Framsóknarflokkurinn

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="is">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>iswiki</dbname>
    <base>https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Miðill</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Kerfissíða</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Spjall</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Notandi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Notandaspjall</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipediaspjall</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Mynd</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Myndaspjall</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Melding</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Meldingarspjall</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Snið</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Sniðaspjall</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hjálp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hjálparspjall</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Flokkur</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Flokkaspjall</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Gátt</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Gáttaspjall</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Framsóknarflokkurinn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2322</id>
    <revision>
      <id>1959293</id>
      <parentid>1951741</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T11:52:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21806-77</username>
        <id>115324</id>
      </contributor>
      <comment>/* Flokksskipulag */ Stefán Vagn Stefánsson er nýr þingflokksformaður Framsóknar, en tillaga þess efnis var samþykkt á þingflokksfundi flokksins á Alþingi 11. mars 2026. Hann tekur við af Ingibjörgu Isaksen. https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-11-stefan-vagn-tekur-vid-af-ingibjorgu-sem-thingflokksformadur-framsoknar-469554</comment>
      <origin>1959293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37519" sha1="9b7219w97kte7yyxdarxiic4tklxlqt" xml:space="preserve">{{Stjórnmálaflokkur
| litur = {{Flokkslitur|Framsókn}}
| flokksnafn_íslenska = Framsókn
| mynd = [[File:Merki Framsoknar (2021).svg|150px|center|Merki Framsóknarflokksins frá 2021]]
| fylgi = {{lækkun}} 7,8%
| formaður = [[Lilja Alfreðsdóttir]]
| varaformaður = [[Stefán Vagn Stefánsson]]
| þingflokksformaður = [[Stefán Vagn Stefánsson]]
| ritari = [[Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir]]
| stofnendur = [[Guðmundur Ólafsson (f. 1867)|Guðmundur Ólafsson]], [[Jónas Jónsson]], [[Sveinn Ólafsson]], [[Þorleifur Jónsson]], [[Þorsteinn M. Jónsson (f. 1885)|Þorsteinn Jónsson]]
| stofnár = 1916
| höfuðstöðvar = [[Bæjarlind 14-16]], 201 [[Kópavogur|Kópavogi]]
| hugmyndafræði = [[frjálslyndi]]
| einkennislitur = {{color box|#87FF91|border=darkgray}} {{color box|#00422A|border=darkgray}} [[Grænn]]
| vettvangur1 = Sæti á Alþingi
| sæti1 = 5
| sæti1alls = 63
| rauður = 0.56
| grænn = 0.78
| blár = 0.24
| vettvangur2 = Sæti í sveitarstjórnum
| sæti2 = 69
| sæti2alls = 470
| bókstafur = B
| vefsíða = [http://www.framsokn.is www.framsokn.is]
| fótnóta = ¹Fylgi í síðustu [[Alþingiskosningar 2024|Alþingiskosningum]]
| flokksnafn_formlegt = Framsóknarflokkurinn
| frkvstjr = Sigurjón Jónsson
}}
'''Framsóknarflokkurinn''' var stofnaður [[16. desember]] [[1916]] við samruna [[Bændaflokkurinn|Bændaflokksins]] og [[Óháðir bændur|Óháðra bænda]] og er elsti starfandi stjórnmálaflokkurinn á Íslandi. Fyrir seinni heimsstyjöldina var Ísland töluvert dreifbýlla en það er í dag og Framsóknarflokkurinn sótti [[kjörfylgi]] sitt framan af til landsbyggðar og ungmennafélagshreyfingarinnar. En uppúr miðri öld breyttist þetta töluvert og sótti hann þá fylgi sitt jafnar til allra stétta, þó kjörfylgið hafi haldist á landsbyggðinni.

Frá þriðja áratugi til tíunda áratugs 20. aldar skilgreindi Framsóknarflokkurinn sig sem mið-vinstriflokk sem að lagði aðaláherslu á landsbyggðina.

== Saga Framsóknarflokksins ==
Framsóknarflokkurinn var stofnaður [[16. desember]] [[1916]] á Alþingi, sama ár og [[Alþýðuflokkurinn]] var stofnaður.&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2072377 ''Frá Alþingi'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Ísafold (1874)]], 20. desember 1916&lt;/ref&gt; Á þeim tíma stóð [[fyrri heimsstyrjöldin]] með tilheyrandi truflun á verslun og viðskiptum við útlönd. Konur höfðu öðlast [[kosningaréttur|kosningarétt]] árið áður og kosningaaldur hafði verið lækkaður úr 30 árum í 25. Því jókst fjöldi kosningabærra manna mjög. Í nóvember 1916 komu átta þingmenn saman á [[Seyðisfjörður|Seyðisfirði]] á leið til [[Reykjavík]]ur á þing. Það voru [[Sigurður Jónsson í Ystafelli|Sigurður Jónsson]], [[Einar Árnason]], [[Sveinn Ólafsson]], [[Jónas frá Hriflu|Jónas Jónsson]], Þorsteinn M. Jónsson, [[Ólafur Briem]], [[Guðmundur Ólafsson (f. 1867)|Guðmundur Ólafsson]] og [[Þorleifur Jónsson]].&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1380864 ''Framsóknarflokkurinn hálfrar aldar gamall'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Morgunblaðið 16. desember 1966&lt;/ref&gt; Þeir komu sér saman um að stofna þingflokk sem hlaut nafnið Framsóknarflokkurinn. Fyrsti ráðherra Framsóknarflokksins, var Sigurður Jónsson sem sat sem atvinnumálaráðherra í þriggja ráðherra ríkisstjórn sem mynduð var ásamt [[Jón Magnússon (f. 1859)|Jóni Magnússyni]] fyrir [[Heimastjórnarflokkurinn|Heimastjórnarflokkinn]] og [[Björn Kristjánsson]] fyrir [[Sjálfstæðisflokkurinn (eldri)|Sjálfstæðisflokkinn (eldri)]], frá 1917 til 1920. Fyrsti formaður Framsóknarflokksins var [[Ólafur Briem]].

Fram að [[1930]] starfaði flokkurinn eingöngu sem [[þingflokkur]].&lt;ref&gt;[http://www.vefritid.is/index.php/greinasafn/niraed-flokkaskipun/ ''Níræð flokkaskipan''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070708043733/http://www.vefritid.is/index.php/greinasafn/niraed-flokkaskipun/ |date=2007-07-08 }}, grein á [[Vefritið|Vefritinu]] eftir Magnús Má Guðmundsson&lt;/ref&gt; Á því tímabili takmörkuðust flokksmenn við þingmenn flokksins.&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2658112 ''Framsóknarflokkurinn átti hálfrar aldar afmæli í gær''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305194749/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2658112 |date=2016-03-05 }}, [[Dagur (1918)]], 17. desember 1966&lt;/ref&gt; Árið [[1938]] var [[Samband ungra framsóknarmanna]] stofnað.

Árin [[1971]] til [[1991]] var Framsóknarflokkurinn mjög ríkjandi í [[Íslensk stjórnmál|íslenskum stjórnmálum]] og eru þessi tími stundum kallaður ''Framsóknaráratugirnir''. Þeir voru í stjórn öll þessi ár ef undan er skildir nokkrir mánuðir í kringum áramótin [[1980]] og meira en helming tímans var [[Forsætisráðherrar á Íslandi|forsætisráðherrann]] úr þeirra röðum. Tvisvar mynduðu þeir stjórn með [[sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokknum]]. Algengast var þó á þessum árum að Framsóknarflokkurinn og [[Alþýðubandalagið]] ynnu saman, fjórum sinnum eða samtals í um tíu ár. Þeir höfðu þó aldrei þingmeirihluta og því varð alltaf að vera að minnsta kosti einn flokkur til viðbótar með í för.

Einn þekktasti stjórnmálamaður [[1981-1990|9. áratugarins]] á Íslandi var [[Steingrímur Hermannsson]], formaður Framsóknarflokksins og [[forsætisráðherra]]. Hann var fyrst kosinn í [[Alþingiskosningar 1979|alþingiskosningum 1979]] þegar framsóknarmenn bættu við sig miklu fylgi.

Talsverðar breytingar áttu sér stað innan flokksins frá 2007. Flokkurinn endurnýjaði forystu sína og styrkt tengslin við hugmyndafræði grasrótarinnar. Þann [[17. nóvember]] 2008 sagði sitjandi formaður, [[Guðni Ágústsson]], af sér þingmennsku og formannsembætti eftir mikla gagnrýni flokksmanna á flokksforystuna á miðstjórnarfundi helgina 15. - 16. nóvember. [[Valgerður Sverrisdóttir]] tók þá við sem formaður og gegndi því embætti þar til nýr formaður yrði kosinn á flokksþingi flokksins sem flýtt var fram til janúar 2009. Fimm manns buðu sig fram til formanns. Það voru þeir Lúðvík Gizurarson, Páll Magnússon, Jón Vigfús Guðjónsson, Höskuldur Þórhallsson og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Tveir buðu fram til varaformanns en það voru þau [[Siv Friðleifsdóttir]] og [[Birkir Jón Jónsson]].&lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090206000000/www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item244112/ Sigmundur Davíð býður sig fram]&lt;/ref&gt; [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] var kjörinn formaður flokksins [[18. janúar]] á flokksþingi flokksins og [[Birkir Jón Jónsson]] var kjörinn varaformaður.&lt;ref&gt;[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/01/18/sigmundur_kjorinn_formadur/ Sigmundur kjörinn formaður]&lt;/ref&gt; Þá buðu sig þrjú fram til ritara þau [[Gunnar Bragi Sveinsson]], [[Sæunn Stefánsdóttir]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]]. Eftir að formaður og varaformaður höfðu verið kjörin dró Gunnar Bragi framboð sitt til baka til þess að gæta jafnræðis innan flokksforystunnar. Eygló Harðardóttir var þá kjörinn ritari. Í kjölfar þessara breytinga í forystusveit Framsóknar jókst stuðningur við flokkinn töluvert í könnunum. Sem dæmi í könnun á vegum MMR rannsókna dagana 20.-21. janúar mældist flokkurinn með 17% fylgi. Frá janúar 2008 fjölgaði flokksmönnum í Framsóknarflokknum um 20%.&lt;ref&gt;http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090320125355/www.framsokn.is/frettabref/?i=1298&lt;/ref&gt;  

Að kvöldi [[6. janúar]] [[2009]] skráðu 70 manns sig í Framsóknarfélag Reykjavíkur. Fjórtán fyrri flokksmeðlimir, þ.á m. [[Jón Sigurðsson (f. 1946)|Jón Sigurðsson]] fyrrverandi formaður flokksins og [[Sæunn Stefánsdóttir]] ritari flokksins, sendu frá sér ályktun þar sem þau sögðust hafa orðið „vitni að fjandsamlegri yfirtöku á félaginu.“ Á fundi félagsins sem haldinn var sama kvöld var lagður fram og samþykktur nýr listi flokksmanna úr félaginu sem innihélt einhverja af nýju meðlimunum sem sækja munu landsfund flokksins sem er í janúar 2009.&lt;ref&gt;[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/01/07/fjandsamleg_yfirtaka/ Fjandsamleg yfirtaka á framsóknarfélagi]&lt;/ref&gt;

Á flokksþingi flokksins 9. apríl 2011 var samþykkt ályktun með talsverðum meirihluta að &quot;Íslendingar skulu áfram leita eftir samstarfi við þjóðir innan og utan [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] á grundvelli frjálsra og sanngjarna samninga og samvinnu sem byggir á jöfnuði og ábata allra aðila. Með slíkum samskiptum geta íslensk stjórnvöld tryggt hagsmuni Íslands best á hverjum tíma. Framsóknarflokkurinn telur hag lands og þjóðar best borgið utan Evrópusambandsins. Nú sem fyrr standa auðlindir þjóðarinnar undir velferð hennar og fullt og óskorað forræði á þeim er forsenda farsældar til framtíðar. Framsóknarflokkurinn telur að þjóðin skuli ætíð eiga beina aðkomu með þjóðaratkvæðagreiðslu að ákvörðunum um stórmál eins og aðild að Evrópusambandinu og mun flokkurinn berjast fyrir þeim rétti&quot;.&lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20110518090143/www.framsokn.is/files/Alyktanir_2011.pdf]&lt;br /&gt;
Sjá: [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20110518090143/www.framsokn.is/files/Alyktanir_2011.pdf ályktanir flokksþingsins í heild sinni] (pdf)&lt;/ref&gt;

Í lok maí 2011 fjölgaði þingmönnum Framsóknarflokksins í tíu er [[Ásmundur Einar Daðason]] fyrrum þingmaður VG gekk til liðs við Framsóknarflokkinn eftir að hafa verið utan þingflokka um skamman tíma. Þeim fækkaði svo aftur þegar [[Guðmundur Steingrímsson]] gekk úr flokknum í ágúst 2011. Guðmundur gaf síðar það út að hann gæti stutt þáverandi ríkistjórnina falli kæmi til þess.&lt;ref&gt;http://www.visir.is/kemur-til-greina-ad-verja-rikisstjornina-falli-ef-jon-hverfur-a-braut/article/2011111128816&lt;/ref&gt;

Fyrir&lt;nowiki/&gt;[[borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2014| borgarstjórnarkosningarnar í Reykjavík 2014]] lýsti oddviti Framsóknar og flugvallavina í Reykjavík yfir andstöðu við úthlutun lóðar undir [[moska í Reykjavík|mosku í Reykjavík]] þar sem oddvitinn taldi óásættanlegt að borgin færi að gefa lóðir undir bænahús, og flokkurinn var í kjölfarið sakaður um að gæla við [[þjóðernispopúlismi|þjóðernispopúlisma]], þrátt fyrir að [[Sigrún Magnúsdóttir]] þáverandi þingflokksformaður, og Gunnar Bragi Sveinsson þáverandi utanríkisráðherra fordæmdu ummæli oddvitans. Í grundvallarstefnuskrá Framsóknarflokksins segir eftirfarandi; &quot;Við berjumst fyrir mannréttindum, virðingu fyrir einstaklingnum og fjölskyldunni. Við höfnum hvers konar mismunun sem gerir greinarmun á fólki t.d. eftir kynþætti, kynferði, tungu, trú, þjóðerni, kynhneigð, búsetu eða stjórnmálaskoðunum. Við munum ávallt verja skoðana- og tjáningarfrelsi, trúfrelsi og friðhelgi einkalífs.&quot;&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://kjarninn.is/hvad-tharf-ad-segja-til-ad-vera-thjodernishyggjuflokkur|titill=Hvað þarf að segja til að vera þjóðernishyggjuflokkur?}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/segir-sig-fra-lista-framsoknar-i-reykjavik|titill=Segir sig frá lista Framsóknar í Reykjavík}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://kjarninn.is/geir-segir-framsokn-hafa-hlaupid-a-sig-i-moskumalinu|titill=Geir segir Framsókn hafa hlaupið á sig í moskumálinu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://eyjan.pressan.is/frettir/2011/09/02/formadur-ungra-segir-sig-ur-framsokn-mjog-mikil-thjodernishyggja-i-flokknum-fylgir-gudmundi/|titill=Formaður ungra segir sig úr Framsókn. „Óheilbrigð þjóðernishyggja í flokknum.“ Fylgir Guðmundi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.dv.is/frettir/2014/6/1/utlendingaandud-fleytti-framsokn-inn-i-borgarstjorn/|titill=Útlendingaandúð fleytti Framsókn inn í borgarstjórn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.visir.is/-framsokn-for-yfir-akvedna-linu-i-kosningabarattunni--/article/2014706179963/|titill=„Framsókn fór yfir ákveðna línu í kosningabaráttunni“}}&lt;/ref&gt;

== Árangur í alþingiskosningum ==
{| class=wikitable style=&quot;text-align: right;&quot;
|-
! Kosningar
! Atkvæði
! %
! Þingsæti
! +/–
! Sæti
! Stjórnarþátttaka
|-
! [[Alþingiskosningar 1919|1919]]
| 3.115
| 22,2
| {{Composition bar|11|40|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{stöðugt}} 11
| {{stöðugt}} 3.
| {{Nei|Stjórnarandstaða}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1923|1923]]
| 8.062
| 26,6
| {{Composition bar|15|42|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{hækkun}} 4
| {{hækkun}} 2.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1927|1927]]
| 9.532
| 29,8
| {{Composition bar|19|42|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{hækkun}} 4
| {{hækkun}} 1.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1931|1931]]
| 13.844
| 35,9
| {{Composition bar|23|42|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{hækkun}} 4
| {{stöðugt}} 1.
| {{já|Hreinn meirihluti}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1933|1933]]
| 8.530
| 23,9
| {{Composition bar|17|42|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{lækkun}} 6
| {{lækkun}} 2.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1934|1934]]
| 11.377
| 21,9
| {{Composition bar|15|49|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{lækkun}} 2
| {{stöðugt}} 2.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1937|1937]]
| 14.556
| 24,9
| {{Composition bar|19|49|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{hækkun}} 4
| {{hækkun}} 1.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1942 (júlí)|1942 (júl)]]
| 16.033
| 27,6
| {{Composition bar|20|49|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{hækkun}} 1
| {{stöðugt}} 1.
| {{Nei|Stjórnarandstaða}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1942 (október)|1942 (okt)]]
| 15.869
| 26,6
| {{Composition bar|15|52|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{lækkun}} 5
| {{lækkun}} 2.
| {{Nei|Stjórnarandstaða}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1946|1946]]
| 15.429
| 23,1
| {{Composition bar|13|52|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{lækkun}} 2
| {{stöðugt}} 2.
| {{Nei|Stjórnarandstaða}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1949|1949]]
| 17.659
| 24,5
| {{Composition bar|17|52|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{hækkun}} 4
| {{stöðugt}} 2.
| {{Nei|Stjórnarandstaða}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1953|1953]]
| 16.959
| 21,9
| {{Composition bar|16|52|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{lækkun}} 1
| {{stöðugt}} 2.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1956|1956]]
| 12.925
| 15,6
| {{Composition bar|17|52|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{hækkun}} 1
| {{stöðugt}} 2.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1959 (júní)|1959 (jún)]]
| 23.061
| 27,2
| {{Composition bar|19|52|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{hækkun}} 2
| {{stöðugt}} 2.
| {{Nei|Stjórnarandstaða}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1959 (október)|1959 (okt)]]
| 21.882
| 25,7
| {{Composition bar|17|60|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{lækkun}} 2
| {{stöðugt}} 2.
| {{Nei|Stjórnarandstaða}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1963|1963]]
| 25.217
| 28,2
| {{Composition bar|19|60|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{hækkun}} 2
| {{stöðugt}} 2.
| {{Nei|Stjórnarandstaða}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1967|1967]]
| 27.029
| 28,1
| {{Composition bar|18|60|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{lækkun}} 1
| {{stöðugt}} 2.
| {{Nei|Stjórnarandstaða}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1971|1971]]
| 26.645
| 25,3
| {{Composition bar|17|60|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{lækkun}} 1
| {{stöðugt}} 2.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1974|1974]]
| 28.381
| 24,9
| {{Composition bar|17|60|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{stöðugt}} 0
| {{stöðugt}} 2.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1978|1978]]
| 20.656
| 16,9
| {{Composition bar|12|60|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{lækkun}} 5
| {{lækkun}} 4.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1979|1979]]
| 30.861
| 24,9
| {{Composition bar|17|60|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{hækkun}} 5
| {{hækkun}} 2.
| {{Nei|Stjórnarandstaða}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1983|1983]]
| 24.754
| 18,5
| {{Composition bar|14|60|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{lækkun}} 3
| {{stöðugt}} 2.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1987|1987]]
| 28.902
| 18,9
| {{Composition bar|13|63|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{lækkun}} 1
| {{stöðugt}} 2.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1991|1991]]
| 29.866
| 18,9
| {{Composition bar|13|63|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{stöðugt}} 0
| {{stöðugt}} 2.
| {{Nei|Stjórnarandstaða}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1995|1995]]
| 38.485
| 23,3
| {{Composition bar|15|63|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{hækkun}} 2
| {{stöðugt}} 2.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
! [[Alþingiskosningar 1999|1999]]
| 30.415
| 18,4
| {{Composition bar|12|63|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{lækkun}} 3
| {{lækkun}} 3.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
! [[Alþingiskosningar 2003|2003]]
| 32.484
| 17,7
| {{Composition bar|12|63|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{stöðugt}} 0
| {{stöðugt}} 3.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
! [[Alþingiskosningar 2007|2007]]
| 21.350
| 11,7
| {{Composition bar|7|63|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{lækkun}} 5
| {{lækkun}} 4.
| {{Nei|Stjórnarandstaða}}
|-
! [[Alþingiskosningar 2009|2009]]
| 27.699
| 14,8
| {{Composition bar|9|63|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{hækkun}} 2
| {{stöðugt}} 4.
| {{Nei|Stjórnarandstaða}}
|-
! [[Alþingiskosningar 2013|2013]]
| 46.173
| 24,4
| {{Composition bar|19|63|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{hækkun}} 10
| {{hækkun}} 2.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
! [[Alþingiskosningar 2016|2016]]
| 21.791
| 11,5
| {{Composition bar|8|63|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{lækkun}} 11
| {{lækkun}} 4.
| {{Nei|Stjórnarandstaða}}
|-
! [[Alþingiskosningar 2017|2017]]
| 21.016
| 10,7
| {{Composition bar|8|63|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{stöðugt}} 0
| {{stöðugt}} 4.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
![[Alþingiskosningar 2021|2021]]
| 34.501
| 17,3
| {{Composition bar|13|63|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{hækkun}} 5
| {{hækkun}} 2.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
![[Alþingiskosningar 2024|2024]]
| 16.578
| 7,8
| {{Composition bar|5|63|hex={{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
| {{lækkun}} 8
| {{lækkun}} 6.
| {{Nei|Stjórnarandstaða}}
|}

== Núverandi staða Framsóknarflokksins ==
Í Alþingiskosningunum 2021 fékk Framsóknarflokkurinn þrettán þingmenn kjörna, aukning um 5 frá 2017. Framsókn var af mörgum talinn sigurvegari kosninganna og var þingmannsauking Framsóknar nóg til að halda þáverandi ríkisstjórn í meirihluta.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ruv.is/frett/2021/09/26/stjornin-helt-velli-framsokn-sigurvegari-kosninganna|title=Stjórnin hélt velli - Framsókn sigurvegari kosninganna|date=2021-09-26|work=RÚV|access-date=2022-02-01|language=is}}&lt;/ref&gt; Flokkurinn myndaði síðan aftur ríkisstjórn með [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokknum]] og [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænum]] í kjölfarið undir forrystu [[Katrín Jakobsdóttir|Katrínu Jakobsdóttur]] sem forsætisráðherra. Framsókn fékk í sinn hlut fjögur ráðuneyti, aukning um eitt frá 2017; [[Samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti Íslands|Innviðaráðuneytið]] ([[Sigurður Ingi Jóhannsson|Sigurður]]), [[Menningar- og viðskiptaráðuneyti Íslands|Menningar- og viðskiptaráðuneytið]] ([[Lilja Dögg Alfreðsdóttir|Lilja]]), [[Mennta- og menningarmálaráðuneyti Íslands|Mennta- og barnamálaráðuneyti]] ([[Ásmundur Einar Daðason|Ásmundur]]) og [[Heilbrigðisráðuneyti Íslands|Heilbrigðisráðuneytið]] ([[Willum Þór Þórsson|Willum]]). 

Í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|sveitastjórnarkosningunum 2022]] tvöfaldaðist fylgi Framsóknar á landsvísu og fjölgaði fulltrúum Framsóknar í sveitarstjórnum landsins um 23, í 69 fulltrúa. Framsókn bauð fram lista í 26 sveitarfélögum og fékk fulltrúa í þeim öllum. Auk þeirra 69 sveitarstjórnarfulltrúa sem voru kjörnir af listum Framsóknar sitja margir aðrir fulltrúar flokksins í sveitastjórnum, þá annað hvort kjörin af óháðum framboðum eða í óbundinni kosningu. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2022-05-15-sogulegar-sveitarstjornarkosningar-2022/|title=Sögulegar sveitarstjórnarkosningar 2022 - RÚV.is|date=2022-05-15|website=RÚV|access-date=2024-01-26}}&lt;/ref&gt;

B-listi Framsóknar er í meirihlutum í 17 sveitarfélögum um landið.

=== Höfuðborgarsvæðið ===
* [[Kópavogur]]: Með Sjálfstæðisflokk
* [[Hafnarfjörður|Hafnafjörður]]: Með Sjálfstæðisflokk
* [[Mosfellsbær]]: Með Samfylkingu og Viðreisn

=== Norðvesturkjördæmi ===
* [[Borgarbyggð]]: Hreinn meirihluti

* [[Húnabyggð]]: Með Sjálfstæðisflokk
* [[Húnaþing vestra]]: Með Sjálfstæðisflokk
* [[Skagafjörður]]: Með Sjálfstæðisflokk

=== Norðausturkjördæmi ===
* [[Fjarðabyggð]]: Með Fjarðarlistanum
* [[Norðurþing]]: Með Sjálfstæðisflokk
* [[Múlaþing]]: Með Sjálfstæðisflokknum
* [[Vopnafjarðarhreppur]]: Hreinn meirihluti

=== Suðurkjördæmi ===
* [[Grindavík|Grindavíkurbær]]: Með Sjáfstæðisflokk og Rödd unga fólksins
* [[Hveragerði|Hveragerðisbær]]: Með Okkar Hveragerðí
* [[Mýrdalshreppur]]: Hreinn meirihluti
* [[Reykjanesbær]]: Með Samfylkingu
* [[Suðurnesjabær]]: Með Sjálfstæðisflokknum
B-listi Framsóknar fékk einnig fulltrúa í eftirfarandi sveitarfélögum.

* [[Akureyri|Akureyrarbær]]
* [[Akranes|Akraneskaupstaður]]
* [[Dalvíkurbyggð]]
* [[Garðabær]]
* [[Ísafjarðarbær]]
* [[Sveitarfélagið Árborg]]
* [[Sveitarfélagið Hornafjörður]]
* [[Sveitarfélagið Ölfus]]
* [[Rangárþing eystra|Rangárþing Eystra]]

== Baráttumál ==

Á upphafsárum Framsóknarflokksins stóð flokkurinn meðal annars fyrir; sjálfstæði þjóðarinnar, innlendum þjóðbanka (vegna ástands bankamála á þeim tíma) og alþýðumenntun sem hann taldi hornstein allra þjóðþrifa.&lt;ref&gt;http://www.felagshyggja.net/StefnaXB1917.pdf&lt;/ref&gt;

Undir forsæti Tryggva Þórhallssonar á fjórða áratuginum sat ríkisstjórn Framsóknarflokksins ein að völdum og á 5 árum tók við mikil uppbygging. Lagt var ofurkapp á að byggja upp innviði samfélagsins. Vegagerð og brúasmíði, hafnarmannvirki og vitar voru byggðir, [[Landhelgisgæslan]] efld og skip leigð af ríkisstjórninni til þess að auka aflaverðmæti íslensks fisks. Þá voru byggð mörg af glæsilegustu húsum landsins, [[Landspítalinn]] tók til starfa og [[Þjóðleikhúsið]] byggt. [[Þingvellir]] voru gerðir að þjóðgarði og til að efla lýðræðisumræðu og fræða þjóðina var [[Ríkisútvarpið]] stofnað.&lt;ref&gt;http://wayback.vefsafn.is/wayback/20110409035406/www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,5858,news_view.html&lt;/ref&gt;

Atvinnumál hafa þó verið ofarlega á blaði hjá Framsókn síðastliðina áratugi og þekkt er atvinnuátak Framsóknar frá 1995 þegar þeir komust í ríkistjórn sem skapaði 13.000 störf.&lt;ref&gt;http://www.mbl.is/greinasafn/grein/722845/&lt;/ref&gt; Þá hefur Framsókn verið framarlega í jafnréttis og siðferðismálum og var fyrsti stjórnmálaflokkurinn sem setti sér bæði kynjakvóta, fyrir bæði kyn(2005)&lt;ref&gt;http://www.visir.is/kynjakvoti-samthykktur/article/2005502270382&lt;/ref&gt; og siðareglur(2009)&lt;ref&gt;http://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/04/24/framsokn_setur_ser_sidareglur/&lt;/ref&gt;. Kynjakvótanum var síðan fyrst beitt 2009, þegar karlmaður var færður upp á kosningarlistanum í Suðvesturkjördæmi eftir að konur röðuðust í öll efstu sætin sem þótti athyglisvert enda settur inn vegna baráttu [[Landssamband framsóknarkvenna|landssambands framsóknarkvenna]].&lt;ref&gt;http://eyjan.is/2009/03/09/kvennasveiflan-athyglisverdust-i-profkjorum-og-forvali-helgarinnar/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

Framsóknarflokkurinn stóð einnig framarlega í [[Icesave]] málinu og voru harðir andstæðingar þess að íslendingum bæri að borga.&lt;ref&gt;http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090422023616/www.framsokn.is/Forsida/Fra_formanni/?b=1,4555,news_view.html&lt;/ref&gt; Þá vildu þeir setja fleiri fyrirvara við samningana&lt;ref&gt;http://www.visir.is/framsoknarmenn-vilja-ganga-lengra-i-icesave-fyrirvorum/article/2009157742550&lt;/ref&gt; og gagnrýndu samningsferlið.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://sigmundurdavid.is/category/icesave/ |title=Geymd eintak |access-date=2012-03-28 |archive-date=2015-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151031053217/http://sigmundurdavid.is/category/icesave/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Talið er að barátta Framsóknarflokksins gegn Icesave hafi styrkt Sigmund Davíð Gunnlaugsson formann flokksins.&lt;ref&gt;http://www.mbl.is/frettir/innlent/2011/04/10/sigmundur_sterkari_veik_stada_bjarna/&lt;/ref&gt;

== Flokksskipulag ==
=== Framkvæmdastjórn&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://framsokn.is/starfid/framkvaemdastjorn/|title=Framsokn.is - Framkvæmdastjórn|website=Framsokn.is|language=en-US|access-date=2022-02-01}}&lt;/ref&gt; ===
* '''Formaður''': [[Lilja Alfreðsdóttir]]
* '''Varaformaður''': [[Stefán Vagn Stefánsson]]
* '''Ritari''': [[Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir]]
* '''Þingflokksformaður''': [[Stefán Vagn Stefánsson]]
* '''Formaður SUF''': Hrafn Splidt Þorvaldsson
* '''Formaður LFK''': Hjördís Guðný Guðmundsdóttir
* '''Formaður SEF''': Dagbjört Höskuldsdóttir

=== Þingflokkur&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/thingmenn/thingflokkar/framsoknarflokkur/|title=Framsóknarflokkurinn|website=Alþingi|language=is|access-date=2025-12-24}}&lt;/ref&gt; ===
* [[Stefán Vagn Stefánsson]], 5. [[þingmaður]] [[Norðvesturkjördæmi|Norðvesturkjördæmis]]
* [[Ingibjörg Isaksen]], 5. [[þingmaður]] [[Norðausturkjördæmi]]s
* [[Þórarinn Ingi Pétursson]], 10. [[þingmaður]] [[Norðausturkjördæmi|Norðausturkjördæmis]]
* [[Halla Hrund Logadóttir]], 5. [[þingmaður]] [[Suðurkjördæmi|Suðurkjördæmis]]
* [[Sigurður Ingi Jóhannsson]], 10. [[þingmaður]] [[Suðurkjördæmi|Suðurkjördæmis]]

==== Alþingiskosningarnar árið 2021 ====
Stefán Vagn Stefánsson, Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir og Halla Signý Kristjánsdóttir Norðvesturkjördæmi, Ingibjörg Ólöf Isaksen, Líneik Anna Sævarsdóttir og Þórarinn Ingi Pétursson Norðausturkjördæmi, Sigurður Ingi Jóhannsson, Jóhann Friðrik Friðriksson og Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir Suðurkjördæmi, Willum Þór Þórsson og Ágúst Bjarni Garðarsson Suðvesturkjördæmi, Lilja Dögg Alfreðsdóttir Reykjavíkurkjördæmi suður og Ásmundur Einar Daðason Reykjavíkurkjördæmi norður.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kosningasaga.wordpress.com/althingiskosningar/althingiskosningar-2009/allt-landid/landid-2021/|title=Landið 2021|date=2021-01-20|website=KOSNINGASAGA|language=is-IS|access-date=2025-12-24}}&lt;/ref&gt;

==== Alþingiskosningarnar árið 2017 ====
Ásmundur Einar Daðason og Halla Signý Kristjánsdóttir Norðvesturkjördæmi, Þórunn Egilsdóttir og Líneik Anna Sævarsdóttir Norðausturkjördæmi, Sigurður Ingi Jóhannsson og Silja Dögg Gunnarsdóttir Suðurkjördæmi, Willum Þór Þórsson Suðvesturkjördæmi og Lilja Dögg Alfreðsdóttir Reykjavíkurkjördæmi suður.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kosningasaga.wordpress.com/althingiskosningar/althingiskosningar-2009/allt-landid/landid-2017/|title=Landið 2017|date=2017-09-28|website=kosningasaga|language=is-IS|access-date=2023-06-15}}&lt;/ref&gt;

==== Alþingiskosningarnar árið 2016 ====
Gunnar Bragi Sveinsson og Elsa Lára Arnardóttir Norðvesturkjördæmi, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Þórunn Egilsdóttir Norðausturkjördæmi, Sigurður Ingi Jóhannsson og Silja Dögg Gunnarsdóttir Suðurkjördæmi, Eygló Harðardóttir Suðvesturkjördæmi og Lilja Dögg Alfreðsdóttir Reykjavíkurkjördæmi suður.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kosningasaga.wordpress.com/althingiskosningar/althingiskosningar-2009/allt-landid/landid-2016/|title=Landið 2016|date=2016-09-06|website=kosningasaga|language=is-IS|access-date=2023-06-15}}&lt;/ref&gt;

==== Alþingiskosningarnar árið 2013 ====
Gunnar Bragi Sveinsson, Ásmundur Einar Daðason, Elsa Lára Arnardóttir og Jóhanna M. Sigmundsdóttir Norðvesturkjördæmi, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Höskuldur Þórhallsson, Líneik Anna Sævarsdóttir og Þórunn Egilsdóttir Norðausturkjördæmi, Sigurður Ingi Jóhannsson, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Páll Jóhann Pálsson og Haraldur Einarsson Suðurkjördæmi, Eygló Þóra Harðardóttir, Willum Þór Þórsson og Þorsteinn Sæmundsson Suðvesturkjördæmi, Frosti Sigurjónsson og Sigrún Magnúsdóttir Reykjavíkurkjördæmi norður, Vigdís Hauksdóttir og Karl Garðarsson Reykjavíkurkjördæmi suður.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kosningasaga.wordpress.com/althingiskosningar/althingiskosningar-2009/allt-landid/landid-2013/|title=Landið 2013|date=2013-05-07|website=kosningasaga|language=is-IS|access-date=2023-06-15}}&lt;/ref&gt;

====Alþingiskosningarnar árið 2009====
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Birkir Jón Jónsson, Eygló Harðardóttir, Gunnar Bagi Sveinsson, Sigurður Ingi Jóhannsson, Vigdís Hauksdóttir, Siv Friðleifsdóttir, Höskuldur Þór Þórhallsson, Guðmundur Steingrímsson.

[[Ásmundur Einar Daðason]] gekk til liðs við þingflokkinn þann 1. júní 2011.&lt;ref&gt;[http://mbl.is/frettir/innlent/2011/06/01/asmundur_einar_i_framsokn/ mbl.is, 1. júní 2011 : Ásmundur Einar í Framsóknarflokkinn]&lt;/ref&gt;

====Alþingiskosningarnar árið 2007====

Guðni Ágústson, Valgerður Sverrisdóttir, Siv Friðleifsdóttir, Magnús Stefánsson, Birkir Jón Jónsson, Höskuldur Þórhallsson, Bjarni Harðarson.

[[Bjarni Harðarson]] sagði af sér þingmennsku þann 11. nóvember 2008.&lt;ref&gt;[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/11/11/bjarni_segir_af_ser/ mbl.is, 11. nóvember 2008 : Bjarni segir af sér]&lt;/ref&gt; [[Helga Sigrún Harðardóttir]], annar varaþingmaður Framsóknarflokksins í suðurkjördæmi, tók sæti hans.

[[Guðni Ágústsson]] sagði af sér þingmennsku þann 17. nóvember 2008.&lt;ref&gt;[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/11/17/gudni_segir_af_ser_thingmennsku/ mbl.is, 17. nóvember 2008 : Guðni segir af sér þingmennsku]&lt;/ref&gt; [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]], fyrsti varaþingmaður Framsóknarflokksins í suðurkjördæmi, tók sæti hans.

====Alþingiskosningarnar árið 2003====
[[Halldór Ásgrímsson]], [[Valgerður Sverrisdóttir]], [[Guðni Ágústsson]], [[Jón Kristjánsson]], [[Siv Friðleifsdóttir]], [[Árni Magnússon (stjórnmálamaður)|Árni Magnússon]], [[Magnús Stefánsson]], [[Kristinn H. Gunnarsson]], [[Hjálmar Árnason]], [[Birkir Jón Jónsson]], [[Dagný Jónsdóttir]], [[Jónína Bjartmarz]].

[[Sæunn Stefánsdóttir]] tók sæti Halldórs Ásgrímssonar eftir formannskipti.&lt;ref&gt;http://mbl.is/mm/frettir/innlent/2006/06/10/thrir_nyir_radherrar_framsoknarmanna/&lt;/ref&gt;


[[Þingflokkur framsóknarmanna]] kýs sér þriggja manna stjórn í upphafi hvers þings, formann og tvo meðstjórnendur, til eins árs í senn.

Á fundum þingflokksins eiga sæti auk þingmanna skv. lögum flokksins, ráðherrar hans, framkvæmdastjórnarmenn, formenn [[Samband ungra framsóknarmanna|SUF]] og Kvenna í Framsókn eða varamenn þeirra með málfrelsi, tillögurétt en ekki atkvæðisrétt, þótt ekki séu þingmenn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://framsokn.is/starfid/phingflokkurinn/|title=Framsokn.is - Þingflokkurinn|website=Framsokn.is|language=en-US|access-date=2022-02-01}}&lt;/ref&gt;

=== Sérsambönd ===
* [[Samband ungra framsóknarmanna|Samband ungra Framsóknarmanna]] (SUF)
* [[Landsamband framsóknarkvenna|Konur í Framsókn]], áður Landssamband Framsóknarkvenna (LFK)
* Samband eldri Framsóknarmanna (SEF)

== Formenn ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Formenn
!Kjörinn
!Hætti
|-
|
|[[Ólafur Briem]]
|1916
|1920
|-
|
|[[Sveinn Ólafsson]]
|1920
|1922
|-
|
|[[Þorleifur Jónsson]]
|1922
|1928
|-
|[[Mynd:Tryggvi Þórhallson.jpg|frameless|100x100dp]]
|[[Tryggvi Þórhallsson]]
|1928
|1932
|-
|[[Mynd:Asgeir Asgeirsson.jpg|frameless|101x101dp]]
|[[Ásgeir Ásgeirsson]]
|1932
|1933
|-
|
|[[Sigurður Kristinsson]]
|1933
|1934
|-
|[[Mynd:Jónas Jónsson frá Hriflu (1934).jpg|frameless|109x109dp]]
|[[Jónas frá Hriflu|Jónas Jónsson frá Hriflu]]
|1934
|1944
|-
|[[Mynd:Hermann Jonasson.jpg|frameless|103x103dp]]
|[[Hermann Jónasson]]
|1944
|1962
|-
| 
|[[Eysteinn Jónsson]]
|1962
|1968
|-
|[[Mynd:OlafurJohannesson1913.jpg|frameless|103x103dp]]
|[[Ólafur Jóhannesson (f. 1913)|Ólafur Jóhannesson]]
|1968
|1979
|-
|[[Mynd:Visit of Steingrimur Hermannsson, Icelandic Prime Minister, to the CEC (cropped).jpg|frameless|115x115dp]]
|[[Steingrímur Hermannsson]]
|1979
|1994
|-
|[[File:Halldor Asgrimsson, generalsekreterare for Nordiska ministerradet (7).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Halldor%20Asgrimsson,%20generalsekreterare%20for%20Nordiska%20ministerradet%20(7).jpg|frameless|123x123dp]]
|[[Halldór Ásgrímsson]]
|1994
|2006
|-
|[[Mynd:Jonsigurdsson1946.jpg|frameless|112x112dp]]
|[[Jón Sigurðsson (f. 1946)|Jón Sigurðsson]]
|2006
|2007
|-
|
|[[Guðni Ágústsson]]
|2007
|2008
|-
|[[Mynd:Valgerdur Sverisdottir, Islands samarbets- och naringsminister.jpg|frameless|123x123px]]
|[[Valgerður Sverrisdóttir]]
|2008
|2009
|-
|[[File:Sigmundur Davíð Gunnlaugsson (cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sigmundur%20Dav%C3%AD%C3%B0%20Gunnlaugsson%20(cropped).jpg|frameless|116x116dp]]
|[[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]]
|2009
|2016
|-
|[[Mynd:Sigurður Ingi (cropped).jpg|frameless|106x106dp]]
|[[Sigurður Ingi Jóhannsson]]
|2016
|2026
|-
|[[Mynd:Lilja Alfreðsdóttir 2021.jpg|frameless|114x114dp]]
|[[Lilja Alfreðsdóttir]]
|2026
|Enn í embætti
|}

=== Varaformenn ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Formenn
!Kjörinn
!Hætti
|-
|[[Mynd:OlafurJohannesson1913.jpg|frameless|107x107px]]
|[[Ólafur Jóhannesson (f. 1913)|Ólafur Jóhannesson]]
|1960
|1968
|-
|
|[[Einar Ágústsson]]
|1968
|1980
|-
|[[Mynd:Halldor Asgrimsson, generalsekreterare for Nordiska ministerradet (7).jpg|frameless|129x129dp]]
|[[Halldór Ásgrímsson]]
|1980
|1994
|-
|[[Mynd:Gudmundurbjarnason.jpg|frameless|110x110px]]
|[[Guðmundur Bjarnason]]
|1994
|1998
|-
|[[Mynd:Finnuringolfsson.jpg|frameless|110x110px]]
|[[Finnur Ingólfsson]]
|1998
|2001
|-
|
|[[Guðni Ágústsson]]
|2001
|2007
|-
|[[Mynd:Valgerdur Sverisdottir, Islands samarbets- och naringsminister.jpg|frameless|130x130dp]]
|[[Valgerður Sverrisdóttir]]
|2007
|2008
|-
|
|[[Birkir Jón Jónsson]]
|2009
|2013
|-
|[[Mynd:Sigurður Ingi Jóhannsson 2016 (cropped).png|frameless|121x121px]]
|[[Sigurður Ingi Jóhannsson]]
|2013
|2016
|-
|[[Mynd:Lilja Alfreðsdóttir 2016.jpg|frameless|119x119dp]]
|[[Lilja Alfreðsdóttir]]
|2016
|2026
|-
|[[Mynd:Stefán Vagn Stefánsson 2025.jpg|frameless|119x119dp]]
|[[Stefán Vagn Stefánsson]]
|2026
|2026
|}

== Eitt og annað ==
* ''Hin leiðin'' voru orð sem voru notuð til að lýsa stefnu Framsóknarflokksins meðan Eysteinn Jónsson var formaður flokksins. Orðin voru hluti af ræðu sem hann hélt á alþingi [[13. október]] [[1965]]. [[Helgi Bergs]], ritari flokksins, bætti við þessi orð árið eftir og sagði: ''Aðeins ein leið [er] til - það er hin leiðin''. 
* ''Opin í báða enda'' voru orð sem notuð voru til að lýsa stefnu Framsóknarflokksins meðan Ólafur Jóhannesson var formaður flokksins.
* ''Plan B'' var fullmótuð stefna sem framsóknarflokkurinn kynnti haustið 2011 sem afstöðu þeirra til mikilvægustu málaflokkanna sem viðkom efnahags og atvinnuástandinu.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [http://www.framsokn.is/ Vefsíða Framsóknarflokksins]
* [http://www.lfk.is/ Landssamband Framsóknarkvenna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307065014/http://www.lfk.is/ |date=2008-03-07 }}
* [http://www.suf.is/ Samband ungra framsóknarmanna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210307023424/https://www.suf.is/ |date=2021-03-07 }}
* [http://framsokn.blog.is/blog/framsokn/ Blogg Framsóknarflokksins]
* [http://www.felagshyggja.net/ Klassísk rit framsóknarmanna og félagshyggjufólks]

;Úr fjölmiðlum
* [http://www.dv.is/frettir/2012/3/25/audsofnun-framsoknar-hef-ekkert-um-thad-ad-raeda/ „Auðsöfnun Framsóknar“; grein í DV 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326190530/http://www.dv.is/frettir/2012/3/25/audsofnun-framsoknar-hef-ekkert-um-thad-ad-raeda/ |date=2012-03-26 }}
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3928244 „Arðinum af vextinum verði skilað til allrar þjóðarinnar“; grein í Fréttablaðinu 2006]

{{Íslensk stjórnmál}}
{{S|1916}}

[[Flokkur:Framsóknarflokkurinn]]
[[Flokkur:Íslenskir stjórnmálaflokkar]]</text>
      <sha1>9b7219w97kte7yyxdarxiic4tklxlqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Læknar án landamæra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20662</id>
    <revision>
      <id>1959260</id>
      <parentid>1954127</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T23:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1959260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3131" sha1="ac81u43cw19cvc0l85ntldloajy8oqt" xml:space="preserve">'''Læknar án landamæra''' ([[franska]]: Médecins Sans Frontières) eru góðgerðarsamtök sem voru stofnuð [[1971]] af hópi [[Frakkland|franskra]] lækna undir forystu [[Bernard Kouchner]]. Samtökin voru stofnuð með það að leiðarljósi að allir eigi rétt á læknishjálp og að neyð þeirra sé mikilvægari en landamæri. Samtökin fengu [[Friðarverðlaun Nóbels]] [[1999]]. 

