaðist sem stúdent frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|MR]] 1954, nam málaralist í [[París]] frá 1954 til 1956, m.a. á Académie de la Grande Chaumière en útskrifaðist úr arkitektúr frá École Nationale Supérieure des Beaux-Arts í París 1967. Eftir heimkomuna til Íslands það ár rak hann arkitektastofu í eigin nafni . 1963 og 1964 hélt hann tvær myndlistarsýningar í Ásmundarsal og eru verk eftir hann í eigu Listasafns Íslands og fleiri safna.   Hönnunarsafn Íslands tók við teikningasafni hans til varðveislu á síðasta ári. === Félagsmál === Samhliða stofurekstri sinnti Jes Einar ábyrgðarstörfum fyrir arkitekta, var í stjórn  Arkitektafélags Íslands í samtals sex ár og þar af formaður 1984-86. Hann sat í stjórn [[Bandalag íslenskra listamanna|Bandalags Íslenskra listamanna]] og í stjórn Listskreytingasjóðs fyrir arkitekta á sama tíma. Jes Einar var formaður stjórnar ÍSARK-Íslenska arkitektaskólans meðan hann starfaði og var kjörinn heiðursfélagi í Arkitektafélagi Íslands 2013. === Persónulegt líf === Foreldrar hans voru hjónin Ásdís Guðbjörg Jesdóttir, húsmóðir f. 29. ágúst 1911, d. 23. ágúst 2000 og Þorsteinn Einarsson, íþróttafulltrúi ríkisins f. 23. nóvember 1911, d. 5. janúar 2001. Jes Einar ólst upp í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] og í [[Reykjavík]]. Jes Einar var elstur tíu alsystkina. Eiginkona Jes Einars er Ragnhildur Jónína Sigurðardóttir (Ranka) f. 5. nóvember 1941. Gengu þau í hjónaband 3. ágúst 1963. Foreldrar hennar voru hjónin Sigurrós Jónsdóttir, hárgreiðslumeistari Þjóðleikhússins f. 14. September, 1912 d. 17. maí 1993 og Sigurður Halldórsson skrifstofumaður og bæjarstjóri á Ísafirði f. 9. desember 1909, d. 23. maí 1965. Jes Einar og Ragnhildur eignuðust þrjú börn. ''Samantekt Hulda Halldórsdóttir og Eiríkur Þorsteinsson'' n95vleelc6af0t6txy8ubgtgf231ck2 1952613 1952448 2026-03-29T09:42:05Z Jeseinar 114977 Einfaldaði æviferil. 1952613 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Jes Einar Þorsteins arktekt.jpg|alt=Jes Einar arkitekt|thumb|Jes Einar við eitt af höfuðverkum sínum Sjúkrahúsinu á Ísafirði.]] {{Hagsmunaárekstur}} {{Hreingera| Wiki er ekki ættartal t.d.}} {{Eyða|Efni hæfir ekki alfræðiriti.}} Jes Einar Þorsteinsson (5. september 1934 - 30. júní 2024). === Starfsferill === Jes Einar var [[arkitekt]]. Eftir hann liggur fjöldi þekktra bygginga, sérstaklega heilbrigðis- og íþróttamannvirki. Má þar helst nefna  Sjúkrahúsið á Ísafirði, viðbyggingu við sjúkrahúsið á Stykkishólmi, Heilsugæslu og Tónlistarskóla á Seltjarnarnesi ásamt fjölda annarra heilusgæsla víða um land. Eftir hann liggur sömuleiðis fjöldi íþróttamannvirkja, ekki síst sundlaugar m.a.  í [[Bolungarvík]], [[Borgarnes|Borgarnesi]],  [[Flateyri]] og Skeiðalaug auk viðbyggingar við Laugardalslaug og Vesturbæjarlaug. Þessu til víðbótar teiknaði hann íbúðir fyrir aldraða á [[Vík í Mýrdal]] og einbýlishús auk verðlaunaðra tillagna í samkeppnum. === Menntun === Jes Einar útskrifaðist sem stúdent frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|MR]] 1954, nam málaralist í [[París]] frá 1954 til 1956, m.a. á Académie de la Grande Chaumière en útskrifaðist úr arkitektúr frá École Nationale Supérieure des Beaux-Arts í París 1967. Eftir heimkomuna til Íslands það ár rak hann arkitektastofu í eigin nafni . 1963 og 1964 hélt hann tvær myndlistarsýningar í Ásmundarsal og eru verk eftir hann í eigu Listasafns Íslands og fleiri safna.   Hönnunarsafn Íslands tók við teikningasafni hans til varðveislu á síðasta ári. === Félagsmál === Samhliða stofurekstri sinnti Jes Einar ábyrgðarstörfum fyrir arkitekta, var í stjórn  Arkitektafélags Íslands í samtals sex ár og þar af formaður 1984-86. Hann sat í stjórn [[Bandalag íslenskra listamanna|Bandalags Íslenskra listamanna]] og í stjórn Listskreytingasjóðs fyrir arkitekta á sama tíma. Jes Einar var formaður stjórnar ÍSARK-Íslenska arkitektaskólans meðan hann starfaði og var kjörinn heiðursfélagi í Arkitektafélagi Íslands 2013. === Persónulegt líf === Foreldrar hans voru hjónin Ásdís Guðbjörg Jesdóttir, húsmóðir f. 29. ágúst 1911, d. 23. ágúst 2000 og Þorsteinn Einarsson, íþróttafulltrúi ríkisins f. 23. nóvember 1911, d. 5. janúar 2001. Jes Einar ólst upp í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] og í [[Reykjavík]]. Jes Einar var elstur tíu alsystkina. Eiginkona Jes Einars er Ragnhildur Jónína Sigurðardóttir (Ranka) f. 5. nóvember 1941. Gengu þau í hjónaband 3. ágúst 1963. Foreldrar hennar voru hjónin Sigurrós Jónsdóttir, hárgreiðslumeistari Þjóðleikhússins f. 14. September, 1912 d. 17. maí 1993 og Sigurður Halldórsson skrifstofumaður og bæjarstjóri á Ísafirði f. 9. desember 1909, d. 23. maí 1965. Jes Einar og Ragnhildur eignuðust þrjú börn. ''Samantekt Hulda Halldórsdóttir og Eiríkur Þorsteinsson'' 93pnl5z0yte46c6nmodri2z84ooec1i 1952617 1952613 2026-03-29T09:46:24Z Jeseinar 114977 Texta eitt út 1952617 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Jes Einar Þorsteins arktekt.jpg|alt=Jes Einar arkitekt|thumb|Jes Einar við eitt af höfuðverkum sínum Sjúkrahúsinu á Ísafirði.]] {{Hagsmunaárekstur}} {{Hreingera| Wiki er ekki ættartal t.d.}} {{Eyða|Efni hæfir ekki alfræðiriti.}} Jes Einar Þorsteinsson (5. september 1934 - 30. júní 2024). === Starfsferill === Jes Einar var [[arkitekt]]. Eftir hann liggur fjöldi þekktra bygginga, sérstaklega heilbrigðis- og íþróttamannvirki. Má þar helst nefna  Sjúkrahúsið á Ísafirði, viðbyggingu við sjúkrahúsið á Stykkishólmi, Heilsugæslu og Tónlistarskóla á Seltjarnarnesi ásamt fjölda annarra heilusgæsla víða um land. Eftir hann liggur sömuleiðis fjöldi íþróttamannvirkja, ekki síst sundlaugar m.a.  í [[Bolungarvík]], [[Borgarnes|Borgarnesi]],  [[Flateyri]] og Skeiðalaug auk viðbyggingar við Laugardalslaug og Vesturbæjarlaug. Þessu til víðbótar teiknaði hann íbúðir fyrir aldraða á [[Vík í Mýrdal]] og einbýlishús auk verðlaunaðra tillagna í samkeppnum. === Menntun === Jes Einar útskrifaðist sem stúdent frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|MR]] 1954, nam málaralist í [[París]] frá 1954 til 1956, m.a. á Académie de la Grande Chaumière en útskrifaðist úr arkitektúr frá École Nationale Supérieure des Beaux-Arts í París 1967. Eftir heimkomuna til Íslands það ár rak hann arkitektastofu í eigin nafni . 