== Tenglar ==
* [http://www.msf.org/ Médecins Sans Frontières]
* [http://www.msf.org.au/ Medecins Sans Frontieres Ástralía / Doctors Without Borders]
* [http://www.aerzteohnegrenzen.at/ Médecins Sans Frontières Austurríki / Ärzte ohne Grenzen]
* [https://www.msf.be/ Médecins Sans Frontières Belgía (Dutch: Artsen Zonder Grenzen)]
* [https://www.msf.org.br/ Médecins Sans Frontières Brasilía / Médicos Sem Fronteiras]
* [http://www.msf.ca/ Médecins Sans Frontières Kanada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130124155928/http://www.msf.ca/ |date=2013-01-24 }}
* [https://www.msf.dk/ Médecins Sans Frontières Danmörk / Læger uden Grænser]
* [http://www.paris.msf.org/ Médecins Sans Frontières Frakkland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051201021006/http://www.paris.msf.org/ |date=2005-12-01 }}
* [https://www.aerzte-ohne-grenzen.de/ Médecins Sans Frontières Þýskaland / Ärzte ohne Grenzen]
* [https://www.msf.gr/ Médecins Sans Frontières Grikkland / Γιατροί Χωρίς Σύνορα]
* [http://www.msf.org.hk/ Médecins Sans Frontières Hong Kong / 無國界醫生] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150820204039/http://www.msf.org.hk/ |date=2015-08-20 }}
* [https://www.msf.it/ Médecins Sans Frontières Ítalía / Medici Senza Frontiere]
* [https://www.msf.or.jp/ Médecins Sans Frontières Japan / 国境なき医師団]
* [https://www.msf.lu/ Médecins Sans Frontières Lúxemborg]
* [https://www.artsenzondergrenzen.nl/ Médecins Sans Frontières Holland / Artsen zonder Grenzen]
* [http://www.leger-uten-grenser.no/ Médecins Sans Frontières Noregur / Leger Uten Grenser]
* [https://www.msf.es/ Médecins Sans Frontières Spánn / Medicos Sin Fronteras]
* [https://www.lakareutangranser.se/ Médecins Sans Frontières Svíþjóð / Läkare Utan Gränser]
* [https://www.msf.ch/ Médecins Sans Frontières Sviss / Ärzte ohne Grenzen]
* [http://www.msf.org/unitedkingdom/ Médecins Sans Frontières Bretland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051203041043/http://www.msf.org/unitedkingdom/ |date=2005-12-03 }}
* [http://www.doctorswithoutborders.org/ Médecins Sans Frontières Bandaríkin / Doctors Without Borders]

* Friðarverðlaun Nóbels
** [http://www.nobel.se/peace/laureates/1999/index.html Tilkynning nefndarinnar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040807021922/http://www.nobel.se/peace/laureates/1999/index.html |date=2004-08-07 }}
** [http://news.bbc.co.uk/hi/english/world/europe/newsid_558000/558477.stm Médecins Sans Frontières fá friðarverðlaunin afhent]

{{stubbur}}
{{Friðarverðlaun Nóbels}}
{{s|1971}}
[[Flokkur:Alþjóðleg góðgerðarsamtök]]
[[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]]</text>
      <sha1>ac81u43cw19cvc0l85ntldloajy8oqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Viktor Emmanúel 2.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22409</id>
    <revision>
      <id>1959291</id>
      <parentid>1952123</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T11:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Flopao</username>
        <id>112432</id>
      </contributor>
      <origin>1959291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3094" sha1="j33crgv0prqxr0wiuk1h22os6ut4ggn" xml:space="preserve">{{konungur
| titill = [[Konungur Ítalíu]]
| ætt = [[Savojaættin]]
| skjaldarmerki = Greater CoA of the King of Italy (1861-1890).svg
| nafn = Viktor Emmanúel 2.
| mynd = Ritratto di S.M. Vittorio Emanuele II di Savoia (04).png
| skírnarnafn = Vittorio Emanuele Maria Alberto Eugenio Ferdinando Tommaso di Savoia
| fæðingardagur = {{fæðingardagur|1820|3|14}}
| fæðingarstaður = [[Palazzo Carignano]], [[Tórínó]], [[Konungsríkið Sardinía|Konungsríkinu Sardiníu]]
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1878|1|9|1820|3|14}}
| dánarstaður = [[Quirinal-höll]], [[Róm]], [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]]
| grafinn = [[Pantheon]], [[Róm]]
| ríkisár = 17. mars 1861 – 9. janúar 1878 {{small|(sem [[konungur Ítalíu]])}}&lt;br&gt;23. mars 1849 – 17. mars 1861 {{small|(sem [[konungur Sardiníu]])}}
| undirskrift = Signature of Victor Emmanuel II of Italy.svg
| faðir = [[Karl Albert Sardiníukonungur]]
| móðir = [[María Teresa frá Austurríki, Sardiníudrottning|María Teresa frá Austurríki]]
| maki = {{gifting|[[Aðalheiður frá Austurríki]]|1842|1855|orsök=dó}}&lt;br&gt;{{gifting|[[Rosa Vercellana]]|1869}}
​| titill_maka = Eiginkona
| börn =  {{plainlist|
* [[María Kloðhildur prinsessa af Savoja|María Kloðhildur]]
* [[Úmbertó 1.]]
* [[Amadeus 1. Spánarkonungur|Amadeus 1. Spánarkonungur]]
* [[Oddone prins, hertogi af Montferrat]]
* [[María Pía af Savoja|María Pía Portúgalsdrottning]]
}}
}}
'''Viktor Emmanúel 2. Savoja''' ([[14. mars]] [[1820]] – [[9. janúar]] [[1878]]) var [[konungur Sardiníu]] frá [[1849]] og síðan [[konungur Ítalíu]] frá [[sameining Ítalíu|sameiningunni]] [[1861]]. Hann var elsti sonur [[Karl Albert Sardiníukonungur|Karls Alberts Savoja]] konungs Sardiníu og [[María Teresa Habsburg-Lorraine|Maríu Teresu Habsburg-Lorraine]]. Hann fæddist í [[Tórínó]] en fylgdi föður sínum síðan til [[Flórens]] þar sem hann ólst upp.

Hann tók þátt í [[Fyrsta sjálfstæðisstríð Ítalíu|fyrsta sjálfstæðisstríðinu]] og var viðstaddur þegar sameiningarsinnar töpuðu í [[orrustan við Novara|orrustunni við Novara]]. Faðir hans sagði í kjölfarið af sér konungdómi og Viktor Emmanúel tók við. 

Í kjölfar sigra sameiningarsinna í [[Seinna sjálfstæðisstríð Ítalíu|seinna sjálfstæðisstríðinu]] var haldin [[þjóðaratkvæðagreiðsla]] í öllum héruðum Norður-Ítalíu þar sem hann var valinn konungur og [[lýðveldi]]ssinnar eins og [[Giuseppe Garibaldi]] beygðu sig undir þá ákvörðun. [[Konungsríkið Sardinía]] var þá látið ná yfir alla [[Ítalía|Ítalíu]] og Viktor Emmanúel varð '''Viktor Emmanúel 2. konungur Ítalíu'''. 

{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla|
titill=[[Konungur Sardiníu]]|
frá=1849|
til=1861|
fyrir=[[Karl Albert Sardiníukonungur|Karl Albert]]|
eftir= Embætti lagt niður
}}
{{Erfðatafla|
titill=[[Konungur Ítalíu]]|
frá=1861|
til=1878|
fyrir=Fyrstur í embætti|
eftir=[[Úmbertó 1.]]
}}
{{Töfluendir}}
{{fd|1820|1878}}
[[Flokkur:Konungar Ítalíu]]
[[Flokkur:Konungar Sardiníu]]
[[Flokkur:Savojaættin]]</text>
      <sha1>j33crgv0prqxr0wiuk1h22os6ut4ggn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ásbyrgi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24462</id>
    <revision>
      <id>1959250</id>
      <parentid>1949929</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T21:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>Sleipnissagan er frá Einar Ben, ekki þjóðsaga</comment>
      <origin>1959250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4956" sha1="2lnfb7843rlabttkajohj88kytnfiw2" xml:space="preserve">[[Mynd:Aerial View of Ásbyrgi 21.05.2008 15-39-42.JPG|thumb|Loftmynd af Ásbyrgi]]
[[Mynd:Eyjan, Asbyrgi canyon.jpg|thumb|Eyjan í Ásbyrgi]]
[[Mynd:Asbyrgi Canyon Iceland 2005.JPG|thumb|Skógurinn.]]
[[Mynd:Ásbyrgi-pjt2.jpg|thumb|Botnstjörn innst í Ásbyrgi]]
[[Mynd:Asbyrgi - Vatnajokull National Park.JPG|thumb|Tjaldssvæðið í Ásbyrgi.]]
'''Ásbyrgi''' er [[hamrakví]] í [[Vatnajökulsþjóðgarður|Vatnajökulsþjóðgarði, Jökulsárgljúfrum]], [[Norðurþing|Norðurþingi]] í [[Norður-Þingeyjarsýsla|Norður–Þingeyjarsýslu]], og eitt af mestu náttúruundrum [[Ísland]]s. Það er allt að 3,5 km á lengd inn í botn og um 1,1 km á breidd í mynni þess og helst svipuð breidd um þrjá km inn eftir því. Fyrstu tvo km er byrgið klofið af Eyjunni, miklu [[standberg]]i, sem er um 250 m á breidd og skiptir Ásbyrgi í tvennt.  Hamraveggirnir eru um 90 – 100 m háir og eru lægstir fremst en hækka þegar innar dregur.  

== Dýralíf ==
Í skóginum og kjarrinu eru [[skógarþröstur]] og [[auðnutittlingur]] algengir, sem og [[músarindill]]inn. Upp úr [[1970]] fór [[fýll]] að verpa í hamraveggjunum og er þar nú þétt byggð. Skordýralíf er líka með ágætum eins og gefur að skilja á svo skjólsælum og gróðursælum stað og ber mest á blómaflugum, [[galdrafluga|galdraflugur]] og [[hunangsfluga|hunangsflugur]] eru algengar. [[geitungur|Geitungar]] hafa einnig tekið sér bólfestu þarna.

== Tilurð ==
Ýmsar tilgátur hafa verið settar fram um tilurð þessarar hamrakvíar en líklegust er sú að hún hafi myndast í [[hamfarahlaup]]um í [[Jökulsá á Fjöllum]], hið fyrra átti sér stað fyrir um 8 -10 þúsund árum og hið síðara fyrir um 3 þúsund árum. Hlaupin hafa líklega komið úr jökulstífluðum lónum. Eldsumbrot í gætu einnig hafa komið þar við sögu. Vatnið hefur beljað niður farveg Jökulsár á Fjöllum og víða flætt langt út fyrir hann. Álma úr hlaupinu hefur runnið út á hraunið ofan [[Kelduhverfi]]s og tekið að grafa sér gljúfur. Þá hefur gríðarlegur foss verið innst í Byrginu. Þegar hlaupið rénaði safnaðist áin aftur í sinn gamla farveg, þar sem hún rennur enn í dag, austan Ásbyrgis. 

Bergið í veggjum Ásbyrgis er úr beltóttu [[dyngjuhraun]]i. Hraunið rann frá gígnum [[Stóravíti]] efst á [[Þeistareykjarbunga|Þeistareykjarbungu]] fyrir 11 - 12 þúsund árum, skömmu eftir að jöklar ísaldar hörfuðu af svæðinu. Jarðfræðingar nefna hraunið Stóravítishraun. Stóravítisdyngjan er af sömu gerð eldfjalla og [[Skjaldbreiður]] og [[Trölladyngja]] og er stærsta hraundyngja landsins að efnismagni.
  
== Þjónusta ==
Ásbyrgi í Jökulsárgljúfrum er innan Vatnajökulsþjóðgarðs og er mikill ferðamannastraumur þangað yfir sumartímann. Lagðir hafa verið göngustígar um svæðið og sett upp lítil upplýsingaskilti við þá, um þær trjá- og blómategundir sem þarna leynast. Ýmsar lengri og styttri gönguleiðir eru um svæðið.  Skipulagðar gönguferðir eru á sumrin og hægt er að fá upplýsingar um þær í Gljúfrastofu, gestastofu þjóðgarðsins, við tjaldstæðin fremst í mynni Ásbyrgis.

Í samnefndum bæ Ásbyrgi, sem áður hét Byrgið, bjó eitt sinn [[Einar Benediktsson]] skáld og sagt er að hann hafi þar ort sum af bestu ljóðum sínum þar, t.d. [[Sumarmorgunn í Ásbyrgi]]. Í því kvæði setur hann fram þá hugmynd að Árbyrgi hafi orðið til þegar [[Sleipnir]], hestur [[Óðinn|Óðins]], hafi stigið fast niður fæti þegar hann var á ferð sinni um lönd og höf. Ásbyrgi sé því hóffar Sleipnis og eyjan í miðjunni sé far eftir hóftunguna.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|2213549|Sumarmorgun|höfundur=Einar Benediktsson|blað=Sunnanfari|dags=1. maí 1894|bls=82}}&lt;/ref&gt;

Í Ásbyrgi hefur verið sjálfvirk [[veðurathugunarstöð]] frá árinu [[1998]].

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Heimildir ==
* Kristján Sæmundsson, Árni Hjartarson, Ingibjörg Kaldal, Magnús Á. Sigurgeirsson,Sigurður Garðar Kristinsson og Skúli Víkingsson 2012. Jarðfræðikort af Norðurgosbelti. Nyrðri hluti. 1:100.000. Íslenskar orkurannsóknir og Landsvirkjun.
* {{vefheimild|url=http://www.kelduhverfi.is|titill=Jökulsárgljúfur|mánuðurskoðað=12. mars|árskoðað=2006}}
* {{bókaheimild|höfundur=Hjálmar R. Bárðarson|titill=ÍSLAND svipur lands og þjóðar|mánuðurskoðað=útgefandi=Hjálmar R. Bárðarson|árskoðað=ár=1982}}
* {{bókaheimild|höfundur=Tómas Einarsson, Helgi Magnússon, Örlygur Hálfdanarson|titill=Íslands handbókin|mánuðurskoðað=útgefandi=Örn og Örlygur|árskoðað=ár=1989}}

== Tenglar ==
[http://www.vatnajokulsthjodgardur.is Vefsíða Vatnajökulsþjóðgarðs]

[[Flokkur:Norður-Þingeyjarsýsla]]
[[Flokkur:Veðurathugunarstöðvar á Íslandi]]
[[Flokkur:Vatnajökulsþjóðgarður]]
[[Flokkur:Skógar á Íslandi]]
[[Flokkur:Gljúfur á Íslandi]]</text>
      <sha1>2lnfb7843rlabttkajohj88kytnfiw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alí ibn Abu Talib</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29083</id>
    <revision>
      <id>1959248</id>
      <parentid>1912986</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T21:15:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1959248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4291" sha1="nn1ov71ypp0rpj68ug1v6kohvlbenr8" xml:space="preserve">{{konungur
| titill = [[Kalífi]] [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Rasídunveldisins]]
| skjaldarmerki = 
| ætt =  Banu Hashím
| nafn = Alí ibn Abu Talib&lt;br&gt;علي بن أﺑﻲ طالب‎
| mynd = Fonds Christian Bromberger - Affiches de la période de la Révolution islamique (Iran, 1978-1979) - Au premier plan Ali ibn Abi Talib, premier imam chiite, se tient derrière un lion, un sabre à la main et un paysa (MédiHAL 1791071).jpg
| fæðingardagur = {{circa}} 600
| fæðingarstaður = [[Mekka]], [[Hejaz]], [[Arabía|Arabíu]]
| dánardagur = 	{{circa}} 28. janúar 661 ({{circa}} 60 ára)
| dánarstaður = [[Kufa]], [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Rasídunveldinu]]
| grafinn = [[Moska Ímams Alí]], [[Najaf]], [[Írak]]
| ríkisár = 17. júní 656 – 28. janúar 661
| faðir = [[Abu Talib ibn Abd al-Muttalib]]
| móðir = [[Fatíma bint Asad]]
| maki = {{Plainlist|
* [[Fatíma|Fatíma bint Múhameð]]
* [[Umama bint Abi al-As]]
* [[Umm al-Banin|Fatima bint Huzam]]
* [[Asma bint Umais]]
* [[Khawla al-Hanafiyya]]
* Layla bint Mas'ud
* Al-Sahba bint Rabi'a
* Umm Sa'id bint Urwa
* Muhayya bint Imru al-Qays}}
| börn = {{plainlist|
* [[Hasan ibn Ali|Hasan]]
* [[Husayn ibn Ali|Husayn]]
* [[Zaynab bint Ali|Zaynab]]
* [[Umm Kulthum bint Ali|Umm Kulthum]]
* [[Muhsin ibn Ali|Muhsin]]
* [[Muhammad ibn al-Hanafiyya|Muhammad]]
* [[Abbas ibn Ali|Abbas]]
* [[Ruqayya bint Ali|Ruqayya]]
* Umamah
* [[Abdullah ibn Ali ibn Abi Talib|Abdullah]]
* [[Ja'far ibn Ali|Ja'far]]
* [[Muhammad al-Awsat ibn Ali|Muhammad al-Awsat]]
* [[Uthman ibn Ali|Uthman]]
* [[Umar ibn Ali|Umar]]
* [[Abu Bakr ibn Ali|Abu Bakr]]
* [[Muhammad al-Asghar ibn Ali|Muhammad al-Asghar]]
}}
| titill_maka = Eiginkonur
}}
'''Alí ibn Abu Talib''' eða '''‘Alī ibn Abī Ṭālib''' ([[arabíska]]: علي بن أﺑﻲ طالب‎, [[persneska]]: علی پسر ابو طالب‎; [[599]]–[[661]]) var einn fyrstu leiðtoga [[íslam]]s. [[Súnní]]múslimar trúa því að hann hafi verið sá fjórði og síðasti hinna fjögurra [[Kalífarnir réttleiddu|Réttleiddu Kalífa]] en [[Sjía|sjítar]] að hann hafi verið fyrsti [[imam]]inn og fyrsti lögmæti [[kalífi]]nn.&lt;ref&gt;{{Vísindavefurinn|2841|Hver er munurinn á súnnítum og sjíta-múslimum?|höfundur=Haraldur Ólafsson|skoðað=28. mars 2024|dags=7. nóvember 2002}}&lt;/ref&gt; Hann var frændi [[Múhameð]]s og eftir að hann kvæntist [[Fatima Zahra]] varð hann einnig tengdasonur hans. Sjítar, og sumir súnníar, halda því fram að Alí hafi verið fyrsti karlmaðurinn sem snerist til íslams. Sumir sjítar vilja þó meina að rangt sé að segja að Alí hafi verið snúið til íslam, heldur hafi hann verið það sem kallast ''[[hanif]]'', það er einhver sem aðhylltist [[eingyðistrú]] (aðra en [[kristni]] eða [[Gyðingdómur|gyðingdóm]]) fyrir tíma íslams. 

Alí tók við völdum eftir andlát [[Uthman ibn Affan]] kalífa árið 656. [[Medína]] var þá í upplausn í stjórnleysi og því vildu margir að Alí tæki að sér stjórn kalífadæmisins. Eftir að Alí varð kalífi skipti hann út ríkisstjórum sem höfðu verið hliðhollir Uthman og skipaði fyrir um að höfuðborgin yrði færð til [[Kufa]]. Á ríkisárum Alí var háð borgarastyrjöld innan kalífadæmisins vegna ósættis múslima um hver ætti rétt til að stýra því. Í kjölfar borgarastyrjaldarinnar, árið 644, var Alí myrtur í Kufa þegar ráðist var á hann með eitruðu sverði. Hann lifði í tvo daga eftir árásina og skipaði sonum sínum á þeim tíma að hefna sín ekki á hópi fólks, aðeins á morðingjanum.&lt;ref&gt;{{Vísindavefurinn|73284|Hverjir voru helstu leiðtogar íslams strax eftir dauða Múhameðs?|höfundur=Andri Már Hermannsson|höfundur2=Arnþór Daði Guðmundsson|höfundur3=Bjarki Kolbeinsson|höfundur4=Ólöf Rún Gunnarsdóttir|skoðað=28. mars 2024|dags=17. mars 2017}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
| titill = [[Kalífi]] [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Rasídunveldisins]]
| frá =[[17. júní]] [[599]]
| til =[[28. janúar]] [[661]]
| fyrir = [[Uthman ibn Affan]] 
| eftir =[[Hasan ibn Alí]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Réttleiddu kalífarnir}}
{{fd|599|661}}
[[Flokkur:Kalífar Rasídunveldisins]]
[[Flokkur:Myrtir þjóðhöfðingjar]]</text>
      <sha1>nn1ov71ypp0rpj68ug1v6kohvlbenr8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959249</id>
      <parentid>1959248</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T21:15:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1959249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4290" sha1="lflkmk7a0mebokxjfdn2kjnqzsm34yn" xml:space="preserve">{{konungur
| titill = [[Kalífi]] [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Rasídunveldisins]]
| skjaldarmerki = 
| ætt =  Banu Hashím
| nafn = Alí ibn Abu Talib&lt;br&gt;علي بن أﺑﻲ طالب‎
| mynd = Fonds Christian Bromberger - Affiches de la période de la Révolution islamique (Iran, 1978-1979) - Au premier plan Ali ibn Abi Talib, premier imam chiite, se tient derrière un lion, un sabre à la main et un paysa (MédiHAL 1791071).jpg
| fæðingardagur = {{circa}} 600
| fæðingarstaður = [[Mekka]], [[Hejaz]], [[Arabía|Arabíu]]
| dánardagur = 	{{circa}} 28. janúar 661 ({{circa}} 60 ára)
| dánarstaður = [[Kufa]], [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Rasídunveldinu]]
| grafinn = [[Moska Ímams Alí]], [[Najaf]], [[Írak]]
| ríkisár = 17. júní 656 – 28. janúar 661
| faðir = [[Abu Talib ibn Abd al-Muttalib]]
| móðir = [[Fatíma bint Asad]]
| maki = {{Plainlist|
* [[Fatíma|Fatíma bint Múhameð]]
* [[Umama bint Abi al-As]]
* [[Umm al-Banin|Fatima bint Huzam]]
* [[Asma bint Umais]]
* [[Khawla al-Hanafiyya]]
* Layla bint Mas'ud
* Al-Sahba bint Rabi'a
* Umm Sa'id bint Urwa
* Muhayya bint Imru al-Qays}}
| börn = {{plainlist|
* [[Hasan ibn Ali|Hasan]]
* [[Husayn ibn Ali|Husayn]]
* [[Zaynab bint Ali|Zaynab]]
* [[Umm Kulthum bint Ali|Umm Kulthum]]
* [[Muhsin ibn Ali|Muhsin]]
* [[Muhammad ibn al-Hanafiyya|Muhammad]]
* [[Abbas ibn Ali|Abbas]]
* [[Ruqayya bint Ali|Ruqayya]]
* Umamah
* [[Abdullah ibn Ali ibn Abi Talib|Abdullah]]
* [[Ja'far ibn Ali|Ja'far]]
* [[Muhammad al-Awsat ibn Ali|Muhammad al-Awsat]]
* [[Uthman ibn Ali|Uthman]]
* [[Umar ibn Ali|Umar]]
* [[Abu Bakr ibn Ali|Abu Bakr]]
* [[Muhammad al-Asghar ibn Ali|Muhammad al-Asghar]]
}}
| titill_maka = Eiginkonur
}}
'''Alí ibn Abu Talib''' eða '''‘Alī ibn Abī Ṭālib''' ([[arabíska]]: علي بن أﺑﻲ طالب‎, [[persneska]]: علی پسر ابو طالب‎; [[599]]–[[661]]) var einn fyrstu leiðtoga [[íslam]]s. [[Súnní]]múslimar trúa því að hann hafi verið sá fjórði og síðasti hinna fjögurra [[Kalífarnir réttleiddu|Réttleiddu Kalífa]] en [[Sjía|sjítar]] að hann hafi verið fyrsti [[imam]]inn og fyrsti lögmæti [[kalífi]]nn.&lt;ref&gt;{{Vísindavefurinn|2841|Hver er munurinn á súnnítum og sjíta-múslimum?|höfundur=Haraldur Ólafsson|skoðað=28. mars 2024|dags=7. nóvember 2002}}&lt;/ref&gt; Hann var frændi [[Múhameð]]s og eftir að hann kvæntist [[Fatima Zahra]] varð hann einnig tengdasonur hans. Sjíar, og sumir súnníar, halda því fram að Alí hafi verið fyrsti karlmaðurinn sem snerist til íslams. Sumir sjítar vilja þó meina að rangt sé að segja að Alí hafi verið snúið til íslam, heldur hafi hann verið það sem kallast ''[[hanif]]'', það er einhver sem aðhylltist [[eingyðistrú]] (aðra en [[kristni]] eða [[Gyðingdómur|gyðingdóm]]) fyrir tíma íslams. 

Alí tók við völdum eftir andlát [[Uthman ibn Affan]] kalífa árið 656. [[Medína]] var þá í upplausn í stjórnleysi og því vildu margir að Alí tæki að sér stjórn kalífadæmisins. Eftir að Alí varð kalífi skipti hann út ríkisstjórum sem höfðu verið hliðhollir Uthman og skipaði fyrir um að höfuðborgin yrði færð til [[Kufa]]. Á ríkisárum Alí var háð borgarastyrjöld innan kalífadæmisins vegna ósættis múslima um hver ætti rétt til að stýra því. Í kjölfar borgarastyrjaldarinnar, árið 644, var Alí myrtur í Kufa þegar ráðist var á hann með eitruðu sverði. Hann lifði í tvo daga eftir árásina og skipaði sonum sínum á þeim tíma að hefna sín ekki á hópi fólks, aðeins á morðingjanum.&lt;ref&gt;{{Vísindavefurinn|73284|Hverjir voru helstu leiðtogar íslams strax eftir dauða Múhameðs?|höfundur=Andri Már Hermannsson|höfundur2=Arnþór Daði Guðmundsson|höfundur3=Bjarki Kolbeinsson|höfundur4=Ólöf Rún Gunnarsdóttir|skoðað=28. mars 2024|dags=17. mars 2017}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
| titill = [[Kalífi]] [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Rasídunveldisins]]
| frá =[[17. júní]] [[599]]
| til =[[28. janúar]] [[661]]
| fyrir = [[Uthman ibn Affan]] 
| eftir =[[Hasan ibn Alí]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Réttleiddu kalífarnir}}
{{fd|599|661}}
[[Flokkur:Kalífar Rasídunveldisins]]
[[Flokkur:Myrtir þjóðhöfðingjar]]</text>
      <sha1>lflkmk7a0mebokxjfdn2kjnqzsm34yn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>C++</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37140</id>
    <revision>
      <id>1959243</id>
      <parentid>1924974</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T19:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Comp.arch</username>
        <id>32151</id>
      </contributor>
      <comment>C++26 komið út.</comment>
      <origin>1959243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14571" sha1="inqfgty1co9b9oepobwfs1kxnjw9o7s" xml:space="preserve">{{Forritunarmál
| name = C++
| logo = [[File:ISO C++ Logo.svg|140px]]
| year = {{Start date and age|df=yes|1985}}
| designer = [[Bjarne Stroustrup]]
| file ext = .C, .cc, .cpp, .cxx, {{nowrap|.c++}}, .h, .H, .hh, .hpp, .hxx, {{nowrap|.h++}}
| implementations = [[GNU Compiler Collection|GCC]], [[Clang|LLVM Clang]], [[Microsoft Visual C++]], [[C++Builder|Embarcadero C++Builder]], [[Intel C++ Compiler]], [[IBM XL C++]], [[Edison Design Group|EDG]]
}}

'''C++''' (&lt;!-- /ˈsiː plʌs plʌs/, þetta er enskt IPA, haft íslenskt og/eða enskt? [[enska]]: „'''C Plus Plus'''“ --&gt;borið fram „sé plús plús“ og stundum skammstafað sem '''CPP''' eða '''CXX''') er [[æðra forritunarmál]] búið til af danska tölvunarfræðingnum Bjarne Stroustrup. Það kom fyrst út árið 1985 sem viðbót við [[C (forritunarmál)|forritunarmálið C]] og bætti við eiginleikum fyrir [[hlutbundin forritun|hlutbundna (e. object-oriented) forritun]], en hefur síðan stækkað verulega með tímanum og bætt við fleiri OOP og öðrum eiginleikum; &lt;!-- as of 1997/C++98 standardization, --&gt; C++ hefur bætti við „[[:en:functional programming|functional]]“ eiginleikum, &lt;!-- in addition to facilities for low-level memory manipulation for systems like microcomputers or to make operating systems like Linux or Windows auk aðstöðu til að vinna með lágstigs minni fyrir kerfi eins og örtölvur eða til að búa til --&gt; og hefur verið notað til að búa til stýrikerfi eins og [[Windows]] og [[Linux]] (kjarni þess notar þó C, og þar er C++ bannað), og jafnvel síðar komu eiginleikar eins og almenn forritun [[:en:generic programming|almenna (e. „generic“)]] (með tilkomu svokölluðum [[:en:Template (C++)|&lt;code&gt;template&lt;/code&gt;]]/sniðmáts möguleika). C++ er venjulega útfært sem [[þýðandi (tölvunarfræði)|þýtt forritunarmál]] og margir framleiðendur bjóða upp á [[:en:List of compilers#C.2B.2B compilers|C++ þýðendur]], þar á meðal [[Free Software Foundation]] ([[:en:GCC|GCC]]), [[:en:LLVM|LLVM]] ([[:en:clang|clang]], er GCC &amp; MSVC samhæft), [[Microsoft]] (MSVC), Intel, Embarcadero, Oracle og IBM.

C++ er notað í mörgum geirum, og t.d. oft þar sem hröð forrit eru mjög mikilvæg, eins og á við um tölvuleiki, sér í lagi tölvuleiki í þrívídd (og í grafík sem er ekki í tengslum við leiki), því t.d. notað í helstu „[[:en:game engine|leikjavélar]]“ s.s. [[:en:Unity (game engine)|Unity]] (með­stofnandi [[:en:Unity Technologies|Unity Software]] Davíð Helgason og forstjóri fyrirtækisins hefur verið næst­launa­hæsti Íslendingurinn&lt;ref&gt;https://vb.is/frjals-verslun/david-helga-naestlaunhaesti-islendingurinn/&lt;/ref&gt;) og [[:en:Unreal Engine|Unreal Engine]], og (ókeypis/open source) [[:en:Godot (game engine)|Godot]]. Það þýðir ekki að leikjahöfundar skrifi leiki í C++ (endilega), allar þessar notast við önnur forritunarmál fyrir gerð leikjanna sjálfra (sem dæmi UnrealScript; eða Verse &lt;!--  the new scripting language for Unreal Engine, first implemented in --&gt; nýja málið fyrir Unreal, fyrst notað fyrir ''[[:en:Fortnite:|Fortnite]]'' leikinn; íslenski leikurinn [[EVE Online]] er að mestu forritaður í Python, en líka í C++ fyrir tölvugrafík, án utanaðkomandi leikjavélar frá þriðja aðila) og að auki er leikjavélarnar sjálfar í sumum tilvikum ekki skrifaðar eingöngu í C++ (og til eru leikjavélar sem nota ekkert C++). 

&lt;!--
 og virkni-miðaða eiginleika, auk aðstöðu til lágreiknivinnslu, t.d. fyrir rafeindakerfi eða stýrikerfi eins og Linux eða Windows.

Forritunarmálið hefur þróast umtalsvert í tímanns rás, og nútíma C++ er hefur [[hlutbundin forritun|hlutbundna]] (e. object-oriented), „generic“, 

 &lt;!- in addition to facilities for low-level memory manipulation. It is almost always implemented as a compiled language. -&gt; Margir aðilar bjóða upp á C++ [[þýðandi (tölvunarfræði)|þýðendur]], meðal annars Free Software Foundation, Clang (LLVM), Microsoft, Intel, Oracle og IBM (en aðallega fyrstu þrír aðalarnir ná að uppfæra þýðendur sína eftir nýjustu stöðlunum, og enginn enn alvega; t.d. er Intel enn með sinn þýðanda en nýrri útgáfurnar byggja nú á LLVM bakendanum), og þeir eru til fyrir mörg stýrikerfi (öll algengustu). Frá 1990 hefur C++ verið eitt af vinsælustu forritunarmálum í heimi.

; frá og með 1997 hefur C++ hlutbundin, almennan og hagnýtan eiginleika, auk aðstöðu fyrir minnisstjórnun á lágu stigi fyrir kerfi eins og örtölvur eða til að búa til stýrikerfi eins og Linux eða Windows. Það er venjulega útfært sem samsett mál og margir söluaðilar bjóða upp á C++ þýðendur, þar á meðal Free Software Foundation, LLVM, Microsoft, Intel, Embarcadero, Oracle og IBM

og hefur síðan stækkað verulega með tímanum; frá og með 1997 hefur C++ hlutbundinn, almennan og hagnýtan eiginleika, auk aðstöðu fyrir minnisstjórnun á lágu stigi fyrir kerfi eins og örtölvur eða til að búa til stýrikerfi eins og Linux eða Windows 


 Það er t.d. notað, beint eða óbent, til að búa til flesta tölvuleiki (eða hið minnsta flest vinsæl „game engine“, sem flestir leikir er svo búnir til með; líklega nota flestir leikjaforritarar ekki C++ nema óbeint, frekar önnur mál, og það á líka við um marga aðra forritara).

C++ ( / ˈ s iː p l ʌ s p l ʌ s / , borið fram &quot;C plús plús&quot; og stundum skammstafað sem CPP eða CXX) er háþróað, almennt forritunarmál búið til af danska tölvunarfræðingnum Bjarne Stroustrup. Það kom fyrst út árið 1985 sem framlenging á C forritunarmálinu og hefur síðan stækkað verulega með tímanum; frá og með 1997 hefur C++ hlutbundinn, almennan og hagnýtan eiginleika, auk aðstöðu fyrir minnisstjórnun á lágu stigi fyrir kerfi eins og örtölvur eða til að búa til stýrikerfi eins og Linux eða Windows. Það er venjulega útfært sem samsett forritunarmál og margir söluaðilar bjóða upp á C++ þýðendur, þar á meðal Free Software Foundation, LLVM, Microsoft, Intel, Embarcadero, Oracle og IBM. [ 14 ]


C++ var hannað með kerfisforritun og innbyggðan hugbúnað með takmarkaðan auðlind og stór kerfi í huga, með frammistöðu, skilvirkni og sveigjanleika í notkun sem hápunktur hönnunarinnar. [ 15 ] C++ hefur einnig reynst gagnlegt í mörgum öðrum samhengi, þar sem lykilstyrkleikar eru hugbúnaðarinnviðir og auðlindaþvinguð forrit, [ 15 ] þar á meðal skrifborðsforrit, tölvuleikir, netþjónar (t.d. rafræn viðskipti, vefleit eða gagnagrunnar) og frammistöðu mikilvæg forrit (td símarofar eða geimrannsóknir). [ 16 ]

C++ er staðlað af International Organization for Standardization (ISO), þar sem nýjasta staðalútgáfan var fullgilt og gefin út af ISO í mars 2026 sem ISO/IEC 14882:2026 (óformlega þekkt sem C++26). [ 17 ] C++ forritunarmálið var upphaflega staðlað árið 1998 sem ISO/IEC 14882:1998, sem síðan var breytt með C++03, C++11, C++14, C++17, C++20 og C++23 stöðlunum. Núverandi C++26 staðall kemur í stað þessara með nýjum eiginleikum og stækkuðu venjulegu bókasafni. Fyrir upphaflega stöðlunina árið 1998 var C++ þróað af Stroustrup hjá Bell Labs síðan 1979 sem framlenging á C forritunarmálinu; hann vildi skilvirkt og sveigjanlegt forritunarmál svipað C sem einnig veitti háþróaða eiginleika fyrir skipulag dagskrár. [ 18 ] Síðan 2012 hefur C++ verið á þriggja ára útgáfuáætlun.

Þrátt fyrir útbreidda upptöku þess hafa sumir athyglisverðir forritarar gagnrýnt C++ málið, þar á meðal Linus Torvalds,&lt;ref name=&quot;torvalds&quot;&gt;{{cite mailing list |title=Re: [RFC] Convert builin-mailinfo.c to use The Better String Library |date=6 September 2007 |url=https://lwn.net/Articles/249460/ |access-date=31 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308222938/https://lwn.net/Articles/249460/ |archive-date=8 March 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [ 21 ] Richard Stallman, [ 22 ] Joshua Bloch, Ken Thompson, [ 23 ] [ 24 ] [ 25 ] og Donald Knuth. [ 26 ] [ 27 ] Þetta er að mestu leyti vegna handvirkrar minnisstjórnunar þess, sem gerir það viðkvæmt fyrir biðminni yfirflæðis villum, sem tákna öryggisáhættu. [ 28 ]

C++ er staðlað mál af ISO, og nýjasti staðallinn frá í mars 2026 er ISO/IEC 14882:2026 er (óformlega nefndur [[:en:C++26|C++26]]). C++ var fyrst staðlað 1998 sem ISO/IEC 14882:1998, síðan endurbætt með C++03, C++11, C++14 og C++20. Núverandi C++23 ógildir eldri staðlana og staðall bætir við ýmsum eiginleikum, og stækkuðu forritasafni sem fylgir með (e. standard library). t.d. module-kerfi (mörg önnur forritunarmál hafa haft samsvarandi kerfi mun lengur). Fyrir upphaflegu stöðlunina frá 1998, var C++ þróað af Bjarne hjá Bell Labs síðan 1979 sem viðbót við C málið; hann vildi hagkvæmt og þjált mál svipað C sem hefði líka æðri (e. higher-level) eiginleika fyrir uppbyggingu forrita (e. program organization). --&gt;Síðan 2012 hefur ný útgáfa komið út á þriggja ára fresti og útgáfan C++26 hefur enn minni stuðning en eldri C++23 útgáfan sem er studd að hluta af GCC og að hluta af clang (LLVM), og að enn minni hluta af Microsoft þýðandanum ennþá&lt;!-- 2026 --&gt; (og sumir þýðendur styðja nú þegar að hluta), en Microsoft er þó fremst við stuðning á C++20 útgáfunni ennþá.

Þrátt fyrir útbreidda upptöku hafa hafa sumir hátt skrifaðir forritarar [[:en:Criticism of C++|gagnrýnt C++ forritunarmálið]], þar á meðal [[Linus Torvalds]], [[Richard Stallman]], Joshua Bloch, [[:en:Ken Thompson|Ken Thompson]], og [[Donald Knuth]]. &lt;!--Þetta er að mestu leyti vegna handvirkrar minnisstjórnunar þess, sem gerir það viðkvæmt fyrir biðminni yfirflæðis villum, sem tákna öryggisáhættu. --&gt;

==Saga==
Árið 1979 hóf [[:en:Bjarne Stroustrup|Bjarne Stroustrup]], danskur tölvunarfræðingur, vinnu við „C with Classes” (ísl. [[C (forritunarmál)|C]] með [[klasi (forritun)|Klösum]]), forvera C++. Hvatinn að því að búa til nýtt forritunarmál var sprottinn af reynslu Bjarne í forritun fyrir doktorsritgerð sína. Bjarne komst að því að [[:en:Simula|Simula]] hafði eiginleika sem voru mjög gagnlegir&lt;!-- fyrir stóra hugbúnaðarþróun --&gt;, en málið var of hægvirkt til hagnýtrar notkunar, á meðan BCPL var hratt en ekki fullnægjandi&lt;!-- while BCPL was fast but too low-level to be suitable for large software development en of lágt til að henta fyrir stór hugbúnaðarþróun --&gt;. Þegar Bjarne hóf störf í [[:en:Bell Labs|AT&amp;T Bell Labs]] var vandamál hans að greina [[:en:UNIX kernel|UNIX kjarnann]] með tilliti til [[:en:distributed computing|dreyfðrar vinnslu (e. distributed computing)]]. Munandi reynslu sína úr PhD námi, ákvað Bjarne að endurbæta C málið með Simula-líkum eiginleikum. &lt;!-- Bjarne ætlaði sér að bæta C- málið með Simula-líkum eiginleikum vegna þess að það var almennt notað, hratt, færanlegt og mikið notað. When Stroustrup started working in AT&amp;T Bell Labs, he had the problem of analyzing the UNIX kernel with respect to distributed computing. Remembering his PhD experience, Stroustrup set out to enhance the C language with Simula-like features.[29] C was chosen because it was general-purpose, fast, portable, and widely used. In addition to C and Simula's influences, other languages influenced this new language, including ALGOL 68, Ada, CLU, and ML.[citation needed] --&gt;

&lt;!--
Upphaflega bætti „C með klösum“ Stroustrup eiginleikum við C þýðandann, Cpre, þar á meðal klasa, afleidda klasa, sterka innslátt, innfellingu og sjálfgefin rök. [ 31 ]


Spurningakeppni um C++11 eiginleika sem haldin var í París árið 2015

Árið 1982 byrjaði Stroustrup að þróa arftaka C með Classes, sem hann nefndi &quot;C++&quot; ( ++verandi aukinn rekstraraðili í C) eftir að hafa farið í gegnum nokkur önnur nöfn. Nýjum eiginleikum var bætt við, þar á meðal sýndaraðgerðum, ofhleðsla aðgerðaheita og rekstraraðila, tilvísanir, fastar, tegundarörugg lausageymsluminniúthlutun (nýtt/eyða), bætt tegundathugun og BCPL-stíl einlínu athugasemda með tveimur skástrikjum (//). Ennfremur þróaði Stroustrup nýjan sjálfstæðan þýðanda fyrir C++, Cfront.

Árið 1984 innleiddi Stroustrup fyrsta strauminntak/úttakssafnið. Hugmyndin um að útvega úttaksstjóra frekar en nafngreinda úttaksaðgerð var stungið upp á af Doug McIlroy [ 2 ] (sem hafði áður stungið upp á Unix rörum/Unix pipelines).

Árið 1985 kom út fyrsta útgáfan af bókinni ''[[:en:The C++ Programming Language|The C++ Programming Language]]'', sem varð endanleg viðmiðun &lt;!-  definitive reference -&gt; fyrir forritunarmálið, þar sem það var ekki enn til opinber staðall. --&gt;

==Sýnidæmi==
Frá og með C++23 má gera:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;cpp&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
import std;

int main() {

    std::println(&quot;Hello, world!&quot;);

}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Þetta er nýji staðallinn til útprentunar (en virkar ekki í eldri útgáfum), en eldri leiðin virkar enn og er enn alls ráðandi í eldri kóða:
&lt;!--
C++ inherits most of [[C syntax|C's syntax]]. The following is Bjarne Stroustrup's version of the [[Hello world program]] that uses the [[C++ Standard Library]] stream facility to write a message to [[Standard output#Standard output (stdout)|standard output]]:

This code is copied directly from Bjarne Stroustrup's errata page (p. 633). He addresses the use of &lt;code&gt;'\n'&lt;/code&gt; rather than &lt;code&gt;std::endl&lt;/code&gt;. Also see [http://www.stroustrup.com/bs_faq2.html#void-main Can I write &quot;void main()&quot;?] for an explanation of the implicit &lt;code&gt;return 0;&lt;/code&gt; in the &lt;code&gt;main&lt;/code&gt; function. This implicit return is ''not'' available in other functions.
&lt;!-

***************************************************************
*
* PLEASE NOTE:
*
* BEFORE MAKING CHANGES to the &quot;Hello World&quot; example
* please establish consensus [..]
*
* The latest consensus is ''not'' to make any of those changes.
* This is the example &quot;Hello, world!&quot; by Bjarne Stroustrup,
* the author of the C++ language, and is used in
* his book, &quot;The C++ Programming Language (3rd edition)&quot;.
*
***************************************************************
--&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;cpp&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
#include &lt;iostream&gt;
int main()
{
    std::cout &lt;&lt; &quot;Hello, world!\n&quot;;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Heimildir==
&lt;references/&gt;

[[Flokkur:Forritunarmál]]</text>
      <sha1>inqfgty1co9b9oepobwfs1kxnjw9o7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Matthew Perry</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57034</id>
    <revision>
      <id>1959245</id>
      <parentid>1878161</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T20:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1959245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2874" sha1="kelwlmedzjclrxpzwjqkjsl1b9alitw" xml:space="preserve">{{Persóna
| nafn               = Matthew Perry
| mynd               = Matthew Perry ONDCP White House - Frame Grab - Smile (cropped 2).png
| mynd_texti         = Perry árið 2012
| fæðingarnafn       = Matthew Langford Perry
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1969|8|19}}
| fæðingarstaður     = [[Williamstown]], [[Massachusetts]], [[Bandaríkin|BNA]]
| dánardagur         = {{dánardagur og aldur|2023|10|28|1969|8|19}}
| dánarstaður        = [[Los Angeles]], [[Kalifornía]], BNA
| ríkisfang          = {{hlist|Bandaríkin|Kanada}}
| starf              = Leikari
| ár                 = 1979–2022
| þekktur_fyrir      = 
| vefsíða            = {{URL|matthewperrybook.com}}
}}
'''Matthew Langford Perry''' ([[19. ágúst]] [[1969]] – [[28. október]] [[2023]]) var [[Kanada|kanadískur]]/[[Bandaríkin|bandarískur]] leikari og þekktastur fyrir hlutverk sitt sem [[Chandler Bing]] í gamanþáttunum ''[[Friends]]''. Hann lék einnig persónuna [[Matt Albie]] í þáttunum ''[[Studio 60 on the Sunset Strip]]''. 

Perry fannst látinn í heitum potti á heimili sínu þann 28. október árið 2023. Hann lést úr afleiðingum [[ketamín]]neyslu, [[drukknun]]ar og [[kransæðastífla]]. Í kjölfar dauða Perry voru fimm manns ákærð fyrir að útvega honum mikið magn af ketamíni þrátt fyrir að vita af því að lyfið gæti stofnað lífi hans í hættu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Féflettu Perry og báru í hann ketamín|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2024-08-15-feflettu-perry-og-baru-i-hann-ketamin-419609|útgefandi=RÚV|dags=15. ágúst 2024|skoðað=11. september 2024|höfundur=Þorgils Jónsson}}&lt;/ref&gt; [[Jasveen Sangha]], sem kölluð er „ketamíndrottningin“, var dæmd í fimmtán ára fangelsi fyrir að selja Perry ketamínið sem dró hann til dauða árið 2026.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=„Keta­mín-drottningin“ í fimm­tán ára fangelsi|url=https://www.visir.is/g/20262866508d/-keta-min-drottningin-i-fimm-tan-ara-fangelsi|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 8. apríl 2026 |skoðað= 8. apríl 2026 |höfundur=Lovísa Arnardóttir}}&lt;/ref&gt; 

== Helstu hlutverk í kvikmyndum ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ár !! Titill !! Persóna 
|-
| [[1988]] || ''[[Dance 'Til Dawn]]'' || Roger
|-
| [[1997]] || ''[[Fools Rush In]]'' || Alex Whitman 
|-
| [[1998]] || ''[[Almost Heroes]]'' || Leslie Edwards 
|-
| [[1999]] || ''[[Three to Tango]]'' || Oscar Novak 
|-
| [[2000]] || ''[[The Whole Nine Yards]]'' || Nicholas 'Oz' Oseransky 
|-
| [[2002]] || ''[[Serving Sara]]'' || Joe Tyler 
|-
| [[2004]] || ''[[The Whole Ten Yards]]'' || Nicholas 'Oz' Oseransky 
|-
| [[2006]] || ''[[The Ron Clark Story]]'' || Ron Clark
|}

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{stubbur|æviágrip|leikari}}
{{DEFAULTSORT:Perry, Matthew}}
{{fd|1969|2023}}
[[Flokkur:Bandarískir leikarar]]
[[Flokkur:Kanadískir leikarar]]</text>
      <sha1>kelwlmedzjclrxpzwjqkjsl1b9alitw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gunnbjarnarsker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59570</id>
    <revision>
      <id>1959280</id>
      <parentid>1959226</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T07:20:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Masae</username>
        <id>538</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1959280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7054" sha1="94ms0dj4ew5ttii3mhsr7j0zp59wj1t" xml:space="preserve">[[Mynd:Greenland East Coast 1.jpg|thumb|alt=Hluti af austurströnd Grænlands|Hluti af austurströnd Grænlands.]]
'''Gunnbjarnarsker''' eru nefnd í þremur sögum sem voru ritaðar á 12. öld. Þær eru [[Landnámabók]]&lt;ref&gt;[ https://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm  Landnámabók  (Sturlubók) 35. kafli]&lt;/ref&gt;, [[Eiríks saga rauða|Saga Eiríks rauða]]&lt;ref&gt;[https://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm Eiríks saga rauða 2.kafli] &lt;/ref&gt; og [[Ólafs saga Tryggvasonar|Saga Ólafs Tryggvasonar]] sem hafa samhljóða örstutta frásögn um fyrirætlun Eiríks rauða um að leita landa vestan við Ísland: „hann ætlaði að leita lands þess, er Gunnbjörn son Úlfs kráku sá, er hann rak vestur um Ísland, þá er hann fann Gunnbjarnarsker;“. 

Í Sturlubók Landnámubókar er sagt frá því að [[Snæbjörn galti]] hafi hafi einnig leitað Gunnbjarnarskerja eins og Eiríkur rauði eftir manndráp. Líkur eru á að það hafi verið til sérstök [[Íslendingasögur|Íslendingasaga]] um Snæbjörn galta sem nú er glötuð en þættir úr henni virðist  [[Sturla Þórðarson]] hafa sett inn í gerð sína af Landnámabók. Þar er sagt frá því að Snæbjörn og félagar hans hafi leitað Gunnbjarnarskerja og fundið, stigið á land og gert sér skála sem þeir höfðust við í veturlangt. Einn skipverja fann „fésjóð í kumli“ og af því hlutust deilur sem enduðu með því að Snæbjörn og annar maður voru drepnir. &lt;ref&gt;[ https://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm  Landnámabók  (Sturlubók) 51. kafli]&lt;/ref&gt; Vísa fylgir frásögunni þar sem segir að Gunnbjarnarsker séu „útnorðr í haf, frost ok kulða“, það er í norðvestur frá [[Breiðafjörður|Breiðafirði]] þar sem sagan gerðist.

Einnig nefnir [[Björn Jónsson á Skarðsá]] Gunnbjarnarsker í Grænlands annál&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://handrit.is/manuscript/view/da/AM04-0768|title=AM 768 4to: Grænlands annáll|year=1600-1699|website=Handrit.is}}&lt;/ref&gt; og segir þar: „Ástæðan fyrir því að Eiríkur rauði sigldi til Grænlands er ekki annað en að í gamlla manna minni var sagt að Gunnbjörn, sonur Úlfs kráku, þóttist hafa séð jökul í hafinu í vestur um leið og Snæfellsjökul þegar hann rak vestur í haf eftir að hann fór frá Gunnbjarnaeyjum.“&lt;ref&gt;Upphaf ok meðal þartil, hvarfyrir Eiríkr rauði uppsigldi Grænland, var ei annað enn þetta, at þat orð var í gamalla manna minni, at Gunnbjörn, son Úlfs kráku, þóttist sèð hafa til annars jökulsins í vestrhafinu, en Snæfellsjökul híngat, þá er hann rak vestr í haf, eptir þat hann fór frá Gunnbjarnareyjum. [https://heimskringla.no/wiki/Om_Gunbjørns_Skjær_(CCR/FM) Grønlands historiske mindesmærker I]&lt;/ref&gt; Annállinn er skrifaður einhvern tíma á milli 1600 og 1655, það er að segja um 700 árum eftir að atburðurinn átt sér stað.

Gunnbjarnarskerja er ekki getið í öðrum íslenskum miðaldaheimildum. Norski presturinn  [[Ívar Bárðarson]] dvaldi á Grænlandi á seinni hluta 14. aldar. Eftir hann er hin eina eiginlega samtíðarýsingin á byggðum [[Norrænir Grænlendingar|norrænna manna á Grænlandi]]. Í siglingalýsingu hans frá [[Snæfellsnes|Snæfellsnesi]] segir að það sé 2 daga og 2 nátta sigling beint vestur til Grænlands. „Þar eru Gunnbjarnarsker á miðri leið.“ Þetta hafi verið hin gamla siglingaleið sem nú sé ekki hægt að sigla án lífsháska vegna [[hafís]]s.&lt;ref&gt;Item fra Sneffelznes aff Islannd, som er stac kist till Grønland, ij dage och ij netthers seilingh rett i vesther ath seigle, och tha ligger Gunbier nerskier ret paa mijt veijn emellom Grønland och Island, thette vor gamle seilingh, end nu er kom Island, thette vor gamle seilingh, end nu er kommen iss vdaff landnordenbotne saa ner for schreifnne skeer, at ingen vden liffs fare thende gamle leed seigle som her effther høris. [https://heimskringla.no/wiki/Det_gamle_Grønlands_beskrivelse#Till.C3.A6g Det gamle Grønlands beskrivelse]&lt;/ref&gt; Ef siglt er beint í vestur frá Snæfellsnesi er [[Ammassalik]] eyjaklasinn rétt norðan við, það er ekki ósennilegt að það hafi verið nefnt Gunnbjarnarsker til forna.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Steensby |first=H. P. |date=1918 |title=Norsemen's Route from Greenland to Wineland |url=https://archive.org/details/meddelelseromgr561918denm |journal=Meddelelser om Grønland |location=Copenhagen |publisher=Kommissionen for Videnskabelige Undersøgelser i Grønland |volume=LVI |page=162}}&lt;/ref&gt;

Í Grænlands annál Björns Jónssonar á Skarðsá er sagt að Gunnbjörn hafi talið sig hafa séð jökla samtímis á Grænlandi og Íslandi. [[Þorvaldur Búason]] eðlisfræðingur  komst að þessari niðurstöðu um möguleikan að sjá bæði löndin samtímis: „Fyrirbærið, sem oftast er álitið vera fjöll á Grænlandi, þegar horft er frá Vestfjörðum, spannar sjóndeildarhringinn frá vestri til norðurs, og er það þá örugglega skýjabólstrar handan hans.“&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|346|Er hægt að sjá með berum augum frá Íslandi til Grænlands?|höfundur=Þorvaldur Búason og Þorsteinn Vilhjálmsson|dags=22.1.2026}}&lt;/ref&gt; 

Sennilega hafa norrænir sæfarar á landnámsöld og kanski enn fyrr áttað sig á því að það væri land fyri vestan Ísland og bendir sagan um Gunnbjarnarsker til þess. En þegar siglingar og landnám hófst á Grænlandi komust þeir að því að austurströnd landsins er eintóm öræfi og ekkert jarðnæði að finna. Eftir að norrænir menn námu land á Grænlandi var siglt beint vestur frá Íslandi og austurströndinni síðan fylgt suður eftir. Meðfram ströndinni er fjöldi skerja og eyja og getur verið að einhver þeirra hafi verið þekkt sem Gunnbjarnarsker.

Á erlendum og íslenskum kortum frá 16. 17. og 18. öld eru Gunnbjarnarsker sýnd miðja vegu milli Íslands og Grænlands. Lengi var leitað að þessum eyjum meðfram austurströnd Grænlands. Hefur ýmsum getum verið leitt að því hver þeirra gætu hafa verið Gunnbjarnarsker en líka hafa verið settar fram tilgátur um að þau sker sem Gunnbjörn Úlfsson er sagður hafa séð hafi í raun verið fjallstindar, á austurströnd Grænlands, þar [[Gunnbjörnsfjall]] ber hæst, sem hafi litið út eins og sker úr fjarlægð, hillingar eða ísjakar í fjarska.&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn| 75173 | Hvað vitum við um Gunnbjarnarsker? Hvar eru þau eða voru? |höfundur= Orri Vésteinsson |dags= 22.2.2018}}&lt;/ref&gt;
==Tilvitnanir==
{{reflist}}
==Heimild==
* Helgi Þorláksson 2001, ‘''Enterprising explorers in the North Atlantic.’ Voyages and Exploration in the North Atlantic from the Middle Ages to the XVIIth Century'' , Anna Agnarsdóttir ritstj., Reykjavík: University of Iceland, bls. 13-28.
* Ólafur Halldórsson 1978, ''Grænland í miðaldaritum'', Reykjavík: Sögufélag.
* Theódór Friðriksson 1944, ''Ofan jarðar og neðan'', Reykjavík: Víkingsútgáfan, bls. 56-58.
[[Flokkur:Landafræði Grænlands]]
[[Flokkur:Saga Grænlands]]</text>
      <sha1>94ms0dj4ew5ttii3mhsr7j0zp59wj1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959281</id>
      <parentid>1959280</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T07:22:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Masae</username>
        <id>538</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1959281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7078" sha1="8kperce1jl4o1jttu9m0vpc8isux6ms" xml:space="preserve">[[Mynd:Greenland East Coast 1.jpg|thumb|alt=Hluti af austurströnd Grænlands|Hluti af austurströnd Grænlands.]]
'''Gunnbjarnarsker''' eru nefnd í þremur sögum sem voru ritaðar á 12. öld. Þær eru [[Landnámabók]]&lt;ref&gt;[ https://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm  Landnámabók  (Sturlubók) 35. kafli]&lt;/ref&gt;, [[Eiríks saga rauða|Saga Eiríks rauða]]&lt;ref&gt;[https://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm Eiríks saga rauða 2.kafli] &lt;/ref&gt; og [[Ólafs saga Tryggvasonar|Saga Ólafs Tryggvasonar]] sem hafa samhljóða örstutta frásögn um fyrirætlun Eiríks rauða um að leita landa vestan við Ísland: „hann ætlaði að leita lands þess, er [[Gunnbjörn Úlfsson|Gunnbjörn son Úlfs kráku]] sá, er hann rak vestur um Ísland, þá er hann fann Gunnbjarnarsker;“. 

Í Sturlubók Landnámubókar er sagt frá því að [[Snæbjörn galti]] hafi hafi einnig leitað Gunnbjarnarskerja eins og Eiríkur rauði eftir manndráp. Líkur eru á að það hafi verið til sérstök [[Íslendingasögur|Íslendingasaga]] um Snæbjörn galta sem nú er glötuð en þættir úr henni virðist  [[Sturla Þórðarson]] hafa sett inn í gerð sína af Landnámabók. Þar er sagt frá því að Snæbjörn og félagar hans hafi leitað Gunnbjarnarskerja og fundið, stigið á land og gert sér skála sem þeir höfðust við í veturlangt. Einn skipverja fann „fésjóð í kumli“ og af því hlutust deilur sem enduðu með því að Snæbjörn og annar maður voru drepnir. &lt;ref&gt;[ https://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm  Landnámabók  (Sturlubók) 51. kafli]&lt;/ref&gt; Vísa fylgir frásögunni þar sem segir að Gunnbjarnarsker séu „útnorðr í haf, frost ok kulða“, það er í norðvestur frá [[Breiðafjörður|Breiðafirði]] þar sem sagan gerðist.

Einnig nefnir [[Björn Jónsson á Skarðsá]] Gunnbjarnarsker í Grænlands annál&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://handrit.is/manuscript/view/da/AM04-0768|title=AM 768 4to: Grænlands annáll|year=1600-1699|website=Handrit.is}}&lt;/ref&gt; og segir þar: „Ástæðan fyrir því að Eiríkur rauði sigldi til Grænlands er ekki annað en að í gamlla manna minni var sagt að Gunnbjörn, sonur Úlfs kráku, þóttist hafa séð jökul í hafinu í vestur um leið og Snæfellsjökul þegar hann rak vestur í haf eftir að hann fór frá Gunnbjarnaeyjum.“&lt;ref&gt;Upphaf ok meðal þartil, hvarfyrir Eiríkr rauði uppsigldi Grænland, var ei annað enn þetta, at þat orð var í gamalla manna minni, at Gunnbjörn, son Úlfs kráku, þóttist sèð hafa til annars jökulsins í vestrhafinu, en Snæfellsjökul híngat, þá er hann rak vestr í haf, eptir þat hann fór frá Gunnbjarnareyjum. [https://heimskringla.no/wiki/Om_Gunbjørns_Skjær_(CCR/FM) Grønlands historiske mindesmærker I]&lt;/ref&gt; Annállinn er skrifaður einhvern tíma á milli 1600 og 1655, það er að segja um 700 árum eftir að atburðurinn átt sér stað.

Gunnbjarnarskerja er ekki getið í öðrum íslenskum miðaldaheimildum. Norski presturinn  [[Ívar Bárðarson]] dvaldi á Grænlandi á seinni hluta 14. aldar. Eftir hann er hin eina eiginlega samtíðarýsingin á byggðum [[Norrænir Grænlendingar|norrænna manna á Grænlandi]]. Í siglingalýsingu hans frá [[Snæfellsnes|Snæfellsnesi]] segir að það sé 2 daga og 2 nátta sigling beint vestur til Grænlands. „Þar eru Gunnbjarnarsker á miðri leið.“ Þetta hafi verið hin gamla siglingaleið sem nú sé ekki hægt að sigla án lífsháska vegna [[hafís]]s.&lt;ref&gt;Item fra Sneffelznes aff Islannd, som er stac kist till Grønland, ij dage och ij netthers seilingh rett i vesther ath seigle, och tha ligger Gunbier nerskier ret paa mijt veijn emellom Grønland och Island, thette vor gamle seilingh, end nu er kom Island, thette vor gamle seilingh, end nu er kommen iss vdaff landnordenbotne saa ner for schreifnne skeer, at ingen vden liffs fare thende gamle leed seigle som her effther høris. [https://heimskringla.no/wiki/Det_gamle_Grønlands_beskrivelse#Till.C3.A6g Det gamle Grønlands beskrivelse]&lt;/ref&gt; Ef siglt er beint í vestur frá Snæfellsnesi er [[Ammassalik]] eyjaklasinn rétt norðan við, það er ekki ósennilegt að það hafi verið nefnt Gunnbjarnarsker til forna.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Steensby |first=H. P. |date=1918 |title=Norsemen's Route from Greenland to Wineland |url=https://archive.org/details/meddelelseromgr561918denm |journal=Meddelelser om Grønland |location=Copenhagen |publisher=Kommissionen for Videnskabelige Undersøgelser i Grønland |volume=LVI |page=162}}&lt;/ref&gt;

Í Grænlands annál Björns Jónssonar á Skarðsá er sagt að Gunnbjörn hafi talið sig hafa séð jökla samtímis á Grænlandi og Íslandi. [[Þorvaldur Búason]] eðlisfræðingur  komst að þessari niðurstöðu um möguleikan að sjá bæði löndin samtímis: „Fyrirbærið, sem oftast er álitið vera fjöll á Grænlandi, þegar horft er frá Vestfjörðum, spannar sjóndeildarhringinn frá vestri til norðurs, og er það þá örugglega skýjabólstrar handan hans.“&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|346|Er hægt að sjá með berum augum frá Íslandi til Grænlands?|höfundur=Þorvaldur Búason og Þorsteinn Vilhjálmsson|dags=22.1.2026}}&lt;/ref&gt; 

Sennilega hafa norrænir sæfarar á landnámsöld og kanski enn fyrr áttað sig á því að það væri land fyri vestan Ísland og bendir sagan um Gunnbjarnarsker til þess. En þegar siglingar og landnám hófst á Grænlandi komust þeir að því að austurströnd landsins er eintóm öræfi og ekkert jarðnæði að finna. Eftir að norrænir menn námu land á Grænlandi var siglt beint vestur frá Íslandi og austurströndinni síðan fylgt suður eftir. Meðfram ströndinni er fjöldi skerja og eyja og getur verið að einhver þeirra hafi verið þekkt sem Gunnbjarnarsker.

Á erlendum og íslenskum kortum frá 16. 17. og 18. öld eru Gunnbjarnarsker sýnd miðja vegu milli Íslands og Grænlands. Lengi var leitað að þessum eyjum meðfram austurströnd Grænlands. Hefur ýmsum getum verið leitt að því hver þeirra gætu hafa verið Gunnbjarnarsker en líka hafa verið settar fram tilgátur um að þau sker sem Gunnbjörn Úlfsson er sagður hafa séð hafi í raun verið fjallstindar, á austurströnd Grænlands, þar [[Gunnbjörnsfjall]] ber hæst, sem hafi litið út eins og sker úr fjarlægð, hillingar eða ísjakar í fjarska.&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn| 75173 | Hvað vitum við um Gunnbjarnarsker? Hvar eru þau eða voru? |höfundur= Orri Vésteinsson |dags= 22.2.2018}}&lt;/ref&gt;
==Tilvitnanir==
{{reflist}}
==Heimild==
* Helgi Þorláksson 2001, ‘''Enterprising explorers in the North Atlantic.’ Voyages and Exploration in the North Atlantic from the Middle Ages to the XVIIth Century'' , Anna Agnarsdóttir ritstj., Reykjavík: University of Iceland, bls. 13-28.
* Ólafur Halldórsson 1978, ''Grænland í miðaldaritum'', Reykjavík: Sögufélag.
* Theódór Friðriksson 1944, ''Ofan jarðar og neðan'', Reykjavík: Víkingsútgáfan, bls. 56-58.
[[Flokkur:Landafræði Grænlands]]
[[Flokkur:Saga Grænlands]]</text>
      <sha1>8kperce1jl4o1jttu9m0vpc8isux6ms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Kristnitakan á Íslandi</title>
    <ns>1</ns>
    <id>60561</id>
    <revision>
      <id>1959244</id>
      <parentid>417614</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T20:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21790-52</username>
        <id>115302</id>
      </contributor>
      <comment>Nýr hluti: /* „Miðað við tímatal þess tíma“ */</comment>
      <origin>1959244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16081" sha1="bgk68f0bmnh2zh3ntll8v92ftr2h0if" xml:space="preserve">Má ekki fella greinina inn í greinina um [[kristni]]? [[Notandi:Thvj|Thvj]] 5. febrúar 2008 kl. 16:39 (UTC)

:Það væri kjánalegt að hafa stóran hluta kristnigreinarinnar um kristnitöku einnar þjóðar í norður-atlantshafi. --[[Notandi:Ævar Arnfjörð Bjarmason|Ævar Arnfjörð Bjarmason]] 5. febrúar 2008 kl. 16:41 (UTC)
::Ó, nei Ævar, gleymdu því ekki að þú ert að skrifa [[íslenska|íslensku]] wikipedíu ;) Það er fullkomlega eðlilegt að íslenskt efni fái meira vægi! [[Notandi:Thvj|Thvj]] 5. febrúar 2008 kl. 16:47 (UTC)
::: Sammála Ævari, það væri úr skorðum að verja miklu púðri í Ísland í greininni um kristni. Hins vegar er alls ekki úr vegi að hafa heilmikla umfjöllun um kristnitökuna á Íslandi í alfræðiritinu af því að í íslensku samhengi skipti hún miklu máli þótt hún hafi ekki gert það í öðru samhengi. Þess vegna er, held ég, í góðu lagi að hafa sér grein um þetta (og útdrátt úr henni í greininni um sögu Íslands). --[[Notandi:Cessator|Cessator]] 5. febrúar 2008 kl. 16:48 (UTC)
::: Já, meira vægi en á sínum stað. Lesandi greinarinnar um kristni á ekki að halda að kristnitakan á Íslandi hafi skipt meira máli fyrir sögu kristninnar en hún gerði í raun. --[[Notandi:Cessator|Cessator]] 5. febrúar 2008 kl. 16:49 (UTC)
::::Þetta er nú frekar lásý útúrsnúningur hjá Cessator: til hvers erum við að skrifa íslenska wikipedíu, ef við viljum ekki hafa ítarlegri umfjöllun um mál sem að Íslandi lúta?? Þá gætum við allt eins þýtt ensku wiki og kallað það is.wiki ;) [[Notandi:Thvj|Thvj]] 5. febrúar 2008 kl. 16:54 (UTC)
:::::Öll umfangsefni bera mikið vægi hérna á íslensku Wikipediunni, en það er satt að íslenskan ætti að bera smá forgang. =) --[[Notandi:BiT|Baldur Blöndal]] 5. febrúar 2008 kl. 17:01 (UTC)
::::: Thvj, viltu gjöra svo vel að haga þér almennilega og vera ekki með svona skæting. Lásý? Í alvöru talað, vertu kurteis! Og nei, þetta er ekki útúrsnúningur, þetta eru málefnaleg rök en útúrsnúningurinn er því miður hjá þér. Við erum að skrifa wikipediu á íslensku en ekki íslenska wikipediu, það er staðreynd. Nei, kallinn minn, það er staðreynd! Íslensk mál fá að njóta sín hér og hafa mikið meira vægi hér en á öðrum wikipedium (því þau komast auðveldar í gegnum [[Wikipedia:Markverðugleiki|markverðugleikapróf]] hér en annars staðar) en það er ekki þar með sagt að við eigum að troða þeim inn í allar greinar. Greinar eiga að fjalla um málin í réttu hlutfalli við vægi þeirra (annað er brot á [[Wikipedia:Hlutleysisreglan|hlutleysisreglunni]], sem er grundvallarregla á wikipediu). VIð eigum ekki að setja efnið fram þannig að lesandi greinarinnar um kristni haldi að kristnitakan á Íslandi hafi verið mikilvægari en hún var, þá væri hlutleysi greinarinnar fórnað. Þetta er ekki útúrsnúningur. Við Ævar erum báðir búnir að benda á að kristnitakan á Íslandi hafi ekki skipt nægilega miklu máli í samhengi kristnisögunnar að það sé verjandi að eyða of miklu púðri í hana þar. Hins vegar skiptir hún miklu meira máli í samhengi Íslandssögunnar en hún gerir í samhengi kristnisögunnar. Þetta eru málefnaleg rök og þú kemst ekki upp með að leiða þau hjá þér með því að kalla þau „lásý“! --[[Notandi:Cessator|Cessator]] 5. febrúar 2008 kl. 17:08 (UTC)
:::::: Ok fyrirgefðu mér orðið ''lásý'' Cessator, en ég tók þínum orðum sem hreinum útúrsnúningi: að gera mér upp þá skoðun að ''kristnitaka á Íslandi hefði skipt meira máli fyrir kristni ...'' ?! Ég var búinn að færa rök fyrir mínu máli, þ.e. að við ættum að gefa efni sem tengist Íslandi meira vægi, því að við erum að skrifa ''íslenskan alfræðivef''. Viltu þá gjöra svo vel að fjalla um rök mín á málefnalegan hátt, en ekki gera mér upp skoðanir? Annars er til einskis að skiptast á skoðunum við þig eða að reyna rökræðu! Sorrý, ''that's my 5 cents'' [[Notandi:Thvj|Thvj]] 5. febrúar 2008 kl. 17:20 (UTC)
::::::: Ég hef fjalla' um þín rök á málefnalegan hátt og ég er ''ekki'' að gera þér upp skoðanir. Ég er ''ekki'' að halda því fram ''að þú haldir'' að kristnitakan á Íslandi hafi verið mikilvægari en raun ber vitni. Ég er hins vegar að segja ''að það sé ekki góð hugmynd að fella efnið inn í greinina um kristni'' af því að þá fórnum við jafnvægi og hlutleysi greinarinnar og ''lesendur gætu tekið því sem svo'' að kristnitakan á Íslandi hafi verið mikilvægari en hún var (lesandi gæti t.d. hugsað sem svo: „Já, kristni, einmitt! Hér eru aðalatriðin um þau trúarbrögð: x, y, z, upprisan o.s.frv. ... ríkistrú í Rómaveldi, siðbót Lúthers já og kristnitakan á Íslandi!“). Ég er ekki að andmæla því að við fjöllum um mál sem varða Ísland og sýnum þeim mikla athygli og vöndum umfjöllun okkar um þau og þar fram eftir götunum. En við megum ekki fórna hlutleysinu í almennri umfjöllun um kristni eða hvað sem er. Við verðum að hafa hlutina á sínum stað: kristnitakan er mikilvæg í sögu þjóðarinnar en ekki í sögu kristninnar sem trúarbragða. Að lokum, við erum ''ekki'' að skrifa íslenskan alfræðivef eins og þú heldur heldur ''alfræðivef á íslensku''. Þetta er staðreynd og grundvallaratriði. --[[Notandi:Cessator|Cessator]] 5. febrúar 2008 kl. 17:36 (UTC)
:::::::: Getur ekki verið að þú hafir misskilið hlutleysisregluna á þann hátt að ekki megi gera efni, sem tengist einni þjóð hærra undir höfði en annara þjóða? Mér sýnist hlutleysisreglan aðallega fjalla um að greinarnar séu skrifaður frá hlutlausu sjónarhorni, þ.e. að ekki sé tekin afstaða með eða móti viðfangi greinanna. Ok, en ef ''Alfræðivefur á íslensku'' á að koma að gagni lesendum, sem lesa íslensku, þá trúi ég því að við verðum að gera íslensku efni aðeins hærra undir höfði, því að það yrði tæplega gert á öðrum wikivefjum. -- M.ö.o. held ég að það verði til bóta að við séum örlítið höll undir Ísland og það sem íslenskt er (Baldur Blöndal segist styðja þetta sjónarmið hér ofar í spjallinu)! Geturður fallist á það sjónarmið, eða a.m.k. sýnt því skilning?  [[Notandi:Thvj|Thvj]] 5. febrúar 2008 kl. 17:51 (UTC)
::::::::: Það má vel vera að ég hafi misskilið hlutina, ég miða bara við hvernig þetta er á ensku og hvernig þetta hefur alltaf verið hérna. Það getur líka verið að þér hafi ekki tekist að skilja hvað ég er að segja með að við verðum að gæta hlutleysis. Það er nefnilega hægt að gera Íslandi hærra undir höfði með ýmsu móti, t.d. með að láta greinar snúast óeðlilega mikið um Ísland eða með því að hafa mjög margar greinar um Ísland. Ég er mótfallinn því fyrra en ekki því síðarnefnda. Já, alfræðivefur á íslensku á að gagnast þeim sem lesa íslensku og það er gagnlegt að hafa þessa grein, ekki satt? Ekki er ég að amast við henni, öðru nær! Og íslensku efni er nú þegar gert hærra undir höfði hér, eins og ég hef þegar sagt. Því hér er alls konar efni sem varðar Ísland sem yrði umsvifalaust eytt af öðrum wikipedium af því að það stæðist ekki kröfur um markverðugleika (t.d. greinar um fólk og hljómsveitir o.s.frv.). Ég er ekki heldur að amast við því, það efni má vera hérna mín vegna og ég er meira að segja feginn að hafa mest af því. Ég er hins vegar að tala um framsetningu á öðru efni í alfræðiritinu. Alfræðivefur á íslensku, þótt hann sinni íslensku veðfangsefni af kostgæfni, á samt ekki að setja hlutina þannig fram að lesandinn gæti haldið að Ísland skipti alltaf meira máli en það gerir, t.d. að kristnitakan hafi skipt meira máli en hún gerði í sögu kristninnar eða að Ísland hafi skipt meira máli í seinni heimstyrjöldinni en það gerði í raun o.s.frv. o.s.frv. Ég er bara að segja að við verðum að hafa lesendur okkar í huga og gæta þess að segja þeim sattt og rétt frá án þess að þeir eigi á hættu að ofmeta hlut Íslands í öllu vegna þess að hlutfall umfjöllunar í greinunum er villandi. Ef þeir vilja lesa sérstaklega um Ísland í seinni heimsstyrjöldinni eða kristnitökuna á Íslandi og annað þvíumlíkt, þá er sjálfsagt að bjóða þeim upp á sérstakar greinar helguðum þessum viðfangsefnum og tengja í þær frá almennu greinunum um heimsstyrjöldina, kristnina o.s.frv. Ég vona að það sem ég er að segja sé orðið ljóst en af því að þú spyrð hvort ég geti fallist þitt sjónarmið, þá verð ég að segja að ég er alfarið mótfallinn því að þú orðir þetta þannig að við eigum að vera „höll undir Ísland“, það orðalag segir allt sem segja þarf; við eigum að sjálfsögðu ''ekki'' að vera ''höll undir'' Ísland eða neitt annað, þótt við skrifum mikið um íslensk viðfangsefni hér og meira en aðrir myndu nokkurn tímann gera. Það skiptir gríðarlega miklu máli að vanda orðaval sitt og ég get ekki tekið undir þetta með þessu orðalagi. --[[Notandi:Cessator|Cessator]] 5. febrúar 2008 kl. 18:17 (UTC)
::::::::Ég held að jafnvel þótt íslenskt efni skiptir ekki endilega meira máli hérna þá skrifum við sjálfkrafa meira um það, alveg eins og japanir skrifa meira um keisarafjölskylduna á japönsku Wikipediunni og eins og það er skrifað meira um rómverska keisara og þannig á latnesku Wikipediunni. Er ekki málið að benda á að kristnitakan á Íslandi hafi að sjálfsögðu haft mikil áhrif á Ísland, en sé þannig sé ekki stór hluti af kristinni trú? Ég efast t.d. að hinn almenni borgari í útlöndum viti að kristnitökan á Íslandi hafi átt sér stað vegna þess að hún hafði engin áhrif á hann. --[[Notandi:BiT|Baldur Blöndal]] 5. febrúar 2008 kl. 18:45 (UTC)
:::::::: Í fyrsta lagi eru svipaðar greinar á öðrum tungumálaútgáfum wp. (sjá lista á [[:en:Christianization]]). Í öðru lagi er þetta alþjóðlegt alfræðirit, ekki íslenskt, þótt það sé m.a. á íslensku. Alveg eins og [[Varðturninn]] er bandarískt tímarit sem vill til að kemur út m.a. á íslensku. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] 5. febrúar 2008 kl. 20:17 (UTC)
:Hvað varðar upphaflegu spurninguna þá segi ég nei. Þó ekki væri nema vegna þess að þessi grein er þegar sæmilega löng og getur orðið lengri, það sama á við um greinina um Kristni sem getur orðið (og ætti að verða) margfalt lengri. Ef við myndum steypa þessu saman þá kæmi örugglega að því einhverntíman seinna að greininni yrði of löng og yrði klofin aftur niður í minni undirgreinar. Fyrir utan þetta stílsjónarmið þá er ég svona í meginatriðum sammála því sem Cessator er að segja en bendi líka á að sérkaflar um Ísland í greinum um alþjóðleg viðfangsefni eru fjarri því óþekktir, sbr. t.d. bara [[kartafla|kartöfluna]] sem við erum núna að gera að úrvalsgrein. --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] 5. febrúar 2008 kl. 20:23 (UTC)
::Þetta er alveg rétt, það er ekki óþekkt að greinar hafi sérkafla um Ísland. En það er óþekkt að þær hafi lengri kafla um Ísland en þær hafa almenna umfjöllun um efnið; þessi grein er lengri en greinin um kristni og því ekki við hæfi að fella svo langa umfjöllun um Ísland inn í greinina um kristni. Þar mætti hins vegar vera útdráttur eða ágrip af þessari grein með tengli í aðalgreinina (þ.e. þessa grein) eins og tíðkast að gera. --[[Notandi:Cessator|Cessator]] 5. febrúar 2008 kl. 20:55 (UTC)
:::Mér sýnast menn hafa orðið sammála um að hafa a.m.k. smá klausu um Kristnitökuna í greininni um kristni. [[Notandi:Thvj|Thvj]] 5. febrúar 2008 kl. 22:10 (UTC)
:::: Já ég tek undir það sem að Cessator og aðrir segja. Þetta er [[íslenska]] Wikipedia, ekki [[Ísland|íslenska]] Wikipedia. Það er eitt sem að ég misskildi til að byrja með. Ég held að það sé almennt góð leið að skoða ensku greinarnar. Ef þeir hafa kafla um eitthvað þá væri ráðlegt að gera slíkt hið sama. Og ef manni fynnst að það ætti að bæta einhverju við þá er líka gott að ræða málin þar, því maður fær meiri viðbrögð. --[[Notandi:S.Örvarr.S|Stefán Örvarr Sigmundsson]] 6. febrúar 2008 kl. 10:09 (UTC)
:::: Ég verð víst að vera ósamála Stefáni og Cessator, is.wiki á alls ''ekki'' að vera smækkuð útgáfa af en.wiki! Við verðum að hugsa Wikipedia-konseptið heildstætt; hverju getur is.wiki bætt við Wikipedíu-alfræðivefinn og af herju skyldi nokkur vilja nota hana frekar en ensku útgáfuna? Þá er svarið augljóst, er það ekki? -- [[Bezt í heimi]]! [[Notandi:Thvj|Thvj]] 6. febrúar 2008 kl. 10:54 (UTC)
::::: Fyrir mitt leiti myndi ég ekki sem íslenskumælandi vilja nota þennan vef ef efni í honum væri það illa sett upp að í einni málsgrein væri verið að tala um eitthvað stórt og almennnt efni og í þeirri næstu um eitthvað mjög lítilfjörlegt sem hefði bara verið sett þar inn út af þjóðernishyggju, þá myndi ég frekar vilja lesa ensku Wikipedia. --[[Notandi:Ævar Arnfjörð Bjarmason|Ævar Arnfjörð Bjarmason]] 6. febrúar 2008 kl. 12:51 (UTC)
::::: Sammála Ævari, það sem gerir Wikipediu á íslensku aðlaðandi fyrir íslenska lesendur umfram aðrar Wikipediur er sú staðreynd að hún er á íslensku. Það er þess vegna sem fólk vill lesa hana, en ekki út af því greinar snúist allar um Ísland að einhverju leyti. Fólk vill geta lesið um t.d. hindúatrú eða Napóleonsstríðin á íslensku en ekki endilega greinar sem tengja þessi viðfangsefni við Íslands sérstaklega og alls ekki, eins og Ævar segir, ef framsetning efnisins verður til þess að grafa undan trúverðugleika greinanna með því að gefa því sem litlu skiptir of mikið vægi miðað við restina af viðkomandi grein. --[[Notandi:Cessator|Cessator]] 6. febrúar 2008 kl. 13:32 (UTC)
::::::Vel mælt Ævar (og Cessator). &amp;mdash; ''[[Notandi:Jóna Þórunn|Jóna Þórunn]]'' 6. febrúar 2008 kl. 13:37 (UTC)

== Goðafoss? ==

Hvað hefur goðafoss að gera með kristnitökuna? Allavegana sé ég það ekki útskýrt í greininni. --[[Notandi:Ævar Arnfjörð Bjarmason|Ævar Arnfjörð Bjarmason]] 5. febrúar 2008 kl. 17:22 (UTC)
:Samkvæmt bókinni Kristnisaga (sem má finna í Hauksbók) á Þorgeir Ljósvetningagoði  og lögsögumaður að hafa kastað goðum sínum í fossinn þegar hann sneri heim frá Alþingi eftir að kristni var lögtekin og fossinn fékk nafn sitt af því.[[Notandi:Masae|Masae]] 5. febrúar 2008 kl. 18:35 (UTC)

== „Miðað við tímatal þess tíma“ ==

Í greininni segir að kristni hafi verið lögtekin árið 1000 miðað við tímatal þess tíma, sem sé 999 m.v. núgildandi tímatal í dag. Þetta er ekki rétt. 

Vissulega er deilt um hvort kristnitakan hafi verið árið 999 eða 1000, en slíkur ágreiningur snýst ekkert um tímatal – menn greinir bara á hvort árið það var. 

Ruglingurinn stafar sannarlega af því að ártöl, eins og við þekkjum þau í dag, voru ekki notuð á Íslandi á þessum tíma. Þegar menn reyndu, öldum síðar, að tímasetja sögulega atburði með tímatalinu sem þeir höfðu þá tileinkað sér þá var auðvelt að ruglast og skeika um eitt ár.

En það var semsagt ekki þannig að ártalið hefði verið 1000 hér áður fyrr en síðan hefði tímatalsbreyting breytt því í 

Það er enginn ágreiningur um það hvað telst vera sumarið 999 og hvað telst vera sumarið 1000. Ágreiningurinn er bara um það hvort þessara sumra Íslendingar hafi tekið kristni.


[[Kerfissíða:Framlög/&amp;#126;2026-21790-52|&amp;#126;2026-21790-52]] ([[Notandaspjall:&amp;#126;2026-21790-52|spjall]]) 8. apríl 2026 kl. 20:06 (UTC)</text>
      <sha1>bgk68f0bmnh2zh3ntll8v92ftr2h0if</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Enid Blyton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81754</id>
    <revision>
      <id>1959246</id>
      <parentid>1843935</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T20:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1959246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5323" sha1="91e9mo8mrbgf9v4zqw1p4yfk2cebmjq" xml:space="preserve">{{Rithöfundur
 | nafn             = Enid Blyton
 | mynd             = Enid Blyton c. 1923.jpg
 | myndastærð       = 250px
 | myndalýsing      = Enid Blyton {{circa}} 1923.
 | alt              = 
 | dulnefni         = Mary Pollock
 | fæðingardagur    = {{fæðingardagur|1897|8|11}}
 | fæðingarstaður   = [[London]], [[England]]i
 | dauðadagur       = {{dánardagur og aldur|1968|11|28|1897|8|11}}
 | dauðastaður      = [[London]], [[England]]i
 | starf            = Skáldsagnahöfundur, ljóðskáld, kennari, smásagnahöfundur
 | þjóðerni         = [[England|Ensk]]
 | virkur           = 1922–1968
 | tegund           = Barnabækur, ævintýri, ráðgátur, fantasía
 | umfangsefni      = 
 | stefna           = 
 | frumraun         = 
 | þekktasta verk   = ''[[Doddi]]'', ''[[Fimm-bækurnar]]'', ''[[Leynifélagið Sjö saman]]'', ''[[Ævintýrabækurnar]]'', ''[[Dularfullu bækurnar]]''
 | undiráhrifumfrá  = 
 | varáhrifavaldur  = [[Denise Danks]], [[Peter Hunt]], [[Jacqueline Wilson]], [[Adèle Geras]], [[Stieg Larsson]]
 | undirskrift      = 
 | vefsíða          = 
 | neðanmálsgreinar = 
 | maki = {{gifting|Hugh Pollock|1924|1942|orsök=skildu}}&lt;br&gt;{{gifting|Kenneth Waters|1943|1967|orsök=dó}}
 | börn = 2
}}
'''Enid Mary Blyton''' ([[11. ágúst]] [[1897]] – [[28. nóvember]] [[1968]]) var [[Bretland|breskur]] barnabóka[[rithöfundur]] sem er bæði þekkt sem '''Enid Blyton''' og '''Mary Pollock'''. Hún var einn vinsælasti barnbókarithöfundur 20. aldar. 

Enid Blyton skrifaði fjölmarga bókaflokka um sömu persónurnar. Bækur hennar eru þekktar um allan heim og hafa selst í yfir 600 milljónum eintaka. Enid er fimmti mest þýddi rithöfundur í heimi og eru yfir 3544 þýðinga bóka hennar fáanlegar samkvæmt [[Index Translationum]] [[UNESCO]] (2007). Ein þekktasta persóna hennar er Doddi (e. Noddy), en bækurnar um hann voru samdar fyrir börn sem eru að læra að lesa. Upprunalegu ''[[Dodda-bækurnar]]'' voru 24 en þær hafa síðan verið gefnar út í ýmsu formi og einstakir kaflar oft sem smábækur.

Þekktustu verk hennar eru skáldsögur fyrir börn, þar sem börnin sjálf lenda í ævintýrum og takast á við ráðgátur og sakamál og leysa án aðstoðar fullorðna. Slíkar voru til dæmis ''[[Ævintýrabækurnar]]'' (e. ''Adventure series''), en af þeim komu út 8 bækur á árunum 1944-1950 og fjalla um fjögur börn og páfagaukinn Kíkí; þær skera sig úr að því leyti að helmingur þeirra gerist utan Englands, ''[[Fimm-bækurnar]]'' (e. ''Famous Five''), sem er alls 21 bók, 1942–1963, og fjalla um fjögur börn og hundinn þeirra,  [[Dularfullu bækurnar]] (e. ''Five Find-Outers and Dog''), 15 bækur, 1943–1961, en í þeim skjóta fimm börn þorpslögreglumanninum Gunnari stöðugt ref fyrir rass), ''[[Leynifélagið Sjö saman]]'' (e. ''Secret Seven''), 15 bækur, 1949–1963, félag sjö barna sem leysa sakamál), og ''[[Ráðgátu-bækurnar]]'' (e. ''The Barney Mysteries''), 6 bækur, 1949-1959, sögur um þrjú börn og vin þeirra á unglingsaldri sem leysa ráðgátur. Af öðrum bókum hennar sem komið hafa út á íslensku má nefna ''[[Baldintátubækurnar]]'' (e. ''The Naughtiest Girl'') og svo Doddabækurnar.

Bækurnar eftir Enid Blyton voru og eru enn geysilega vinsælar á [[Bretland]]i og í fjöldamörgum öðrum löndum og hafa verk hennar verið þýdd á yfir 90 tungumál. Fyrsta bók hennar sem þýdd var á íslensku kom út árið [[1945]] nefndis ''Sveitin heillar'' og var úr flokknum um Leynifélagið sjö saman. Það var þó ekki fyrr en útgáfa Ævintýrabókanna hófst [[1950]] sem Enid Blyton varð alþekkt meðal íslenskra barna og náðu bækurnar miklum vinsældum.

Á síðari árum hafa ýmsir gagnrýnt bækur Enid Blyton fyrir viðhorf sem koma fram í þeim, bæði hvað varðar [[kynþáttahyggja|kynþætti]], [[stéttaskipting]]u og [[kynhlutverk]]. Þetta kemur fram í orðalagi, staðalímyndum og mörgu öðru. Brotamennirnir eru oft dökkir yfirlitum og útlendingslegir. Helstu óvinir Dodda voru upprunalega svertingjadúkkur en í nýlegum sjónvarpsþáttum koma önnur leikföng í stað þeirra. Hlutverkaskipting er líka skýr, stelpurnar elda og þvo upp, strákarnir leggja sig í hættu - þótt á því séu undantekningar eins og Georg(ína) í Fimm-bókunum, sem klæðir sig og hagar sér eins og strákur og lætur kalla sig strákanafni. Flestar stelpurnar eru þó fullkomlega sáttar: „Anna horfði aðdáunaraugum á Jonna. En sá munur að vera strákur!“ Stéttaskiptingin miðast líka við breskt samfélag á fyrri hluta 20. aldar. Söguhetjur Enid Blyton eru allar af miðstétt, fólk af lægri stéttum er yfirleitt óheflað og fáfrótt. Á seinni árum hafa útgefendur bóka Enid Blyton stundum gert breytingar á textanum til að draga úr þessum viðhorfum.

Árið 2009 gerði [[BBC]] sjónvarpsmyndina ''Enid'' sem er um ævi rithöfundarins og lék [[Helena Bonham Carter]] höfundinn. Myndin var frumsýnd 16. nóvember 2009.

== Heimildir ==
* {{wpheimild | tungumál = En | titill = Enid Blyton | mánuðurskoðað = 17. febrúar | árskoðað = 2010}}
{{fd|1897|1968|Blyton, Enid}}
{{DEFAULTSORT:Blyton, Enid}}
[[Flokkur:Barnabækur]]
[[Flokkur:Breskir rithöfundar|Blyton, Enid]]</text>
      <sha1>91e9mo8mrbgf9v4zqw1p4yfk2cebmjq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959247</id>
      <parentid>1959246</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T20:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1959247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5324" sha1="45kow1io8wz7aqqmh99nnnua1jhd34k" xml:space="preserve">{{Rithöfundur
 | nafn             = Enid Blyton
 | mynd             = Enid Blyton c. 1923.jpg
 | myndastærð       = 250px
 | myndalýsing      = Enid Blyton {{circa}} 1923.
 | alt              = 
 | dulnefni         = Mary Pollock
 | fæðingardagur    = {{fæðingardagur|1897|8|11}}
 | fæðingarstaður   = [[London]], [[England]]i
 | dauðadagur       = {{dánardagur og aldur|1968|11|28|1897|8|11}}
 | dauðastaður      = [[London]], [[England]]i
 | starf            = Skáldsagnahöfundur, ljóðskáld, kennari, smásagnahöfundur
 | þjóðerni         = [[England|Ensk]]
 | virkur           = 1922–1968
 | tegund           = Barnabækur, ævintýri, ráðgátur, fantasía
 | umfangsefni      = 
 | stefna           = 
 | frumraun         = 
 | þekktasta verk   = ''[[Doddi]]'', ''[[Fimm-bækurnar]]'', ''[[Leynifélagið Sjö saman]]'', ''[[Ævintýrabækurnar]]'', ''[[Dularfullu bækurnar]]''
 | undiráhrifumfrá  = 
 | varáhrifavaldur  = [[Denise Danks]], [[Peter Hunt]], [[Jacqueline Wilson]], [[Adèle Geras]], [[Stieg Larsson]]
 | undirskrift      = 
 | vefsíða          = 
 | neðanmálsgreinar = 
 | maki = {{gifting|Hugh Pollock|1924|1942|orsök=skildu}}&lt;br&gt;{{gifting|Kenneth Waters|1943|1967|orsök=dó}}
 | börn = 2
}}
'''Enid Mary Blyton''' ([[11. ágúst]] [[1897]] – [[28. nóvember]] [[1968]]) var [[Bretland|breskur]] barnabóka[[rithöfundur]] sem er bæði þekkt sem '''Enid Blyton''' og '''Mary Pollock'''. Hún var einn vinsælasti barnbókarithöfundur 20. aldar. 

Enid Blyton skrifaði fjölmarga bókaflokka um sömu persónurnar. Bækur hennar eru þekktar um allan heim og hafa selst í yfir 600 milljónum eintaka. Enid er fimmti mest þýddi rithöfundur í heimi og eru yfir 3544 þýðinga bóka hennar fáanlegar samkvæmt [[Index Translationum]] [[UNESCO]] (2007). Ein þekktasta persóna hennar er Doddi (e. Noddy), en bækurnar um hann voru samdar fyrir börn sem eru að læra að lesa. Upprunalegu ''[[Dodda-bækurnar]]'' voru 24 en þær hafa síðan verið gefnar út í ýmsu formi og einstakir kaflar oft sem smábækur.