1963 og 1964 hélt hann tvær myndlistarsýningar í Ásmundarsal og eru verk eftir hann í eigu Listasafns Íslands og fleiri safna.   Hönnunarsafn Íslands tók við teikningasafni hans til varðveislu á síðasta ári. === Félagsmál === Samhliða stofurekstri sinnti Jes Einar ábyrgðarstörfum fyrir arkitekta, var í stjórn  Arkitektafélags Íslands í samtals sex ár og þar af formaður 1984-86. Hann sat í stjórn [[Bandalag íslenskra listamanna|Bandalags Íslenskra listamanna]] og í stjórn Listskreytingasjóðs fyrir arkitekta á sama tíma. Jes Einar var formaður stjórnar ÍSARK-Íslenska arkitektaskólans meðan hann starfaði og var kjörinn heiðursfélagi í Arkitektafélagi Íslands 2013. === Persónulegt líf === Foreldrar hans voru hjónin Ásdís Guðbjörg Jesdóttir, húsmóðir f. 29. ágúst 1911, d. 23. ágúst 2000 og Þorsteinn Einarsson, íþróttafulltrúi ríkisins f. 23. nóvember 1911, d. 5. janúar 2001. Jes Einar ólst upp í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] og í [[Reykjavík]]. Jes Einar var elstur tíu alsystkina. Eiginkona Jes Einars er Ragnhildur Jónína Sigurðardóttir (Ranka) f. 5. nóvember 1941. Gengu þau í hjónaband 3. ágúst 1963. Foreldrar hennar voru hjónin Sigurrós Jónsdóttir, hárgreiðslumeistari Þjóðleikhússins f. 14. September, 1912 d. 17. maí 1993 og Sigurður Halldórsson skrifstofumaður og bæjarstjóri á Ísafirði f. 9. desember 1909, d. 23. maí 1965. Jes Einar og Ragnhildur eignuðust þrjú börn. apwgnz715yti70bizunl8opqknbabdh 1952619 1952617 2026-03-29T09:48:05Z Jeseinar 114977 Heimild sett inn. 1952619 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Jes Einar Þorsteins arktekt.jpg|alt=Jes Einar arkitekt|thumb|Jes Einar við eitt af höfuðverkum sínum Sjúkrahúsinu á Ísafirði.]] {{Hagsmunaárekstur}} {{Hreingera| Wiki er ekki ættartal t.d.}} {{Eyða|Efni hæfir ekki alfræðiriti.}} Jes Einar Þorsteinsson (5. september 1934 - 30. júní 2024). === Starfsferill === Jes Einar var [[arkitekt]]. Eftir hann liggur fjöldi þekktra bygginga, sérstaklega heilbrigðis- og íþróttamannvirki. Má þar helst nefna  Sjúkrahúsið á Ísafirði, viðbyggingu við sjúkrahúsið á Stykkishólmi, Heilsugæslu og Tónlistarskóla á Seltjarnarnesi ásamt fjölda annarra heilusgæsla víða um land. Eftir hann liggur sömuleiðis fjöldi íþróttamannvirkja, ekki síst sundlaugar m.a.  í [[Bolungarvík]], [[Borgarnes|Borgarnesi]],  [[Flateyri]] og Skeiðalaug auk viðbyggingar við Laugardalslaug og Vesturbæjarlaug. Þessu til víðbótar teiknaði hann íbúðir fyrir aldraða á [[Vík í Mýrdal]] og einbýlishús auk verðlaunaðra tillagna í samkeppnum. === Menntun === Jes Einar útskrifaðist sem stúdent frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|MR]] 1954, nam málaralist í [[París]] frá 1954 til 1956, m.a. á Académie de la Grande Chaumière en útskrifaðist úr arkitektúr frá École Nationale Supérieure des Beaux-Arts í París 1967. Eftir heimkomuna til Íslands það ár rak hann arkitektastofu í eigin nafni . 1963 og 1964 hélt hann tvær myndlistarsýningar í Ásmundarsal og eru verk eftir hann í eigu Listasafns Íslands og fleiri safna.   Hönnunarsafn Íslands tók við teikningasafni hans til varðveislu á síðasta ári. === Félagsmál === Samhliða stofurekstri sinnti Jes Einar ábyrgðarstörfum fyrir arkitekta, var í stjórn  Arkitektafélags Íslands í samtals sex ár og þar af formaður 1984-86. Hann sat í stjórn [[Bandalag íslenskra listamanna|Bandalags Íslenskra listamanna]] og í stjórn Listskreytingasjóðs fyrir arkitekta á sama tíma. Jes Einar var formaður stjórnar ÍSARK-Íslenska arkitektaskólans meðan hann starfaði og var kjörinn heiðursfélagi í Arkitektafélagi Íslands 2013. === Persónulegt líf === Foreldrar hans voru hjónin Ásdís Guðbjörg Jesdóttir, húsmóðir f. 29. ágúst 1911, d. 23. ágúst 2000 og Þorsteinn Einarsson, íþróttafulltrúi ríkisins f. 23. nóvember 1911, d. 5. janúar 2001. Jes Einar ólst upp í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] og í [[Reykjavík]]. Jes Einar var elstur tíu alsystkina. Eiginkona Jes Einars er Ragnhildur Jónína Sigurðardóttir (Ranka) f. 5. nóvember 1941. Gengu þau í hjónaband 3. ágúst 1963. Foreldrar hennar voru hjónin Sigurrós Jónsdóttir, hárgreiðslumeistari Þjóðleikhússins f. 14. September, 1912 d. 17. maí 1993 og Sigurður Halldórsson skrifstofumaður og bæjarstjóri á Ísafirði f. 9. desember 1909, d. 23. maí 1965. Jes Einar og Ragnhildur eignuðust þrjú börn.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2024/07/02/andlat_jes_einar_thorsteinsson/|title=Andlát: Jes Einar Þorsteinsson|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-03-29}}</ref> fqnfiycp5comu00va4qf4omug621ecq 1952622 1952619 2026-03-29T09:50:23Z Jeseinar 114977 Lagfæring varðandi eiginkonu. 1952622 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Jes Einar Þorsteins arktekt.jpg|alt=Jes Einar arkitekt|thumb|Jes Einar við eitt af höfuðverkum sínum Sjúkrahúsinu á Ísafirði.]] {{Hagsmunaárekstur}} {{Hreingera| Wiki er ekki ættartal t.d.}} {{Eyða|Efni hæfir ekki alfræðiriti.}} Jes Einar Þorsteinsson (5. september 1934 - 30. júní 2024). === Starfsferill === Jes Einar var [[arkitekt]]. Eftir hann liggur fjöldi þekktra bygginga, sérstaklega heilbrigðis- og íþróttamannvirki. Má þar helst nefna  Sjúkrahúsið á Ísafirði, viðbyggingu við sjúkrahúsið á Stykkishólmi, Heilsugæslu og Tónlistarskóla á Seltjarnarnesi ásamt fjölda annarra heilusgæsla víða um land. Eftir hann liggur sömuleiðis fjöldi íþróttamannvirkja, ekki síst sundlaugar m.a.  í [[Bolungarvík]], [[Borgarnes|Borgarnesi]],  [[Flateyri]] og Skeiðalaug auk viðbyggingar við Laugardalslaug og Vesturbæjarlaug. Þessu til víðbótar teiknaði hann íbúðir fyrir aldraða á [[Vík í Mýrdal]] og einbýlishús auk verðlaunaðra tillagna í samkeppnum. === Menntun === Jes Einar útskrifaðist sem stúdent frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|MR]] 1954, nam málaralist í [[París]] frá 1954 til 1956, m.a. á Académie de la Grande Chaumière en útskrifaðist úr arkitektúr frá École Nationale Supérieure des Beaux-Arts í París 1967. Eftir heimkomuna til Íslands það ár rak hann arkitektastofu í eigin nafni . 1963 og 1964 hélt hann tvær myndlistarsýningar í Ásmundarsal og eru verk eftir hann í eigu Listasafns Íslands og fleiri safna.   Hönnunarsafn Íslands tók við teikningasafni hans til varðveislu á síðasta ári. === Félagsmál === Samhliða stofurekstri sinnti Jes Einar ábyrgðarstörfum fyrir arkitekta, var í stjórn  Arkitektafélags Íslands í samtals sex ár og þar af formaður 1984-86. Hann sat í stjórn [[Bandalag íslenskra listamanna|Bandalags Íslenskra listamanna]] og í stjórn Listskreytingasjóðs fyrir arkitekta á sama tíma. Jes Einar var formaður stjórnar ÍSARK-Íslenska arkitektaskólans meðan hann starfaði og var kjörinn heiðursfélagi í Arkitektafélagi Íslands 2013. === Persónulegt líf === Foreldrar hans voru hjónin Ásdís Guðbjörg Jesdóttir, húsmóðir f. 29. ágúst 1911, d. 23. ágúst 2000 og Þorsteinn Einarsson, íþróttafulltrúi ríkisins f. 23. nóvember 1911, d. 5. janúar 2001. Jes Einar ólst upp í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] og í [[Reykjavík]]. Jes Einar var elstur tíu alsystkina. Eiginkona Jes Einars er Ragnhildur Jónína Sigurðardóttir (Ranka) (f. 5. nóvember 1941- d. 30. október 2024) Jes Einar og Ragnhildur eignuðust þrjú börn.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2024/07/02/andlat_jes_einar_thorsteinsson/|title=Andlát: Jes Einar Þorsteinsson|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-03-29}}</ref> j1rtmyux0dfx9cudglj9hhjzbis6g6w 1952634 1952622 2026-03-29T10:25:33Z Berserkur 10188 Wikipedia er ekki ættartal 1952634 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Jes Einar Þorsteins arktekt.jpg|alt=Jes Einar arkitekt|thumb|Jes Einar við eitt af höfuðverkum sínum Sjúkrahúsinu á Ísafirði.]] {{Hagsmunaárekstur}} {{Hreingera| Wiki er ekki ættartal t.d.}} {{Eyða|Efni hæfir ekki alfræðiriti.}} Jes Einar Þorsteinsson (5. september 1934 - 30. júní 2024). === Starfsferill === Jes Einar var [[arkitekt]]. Eftir hann liggur fjöldi þekktra bygginga, sérstaklega heilbrigðis- og íþróttamannvirki. Má þar helst nefna  Sjúkrahúsið á Ísafirði, viðbyggingu við sjúkrahúsið á Stykkishólmi, Heilsugæslu og Tónlistarskóla á Seltjarnarnesi ásamt fjölda annarra heilusgæsla víða um land. Eftir hann liggur sömuleiðis fjöldi íþróttamannvirkja, ekki síst sundlaugar m.a.  í [[Bolungarvík]], [[Borgarnes|Borgarnesi]],  [[Flateyri]] og Skeiðalaug auk viðbyggingar við Laugardalslaug og Vesturbæjarlaug. Þessu til víðbótar teiknaði hann íbúðir fyrir aldraða á [[Vík í Mýrdal]] og einbýlishús auk verðlaunaðra tillagna í samkeppnum. === Menntun === Jes Einar útskrifaðist sem stúdent frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|MR]] 1954, nam málaralist í [[París]] frá 1954 til 1956, m.a. á Académie de la Grande Chaumière en útskrifaðist úr arkitektúr frá École Nationale Supérieure des Beaux-Arts í París 1967. Eftir heimkomuna til Íslands það ár rak hann arkitektastofu í eigin nafni . 1963 og 1964 hélt hann tvær myndlistarsýningar í Ásmundarsal og eru verk eftir hann í eigu Listasafns Íslands og fleiri safna.   Hönnunarsafn Íslands tók við teikningasafni hans til varðveislu á síðasta ári. === Félagsmál === Samhliða stofurekstri sinnti Jes Einar ábyrgðarstörfum fyrir arkitekta, var í stjórn  Arkitektafélags Íslands í samtals sex ár og þar af formaður 1984-86. Hann sat í stjórn [[Bandalag íslenskra listamanna|Bandalags Íslenskra listamanna]] og í stjórn Listskreytingasjóðs fyrir arkitekta á sama tíma. Jes Einar var formaður stjórnar ÍSARK-Íslenska arkitektaskólans meðan hann starfaði og var kjörinn heiðursfélagi í Arkitektafélagi Íslands 2013. <ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2024/07/02/andlat_jes_einar_thorsteinsson/|title=Andlát: Jes Einar Þorsteinsson|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-03-29}}</ref> bobliv3ed0hv5tozjqd0deethhlch85 0 190469 1952407 2026-03-28T18:25:10Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Bílar 2]] 1952407 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Bílar 2]] g62ciyutom04jxazym9oh888mpvosbq 0 190470 1952415 2026-03-28T18:50:45Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Í ljósaskiptunum]] 1952415 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Í ljósaskiptunum]] l21cpv16sko9xmo6i0r09nusxsl30l4 0 190471 1952460 2026-03-28T23:00:05Z Arnastjarna 114982 Bjó til síðu með „Vöðvavefur er gerð af lifandi [[Vefur|vef]] í líkamanum. Hann er samansettur af frumum sem eru sérhæfðar til þess að framkvæma samdrátt. Vöðvavefur er flokkaður í þrjár gerðir eftir formgerð og virkni: * Beinagrindavöðvi * Hjartavöðvi * Sléttur vöðvi“ 1952460 wikitext text/x-wiki Vöðvavefur er gerð af lifandi [[Vefur|vef]] í líkamanum. Hann er samansettur af frumum sem eru sérhæfðar til þess að framkvæma samdrátt. Vöðvavefur er flokkaður í þrjár gerðir eftir formgerð og virkni: * Beinagrindavöðvi * Hjartavöðvi * Sléttur vöðvi dxdgt9o6wrvlldnqqdq0iutkw7tcr7f 1952461 1952460 2026-03-28T23:01:35Z Arnastjarna 114982 1952461 wikitext text/x-wiki Vöðvavefur er gerð af lifandi [[Vefur|vef]] í líkamanum. Hann er samansettur af frumum sem eru sérhæfðar til þess að framkvæma samdrátt. Vöðvavefur er flokkaður í þrjár gerðir eftir formgerð og virkni: * Beinagrindavöðvi * Hjartavöðvi * Sléttur vöðvi [[Flokkur:Líffræði]] [[Flokkur:Líffræði mannsins]] j3fk64r9b4lo4wdqqqu7e4ovdezpxpi 1952525 1952461 2026-03-29T00:24:44Z Bjarki S 9 þarf ekki að vera sér grein 1952525 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Vöðvi]] bra7ygnvmrxz4sd6cneqq03iw05gl6e 1 190472 1952502 2026-03-28T23:40:16Z Arnastjarna 114982 Nýr hluti: /* bæta við nokkrum setningum um Florence Nightingale */ 1952502 wikitext text/x-wiki == bæta við nokkrum setningum um Florence Nightingale == væri gaman að bæta við einhverju um Florence sem var mikill áhrifavaldur hvað handþvott varðaði á sínum tíma [[Notandi:Arnastjarna|Arnastjarna]] ([[Notandaspjall:Arnastjarna|spjall]]) 28. mars 2026 kl. 23:40 (UTC) 9or56lpupdnf2crgy2hlqey643afg0k 2 190473 1952522 2026-03-29T00:17:45Z Arnastjarna 114982 Bjó til síðu með „<nowiki>{{Babel|is|en-3|sv-2}}</nowiki>“ 1952522 wikitext text/x-wiki <nowiki>{{Babel|is|en-3|sv-2}}</nowiki> mn62nckex5nbrv8nuc3ey4qvvd8w3rz 1952523 1952522 2026-03-29T00:19:21Z Arnastjarna 114982 1952523 wikitext text/x-wiki {{Babel|is|en-3|sv-2}} sjlq5ego4ji3r2ii7i9ljqkd4ac8h5c 1952526 1952523 2026-03-29T00:25:08Z Arnastjarna 114982 1952526 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop}}{{Babel-plain|is|en-3|sv-2}}{{Userboxbottom}} 1qkbqzka0zla3r9yctd4c44lvq4sihh 1952529 1952526 2026-03-29T00:49:56Z Arnastjarna 114982 1952529 wikitext text/x-wiki {{#babel:is-N|en-3|sv-2}} jm083q22bssi920en6qpkhah8nn1l12 0 190474 1952530 2026-03-29T00:56:44Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Infobox film | name = Sjöunda innsiglið | upprunalegt heiti = Det sjunde inseglet | director = [[Ingmar Bergman]] | producer = [[Allan Ekelund]] | screenplay = Ingmar Bergman | based_on = ''Trämålning'' eftir Ingmar Bergman | starring = {{Plain list| * [[Gunnar Björnstrand]] * [[Bengt Ekerot]] * [[Nils Poppe]] * [[Max von Sydow]] * [[Bibi Andersson]] * [[Inga Landgré]] * [[Åke Fridell]] }} | music = Erik No...“ 1952530 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Sjöunda innsiglið | upprunalegt heiti = Det sjunde inseglet | director = [[Ingmar Bergman]] | producer = [[Allan Ekelund]] | screenplay = Ingmar Bergman | based_on = ''Trämålning'' eftir Ingmar Bergman | starring = {{Plain list| * [[Gunnar Björnstrand]] * [[Bengt Ekerot]] * [[Nils Poppe]] * [[Max von Sydow]] * [[Bibi Andersson]] * [[Inga Landgré]] * [[Åke Fridell]] }} | music = [[Erik Nordgren]] | cinematography = [[Gunnar Fischer]] | editing = Lennart Wallén | distributor = [[AB Svensk Filmindustri]] | released = {{Film date|df=yes|1957|02|16}} | runtime = 96 mínútur<!--Theatrical runtime: 96:09--><ref>{{cite web |title=THE SEVENTH SEAL |url=http://www.bbfc.co.uk/releases/seventh-seal-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722234518/http://www.bbfc.co.uk/releases/seventh-seal-1 |url-status=dead |archive-date=22 July 2015 |publisher=[[British Board of Film Classification]] |access-date=29 June 2013}}</ref> | country = Svíþjóð | language = {{Plain list| * Sænska * Latína }} }} '''''Sjöunda innsiglið''''' ([[sænska]]: ''Det sjunde inseglet'') er [[Svíþjóð|sænsk]] kvikmynd frá árinu 1957 sem [[Ingmar Bergman]] leikstýrði og skrifaði. Myndin gerist í Svíþjóð<ref>{{cite book |last=Raw |first=Laurence |url=https://books.google.com/books?id=NG64WN7WruAC |title=The Ridley Scott Encyclopedia |publisher=The Rowman & Littlefield Publishing Group, Inc. |year=2009 |page=284|isbn=9780810869523}}</ref><ref>{{cite book |last=Litch |first=Mary M. |url=https://books.google.com/books?id=bItUHBmB8YIC |title=Philosophy Through Film |publisher=Routledge |year=2010 |page=193 |isbn=9780203863329}}</ref> á tíma [[Svartidauði|svartadauðans]] og fjallar um [[Riddari|riddara]] ([[Max von Sydow]]) sem [[Skák|teflir]] við [[Maðurinn með ljáinn|dauðann]] ([[Bengt Ekerot]]), sem er kominn til að sækja hann. Bergman byggði myndina á leikriti sem hann hafði samið, ''Trämålning''. Titill myndarinnar er vísun í vers úr [[Opinberunarbókin|opinberunarbókinni]] sem birtist bæði í byrjun og lok myndarinnar: „Þegar lambið lauk upp sjöunda innsiglinu, varð þögn á himni hér um bil hálfa stund.“<ref>Biblían. Opinberun Jóhannesar. 8:1. (Netútgáfa Snerpu).</ref> Í myndinni vísar hugtakið þögn til „þagnar Guðs“, sem er eitt af meginþemum myndarinnar.{{sfn|Bragg|1998|p=45}}<ref>{{cite web |url=http://www.criterion.com/current/posts/1171-the-seventh-seal-there-go-the-clowns |title=''The Seventh Seal'': There Go the Clowns |last=Giddins |first=Gary |publisher=The Criterion Collection |date=15 June 2009 |access-date=7 April 2015}}</ref> ''Sjöunda innsiglið'' er sígild mynd og er gjarnan talin meðal bestu kvikmynda allra tíma. Myndin gerði Bergman heimsfrægan og fjöldi annarra verka hefur vísað í atriði úr myndinni. Árið 2025 var myndin tekin inn í nýja [[Sveriges kulturkanon|menningarkanónu Svíþjóðar]].<ref>{{Tidningsref|rubrik=Hela listan: Lagerlöf med i kulturkanon|url=https://www.svd.se/a/yEW29a/kulturkanon-sverige-hela-listan-med-verk|tidning=[[Svenska Dagbladet]]|datum=2025-09-02|hämtdatum=2025-09-02|issn=1101-2412|språk=sv|efternamn=SvD}}</ref> ==Söguþráður== Vonsvikinn riddari að nafni Antonius Block snýr heim úr [[Krossferðir|krossferðunum]] ásamt skjaldsveini sínum, Jöns, en kemst að raun um að [[svartidauði]] hefur leikið heimaland hans grátt. [[Maðurinn með ljáinn|Dauðinn]] mætir riddaranum, sem skorar á hann í [[tafl]] þar sem hann stendur í þeirri trú að hann fái að lifa svo lengi sem leikurinn heldur áfram. Riddarinn og skjaldsveinninn mæta hóp farandleikara: Hjónunum Jof og Miu, ásamt nýfæddum syni þeirra, Mikael, og leikhússtjóranum Jonas Skat. Þegar Jof vaknar í morgunsárið sér hann sýn af [[María mey|Maríu mey]] með [[Jesús|Jesúbarnið]] og segir hinni vantrúuðu Miu frá henni. Block og Jöns leggja leið sína í kirkju þar sem er verið að mála veggmynd af [[Dauðadans|dauðadansinum]]. Skjaldsveinninn ávítar listamanninn fyrir að ýta undir trúarofsann sem leiddi til krossferðarinnar. Í skriftastólnum játar Block fyrir prestinum að hann sjái ekki lengur tilgang með lífinu og vilji inna eitt verk af hendi sem hafi einhverja merkingu. Eftir að hafa sagt frá leiknum sem hann telur að muni bjarga lífi hans í taflinu kemst riddarinn að raun um að hann hefur í raun verið að tala við dauðann. Á leið frá kirkjunni ræðir Block við unga konu sem hefur verið dæmd til að brennast á báli fyrir að eiga samræði við [[Satan|djöfulinn]]. Hann heldur að hún geti sagt honum frá lífinu eftir dauðann en áttar sig á því að hún er vitstola. Í yfirgefnu þorpi bjargar Jöns mállausri þjónustustúlku frá því að vera nauðgað af Raval, guðfræðingi sem hafði tíu árum fyrr talið riddarann á að fara í krossferðirnar en er nú orðinn þjófur. Jöns hótar að drepa Raval ef þeir sjást aftur. Jöns kyssir þjónustustúlkuna en hún hafnar honum. Hann segir henni síðan að til að launa honum björgunina geti hún gengið í þjónustu hans. Hún fellst á það með semingi. Hópurinn heldur síðan inn í bæ þar sem leikhópurinn er að halda leiksýningu. Lisa, eiginkona járnsmiðsins