Þekktustu verk hennar eru skáldsögur fyrir börn, þar sem börnin sjálf lenda í ævintýrum og takast á við ráðgátur og sakamál og leysa án aðstoðar fullorðna. Slíkar voru til dæmis ''[[Ævintýrabækurnar]]'' (e. ''Adventure series''), en af þeim komu út 8 bækur á árunum 1944-1950 og fjalla um fjögur börn og páfagaukinn Kíkí; þær skera sig úr að því leyti að helmingur þeirra gerist utan Englands, ''[[Fimm-bækurnar]]'' (e. ''Famous Five''), sem er alls 21 bók, 1942–1963, og fjalla um fjögur börn og hundinn þeirra,  [[Dularfullu bækurnar]] (e. ''Five Find-Outers and Dog''), 15 bækur, 1943–1961, en í þeim skjóta fimm börn þorpslögreglumanninum Gunnari stöðugt ref fyrir rass), ''[[Leynifélagið Sjö saman]]'' (e. ''Secret Seven''), 15 bækur, 1949–1963, félag sjö barna sem leysa sakamál), og ''[[Ráðgátu-bækurnar]]'' (e. ''The Barney Mysteries''), 6 bækur, 1949-1959, sögur um þrjú börn og vin þeirra á unglingsaldri sem leysa ráðgátur. Af öðrum bókum hennar sem komið hafa út á íslensku má nefna ''[[Baldintátubækurnar]]'' (e. ''The Naughtiest Girl'') og svo Doddabækurnar.

Bækurnar eftir Enid Blyton voru og eru enn geysilega vinsælar á [[Bretland]]i og í fjöldamörgum öðrum löndum og hafa verk hennar verið þýdd á yfir 90 tungumál. Fyrsta bók hennar sem þýdd var á íslensku kom út árið [[1945]] nefndist ''Sveitin heillar'' og var úr flokknum um Leynifélagið sjö saman. Það var þó ekki fyrr en útgáfa Ævintýrabókanna hófst [[1950]] sem Enid Blyton varð alþekkt meðal íslenskra barna og náðu bækurnar miklum vinsældum.

Á síðari árum hafa ýmsir gagnrýnt bækur Enid Blyton fyrir viðhorf sem koma fram í þeim, bæði hvað varðar [[kynþáttahyggja|kynþætti]], [[stéttaskipting]]u og [[kynhlutverk]]. Þetta kemur fram í orðalagi, staðalímyndum og mörgu öðru. Brotamennirnir eru oft dökkir yfirlitum og útlendingslegir. Helstu óvinir Dodda voru upprunalega svertingjadúkkur en í nýlegum sjónvarpsþáttum koma önnur leikföng í stað þeirra. Hlutverkaskipting er líka skýr, stelpurnar elda og þvo upp, strákarnir leggja sig í hættu - þótt á því séu undantekningar eins og Georg(ína) í Fimm-bókunum, sem klæðir sig og hagar sér eins og strákur og lætur kalla sig strákanafni. Flestar stelpurnar eru þó fullkomlega sáttar: „Anna horfði aðdáunaraugum á Jonna. En sá munur að vera strákur!“ Stéttaskiptingin miðast líka við breskt samfélag á fyrri hluta 20. aldar. Söguhetjur Enid Blyton eru allar af miðstétt, fólk af lægri stéttum er yfirleitt óheflað og fáfrótt. Á seinni árum hafa útgefendur bóka Enid Blyton stundum gert breytingar á textanum til að draga úr þessum viðhorfum.

Árið 2009 gerði [[BBC]] sjónvarpsmyndina ''Enid'' sem er um ævi rithöfundarins og lék [[Helena Bonham Carter]] höfundinn. Myndin var frumsýnd 16. nóvember 2009.

== Heimildir ==
* {{wpheimild | tungumál = En | titill = Enid Blyton | mánuðurskoðað = 17. febrúar | árskoðað = 2010}}
{{fd|1897|1968|Blyton, Enid}}
{{DEFAULTSORT:Blyton, Enid}}
[[Flokkur:Barnabækur]]
[[Flokkur:Breskir rithöfundar|Blyton, Enid]]</text>
      <sha1>45kow1io8wz7aqqmh99nnnua1jhd34k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Litli kjúllinn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95216</id>
    <revision>
      <id>1959257</id>
      <parentid>1947332</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T22:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Kjúlli litli]] á [[Litli kjúllinn]]: Réttur titill.</comment>
      <origin>1947312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="953" sha1="dtwsaggn0ovzirwcx1ot55cvyvzoau0" xml:space="preserve">{{skáletrað}}
{{Kvikmynd
|nafn = Kjúlli litli
|upprunalegt heiti = Chicken Little
|leikstjóri = Mark Dindal
|handritshöfundur = Steve Benchich&lt;br /&gt;Ron J. Friedman&lt;br /&gt;Ron Anderson
|framleiðandi = Randy Fullmer
|leikarar = [[Zach Braff]]&lt;br /&gt;[[Joan Cusack]]&lt;br /&gt;[[Dan Molina]]&lt;br /&gt;[[Steve Zahn]]&lt;br /&gt;[[Garry Marshall]]&lt;br /&gt;[[Amy Sedaris]]&lt;br /&gt;[[Mark Walton]]&lt;br /&gt;[[Don Knotts]]
|tónlist = John Debney
|klipping = Dan Molina
|útgáfudagur = [[30. október]] [[2005]]
|sýningartími = 81 minútnir
|tungumál = [[Enska]]
|ráðstöfunarfé = 150 milljónir [[Bandaríkjadalur|USD]]
|heildartekjur = 314 milljónir [[Bandaríkjadalur|USD]]
|imdb_id = 0371606
}}
'''''Kjúlli litli''''' ([[enska]]: ''Chicken Little'') er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[Disney]]-kvikmynd frá árinu [[2005]].
== Tenglar ==
* {{imdb titill|0371606|Kjúlli litli}}
{{stubbur|kvikmynd}}

[[Flokkur:Disney-kvikmyndir]]
[[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 2005]]</text>
      <sha1>dtwsaggn0ovzirwcx1ot55cvyvzoau0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959259</id>
      <parentid>1959257</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T22:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1959259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="941" sha1="5aumfhta4ut2ci7o7o67d5ksukpue4x" xml:space="preserve">{{Kvikmynd
|nafn = Litli kjúllinn
|upprunalegt heiti = Chicken Little
|leikstjóri = Mark Dindal
|handritshöfundur = Steve Benchich&lt;br /&gt;Ron J. Friedman&lt;br /&gt;Ron Anderson
|framleiðandi = Randy Fullmer
|leikarar = [[Zach Braff]]&lt;br /&gt;[[Joan Cusack]]&lt;br /&gt;[[Dan Molina]]&lt;br /&gt;[[Steve Zahn]]&lt;br /&gt;[[Garry Marshall]]&lt;br /&gt;[[Amy Sedaris]]&lt;br /&gt;[[Mark Walton]]&lt;br /&gt;[[Don Knotts]]
|tónlist = John Debney
|klipping = Dan Molina
|útgáfudagur = [[30. október]] [[2005]]
|sýningartími = 81 minútnir
|tungumál = [[Enska]]
|ráðstöfunarfé = 150 milljónir [[Bandaríkjadalur|USD]]
|heildartekjur = 314 milljónir [[Bandaríkjadalur|USD]]
|imdb_id = 0371606
}}
'''''Litli kjúllinn''''' ([[enska]]: ''Chicken Little'') er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[Disney]]-kvikmynd frá árinu [[2005]].
== Tenglar ==
* {{imdb titill|0371606|Kjúlli litli}}
{{stubbur|kvikmynd}}

[[Flokkur:Disney-kvikmyndir]]
[[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 2005]]</text>
      <sha1>5aumfhta4ut2ci7o7o67d5ksukpue4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sung Jae-ki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120428</id>
    <revision>
      <id>1959286</id>
      <parentid>1958079</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T09:35:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1959286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2425" sha1="pkchz012gep68t7ko1fkux0pvifotfy" xml:space="preserve">{{Persóna 
| nafn           = Sung Jae-ki
| búseta         = 
| mynd           = Sungjaegi2013.png
| myndastærð     = 
| myndatexti     = 
| fæðingarnafn   = Sung Jae-ki
| fæðingardagur  = [[8. ágúst]] [[1967]]
| fæðingarstaður = [[Daegu]], [[Suður-Kórea]]
| dauðadagur     = {{Dánardagur og aldur|2013|7|26|1967|8|8}}
| dauðastaður    = [[Seoul]], [[Suður-Kórea]]
| orsök_dauða    = [[Sjálfsmorð]]
| þekktur_fyrir  = aðgerðasinni
| starf          = 
| titill         = 
| laun           = 
| trú            = 
| maki           = Park Eun-kyong
| börn           = 
| foreldrar      = 
| heimasíða      = 
| niðurmál       = 
}}
'''Sung Jae-ki''' eða '''Sung Jae-gi''' ([[kóreska]]:성재기; hanja:成在基; [[8. ágúst]] [[1967]] – [[26. júlí]] [[2013]]) var [[Suður-Kórea|suðurkóreskur]] mannréttindafrömuður og frjálslyndur hugsuður. Viðurnefni hans var '''Simheon'''(심헌;審軒).

Árið 2013 svipti hann sig lífi.&lt;ref&gt;[http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2013072913348 ''Suicide performance and journalist ethics] News Dongah'' (English) &lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
* [http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2013072913348 ''Suicide performance and journalist ethics] News Dongah'' (English)
* [http://english.yonhapnews.co.kr/news/2013/07/27/0200000000AEN20130727001300320.html Police continue search for missing men's rights activist] yonhapnews (English)
* [https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20130729000881 Body of Sung Jae-gi found in Han River] Koreaherald 2013.07.29 (English)
* [http://stream.aljazeera.com/story/201307292238-0022943 ''South Korean channel films suicide''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130801233640/http://stream.aljazeera.com/story/201307292238-0022943 |date=2013-08-01 }} (English)
* [https://marcianosmx.com/grabacion-suicidio-corea-del-sur/ ''Grabación de un suicidio en Corea del Sur abre el debate sobre la ética de los medios de comunicación''] (Espranol)
* [https://www.elgonzi.com/2013/08/activista-sung-jae-ki-se-suicido-frente.html ''Activista Sung Jae-ki se suicidó frente a las cámaras de televisión''] (Espranol)

{{stubbur|æviágrip|stjórnmál}}

[[Flokkur:Suður-Kóreumenn|Sung, Jae-ki]]
[[Flokkur:Dauðsföll af völdum sjálfsmorða|Sung, Jae-ki]]
[[Flokkur:Frjálshyggjumenn]]
{{fde|1967|2013|Sung, Jae-ki}}</text>
      <sha1>pkchz012gep68t7ko1fkux0pvifotfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131138</id>
    <revision>
      <id>1959242</id>
      <parentid>1959209</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T19:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1959242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11018" sha1="sx7nwnh0mjj8etcwn0tbhmqwvkdfhn8" xml:space="preserve">{{Ár nav}}
Árið '''2026''' ('''MMXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) er í [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á fimmtudegi]].

== Atburðir ==

===Janúar===
* [[1. janúar]]: 
**[[Búlgaría]] tók upp [[evra|evru]].
** Yfir 41 lést í sprengingu sem varð í skíðabænum Crans Montana í [[Sviss]].
** Tónlistarstöðvar [[MTV]] hættu útsendingum.
* [[3. janúar]]: 
** [[Árásir Bandaríkjanna á Venesúela 2026]]: Bandaríkjaher gerði loftárásir á [[Venesúela]]. Tugir létust í árásunum og var [[Nicolás Maduro]], forseti landsins, handsamaður. [[Delcy Rodríguez]] var skipuð forseti landsins.
** [[Eygló Fanndal Sturludóttir]], kraftlyftingarkona var valin [[íþróttamaður ársins]].
** [[Miðbaugs-Gínea]] flutti höfuðborg sína frá [[Malabó]] til [[Ciudad de la Paz]].
* [[7. janúar]] - Bandaríkin tóku yfir stjórn á olíuflutningaskipið Marinera sem sigldi undir rússneskum fána 200 km suðaustan við Ísland.
* [[8. janúar]] - [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði af sér embætti menntamálaráðherra vegna veikinda.
* [[Mótmælin í Íran 2025–2026|Mótmæli í Íran]]  gegn stjórnvöldum stigmögnuðust. Þúsundir létust.
* [[14. janúar]] - Utanríkisráðherra Danmerkur og [[Grænland]]s funduðu með [[Marco Rubio]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og [[JD Vance]], varaforseta Bandaríkjanna um [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|málefni Grænlands]].
* [[15. janúar]] - 1. febrúar: Evrópukeppnin í [[handbolti|handbolta]] fór fram í Skandinavíu. Þýskaland og Danmörk mættust í úrslitum og vann [[Danska karlalandsliðið í handknattleik]] mótið.
* [[16. janúar]] - [[Yoweri Museveni]] var endurkjörinn forseti [[Úganda]]. Ásakanir voru um kosningasvindl.
* [[18. janúar]]: 
** Átta Evrópuþjóðir gáfu út yfirlýsingu gagnvart hótunum [[Donald Trump]] um að innlima Grænland, að þær græfu undan samskiptum Evrópu og Bandaríkjanna.
** 46 létust og hátt í 300 slösuðust þegar tvær háhraðalestir skullu saman nálægt [[Córdoba]] á suður-Spáni.
** [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu]] vann [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla]].
* [[19. janúar]] - Helmingur íbúa [[Kýiv]] varð rafmagnslaus eftir árásir Rússlandshers.
* [[19. janúar]] - [[23. janúar]]: [[Heimsviðskiptaráðstefnan í Davos]] fór fram.
* [[20. janúar]] - Stjórnarher [[Sýrland]]s náði yfirráðum yfir megninu af svæði sem [[Lýðræðissveitir Sýrlands]] höfðu á valdi sínu í norðurhluta landsins.
* [[22. janúar]]:
** Bandaríkin sögðu sig formlega úr [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni.
** [[Laugarnestangi]] í Reykjavík var friðlýstur.
* [[23. janúar]] - [[Iliana Iotova]] varð fyrsti kvenforseti [[Búlgaría|Búlgaríu]] eftir afsögn [[Rumen Radev]].
* [[24. janúar]] - Maður var skotinn til bana í [[Minneapolis]] af útsendurum [[ICE]]-innflytjendaeftirlitsins, rúmum tveimur vikum eftir að kona var skotin til bana af þeim. Mikil mótmæli voru gegn ICE í borginni. Ríkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]] ásamt borgarstjóra Minneapolis, [[Jacob Frey]], kröfðust enn á ný að ICE-liðar yfirgæfu borgina og fylkið.
* [[27. janúar]] - [[Evrópusambandið]] og [[Indland]] gerðu fríverslunarsamning.
* [[28. janúar]] - Yfir 200 létust þegar náma féll saman í miklum rigningum í [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]].
* [[30. janúar]] - [[Epstein-skjölin]] voru birt. Þau innihéldu nær 3.5 milljón skjöl, myndir og myndbönd sem viðkomu kynferðisglæpamanninum [[Jeffrey Epstein]] og hans innsta hring. 

===Febrúar===
* [[1. febrúar]] - [[Laura Fernández Delgado]] var kosin forseti [[Kosta Ríka]].
* [[6. febrúar]] - [[22. febrúar]]: [[Vetrarólympíuleikarnir 2026]] fóru fram í Mílanó og Cortina d'Ampezzo á Ítalíu.
* [[8. febrúar]]:
**Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn undir forystu [[Sanae Takaichi]] vann sigur í þingkosningum í [[Japan]].
** [[António José Seguro]] var kjörinn forseti Portúgals.
* [[11. febrúar]] - 18 ára byssumaður drap 6 í framhaldsskóla í Tumbler Ridge í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í Kandada ásamt því að drepa móður sína, stjúpbróður og loks sjálfan sig.
* [[15. febrúar]] - [[Lilja Alfreðsdóttir]] var kjörin formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]].
* [[19. febrúar]] - [[Yoon Suk-yeol]], fyrrum forseti Suður-Kóreu, var dæmdur í ævilangt fangelsi.
* [[20. febrúar]] - [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] felldi úr gildi tolla sem [[Donald Trump]], forseti, hafði sett á lönd heimsins fyrr á forsetatíð sinni.
* [[22. febrúar]] - Yfir 60 létust í lögregluaðgerðum í [[Jalisco]], Mexíkó. Þar á meðal var fíkniefnabaróninn Nemesio Oseguera ''El Mencho'' Cervantes.
* [[23. febrúar]] - [[Rob Jetten]] tók við embætti forsætisráðherra [[Holland]]s.
* [[26. febrúar]] - [[Pakistan]] gerði loftárásir á [[Afganistan]] og lýsti stríði á hendur stjórn [[Talibanar|Talibana]].
* [[28. febrúar]] - [[Árásir Ísraels og Bandaríkjanna á Íran 2026|Ísrael og Bandaríkin gerðu loftárásir á Íran]]. Nokkrir leiðtogar landsins létust í árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins, varnarmálaráðherann og fleiri. Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar í nágrannaríkjum þess.

===Mars===
* [[2. mars]]:
** [[Hezbollah]] gerði árásir á Ísrael sem svaraði með árásum á [[Beirút]].
** Um 170 voru drepnir í árás vopnaðra ungmenna í [[Suður-Súdan]].
* [[4. mars]] - Bandaríkjaher sökkti íranska herskipinu ''IRIS Dena'' undan ströndum [[Sri Lanka]]. Nálægt 90 voru taldir af en yfir 30 björguðust.
* [[8. mars]] - [[Mojtaba Khamenei]] var valinn [[æðsti leiðtogi Írans]].
* [[14. mars]] - Bandaríkin gerðu loftárásir á [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]] undan ströndum [[Íran]]s.
* [[17. mars]] - Yfir 400 létust í árás [[Pakistan]]s á spítala í [[Kabúl]], Afganistan.
* [[18. mars]] - [[Ísrael]] gerði árás á gasvinnslustöðvar í [[Íran]]. Íran gerði árásir á olíu- og gasvinnslu í [[Katar]] og [[Kúveit]].
* [[24. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Danmörk]]u. [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra frá 2019, fékk umboð til stjórnarmyndunar en Jafnaðarmannaflokkur hennar tapaði þó fylgi.
* [[25. mars]] - [[Úkraína]] gerði drónaárás á olíu og gas-stöðvar við höfnina í bænum Ust-Luga í [[Leníngradfylki]] Rússlands.
* [[26. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Færeyjar|Færeyjum]]. [[Fólkaflokkurinn]] hlaut flest atkvæði.
* [[27. mars]] - [[Balendra Shah]] varð forsætisráðherra [[Nepal]]s.
* [[28. mars]] - [[Hútar]] í [[Jemen]] skutu flugskeytum á [[Ísrael]].

===Apríl===
[[Mynd:Earth From the Perspective of Artemis II.jpg|thumb|Mynd tekin úr Artemis II.]]
* [[1. apríl]] - [[NASA]] hóf fyrstu [[tunglið|tunglferðina]], [[Artemis II]], síðan [[1972]].
* [[6. apríl]] - Áhöfn Artemis II sló metið yfir vegalengd sem menn hafa komist fjarri jörðu og komust 406.773 km.
* [[7. apríl]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Íran sömdu um 2 vikna vopnahlé.
* [[8. apríl]] - [[Ísrael]] gerði loftárásir á miðborg [[Beirút]].
* [[12. apríl]] - Þingkosningarnar fara fram í [[Ungverjaland]]i.

===Maí===
* [[12. maí]] - [[16. maí]]: [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026|Eurovision]] verður haldið í Austurríki.
* [[16. maí]]: [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningar]] verða haldnar.
* Sameining sveitarfélaga: [[Skorradalshreppur]] sameinast [[Borgarbyggð]].

===Júní===
* [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026]] verður haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada í júní og júlí.

===Júlí===

===Ágúst===
* [[12. ágúst]] - [[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Sólmyrkvi]] mun eiga sér stað á Norðurslóðum.
* [[29. ágúst]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðsla]] er fyrirhuguð um áframhaldandi viðræður [[Ísland]]s við [[Evrópusambandið]].

===September===
* [[13. september]] - Þingkosningar verða í Svíþjóð.

===Október===
* [[4. október]] - Þingkosningar verða í Brasilíu.

===Nóvember===
* [[3. nóvember]] - Kosningar verða haldnar í Bandaríkjunum.

===Desember===

===Ódagsett===
*Fyrirhugað er að ljúka aðalbyggingu kirkjunnar [[Yfirbótakirkja heilögu fjölskyldunnar|La Sagrada Familia]] í Barselóna.
* Brasilíska [[þungarokk]]ssveitin [[Sepultura]] spilar á sínum síðustu tónleikum.

==Dáin==
* [[3. janúar]] - [[Guðmundur Oddur Magnússon]], ''Goddur'', listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands. (f. [[1955]])
* [[9. janúar]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], tónlistarmaður (f. [[1945]]).
* [[10. janúar]] - [[Sturla Böðvarsson]], alþingismaður og ráðherra (f. [[1945]]).
* [[13. janúar]] - [[Baltasar Samper]], katalónsk-íslenskur listmálari (f. [[1938]]).
* [[18. janúar]] - [[Heidi Strand]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1953]]).
* [[21. janúar]] - [[Kristinn Svavarsson]], saxófónleikari ([[Mezzoforte]]) og kennari (f. [[1947]]).
* [[22. janúar]] - [[Floyd Vivino]], bandarískur leikari og sviðslistamaður (f. [[1951]])
* [[25. janúar]] - [[Jón Þ. Ólafsson]], frjálsíþróttamaður (f. [[1941]]).
* [[30. janúar]] - [[Catherine O´Hara]], kanadísk-bandarísk leikkona (f. [[1954]])
* [[11. febrúar]] - [[James Van Der Beek]], bandarískur leikari (f. [[1977]])
* [[15. febrúar]] - [[Robert Duvall]], bandarískur leikari (f. [[1931]]).
* [[17. febrúar]] - [[Jesse Jackson]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1941]])
* [[18. febrúar]]:
** [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson]], leikari (f. [[1942]])
** [[Jan Timman]], hollenskur stórmeistari í skák. (f. [[1951]]).
* [[20. febrúar]] - [[Frank Booker]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1964]])
* [[28. febrúar]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur [[Íran]]s (f. [[1939]]).
* [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins (f. [[1948]]) .
* [[13. mars]]:
**[[Hjálmar H. Ragnarsson]], tónskáld og tónlistarfræðingur (f. [[1952]]).
** [[Phil Campbell]], enskur gítarleikari ([[Motörhead]]) (f. [[1961]])
* [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur og félagsfræðingur (f. [[1929]]).
* [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], bandarískur leikari og bardagaíþróttamaður (f. [[1940]]).
* [[20. mars]]:
** [[Robert Mueller]], formaður bandarísku alríkislögreglunnar (f. [[1944]]).
** [[Nicholas Brendon]], bandarískur leikari (f. [[1971]]).
* [[22. mars]] - [[Lionel Jospin]], forsætisráðherra Frakklands (f. [[1937]]).
* [[30. mars]] - [[Chan Santokhi]], forseti Súrínam (f. [[1959]])

[[Flokkur:2026]]
[[Flokkur:2021-2030]]</text>
      <sha1>sx7nwnh0mjj8etcwn0tbhmqwvkdfhn8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959266</id>
      <parentid>1959242</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T00:59:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <comment>/* Apríl */</comment>
      <origin>1959266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11048" sha1="1xslq8wbb7xfo7w1ui9i6obfqzdrjd9" xml:space="preserve">{{Ár nav}}
Árið '''2026''' ('''MMXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) er í [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á fimmtudegi]].

== Atburðir ==

===Janúar===
* [[1. janúar]]: 
**[[Búlgaría]] tók upp [[evra|evru]].
** Yfir 41 lést í sprengingu sem varð í skíðabænum Crans Montana í [[Sviss]].
** Tónlistarstöðvar [[MTV]] hættu útsendingum.
* [[3. janúar]]: 
** [[Árásir Bandaríkjanna á Venesúela 2026]]: Bandaríkjaher gerði loftárásir á [[Venesúela]]. Tugir létust í árásunum og var [[Nicolás Maduro]], forseti landsins, handsamaður. [[Delcy Rodríguez]] var skipuð forseti landsins.
** [[Eygló Fanndal Sturludóttir]], kraftlyftingarkona var valin [[íþróttamaður ársins]].
** [[Miðbaugs-Gínea]] flutti höfuðborg sína frá [[Malabó]] til [[Ciudad de la Paz]].
* [[7. janúar]] - Bandaríkin tóku yfir stjórn á olíuflutningaskipið Marinera sem sigldi undir rússneskum fána 200 km suðaustan við Ísland.
* [[8. janúar]] - [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði af sér embætti menntamálaráðherra vegna veikinda.
* [[Mótmælin í Íran 2025–2026|Mótmæli í Íran]]  gegn stjórnvöldum stigmögnuðust. Þúsundir létust.
* [[14. janúar]] - Utanríkisráðherra Danmerkur og [[Grænland]]s funduðu með [[Marco Rubio]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og [[JD Vance]], varaforseta Bandaríkjanna um [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|málefni Grænlands]].
* [[15. janúar]] - 1. febrúar: Evrópukeppnin í [[handbolti|handbolta]] fór fram í Skandinavíu. Þýskaland og Danmörk mættust í úrslitum og vann [[Danska karlalandsliðið í handknattleik]] mótið.
* [[16. janúar]] - [[Yoweri Museveni]] var endurkjörinn forseti [[Úganda]]. Ásakanir voru um kosningasvindl.
* [[18. janúar]]: 
** Átta Evrópuþjóðir gáfu út yfirlýsingu gagnvart hótunum [[Donald Trump]] um að innlima Grænland, að þær græfu undan samskiptum Evrópu og Bandaríkjanna.
** 46 létust og hátt í 300 slösuðust þegar tvær háhraðalestir skullu saman nálægt [[Córdoba]] á suður-Spáni.
** [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu]] vann [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla]].
* [[19. janúar]] - Helmingur íbúa [[Kýiv]] varð rafmagnslaus eftir árásir Rússlandshers.
* [[19. janúar]] - [[23. janúar]]: [[Heimsviðskiptaráðstefnan í Davos]] fór fram.
* [[20. janúar]] - Stjórnarher [[Sýrland]]s náði yfirráðum yfir megninu af svæði sem [[Lýðræðissveitir Sýrlands]] höfðu á valdi sínu í norðurhluta landsins.
* [[22. janúar]]:
** Bandaríkin sögðu sig formlega úr [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni.
** [[Laugarnestangi]] í Reykjavík var friðlýstur.
* [[23. janúar]] - [[Iliana Iotova]] varð fyrsti kvenforseti [[Búlgaría|Búlgaríu]] eftir afsögn [[Rumen Radev]].
* [[24. janúar]] - Maður var skotinn til bana í [[Minneapolis]] af útsendurum [[ICE]]-innflytjendaeftirlitsins, rúmum tveimur vikum eftir að kona var skotin til bana af þeim. Mikil mótmæli voru gegn ICE í borginni. Ríkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]] ásamt borgarstjóra Minneapolis, [[Jacob Frey]], kröfðust enn á ný að ICE-liðar yfirgæfu borgina og fylkið.
* [[27. janúar]] - [[Evrópusambandið]] og [[Indland]] gerðu fríverslunarsamning.
* [[28. janúar]] - Yfir 200 létust þegar náma féll saman í miklum rigningum í [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]].
* [[30. janúar]] - [[Epstein-skjölin]] voru birt. Þau innihéldu nær 3.5 milljón skjöl, myndir og myndbönd sem viðkomu kynferðisglæpamanninum [[Jeffrey Epstein]] og hans innsta hring. 

===Febrúar===
* [[1. febrúar]] - [[Laura Fernández Delgado]] var kosin forseti [[Kosta Ríka]].
* [[6. febrúar]] - [[22. febrúar]]: [[Vetrarólympíuleikarnir 2026]] fóru fram í Mílanó og Cortina d'Ampezzo á Ítalíu.
* [[8. febrúar]]:
**Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn undir forystu [[Sanae Takaichi]] vann sigur í þingkosningum í [[Japan]].
** [[António José Seguro]] var kjörinn forseti Portúgals.
* [[11. febrúar]] - 18 ára byssumaður drap 6 í framhaldsskóla í Tumbler Ridge í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í Kandada ásamt því að drepa móður sína, stjúpbróður og loks sjálfan sig.
* [[15. febrúar]] - [[Lilja Alfreðsdóttir]] var kjörin formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]].
* [[19. febrúar]] - [[Yoon Suk-yeol]], fyrrum forseti Suður-Kóreu, var dæmdur í ævilangt fangelsi.
* [[20. febrúar]] - [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] felldi úr gildi tolla sem [[Donald Trump]], forseti, hafði sett á lönd heimsins fyrr á forsetatíð sinni.
* [[22. febrúar]] - Yfir 60 létust í lögregluaðgerðum í [[Jalisco]], Mexíkó. Þar á meðal var fíkniefnabaróninn Nemesio Oseguera ''El Mencho'' Cervantes.
* [[23. febrúar]] - [[Rob Jetten]] tók við embætti forsætisráðherra [[Holland]]s.
* [[26. febrúar]] - [[Pakistan]] gerði loftárásir á [[Afganistan]] og lýsti stríði á hendur stjórn [[Talibanar|Talibana]].
* [[28. febrúar]] - [[Árásir Ísraels og Bandaríkjanna á Íran 2026|Ísrael og Bandaríkin gerðu loftárásir á Íran]]. Nokkrir leiðtogar landsins létust í árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins, varnarmálaráðherann og fleiri. Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar í nágrannaríkjum þess.

===Mars===
* [[2. mars]]:
** [[Hezbollah]] gerði árásir á Ísrael sem svaraði með árásum á [[Beirút]].
** Um 170 voru drepnir í árás vopnaðra ungmenna í [[Suður-Súdan]].
* [[4. mars]] - Bandaríkjaher sökkti íranska herskipinu ''IRIS Dena'' undan ströndum [[Sri Lanka]]. Nálægt 90 voru taldir af en yfir 30 björguðust.
* [[8. mars]] - [[Mojtaba Khamenei]] var valinn [[æðsti leiðtogi Írans]].
* [[14. mars]] - Bandaríkin gerðu loftárásir á [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]] undan ströndum [[Íran]]s.
* [[17. mars]] - Yfir 400 létust í árás [[Pakistan]]s á spítala í [[Kabúl]], Afganistan.
* [[18. mars]] - [[Ísrael]] gerði árás á gasvinnslustöðvar í [[Íran]]. Íran gerði árásir á olíu- og gasvinnslu í [[Katar]] og [[Kúveit]].
* [[24. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Danmörk]]u. [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra frá 2019, fékk umboð til stjórnarmyndunar en Jafnaðarmannaflokkur hennar tapaði þó fylgi.
* [[25. mars]] - [[Úkraína]] gerði drónaárás á olíu og gas-stöðvar við höfnina í bænum Ust-Luga í [[Leníngradfylki]] Rússlands.
* [[26. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Færeyjar|Færeyjum]]. [[Fólkaflokkurinn]] hlaut flest atkvæði.
* [[27. mars]] - [[Balendra Shah]] varð forsætisráðherra [[Nepal]]s.
* [[28. mars]] - [[Hútar]] í [[Jemen]] skutu flugskeytum á [[Ísrael]].

===Apríl===
[[Mynd:Earth From the Perspective of Artemis II.jpg|thumb|Mynd tekin úr Artemis II.]]
* [[1. apríl]] - [[NASA]] hóf fyrstu [[tunglið|tunglferðina]], [[Artemis II]], síðan [[1972]].
* [[6. apríl]] - Áhöfn Artemis II sló metið yfir vegalengd sem menn hafa komist fjarri jörðu og komust 406.773 km.
* [[7. apríl]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Íran sömdu um 2 vikna vopnahlé.
* [[8. apríl]] - [[Ísrael]] gerði loftárásir á miðborg [[Beirút]] þar sem hátt í 200 létust.
* [[12. apríl]] - Þingkosningarnar fara fram í [[Ungverjaland]]i.

===Maí===
* [[12. maí]] - [[16. maí]]: [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026|Eurovision]] verður haldið í Austurríki.
* [[16. maí]]: [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningar]] verða haldnar.
* Sameining sveitarfélaga: [[Skorradalshreppur]] sameinast [[Borgarbyggð]].

===Júní===
* [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026]] verður haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada í júní og júlí.

===Júlí===

===Ágúst===
* [[12. ágúst]] - [[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Sólmyrkvi]] mun eiga sér stað á Norðurslóðum.
* [[29. ágúst]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðsla]] er fyrirhuguð um áframhaldandi viðræður [[Ísland]]s við [[Evrópusambandið]].

===September===
* [[13. september]] - Þingkosningar verða í Svíþjóð.

===Október===
* [[4. október]] - Þingkosningar verða í Brasilíu.

===Nóvember===
* [[3. nóvember]] - Kosningar verða haldnar í Bandaríkjunum.

===Desember===

===Ódagsett===
*Fyrirhugað er að ljúka aðalbyggingu kirkjunnar [[Yfirbótakirkja heilögu fjölskyldunnar|La Sagrada Familia]] í Barselóna.
* Brasilíska [[þungarokk]]ssveitin [[Sepultura]] spilar á sínum síðustu tónleikum.

==Dáin==
* [[3. janúar]] - [[Guðmundur Oddur Magnússon]], ''Goddur'', listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands. (f. [[1955]])
* [[9. janúar]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], tónlistarmaður (f. [[1945]]).
* [[10. janúar]] - [[Sturla Böðvarsson]], alþingismaður og ráðherra (f. [[1945]]).
* [[13. janúar]] - [[Baltasar Samper]], katalónsk-íslenskur listmálari (f. [[1938]]).
* [[18. janúar]] - [[Heidi Strand]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1953]]).
* [[21. janúar]] - [[Kristinn Svavarsson]], saxófónleikari ([[Mezzoforte]]) og kennari (f. [[1947]]).
* [[22. janúar]] - [[Floyd Vivino]], bandarískur leikari og sviðslistamaður (f. [[1951]])
* [[25. janúar]] - [[Jón Þ. Ólafsson]], frjálsíþróttamaður (f. [[1941]]).
* [[30. janúar]] - [[Catherine O´Hara]], kanadísk-bandarísk leikkona (f. [[1954]])
* [[11. febrúar]] - [[James Van Der Beek]], bandarískur leikari (f. [[1977]])
* [[15. febrúar]] - [[Robert Duvall]], bandarískur leikari (f. [[1931]]).
* [[17. febrúar]] - [[Jesse Jackson]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1941]])
* [[18. febrúar]]:
** [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson]], leikari (f. [[1942]])
** [[Jan Timman]], hollenskur stórmeistari í skák. (f. [[1951]]).
* [[20. febrúar]] - [[Frank Booker]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1964]])
* [[28. febrúar]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur [[Íran]]s (f. [[1939]]).
* [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins (f. [[1948]]) .
* [[13. mars]]:
**[[Hjálmar H. Ragnarsson]], tónskáld og tónlistarfræðingur (f. [[1952]]).
** [[Phil Campbell]], enskur gítarleikari ([[Motörhead]]) (f. [[1961]])
* [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur og félagsfræðingur (f. [[1929]]).
* [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], bandarískur leikari og bardagaíþróttamaður (f. [[1940]]).
* [[20. mars]]:
** [[Robert Mueller]], formaður bandarísku alríkislögreglunnar (f. [[1944]]).
** [[Nicholas Brendon]], bandarískur leikari (f. [[1971]]).
* [[22. mars]] - [[Lionel Jospin]], forsætisráðherra Frakklands (f. [[1937]]).
* [[30. mars]] - [[Chan Santokhi]], forseti Súrínam (f. [[1959]])

[[Flokkur:2026]]
[[Flokkur:2021-2030]]</text>
      <sha1>1xslq8wbb7xfo7w1ui9i6obfqzdrjd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Viðreisn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131711</id>
    <revision>
      <id>1959228</id>
      <parentid>1958665</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T12:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21392-80</username>
        <id>115233</id>
      </contributor>
      <origin>1959228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6538" sha1="1oi05mmdtoz89gbdyvlw3nntibb1uwk" xml:space="preserve">Áfram XD{{Stjórnmálaflokkur
| litur = {{Flokkslitur|Viðreisn}}
| flokksnafn_íslenska = Viðreisn
| mynd = [[Mynd:Vidreisn.svg|180px]]
| fylgi = {{hækkun}} 15,8%
| formaður = [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]]
| varaformaður = [[Daði Már Kristófersson]]
| frkvstjr = Svanborg Sigmarsdóttir
| þingflokksformaður = [[Sigmar Guðmundsson]]
| stofnár = 2016
| höfuðstöðvar = Suðurlandsbraut 22, Reykjavík
| hugmyndafræði = Frjálslyndi, hægri hagstjórn, evrópuhugsjón
| einkennislitur = appelsínugulur {{Colorbox|{{Flokkslitur|Viðreisn}}}}
| vettvangur1 = Sæti á Alþingi
| sæti1 = 11
| sæti1alls = 63
| rauður = 0.96
| grænn = 0.65
| blár = 0.11
| bókstafur = C
| vefsíða = [https://vidreisn.is/is vidreisn.is]&lt;br&gt;
| fótnóta = ¹Fylgi í síðustu [[Alþingiskosningar 2024|Alþingiskosningum]]
| ritari = [[Sigmar Guðmundsson]]
}}
'''Viðreisn''' er [[íslenskir stjórnmálaflokkar|íslenskur stjórnmálaflokkur]] sem bauð sig fram í fyrsta skipti í [[Alþingiskosningar 2016|alþingiskosningum 2016]]. Fyrsti stefnumótunarfundur samtakanna var haldinn [[11. júní]] [[2014]]&lt;ref&gt;„Fjöldinn fór fram úr væntingum“ ''Fréttablaðið'', 12. júní 2014, s. 6.&lt;/ref&gt; en formlegur stofnfundur fór fram í Hörpu þann [[24. maí]] [[2016]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.visir.is/g/2016160529550|title=Stofnfundur Viðreisnar í dag|publisher=visir.is|accessdate=25. febrúar 2018}}&lt;/ref&gt; [[Benedikt Jóhannesson|Benedikt Jóhannesson,]] útgefandi, er einn af upphafsmönnum samtakanna og er fyrrum formaður flokksins. Hann var lengi vel trúnaðarmaður innan [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] en skráði sig úr honum til að vinna að stofnun Viðreisnar í kjölfar tillögu ríkisstjórnarinnar um afturköllun aðildarumsóknar að [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] og [[Mótmælin gegn afturköllun umsóknar um aðild Íslands að Evrópusambandinu|mótmælunum]] sem fylgdu henni.&lt;ref&gt;„[http://eyjan.pressan.is/frettir/2014/06/21/benedikt-skrair-sig-ur-sjalfstaedisflokknum-forysta-flokksins-i-ulfakreppu-oldunganna/ Benedikt skráir sig úr Sjálfstæðisflokknum: Forysta flokksins í úlfakreppu öldunganna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161103215636/http://eyjan.pressan.is/frettir/2014/06/21/benedikt-skrair-sig-ur-sjalfstaedisflokknum-forysta-flokksins-i-ulfakreppu-oldunganna/ |date=2016-11-03 }},“ ''Eyjan'', 21. júní 2014.&lt;/ref&gt; Samkvæmt Benedikt má finna innan Viðreisnar fólk sem hefur verið virkt í [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokki]] og [[Samfylkingin|Samfylkingunni]], auk annarra sem annað hvort tilheyrðu öðrum flokkum eða engum.&lt;ref&gt;[https://www.hringbraut.is/frettir/vidreisn-stefnir-ad-sigri-i-kosningunum Viðreisn stefnir að sigri í kosningum], ''Hringbraut'', 11. nóvember 2015.&lt;/ref&gt; Núverandi formaður er [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]].

[[Uppreisn - ungliðahreyfing Viðreisnar]] var stofnuð í maí árið 2016.&lt;ref&gt;[https://www.visir.is/unglidahreyfing-vidreisnar-stofnud-og-ny-stjorn-kjorin/article/2016160529482 Stofnfundur ungliðahreyfingar Viðreisnar&lt;/ref&gt; Hugmyndin var að ungliðar mönnuðu framboðslista Viðreisnar til jafns við þá eldri.&lt;ref&gt;[https://ruv.is/frett/orugga-kynslodin-vidreisn-uppreisn-og-wesen Viðtal í þætti Öruggu Kynslóðarinnar]&lt;/ref&gt; 

Samkvæmt stefnuviðmiðum Viðreisnar eru samtökin „nútímalegur, frjálslyndur [[flokkur]] sem hefur það að markmiði að berjast fyrir réttlátu samfélagi, stöðugu efnahagslífi og fjölbreyttum tækifærum. Áhersla er lögð á markaðslausnir, vestræna samvinnu, frelsi, jafnrétti og jafnan atkvæðisrétt fyrir alla“. &lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/vidreisn/info/?tab=page_info]&lt;/ref&gt;

== Formenn ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Formaður
!Kjörinn
!Hætti
!Aldur við embættistöku
|-
| [[Mynd:Benedikt Jóhannesson 2016.jpg|100px]]
|[[Benedikt Jóhannesson|Benedikt Jóhannsson]]
|2016
|2017
|61
|-
| [[Mynd:Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir 2021.jpg|100px]]
|[[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]]
|2017
|Enn í embætti
|52
|}

=== Varaformenn ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!
!Varaformaður
!Kjörinn
!Hætti
|-
|[[Mynd:Jóna Sólveig Elínardóttir 2016.jpg|100px]]
|[[Jóna Sólveig Elínardóttir]]
|2016
|2018
|-
|[[Mynd:Þorsteinn Víglundsson 2017.jpg|100px]]
|[[Þorsteinn Víglundsson (þingmaður)|Þorsteinn Víglundsson]]
|2018
|2020
|-
|[[Mynd:Daði Már Kristófersson 2025.jpg|100px]]
|[[Daði Már Kristófersson]]
|2020
|Enn í embætti
|}

==Kjörfylgi í alþingiskosningum==
{| class=wikitable style=&quot;text-align: right;&quot;
|-
! Kosningar
! Atkvæði
! %
! Þingsæti
! +/–
! {{Tooltip|Sæti|Sæti í röð flokka sem voru í framboði}}
! Stjórnarþátttaka
|-
! [[Alþingiskosningar 2016|2016]]
| 19.870
| 10,5
| {{Composition bar|7|63|hex={{flokkslitur|Viðreisn}}}}
| {{stöðugt}} 7
| {{stöðugt}} 5.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
! [[Alþingiskosningar 2017|2017]]
| 13.122
| 6,7
| {{Composition bar|4|63|hex={{flokkslitur|Viðreisn}}}}
| {{lækkun}} 3
| {{lækkun}} 8.
| {{Nei|Stjórnarandstaða}}
|-
![[Alþingiskosningar 2021|2021]]
| 16.628
| 8,3
| {{Composition bar|5|63|hex={{flokkslitur|Viðreisn}}}}
| {{hækkun}} 1
| {{hækkun}} 7.
| {{Nei|Stjórnarandstaða}}
|-
![[Alþingiskosningar 2024|2024]]
| 33.606
| 15,8
| {{Composition bar|11|63|hex={{flokkslitur|Viðreisn}}}}
| {{hækkun}} 6
| {{hækkun}} 3.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|}

==Borgarstjórnarkosningar==
Í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2018|sveitarstjórnarkosningunum 2018]] í Reykjavík fékk Viðreisn tvo borgarfulltrúa: [[Þórdís Lóa Þórhallsdóttir]] og [[Pawel Bartoszek]]. Flokkurinn myndaði meirihluta með Samfylkingu, Vinstri grænum og Pírötum. Í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|sveitarstjórnarkosningunum 2022]] náði [[Pawel Bartoszek]] ekki kjöri en [[Þórdís Lóa Þórhallsdóttir|Þórdís Lóa]] myndaði meirihluta ásamt Samfylkingu, Pírötum og Framsóknarflokki.

[[Björg Magnúsdóttir]] var kjörin nýr oddviti Viðreisnar í Reykjavík þann 31. janúar 2026 og leiðir flokkinn í gegnum [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningarnar árið 2026]].

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;{{reflist|2}}&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
* [https://vidreisn.is/ Heimasíða Viðreisnar]
* [https://www.facebook.com/vidreisn/ Viðreisn á Facebook]

[[Flokkur:Íslenskir stjórnmálaflokkar]]
[[Flokkur:Stofnað 2016]]
[[Flokkur:Viðreisn]]</text>
      <sha1>1oi05mmdtoz89gbdyvlw3nntibb1uwk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959231</id>
      <parentid>1959228</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T13:47:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-21392-80|~2026-21392-80]] ([[User talk:~2026-21392-80|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Bjarki S|Bjarki S]]</comment>
      <origin>1958665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6529" sha1="87si7tsbftftxrkvmmr6n7xhkqtbxgx" xml:space="preserve">{{Stjórnmálaflokkur
| litur = {{Flokkslitur|Viðreisn}}
| flokksnafn_íslenska = Viðreisn
| mynd = [[Mynd:Vidreisn.svg|180px]]
| fylgi = {{hækkun}} 15,8%
| formaður = [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]]
| varaformaður = [[Daði Már Kristófersson]]
| frkvstjr = Svanborg Sigmarsdóttir
| þingflokksformaður = [[Sigmar Guðmundsson]]
| stofnár = 2016
| höfuðstöðvar = Suðurlandsbraut 22, Reykjavík
| hugmyndafræði = Frjálslyndi, hægri hagstjórn, evrópuhugsjón
| einkennislitur = appelsínugulur {{Colorbox|{{Flokkslitur|Viðreisn}}}}
| vettvangur1 = Sæti á Alþingi
| sæti1 = 11
| sæti1alls = 63
| rauður = 0.96
| grænn = 0.65
| blár = 0.11
| bókstafur = C
| vefsíða = [https://vidreisn.is/is vidreisn.is]&lt;br&gt;
| fótnóta = ¹Fylgi í síðustu [[Alþingiskosningar 2024|Alþingiskosningum]]
| ritari = [[Sigmar Guðmundsson]]
}}
'''Viðreisn''' er [[íslenskir stjórnmálaflokkar|íslenskur stjórnmálaflokkur]] sem bauð sig fram í fyrsta skipti í [[Alþingiskosningar 2016|alþingiskosningum 2016]]. Fyrsti stefnumótunarfundur samtakanna var haldinn [[11. júní]] [[2014]]&lt;ref&gt;„Fjöldinn fór fram úr væntingum“ ''Fréttablaðið'', 12. júní 2014, s. 6.&lt;/ref&gt; en formlegur stofnfundur fór fram í Hörpu þann [[24. maí]] [[2016]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.visir.is/g/2016160529550|title=Stofnfundur Viðreisnar í dag|publisher=visir.is|accessdate=25. febrúar 2018}}&lt;/ref&gt; [[Benedikt Jóhannesson|Benedikt Jóhannesson,]] útgefandi, er einn af upphafsmönnum samtakanna og er fyrrum formaður flokksins. Hann var lengi vel trúnaðarmaður innan [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] en skráði sig úr honum til að vinna að stofnun Viðreisnar í kjölfar tillögu ríkisstjórnarinnar um afturköllun aðildarumsóknar að [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] og [[Mótmælin gegn afturköllun umsóknar um aðild Íslands að Evrópusambandinu|mótmælunum]] sem fylgdu henni.&lt;ref&gt;„[http://eyjan.pressan.is/frettir/2014/06/21/benedikt-skrair-sig-ur-sjalfstaedisflokknum-forysta-flokksins-i-ulfakreppu-oldunganna/ Benedikt skráir sig úr Sjálfstæðisflokknum: Forysta flokksins í úlfakreppu öldunganna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161103215636/http://eyjan.pressan.is/frettir/2014/06/21/benedikt-skrair-sig-ur-sjalfstaedisflokknum-forysta-flokksins-i-ulfakreppu-oldunganna/ |date=2016-11-03 }},“ ''Eyjan'', 21. júní 2014.&lt;/ref&gt; Samkvæmt Benedikt má finna innan Viðreisnar fólk sem hefur verið virkt í [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokki]] og [[Samfylkingin|Samfylkingunni]], auk annarra sem annað hvort tilheyrðu öðrum flokkum eða engum.&lt;ref&gt;[https://www.hringbraut.is/frettir/vidreisn-stefnir-ad-sigri-i-kosningunum Viðreisn stefnir að sigri í kosningum], ''Hringbraut'', 11. nóvember 2015.&lt;/ref&gt; Núverandi formaður er [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]].