Plog, tælir Skat burt frá hópnum. Leiksýningin er trufluð þegar hópur húðstrýkjara birtist ásamt predikara sem fordæmir bæjarbúana. Í krá bæjarins ginnir Raval Plog og hina kráargestina til þess að ógna Jof. Jöns stöðvar uppsteytinn og heggur í kinn Ravals. Fjölskylda Jofs og mállausa þjónustustúlkan slást í för með riddaranum og skjaldsveininum. Block gæðir sér á mjólk og jarðarberjum sem Mia hefur tínt og lofar að muna þetta kvöld það sem hann á eftir ólifað. [[Mynd:Sjunde inseglet 1957.jpg|thumb|right|Tökur á ''Sjöunda innsiglinu'' árið 1957.]] Block býður Plog og leikurunum skjól frá farsóttinni í kastala sínum. Þegar þau mæta Skat og Lisu í skóginum fer hún aftur til Plogs en Skat þykist svipta sig lífi af iðrun. Þegar hópurinn er farinn klifrar Skat upp í tré til að verja þar nóttinni en dauðinn birtist fyrir neðan tréð og heggur það niður. Þegar Block mætir dauðadæmdu konunni, sem verið er að leiða til aftöku, biður hann hana að særa fram [[Satan]] svo hann geti spurt hann um Guð. Konan segist þegar hafa gert það en riddarinn sér aðeins skelfingu í andliti hennar og gefur henni jurtir til að lina kvalirnar þegar hún er sett á bálköstinn. Hópurinn mætir Raval, sem hefur smitast af farsóttinni. Jöns kemur í veg fyrir að þjónustustúlkan sói vatni á hann og Raval deyr einsamall. Jof kemur síðan auga á riddarann að tefla við dauðann og ákveður að flýja með fjölskyldu sinni á meðan Block heldur athygli dauðans. Þegar dauðinn tjáir riddaranum að enginn geti flúið hann veltir Block taflmönnunum um koll en dauðinn setur þá strax aftur á sína staði. Í næsta leik mátar dauðinn Block og segir honum að þegar þeir hittist næst verði það í síðasta sinn. Dauðinn spyr Block síðan hvort hann hafi náð að inna af hendi þýðingarmikla verkið sem hann óskaði sér. Riddarinn svarar játandi. Block kemur heim til eiginkonu sinnar og hópurinn borðar saman kvöldmat en áður en honum lýkur birtist dauðinn. Kvöldverðargestirnir kynna sig fyrir dauðanum og þjónustustúlkan, sem hingað til hefur verið mállaus, segir: „Það er fullkomnað.“ Jof og fjölskylda hans hafa leitað sér skýlis í vagni sínum fyrir fárviðri, sem Jof telur að tákni engil dauðans. Um morguninn sér Jof sýn af dauðanum að leiða riddarann og félaga hans yfir hæðina í [[dauðadans]]i. ==Leikarar== {{div col|colwidth=22em}} * [[Gunnar Björnstrand]] – Jöns, skjaldsveinn * [[Bengt Ekerot]] – Dauðinn * [[Nils Poppe]] – Jof * [[Max von Sydow]] – Antonius Block, riddari * [[Bibi Andersson]] – Mia * [[Inga Landgré]] – Karin * [[Åke Fridell]] – Plog járnsmiður * [[Inga Gill]] – Lisa * [[Erik Strandmark]] – Jonas Skat * [[Bertil Anderberg]] – Raval, þjófur * [[Gunnel Lindblom]] – Mállaus stúlka * [[Maud Hansson]] – Norn * [[Gunnar Olsson (leikari)|Gunnar Olsson]] – Kirkjumálari * [[Anders Ek]] – Munkurinn * [[Benkt-Åke Benktsson]] – Kaupmaðurinn * [[Gudrun Brost]] – Vinnukona * Lars Lind – Ungur munkur * Tor Borong – Bóndi * Harry Asklund – Kráareigandi * [[Ulf Johanson]] – Riddaraforingi (ekki á kreditlista) {{div col end|3}} ==Tilvísanir== <references/> {{k|1957}} [[Flokkur:Kvikmyndir í leikstjórn Ingmars Bergman]] a54r3q0nyogdqnwzk7pc9yg666wk6l1 1952532 1952530 2026-03-29T01:00:15Z TKSnaevarr 53243 1952532 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Sjöunda innsiglið | upprunalegt heiti = Det sjunde inseglet | director = [[Ingmar Bergman]] | producer = [[Allan Ekelund]] | screenplay = Ingmar Bergman | based_on = ''Trämålning'' eftir Ingmar Bergman | starring = {{Plain list| * [[Gunnar Björnstrand]] * [[Bengt Ekerot]] * [[Nils Poppe]] * [[Max von Sydow]] * [[Bibi Andersson]] * [[Inga Landgré]] * [[Åke Fridell]] }} | music = [[Erik Nordgren]] | cinematography = [[Gunnar Fischer]] | editing = Lennart Wallén | distributor = [[AB Svensk Filmindustri]] | released = {{Film date|df=yes|1957|02|16}} | runtime = 96 mínútur<!--Theatrical runtime: 96:09--><ref>{{cite web |title=THE SEVENTH SEAL |url=http://www.bbfc.co.uk/releases/seventh-seal-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722234518/http://www.bbfc.co.uk/releases/seventh-seal-1 |url-status=dead |archive-date=22 July 2015 |publisher=[[British Board of Film Classification]] |access-date=29 June 2013}}</ref> | country = Svíþjóð | language = {{Plain list| * Sænska * Latína }} }} '''''Sjöunda innsiglið''''' ([[sænska]]: ''Det sjunde inseglet'') er [[Svíþjóð|sænsk]] kvikmynd frá árinu 1957 sem [[Ingmar Bergman]] leikstýrði og skrifaði. Myndin gerist í Svíþjóð<ref>{{cite book |last=Raw |first=Laurence |url=https://books.google.com/books?id=NG64WN7WruAC |title=The Ridley Scott Encyclopedia |publisher=The Rowman & Littlefield Publishing Group, Inc. |year=2009 |page=284|isbn=9780810869523}}</ref><ref>{{cite book |last=Litch |first=Mary M. |url=https://books.google.com/books?id=bItUHBmB8YIC |title=Philosophy Through Film |publisher=Routledge |year=2010 |page=193 |isbn=9780203863329}}</ref> á tíma [[Svartidauði|svartadauðans]] og fjallar um [[Riddari|riddara]] ([[Max von Sydow]]) sem [[Skák|teflir]] við [[Maðurinn með ljáinn|dauðann]] ([[Bengt Ekerot]]), sem er kominn til að sækja hann. Bergman byggði myndina á leikriti sem hann hafði samið, ''Trämålning''. Titill myndarinnar er vísun í vers úr [[Opinberunarbókin|opinberunarbókinni]] sem birtist bæði í byrjun og lok myndarinnar: „Þegar lambið lauk upp sjöunda innsiglinu, varð þögn á himni hér um bil hálfa stund.“<ref>Biblían. Opinberun Jóhannesar. 8:1. (Netútgáfa Snerpu).</ref> Í myndinni vísar hugtakið þögn til „þagnar Guðs“, sem er eitt af meginþemum myndarinnar.{{sfn|Bragg|1998|p=45}}<ref>{{cite web |url=http://www.criterion.com/current/posts/1171-the-seventh-seal-there-go-the-clowns |title=''The Seventh Seal'': There Go the Clowns |last=Giddins |first=Gary |publisher=The Criterion Collection |date=15 June 2009 |access-date=7 April 2015}}</ref> ''Sjöunda innsiglið'' er sígild mynd og er gjarnan talin meðal bestu kvikmynda allra tíma. Myndin gerði Bergman heimsfrægan og fjöldi annarra verka hefur vísað í atriði úr myndinni. Árið 2025 var myndin tekin inn í nýja [[Sveriges kulturkanon|menningarkanónu Svíþjóðar]].