[[Uppreisn - ungliðahreyfing Viðreisnar]] var stofnuð í maí árið 2016.&lt;ref&gt;[https://www.visir.is/unglidahreyfing-vidreisnar-stofnud-og-ny-stjorn-kjorin/article/2016160529482 Stofnfundur ungliðahreyfingar Viðreisnar&lt;/ref&gt; Hugmyndin var að ungliðar mönnuðu framboðslista Viðreisnar til jafns við þá eldri.&lt;ref&gt;[https://ruv.is/frett/orugga-kynslodin-vidreisn-uppreisn-og-wesen Viðtal í þætti Öruggu Kynslóðarinnar]&lt;/ref&gt; 

Samkvæmt stefnuviðmiðum Viðreisnar eru samtökin „nútímalegur, frjálslyndur [[flokkur]] sem hefur það að markmiði að berjast fyrir réttlátu samfélagi, stöðugu efnahagslífi og fjölbreyttum tækifærum. Áhersla er lögð á markaðslausnir, vestræna samvinnu, frelsi, jafnrétti og jafnan atkvæðisrétt fyrir alla“. &lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/vidreisn/info/?tab=page_info]&lt;/ref&gt;

== Formenn ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Formaður
!Kjörinn
!Hætti
!Aldur við embættistöku
|-
| [[Mynd:Benedikt Jóhannesson 2016.jpg|100px]]
|[[Benedikt Jóhannesson|Benedikt Jóhannsson]]
|2016
|2017
|61
|-
| [[Mynd:Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir 2021.jpg|100px]]
|[[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]]
|2017
|Enn í embætti
|52
|}

=== Varaformenn ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!
!Varaformaður
!Kjörinn
!Hætti
|-
|[[Mynd:Jóna Sólveig Elínardóttir 2016.jpg|100px]]
|[[Jóna Sólveig Elínardóttir]]
|2016
|2018
|-
|[[Mynd:Þorsteinn Víglundsson 2017.jpg|100px]]
|[[Þorsteinn Víglundsson (þingmaður)|Þorsteinn Víglundsson]]
|2018
|2020
|-
|[[Mynd:Daði Már Kristófersson 2025.jpg|100px]]
|[[Daði Már Kristófersson]]
|2020
|Enn í embætti
|}

==Kjörfylgi í alþingiskosningum==
{| class=wikitable style=&quot;text-align: right;&quot;
|-
! Kosningar
! Atkvæði
! %
! Þingsæti
! +/–
! {{Tooltip|Sæti|Sæti í röð flokka sem voru í framboði}}
! Stjórnarþátttaka
|-
! [[Alþingiskosningar 2016|2016]]
| 19.870
| 10,5
| {{Composition bar|7|63|hex={{flokkslitur|Viðreisn}}}}
| {{stöðugt}} 7
| {{stöðugt}} 5.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|-
! [[Alþingiskosningar 2017|2017]]
| 13.122
| 6,7
| {{Composition bar|4|63|hex={{flokkslitur|Viðreisn}}}}
| {{lækkun}} 3
| {{lækkun}} 8.
| {{Nei|Stjórnarandstaða}}
|-
![[Alþingiskosningar 2021|2021]]
| 16.628
| 8,3
| {{Composition bar|5|63|hex={{flokkslitur|Viðreisn}}}}
| {{hækkun}} 1
| {{hækkun}} 7.
| {{Nei|Stjórnarandstaða}}
|-
![[Alþingiskosningar 2024|2024]]
| 33.606
| 15,8
| {{Composition bar|11|63|hex={{flokkslitur|Viðreisn}}}}
| {{hækkun}} 6
| {{hækkun}} 3.
| {{já|Í stjórnarsamstarfi}}
|}

==Borgarstjórnarkosningar==
Í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2018|sveitarstjórnarkosningunum 2018]] í Reykjavík fékk Viðreisn tvo borgarfulltrúa: [[Þórdís Lóa Þórhallsdóttir]] og [[Pawel Bartoszek]]. Flokkurinn myndaði meirihluta með Samfylkingu, Vinstri grænum og Pírötum. Í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|sveitarstjórnarkosningunum 2022]] náði [[Pawel Bartoszek]] ekki kjöri en [[Þórdís Lóa Þórhallsdóttir|Þórdís Lóa]] myndaði meirihluta ásamt Samfylkingu, Pírötum og Framsóknarflokki.

[[Björg Magnúsdóttir]] var kjörin nýr oddviti Viðreisnar í Reykjavík þann 31. janúar 2026 og leiðir flokkinn í gegnum [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningarnar árið 2026]].

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;{{reflist|2}}&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
* [https://vidreisn.is/ Heimasíða Viðreisnar]
* [https://www.facebook.com/vidreisn/ Viðreisn á Facebook]

[[Flokkur:Íslenskir stjórnmálaflokkar]]
[[Flokkur:Stofnað 2016]]
[[Flokkur:Viðreisn]]</text>
      <sha1>87si7tsbftftxrkvmmr6n7xhkqtbxgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skólavillingarnir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147936</id>
    <revision>
      <id>1959241</id>
      <parentid>1949584</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T19:19:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1959241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1909" sha1="29hnvv0cgk3r33000tcka438taz7ox2" xml:space="preserve">{{Kvikmynd
|nafn = Skólavillingarnir
|upprunalegt heiti = Fast Times at Ridgemont High
|plakat =
|stærð =
|alt =
|myndartexti =
|land = [[Bandaríkin]]
|tungumál = [[Enska]]
|útgáfudagur = [[13. ágúst]] [[1982]]
|sýningartími = 90 mínútur
|leikstjóri = Amy Heckerling
|handritshöfundur = Cameron Crowe
|framleiðandi = Irving Azoff&lt;br /&gt;Art Linson
|kvikmyndagerð = Matthew F. Leonetti
|klipping = Eric Jenkins
|meginhlutverk = [[Sean Penn]]&lt;br /&gt;Jennifer Jason Leigh&lt;br /&gt;Judge Reinhold&lt;br /&gt;Phoebe Cates&lt;br /&gt;Brian Backer&lt;br /&gt;Robert Romanus&lt;br /&gt;Ray Walston
|fyrirtæki = Refugee Films
|dreifingaraðili = [[Universal Pictures]]
|ráðstöfunarfé = [[Bandaríkjadalur|USD]]5 milljónum
|heildartekjur = USD27 milljónum &lt;small&gt;(innanlands)&lt;/small&gt; eða USD50 milljónir
|imdb_id = 0083929
}}
'''''Skólavillingarnir''''' (enska: ''Fast Times at Ridgemont High'') er [[Bandaríkin|bandarísk]] unglingamynd frá árinu 1982. Myndin er byggt á samnefndri bók eftir Cameron Crowe. Myndin sem leikstýrði Amy Heckerling og Cameron Crowe skrifað. Myndin er framleidd af Irving Azoff og Art Linson. Myndin er með [[Sean Penn]], [[Jennifer Jason Leigh]], Phoebe Cates, Brian Backer, Robert Romanus og Ray Walston í aðalhlutverkum. Myndin er dreift af [[Universal Pictures]] og myndin kom út í kvikmydahús í [[Bandaríkjunum]] [[13. ágúst]] [[1982]] 
== Leikendur ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Hlutverk !! Leikari
|-
| Jeff Spicoli
| [[Sean Penn]]
|-
| Brad Hamilton
| [[Judge Reinhold]]
|-
| Stacy Hamilton
| [[Jennifer Jason Leigh]]
|-
| Linda Barrett
| [[Phoebe Cates]]
|-
| Mike Damone
| [[Robert Romanus]]
|-
| Mark Ratner
| [[Brian Backer]]
|-
| Lisa
| [[Amanda Wyss]]
|-
| Mr. Hand
| [[Ray Walston]]
|}

== Tenglar ==
*{{imdb titill|0083929}}
*{{kvikmyndir.is titill|1692}}
{{stubbur|kvikmynd}}
[[Flokkur:Universal Pictures-kvikmyndir]]
[[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 1982]]</text>
      <sha1>29hnvv0cgk3r33000tcka438taz7ox2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stríðið í Afganistan (2001–2021)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151153</id>
    <revision>
      <id>1959287</id>
      <parentid>1950100</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T10:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21592-18</username>
        <id>115271</id>
      </contributor>
      <origin>1959287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11652" sha1="i5dkjso8zjhg67e991a1ddi3syj7c83" xml:space="preserve">{{stríðsátök
| conflict    = Stríðið í Afganistan
| partof      = [[Stríðið gegn hryðjuverkum|stríðinu gegn hryðjuverkum]]
| image       = Collage of the War in Afghanistan (2001-2021).png
| image_size  =300
| caption     = Svipmyndir úr stríðinu í Afganistan
| place       = [[Afganistan]]
| date        = [[7. október]] [[2001]] – [[30. ágúst]] [[2021]] (19 ár, 10 mánuðir, 3 vikur og 2 dagar)
| result      = Sigur Talíbana
* Bandaríkin hertaka Afganistan og steypa af stóli stjórn Talíbana árið 2001. 
* Talíbanar halda áfram skæruhernaði gegn nýrri stjórn Afganistans. 
* Bandaríkin draga her sinn frá Afganistan árið 2021 og landið fellur í hendur Talíbana stuttu síðar.
| combatant1  = {{USA}} [[Bandaríkin]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the International Security Assistance Force.svg|20px]] [[Alþjóðlegu öryggissveitirnar í Afganistan|ISAF]]&lt;br&gt;{{flagicon|Afganistan|2013}} [[Afganistan|Íslamska lýðveldið Afganistan]]
| combatant2  = {{flagicon|Afganistan}} [[Talíbanar]]
| commander1  = {{small|
* {{USA}} [[George W. Bush]] (2001–2009)
* {{USA}} [[Barack Obama]] (2009–2017)
* {{USA}} [[Donald Trump]] (2017–2021)
* {{USA}} [[Joe Biden]] (2021)
* {{flagicon|Afganistan|2013}} [[Hamid Karzai]] (2001–2014)
* {{flagicon|Afganistan|2013}} [[Ashraf Ghani]] (2014–2021)}}
| commander2  = {{small|
* {{flagicon|Afganistan}} [[Múlla Múhameð Ómar]] (2001–2013)
* {{flagicon|Afganistan}} [[Akhtar Mansúr]] (2013–2015)
* {{flagicon|Afganistan}} [[Hibatullah Akhundzada]] (2016–2021)}}
| strength1   = {{small|
* Afganski herinn: 352.000}}
| strength2   = {{small|
* Talíbanar: Um 60.000}}
| casualties1 = {{small|Alls um 69.698+ drepnir}}
| casualties2 = {{small|Alls um 69.400+ drepnir}}
| casualties3 = '''Almennir borgarar drepnir: 38.480+'''&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.businessinsider.com/how-many-people-have-been-killed-in-iraq-and-afghanistan|titill=The wars in Iraq and Afghanistan have killed at least 500,000 people, according to a new report that breaks down the toll|höfundur=Daniel Brown|útgefandi=Business Insider|mánuður=9. nóvember|ár=2018|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=10. maí}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://watson.brown.edu/costsofwar/files/cow/imce/papers/2016/War%20in%20Afghanistan%20and%20Pakistan%20UPDATE_FINAL_corrected%20date.pdf|titill=Update on the Human Costs of War for Afghanistan and Pakistan, 2001 to mid-2016|höfundur=Neta Crawford|ár=2016|útgefandi=brown.edu|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=10. maí}}&lt;/ref&gt;
}}Á fyrsta kafla stríðsins sigruðu Bandaríkin og bandamenn þeirra stjórn [[Talíbanar|Talíbana]] í Afganistan og komu á fót nýrri ríkisstjórn. Talíbanar háðu skæruhernað gegn nýju stjórninni og alþjóðlegum öryggissveitum í landinu í um tuttugu ár og náðu smám saman aftur töluverðu landsvæði. 

Árið 2020 ákváðu Bandaríkjamenn að draga herlið sín frá landinu en þegar hafið var að flytja hermenn burt frá Afganistan næsta ár hófu Talíbanar leiftursókn gegn afgönskum stjórnvöldum og sigruðu stjórnarherinn á stuttum tíma. Talíbanar endurheimtu afgönsku höfuðborgina [[Kabúl]] þann 15. ágúst 2021 og höfðu aftur náð yfirráðum í Afganistan þegar Bandaríkjamenn hurfu endanlega frá landinu þann 30. ágúst.

==Söguágrip==
Eftir [[Hryðjuverkin 11. september 2001|árásina á tvíburaturnana]] í New York þann 11. september árið 2001 lýsti [[George W. Bush]] Bandaríkjaforseti yfir [[Stríðið gegn hryðjuverkum|stríði gegn hryðjuverkum]]. Þegar kom á daginn að hryðjuverkasamtökin [[Al-Kaída]] og foringi þeirra, [[Osama bin Laden]], hefðu staðið að baki árásinni beindust sjónir Bandaríkjamanna til Afganistan. Bin Laden og aðrir foringjar samtakanna dvöldust þar í skjóli ríkisstjórnar [[Talíbanar|Talíbana]], sem höfðu komist til valda í landinu árið 1996.

Bandaríkjamenn sendu Talíbönum úrslitakosti og heimtuðu að bin Laden yrði framseldur í varðhald Bandaríkjahers, en Talíbanar höfnuðu þessum kröfum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Þrátefli í Afganistan|url=https://kjarninn.is/skyring/2017-02-22-thratefli-i-afghanistan/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|höfundur=Björn Malmquist|ár=2017|mánuður=26. febrúar|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=10. maí}}&lt;/ref&gt; Bandaríkjamenn hófu í kjölfarið sprengjuárásir á Afganistan þann 7. október 2001 með stuðningi Atlantshafsbandalagsins og [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]]. Bandaríska innrásarhernum tókst að hertaka [[Kabúl]] í desember árið 2001 og binda þannig enda á stjórn Talíbana í landinu. Osama bin Laden og öðrum höfuðpaurum Al-Kaída tókst hins vegar að flýja yfir landamærin til [[Pakistan]].&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Miðausturlönd: Fortíð, nútíð og framtíð|höfundur=Magnús Þorkell Bernharðsson|útgefandi=Mál og menning|ár=2018|ISBN=978-9979-3-3683-9|bls=299}}&lt;/ref&gt;

Eftir að hafa hertekið Afganistan settu Bandaríkin á fót nýja ríkisstjórn í landinu. Árið 2004 voru haldnar frjálsar kosningar þar sem [[Hamid Karzai]] var kjörinn forseti Afganistans.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Brothætt staða í Afganistan|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1039002/|útgefandi=mbl.is|höfundur=Davíð Logi Sigurðsson|ár=2005|mánuður=18. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=10. maí|aðgengi=áskrift}}&lt;/ref&gt; Um leið var kjörið nýtt þing og ný stjórnarskrá sett fyrir landið. 

Þrátt fyrir að Talíbönum hefði verið komið frá völdum var stríðinu þó langt því frá að vera lokið. Frá árinu 2002 söfnuðu Talíbanar liði við landamæri Pakistans og hófu [[Skæruhernaður|skæruhernað]] gegn nýju ríkisstjórninni og erlendum stuðningsmönnum hennar árið 2005. Á árunum 2007 til 2008 tókst Talíbönum að ná völdum á ný í suður- og austurhluta Afganistans. Til þess að stemma stigu við þessari þróun ákvað [[Barack Obama]] Bandaríkjaforseti á árunum 2009 til 2010 að fjölga verulega bandarískum hermönnum í Afganistan og styrkja uppbyggingu afganska ríkishersins.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Afganistan|url=https://www.globalis.is/Atoek/Afganistan|útgefandi=[[Globalis]]|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=10. maí}}&lt;/ref&gt;

Árið 2011 var Osama bin Laden drepinn í árás sérsveita Bandaríkjahers á fylgsni hans í Pakistan. Í kjölfarið var bandarískum hermönnum í Afganistan fækkað nokkuð og voru þeir orðnir um 10.000 árið 2011. Árið 2014 tilkynntu Bandaríkin, Bretland og NATÓ að formlegum hernaðaraðgerðum þeirra í Afganistan væri lokið en að fámennur hópur hermanna yrði áfram í landinu til að berjast gegn hryðjuverkastarfsemi.&lt;ref name=kristinnh&gt;{{Vefheimild|titill=Hið óvinnanlega stríð|url=https://www.frettabladid.is/frettir/hid-ovinnanlega-strid/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=22. ágúst|ár=2021|mánuður=22. ágúst|höfundur=Kristinn Haukur Guðnason|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220408052227/https://www.frettabladid.is/frettir/hid-ovinnanlega-strid/|safndags=8. apríl 2022}}&lt;/ref&gt;

Tugþúsundir fólks hafa látið lífið í stríðinu. Árið 2017 voru enn um 13.000 erlendir hermenn staðsettir í Afganistan til að berjast gegn Talíbönum.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-trump-afghanistan-idUSKBN15P00V|titill=Trump speaks with Afghan leader, U.S. commander calls for more troops|höfundur=Eric Walsh|mánuður=9. febrúar 2017|útgefandi=Reuters|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=10. maí|safnslóð=https://web.archive.org/web/20170412062510/http://www.reuters.com/article/us-usa-trump-afghanistan-idUSKBN15P00V|safndags = 12. apríl 2017}}&lt;/ref&gt; 

===Endalok stríðsins===
Þann 29. febrúar árið 2020 undirrituðu samningamenn Bandaríkjamanna og Talíbana samkomulag í viðleitni til að binda enda á stríðið. Samkomulagið gerði ráð fyrir því að Bandaríkjamenn og bandalagsríki þeirra drægju á næstu fjórtán mánuðum allt herlið sitt frá Afganistan að því gefnu að Talíbanar stæðu á þeim tíma við tiltekin skilyrði, meðal annars að ráðast ekki gegn Bandaríkjamönnum og bandamönnum þeirra og leyfa ekki al-Kaída og öðrum öfgahreyfingum að starfa á yfirráðasvæði sínu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Bandaríkin og Talíbanar undirrituðu friðarsamkomulag|url=https://www.ruv.is/frett/bandarikin-og-talibanar-undirritudu-fridarsamkomulag|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir|ár=2020|mánuður=29. febrúar|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=29. febrúar}}&lt;/ref&gt; 

[[Joe Biden]] Bandaríkjaforseti ákvað í apríl 2021 að kalla alla hermenn heim fyrir september það ár.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20212096640d/aetla-ad-kalla-hermenn-heim-fyrir-fyrsta-september|titill=Ætla að kalla hermenn heim fyrir fyrsta september|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=13. apríl|ár=2021|mánuður=13. apríl|höfundur=Samúel Karl Ólason}}&lt;/ref&gt; Í kjölfarið ákvað NATÓ að draga herlið sitt burt fyrir sama tíma.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/2021/04/15/nato-haettir-adgerdum-i-afganistan|titill=Nató hættir aðgerðum í Afganistan|útgefandi=[[RÚV]]| skoðað-dags = 15. apríl 2021| dags = 15. apríl 2021|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}&lt;/ref&gt; Eftir að Bandaríkjamenn hófu að draga herafla sinn burt frá Afganistan hófu Talíbanar leiftursókn um landið og hertóku fjölda héraðshöfuðborga á stuttum tíma.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20212142363d|titill=Valta yfir stjórnarherinn: Ríkisstjórnin býðst til að deila völdum með Talibönum|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=13. ágúst|ár=2021|mánuður=12. ágúst|höfundur=Samúel Karl Ólason}}&lt;/ref&gt; Þann 15. ágúst höfðu Talíbanar umkringt Kabúl og viðræður voru hafnar um valdfærslu til þeirra frá stjórn [[Ashraf Ghani|Ashrafs Ghani]] forseta.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Yfirvöld í Kabúl gefast upp|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/08/15/yfirvold_i_kabul_gefast_upp/|ár=2021|mánuður=15. ágúst|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=15. ágúst|útgefandi=mbl.is}}&lt;/ref&gt; Stuttu síðar flúði Ghani frá Afganistan og Talíbanar hertóku Kabúl án verulegrar mótspyrnu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Af­ganski for­setinn hefur yfir­gefið landið|url=https://www.frettabladid.is/frettir/afganski-forsetinn-sagdur-hafa-yfirgefid-landid/|ár=2021|mánuður=15. ágúst|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=15. ágúst|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|höfundur=Þorvarður Pálsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20211208072335/https://www.frettabladid.is/frettir/afganski-forsetinn-sagdur-hafa-yfirgefid-landid/|safndags=8. desember 2021}}&lt;/ref&gt;

Síðustu bandarísku hermennirnir yfirgáfu Afganistan þann 30. ágúst 2021.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Síðasti Kaninn yfirgefur Kabúl|url=https://www.frettabladid.is/frettir/sidasti-kaninn-yfirgefur-kabul/|ár=2021|mánuður=30. ágúst|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=30. ágúst|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|höfundur=Ari Brynjólfsson|höfundur2=Ingunn Lára Kristjánsdóttir|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220408052224/https://www.frettabladid.is/frettir/sidasti-kaninn-yfirgefur-kabul/|safndags=8. apríl 2022}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{stubbur|saga}}
[[Flokkur:Saga Afganistans]]
[[Flokkur:Saga Bandaríkjanna]]
[[Flokkur:Stríð á 21. öld]]
[[Flokkur:Stríðið gegn hryðjuverkum]]</text>
      <sha1>i5dkjso8zjhg67e991a1ddi3syj7c83</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959288</id>
      <parentid>1959287</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T10:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21592-18</username>
        <id>115271</id>
      </contributor>
      <origin>1959288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11072" sha1="1ju78148bbecb9qywizd46d9sxza98p" xml:space="preserve">{{stríðsátök
| conflict    = Stríðið í Afganistan
| partof      = [[Stríðið gegn hryðjuverkum|stríðinu gegn hryðjuverkum]]
| image       = Collage of the War in Afghanistan (2001-2021).png
| image_size  =300
| caption     = Svipmyndir úr stríðinu í Afganistan
| place       = [[Afganistan]]
| date        = [[7. október]] [[2001]] – [[30. ágúst]] [[2021]] (19 ár, 10 mánuðir, 3 vikur og 2 dagar)
| result      = Sigur Talíbana
* Bandaríkin hertaka Afganistan og steypa af stóli stjórn Talíbana árið 2001. 
* Talíbanar halda áfram skæruhernaði gegn nýrri stjórn Afganistans. 
* Bandaríkin draga her sinn frá Afganistan árið 2021 og landið fellur í hendur Talíbana stuttu síðar.
| combatant1  = {{USA}} [[Bandaríkin]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the International Security Assistance Force.svg|20px]] [[Alþjóðlegu öryggissveitirnar í Afganistan|ISAF]]&lt;br&gt;{{flagicon|Afganistan|2013}} [[Afganistan|Íslamska lýðveldið Afganistan]]
| combatant2  = {{flagicon|Afganistan}} [[Talíbanar]]
| commander1  = {{small|
* {{USA}} [[George W. Bush]] (2001–2009)
* {{USA}} [[Barack Obama]] (2009–2017)
* {{USA}} [[Donald Trump]] (2017–2021)
* {{USA}} [[Joe Biden]] (2021)
* {{flagicon|Afganistan|2013}} [[Hamid Karzai]] (2001–2014)
* {{flagicon|Afganistan|2013}} [[Ashraf Ghani]] (2014–2021)}}
| commander2  = {{small|
* {{flagicon|Afganistan}} [[Múlla Múhameð Ómar]] (2001–2013)
* {{flagicon|Afganistan}} [[Akhtar Mansúr]] (2013–2015)
* {{flagicon|Afganistan}} [[Hibatullah Akhundzada]] (2016–2021)}}
| strength1   = {{small|
* Afganski herinn: 352.000}}
| strength2   = {{small|
* Talíbanar: Um 60.000}}
| casualties1 = {{small|Alls um 69.698+ drepnir}}
| casualties2 = {{small|Alls um 69.400+ drepnir}}
| casualties3 = '''Almennir borgarar drepnir: 38.480+'''&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.businessinsider.com/how-many-people-have-been-killed-in-iraq-and-afghanistan|titill=The wars in Iraq and Afghanistan have killed at least 500,000 people, according to a new report that breaks down the toll|höfundur=Daniel Brown|útgefandi=Business Insider|mánuður=9. nóvember|ár=2018|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=10. maí}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://watson.brown.edu/costsofwar/files/cow/imce/papers/2016/War%20in%20Afghanistan%20and%20Pakistan%20UPDATE_FINAL_corrected%20date.pdf|titill=Update on the Human Costs of War for Afghanistan and Pakistan, 2001 to mid-2016|höfundur=Neta Crawford|ár=2016|útgefandi=brown.edu|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=10. maí}}&lt;/ref&gt;
}}Á fyrsta kafla stríðsins sigruðu Bandaríkin og bandamenn þeirra stjórn [[Talíbanar|Talíbana]] í Afganistan og komu á fót nýrri ríkisstjórn. Talíbanar háðu skæruhernað gegn nýju stjórninni og alþjóðlegum öryggissveitum í landinu í um tuttugu ár og náðu smám saman aftur töluverðu landsvæði. 

Árið 2020 ákváðu Bandaríkjamenn að draga herlið sín frá landinu en þegar hafið var að flytja hermenn burt frá Afganistan næsta ár hófu Talíbanar leiftursókn gegn afgönskum stjórnvöldum og sigruðu stjórnarherinn á stuttum tíma. Talíbanar endurheimtu afgönsku höfuðborgina [[Kabúl]] þann 15. ágúst 2021 og höfðu aftur náð yfirráðum í Afganistan þegar Bandaríkjamenn hurfu endanlega frá landinu þann 30. ágúst.

==Söguágrip==
Bandaríkjamenn sendu Talíbönum úrslitakosti og heimtuðu að bin Laden yrði framseldur í varðhald Bandaríkjahers, en Talíbanar höfnuðu þessum kröfum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Þrátefli í Afganistan|url=https://kjarninn.is/skyring/2017-02-22-thratefli-i-afghanistan/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|höfundur=Björn Malmquist|ár=2017|mánuður=26. febrúar|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=10. maí}}&lt;/ref&gt; Bandaríkjamenn hófu í kjölfarið sprengjuárásir á Afganistan þann 7. október 2001 með stuðningi Atlantshafsbandalagsins og [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]]. Bandaríska innrásarhernum tókst að hertaka [[Kabúl]] í desember árið 2001 og binda þannig enda á stjórn Talíbana í landinu. Osama bin Laden og öðrum höfuðpaurum Al-Kaída tókst hins vegar að flýja yfir landamærin til [[Pakistan]].&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Miðausturlönd: Fortíð, nútíð og framtíð|höfundur=Magnús Þorkell Bernharðsson|útgefandi=Mál og menning|ár=2018|ISBN=978-9979-3-3683-9|bls=299}}&lt;/ref&gt;

Eftir að hafa hertekið Afganistan settu Bandaríkin á fót nýja ríkisstjórn í landinu. Árið 2004 voru haldnar frjálsar kosningar þar sem [[Hamid Karzai]] var kjörinn forseti Afganistans.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Brothætt staða í Afganistan|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1039002/|útgefandi=mbl.is|höfundur=Davíð Logi Sigurðsson|ár=2005|mánuður=18. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=10. maí|aðgengi=áskrift}}&lt;/ref&gt; Um leið var kjörið nýtt þing og ný stjórnarskrá sett fyrir landið. 

Þrátt fyrir að Talíbönum hefði verið komið frá völdum var stríðinu þó langt því frá að vera lokið. Frá árinu 2002 söfnuðu Talíbanar liði við landamæri Pakistans og hófu [[Skæruhernaður|skæruhernað]] gegn nýju ríkisstjórninni og erlendum stuðningsmönnum hennar árið 2005. Á árunum 2007 til 2008 tókst Talíbönum að ná völdum á ný í suður- og austurhluta Afganistans. Til þess að stemma stigu við þessari þróun ákvað [[Barack Obama]] Bandaríkjaforseti á árunum 2009 til 2010 að fjölga verulega bandarískum hermönnum í Afganistan og styrkja uppbyggingu afganska ríkishersins.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Afganistan|url=https://www.globalis.is/Atoek/Afganistan|útgefandi=[[Globalis]]|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=10. maí}}&lt;/ref&gt;

Árið 2011 var Osama bin Laden drepinn í árás sérsveita Bandaríkjahers á fylgsni hans í Pakistan. Í kjölfarið var bandarískum hermönnum í Afganistan fækkað nokkuð og voru þeir orðnir um 10.000 árið 2011. Árið 2014 tilkynntu Bandaríkin, Bretland og NATÓ að formlegum hernaðaraðgerðum þeirra í Afganistan væri lokið en að fámennur hópur hermanna yrði áfram í landinu til að berjast gegn hryðjuverkastarfsemi.&lt;ref name=kristinnh&gt;{{Vefheimild|titill=Hið óvinnanlega stríð|url=https://www.frettabladid.is/frettir/hid-ovinnanlega-strid/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=22. ágúst|ár=2021|mánuður=22. ágúst|höfundur=Kristinn Haukur Guðnason|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220408052227/https://www.frettabladid.is/frettir/hid-ovinnanlega-strid/|safndags=8. apríl 2022}}&lt;/ref&gt;

Tugþúsundir fólks hafa látið lífið í stríðinu. Árið 2017 voru enn um 13.000 erlendir hermenn staðsettir í Afganistan til að berjast gegn Talíbönum.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-trump-afghanistan-idUSKBN15P00V|titill=Trump speaks with Afghan leader, U.S. commander calls for more troops|höfundur=Eric Walsh|mánuður=9. febrúar 2017|útgefandi=Reuters|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=10. maí|safnslóð=https://web.archive.org/web/20170412062510/http://www.reuters.com/article/us-usa-trump-afghanistan-idUSKBN15P00V|safndags = 12. apríl 2017}}&lt;/ref&gt; 

===Endalok stríðsins===
Þann 29. febrúar árið 2020 undirrituðu samningamenn Bandaríkjamanna og Talíbana samkomulag í viðleitni til að binda enda á stríðið. Samkomulagið gerði ráð fyrir því að Bandaríkjamenn og bandalagsríki þeirra drægju á næstu fjórtán mánuðum allt herlið sitt frá Afganistan að því gefnu að Talíbanar stæðu á þeim tíma við tiltekin skilyrði, meðal annars að ráðast ekki gegn Bandaríkjamönnum og bandamönnum þeirra og leyfa ekki al-Kaída og öðrum öfgahreyfingum að starfa á yfirráðasvæði sínu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Bandaríkin og Talíbanar undirrituðu friðarsamkomulag|url=https://www.ruv.is/frett/bandarikin-og-talibanar-undirritudu-fridarsamkomulag|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir|ár=2020|mánuður=29. febrúar|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=29. febrúar}}&lt;/ref&gt; 

[[Joe Biden]] Bandaríkjaforseti ákvað í apríl 2021 að kalla alla hermenn heim fyrir september það ár.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20212096640d/aetla-ad-kalla-hermenn-heim-fyrir-fyrsta-september|titill=Ætla að kalla hermenn heim fyrir fyrsta september|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=13. apríl|ár=2021|mánuður=13. apríl|höfundur=Samúel Karl Ólason}}&lt;/ref&gt; Í kjölfarið ákvað NATÓ að draga herlið sitt burt fyrir sama tíma.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/2021/04/15/nato-haettir-adgerdum-i-afganistan|titill=Nató hættir aðgerðum í Afganistan|útgefandi=[[RÚV]]| skoðað-dags = 15. apríl 2021| dags = 15. apríl 2021|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}&lt;/ref&gt; Eftir að Bandaríkjamenn hófu að draga herafla sinn burt frá Afganistan hófu Talíbanar leiftursókn um landið og hertóku fjölda héraðshöfuðborga á stuttum tíma.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20212142363d|titill=Valta yfir stjórnarherinn: Ríkisstjórnin býðst til að deila völdum með Talibönum|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=13. ágúst|ár=2021|mánuður=12. ágúst|höfundur=Samúel Karl Ólason}}&lt;/ref&gt; Þann 15. ágúst höfðu Talíbanar umkringt Kabúl og viðræður voru hafnar um valdfærslu til þeirra frá stjórn [[Ashraf Ghani|Ashrafs Ghani]] forseta.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Yfirvöld í Kabúl gefast upp|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/08/15/yfirvold_i_kabul_gefast_upp/|ár=2021|mánuður=15. ágúst|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=15. ágúst|útgefandi=mbl.is}}&lt;/ref&gt; Stuttu síðar flúði Ghani frá Afganistan og Talíbanar hertóku Kabúl án verulegrar mótspyrnu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Af­ganski for­setinn hefur yfir­gefið landið|url=https://www.frettabladid.is/frettir/afganski-forsetinn-sagdur-hafa-yfirgefid-landid/|ár=2021|mánuður=15. ágúst|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=15. ágúst|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|höfundur=Þorvarður Pálsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20211208072335/https://www.frettabladid.is/frettir/afganski-forsetinn-sagdur-hafa-yfirgefid-landid/|safndags=8. desember 2021}}&lt;/ref&gt;

Síðustu bandarísku hermennirnir yfirgáfu Afganistan þann 30. ágúst 2021.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Síðasti Kaninn yfirgefur Kabúl|url=https://www.frettabladid.is/frettir/sidasti-kaninn-yfirgefur-kabul/|ár=2021|mánuður=30. ágúst|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=30. ágúst|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|höfundur=Ari Brynjólfsson|höfundur2=Ingunn Lára Kristjánsdóttir|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220408052224/https://www.frettabladid.is/frettir/sidasti-kaninn-yfirgefur-kabul/|safndags=8. apríl 2022}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{stubbur|saga}}
[[Flokkur:Saga Afganistans]]
[[Flokkur:Saga Bandaríkjanna]]
[[Flokkur:Stríð á 21. öld]]
[[Flokkur:Stríðið gegn hryðjuverkum]]</text>
      <sha1>1ju78148bbecb9qywizd46d9sxza98p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959289</id>
      <parentid>1959288</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T10:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tók aftur breytingar frá [[Special:Contributions/~2026-21592-18|~2026-21592-18]] ([[User talk:~2026-21592-18|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:TKSnaevarr|TKSnaevarr]]</comment>
      <origin>1950100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11952" sha1="eqsnfj7iddwhlhayjv3jgmn3s5oufmn" xml:space="preserve">{{stríðsátök
| conflict    = Stríðið í Afganistan
| partof      = [[Stríðið gegn hryðjuverkum|stríðinu gegn hryðjuverkum]]
| image       = Collage of the War in Afghanistan (2001-2021).png
| image_size  =300
| caption     = Svipmyndir úr stríðinu í Afganistan
| place       = [[Afganistan]]
| date        = [[7. október]] [[2001]] – [[30. ágúst]] [[2021]] (19 ár, 10 mánuðir, 3 vikur og 2 dagar)
| result      = Sigur Talíbana
* Bandaríkin hertaka Afganistan og steypa af stóli stjórn Talíbana árið 2001. 
* Talíbanar halda áfram skæruhernaði gegn nýrri stjórn Afganistans. 
* Bandaríkin draga her sinn frá Afganistan árið 2021 og landið fellur í hendur Talíbana stuttu síðar.
| combatant1  = {{USA}} [[Bandaríkin]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the International Security Assistance Force.svg|20px]] [[Alþjóðlegu öryggissveitirnar í Afganistan|ISAF]]&lt;br&gt;{{flagicon|Afganistan|2013}} [[Afganistan|Íslamska lýðveldið Afganistan]]
| combatant2  = {{flagicon|Afganistan}} [[Talíbanar]]
| commander1  = {{small|
* {{USA}} [[George W. Bush]] (2001–2009)
* {{USA}} [[Barack Obama]] (2009–2017)
* {{USA}} [[Donald Trump]] (2017–2021)
* {{USA}} [[Joe Biden]] (2021)
* {{flagicon|Afganistan|2013}} [[Hamid Karzai]] (2001–2014)
* {{flagicon|Afganistan|2013}} [[Ashraf Ghani]] (2014–2021)}}
| commander2  = {{small|
* {{flagicon|Afganistan}} [[Múlla Múhameð Ómar]] (2001–2013)
* {{flagicon|Afganistan}} [[Akhtar Mansúr]] (2013–2015)
* {{flagicon|Afganistan}} [[Hibatullah Akhundzada]] (2016–2021)}}
| strength1   = {{small|
* Afganski herinn: 352.000}}
| strength2   = {{small|
* Talíbanar: Um 60.000}}
| casualties1 = {{small|Alls um 69.698+ drepnir}}
| casualties2 = {{small|Alls um 69.400+ drepnir}}
| casualties3 = '''Almennir borgarar drepnir: 38.480+'''&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.businessinsider.com/how-many-people-have-been-killed-in-iraq-and-afghanistan|titill=The wars in Iraq and Afghanistan have killed at least 500,000 people, according to a new report that breaks down the toll|höfundur=Daniel Brown|útgefandi=Business Insider|mánuður=9. nóvember|ár=2018|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=10. maí}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://watson.brown.edu/costsofwar/files/cow/imce/papers/2016/War%20in%20Afghanistan%20and%20Pakistan%20UPDATE_FINAL_corrected%20date.pdf|titill=Update on the Human Costs of War for Afghanistan and Pakistan, 2001 to mid-2016|höfundur=Neta Crawford|ár=2016|útgefandi=brown.edu|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=10. maí}}&lt;/ref&gt;
}}
'''Stríðið í Afganistan''' er stríð sem hófst þegar [[Bandaríkin|Bandaríkjamenn]] og aðildarþjóðir [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]] réðust inn í [[Afganistan]] árið 2001. Stríðið entist í tæplega tuttugu ár og var lengsta stríð í sögu Bandaríkjanna.

Á fyrsta kafla stríðsins sigruðu Bandaríkin og bandamenn þeirra stjórn [[Talíbanar|Talíbana]] í Afganistan og komu á fót nýrri ríkisstjórn. Talíbanar háðu skæruhernað gegn nýju stjórninni og alþjóðlegum öryggissveitum í landinu í um tuttugu ár og náðu smám saman aftur töluverðu landsvæði. 

Árið 2020 ákváðu Bandaríkjamenn að draga herlið sín frá landinu en þegar hafið var að flytja hermenn burt frá Afganistan næsta ár hófu Talíbanar leiftursókn gegn afgönskum stjórnvöldum og sigruðu stjórnarherinn á stuttum tíma. Talíbanar endurheimtu afgönsku höfuðborgina [[Kabúl]] þann 15. ágúst 2021 og höfðu aftur náð yfirráðum í Afganistan þegar Bandaríkjamenn hurfu endanlega frá landinu þann 30. ágúst.

==Söguágrip==
Eftir [[Hryðjuverkin 11. september 2001|árásina á tvíburaturnana]] í New York þann 11. september árið 2001 lýsti [[George W. Bush]] Bandaríkjaforseti yfir [[Stríðið gegn hryðjuverkum|stríði gegn hryðjuverkum]]. Þegar kom á daginn að hryðjuverkasamtökin [[Al-Kaída]] og foringi þeirra, [[Osama bin Laden]], hefðu staðið að baki árásinni beindust sjónir Bandaríkjamanna til Afganistan. Bin Laden og aðrir foringjar samtakanna dvöldust þar í skjóli ríkisstjórnar [[Talíbanar|Talíbana]], sem höfðu komist til valda í landinu árið 1996.

Bandaríkjamenn sendu Talíbönum úrslitakosti og heimtuðu að bin Laden yrði framseldur í varðhald Bandaríkjahers, en Talíbanar höfnuðu þessum kröfum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Þrátefli í Afganistan|url=https://kjarninn.is/skyring/2017-02-22-thratefli-i-afghanistan/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|höfundur=Björn Malmquist|ár=2017|mánuður=26. febrúar|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=10. maí}}&lt;/ref&gt; Bandaríkjamenn hófu í kjölfarið sprengjuárásir á Afganistan þann 7. október 2001 með stuðningi Atlantshafsbandalagsins og [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]]. Bandaríska innrásarhernum tókst að hertaka [[Kabúl]] í desember árið 2001 og binda þannig enda á stjórn Talíbana í landinu. Osama bin Laden og öðrum höfuðpaurum Al-Kaída tókst hins vegar að flýja yfir landamærin til [[Pakistan]].&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Miðausturlönd: Fortíð, nútíð og framtíð|höfundur=Magnús Þorkell Bernharðsson|útgefandi=Mál og menning|ár=2018|ISBN=978-9979-3-3683-9|bls=299}}&lt;/ref&gt;

Eftir að hafa hertekið Afganistan settu Bandaríkin á fót nýja ríkisstjórn í landinu. Árið 2004 voru haldnar frjálsar kosningar þar sem [[Hamid Karzai]] var kjörinn forseti Afganistans.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Brothætt staða í Afganistan|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1039002/|útgefandi=mbl.is|höfundur=Davíð Logi Sigurðsson|ár=2005|mánuður=18. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=10. maí|aðgengi=áskrift}}&lt;/ref&gt; Um leið var kjörið nýtt þing og ný stjórnarskrá sett fyrir landið. 

Þrátt fyrir að Talíbönum hefði verið komið frá völdum var stríðinu þó langt því frá að vera lokið. Frá árinu 2002 söfnuðu Talíbanar liði við landamæri Pakistans og hófu [[Skæruhernaður|skæruhernað]] gegn nýju ríkisstjórninni og erlendum stuðningsmönnum hennar árið 2005. Á árunum 2007 til 2008 tókst Talíbönum að ná völdum á ný í suður- og austurhluta Afganistans. Til þess að stemma stigu við þessari þróun ákvað [[Barack Obama]] Bandaríkjaforseti á árunum 2009 til 2010 að fjölga verulega bandarískum hermönnum í Afganistan og styrkja uppbyggingu afganska ríkishersins.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Afganistan|url=https://www.globalis.is/Atoek/Afganistan|útgefandi=[[Globalis]]|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=10. maí}}&lt;/ref&gt;

Árið 2011 var Osama bin Laden drepinn í árás sérsveita Bandaríkjahers á fylgsni hans í Pakistan. Í kjölfarið var bandarískum hermönnum í Afganistan fækkað nokkuð og voru þeir orðnir um 10.000 árið 2011. Árið 2014 tilkynntu Bandaríkin, Bretland og NATÓ að formlegum hernaðaraðgerðum þeirra í Afganistan væri lokið en að fámennur hópur hermanna yrði áfram í landinu til að berjast gegn hryðjuverkastarfsemi.&lt;ref name=kristinnh&gt;{{Vefheimild|titill=Hið óvinnanlega stríð|url=https://www.frettabladid.is/frettir/hid-ovinnanlega-strid/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=22. ágúst|ár=2021|mánuður=22. ágúst|höfundur=Kristinn Haukur Guðnason|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220408052227/https://www.frettabladid.is/frettir/hid-ovinnanlega-strid/|safndags=8. apríl 2022}}&lt;/ref&gt;

Tugþúsundir fólks hafa látið lífið í stríðinu. Árið 2017 voru enn um 13.000 erlendir hermenn staðsettir í Afganistan til að berjast gegn Talíbönum.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-trump-afghanistan-idUSKBN15P00V|titill=Trump speaks with Afghan leader, U.S. commander calls for more troops|höfundur=Eric Walsh|mánuður=9. febrúar 2017|útgefandi=Reuters|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=10. maí|safnslóð=https://web.archive.org/web/20170412062510/http://www.reuters.com/article/us-usa-trump-afghanistan-idUSKBN15P00V|safndags = 12. apríl 2017}}&lt;/ref&gt; 

===Endalok stríðsins===
Þann 29. febrúar árið 2020 undirrituðu samningamenn Bandaríkjamanna og Talíbana samkomulag í viðleitni til að binda enda á stríðið. Samkomulagið gerði ráð fyrir því að Bandaríkjamenn og bandalagsríki þeirra drægju á næstu fjórtán mánuðum allt herlið sitt frá Afganistan að því gefnu að Talíbanar stæðu á þeim tíma við tiltekin skilyrði, meðal annars að ráðast ekki gegn Bandaríkjamönnum og bandamönnum þeirra og leyfa ekki al-Kaída og öðrum öfgahreyfingum að starfa á yfirráðasvæði sínu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Bandaríkin og Talíbanar undirrituðu friðarsamkomulag|url=https://www.ruv.is/frett/bandarikin-og-talibanar-undirritudu-fridarsamkomulag|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir|ár=2020|mánuður=29. febrúar|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=29. febrúar}}&lt;/ref&gt; 

[[Joe Biden]] Bandaríkjaforseti ákvað í apríl 2021 að kalla alla hermenn heim fyrir september það ár.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20212096640d/aetla-ad-kalla-hermenn-heim-fyrir-fyrsta-september|titill=Ætla að kalla hermenn heim fyrir fyrsta september|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=13. apríl|ár=2021|mánuður=13. apríl|höfundur=Samúel Karl Ólason}}&lt;/ref&gt; Í kjölfarið ákvað NATÓ að draga herlið sitt burt fyrir sama tíma.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/2021/04/15/nato-haettir-adgerdum-i-afganistan|titill=Nató hættir aðgerðum í Afganistan|útgefandi=[[RÚV]]| skoðað-dags = 15. apríl 2021| dags = 15. apríl 2021|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}&lt;/ref&gt; Eftir að Bandaríkjamenn hófu að draga herafla sinn burt frá Afganistan hófu Talíbanar leiftursókn um landið og hertóku fjölda héraðshöfuðborga á stuttum tíma.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20212142363d|titill=Valta yfir stjórnarherinn: Ríkisstjórnin býðst til að deila völdum með Talibönum|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=13. ágúst|ár=2021|mánuður=12. ágúst|höfundur=Samúel Karl Ólason}}&lt;/ref&gt; Þann 15. ágúst höfðu Talíbanar umkringt Kabúl og viðræður voru hafnar um valdfærslu til þeirra frá stjórn [[Ashraf Ghani|Ashrafs Ghani]] forseta.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Yfirvöld í Kabúl gefast upp|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/08/15/yfirvold_i_kabul_gefast_upp/|ár=2021|mánuður=15. ágúst|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=15. ágúst|útgefandi=mbl.is}}&lt;/ref&gt; Stuttu síðar flúði Ghani frá Afganistan og Talíbanar hertóku Kabúl án verulegrar mótspyrnu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Af­ganski for­setinn hefur yfir­gefið landið|url=https://www.frettabladid.is/frettir/afganski-forsetinn-sagdur-hafa-yfirgefid-landid/|ár=2021|mánuður=15. ágúst|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=15. ágúst|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|höfundur=Þorvarður Pálsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20211208072335/https://www.frettabladid.is/frettir/afganski-forsetinn-sagdur-hafa-yfirgefid-landid/|safndags=8. desember 2021}}&lt;/ref&gt;

Síðustu bandarísku hermennirnir yfirgáfu Afganistan þann 30. ágúst 2021.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Síðasti Kaninn yfirgefur Kabúl|url=https://www.frettabladid.is/frettir/sidasti-kaninn-yfirgefur-kabul/|ár=2021|mánuður=30. ágúst|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=30. ágúst|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|höfundur=Ari Brynjólfsson|höfundur2=Ingunn Lára Kristjánsdóttir|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220408052224/https://www.frettabladid.is/frettir/sidasti-kaninn-yfirgefur-kabul/|safndags=8. apríl 2022}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{stubbur|saga}}
[[Flokkur:Saga Afganistans]]
[[Flokkur:Saga Bandaríkjanna]]
[[Flokkur:Stríð á 21. öld]]
[[Flokkur:Stríðið gegn hryðjuverkum]]</text>
      <sha1>eqsnfj7iddwhlhayjv3jgmn3s5oufmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Í fréttum...</title>
    <ns>4</ns>
    <id>154362</id>
    <revision>
      <id>1959239</id>
      <parentid>1959179</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T18:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1959239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1214" sha1="80oajj4aylz63670dda84k8ukwat6ev" xml:space="preserve">[[Mynd: Artemis II Launch (KSC-04012026-Artemis II Launch-5).jpg |200px|right|alt=Artemis II|link=Artemis II]]
* [[8. apríl]]: Samið er um tveggja vikna vopnahlé í '''[[Íransstríðið 2026|Íransstríðinu]]'''.
* [[1. apríl]]: Geimflugið '''[[Artemis II]]''' (''sjá mynd'') leggur af stað frá jörðu í ferð í kringum [[tunglið]].
* [[24. mars]]: Þingkosningar fara fram í [[Danmörk]]u. [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Danmörk)|Jafnaðarmannaflokkur]] '''[[Mette Frederiksen]]''' forsætisráðherra tapar miklu fylgi en vinnur þó flest þingsæti.