<ref>{{Tidningsref|rubrik=Hela listan: Lagerlöf med i kulturkanon|url=https://www.svd.se/a/yEW29a/kulturkanon-sverige-hela-listan-med-verk|tidning=[[Svenska Dagbladet]]|datum=2025-09-02|hämtdatum=2025-09-02|issn=1101-2412|språk=sv|efternamn=SvD}}</ref> ==Söguþráður== Vonsvikinn riddari að nafni Antonius Block snýr heim úr [[Krossferðir|krossferðunum]] ásamt skjaldsveini sínum, Jöns, en kemst að raun um að [[svartidauði]] hefur leikið heimaland hans grátt. [[Maðurinn með ljáinn|Dauðinn]] mætir riddaranum, sem skorar á hann í [[tafl]] þar sem hann stendur í þeirri trú að hann fái að lifa svo lengi sem leikurinn heldur áfram. Riddarinn og skjaldsveinninn mæta hóp farandleikara: Hjónunum Jof og Miu, ásamt nýfæddum syni þeirra, Mikael, og leikhússtjóranum Jonas Skat. Þegar Jof vaknar í morgunsárið sér hann sýn af [[María mey|Maríu mey]] með [[Jesús|Jesúbarnið]] og segir hinni vantrúuðu Miu frá henni. Block og Jöns leggja leið sína í kirkju þar sem er verið að mála veggmynd af [[Dauðadans|dauðadansinum]]. Skjaldsveinninn ávítar listamanninn fyrir að ýta undir trúarofsann sem leiddi til krossferðarinnar. Í skriftastólnum játar Block fyrir prestinum að hann sjái ekki lengur tilgang með lífinu og vilji inna eitt verk af hendi sem hafi einhverja merkingu. Eftir að hafa sagt frá leiknum sem hann telur að muni bjarga lífi hans í taflinu kemst riddarinn að raun um að hann hefur í raun verið að tala við dauðann. Á leið frá kirkjunni ræðir Block við unga konu sem hefur verið dæmd til að brennast á báli fyrir að eiga samræði við [[Satan|djöfulinn]]. Hann heldur að hún geti sagt honum frá lífinu eftir dauðann en áttar sig á því að hún er vitstola. Í yfirgefnu þorpi bjargar Jöns mállausri þjónustustúlku frá því að vera nauðgað af Raval, guðfræðingi sem hafði tíu árum fyrr talið riddarann á að fara í krossferðirnar en er nú orðinn þjófur. Jöns hótar að drepa Raval ef þeir sjást aftur. Jöns kyssir þjónustustúlkuna en hún hafnar honum. Hann segir henni síðan að til að launa honum björgunina geti hún gengið í þjónustu hans. Hún fellst á það með semingi. Hópurinn heldur síðan inn í bæ þar sem leikhópurinn er að halda leiksýningu. Lisa, eiginkona járnsmiðsins Plog, tælir Skat burt frá hópnum. Leiksýningin er trufluð þegar hópur húðstrýkjara birtist ásamt predikara sem fordæmir bæjarbúana. Í krá bæjarins ginnir Raval Plog og hina kráargestina til þess að ógna Jof. Jöns stöðvar uppsteytinn og heggur í kinn Ravals. Fjölskylda Jofs og mállausa þjónustustúlkan slást í för með riddaranum og skjaldsveininum. Block gæðir sér á mjólk og jarðarberjum sem Mia hefur tínt og lofar að muna þetta kvöld það sem hann á eftir ólifað. [[Mynd:Sjunde inseglet 1957.jpg|thumb|right|Tökur á ''Sjöunda innsiglinu'' árið 1957.]] Block býður Plog og leikurunum skjól frá farsóttinni í kastala sínum. Þegar þau mæta Skat og Lisu í skóginum fer hún aftur til Plogs en Skat þykist svipta sig lífi af iðrun. Þegar hópurinn er farinn klifrar Skat upp í tré til að verja þar nóttinni en dauðinn birtist fyrir neðan tréð og heggur það niður. Þegar Block mætir dauðadæmdu konunni, sem verið er að leiða til aftöku, biður hann hana að særa fram [[Satan]] svo hann geti spurt hann um Guð. Konan segist þegar hafa gert það en riddarinn sér aðeins skelfingu í andliti hennar og gefur henni jurtir til að lina kvalirnar þegar hún er sett á bálköstinn. Hópurinn mætir Raval, sem hefur smitast af farsóttinni. Jöns kemur í veg fyrir að þjónustustúlkan sói vatni á hann og Raval deyr einsamall. Jof kemur síðan auga á riddarann að tefla við dauðann og ákveður að flýja með fjölskyldu sinni á meðan Block heldur athygli dauðans. Þegar dauðinn tjáir riddaranum að enginn geti flúið hann veltir Block taflmönnunum um koll en dauðinn setur þá strax aftur á sína staði. Í næsta leik mátar dauðinn Block og segir honum að þegar þeir hittist næst verði það í síðasta sinn. Dauðinn spyr Block síðan hvort hann hafi náð að inna af hendi þýðingarmikla verkið sem hann óskaði sér. Riddarinn svarar játandi. Block kemur heim til eiginkonu sinnar og hópurinn borðar saman kvöldmat en áður en honum lýkur birtist dauðinn. Kvöldverðargestirnir kynna sig fyrir dauðanum og þjónustustúlkan, sem hingað til hefur verið mállaus, segir: „Það er fullkomnað.“ Jof og fjölskylda hans hafa leitað sér skýlis í vagni sínum fyrir fárviðri, sem Jof telur að tákni engil dauðans. Um morguninn sér Jof sýn af dauðanum að leiða riddarann og félaga hans yfir hæðina í [[dauðadans]]i. ==Leikarar== {{div col|colwidth=22em}} * [[Gunnar Björnstrand]] – Jöns, skjaldsveinn * [[Bengt Ekerot]] – Dauðinn * [[Nils Poppe]] – Jof * [[Max von Sydow]] – Antonius Block, riddari * [[Bibi Andersson]] – Mia * [[Inga Landgré]] – Karin * [[Åke Fridell]] – Plog járnsmiður * [[Inga Gill]] – Lisa * [[Erik Strandmark]] – Jonas Skat * [[Bertil Anderberg]] – Raval, þjófur * [[Gunnel Lindblom]] – Mállaus stúlka * [[Maud Hansson]] – Norn * [[Gunnar Olsson (leikari)|Gunnar Olsson]] – Kirkjumálari * [[Anders Ek]] – Munkurinn * [[Benkt-Åke Benktsson]] – Kaupmaðurinn * [[Gudrun Brost]] – Vinnukona * Lars Lind – Ungur munkur * Tor Borong – Bóndi * Harry Asklund – Kráareigandi * [[Ulf Johanson]] – Riddaraforingi (ekki á kreditlista) {{div col end|3}} ==Heimildir== * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=oahZAAAAMAAJ&q=Melvyn+Bragg+(Det+Sjunde+Inseglet) |author-link=Melvyn Bragg |last=Bragg |first=Melvyn |title=The Seventh Seal (Det Sjunde Inseglet) |publisher=BFI Publishing |year=1998 |isbn=978-0-85170-391-6 }} ==Tilvísanir== <references/> {{k|1957}} [[Flokkur:Kvikmyndir í leikstjórn Ingmars Bergman]] mjsjrinf98ktoj4b8gzq541vsbtpxl0 1952540 1952532 2026-03-29T01:32:56Z TKSnaevarr 53243 1952540 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Sjöunda innsiglið | upprunalegt heiti = Det sjunde inseglet | director = [[Ingmar Bergman]] | producer = [[Allan Ekelund]] | screenplay = Ingmar Bergman | based_on = ''Trämålning'' eftir Ingmar Bergman | starring = {{Plain list| * [[Gunnar Björnstrand]] * [[Bengt Ekerot]] * [[Nils Poppe]] * [[Max von Sydow]] * [[Bibi Andersson]] * [[Inga Landgré]] * [[Åke Fridell]] }} | music = [[Erik Nordgren]] | cinematography = [[Gunnar Fischer]] | editing = Lennart Wallén | distributor = [[AB Svensk Filmindustri]] | released = {{Film date|df=yes|1957|02|16}} | runtime = 96 mínútur<!