'''Yfirstandandi:''' [[Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)|Borgarastyrjöldin í Jemen]] &amp;nbsp;• [[Borgarastyrjöldin í Súdan (2023–)|Borgarastyrjöldin í Súdan]] &amp;nbsp;• [[Innrás Rússa í Úkraínu]] / [[Stríð Rússlands og Úkraínu]] &amp;nbsp;• [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]] &amp;nbsp;• [[Stríð Ísraels og Hamas 2023–|Stríð Ísraels og Hamas]]
&lt;br&gt;
'''Nýleg andlát''': [[Lionel Jospin]] (22. mars) &amp;nbsp;• [[Nicholas Brendon]] (20. mars) &amp;nbsp;• [[Robert Mueller]] (20. mars) &amp;nbsp;• [[Chuck Norris]]  (19. mars) &amp;nbsp;• [[Jürgen Habermas]] (14. mars) &amp;nbsp;• [[Hjálmar H. Ragnarsson]] (13. mars)</text>
      <sha1>80oajj4aylz63670dda84k8ukwat6ev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sólmundur Hólm Sólmundarson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158631</id>
    <revision>
      <id>1959272</id>
      <parentid>1924312</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T01:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1959272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="894" sha1="ir22wbp0nn53h16lut8dpum87o31hj5" xml:space="preserve">'''Sólmundur Hólm Sólmundsson''' (f. [[14. júlí]] [[1983]] á [[Selfoss|Selfossi]]) oftast kallaður '''Sóli Hólm''', er íslenskur [[grínisti]], [[Uppistand|uppistandari]] og [[eftirherma]].

== Ferill ==
===Sjónvarp===
* [[Ha? (sjónvarpsþáttur)|Ha?]] (2011)
* [[Mið-Ísland]] (2012)
* [[Áramótaskaup 2015]] (2015)
* [[Ghetto betur]] (2016) Einn þáttur
* [[Útsvar (sjónvarpsþáttur)|Útsvar]] (2017-2019)
* [[Áramótaskaup 2019]] (2019)
* [[Föstudagskvöld með Gumma Ben|Föstudagskvöld með Gumma Ben og Sóla Hólm]] (2019-)
* [[Jarðarförin mín]] (2020)
* [[Áramótaskaup 2020]] (2020)
* [[Áramótaskaup 2021]] (2021)
* [[Stóra sviðið]] (2022) Einn þáttur
* [[The Flight Attendant]] (2022) Einn þáttur

===Bækur===
* Sjúdírarirei - Endurminningar Gylfa Ægissonar (2009)


{{F|1983}}
[[Flokkur:Íslenskir grínistar]]
[[Flokkur:Íslenskar eftirhermur]]</text>
      <sha1>ir22wbp0nn53h16lut8dpum87o31hj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Horn (rúmfræði)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164028</id>
    <revision>
      <id>1959229</id>
      <parentid>1784636</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T12:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1959229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1827" sha1="qkn3em1b8hazc080hcqet5640kb2h24" xml:space="preserve">[[Mynd:Two_rays_and_one_vertex.png|thumb|right|Tveir geislar stefna frá einum oddpunkti.]]
'''Horn''' er í [[evklíðsk rúmfræði|evklíðskri rúmfræði]] þegar tveir geislar í sama [[flötur|fleti]] mætast í sama punkti sem nefnist [[oddpunktur]]. Stærð horna er oftast gefin upp sem [[bogmál]] sem mælir fjarlægðina milli geislanna á hring með miðju í oddpunktinum í [[gráða (horn)|gráðum]].

Engin ein almennt viðurkennd skilgreining á horni er til. Hægt er að skilgreina fyrirbærið horn í tilteknu samhengi, en erfitt er að búa til skilgreiningu sem gildir í hvaða samhengi sem er.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Henderson |title=Experiencing Geometry- Euclildian and non-Euclidian With History |publisher=Pearson Prentice Hall |year=2020 |isbn=978-1-4297-9985-0}}&lt;/ref&gt; Ein skilgreining er að horn sé rúmmynd þar sem tveir geislar á fleti deila sama endapunkti. Hornið getur verið skilgreint sem kverkin milli geislanna, flöturinn milli geislanna, eða snúningsmagnið á milli þeirra.

Ef armar horns eru gagnstæðar línur, er hornið nefnt „beint horn“. Ef armarnir liggja saman er hornið kallað „núllhorn“.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Horn|website=Stæ.is|author=Jóhann Sigurðsson|date=08/2011|url=https://xn--st-2ia.is/fletta/horn}}&lt;/ref&gt;

Almennt séð myndast horn þar sem tvö [[línustrik]] mætast, eins og við horn þríhyrninga og annarra marghyrninga. Þar sem tveir fletir eða [[ferill|ferlar]] mætast er hornið milli tveggja [[snertill|snertla]] ferlanna í skurðpunktinum.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Chisholm, Hugh|year=1911|chapter=Angle|title=Encyclopædia Britannica|volume=2|edition=11|publisher=Cambridge University Press|pages=14}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{stubbur|stærðfræði}}
[[Flokkur:Rúmfræði]]
[[Flokkur:Evklíðsk rúmfræði]]</text>
      <sha1>qkn3em1b8hazc080hcqet5640kb2h24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bakgarðshlaup</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182526</id>
    <revision>
      <id>1959233</id>
      <parentid>1949882</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T17:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalendar</username>
        <id>56821</id>
      </contributor>
      <comment>Heimsmet í snjó</comment>
      <origin>1959233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2362" sha1="hstnspyhaxgt997vt48wi9xxv4v9k1h" xml:space="preserve">[[File:Backyard ultra Йошкар-Ола 2026.03.09.jpg|thumb|Backyard Ultra Snow Run í [[Yoshkar-Ola]], 9. mars 2026. Upphaf 49. klukkustundar hlaupsins]]
'''Bakgarðshlaup''' (Enska: Backyard ultra) er útfærsla af ofurmaraþonhlaupi þar sem keppendur verða að hlaupa 6,706 kílómetra á innan við einni klukkustund. Hver hringur byrjar alltaf á heila tímanum og eftir hvern hring má nota tímann sem er eftir af klukkutímanum til að hvílast og undirbúa sig fyrir næsta hring. Hlaupinu er lokið þegar aðeins einn hlaupari er eftir til að klára hring. Bakgarðshlaup eru uppfinning Gary &quot;Lazarus Lake&quot; Cantrell.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/10/23/sports/backyard-ultra-ukraine.html|title=For Ukrainian Runners, a Brutal Race Made Sense When Little Else Did (Published 2022)|author=Jared Beasley|publisher=[[New York Times]]|date=2022-10-23|access-date=2024-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024232741/https://www.nytimes.com/2022/10/23/sports/backyard-ultra-ukraine.html|language=en |archive-date=2022-10-24}}&lt;/ref&gt;

Lengsta vegalengd sem keppandi hefur náð í bakgarðshlaupi eru 108 hringir (720 km) sem bandaríski hlauparinn Harvey Lewis náði árið 2023 í ''Big's Backyard Ultra'' í Bell Buckle, [[Tennessee]], [[Bandaríki Norður-Ameríku|Bandaríkjunum]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://marathonhandbook.com/harvey-lewis-breaks-backyard-ultra-record/|title=Harvey Lewis Breaks Backyard Ultra World Record After Running Over 700k In Five Days|author=Jessy Carveth|publisher=Marathon Handbook|date=2023-10-26|language=en-US|access-date=2024-09-24}}&lt;/ref&gt;

Þekktust af bakgarðshlaupum á Íslandi eru [[Bakgarður Náttúruhlaupa|Bakgarðshlaupið í Heiðmörk]] og [[Bakgarður 101]].

Frá 7. til 10. mars 2026 var sett heimsmet í snjó í Backyard Ultra, 84 hringi, í [[Yoshkar-Ola]]. Hitastigið lækkaði niður í -25°C.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vk.com/wall-229304755_2546|title=Backyard Ultra Trail / Марий Форест Snowrun|date=2026-03-24|access-date=2026-03-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://docs.google.com/spreadsheets/d/1y8NonO3_0zSBLwWbJ8ye6rB3Y4TjTNBZnO_v1NX3_Ok/edit?gid=934396465#gid=934396465|title=П-ПРОТОКОЛ 7 МАРТА 2026 BY MFSR |date=2026-03-24|access-date=2026-03-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

==Heimildir==
{{reflist}}

[[Flokkur:Langhlaup]]</text>
      <sha1>hstnspyhaxgt997vt48wi9xxv4v9k1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Íransstríðið 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189967</id>
    <revision>
      <id>1959240</id>
      <parentid>1952450</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T18:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1959240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26784" sha1="3kryuqfsjwxe35juaiy75ed0wpkdw5d" xml:space="preserve">{{líðandi stund}}
{{Infobox military conflict
| conflict          =
| partof            =
| image             = {{multiple image
| border                 = infobox
| total_width            = 290
| image_style            = border:1;
| perrow                 = 1/2/2/1
| image1 = Attack on Lamerd 1 Tasnim 28Feb2026.jpg
| image2 =
| image3 = Attack on Lamerd 2 Tasnim 28Feb2026.jpg
| image4 = Attack on Lamerd 11 Tasnim 28Feb2026.jpg
| image5 = Shajareh Tayyebeh school in Minab photos from Mehr (9).jpg
| image6 = Attack on Lamerd 30 Tasnim 28Feb2026.jpg
}}
| image_upright     = 
| alt               = 
| caption           = 
| date              = 28. febrúar 2026 – ({{Age in years, months, weeks and days|month1=2|day1=28|year1=2026}})
| place             = [[Mið-Austurlönd]] (aðallega við [[Persaflói|Persaflóa]] og [[Botnalönd]])
| status            = Vopnahlé í gildi frá 8. apríl {{Bulleted list
  | Háttsettir íranskir embættismenn drepnir, meðal annars [[Ali Khamenei]]
  | Bráðabirgðaleiðtogaráð tekur við stjórn Írans
  | Íran lokar siglingum gegnum [[Hormússund]] og veldur hækkun á alþjóðlegu olíuverði
  | Ísrael og [[Hizbollah]] skiptast á loftárásum 
| [[Katar]] gerir gagnárásir á Íran vegna árása Írana á Hamad-alþjóðaflugvöllinn
  }}
| combatant1        = {{tree list}}
* {{flag|Ísrael}}
* {{flag|Bandaríkin}}
----
* '''Eingöngu varnaraðgerðir:'''
* {{flag|Barein}}{{efn|name=fn1|Varð fyrir árásum Írana og skaut niður íranskar eldflaugar og dróna.}}
* {{flag|Frakkland}}{{efn|Sendi út orrustuþotur til að verja [[Camp de la Paix|flugstöð sína]] í Abú Dabí.&lt;ref&gt;{{cite web |title=France ready to defend partners after Iranian strikes, minister says |url=https://www.iranintl.com/en/202603038035 |website=Iran International |access-date=3 March 2026 |date=3 March 2026 }}&lt;/ref&gt;}}
* {{flag|Grikkland}}{{efn|Sendi skip og orrustuþotur til að vernda Kýpur og liðsafla sinn þar.&lt;ref name=KP&gt;{{cite news |title=Greece Backs Cyprus: Nikos Dendias Visits Nicosia as Frigates and F-16s Deployed Greek City Times |url=https://greekcitytimes.com/2026/03/02/greece-deploys-frigates-f16s-cyprus-dendias-visit/ |access-date=2 March 2026 |work=Greek City Times |date=2 March 2026 |location=Athens}}&lt;/ref&gt;}}
* {{flag|Írak}}{{efn|Varð fyrir árásum beggja stríðsaðila og skaut niður íranskar eldflaugar og dróna.}}
** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[Íraska Kúrdistan|Kúrdistan]]&lt;ref name=&quot;KurdishOppTargeted&quot;&gt;{{cite news|title=Strikes, power cuts, uncertainty: US-Israel war with Iran impacts Kurdistan Region|url=https://thenewregion.com/posts/4723|website=The New Region|date=1 March 2026|access-date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt;{{efn|Varð fyrir árásum Írana og skaut niður íranskar eldflaugar og dróna.}}
* {{flag|Jórdanía}}{{efn|name=fn2|Herstöð innan landamæra Jórdaníu varð fyrir loftárásum Írana en jórdanskir hermenn skutu eldflaugar og dróna niður.}}
* {{flag|Katar}} {{small|(frá 3. mars)}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Qatar carried out strikes in Iran after thwarting attack on Doha airport|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-888681|date=3 March 2026|access-date=3 March 2026|website=Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Kúveit}}{{efn|name=fn1}}
* {{flag|Óman}}{{efn|name=fn1}}
* {{flag|Sádi-Arabía}}{{efn|name=fn1}}
* {{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}}{{efn|Varð fyrir árásum Írana og skaut niður íranskar eldflaugar og dróna.}}
* {{flag|Bretland}}{{efn|Sendi orrustuþotur til að verja herstöðvar og bandamenn sína á svæðinu.}}
** [[Akrótírí og Dekelía]]{{efn|Flugstöðvar breska flughersins urðu fyrir drónaárásum Írana.}}
{{tree list/end}}
| combatant2        = {{tree list}}
* {{flag|Íran}}
* [[Andspyrnuöxullinn]]
** {{Flagicon image|InfoboxHez.PNG}} [[Hizbollah]] {{small|(frá 2. mars)}}
** {{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[Íslamska andspyrnan í Írak]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Toomey|first=Bridget|title=Iraqi Shiite militias join the war between Israel, the US, and Iran with drone attacks|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/iraqi-shiite-militias-join-the-war-between-israel-the-united-states-and-iran-with-drone-attacks.php|date=1 March 2026|access-date=2 March 2026|website=FDD's Long War Journal}}&lt;/ref&gt;
** {{flagicon image|InfoboxPIJ.svg}} [[Íslamska Jihad-hreyfingin í Palestínu]] {{small|(frá 2. mars)}}
** {{Flagicon image|PMF infobox.png}} [[Hashed al-Shaabi]]
** {{Flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[Hútí-fylkingin]] {{small|(frá 28. mars)}}
{{tree list/end}}
&lt;!-- Commanders --&gt;| commander1        = {{ubl
  | {{flagicon|United States}} '''[[Donald Trump]]'''
  | {{flagicon|United States}} [[JD Vance]]
  | {{flagicon|United States}} [[Marco Rubio]]
  | {{flagicon|United States}} [[Pete Hegseth]]
  | {{flagicon|United States}} [[Dan Caine]]
  | {{flagicon|United States}} [[Brad Cooper (flotaforingi)|Brad Cooper]]
  | {{flagicon|United States}} [[Patrick Frank]]
  | {{flagicon|United States}} [[Curt Renshaw]]
  | {{flagicon|United States}} [[Derek France]]
  | {{flagicon|Israel}} '''[[Benjamín Netanjahú]]'''
  | {{flagicon|Israel}} [[Israel Katz]]
  | {{flagicon|Israel}} [[David Barnea]]
  | {{flagicon|Israel}} [[Eyal Zamir]]
  | {{flagicon|Israel}} [[Tamir Yadai]]
  | {{flagicon|Israel}} [[Tomer Bar]]
  | {{flagicon|Israel}} [[Shlomi Binder]]
  | {{flagicon|Israel}} [[Itzik Cohen (herforingi)|Itzik Cohen]]
  | {{flagicon|Israel}} [[David Saar Salama]]
  | {{flagicon|Israel}} [[Shai Klapper]]
  }}
| commander2        = {{ubl
  | {{flagicon|Iran}} '''[[Ali Khamenei]]''' [[Pólitískt morð|'''X''']]&lt;br&gt;
  | {{flagicon|Iran}} '''[[Mojtaba Khamenei]]'''
  | {{flagicon|Iran}} '''[[Masoud Pezeshkian]]'''
  | {{flagicon|Iran}} [[Mohammad Reza Aref]]
  | {{flagicon|Iran}} [[Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i]]
  | {{flagicon|Iran}} [[Abbas Araghchi]]
  | {{flagicon|Iran}} [[Ahmad Vahidi]]
  | {{flagicon|Iran}} [[Aziz Nasirzadeh]] {{KIA}}
  | {{flagicon|Iran}} [[Ali Larijani]] [[Pólitískt morð|'''X''']]
  | {{flagicon|Iran}} [[Alireza Arafi]]
  | {{flagicon|Iran}} [[Abdolrahim Mousavi]] [[Pólitískt morð|'''X''']]
  | {{flagicon|Iran}} [[Ali Abdollahi]]
  | {{flagicon|Iran}} [[Amir Hatami]]
  | {{flagicon|Iran}} [[Mohammad Pakpour]] {{KIA}}
  | {{flagicon|Iran}} [[Majid Mousavi]]
  | {{flagicon|Iran}} [[Alireza Tangsiri]] {{KIA}}
  | {{flagicon|Iran}} [[Ali Shamkhani]] [[Pólitískt morð|'''X''']]
  | {{Flagicon image|InfoboxHez.PNG}} [[Naim Qassem]]
  | {{Flagicon image|InfoboxHez.PNG}} [[Mohammad Raad]]
  | {{flagicon image|InfoboxPIJ.svg}} Adham Adnan al-Othman [[Pólitískt morð|'''X''']]
  }}

&lt;!-- Casualties --&gt;| casualties1       = {{plainlist}}
*'''Skv. Ísrael og BNA:'''
* {{flagicon|Israel}}:
** 12 manns drepnir
** 11 týndir&lt;ref name=&quot;Mohamed&quot;&gt;{{Cite web |first1=Edna |last1=Mohamed |first2=Federica |last2=Marsi |title=US and Israel attack Iran; explosions heard in Israel |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran |access-date=28 February 2026 |website=[[Al Jazeera English]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=The Second Day of the U.S.–Israel and Iran War: Rising Civilian Casualties|url=https://www.en-hrana.org/the-second-day-of-the-u-s-israel-and-iran-war-rising-civilian-casualties/|website=HRANA}}&lt;/ref&gt;
** 777 særðir&lt;ref&gt;{{cite web |first=Lahav |last=Harkov |date=1 March 2026 |url=https://jewishinsider.com/2026/03/iran-war-update-missile-strikes-israel-casualties/ |title=At least 12 killed in Iranian missile strikes in Israel since start of war |website=[[Jewish Insider]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/health-ministry-says-777-people-hospitalized-since-start-of-iran-war/|title=Health Ministry says 777 people hospitalized since start of Iran war|first=Diana|last=Bletter|date=2 March 2026|website=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Bandaríkin}}:
** 6 hermenn drepnir
** 18 særðir&lt;ref&gt;{{Cite web|title= Middle East crisis live: Israel launches new attacks on Tehran and Beirut as Iran closes critical Strait of Hormuz|url= https://www.theguardian.com/world/live/2026/mar/02/us-israel-war-iran-live-updates-attacks-strikes-tehran-lebanon-beirut-hezbollah-dubai-latest-news|website=The Guardian|date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.newsnationnow.com/world/fourth-us-service-members-dies-iran-us-israel-strikes/|title= Fourth US service members dies following Iran strikes|date=2 March 2026|access-date=2 March 2026|agency=News Nation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN-2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/world/live-news/iran-israel-us-attack-03-02-26-intl-hnk|title=Live updates: Trump warns Iran about larger strikes as war spirals in Middle East|date=2 March 2026|website=CNN}}&lt;/ref&gt;
** 2 starfsmenn varnarmálaráðuneytisins særðir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/americas/iranian-strike-on-hotel-in-bahrain-injured-2-us-defense-department-employees-report/3847152|title=Iranian strike on hotel in Bahrain injured 2 US Defense Department employees: Report|website=Anadolu Agency}}&lt;/ref&gt;
** 3 [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E-vélar]] skotnar niður (voðaskot)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Three U.S. F-15s Involved in Friendly Fire Incident in Kuwait; Pilots Safe|url=https://www.centcom.mil/MEDIA/PRESS-RELEASES/Press-Release-View/Article/4418568/three-us-f-15s-involved-in-friendly-fire-incident-in-kuwait-pilots-safe/|date=2 March 2026|website=CentCom|access-date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Katar}}: 
** 16 manns særðir&lt;ref name=&quot;auto5&quot;&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ministry of Interior announces 8 new injuries resulting from Iranian attack |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/01/03/2026/ministry-of-interior-announces-8-new-injuries-resulting-from-iranian-attack |access-date=1 March 2026 |website=The Peninsula Newspaper |language=en |agency=QNA}}&lt;/ref&gt;&lt;hr&gt;
*'''Skv. Íran:'''&lt;br&gt;
* {{flagicon|Bandaríkin}}:
650 hermenn drepnir eða særðir&lt;ref&gt;{{Cite news |title=US Forces Suffer 650 Casualties As Iranian Strikes Force Retreat of American Carrier: IRGC |url=https://www.tasnimnews.ir/en/news/2026/03/03/3530082/us-forces-suffer-650-casualties-as-iranian-strikes-force-retreat-of-american-carrier-irgc |access-date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=IRGC claims 650 US troops killed or wounded in Iran strikes |url=https://news.az/news/irgc-claims-650-us-troops-killed-or-wounded-in-iran-strikes |access-date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=650 American soldiers killed in retaliatory strikes, says Iran |url=https://gazettengr.com/650-american-soldiers-killed-in-retaliatory-strikes-says-iran/ |access-date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;hr&gt;
* {{flagicon|Kúveit}}:
** 2 sjóliðar drepnir&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/kuwait-says-two-navy-soldiers-killed-2026-03-02/ |title=Kuwait says two navy soldiers killed |work=Reuters |date=2 March 2026 }}&lt;/ref&gt;
** 3 hermenn særðir&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Freiberg |first=Nava |date=28 February 2026 |title=Kuwait says 3 soldiers injured by Iran missile strike |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/kuwait-says-3-soldiers-injured-by-iran-missile-strike/ |access-date=3 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;
{{Endplainlist}}
| casualties2       = {{plainlist}}
* '''Skv. Ísrael og BNA:'''
* 1.000–1.500 hermenn drepnir&lt;ref name=tjp&gt;{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-888576|title=Over 1,000 IRGC and Iranian security officials killed since start of war, source tells 'Post'|last1=Stein |first1=Amichai|work=The Jerusalem Post|date=2 March 2026|access-date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* 48 leiðtogar drepnir&lt;ref name=&quot;Reuters-2026a&quot;&gt;{{cite news |title=Trump says 48 leaders killed in strikes on Iran, in Fox News interview |url=https://www.reuters.com/world/us/trump-says-48-leaders-killed-strikes-iran-fox-news-interview-2026-03-01/ |access-date=1 March 2026 |website=Reuters |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* 11 herskipum sökkt&lt;ref&gt;{{cite tweet |title=Two days ago, the Iranian regime had 11 ships in the Gulf of Oman, today they have ZERO. The Iranian regime has harassed and attacked international shipping in the Gulf of Oman for decades. Those days are over. Freedom of maritime navigation has underpinned American and global economic prosperity for more than 80 years. U.S. forces will continue to defend it.|user=CENTCOM|number=2028553001644736808|access-date=2 March 2026 |work=[[U.S. Central Command]]|date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* A. m. k. 1 [[McDonnell Douglas F-4 Phantom II|F-4E]]-, 2 [[Northrop F-5|F-5E]]-,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-evening-special-report-march-1-2026/|title=Iran Update Evening Special Report, March 1, 2026|first=Nadia|last=Sleiman|date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 [[Sukhoi Su-17|Su-22M4]]-&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://defence-blog.com/u-s-forces-destroy-iranian-su-22-combat-aircraft/|title=U.S. Forces destroy Iranian Su-22 combat aircraft|date=2 March 2026|website=Defence Blog – Military and Defense News}}&lt;/ref&gt; og 2 [[Su-24]]-vélum (skv. Katar) tortímt&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/iran-israel-us-03-02-2026-cb42936de1d8c261be8f30f11c6665fa|title=War widens as Israel and US pound Iran and Tehran and its allies hit back|first1=Jon|last1=Gambrell|first2=Melanie|last2=Lidman|date=2 March 2026|website=AP News}}&lt;/ref&gt;&lt;hr&gt;
* '''Skv. Íranska rauða hálfmánanum:'''&lt;ref name=&quot;ajblogmarch3&quot;&gt;{{Cite news |last=Osgood |first=Brian |last2=Sabah |first2=Zaid |last3=Regencia |first3=Ted |title=Israel bombs Iran, Lebanon; Trump says war to last 4 weeks or longer |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |access-date=3 March 2026 |work=[[Al Jazeera English]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ≥787 drepnir{{efn|&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 787 killed in US-Israeli attacks: Report |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/least-787-killed-us-israeli-attacks-report |access-date=3 March 2026 |publisher=Middle East Eye |date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt;Þ. á m. a. m. k. 180 almennir borgarar í loftárás á skóla í Minab),&lt;ref name=&quot;Middle East Eye&quot;&gt;{{Cite web |title=Death toll from Israeli strike on Iran girls school rises to 180 |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/death-toll-israeli-strike-iran-girls-school-rises-180 |access-date=2 March 2026 |website=Middle East Eye |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MINAB148&quot;&gt;{{Cite news |last=El Damanhoury |first=Kareem |date=1 March 2026 |title=Death toll at girls' school hit in strike rises to 148 |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm73v6qo000b3b6r2bogv6my |work=[[CNN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20260301151919/https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm73v6qo000b3b6r2bogv6my|archive-date=1 March 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Al Jazeera English-2026b&quot;&gt;{{cite news |date=28 February 2026 |title=Israel strikes two schools in Iran, killing more than 50 people |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/israel-strikes-two-schools-in-iran-killing-more-than-50-people |access-date=28 February 2026 |work=[[Al Jazeera English]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lizzie Porter-2026&quot;&gt;{{cite tweet |user=lcmporter |number=2028391879092396351 |author=Lizzie Porter |title=555 people have been killed in US and Israeli attacks across Iran, the country's Red Crescent Society said. |date=2 March 2026 |access-date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; og kínverskur ríkisborgari&lt;ref name=&quot;ReutersChina&quot;&gt;{{cite news |title=China says one citizen dead in Iran conflict, more than 3,000 evacuated |url=https://www.reuters.com/world/china/china-says-one-citizen-dead-iran-conflict-more-than-3000-evacuated-2026-03-02/ |access-date=2 March 2026 |website=Reuters |date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt;}}&lt;hr&gt; '''Skv. [[HRANA]]:'''&lt;ref name=&quot;HRANA&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.en-hrana.org/the-third-day-of-the-u-s-israel-war-on-iran-rising-casualties-and-intensified-strikes-in-tehran-and-western-provinces/ |title=The Third Day of the U.S.–Israel War on Iran: Rising Casualties and Intensified Strikes in Tehran and Western Provinces |work=HRANA}}&lt;/ref&gt;
* 742 almennir borgarar drepnir
----
* {{Flagicon image|PMF infobox.png}}: 4 hermenn drepnir, 3 særðir&lt;ref name=&quot;Kurdistan 24-2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/897171/slug|title=Iran-Backed Iraqi Militia Says Four Fighters Killed in US-Israeli Airstrike as Protests Erupt Across Iraq|date=1 March 2026|website=Kurdistan 24}}&lt;/ref&gt;
----
* {{flagicon|Líbanon}}: 52 manns drepnir, 153 særðir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/international/live/2026/03/02/en-direct-iran-donald-trump-envisage-que-l-attaque-sur-l-iran-durera-4-a-5-semaines-israel-bombarde-le-liban_6668663_3210.html|title=En direct, Iran: au troisième jour des attaques des Etats-Unis et d'Israël, et des ripostes de Téhéran au Moyen-Orient, les dernières informations en direct |website=[[Le Monde]] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AlJazeeraLebanon&quot;&gt;{{cite news |url=https://aje.news/wwomw4?update=4354237 |title=Israeli air attacks on Lebanon kill at least 31, wound dozens more: Health Ministry |work=Al Jazeera English}}&lt;/ref&gt;
| casualties3       = &lt;!--Non-belligerents below--&gt;
{{ubl|style=text-align: left;
  | {{flagicon|Sameinuðu arabísku furstadæmin}} 3 manns drepnir{{efn|Bangladessi, Pakistani og Nepali.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=One Bangladeshi killed in UAE after Iranian attacks: Defence Ministry |work=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |url=https://www.thedailystar.net/news/world/news/one-bangladeshi-killed-uae-after-iranian-attacks-defence-ministry-4118001 |date=1 March 2026 |access-date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Pakistani citizen dies as UAE intercepts Iranian missile amid US, Israel strikes |work=[[The Express Tribune]] |url=https://tribune.com.pk/story/2595065/pakistani-citizen-dies-as-uae-intercepts-iranian-missile-amid-us-israel-strikes |date=28 February 2026 |access-date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=One Nepali among three killed in Iranian attack in UAE |work=[[The Kathmandu Post]] |url=https://kathmandupost.com/nepali-diaspora/2026/03/01/one-nepali-among-three-killed-in-iranian-attack-in-uae |date=1 March 2026 |access-date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UAE successfully intercepts Iranian missiles, one civilian dead |url=https://www.khaleejtimes.com/uae/uae-intercepts-iranian-missiles-targeting-country |access-date=3 March 2026 |website=Khaleej Times |language=en}}&lt;/ref&gt;}} og 68 aðrir særðir í [[Sameinuðu arabísku furstadæmin|Sameinuðu arabísku furstadæmunum]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/uae-says-it-intercepted-15-missiles-148-drones-from-iran/3847103|title=UAE says it intercepted 15 missiles, 148 drones from Iran|website=Anadolu Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=3 killed, 68 injured as UAE intercepts 186 Iranian missiles, 812 drones |date=2026-03-03 |url=https://www.observerbd.com/news/568315 |access-date=2026-03-03 |work=[[The Daily Observer (Bangladesh)|The Daily Observer]]}}&lt;/ref&gt;
  | {{flagicon|Barein}} 2 manns drepnir{{Efn|Þ. á m. bangladesskur ríkisborgari&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iran attack kills Bangladeshi expat in Bahrain|url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/local-news/f2p399kna2 |publisher=[[Prothom Alo]] |access-date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt;}} og 6 aðrir særðir í [[Barein]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 March 2026 |title=One killed, two severely injured after missile interception in Bahrain |url=https://www.iranintl.com/en/202603025343 |access-date=3 March 2026 |website=Iran International |language=en}}&lt;/ref&gt;
  | {{flagicon|Kúveit}} 1 almennur borgari drepinn 32 aðrir særðir í [[Kúveit]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=الصحة: حالة وفاة واحدة و32 إصابة على خلفية التطورات الراهنة في المنطقة |url=https://kuwaitnews.com/124270/ |access-date=1 March 2026 |website=Kuwait News |date=1 March 2026 |trans-title=Health Ministry: One death and 32 injuries reported due to current developments in the region}}&lt;/ref&gt;
  | {{flagicon|Óman}} 1 drepinn og 3 særðir í [[Óman]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Oman's commercial port hit by two drones, one injured, says state news agency |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/omans-commercial-port-hit-by-two-drones-one-injured-says-state-news-agency/ |access-date=3 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;{{citation needed|date=March 2026}}
  | {{flagicon|Jórdanía}} 5 særðir í [[Jórdanía|Jórdaníu]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Akour |first=Omar |title=Jordanian police say 5 people injured by falling shrapnel after Iranian projectiles were intercepted in the kingdom's airspace |url=https://apnews.com/live/us-israel-strikes-iran-khamenei-03-01-2026#0000019c-aae6-d9be-a19f-aefee3e40000 |access-date=1 March 2026 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;
  | {{flagicon|Kína}} 1 kínverskur ríkisborgari drepinn í [[Íran]]&lt;ref name=&quot;ReutersChina&quot;/&gt;
  | {{flagicon|Filippseyjar}} 1 filippseyskur ríkisborgari drepinn í [[Ísrael]]&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1270065 |title=Israel embassy mourns 'selfless' OFW killed in missile strike |last1=Moaje |first1=Maritas |last2=Austria |first2=Hilda |website=Philippine News Agency |date=2 March 2026 |access-date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt;
  | {{flagicon|Indland}} 3 indverskir ríkisborgarar drepnir, 1 særður á [[Hormússund]]i&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://scroll.in/latest/1091126/three-indian-seafarers-killed-one-injured-in-west-asia-conflict-says-centre?fbclid=IwdGRjcAQTmmdjbGNrBBOaWWV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHiTLWJAcQBOZ81tfHmeGmLGepU7Vx_4-gKLEGoAv1NiPs_0j0WlqJQ96gHhg_aem_644jpQZjhHRJSbUBLWG--w |title=Three Indian seafarers killed, one injured in West Asia conflict, says Centre|date=3 March 2026 |website=Scroll |access-date=3 February 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- 5 people killed in Syria were later reported to be from an unrelated explosion https://www.newarab.com/news/five-killed-south-syria-depot-explosion-not-iran-missile --&gt;
  }}
&lt;!-- Strength --&gt;| strength1         = 
| strength2         = 
}}
'''Íransstríðið''' vísar til yfirstandandi átaka á milli [[Íran|Íslamska lýðveldisins Írans]] annars vegar og [[Bandaríkin|Bandaríkja Ameríku]] og [[Ísrael|Ísraelsríkis]] hins vegar.

Þann 28. febrúar 2026 gerðu Ísrael og Bandaríkin loftárásir á skotmörk í Íran. Þar á meðal voru [[Teheran]], [[Isfahan]], [[Qom]], [[Karaj]] og [[Kermanshah]]. Markmiðið var að eyðileggja hernaðarmátt Írans, að fyrirbyggja að landið kæmi sér upp [[kjarnavopn]]um og að koma klerkastjórn landsins frá völdum. Fyrstu árásirnar voru á heimili [[Ali Khamenei]], [[Æðsti leiðtogi Írans|æðstaklerks Írans]]. Bandaríkin höfðu safnað miklum herafla við strendur Írans í undanfara árásanna. Ísrael hafði skipst á loftárásum við landið síðustu 2 árin á undan sem stigmagnaðist í [[Stríð Ísraels og Írans|tólf daga stríðinu]] árið 2025. Innanlands í Íran hófust [[Mótmælin í Íran 2025–2026|mótmæli seint árið 2025]] þar sem tugþúsundir voru drepin af stjórnvöldum.

Nokkrir leiðtogar landsins létust í fyrstu árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, [[íranski byltingarvörðurinn|leiðtogi byltingavarðarins]] og varnarmálaráðherrann. 24 af 31 héruðum Írans urðu fyrir árásum. Hundruð létust og yfir 150 létust á árás á skóla í suðurhluta landsins.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/c1l7rvqq51eo At least 148 dead after reported strike on school, Iran says] BBC, sótt 1. mars 2026&lt;/ref&gt; [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseti hvatti Írani til að steypa stjórn landsins í kjölfarið. &lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/cx2dyz6p3weo What we know so far about the US-Israel attacks and Iran's retaliation] BBC, sótt 1. mars 2026&lt;/ref&gt;

Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar, flugvelli í nágrannalöndum Írans, þar með talin [[Ísrael]], [[Kúveit]], [[Barein]], [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]], [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] og [[Katar]]. &lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-02-28-arasin-a-iran-thad-sem-vid-vitum-468233  Árásin á Íran: Það sem við vitum] Rúv, sótt 28. febrúar, 2026.&lt;/ref&gt; 

Átökin breiddust út enn meir síðar: Íran gerði árásir á breska herstöð á [[Kýpur]]. &lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/cm2r0q310e3o &quot;Two drones intercepted heading for RAF base, Cyprus says&quot;] BBC, sótt 5. mars 2026&lt;/ref&gt; og á flugvöll í [[Aserbaísjan]].  &lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/missiles-drones-coming-iran-fell-airport-azerbaijan-source-says-2026-03-05/ &quot;Missiles, drones coming from Iran fell on airport in Azerbaijan, source says&quot;] Reuters, sótt 5. mars 2026&lt;/ref&gt; Íran lokaði [[Hormússund]]i þar sem olíu- og flutningaskip fóru um. Bandaríkin sprengdu upp íranskt herskip með tundurdufli við strendur [[Sri Lanka]]. &lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/c0e55g03v2zo US sub sinks Iranian warship in Indian Ocean, Hegseth says] BBC, sótt 5. mars 2026&lt;/ref&gt;

[[Hezbollah]] hóf árásir á Ísrael sem svaraði með því að hefja loftárásir á Suður-[[Beirút]].&lt;ref&gt;[https://aje.news/wwomw4?update=4353584  Hezbollah claims responsibility for attack on Israel&quot;] Al Jazeera, sótt 5. mars 2026&lt;/ref&gt; Þann 28. mars hóf Hútí-fylkingin í Jemen jafnframt loftskeytaárásir á Ísrael til stuðnings Íran í stríðinu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Hútar gerðu aðra á­rás á Ísrael|url=https://www.visir.is/g/20262862444d/hutar-gerdu-adra-a-ras-a-israel|dags= 28. mars 2026 |útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Sólrún Dögg Jósefsdóttir|skoðað=29. mars 2026}}&lt;/ref&gt;

Aðfaranótt 8. apríl 2026 sömdu Bandaríkin og Íran um tveggja vikna vopnahlé með skilyrðum. Bandaríkjastjórn sagði vopnahléð gilda á öllu átakasvæðinu en Ísraelar hafa engu að síður haldið áfram hernaði sínum í Líbanon.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Bandaríkin og Íran lýsa bæði yfir sigri eftir að vopnahlé var samþykkt|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-04-08-bandarikin-og-iran-lysa-baedi-yfir-sigri-eftir-ad-vopnahle-var-samthykkt-472127|dags= 8. apríl 2026 |útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Brynja Dögg Friðriksdóttir|skoðað=8. apríl 2026}}&lt;/ref&gt;

==Neðanmálsgreinar==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
[[Flokkur:2026]]
[[Flokkur:Saga Írans]]
[[Flokkur:Saga Ísraels]]</text>
      <sha1>3kryuqfsjwxe35juaiy75ed0wpkdw5d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959252</id>
      <parentid>1959240</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T22:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1959252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26814" sha1="4x7hzlko0si0pat1j1qcq1hsrs90pm4" xml:space="preserve">{{líðandi stund}}
{{Infobox military conflict
| conflict          =
| partof            =
| image             = {{multiple image
| border                 = infobox
| total_width            = 290
| image_style            = border:1;
| perrow                 = 1/2/2/1
| image1 = Attack on Lamerd 1 Tasnim 28Feb2026.jpg
| image2 =
| image3 = Attack on Lamerd 2 Tasnim 28Feb2026.jpg
| image4 = Attack on Lamerd 11 Tasnim 28Feb2026.jpg
| image5 = Shajareh Tayyebeh school in Minab photos from Mehr (9).jpg
| image6 = Attack on Lamerd 30 Tasnim 28Feb2026.jpg
}}
| image_upright     = 
| alt               = 
| caption           = 
| date              = 28. febrúar 2026 – ({{Age in years, months, weeks and days|month1=2|day1=28|year1=2026}})
| place             = [[Mið-Austurlönd]] (aðallega við [[Persaflói|Persaflóa]] og [[Botnalönd]])
| status            = Vopnahlé í gildi frá 8. apríl {{Bulleted list
  | Háttsettir íranskir embættismenn drepnir, meðal annars [[Ali Khamenei]]
  | Bráðabirgðaleiðtogaráð tekur við stjórn Írans
  | Íran lokar siglingum gegnum [[Hormússund]] og veldur hækkun á alþjóðlegu olíuverði
  | Ísrael og [[Hizbollah]] skiptast á loftárásum 
| [[Katar]] gerir gagnárásir á Íran vegna árása Írana á Hamad-alþjóðaflugvöllinn
  }}
| combatant1        = {{tree list}}
* {{flag|Ísrael}}
* {{flag|Bandaríkin}}
----
* '''Eingöngu varnaraðgerðir:'''
* {{flag|Barein}}{{efn|name=fn1|Varð fyrir árásum Írana og skaut niður íranskar eldflaugar og dróna.}}
* {{flag|Frakkland}}{{efn|Sendi út orrustuþotur til að verja [[Camp de la Paix|flugstöð sína]] í Abú Dabí.&lt;ref&gt;{{cite web |title=France ready to defend partners after Iranian strikes, minister says |url=https://www.iranintl.com/en/202603038035 |website=Iran International |access-date=3 March 2026 |date=3 March 2026 }}&lt;/ref&gt;}}
* {{flag|Grikkland}}{{efn|Sendi skip og orrustuþotur til að vernda Kýpur og liðsafla sinn þar.&lt;ref name=KP&gt;{{cite news |title=Greece Backs Cyprus: Nikos Dendias Visits Nicosia as Frigates and F-16s Deployed Greek City Times |url=https://greekcitytimes.com/2026/03/02/greece-deploys-frigates-f16s-cyprus-dendias-visit/ |access-date=2 March 2026 |work=Greek City Times |date=2 March 2026 |location=Athens}}&lt;/ref&gt;}}
* {{flag|Írak}}{{efn|Varð fyrir árásum beggja stríðsaðila og skaut niður íranskar eldflaugar og dróna.}}
** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[Íraska Kúrdistan|Kúrdistan]]&lt;ref name=&quot;KurdishOppTargeted&quot;&gt;{{cite news|title=Strikes, power cuts, uncertainty: US-Israel war with Iran impacts Kurdistan Region|url=https://thenewregion.com/posts/4723|website=The New Region|date=1 March 2026|access-date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt;{{efn|Varð fyrir árásum Írana og skaut niður íranskar eldflaugar og dróna.}}
* {{flag|Jórdanía}}{{efn|name=fn2|Herstöð innan landamæra Jórdaníu varð fyrir loftárásum Írana en jórdanskir hermenn skutu eldflaugar og dróna niður.}}
* {{flag|Katar}} {{small|(frá 3. mars)}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Qatar carried out strikes in Iran after thwarting attack on Doha airport|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-888681|date=3 March 2026|access-date=3 March 2026|website=Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Kúveit}}{{efn|name=fn1}}
* {{flag|Óman}}{{efn|name=fn1}}
* {{flag|Sádi-Arabía}}{{efn|name=fn1}}
* {{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}}{{efn|Varð fyrir árásum Írana og skaut niður íranskar eldflaugar og dróna.}}
* {{flag|Bretland}}{{efn|Sendi orrustuþotur til að verja herstöðvar og bandamenn sína á svæðinu.}}
** [[Akrótírí og Dekelía]]{{efn|Flugstöðvar breska flughersins urðu fyrir drónaárásum Írana.}}
{{tree list/end}}
| combatant2        = {{tree list}}
* {{flag|Íran}}
* [[Andspyrnuöxullinn]]
** {{Flagicon image|InfoboxHez.PNG}} [[Hizbollah]] {{small|(frá 2. mars)}}
** {{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[Íslamska andspyrnan í Írak]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Toomey|first=Bridget|title=Iraqi Shiite militias join the war between Israel, the US, and Iran with drone attacks|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/iraqi-shiite-militias-join-the-war-between-israel-the-united-states-and-iran-with-drone-attacks.php|date=1 March 2026|access-date=2 March 2026|website=FDD's Long War Journal}}&lt;/ref&gt;
** {{flagicon image|InfoboxPIJ.svg}} [[Íslamska Jihad-hreyfingin í Palestínu]] {{small|(frá 2. mars)}}
** {{Flagicon image|PMF infobox.png}} [[Hashed al-Shaabi]]
** {{Flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[Hútí-fylkingin]] {{small|(frá 28. mars)}}
{{tree list/end}}
&lt;!-- Commanders --&gt;| commander1        = {{ubl
  | {{flagicon|United States}} '''[[Donald Trump]]'''
  | {{flagicon|United States}} [[JD Vance]]
  | {{flagicon|United States}} [[Marco Rubio]]
  | {{flagicon|United States}} [[Pete Hegseth]]
  | {{flagicon|United States}} [[Dan Caine]]
  | {{flagicon|United States}} [[Brad Cooper (flotaforingi)|Brad Cooper]]
  | {{flagicon|United States}} [[Patrick Frank]]
  | {{flagicon|United States}} [[Curt Renshaw]]
  | {{flagicon|United States}} [[Derek France]]
  | {{flagicon|Israel}} '''[[Benjamín Netanjahú]]'''
  | {{flagicon|Israel}} [[Israel Katz]]
  | {{flagicon|Israel}} [[David Barnea]]
  | {{flagicon|Israel}} [[Eyal Zamir]]
  | {{flagicon|Israel}} [[Tamir Yadai]]
  | {{flagicon|Israel}} [[Tomer Bar]]
  | {{flagicon|Israel}} [[Shlomi Binder]]
  | {{flagicon|Israel}} [[Itzik Cohen (herforingi)|Itzik Cohen]]
  | {{flagicon|Israel}} [[David Saar Salama]]
  | {{flagicon|Israel}} [[Shai Klapper]]
  }}
| commander2        = {{ubl
  | {{flagicon|Iran}} '''[[Ali Khamenei]]''' [[Pólitískt morð|'''X''']]&lt;br&gt;
  | {{flagicon|Iran}} '''[[Mojtaba Khamenei]]'''
  | {{flagicon|Iran}} '''[[Masoud Pezeshkian]]'''
  | {{flagicon|Iran}} [[Mohammad Reza Aref]]
  | {{flagicon|Iran}} [[Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i]]
  | {{flagicon|Iran}} [[Abbas Araghchi]]
  | {{flagicon|Iran}} [[Ahmad Vahidi]]
  | {{flagicon|Iran}} [[Aziz Nasirzadeh]] {{KIA}}
  | {{flagicon|Iran}} [[Ali Larijani]] [[Pólitískt morð|'''X''']]
  | {{flagicon|Iran}} [[Alireza Arafi]]
  | {{flagicon|Iran}} [[Abdolrahim Mousavi]] [[Pólitískt morð|'''X''']]
  | {{flagicon|Iran}} [[Ali Abdollahi]]
  | {{flagicon|Iran}} [[Amir Hatami]]
  | {{flagicon|Iran}} [[Mohammad Pakpour]] {{KIA}}
  | {{flagicon|Iran}} [[Majid Mousavi]]
  | {{flagicon|Iran}} [[Alireza Tangsiri]] {{KIA}}
  | {{flagicon|Iran}} [[Ali Shamkhani]] [[Pólitískt morð|'''X''']]
  | {{Flagicon image|InfoboxHez.PNG}} [[Naim Qassem]]
  | {{Flagicon image|InfoboxHez.PNG}} [[Mohammad Raad]]
  | {{flagicon image|InfoboxPIJ.svg}} Adham Adnan al-Othman [[Pólitískt morð|'''X''']]
  }}