--Theatrical runtime: 96:09--><ref>{{cite web |title=THE SEVENTH SEAL |url=http://www.bbfc.co.uk/releases/seventh-seal-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722234518/http://www.bbfc.co.uk/releases/seventh-seal-1 |url-status=dead |archive-date=22 July 2015 |publisher=[[British Board of Film Classification]] |access-date=29 June 2013}}</ref> | country = Svíþjóð | language = {{Plain list| * Sænska * Latína }} }} '''''Sjöunda innsiglið''''' ([[sænska]]: ''Det sjunde inseglet'') er [[Svíþjóð|sænsk]] kvikmynd frá árinu 1957 sem [[Ingmar Bergman]] leikstýrði og skrifaði. Myndin gerist í Svíþjóð<ref>{{cite book |last=Raw |first=Laurence |url=https://books.google.com/books?id=NG64WN7WruAC |title=The Ridley Scott Encyclopedia |publisher=The Rowman & Littlefield Publishing Group, Inc. |year=2009 |page=284|isbn=9780810869523}}</ref><ref>{{cite book |last=Litch |first=Mary M. |url=https://books.google.com/books?id=bItUHBmB8YIC |title=Philosophy Through Film |publisher=Routledge |year=2010 |page=193 |isbn=9780203863329}}</ref> á tíma [[Svartidauði|svartadauðans]] og fjallar um [[Riddari|riddara]] ([[Max von Sydow]]) sem [[Skák|teflir]] við [[Maðurinn með ljáinn|dauðann]] ([[Bengt Ekerot]]), sem er kominn til að sækja hann. Bergman byggði myndina á leikriti sem hann hafði samið, ''Trämålning''. Titill myndarinnar er vísun í vers úr [[Opinberunarbókin|opinberunarbókinni]] sem birtist bæði í byrjun og lok myndarinnar: „Þegar lambið lauk upp sjöunda innsiglinu, varð þögn á himni hér um bil hálfa stund.“<ref>Biblían. Opinberun Jóhannesar. 8:1. (Netútgáfa Snerpu).</ref> Í myndinni vísar hugtakið þögn til „þagnar Guðs“, sem er eitt af meginþemum myndarinnar.{{sfn|Bragg|1998|p=45}}<ref>{{cite web |url=http://www.criterion.com/current/posts/1171-the-seventh-seal-there-go-the-clowns |title=''The Seventh Seal'': There Go the Clowns |last=Giddins |first=Gary |publisher=The Criterion Collection |date=15 June 2009 |access-date=7 April 2015}}</ref> ''Sjöunda innsiglið'' er sígild mynd og er gjarnan talin meðal bestu kvikmynda allra tíma. Myndin gerði Bergman heimsfrægan og fjöldi annarra verka hefur vísað í atriði úr myndinni. Árið 2025 var myndin tekin inn í nýja [[Sveriges kulturkanon|menningarkanónu Svíþjóðar]].<ref>{{Tidningsref|rubrik=Hela listan: Lagerlöf med i kulturkanon|url=https://www.svd.se/a/yEW29a/kulturkanon-sverige-hela-listan-med-verk|tidning=[[Svenska Dagbladet]]|datum=2025-09-02|hämtdatum=2025-09-02|issn=1101-2412|språk=sv|efternamn=SvD}}</ref> ==Söguþráður== Vonsvikinn riddari að nafni Antonius Block snýr heim úr [[Krossferðir|krossferðunum]] ásamt skjaldsveini sínum, Jöns, en kemst að raun um að [[svartidauði]] hefur leikið heimaland hans grátt. [[Maðurinn með ljáinn|Dauðinn]] mætir riddaranum, sem skorar á hann í [[tafl]] þar sem hann stendur í þeirri trú að hann fái að lifa svo lengi sem leikurinn heldur áfram. Riddarinn og skjaldsveinninn mæta hóp farandleikara: Hjónunum Jof og Miu, ásamt nýfæddum syni þeirra, Mikael, og leikhússtjóranum Jonas Skat. Þegar Jof vaknar í morgunsárið sér hann sýn af [[María mey|Maríu mey]] með [[Jesús|Jesúbarnið]] og segir hinni vantrúuðu Miu frá henni. Block og Jöns leggja leið sína í kirkju þar sem er verið að mála veggmynd af [[Dauðadans|dauðadansinum]]. Skjaldsveinninn ávítar listamanninn fyrir að ýta undir trúarofsann sem leiddi til krossferðarinnar. Í skriftastólnum játar Block fyrir prestinum að hann sjái ekki lengur tilgang með lífinu og vilji inna eitt verk af hendi sem hafi einhverja merkingu. Eftir að hafa sagt frá leiknum sem hann telur að muni bjarga lífi hans í taflinu kemst riddarinn að raun um að hann hefur í raun verið að tala við dauðann. Á leið frá kirkjunni ræðir Block við unga konu sem hefur verið dæmd til að brennast á báli fyrir að eiga samræði við [[Satan|djöfulinn]]. Hann heldur að hún geti sagt honum frá lífinu eftir dauðann en áttar sig á því að hún er vitstola. [[Mynd:Sjunde inseglet 1957.jpg|thumb|Tökur á ''Sjöunda innsiglinu'' árið 1956.]] [[Mynd:Bergman-Ekerot-1956.jpg|thumb|Bengt Ekerot klæddur sem dauðinn ásamt Ingmar Bergman við aðaltökur myndarinnar árið 1956.]] Í yfirgefnu þorpi bjargar Jöns mállausri þjónustustúlku frá því að vera nauðgað af Raval, guðfræðingi sem hafði tíu árum fyrr talið riddarann á að fara í krossferðirnar en er nú orðinn þjófur. Jöns hótar að drepa Raval ef þeir sjást aftur. Jöns kyssir þjónustustúlkuna en hún hafnar honum. Hann segir henni síðan að til að launa honum björgunina geti hún gengið í þjónustu hans. Hún fellst á það með semingi. Hópurinn heldur síðan inn í bæ þar sem leikhópurinn er að halda leiksýningu. Lisa, eiginkona járnsmiðsins Plog, tælir Skat burt frá hópnum. Leiksýningin er trufluð þegar hópur húðstrýkjara birtist ásamt predikara sem fordæmir bæjarbúana. Í krá bæjarins ginnir Raval Plog og hina kráargestina til þess að ógna Jof. Jöns stöðvar uppsteytinn og heggur í kinn Ravals. Fjölskylda Jofs og mállausa þjónustustúlkan slást í för með riddaranum og skjaldsveininum. Block gæðir sér á mjólk og jarðarberjum sem Mia hefur tínt og lofar að muna þetta kvöld það sem hann á eftir ólifað. Block býður Plog og leikurunum skjól frá farsóttinni í kastala sínum. Þegar þau mæta Skat og Lisu í skóginum fer hún aftur til Plogs en Skat þykist svipta sig lífi af iðrun. Þegar hópurinn er farinn klifrar Skat upp í tré til að verja þar nóttinni en dauðinn birtist fyrir neðan tréð og heggur það niður. Þegar Block mætir dauðadæmdu konunni, sem verið er að leiða til aftöku, biður hann hana að særa fram [[Satan]] svo hann geti spurt hann um Guð. Konan segist þegar hafa gert það en riddarinn sér aðeins skelfingu í andliti hennar og gefur henni jurtir til að lina kvalirnar þegar hún er sett á bálköstinn. Hópurinn mætir Raval, sem hefur smitast af farsóttinni. Jöns kemur í veg fyrir að þjónustustúlkan sói vatni á hann og Raval deyr einsamall. Jof kemur síðan auga á riddarann að tefla við dauðann og ákveður að flýja með fjölskyldu sinni á meðan Block heldur athygli dauðans. Þegar dauðinn tjáir riddaranum að enginn geti flúið hann veltir Block taflmönnunum um koll en dauðinn setur þá strax aftur á sína staði. Í næsta leik mátar dauðinn Block og segir honum að þegar þeir hittist næst verði það í síðasta sinn. Dauðinn spyr Block síðan hvort hann hafi náð að inna af hendi þýðingarmikla verkið sem hann óskaði sér. Riddarinn svarar játandi. Block kemur heim til eiginkonu sinnar og hópurinn borðar saman kvöldmat en áður en honum lýkur birtist dauðinn. Kvöldverðargestirnir kynna sig fyrir dauðanum og þjónustustúlkan, sem hingað til hefur verið mállaus, segir: „Það er fullkomnað.