&lt;!-- Casualties --&gt;| casualties1       = {{plainlist}}
*'''Skv. Ísrael og BNA:'''
* {{flagicon|Israel}}:
** 12 manns drepnir
** 11 týndir&lt;ref name=&quot;Mohamed&quot;&gt;{{Cite web |first1=Edna |last1=Mohamed |first2=Federica |last2=Marsi |title=US and Israel attack Iran; explosions heard in Israel |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran |access-date=28 February 2026 |website=[[Al Jazeera English]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=The Second Day of the U.S.–Israel and Iran War: Rising Civilian Casualties|url=https://www.en-hrana.org/the-second-day-of-the-u-s-israel-and-iran-war-rising-civilian-casualties/|website=HRANA}}&lt;/ref&gt;
** 777 særðir&lt;ref&gt;{{cite web |first=Lahav |last=Harkov |date=1 March 2026 |url=https://jewishinsider.com/2026/03/iran-war-update-missile-strikes-israel-casualties/ |title=At least 12 killed in Iranian missile strikes in Israel since start of war |website=[[Jewish Insider]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/health-ministry-says-777-people-hospitalized-since-start-of-iran-war/|title=Health Ministry says 777 people hospitalized since start of Iran war|first=Diana|last=Bletter|date=2 March 2026|website=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Bandaríkin}}:
** 6 hermenn drepnir
** 18 særðir&lt;ref&gt;{{Cite web|title= Middle East crisis live: Israel launches new attacks on Tehran and Beirut as Iran closes critical Strait of Hormuz|url= https://www.theguardian.com/world/live/2026/mar/02/us-israel-war-iran-live-updates-attacks-strikes-tehran-lebanon-beirut-hezbollah-dubai-latest-news|website=The Guardian|date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.newsnationnow.com/world/fourth-us-service-members-dies-iran-us-israel-strikes/|title= Fourth US service members dies following Iran strikes|date=2 March 2026|access-date=2 March 2026|agency=News Nation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN-2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/world/live-news/iran-israel-us-attack-03-02-26-intl-hnk|title=Live updates: Trump warns Iran about larger strikes as war spirals in Middle East|date=2 March 2026|website=CNN}}&lt;/ref&gt;
** 2 starfsmenn varnarmálaráðuneytisins særðir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/americas/iranian-strike-on-hotel-in-bahrain-injured-2-us-defense-department-employees-report/3847152|title=Iranian strike on hotel in Bahrain injured 2 US Defense Department employees: Report|website=Anadolu Agency}}&lt;/ref&gt;
** 3 [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E-vélar]] skotnar niður (voðaskot)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Three U.S. F-15s Involved in Friendly Fire Incident in Kuwait; Pilots Safe|url=https://www.centcom.mil/MEDIA/PRESS-RELEASES/Press-Release-View/Article/4418568/three-us-f-15s-involved-in-friendly-fire-incident-in-kuwait-pilots-safe/|date=2 March 2026|website=CentCom|access-date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Katar}}: 
** 16 manns særðir&lt;ref name=&quot;auto5&quot;&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ministry of Interior announces 8 new injuries resulting from Iranian attack |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/01/03/2026/ministry-of-interior-announces-8-new-injuries-resulting-from-iranian-attack |access-date=1 March 2026 |website=The Peninsula Newspaper |language=en |agency=QNA}}&lt;/ref&gt;&lt;hr&gt;
*'''Skv. Íran:'''&lt;br&gt;
* {{flagicon|Bandaríkin}}:
650 hermenn drepnir eða særðir&lt;ref&gt;{{Cite news |title=US Forces Suffer 650 Casualties As Iranian Strikes Force Retreat of American Carrier: IRGC |url=https://www.tasnimnews.ir/en/news/2026/03/03/3530082/us-forces-suffer-650-casualties-as-iranian-strikes-force-retreat-of-american-carrier-irgc |access-date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=IRGC claims 650 US troops killed or wounded in Iran strikes |url=https://news.az/news/irgc-claims-650-us-troops-killed-or-wounded-in-iran-strikes |access-date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=650 American soldiers killed in retaliatory strikes, says Iran |url=https://gazettengr.com/650-american-soldiers-killed-in-retaliatory-strikes-says-iran/ |access-date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;hr&gt;
* {{flagicon|Kúveit}}:
** 2 sjóliðar drepnir&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/kuwait-says-two-navy-soldiers-killed-2026-03-02/ |title=Kuwait says two navy soldiers killed |work=Reuters |date=2 March 2026 }}&lt;/ref&gt;
** 3 hermenn særðir&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Freiberg |first=Nava |date=28 February 2026 |title=Kuwait says 3 soldiers injured by Iran missile strike |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/kuwait-says-3-soldiers-injured-by-iran-missile-strike/ |access-date=3 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;
{{Endplainlist}}
| casualties2       = {{plainlist}}
* '''Skv. Ísrael og BNA:'''
* 1.000–1.500 hermenn drepnir&lt;ref name=tjp&gt;{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-888576|title=Over 1,000 IRGC and Iranian security officials killed since start of war, source tells 'Post'|last1=Stein |first1=Amichai|work=The Jerusalem Post|date=2 March 2026|access-date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* 48 leiðtogar drepnir&lt;ref name=&quot;Reuters-2026a&quot;&gt;{{cite news |title=Trump says 48 leaders killed in strikes on Iran, in Fox News interview |url=https://www.reuters.com/world/us/trump-says-48-leaders-killed-strikes-iran-fox-news-interview-2026-03-01/ |access-date=1 March 2026 |website=Reuters |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* 11 herskipum sökkt&lt;ref&gt;{{cite tweet |title=Two days ago, the Iranian regime had 11 ships in the Gulf of Oman, today they have ZERO. The Iranian regime has harassed and attacked international shipping in the Gulf of Oman for decades. Those days are over. Freedom of maritime navigation has underpinned American and global economic prosperity for more than 80 years. U.S. forces will continue to defend it.|user=CENTCOM|number=2028553001644736808|access-date=2 March 2026 |work=[[U.S. Central Command]]|date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* A. m. k. 1 [[McDonnell Douglas F-4 Phantom II|F-4E]]-, 2 [[Northrop F-5|F-5E]]-,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-evening-special-report-march-1-2026/|title=Iran Update Evening Special Report, March 1, 2026|first=Nadia|last=Sleiman|date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 [[Sukhoi Su-17|Su-22M4]]-&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://defence-blog.com/u-s-forces-destroy-iranian-su-22-combat-aircraft/|title=U.S. Forces destroy Iranian Su-22 combat aircraft|date=2 March 2026|website=Defence Blog – Military and Defense News}}&lt;/ref&gt; og 2 [[Su-24]]-vélum (skv. Katar) tortímt&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/iran-israel-us-03-02-2026-cb42936de1d8c261be8f30f11c6665fa|title=War widens as Israel and US pound Iran and Tehran and its allies hit back|first1=Jon|last1=Gambrell|first2=Melanie|last2=Lidman|date=2 March 2026|website=AP News}}&lt;/ref&gt;&lt;hr&gt;
* '''Skv. Íranska rauða hálfmánanum:'''&lt;ref name=&quot;ajblogmarch3&quot;&gt;{{Cite news |last=Osgood |first=Brian |last2=Sabah |first2=Zaid |last3=Regencia |first3=Ted |title=Israel bombs Iran, Lebanon; Trump says war to last 4 weeks or longer |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |access-date=3 March 2026 |work=[[Al Jazeera English]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ≥787 drepnir{{efn|&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 787 killed in US-Israeli attacks: Report |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/least-787-killed-us-israeli-attacks-report |access-date=3 March 2026 |publisher=Middle East Eye |date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt;Þ. á m. a. m. k. 180 almennir borgarar í loftárás á skóla í Minab),&lt;ref name=&quot;Middle East Eye&quot;&gt;{{Cite web |title=Death toll from Israeli strike on Iran girls school rises to 180 |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/death-toll-israeli-strike-iran-girls-school-rises-180 |access-date=2 March 2026 |website=Middle East Eye |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MINAB148&quot;&gt;{{Cite news |last=El Damanhoury |first=Kareem |date=1 March 2026 |title=Death toll at girls' school hit in strike rises to 148 |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm73v6qo000b3b6r2bogv6my |work=[[CNN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20260301151919/https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm73v6qo000b3b6r2bogv6my|archive-date=1 March 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Al Jazeera English-2026b&quot;&gt;{{cite news |date=28 February 2026 |title=Israel strikes two schools in Iran, killing more than 50 people |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/israel-strikes-two-schools-in-iran-killing-more-than-50-people |access-date=28 February 2026 |work=[[Al Jazeera English]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lizzie Porter-2026&quot;&gt;{{cite tweet |user=lcmporter |number=2028391879092396351 |author=Lizzie Porter |title=555 people have been killed in US and Israeli attacks across Iran, the country's Red Crescent Society said. |date=2 March 2026 |access-date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; og kínverskur ríkisborgari&lt;ref name=&quot;ReutersChina&quot;&gt;{{cite news |title=China says one citizen dead in Iran conflict, more than 3,000 evacuated |url=https://www.reuters.com/world/china/china-says-one-citizen-dead-iran-conflict-more-than-3000-evacuated-2026-03-02/ |access-date=2 March 2026 |website=Reuters |date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt;}}&lt;hr&gt; '''Skv. [[HRANA]]:'''&lt;ref name=&quot;HRANA&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.en-hrana.org/the-third-day-of-the-u-s-israel-war-on-iran-rising-casualties-and-intensified-strikes-in-tehran-and-western-provinces/ |title=The Third Day of the U.S.–Israel War on Iran: Rising Casualties and Intensified Strikes in Tehran and Western Provinces |work=HRANA}}&lt;/ref&gt;
* 742 almennir borgarar drepnir
----
* {{Flagicon image|PMF infobox.png}}: 4 hermenn drepnir, 3 særðir&lt;ref name=&quot;Kurdistan 24-2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/897171/slug|title=Iran-Backed Iraqi Militia Says Four Fighters Killed in US-Israeli Airstrike as Protests Erupt Across Iraq|date=1 March 2026|website=Kurdistan 24}}&lt;/ref&gt;
----
* {{flagicon|Líbanon}}: 52 manns drepnir, 153 særðir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/international/live/2026/03/02/en-direct-iran-donald-trump-envisage-que-l-attaque-sur-l-iran-durera-4-a-5-semaines-israel-bombarde-le-liban_6668663_3210.html|title=En direct, Iran: au troisième jour des attaques des Etats-Unis et d'Israël, et des ripostes de Téhéran au Moyen-Orient, les dernières informations en direct |website=[[Le Monde]] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AlJazeeraLebanon&quot;&gt;{{cite news |url=https://aje.news/wwomw4?update=4354237 |title=Israeli air attacks on Lebanon kill at least 31, wound dozens more: Health Ministry |work=Al Jazeera English}}&lt;/ref&gt;
| casualties3       = &lt;!--Non-belligerents below--&gt;
{{ubl|style=text-align: left;
  | {{flagicon|Sameinuðu arabísku furstadæmin}} 3 manns drepnir{{efn|Bangladessi, Pakistani og Nepali.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=One Bangladeshi killed in UAE after Iranian attacks: Defence Ministry |work=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |url=https://www.thedailystar.net/news/world/news/one-bangladeshi-killed-uae-after-iranian-attacks-defence-ministry-4118001 |date=1 March 2026 |access-date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Pakistani citizen dies as UAE intercepts Iranian missile amid US, Israel strikes |work=[[The Express Tribune]] |url=https://tribune.com.pk/story/2595065/pakistani-citizen-dies-as-uae-intercepts-iranian-missile-amid-us-israel-strikes |date=28 February 2026 |access-date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=One Nepali among three killed in Iranian attack in UAE |work=[[The Kathmandu Post]] |url=https://kathmandupost.com/nepali-diaspora/2026/03/01/one-nepali-among-three-killed-in-iranian-attack-in-uae |date=1 March 2026 |access-date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UAE successfully intercepts Iranian missiles, one civilian dead |url=https://www.khaleejtimes.com/uae/uae-intercepts-iranian-missiles-targeting-country |access-date=3 March 2026 |website=Khaleej Times |language=en}}&lt;/ref&gt;}} og 68 aðrir særðir í [[Sameinuðu arabísku furstadæmin|Sameinuðu arabísku furstadæmunum]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/uae-says-it-intercepted-15-missiles-148-drones-from-iran/3847103|title=UAE says it intercepted 15 missiles, 148 drones from Iran|website=Anadolu Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=3 killed, 68 injured as UAE intercepts 186 Iranian missiles, 812 drones |date=2026-03-03 |url=https://www.observerbd.com/news/568315 |access-date=2026-03-03 |work=[[The Daily Observer (Bangladesh)|The Daily Observer]]}}&lt;/ref&gt;
  | {{flagicon|Barein}} 2 manns drepnir{{Efn|Þ. á m. bangladesskur ríkisborgari&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iran attack kills Bangladeshi expat in Bahrain|url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/local-news/f2p399kna2 |publisher=[[Prothom Alo]] |access-date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt;}} og 6 aðrir særðir í [[Barein]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 March 2026 |title=One killed, two severely injured after missile interception in Bahrain |url=https://www.iranintl.com/en/202603025343 |access-date=3 March 2026 |website=Iran International |language=en}}&lt;/ref&gt;
  | {{flagicon|Kúveit}} 1 almennur borgari drepinn 32 aðrir særðir í [[Kúveit]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=الصحة: حالة وفاة واحدة و32 إصابة على خلفية التطورات الراهنة في المنطقة |url=https://kuwaitnews.com/124270/ |access-date=1 March 2026 |website=Kuwait News |date=1 March 2026 |trans-title=Health Ministry: One death and 32 injuries reported due to current developments in the region}}&lt;/ref&gt;
  | {{flagicon|Óman}} 1 drepinn og 3 særðir í [[Óman]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Oman's commercial port hit by two drones, one injured, says state news agency |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/omans-commercial-port-hit-by-two-drones-one-injured-says-state-news-agency/ |access-date=3 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;{{citation needed|date=March 2026}}
  | {{flagicon|Jórdanía}} 5 særðir í [[Jórdanía|Jórdaníu]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Akour |first=Omar |title=Jordanian police say 5 people injured by falling shrapnel after Iranian projectiles were intercepted in the kingdom's airspace |url=https://apnews.com/live/us-israel-strikes-iran-khamenei-03-01-2026#0000019c-aae6-d9be-a19f-aefee3e40000 |access-date=1 March 2026 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;
  | {{flagicon|Kína}} 1 kínverskur ríkisborgari drepinn í [[Íran]]&lt;ref name=&quot;ReutersChina&quot;/&gt;
  | {{flagicon|Filippseyjar}} 1 filippseyskur ríkisborgari drepinn í [[Ísrael]]&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1270065 |title=Israel embassy mourns 'selfless' OFW killed in missile strike |last1=Moaje |first1=Maritas |last2=Austria |first2=Hilda |website=Philippine News Agency |date=2 March 2026 |access-date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt;
  | {{flagicon|Indland}} 3 indverskir ríkisborgarar drepnir, 1 særður á [[Hormússund]]i&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://scroll.in/latest/1091126/three-indian-seafarers-killed-one-injured-in-west-asia-conflict-says-centre?fbclid=IwdGRjcAQTmmdjbGNrBBOaWWV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHiTLWJAcQBOZ81tfHmeGmLGepU7Vx_4-gKLEGoAv1NiPs_0j0WlqJQ96gHhg_aem_644jpQZjhHRJSbUBLWG--w |title=Three Indian seafarers killed, one injured in West Asia conflict, says Centre|date=3 March 2026 |website=Scroll |access-date=3 February 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- 5 people killed in Syria were later reported to be from an unrelated explosion https://www.newarab.com/news/five-killed-south-syria-depot-explosion-not-iran-missile --&gt;
  }}
&lt;!-- Strength --&gt;| strength1         = 
| strength2         = 
}}
'''Íransstríðið''' vísar til yfirstandandi átaka á milli [[Íran|Íslamska lýðveldisins Írans]] annars vegar og [[Bandaríkin|Bandaríkja Ameríku]] og [[Ísrael|Ísraelsríkis]] hins vegar.

Þann 28. febrúar 2026 gerðu Ísrael og Bandaríkin loftárásir á skotmörk í Íran. Þar á meðal voru [[Teheran]], [[Isfahan]], [[Qom]], [[Karaj]] og [[Kermanshah]]. Markmiðið var að eyðileggja hernaðarmátt Írans, að fyrirbyggja að landið kæmi sér upp [[kjarnavopn]]um og að koma klerkastjórn landsins frá völdum. Fyrstu árásirnar voru á heimili [[Ali Khamenei]], [[Æðsti leiðtogi Írans|æðstaklerks Írans]]. Bandaríkin höfðu safnað miklum herafla við strendur Írans í undanfara árásanna. Ísrael hafði skipst á loftárásum við landið síðustu 2 árin á undan sem stigmagnaðist í [[Stríð Ísraels og Írans|tólf daga stríðinu]] árið 2025. Innanlands í Íran hófust [[Mótmælin í Íran 2025–2026|mótmæli seint árið 2025]] þar sem tugþúsundir voru drepin af stjórnvöldum.

Nokkrir leiðtogar landsins létust í fyrstu árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, [[íranski byltingarvörðurinn|leiðtogi byltingavarðarins]] og varnarmálaráðherrann. 24 af 31 héruðum Írans urðu fyrir árásum. Hundruð létust og yfir 150 létust á árás á skóla í suðurhluta landsins.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/c1l7rvqq51eo At least 148 dead after reported strike on school, Iran says] BBC, sótt 1. mars 2026&lt;/ref&gt; [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseti hvatti Írani til að steypa stjórn landsins í kjölfarið. &lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/cx2dyz6p3weo What we know so far about the US-Israel attacks and Iran's retaliation] BBC, sótt 1. mars 2026&lt;/ref&gt;

Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar, flugvelli í nágrannalöndum Írans, þar með talin [[Ísrael]], [[Kúveit]], [[Barein]], [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]], [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] og [[Katar]].&lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-02-28-arasin-a-iran-thad-sem-vid-vitum-468233  Árásin á Íran: Það sem við vitum] Rúv, sótt 28. febrúar, 2026.&lt;/ref&gt; 

Átökin breiddust út enn meir síðar: Íran gerði árásir á breska herstöð á [[Kýpur]].&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/cm2r0q310e3o &quot;Two drones intercepted heading for RAF base, Cyprus says&quot;] BBC, sótt 5. mars 2026&lt;/ref&gt; og á flugvöll í [[Aserbaísjan]].  &lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/missiles-drones-coming-iran-fell-airport-azerbaijan-source-says-2026-03-05/ &quot;Missiles, drones coming from Iran fell on airport in Azerbaijan, source says&quot;] Reuters, sótt 5. mars 2026&lt;/ref&gt; Íran lokaði [[Hormússund]]i þar sem olíu- og flutningaskip fóru um. Bandaríkin sprengdu upp íranskt herskip með tundurdufli við strendur [[Srí Lanka]].&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/c0e55g03v2zo US sub sinks Iranian warship in Indian Ocean, Hegseth says] BBC, sótt 5. mars 2026&lt;/ref&gt;

[[Hezbollah]] hóf árásir á Ísrael sem svaraði með því að hefja loftárásir á Suður-[[Beirút]].&lt;ref&gt;[https://aje.news/wwomw4?update=4353584  Hezbollah claims responsibility for attack on Israel&quot;] Al Jazeera, sótt 5. mars 2026&lt;/ref&gt; Þann 28. mars hóf Hútí-fylkingin í Jemen jafnframt loftskeytaárásir á Ísrael til stuðnings Íran í stríðinu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Hútar gerðu aðra á­rás á Ísrael|url=https://www.visir.is/g/20262862444d/hutar-gerdu-adra-a-ras-a-israel|dags= 28. mars 2026 |útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Sólrún Dögg Jósefsdóttir|skoðað=29. mars 2026}}&lt;/ref&gt;

Aðfaranótt 8. apríl 2026 sömdu Bandaríkin og Íran um tveggja vikna vopnahlé með skilyrðum. Bandaríkjastjórn sagði vopnahléð gilda á öllu átakasvæðinu en Ísraelar hafa engu að síður haldið áfram hernaði sínum í Líbanon.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Bandaríkin og Íran lýsa bæði yfir sigri eftir að vopnahlé var samþykkt|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-04-08-bandarikin-og-iran-lysa-baedi-yfir-sigri-eftir-ad-vopnahle-var-samthykkt-472127|dags= 8. apríl 2026 |útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Brynja Dögg Friðriksdóttir|skoðað=8. apríl 2026}}&lt;/ref&gt;

==Neðanmálsgreinar==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
[[Flokkur:2026]]
[[Flokkur:Saga Írans]]
[[Flokkur:Saga Ísraels]]
[[Flokkur:Stríð á 21. öld]]</text>
      <sha1>4x7hzlko0si0pat1j1qcq1hsrs90pm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Notandi:Heikir7/sandkassi</title>
    <ns>2</ns>
    <id>190318</id>
    <revision>
      <id>1959227</id>
      <parentid>1959225</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T12:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Heikir7</username>
        <id>104127</id>
      </contributor>
      <comment>/* Heimildir */</comment>
      <origin>1959227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19586" sha1="kvgsm9dj37de4w6vk0za6gip56gxzpn" xml:space="preserve">== Þýski Demókrataflokkurinn (DDP) ==
{{Stjórnmálaflokkur
| flokksnafn_íslenska = Þýski Demókrataflokkurinn
| mynd = ............................................................................
| flokksnafn_formlegt = Die Deutsche Demokratische Partei
| stofnár = 20. nóvember 1918
| lagt niður = 1930
| einkennislitur = {{color box|#000000|border=darkgray}} [[Svartur]] {{color box|#FF0000|border=darkgray}} [[Rauður]] {{color box|#FFCC00|border=darkgray}} [[Gylltur (color)|Gylltur]]
| gekk í = Þýska ríkisflokkinn (þ.Deutsche Staatspartei, DStP)
| hugmyndafræði = Frjálslindur miðjuflokkur
}}
Þýski demókrataflokkurinn (þ. Deutsche Demokratische Partei, DDP) var frjálslyndur stjórnmálaflokkur sem stóð fyrir miðju eða rétt vinstra megin við miðjuna á hinum pólitíska skala og tók stóran þátt í uppbyggingu hins nýja lýðveldis í [[Þýskaland|Þýskalandi]] eftir lok [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar.]] Flokkurinn var stofnaður í nóvember [[1918]] af fyrrum meðlimum [[Framfaraflokksins]] og mönnum af vinstri væng [[Þjóðernisflokksins]] (þ. Nationalliberale Partei). Eftir stofnun naut flokkurinn þó nokkurn stuðning, einna helst hjá millistéttinni og var flokkurinn partur af hinu svokallaða Weimar-bandalagi ásamt [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Þýskaland)|Sósíaldemókrataflokknum]] (SPD) og [[Miðflokkurinn (Þýskaland)|Miðflokknum]] (Zentrum) sem var við völd frá 1919-1920.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Frye |first=Bruce B. |date=1963 |title=The German Democratic Party 1918-1930 |url=https://www.jstor.org/stable/445966 |journal=The Western Political Quarterly |volume=16 |issue=1 |pages=167–179 |doi=10.2307/445966 |issn=0043-4078}}&lt;/ref&gt;

Staða hans veiktist þó eftir sem leið á tíma [[Weimar-lýðveldið|Weimar-lýðveldisins]]. Aukin skautun í þýsku samfélagi spilaði þar stórt stef í því að miðjuflokkar fengu minna fylgi og kjósendur kusu frekar flokka sem voru á öðrum hvorum jaðrinum og þá einna helst ungir kjósendur. Eftir að fylgi flokksins fór að dvína fór flokkurinn að leita nýrra leiða til að viðhalda pólitískri tilvist sinni. Árið [[1930]] sameinaðist flokkurinn öðrum flokki, [[Reglu ungra Þjóðverja]], og sameinuðust þeir undir nýju nafni, [[Þýski ríkisflokkurinn]] (þ. Deutsche Staatspartei). Loks lagðist hinn nýi sameinaði flokkur niður eftir að nasistar náðu völdum í Þýskalandi árið 1933.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Frye |first=Bruce B. |date=1963 |title=The German Democratic Party 1918-1930 |url=https://www.jstor.org/stable/445966 |journal=The Western Political Quarterly |volume=16 |issue=1 |pages=167–179 |doi=10.2307/445966 |issn=0043-4078}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994}}&lt;/ref&gt;

Þó nokkuð var um þekkta einstaklinga úr sögu Þýskalands sem voru viðriðnir flokkinn. Þar á meðal var [[Hjalmar Schacht]] sem var seðlabankastjóri Þýskalands um tíma, [[Theodor Heuss]], sem varð seinna meir fyrsti forseti [[Vestur-Þýskaland|Vestur-Þýskalands]], og [[Max Weber]], sem er af mörgum talinn einn merkasti [[Félagsfræði|félagsfræðingur]] síns tíma.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 73, 245&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bollard, Alan: Economists At War, How a Handful og Economists Helped Win and Lose the World Wars. Oxford University Press, 2020. bls. 70 - 71.&lt;/ref&gt;

= Saga =

=== Aðdragandinn að stofnun DDP ===
Eftir seinni heimsstyrjöldina í nóvember 1918 hóf millistéttin að missa trúnna á [[Þýska keisaradæmið|þýska keisaradæminu]] og var ný ríkisstjórn kosin á þjóðþingi Þjóðverja 19. janúar [[1919]]. Í kosningunum var fullgildri sósíalískri stefnu hafnað af kjósendum. Flokkarnir sem mynduðu [[Þjóðflokkanefndina]] 1917-1918 náðu meirihluta í kosningunum. Þessir flokkar tóku sig saman og stofnuðu [[Weimar-bandalagið]] sem stuðlaði að stofnun Weimar-lýðveldisins. Weimar-bandalagið samanstóð af þremur stjórnmálaflokkum: DDP, Sósíaldemókrataflokknum (SPD) og Miðflokknum (Zentrum, DZP). 

Í kosningunum hlaut SPD 37,9% atkvæða, Miðflokkurinn 19,7% atkvæða og DDP hlaut 18.5% atkvæða.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 33.&lt;/ref&gt;

Samsetning þessarar nýju ríkisstjórnar benti til þess að stór hluti kjósenda væru stuðningsmenn lýðræðis og frjálslyndra hugsjóna. Skýrt dæmi um það má sjá í fjölda atkvæða sem DDP fékk. DDP var nýr stjórnmálaflokkur sem hafði erft [[Framfaraflokkinn þýskalandi|Framfaraflokkinn]] (þ. Fortschrittliche Volkspartei) sem var einlægasti frjálslyndi flokkur Þýskalands á þeim tíma.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167–168.&lt;/ref&gt;

=== Stofnun DDP ===
Stofnun DDP má rekja aftur til blaðagreinar sem birtist í Berliner Tageblatt þann 16. nóvember 1918. Þar var uppruni flokksins boðaður. Meðal stofnenda flokksins voru [[Theodor Wolff]], [[Max Weber]], [[Friedrich Naumann]] og [[Hugo Preuß]]. Karlmennirnir sem tóku þátt í stofnun flokksins voru að meirihluta meðlimir Framfaraflokksins. Sömuleiðis gengu menn frá vinstri væng Þjóðernisflokksins (þ. Nationalliberale Partei) til liðs við flokkinn.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

DDP reyndi að vera flokkur fyrir alla þrátt fyrir að hann samanstæði næstum því eingöngu af [[Karl|karlmönnum]] úr millistéttinni. Sömuleiðis aðhylltist flokkurinn hugmyndir sem höfðuðu meira til millistéttarinnar heldur en annara. Flokkurinn fyrirleit stétta- eða kenningarlega nálgun. Hann reyndi að blanda saman nokkrum stjórnmálahefðum og heimspeki sem höfðu hver fyrir sig verið sérstök heimssýn í Þýskalandi. Sömuleiðis reyndi DDP að vera [[Frjálslyndisstefna|frjálslyndur]], [[Lýðræði|lýðræðislegur]], [[Félagshyggja|félagslegur]], [[Lýðveldi|lýðveldissinnaður]] og [[Þjóðernishyggja|þjóðernissinnaður]].&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 245&lt;/ref&gt;

Upprunaleg áætlun stofnenda DDP var að stofna millistéttarstjórnmálaflokk. Það fór þó úrskeiðis þegar [[Gustav Stresemann|Gustav Stresmann]] var neitað um forystuhlutverk innan flokksins. Það leiddi til þess að félagsleg og efnahagsleg markmið vinstri vængs flokksins rákust á við stóriðjuvæng [[Þjóðernisflokkur þýskaland|Þjóðernisflokksins]]. Stefnuskrá flokksins var ekki ítarleg. Flokkurinn bað einfaldlega millistéttina sjálfa að taka þátt í að berjast fyrir pólitískum og efnahagslegum hagsmunum sínum. DDP barðist fyrir stjórnlagaþingi, friði og reglu.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Frye |first=Bruce B. |date=1963 |title=The German Democratic Party 1918-1930 |url=https://www.jstor.org/stable/445966 |journal=The Western Political Quarterly |volume=16 |issue=1 |pages=167–179 |doi=10.2307/445966 |issn=0043-4078}}bls. 168&lt;/ref&gt;

=== Hnignun flokksins ===
Þann 6. júní [[1920]] voru haldnar þingkosningar sem leiddu til stórra breytinga þar sem róttækir flokkar á bæði vinstri og hægri væng jukust í fylgi. Á vinstri væng voru það flokkarnir [[Óháði Sósíaldemókrataflokkurinn]] (USPD) og [[Kommúnistaflokkur Þýskalands|Kommúnistaflokkurinn]] (KPD), og á hægri væng voru það flokkarnir [[Þýski Þjóðflokkurinn]] (DNVP) og þjóðernisfrjálslyndir í [[Þýska Alþýðuflokknum]] (DVP). Þetta leiddi til þess að Weimar-bandalagið missti meirihlutann sinn.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 70&lt;/ref&gt;DDP átti í erfiðleikum með að höfða til yngri kynslóða, sem leituðu frekar til róttækari og öfgafyllri hreyfinga. Eftir því sem pólitískt landslag Weimar-lýðveldisins breyttist og varð meira skipt áttu miðjuflokkar sífellt erfiðara með að viðhalda vægi sínu gagnvart öflugum öflum á hvorum pól fyrir sig, [[Stéttarfélag|stéttafélögum]] og áhrifamiklum [[iðnrekendum]].&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Economics and politics of the Weimar Republic|höfundur=Theo Balderstone|ár=2002|útgefandi=Cambridge university press|bls=103|ISBN=0 521 77760 7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.weimarer-republik.net/en/weimar-gateway/people-whos-who-of-the-weimar-republic/parties/ddp/|title=DDP / Weimarer Republik|website=www.weimarer-republik.net|access-date=2026-03-20}}&lt;/ref&gt;

Kjósendur og meðlimir DDP voru oftar en ekki „jaðarsettir“ eða í „viðkvæmri stöðu“ innan iðnaðarsamfélagsins. Þeir höfnuðu fortíðarþrá en voru á sama tíma óvissir um framtíðina og litu á nútímavæðinguna sem hugmynd sem gæti falið í sér bæði tækifæri og mikla hættu.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=9-11}}&lt;/ref&gt; Hreyfingin sem flokkurinn tók þátt í að styðja tókst ekki til þess að leysa strúktúrvanda þýska hagkerfisins. Í stað þess að skapa stöðugleika jók hún pólitíska og félagslega krísu Weimar-lýðveldisins undir lok þriðja áratugarins. Á þeim tíma var efnahagsleg óvissa, atvinnuleysi og vaxandi átök milli stétta sífellt áþreifanlegri. Hafði það neikvæð áhrif á miðjuflokka innan stjórnmálakerfisins en einnig meðal almennings. Bitnaði það meðal annars á DDP.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=11-13}}&lt;/ref&gt;

=== Nýtt samstarf og nýtt nafn ===
Vegna örs fylgistaps neyddist DDP til þess að hefja samstarf við stjórnmálaflokkinn [[Regla ungra Þjóðverja]] (þ. ''Jungdeutscher Orden''). Hófst samband þeirra í september [[1930]]. Flokkarnir hófu samstarf til þess að reyna að styrkja stöðu sína innan pólitíska landslagsins í Weimar-lýðveldinu. Einnig til þess að ná til yngri kjósenda og viðhalda áhrifum sínum í bæði félags- og efnahagsmálum Þýskalands á þeim erfiðu tímum sem stóðu yfir.

Samstarfi flokkanna var líkt við [[neyðarhjónaband]] (e. shotgun marriage) og í tengslum við það breytti flokkurinn nafni sínu yfir í Deutsche Staatspartei. Var það gert í von um að endurvekja stuðning flokksins, sýna nýja stefnu og marka tímamót í sögu flokksins í miðri pólitískri óreiðu. Þessi breyting náði þó ekki að snúa við hnignuninni. Þrátt fyrir nýtt nafn og tilraunir til endurvakningar fjaraði flokkurinn út sem sjálfstætt pólitískt afl [[1933]] þegar [[Nasismi|nasistar]] tóku við völdum í Þýskalandi.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Economics and politics of the Weimar Republic|höfundur=Theo Balderstone|bls=3|útgefandi=Cambridge university press|ár=2002}}&lt;/ref&gt;

= Ýmsir meðlimir DDP =
[[Mynd:Hugo Preuß 1919 (cropped).jpg|thumb|145x145dp|Hugo Preuß]]

=== Hugo Preuß ===
[[Hugo Preuß]] (1860-1925) var lykilmaður í mótun nýja ríkisins strax eftir byltinguna 1918. Hann var frjálslyndur [[Lögfræði|lögfræðingur]] sem [[Friedrich Ebert]] fól það verkefni 15. nóvember 1918 að semja drög að nýrri [[stjórnarskrá]] Weimar-lýðveldissins. Skipun hans sýndi að nýja kerfið ætlaði að byggja á þýskri stjórnskipunarhefð. Hann vildi breyta skipulagi ríkisins (þ. Länder), meðal annars með því að skipta [[Prússland|Prússlandi]] upp og sameina smærri ríki til að styrkja miðstjórnarvaldið, en áætlunin fékkst ekki fram vegna andstöðu ríkjanna.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls 36&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Walther Rathenau.jpg|thumb|142x142dp|Walther Rathenau]]

=== Walther Rathenau ===
[[Walther Rathenau]] (1867-1922) var einn af áhrifamestu mönnum DDP en jafnframt skotmark öfgaafla. Hann var gyðingur, menntamaður og utanríkisráðherra sem undirritaði [[Rapallo-samninginn]] við [[Sovétríkin]]. Hann var myrtur árið [[1922]] af hryðjuverkahópum af hægri vængnum sem hötuðu hann fyrir uppruna hans og pólitík. Morðið á honum leiddi til mikilla mótmæla til stuðnings lýðræðinu og staðsetningu ,,Laga um vernd lýðræðisins” (þ. Gesetz zum Schutze de Republik). Morðið á Rathenau var mikið áfall fyrir lýðveldið og varð úr því vaxandi hatur öfgahægrimanna í garð frjálslyndra leiðtoga.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 73&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Hjalmar Schacht.jpg|thumb|164x164dp|Hjalmar Schacht]]

=== Hjalmar Schacht ===
[[Hjalmar Schacht]] (1877-1970) var áður í [[Ungfrjálslynda félaginu]] og tók þátt í stofnun Þýska demókrataflokksins DDP eftir stríðið til að stuðla að frjálslyndum lýðræðisgildum. Undir hans þátttöku náði DDP miklum árangri 1919, fékk 74 þingmenn og tvö ráðherraembætti, og laðaði að sér vísindamenn og borgaralegar stéttir. Schacht gegndi mikilvægu hlutverki í fjáröflun og stefnumótun fyrir flokkinn en vildi ekki sjálfur bjóða sig fram. Eftir kosningarnar 6. júní 1920 veiktist staða DDP, þeir misstu meirihluta og pólitískur óstöðugleiki í Weimar-lýðveldinu jókst.&lt;ref&gt;Bollard, Alan: Economists At War, How a Handful og Economists Helped Win and Lose the World Wars. Oxford University Press, 2020. bls. 70 - 71.&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Theodor Heuss 1924.jpg|thumb|151x151dp|Theodor Heuss 1924]]

=== Theodor Heuss ===
[[Theodor Heuss]] (1884-1963), sem síðar varð fyrsti forseti Vestur-Þýskalands, reyndi að brúa bilið milli ólíkra fylkinga. Hann tók þátt í deilum um lög frá [[1926]] sem miðuðu að verndun ungs fólks gegn ósiðlegum ritum. Heuss reyndi að gera lögin ásættanleg fyrir vinstrimenn með því að segja að það væri ekki bara til félagsmálastefna fyrir launasamninga heldur líka ,,félagsmálastefna sálarinnar”. Tilraunir hans til málamiðlunar tókust ekki fullkomlega þar sem báðir aðilar (íhaldsmenn og frjálslyndir/vinstrimenn) voru ósáttir við lokaniðurstöðuna. Heuss er gott dæmi um hvernig DDP reyndi að vera ,,brú” í menningarmálum og hversu erfitt var að ná samstöðu í hinu klofna Weimar-samfélagi.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls 144&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Max Weber in 1918.png|thumb|149x149dp|Max Weber, 1918]]

=== Max Weber ===
Þótt [[Max Weber]] (1864-1920) sé þekktastur sem félagsfræðingur var hann virkur í DDP í upphafi. Weber var svartsýnn á framtíðina og spáði því að vestræn skynsemistrú myndi leiða til stálharðrar skeljar (þ. Stahlhartes Gehäuse) [[Skrifræði|skrifræðis]] og [[Þrælahald|ánauðar]]. Hann talaði um töfratæmingu veraldarinnar (þ. Entzauberung der Welt) þar sem vísindi og rökfræði kæmu í stað dulspeki.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 186&lt;/ref&gt; Samkvæmt Weber tókst Weimar-lýðveldinu aldrei að skapa sér lögmæti í augum almennings, hvorki á hefðbundinn, rökréttan né karismatískan hátt.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 217&lt;/ref&gt;

=== Fredrich Meinecke ===
[[Fredrich Meinecke]] (1862-1954) var sagnfræðingur sem studdi lýðveldið sem svokallaður ,,lýðveldissinni af skynsemi” (þ. Vernunftrepublikaner). Hann studdi lýðræðislegar umbætur og endurnýjun frjálslyndisstefnu, ásamt mönnum á borð við Max Weber, þar sem hann taldi það einu leiðina til að tryggja innri einingu þýsku þjóðarinnar eftir ósigurinn í fyrri heimsstyrjöldinni. Í riti sínu Idee der Staatsräson ([[1924]]) rýndi hann í hugtakið ríkishagmunir og varaði við öfgafullri valdapólitík. Hann taldi nauðsynlegt að ríkið reyndi að samræma andstæðar kröfur siðræðis og valdapólitíkur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.age-of-the-sage.org/history/historian/Friedrich_Meinecke.html|title=Friedrich Meinecke Cosmopolitanism and the National State|website=www.age-of-the-sage.org|access-date=2026-03-20}}&lt;/ref&gt;Meinecke varð síðar vitni að hruni lýðveldisins og uppgangi nasismans sem hann kallaði ,,hina þýsku hörmung” (þ. German catastrophe).&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 245&lt;/ref&gt;

= Úrslit kosninga =
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Kosningaár
! Atkvæði
! %
! Þingsæti
! +/–
|-
| [[1919 German federal election|1919]]
| 5,641,825
| 18.6 (3. sæti)
| {{composition bar|75|423|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| Nýr flokkur
|-
| [[1920 German federal election|1920]]
| 2,333,741
| 8.3 (6. sæti)
| {{composition bar|39|459|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 36
|-
| [[May 1924 German federal election|Maí 1924]]
| 1,655,129
| 5.7 (7. sæti)
| {{composition bar|28|472|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 11
|-
| [[December 1924 German federal election|Desember 1924]]
| 1,919,829
| 6.3 (6. sæti)
| {{composition bar|32|493|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{increase}} 4
|-
| [[1928 German federal election|1928]]
| 1,479,374
| 4.8 (6. sæti)
| {{composition bar|25|491|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 7
|-
| [[1930 German federal election|1930]]
| 1,322,034
| 3.8 (8. sæti)
| {{composition bar|20|577|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 5
|-
| [[July 1932 German federal election|Júlí 1932]]
| 371,800
| 1.0 (8. sæti)
| {{composition bar|4|608|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 16
|-
| [[November 1932 German federal election|Nóvember 1932]]
| 336,447
| 1.0 (9. sæti)
| {{composition bar|2|584|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 2
|-
| [[1933 German federal election|1933]]
| 334,242
| 0.9 (9. sæti)
| {{composition bar|5|647|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{increase}} 3
|}

== Formenn DDP og DStP ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ár
! Flokkur
! Formaður
|-
| 1919
| DDP
| [[Friedrich Naumann]]
|-
| 1919–1924
| DDP
| [[Carl Wilhelm Petersen]]
|-
| 1924–1930
| DDP
| [[Erich Koch-Weser]]
|-
| 1930–1933
| DStP
| [[Hermann Dietrich]]
|}

= Heimildir =
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>kvgsm9dj37de4w6vk0za6gip56gxzpn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959251</id>
      <parentid>1959227</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T21:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Heikir7</username>
        <id>104127</id>
      </contributor>
      <comment>endurbættur texi Saga fyrri hluti</comment>
      <origin>1959251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19423" sha1="ppztkz080b9hfaq4b5x3et4lnd84dcj" xml:space="preserve">== Þýski Demókrataflokkurinn (DDP) ==
{{Stjórnmálaflokkur
| flokksnafn_íslenska = Þýski Demókrataflokkurinn
| mynd = ............................................................................
| flokksnafn_formlegt = Die Deutsche Demokratische Partei
| stofnár = 20. nóvember 1918
| lagt niður = 1930
| einkennislitur = {{color box|#000000|border=darkgray}} [[Svartur]] {{color box|#FF0000|border=darkgray}} [[Rauður]] {{color box|#FFCC00|border=darkgray}} [[Gylltur (color)|Gylltur]]
| gekk í = Þýska ríkisflokkinn (þ.Deutsche Staatspartei, DStP)
| hugmyndafræði = Frjálslindur miðjuflokkur
}}
Þýski demókrataflokkurinn (þ. Deutsche Demokratische Partei, DDP) var frjálslyndur stjórnmálaflokkur sem stóð fyrir miðju eða rétt vinstra megin við miðjuna á hinum pólitíska skala og tók stóran þátt í uppbyggingu hins nýja lýðveldis í [[Þýskaland|Þýskalandi]] eftir lok [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar.]] Flokkurinn var stofnaður í nóvember [[1918]] af fyrrum meðlimum [[Framfaraflokksins]] og mönnum af vinstri væng [[Þjóðernisflokksins]] (þ. Nationalliberale Partei). Eftir stofnun naut flokkurinn þó nokkurn stuðning, einna helst hjá millistéttinni og var flokkurinn partur af hinu svokallaða Weimar-bandalagi ásamt [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Þýskaland)|Sósíaldemókrataflokknum]] (SPD) og [[Miðflokkurinn (Þýskaland)|Miðflokknum]] (Zentrum) sem var við völd frá 1919-1920.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Frye |first=Bruce B. |date=1963 |title=The German Democratic Party 1918-1930 |url=https://www.jstor.org/stable/445966 |journal=The Western Political Quarterly |volume=16 |issue=1 |pages=167–179 |doi=10.2307/445966 |issn=0043-4078}}&lt;/ref&gt;