“ Jof og fjölskylda hans hafa leitað sér skýlis í vagni sínum fyrir fárviðri, sem Jof telur að tákni engil dauðans. Um morguninn sér Jof sýn af dauðanum að leiða riddarann og félaga hans yfir hæðina í [[dauðadans]]i. ==Leikarar== {{div col|colwidth=22em}} * [[Gunnar Björnstrand]] – Jöns, skjaldsveinn * [[Bengt Ekerot]] – Dauðinn * [[Nils Poppe]] – Jof * [[Max von Sydow]] – Antonius Block, riddari * [[Bibi Andersson]] – Mia * [[Inga Landgré]] – Karin * [[Åke Fridell]] – Plog járnsmiður * [[Inga Gill]] – Lisa * [[Erik Strandmark]] – Jonas Skat * [[Bertil Anderberg]] – Raval, þjófur * [[Gunnel Lindblom]] – Mállaus stúlka * [[Maud Hansson]] – Norn * [[Gunnar Olsson (leikari)|Gunnar Olsson]] – Kirkjumálari * [[Anders Ek]] – Munkurinn * [[Benkt-Åke Benktsson]] – Kaupmaðurinn * [[Gudrun Brost]] – Vinnukona * Lars Lind – Ungur munkur * Tor Borong – Bóndi * Harry Asklund – Kráareigandi * [[Ulf Johanson]] – Riddaraforingi (ekki á kreditlista) {{div col end|3}} ==Heimildir== * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=oahZAAAAMAAJ&q=Melvyn+Bragg+(Det+Sjunde+Inseglet) |author-link=Melvyn Bragg |last=Bragg |first=Melvyn |title=The Seventh Seal (Det Sjunde Inseglet) |publisher=BFI Publishing |year=1998 |isbn=978-0-85170-391-6 }} ==Tilvísanir== <references/> {{k|1957}} [[Flokkur:Kvikmyndir í leikstjórn Ingmars Bergman]] qz2ih3tnzy4o2icp53p5azwmlvo5yjb 14 190475 1952531 2026-03-29T00:57:46Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Kvikmyndir eftir sænska leikstjóra|Bergman, Ingmar]]“ 1952531 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Kvikmyndir eftir sænska leikstjóra|Bergman, Ingmar]] 6f0y31d2lh2mq8xky4e5t4nyeu0tv17 1 190476 1952534 2026-03-29T01:01:45Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Þýðing |titill=The Seventh Seal |tungumál=en |id=1342337465 }}“ 1952534 wikitext text/x-wiki {{Þýðing |titill=The Seventh Seal |tungumál=en |id=1342337465 }} 9zvtz8ae9dazao4d8fgjx1xepnd48jv 0 190477 1952535 2026-03-29T01:04:26Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Sjöunda innsiglið]] 1952535 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Sjöunda innsiglið]] axt63pcsqkfts5nehbtkwjnstkv9vp9 1 190485 1952610 2026-03-29T09:39:36Z Jeseinar 114977 Bjó til síðu með „Á hvaða forsendum ætti að eyða þessari síðu. Efni hennar sett fram á eins afmarkaðan og hlutlausan hátt og hægt er. Mér fannst við hæfi að búa hana til þar sem ég hef upplýsingar um einstaklinginn frá fyrstu hendi sem sonur hans. Sá það hvergi í reglunum að svo mætti ekki vera.“ 1952610 wikitext text/x-wiki Á hvaða forsendum ætti að eyða þessari síðu. Efni hennar sett fram á eins afmarkaðan og hlutlausan hátt og hægt er. Mér fannst við hæfi að búa hana til þar sem ég hef upplýsingar um einstaklinginn frá fyrstu hendi sem sonur hans. Sá það hvergi í reglunum að svo mætti ekki vera. ojnfv9gtuo3rxdwocpk0clksqk8r0mi 14 190494 1952647 2026-03-29T11:21:45Z Alvaldi 71791 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Fólk frá Vestfjörðum]] [[Flokkur:Íslenskir skólameistarar]] [[Flokkur:Tónlistarskóli Ísafjarðar]]“ 1952647 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Fólk frá Vestfjörðum]] [[Flokkur:Íslenskir skólameistarar]] [[Flokkur:Tónlistarskóli Ísafjarðar]] er0ih0df0uzgwgsyjoyc9p6bo4ayv2b 14 190495 1952649 2026-03-29T11:23:19Z Alvaldi 71791 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Skólar á Ísafirði]]“ 1952649 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Skólar á Ísafirði]] bnh8ba5xd3i18qfoc9gzx9ewisl8vag 0 190496 1952659 2026-03-29T11:49:59Z Alvaldi 71791 Bjó til síðu með „'''Tónlistarskóli Ísafjarðar''' var stofnaður árið 1948 að tilstuðlan Tónlistarfélags Ísafjarðar.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/1289616?iabr=on#page/n5/mode/1up|title=Tónlistarskóli Ísafjarðar hefur unnið ágætt starf|date=1953-06-05|publisher=[[Morgunblaðið]]|language=is|access-date=2026-03-29|via=[[Tímarit.is]]}}</ref> ==Skólameistarar== *[[Ragnar H. Ragnar]] (1948–1984) *[[Sigríður Ragnarsdóttir]] (1984–2017)<ref>{{C...“ 1952659 wikitext text/x-wiki '''Tónlistarskóli Ísafjarðar''' var stofnaður árið 1948 að tilstuðlan Tónlistarfélags Ísafjarðar.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/1289616?iabr=on#page/n5/mode/1up|title=Tónlistarskóli Ísafjarðar hefur unnið ágætt starf|date=1953-06-05|publisher=[[Morgunblaðið]]|language=is|access-date=2026-03-29|via=[[Tímarit.is]]}}</ref> ==Skólameistarar== *[[Ragnar H. Ragnar]] (1948–1984) *[[Sigríður Ragnarsdóttir]] (1984–2017)<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/6232684#page/n11/mode/2up|title=Með tónlistina í blóðinu|date=2008-03-20|pages=12–13|publisher=[[Bæjarins besta]]|language=is|access-date=2026-03-29|via=[[Tímarit.is]]}}</ref> *Ingunn Ósk Sturludóttir (2017–2020) *[[Bergþór Pálsson]] (2020–2024)<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20201984382d/bergthor-palsson-verdur-skolastjori-tonlistarskola-isafjardar|title=Bergþór Pálsson verður skólastjóri Tónlistarskóla Ísafjarðar - Vísir|last=Hall|first=Sylvía|date=2020-06-24|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bb.is/2024/04/tonlistarskoli-isafjardar-stada-skolastjora-auglyst/|title=Tónlistarskóli Ísafjarðar – staða skólastjóra auglýst|date=2024-04-06|website=Bæjarins Besta|language=is|access-date=2026-03-29}}</ref> *Bjarney Ingibjörg Gunnlaugsdóttir (2024–nú) ==Tilvísanir== {{reflist}} {{stubbur}} {{s|1948}} [[Flokkur:Tónlistarskóli Ísafjarðar]] m2pst5cz6rhi5fsiue5ojl01xpb80cs