Staða hans veiktist þó eftir sem leið á tíma [[Weimar-lýðveldið|Weimar-lýðveldisins]]. Aukin skautun í þýsku samfélagi spilaði þar stórt stef í því að miðjuflokkar fengu minna fylgi og kjósendur kusu frekar flokka sem voru á öðrum hvorum jaðrinum og þá einna helst ungir kjósendur. Eftir að fylgi flokksins fór að dvína fór flokkurinn að leita nýrra leiða til að viðhalda pólitískri tilvist sinni. Árið [[1930]] sameinaðist flokkurinn öðrum flokki, [[Reglu ungra Þjóðverja]], og sameinuðust þeir undir nýju nafni, [[Þýski ríkisflokkurinn]] (þ. Deutsche Staatspartei). Loks lagðist hinn nýi sameinaði flokkur niður eftir að nasistar náðu völdum í Þýskalandi árið 1933.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Frye |first=Bruce B. |date=1963 |title=The German Democratic Party 1918-1930 |url=https://www.jstor.org/stable/445966 |journal=The Western Political Quarterly |volume=16 |issue=1 |pages=167–179 |doi=10.2307/445966 |issn=0043-4078}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994}}&lt;/ref&gt;

Þó nokkuð var um þekkta einstaklinga úr sögu Þýskalands sem voru viðriðnir flokkinn. Þar á meðal var [[Hjalmar Schacht]] sem var seðlabankastjóri Þýskalands um tíma, [[Theodor Heuss]], sem varð seinna meir fyrsti forseti [[Vestur-Þýskaland|Vestur-Þýskalands]], og [[Max Weber]], sem er af mörgum talinn einn merkasti [[Félagsfræði|félagsfræðingur]] síns tíma.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 73, 245&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bollard, Alan: Economists At War, How a Handful og Economists Helped Win and Lose the World Wars. Oxford University Press, 2020. bls. 70 - 71.&lt;/ref&gt;

= Saga =

=== Stofnun DDP ===
Stofnun DDP má rekja aftur til blaðagreinar sem birtist í ''Berliner Tageblatt'' þann 16. nóvember 1918. Þar var stofnun flokksins boðuð. Meðal stofnenda flokksins voru Theodor Wolff, Max Weber, Friedrich Naumann og Hugo Preuß. DDP erfði Framfaraflokkinn (e. Progressive party, þ. Fortschrittliche Volkspartei, FVP) sem var einlægasti frjálslyndi flokkur Þýskalands á þessum tíma. Karlmennirnir sem tóku þátt í stofnun DDP voru að meirihluta meðlimir FVP. Sömuleiðis gengu menn frá vinstri væng Þjóðernisflokksins, (e. National Liberal party, þ. Nationalliberale Partei, NLP) til liðs við flokkinn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167–168.&lt;/ref&gt;

DDP reyndi að vera flokkur allra þrátt fyrir að hann samanstæði næstum því eingöngu af karlmönnum úr millistéttinni. Sömuleiðis aðhylltist flokkurinn hugmyndir sem höfðuðu meira til millistéttarinnar heldur en annarra stétta. Flokkurinn reyndi að blanda saman nokkrum stjórnmálahefðum og heimspeki sem höfðu verið hver fyrir sig sérstök heimssýn í Þýskalandi. Sömuleiðis reyndi DDP að vera frjálslyndur, lýðræðislegur, félagslegur, lýðveldissinnaður og þjóðernissinnaður stjórnmálaflokkur.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 172.&lt;/ref&gt;

Upprunaleg áætlun stofnenda DDP var að stofna millistéttar stjórnmálaflokk. Það fór þó úrskeiðis þegar Gustav Stresmann var neitað um forystuhlutverk innan flokksins. Það leiddi til þess að félagsleg og efnahagsleg markmið vinstri vængs flokksins rákust á við stóriðjuvæng (e. Heavy Industry) NLP. Stefnuskrá flokksins var ekki ítarleg. Flokkurinn bað einfaldlega millistéttina sjálfa að taka þátt í pólitískum og efnahagslegum hagsmunum sínum. DDP barðist fyrir stjórnlagaþingi (e. Constituent Assembly), frið og reglu.&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 168.&lt;/ref&gt;

=== Kosningar 1919 og nýtt bandalag ===
Í nóvember 1918 hóf millistéttin að missa trúnna á þýska keisaradæminu og var ný stjórn kosin á þjóðþingi (e. National Assembly) 19. janúar 1919. Í kosningunum urðu breytingar þar sem nýr meirihluti var kosinn. Í kjölfarið var Weimar-bandalagið (e. Weimar Coalition) stofnað 1919 sem samanstóð af þremur stjórnmálaflokkum: DDP, SPD og Miðflokknum (e. Center Party, þ. Zentrum, Z. Weimar-bandalagið lagði grunninn að stjórnskipun Weimar lýðveldisins. Áður höfðu flokkarnir verið saman í milliflokksráðinu (e. Inter-Party Committee) 1917-1918 sem vann að friði og auknu þingræði undir lok fyrri heimstyrjaldarinnar.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 33.&lt;/ref&gt;

Í kosningunum 1919 hlaut SPD 37,9% atkvæða, Miðflokkurinn hlaut 19,7% atkvæða og DDP hlaut 18.5% atkvæða.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;Að mati Bruce Frye bendir samsetning þessa nýs þjóðþings á að stór hluti kjósenda væru stuðningsmenn lýðræðis og frjálslyndra hugsjóna. Skýrt dæmi um það má sjá í fjölda atkvæða sem DDP fékk.&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167.&lt;/ref&gt;

=== Hnignun flokksins ===
Þann 6. júní [[1920]] voru haldnar þingkosningar sem leiddu til stórra breytinga þar sem róttækir flokkar á bæði vinstri og hægri væng jukust í fylgi. Á vinstri væng voru það flokkarnir [[Óháði Sósíaldemókrataflokkurinn]] (USPD) og [[Kommúnistaflokkur Þýskalands|Kommúnistaflokkurinn]] (KPD), og á hægri væng voru það flokkarnir [[Þýski Þjóðflokkurinn]] (DNVP) og þjóðernisfrjálslyndir í [[Þýska Alþýðuflokknum]] (DVP). Þetta leiddi til þess að Weimar-bandalagið missti meirihlutann sinn.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 70&lt;/ref&gt;DDP átti í erfiðleikum með að höfða til yngri kynslóða, sem leituðu frekar til róttækari og öfgafyllri hreyfinga. Eftir því sem pólitískt landslag Weimar-lýðveldisins breyttist og varð meira skipt áttu miðjuflokkar sífellt erfiðara með að viðhalda vægi sínu gagnvart öflugum öflum á hvorum pól fyrir sig, [[Stéttarfélag|stéttafélögum]] og áhrifamiklum [[iðnrekendum]].&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Economics and politics of the Weimar Republic|höfundur=Theo Balderstone|ár=2002|útgefandi=Cambridge university press|bls=103|ISBN=0 521 77760 7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.weimarer-republik.net/en/weimar-gateway/people-whos-who-of-the-weimar-republic/parties/ddp/|title=DDP / Weimarer Republik|website=www.weimarer-republik.net|access-date=2026-03-20}}&lt;/ref&gt;

Kjósendur og meðlimir DDP voru oftar en ekki „jaðarsettir“ eða í „viðkvæmri stöðu“ innan iðnaðarsamfélagsins. Þeir höfnuðu fortíðarþrá en voru á sama tíma óvissir um framtíðina og litu á nútímavæðinguna sem hugmynd sem gæti falið í sér bæði tækifæri og mikla hættu.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=9-11}}&lt;/ref&gt; Hreyfingin sem flokkurinn tók þátt í að styðja tókst ekki til þess að leysa strúktúrvanda þýska hagkerfisins. Í stað þess að skapa stöðugleika jók hún pólitíska og félagslega krísu Weimar-lýðveldisins undir lok þriðja áratugarins. Á þeim tíma var efnahagsleg óvissa, atvinnuleysi og vaxandi átök milli stétta sífellt áþreifanlegri. Hafði það neikvæð áhrif á miðjuflokka innan stjórnmálakerfisins en einnig meðal almennings. Bitnaði það meðal annars á DDP.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=11-13}}&lt;/ref&gt;

=== Nýtt samstarf og nýtt nafn ===
Vegna örs fylgistaps neyddist DDP til þess að hefja samstarf við stjórnmálaflokkinn [[Regla ungra Þjóðverja]] (þ. ''Jungdeutscher Orden''). Hófst samband þeirra í september [[1930]]. Flokkarnir hófu samstarf til þess að reyna að styrkja stöðu sína innan pólitíska landslagsins í Weimar-lýðveldinu. Einnig til þess að ná til yngri kjósenda og viðhalda áhrifum sínum í bæði félags- og efnahagsmálum Þýskalands á þeim erfiðu tímum sem stóðu yfir.

Samstarfi flokkanna var líkt við [[neyðarhjónaband]] (e. shotgun marriage) og í tengslum við það breytti flokkurinn nafni sínu yfir í Deutsche Staatspartei. Var það gert í von um að endurvekja stuðning flokksins, sýna nýja stefnu og marka tímamót í sögu flokksins í miðri pólitískri óreiðu. Þessi breyting náði þó ekki að snúa við hnignuninni. Þrátt fyrir nýtt nafn og tilraunir til endurvakningar fjaraði flokkurinn út sem sjálfstætt pólitískt afl [[1933]] þegar [[Nasismi|nasistar]] tóku við völdum í Þýskalandi.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Economics and politics of the Weimar Republic|höfundur=Theo Balderstone|bls=3|útgefandi=Cambridge university press|ár=2002}}&lt;/ref&gt;

= Ýmsir meðlimir DDP =
[[Mynd:Hugo Preuß 1919 (cropped).jpg|thumb|145x145dp|Hugo Preuß]]

=== Hugo Preuß ===
[[Hugo Preuß]] (1860-1925) var lykilmaður í mótun nýja ríkisins strax eftir byltinguna 1918. Hann var frjálslyndur [[Lögfræði|lögfræðingur]] sem [[Friedrich Ebert]] fól það verkefni 15. nóvember 1918 að semja drög að nýrri [[stjórnarskrá]] Weimar-lýðveldissins. Skipun hans sýndi að nýja kerfið ætlaði að byggja á þýskri stjórnskipunarhefð. Hann vildi breyta skipulagi ríkisins (þ. Länder), meðal annars með því að skipta [[Prússland|Prússlandi]] upp og sameina smærri ríki til að styrkja miðstjórnarvaldið, en áætlunin fékkst ekki fram vegna andstöðu ríkjanna.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls 36&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Walther Rathenau.jpg|thumb|142x142dp|Walther Rathenau]]

=== Walther Rathenau ===
[[Walther Rathenau]] (1867-1922) var einn af áhrifamestu mönnum DDP en jafnframt skotmark öfgaafla. Hann var gyðingur, menntamaður og utanríkisráðherra sem undirritaði [[Rapallo-samninginn]] við [[Sovétríkin]]. Hann var myrtur árið [[1922]] af hryðjuverkahópum af hægri vængnum sem hötuðu hann fyrir uppruna hans og pólitík. Morðið á honum leiddi til mikilla mótmæla til stuðnings lýðræðinu og staðsetningu ,,Laga um vernd lýðræðisins” (þ. Gesetz zum Schutze de Republik). Morðið á Rathenau var mikið áfall fyrir lýðveldið og varð úr því vaxandi hatur öfgahægrimanna í garð frjálslyndra leiðtoga.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 73&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Hjalmar Schacht.jpg|thumb|164x164dp|Hjalmar Schacht]]

=== Hjalmar Schacht ===
[[Hjalmar Schacht]] (1877-1970) var áður í [[Ungfrjálslynda félaginu]] og tók þátt í stofnun Þýska demókrataflokksins DDP eftir stríðið til að stuðla að frjálslyndum lýðræðisgildum. Undir hans þátttöku náði DDP miklum árangri 1919, fékk 74 þingmenn og tvö ráðherraembætti, og laðaði að sér vísindamenn og borgaralegar stéttir. Schacht gegndi mikilvægu hlutverki í fjáröflun og stefnumótun fyrir flokkinn en vildi ekki sjálfur bjóða sig fram. Eftir kosningarnar 6. júní 1920 veiktist staða DDP, þeir misstu meirihluta og pólitískur óstöðugleiki í Weimar-lýðveldinu jókst.&lt;ref&gt;Bollard, Alan: Economists At War, How a Handful og Economists Helped Win and Lose the World Wars. Oxford University Press, 2020. bls. 70 - 71.&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Theodor Heuss 1924.jpg|thumb|151x151dp|Theodor Heuss 1924]]

=== Theodor Heuss ===
[[Theodor Heuss]] (1884-1963), sem síðar varð fyrsti forseti Vestur-Þýskalands, reyndi að brúa bilið milli ólíkra fylkinga. Hann tók þátt í deilum um lög frá [[1926]] sem miðuðu að verndun ungs fólks gegn ósiðlegum ritum. Heuss reyndi að gera lögin ásættanleg fyrir vinstrimenn með því að segja að það væri ekki bara til félagsmálastefna fyrir launasamninga heldur líka ,,félagsmálastefna sálarinnar”. Tilraunir hans til málamiðlunar tókust ekki fullkomlega þar sem báðir aðilar (íhaldsmenn og frjálslyndir/vinstrimenn) voru ósáttir við lokaniðurstöðuna. Heuss er gott dæmi um hvernig DDP reyndi að vera ,,brú” í menningarmálum og hversu erfitt var að ná samstöðu í hinu klofna Weimar-samfélagi.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls 144&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Max Weber in 1918.png|thumb|149x149dp|Max Weber, 1918]]

=== Max Weber ===
Þótt [[Max Weber]] (1864-1920) sé þekktastur sem félagsfræðingur var hann virkur í DDP í upphafi. Weber var svartsýnn á framtíðina og spáði því að vestræn skynsemistrú myndi leiða til stálharðrar skeljar (þ. Stahlhartes Gehäuse) [[Skrifræði|skrifræðis]] og [[Þrælahald|ánauðar]]. Hann talaði um töfratæmingu veraldarinnar (þ. Entzauberung der Welt) þar sem vísindi og rökfræði kæmu í stað dulspeki.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 186&lt;/ref&gt; Samkvæmt Weber tókst Weimar-lýðveldinu aldrei að skapa sér lögmæti í augum almennings, hvorki á hefðbundinn, rökréttan né karismatískan hátt.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 217&lt;/ref&gt;

=== Fredrich Meinecke ===
[[Fredrich Meinecke]] (1862-1954) var sagnfræðingur sem studdi lýðveldið sem svokallaður ,,lýðveldissinni af skynsemi” (þ. Vernunftrepublikaner). Hann studdi lýðræðislegar umbætur og endurnýjun frjálslyndisstefnu, ásamt mönnum á borð við Max Weber, þar sem hann taldi það einu leiðina til að tryggja innri einingu þýsku þjóðarinnar eftir ósigurinn í fyrri heimsstyrjöldinni. Í riti sínu Idee der Staatsräson ([[1924]]) rýndi hann í hugtakið ríkishagmunir og varaði við öfgafullri valdapólitík. Hann taldi nauðsynlegt að ríkið reyndi að samræma andstæðar kröfur siðræðis og valdapólitíkur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.age-of-the-sage.org/history/historian/Friedrich_Meinecke.html|title=Friedrich Meinecke Cosmopolitanism and the National State|website=www.age-of-the-sage.org|access-date=2026-03-20}}&lt;/ref&gt;Meinecke varð síðar vitni að hruni lýðveldisins og uppgangi nasismans sem hann kallaði ,,hina þýsku hörmung” (þ. German catastrophe).&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 245&lt;/ref&gt;

= Úrslit kosninga =
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Kosningaár
! Atkvæði
! %
! Þingsæti
! +/–
|-
| [[1919 German federal election|1919]]
| 5,641,825
| 18.6 (3. sæti)
| {{composition bar|75|423|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| Nýr flokkur
|-
| [[1920 German federal election|1920]]
| 2,333,741
| 8.3 (6. sæti)
| {{composition bar|39|459|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 36
|-
| [[May 1924 German federal election|Maí 1924]]
| 1,655,129
| 5.7 (7. sæti)
| {{composition bar|28|472|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 11
|-
| [[December 1924 German federal election|Desember 1924]]
| 1,919,829
| 6.3 (6. sæti)
| {{composition bar|32|493|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{increase}} 4
|-
| [[1928 German federal election|1928]]
| 1,479,374
| 4.8 (6. sæti)
| {{composition bar|25|491|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 7
|-
| [[1930 German federal election|1930]]
| 1,322,034
| 3.8 (8. sæti)
| {{composition bar|20|577|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 5
|-
| [[July 1932 German federal election|Júlí 1932]]
| 371,800
| 1.0 (8. sæti)
| {{composition bar|4|608|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 16
|-
| [[November 1932 German federal election|Nóvember 1932]]
| 336,447
| 1.0 (9. sæti)
| {{composition bar|2|584|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 2
|-
| [[1933 German federal election|1933]]
| 334,242
| 0.9 (9. sæti)
| {{composition bar|5|647|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{increase}} 3
|}

== Formenn DDP og DStP ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ár
! Flokkur
! Formaður
|-
| 1919
| DDP
| [[Friedrich Naumann]]
|-
| 1919–1924
| DDP
| [[Carl Wilhelm Petersen]]
|-
| 1924–1930
| DDP
| [[Erich Koch-Weser]]
|-
| 1930–1933
| DStP
| [[Hermann Dietrich]]
|}

= Heimildir =
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>ppztkz080b9hfaq4b5x3et4lnd84dcj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959253</id>
      <parentid>1959251</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T22:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Heikir7</username>
        <id>104127</id>
      </contributor>
      <comment>heimildir</comment>
      <origin>1959253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19162" sha1="fv5e9d3si0q6hps584htrx99hzs63ss" xml:space="preserve">== Þýski Demókrataflokkurinn (DDP) ==
{{Stjórnmálaflokkur
| flokksnafn_íslenska = Þýski Demókrataflokkurinn
| mynd = ............................................................................
| flokksnafn_formlegt = Die Deutsche Demokratische Partei
| stofnár = 20. nóvember 1918
| lagt niður = 1930
| einkennislitur = {{color box|#000000|border=darkgray}} [[Svartur]] {{color box|#FF0000|border=darkgray}} [[Rauður]] {{color box|#FFCC00|border=darkgray}} [[Gylltur (color)|Gylltur]]
| gekk í = Þýska ríkisflokkinn (þ.Deutsche Staatspartei, DStP)
| hugmyndafræði = Frjálslindur miðjuflokkur
}}
Þýski demókrataflokkurinn (þ. Deutsche Demokratische Partei, DDP) var frjálslyndur stjórnmálaflokkur sem stóð fyrir miðju eða rétt vinstra megin við miðjuna á hinum pólitíska skala og tók stóran þátt í uppbyggingu hins nýja lýðveldis í [[Þýskaland|Þýskalandi]] eftir lok [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar.]] Flokkurinn var stofnaður í nóvember [[1918]] af fyrrum meðlimum [[Framfaraflokksins]] og mönnum af vinstri væng [[Þjóðernisflokksins]] (þ. Nationalliberale Partei). Eftir stofnun naut flokkurinn þó nokkurn stuðning, einna helst hjá millistéttinni og var flokkurinn partur af hinu svokallaða Weimar-bandalagi ásamt [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Þýskaland)|Sósíaldemókrataflokknum]] (SPD) og [[Miðflokkurinn (Þýskaland)|Miðflokknum]] (Zentrum) sem var við völd frá 1919-1920.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167-178.&lt;/ref&gt;

Staða hans veiktist þó eftir sem leið á tíma [[Weimar-lýðveldið|Weimar-lýðveldisins]]. Aukin skautun í þýsku samfélagi spilaði þar stórt stef í því að miðjuflokkar fengu minna fylgi og kjósendur kusu frekar flokka sem voru á öðrum hvorum jaðrinum og þá einna helst ungir kjósendur. Eftir að fylgi flokksins fór að dvína fór flokkurinn að leita nýrra leiða til að viðhalda pólitískri tilvist sinni. Árið [[1930]] sameinaðist flokkurinn öðrum flokki, [[Reglu ungra Þjóðverja]], og sameinuðust þeir undir nýju nafni, [[Þýski ríkisflokkurinn]] (þ. Deutsche Staatspartei). Loks lagðist hinn nýi sameinaði flokkur niður eftir að nasistar náðu völdum í Þýskalandi árið 1933.&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167-178.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994}}&lt;/ref&gt;

Þó nokkuð var um þekkta einstaklinga úr sögu Þýskalands sem voru viðriðnir flokkinn. Þar á meðal var [[Hjalmar Schacht]] sem var seðlabankastjóri Þýskalands um tíma, [[Theodor Heuss]], sem varð seinna meir fyrsti forseti [[Vestur-Þýskaland|Vestur-Þýskalands]], og [[Max Weber]], sem er af mörgum talinn einn merkasti [[Félagsfræði|félagsfræðingur]] síns tíma.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 73, 245&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bollard, Alan: Economists At War, How a Handful og Economists Helped Win and Lose the World Wars. Oxford University Press, 2020. bls. 70 - 71.&lt;/ref&gt;

= Saga =

=== Stofnun DDP ===
Stofnun DDP má rekja aftur til blaðagreinar sem birtist í ''Berliner Tageblatt'' þann 16. nóvember 1918. Þar var stofnun flokksins boðuð. Meðal stofnenda flokksins voru Theodor Wolff, Max Weber, Friedrich Naumann og Hugo Preuß. DDP erfði Framfaraflokkinn (e. Progressive party, þ. Fortschrittliche Volkspartei, FVP) sem var einlægasti frjálslyndi flokkur Þýskalands á þessum tíma. Karlmennirnir sem tóku þátt í stofnun DDP voru að meirihluta meðlimir FVP. Sömuleiðis gengu menn frá vinstri væng Þjóðernisflokksins, (e. National Liberal party, þ. Nationalliberale Partei, NLP) til liðs við flokkinn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167–168.&lt;/ref&gt;

DDP reyndi að vera flokkur allra þrátt fyrir að hann samanstæði næstum því eingöngu af karlmönnum úr millistéttinni. Sömuleiðis aðhylltist flokkurinn hugmyndir sem höfðuðu meira til millistéttarinnar heldur en annarra stétta. Flokkurinn reyndi að blanda saman nokkrum stjórnmálahefðum og heimspeki sem höfðu verið hver fyrir sig sérstök heimssýn í Þýskalandi. Sömuleiðis reyndi DDP að vera frjálslyndur, lýðræðislegur, félagslegur, lýðveldissinnaður og þjóðernissinnaður stjórnmálaflokkur.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 172.&lt;/ref&gt;

Upprunaleg áætlun stofnenda DDP var að stofna millistéttar stjórnmálaflokk. Það fór þó úrskeiðis þegar Gustav Stresmann var neitað um forystuhlutverk innan flokksins. Það leiddi til þess að félagsleg og efnahagsleg markmið vinstri vængs flokksins rákust á við stóriðjuvæng (e. Heavy Industry) NLP. Stefnuskrá flokksins var ekki ítarleg. Flokkurinn bað einfaldlega millistéttina sjálfa að taka þátt í pólitískum og efnahagslegum hagsmunum sínum. DDP barðist fyrir stjórnlagaþingi (e. Constituent Assembly), frið og reglu.&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 168.&lt;/ref&gt;

=== Kosningar 1919 og nýtt bandalag ===
Í nóvember 1918 hóf millistéttin að missa trúnna á þýska keisaradæminu og var ný stjórn kosin á þjóðþingi (e. National Assembly) 19. janúar 1919. Í kosningunum urðu breytingar þar sem nýr meirihluti var kosinn. Í kjölfarið var Weimar-bandalagið (e. Weimar Coalition) stofnað 1919 sem samanstóð af þremur stjórnmálaflokkum: DDP, SPD og Miðflokknum (e. Center Party, þ. Zentrum, Z. Weimar-bandalagið lagði grunninn að stjórnskipun Weimar lýðveldisins. Áður höfðu flokkarnir verið saman í milliflokksráðinu (e. Inter-Party Committee) 1917-1918 sem vann að friði og auknu þingræði undir lok fyrri heimstyrjaldarinnar.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 33.&lt;/ref&gt;

Í kosningunum 1919 hlaut SPD 37,9% atkvæða, Miðflokkurinn hlaut 19,7% atkvæða og DDP hlaut 18.5% atkvæða.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;Að mati Bruce Frye bendir samsetning þessa nýs þjóðþings á að stór hluti kjósenda væru stuðningsmenn lýðræðis og frjálslyndra hugsjóna. Skýrt dæmi um það má sjá í fjölda atkvæða sem DDP fékk.&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167.&lt;/ref&gt;

=== Hnignun flokksins ===
Þann 6. júní [[1920]] voru haldnar þingkosningar sem leiddu til stórra breytinga þar sem róttækir flokkar á bæði vinstri og hægri væng jukust í fylgi. Á vinstri væng voru það flokkarnir [[Óháði Sósíaldemókrataflokkurinn]] (USPD) og [[Kommúnistaflokkur Þýskalands|Kommúnistaflokkurinn]] (KPD), og á hægri væng voru það flokkarnir [[Þýski Þjóðflokkurinn]] (DNVP) og þjóðernisfrjálslyndir í [[Þýska Alþýðuflokknum]] (DVP). Þetta leiddi til þess að Weimar-bandalagið missti meirihlutann sinn.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 70&lt;/ref&gt;DDP átti í erfiðleikum með að höfða til yngri kynslóða, sem leituðu frekar til róttækari og öfgafyllri hreyfinga. Eftir því sem pólitískt landslag Weimar-lýðveldisins breyttist og varð meira skipt áttu miðjuflokkar sífellt erfiðara með að viðhalda vægi sínu gagnvart öflugum öflum á hvorum pól fyrir sig, [[Stéttarfélag|stéttafélögum]] og áhrifamiklum [[iðnrekendum]].&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Economics and politics of the Weimar Republic|höfundur=Theo Balderstone|ár=2002|útgefandi=Cambridge university press|bls=103}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.weimarer-republik.net/en/weimar-gateway/people-whos-who-of-the-weimar-republic/parties/ddp/|title=DDP / Weimarer Republik|website=www.weimarer-republik.net|access-date=2026-03-20}}&lt;/ref&gt;

Kjósendur og meðlimir DDP voru oftar en ekki „jaðarsettir“ eða í „viðkvæmri stöðu“ innan iðnaðarsamfélagsins. Þeir höfnuðu fortíðarþrá en voru á sama tíma óvissir um framtíðina og litu á nútímavæðinguna sem hugmynd sem gæti falið í sér bæði tækifæri og mikla hættu.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=9-11}}&lt;/ref&gt; Hreyfingin sem flokkurinn tók þátt í að styðja tókst ekki til þess að leysa strúktúrvanda þýska hagkerfisins. Í stað þess að skapa stöðugleika jók hún pólitíska og félagslega krísu Weimar-lýðveldisins undir lok þriðja áratugarins. Á þeim tíma var efnahagsleg óvissa, atvinnuleysi og vaxandi átök milli stétta sífellt áþreifanlegri. Hafði það neikvæð áhrif á miðjuflokka innan stjórnmálakerfisins en einnig meðal almennings. Bitnaði það meðal annars á DDP.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=11-13}}&lt;/ref&gt;

=== Nýtt samstarf og nýtt nafn ===
Vegna örs fylgistaps neyddist DDP til þess að hefja samstarf við stjórnmálaflokkinn [[Regla ungra Þjóðverja]] (þ. ''Jungdeutscher Orden''). Hófst samband þeirra í september [[1930]]. Flokkarnir hófu samstarf til þess að reyna að styrkja stöðu sína innan pólitíska landslagsins í Weimar-lýðveldinu. Einnig til þess að ná til yngri kjósenda og viðhalda áhrifum sínum í bæði félags- og efnahagsmálum Þýskalands á þeim erfiðu tímum sem stóðu yfir.

Samstarfi flokkanna var líkt við [[neyðarhjónaband]] (e. shotgun marriage) og í tengslum við það breytti flokkurinn nafni sínu yfir í Deutsche Staatspartei. Var það gert í von um að endurvekja stuðning flokksins, sýna nýja stefnu og marka tímamót í sögu flokksins í miðri pólitískri óreiðu. Þessi breyting náði þó ekki að snúa við hnignuninni. Þrátt fyrir nýtt nafn og tilraunir til endurvakningar fjaraði flokkurinn út sem sjálfstætt pólitískt afl [[1933]] þegar [[Nasismi|nasistar]] tóku við völdum í Þýskalandi.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Economics and politics of the Weimar Republic|höfundur=Theo Balderstone|bls=3|útgefandi=Cambridge university press|ár=2002}}&lt;/ref&gt;

= Ýmsir meðlimir DDP =
[[Mynd:Hugo Preuß 1919 (cropped).jpg|thumb|145x145dp|Hugo Preuß]]

=== Hugo Preuß ===
[[Hugo Preuß]] (1860-1925) var lykilmaður í mótun nýja ríkisins strax eftir byltinguna 1918. Hann var frjálslyndur [[Lögfræði|lögfræðingur]] sem [[Friedrich Ebert]] fól það verkefni 15. nóvember 1918 að semja drög að nýrri [[stjórnarskrá]] Weimar-lýðveldissins. Skipun hans sýndi að nýja kerfið ætlaði að byggja á þýskri stjórnskipunarhefð. Hann vildi breyta skipulagi ríkisins (þ. Länder), meðal annars með því að skipta [[Prússland|Prússlandi]] upp og sameina smærri ríki til að styrkja miðstjórnarvaldið, en áætlunin fékkst ekki fram vegna andstöðu ríkjanna.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls 36&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Walther Rathenau.jpg|thumb|142x142dp|Walther Rathenau]]

=== Walther Rathenau ===
[[Walther Rathenau]] (1867-1922) var einn af áhrifamestu mönnum DDP en jafnframt skotmark öfgaafla. Hann var gyðingur, menntamaður og utanríkisráðherra sem undirritaði [[Rapallo-samninginn]] við [[Sovétríkin]]. Hann var myrtur árið [[1922]] af hryðjuverkahópum af hægri vængnum sem hötuðu hann fyrir uppruna hans og pólitík. Morðið á honum leiddi til mikilla mótmæla til stuðnings lýðræðinu og staðsetningu ,,Laga um vernd lýðræðisins” (þ. Gesetz zum Schutze de Republik). Morðið á Rathenau var mikið áfall fyrir lýðveldið og varð úr því vaxandi hatur öfgahægrimanna í garð frjálslyndra leiðtoga.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 73&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Hjalmar Schacht.jpg|thumb|164x164dp|Hjalmar Schacht]]

=== Hjalmar Schacht ===
[[Hjalmar Schacht]] (1877-1970) var áður í [[Ungfrjálslynda félaginu]] og tók þátt í stofnun Þýska demókrataflokksins DDP eftir stríðið til að stuðla að frjálslyndum lýðræðisgildum. Undir hans þátttöku náði DDP miklum árangri 1919, fékk 74 þingmenn og tvö ráðherraembætti, og laðaði að sér vísindamenn og borgaralegar stéttir. Schacht gegndi mikilvægu hlutverki í fjáröflun og stefnumótun fyrir flokkinn en vildi ekki sjálfur bjóða sig fram. Eftir kosningarnar 6. júní 1920 veiktist staða DDP, þeir misstu meirihluta og pólitískur óstöðugleiki í Weimar-lýðveldinu jókst.&lt;ref&gt;Bollard, Alan: Economists At War, How a Handful og Economists Helped Win and Lose the World Wars. Oxford University Press, 2020. bls. 70 - 71.&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Theodor Heuss 1924.jpg|thumb|151x151dp|Theodor Heuss 1924]]

=== Theodor Heuss ===
[[Theodor Heuss]] (1884-1963), sem síðar varð fyrsti forseti Vestur-Þýskalands, reyndi að brúa bilið milli ólíkra fylkinga. Hann tók þátt í deilum um lög frá [[1926]] sem miðuðu að verndun ungs fólks gegn ósiðlegum ritum. Heuss reyndi að gera lögin ásættanleg fyrir vinstrimenn með því að segja að það væri ekki bara til félagsmálastefna fyrir launasamninga heldur líka ,,félagsmálastefna sálarinnar”. Tilraunir hans til málamiðlunar tókust ekki fullkomlega þar sem báðir aðilar (íhaldsmenn og frjálslyndir/vinstrimenn) voru ósáttir við lokaniðurstöðuna. Heuss er gott dæmi um hvernig DDP reyndi að vera ,,brú” í menningarmálum og hversu erfitt var að ná samstöðu í hinu klofna Weimar-samfélagi.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls 144&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Max Weber in 1918.png|thumb|149x149dp|Max Weber, 1918]]

=== Max Weber ===
Þótt [[Max Weber]] (1864-1920) sé þekktastur sem félagsfræðingur var hann virkur í DDP í upphafi. Weber var svartsýnn á framtíðina og spáði því að vestræn skynsemistrú myndi leiða til stálharðrar skeljar (þ. Stahlhartes Gehäuse) [[Skrifræði|skrifræðis]] og [[Þrælahald|ánauðar]]. Hann talaði um töfratæmingu veraldarinnar (þ. Entzauberung der Welt) þar sem vísindi og rökfræði kæmu í stað dulspeki.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 186&lt;/ref&gt; Samkvæmt Weber tókst Weimar-lýðveldinu aldrei að skapa sér lögmæti í augum almennings, hvorki á hefðbundinn, rökréttan né karismatískan hátt.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 217&lt;/ref&gt;

=== Fredrich Meinecke ===
[[Fredrich Meinecke]] (1862-1954) var sagnfræðingur sem studdi lýðveldið sem svokallaður ,,lýðveldissinni af skynsemi” (þ. Vernunftrepublikaner). Hann studdi lýðræðislegar umbætur og endurnýjun frjálslyndisstefnu, ásamt mönnum á borð við Max Weber, þar sem hann taldi það einu leiðina til að tryggja innri einingu þýsku þjóðarinnar eftir ósigurinn í fyrri heimsstyrjöldinni. Í riti sínu Idee der Staatsräson ([[1924]]) rýndi hann í hugtakið ríkishagmunir og varaði við öfgafullri valdapólitík. Hann taldi nauðsynlegt að ríkið reyndi að samræma andstæðar kröfur siðræðis og valdapólitíkur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.age-of-the-sage.org/history/historian/Friedrich_Meinecke.html|title=Friedrich Meinecke Cosmopolitanism and the National State|website=www.age-of-the-sage.org|access-date=2026-03-20}}&lt;/ref&gt;Meinecke varð síðar vitni að hruni lýðveldisins og uppgangi nasismans sem hann kallaði ,,hina þýsku hörmung” (þ. German catastrophe).&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 245&lt;/ref&gt;

= Úrslit kosninga =
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Kosningaár
! Atkvæði
! %
! Þingsæti
! +/–
|-
| [[1919 German federal election|1919]]
| 5,641,825
| 18.6 (3. sæti)
| {{composition bar|75|423|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| Nýr flokkur
|-
| [[1920 German federal election|1920]]
| 2,333,741
| 8.3 (6. sæti)
| {{composition bar|39|459|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 36
|-
| [[May 1924 German federal election|Maí 1924]]
| 1,655,129
| 5.7 (7. sæti)
| {{composition bar|28|472|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 11
|-
| [[December 1924 German federal election|Desember 1924]]
| 1,919,829
| 6.3 (6. sæti)
| {{composition bar|32|493|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{increase}} 4
|-
| [[1928 German federal election|1928]]
| 1,479,374
| 4.8 (6. sæti)
| {{composition bar|25|491|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 7
|-
| [[1930 German federal election|1930]]
| 1,322,034
| 3.8 (8. sæti)
| {{composition bar|20|577|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 5
|-
| [[July 1932 German federal election|Júlí 1932]]
| 371,800
| 1.0 (8. sæti)
| {{composition bar|4|608|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 16
|-
| [[November 1932 German federal election|Nóvember 1932]]
| 336,447
| 1.0 (9. sæti)
| {{composition bar|2|584|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 2
|-
| [[1933 German federal election|1933]]
| 334,242
| 0.9 (9. sæti)
| {{composition bar|5|647|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{increase}} 3
|}

== Formenn DDP og DStP ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ár
! Flokkur
! Formaður
|-
| 1919
| DDP
| [[Friedrich Naumann]]
|-
| 1919–1924
| DDP
| [[Carl Wilhelm Petersen]]
|-
| 1924–1930
| DDP
| [[Erich Koch-Weser]]
|-
| 1930–1933
| DStP
| [[Hermann Dietrich]]
|}

= Heimildir =
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>fv5e9d3si0q6hps584htrx99hzs63ss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959254</id>
      <parentid>1959253</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T22:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Heikir7</username>
        <id>104127</id>
      </contributor>
      <origin>1959254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19238" sha1="pan3dr4uhitzwn4bipumk6cb1exu39j" xml:space="preserve">== Þýski Demókrataflokkurinn (DDP) ==
{{Stjórnmálaflokkur
| flokksnafn_íslenska = Þýski Demókrataflokkurinn
| mynd = ...................................................................................
| flokksnafn_formlegt = Die Deutsche Demokratische Partei
| stofnár = 20. nóvember 1918
| lagt niður = 1930
| einkennislitur = {{color box|#000000|border=darkgray}} [[Svartur]] {{color box|#FF0000|border=darkgray}} [[Rauður]] {{color box|#FFCC00|border=darkgray}} [[Gylltur (color)|Gylltur]]
| gekk í = Þýska ríkisflokkinn (þ.Deutsche Staatspartei, DStP)
| hugmyndafræði = Frjálslindur miðjuflokkur
}}

Þýski demókrataflokkurinn (þ. Deutsche Demokratische Partei, DDP) var frjálslyndur stjórnmálaflokkur sem stóð fyrir miðju eða rétt vinstra megin við miðjuna á hinum pólitíska skala og tók stóran þátt í uppbyggingu hins nýja lýðveldis í [[Þýskaland|Þýskalandi]] eftir lok [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar.]] Flokkurinn var stofnaður í nóvember [[1918]] af fyrrum meðlimum [[Framfaraflokksins]] (e.Progressive party, þ.Fortschrittliche Volkspartei, FVP) og mönnum af vinstri væng [[Þjóðernisflokksins]] (e. National Liberal party,þ. Nationalliberale Partei, NLP). Eftir stofnun naut flokkurinn þó nokkurn stuðning, einna helst hjá millistéttinni og var flokkurinn partur af hinu svokallaða Weimar-bandalagi ásamt [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Þýskaland)|Sósíaldemókrataflokknum]] (e. Social Democratic Party of Germany, þ. Sozialdemokratische Partei Deutschlands, SPD) og [[Miðflokkurinn (Þýskaland)|Miðflokknum]] (Zentrum, DZP) sem var við völd frá 1919-1920.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167-178.&lt;/ref&gt;

Staða hans veiktist þó eftir sem leið á tíma [[Weimar-lýðveldið|Weimar-lýðveldisins]]. Aukin skautun í þýsku samfélagi spilaði þar stórt stef í því að miðjuflokkar fengu minna fylgi og kjósendur kusu frekar flokka sem voru á öðrum hvorum jaðrinum og þá einna helst ungir kjósendur. Eftir að fylgi flokksins fór að dvína fór flokkurinn að leita nýrra leiða til að viðhalda pólitískri tilvist sinni. Árið [[1930]] sameinaðist flokkurinn öðrum flokki, [[Reglu ungra Þjóðverja]], og sameinuðust þeir undir nýju nafni, [[Þýski ríkisflokkurinn]] (þ. Deutsche Staatspartei). Loks lagðist hinn nýi sameinaði flokkur niður eftir að nasistar náðu völdum í Þýskalandi árið 1933.&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167-178.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994}}&lt;/ref&gt;

Þó nokkuð var um þekkta einstaklinga úr sögu Þýskalands sem voru viðriðnir flokkinn. Þar á meðal var [[Hjalmar Schacht]] sem var seðlabankastjóri Þýskalands um tíma, [[Theodor Heuss]], sem varð seinna meir fyrsti forseti [[Vestur-Þýskaland|Vestur-Þýskalands]], og [[Max Weber]], sem er af mörgum talinn einn merkasti [[Félagsfræði|félagsfræðingur]] síns tíma.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 73, 245&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bollard, Alan: Economists At War, How a Handful og Economists Helped Win and Lose the World Wars. Oxford University Press, 2020. bls. 70 - 71.&lt;/ref&gt;

= Saga =

=== Stofnun DDP ===
Stofnun DDP má rekja aftur til blaðagreinar sem birtist í ''Berliner Tageblatt'' þann 16. nóvember 1918. Þar var stofnun flokksins boðuð. Meðal stofnenda flokksins voru Theodor Wolff, Max Weber, Friedrich Naumann og Hugo Preuß. DDP erfði Framfaraflokkinn (FVP) sem var einlægasti frjálslyndi flokkur Þýskalands á þessum tíma. Karlmennirnir sem tóku þátt í stofnun DDP voru að meirihluta meðlimir FVP. Sömuleiðis gengu menn frá vinstri væng Þjóðernisflokksins, (NLP) til liðs við flokkinn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167–168.&lt;/ref&gt;

DDP reyndi að vera flokkur allra þrátt fyrir að hann samanstæði næstum því eingöngu af karlmönnum úr millistéttinni. Sömuleiðis aðhylltist flokkurinn hugmyndir sem höfðuðu meira til millistéttarinnar heldur en annarra stétta. Flokkurinn reyndi að blanda saman nokkrum stjórnmálahefðum og heimspeki sem höfðu verið hver fyrir sig sérstök heimssýn í Þýskalandi. Sömuleiðis reyndi DDP að vera frjálslyndur, lýðræðislegur, félagslegur, lýðveldissinnaður og þjóðernissinnaður stjórnmálaflokkur.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 172.&lt;/ref&gt;

Upprunaleg áætlun stofnenda DDP var að stofna millistéttar stjórnmálaflokk. Það fór þó úrskeiðis þegar Gustav Stresmann var neitað um forystuhlutverk innan flokksins. Það leiddi til þess að félagsleg og efnahagsleg markmið vinstri vængs flokksins rákust á við stóriðjuvæng (e. Heavy Industry) NLP. Stefnuskrá flokksins var ekki ítarleg. Flokkurinn bað einfaldlega millistéttina sjálfa að taka þátt í pólitískum og efnahagslegum hagsmunum sínum. DDP barðist fyrir stjórnlagaþingi (e. Constituent Assembly), frið og reglu.&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 168.&lt;/ref&gt;

=== Kosningar 1919 og nýtt bandalag ===
Í nóvember 1918 hóf millistéttin að missa trúnna á þýska keisaradæminu og var ný stjórn kosin á þjóðþingi (e. National Assembly) 19. janúar 1919. Í kosningunum urðu breytingar þar sem nýr meirihluti var kosinn. Í kjölfarið var Weimar-bandalagið (e. Weimar Coalition) stofnað 1919 sem samanstóð af þremur stjórnmálaflokkum: DDP, SPD og Miðflokknum (e. Center Party, þ. Zentrum, Z. Weimar-bandalagið lagði grunninn að stjórnskipun Weimar lýðveldisins. Áður höfðu flokkarnir verið saman í milliflokksráðinu (e. Inter-Party Committee) 1917-1918 sem vann að friði og auknu þingræði undir lok fyrri heimstyrjaldarinnar.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 33.&lt;/ref&gt;

Í kosningunum 1919 hlaut SPD 37,9% atkvæða, Miðflokkurinn hlaut 19,7% atkvæða og DDP hlaut 18.5% atkvæða.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;Að mati Bruce Frye bendir samsetning þessa nýs þjóðþings á að stór hluti kjósenda væru stuðningsmenn lýðræðis og frjálslyndra hugsjóna. Skýrt dæmi um það má sjá í fjölda atkvæða sem DDP fékk.&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167.&lt;/ref&gt;

=== Hnignun flokksins ===
Þann 6. júní [[1920]] voru haldnar þingkosningar sem leiddu til stórra breytinga þar sem róttækir flokkar á bæði vinstri og hægri væng jukust í fylgi. Á vinstri væng voru það flokkarnir [[Óháði Sósíaldemókrataflokkurinn]] (USPD) og [[Kommúnistaflokkur Þýskalands|Kommúnistaflokkurinn]] (KPD), og á hægri væng voru það flokkarnir [[Þýski Þjóðflokkurinn]] (DNVP) og þjóðernisfrjálslyndir í [[Þýska Alþýðuflokknum]] (DVP). Þetta leiddi til þess að Weimar-bandalagið missti meirihlutann sinn.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 70&lt;/ref&gt;DDP átti í erfiðleikum með að höfða til yngri kynslóða, sem leituðu frekar til róttækari og öfgafyllri hreyfinga. Eftir því sem pólitískt landslag Weimar-lýðveldisins breyttist og varð meira skipt áttu miðjuflokkar sífellt erfiðara með að viðhalda vægi sínu gagnvart öflugum öflum á hvorum pól fyrir sig, [[Stéttarfélag|stéttafélögum]] og áhrifamiklum [[iðnrekendum]].&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Economics and politics of the Weimar Republic|höfundur=Theo Balderstone|ár=2002|útgefandi=Cambridge university press|bls=103}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.weimarer-republik.net/en/weimar-gateway/people-whos-who-of-the-weimar-republic/parties/ddp/|title=DDP / Weimarer Republik|website=www.weimarer-republik.net|access-date=2026-03-20}}&lt;/ref&gt;

Kjósendur og meðlimir DDP voru oftar en ekki „jaðarsettir“ eða í „viðkvæmri stöðu“ innan iðnaðarsamfélagsins. Þeir höfnuðu fortíðarþrá en voru á sama tíma óvissir um framtíðina og litu á nútímavæðinguna sem hugmynd sem gæti falið í sér bæði tækifæri og mikla hættu.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=9-11}}&lt;/ref&gt; Hreyfingin sem flokkurinn tók þátt í að styðja tókst ekki til þess að leysa strúktúrvanda þýska hagkerfisins. Í stað þess að skapa stöðugleika jók hún pólitíska og félagslega krísu Weimar-lýðveldisins undir lok þriðja áratugarins. Á þeim tíma var efnahagsleg óvissa, atvinnuleysi og vaxandi átök milli stétta sífellt áþreifanlegri. Hafði það neikvæð áhrif á miðjuflokka innan stjórnmálakerfisins en einnig meðal almennings. Bitnaði það meðal annars á DDP.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=11-13}}&lt;/ref&gt;

=== Nýtt samstarf og nýtt nafn ===
Vegna örs fylgistaps neyddist DDP til þess að hefja samstarf við stjórnmálaflokkinn [[Regla ungra Þjóðverja]] (þ. ''Jungdeutscher Orden''). Hófst samband þeirra í september [[1930]]. Flokkarnir hófu samstarf til þess að reyna að styrkja stöðu sína innan pólitíska landslagsins í Weimar-lýðveldinu. Einnig til þess að ná til yngri kjósenda og viðhalda áhrifum sínum í bæði félags- og efnahagsmálum Þýskalands á þeim erfiðu tímum sem stóðu yfir.

Samstarfi flokkanna var líkt við [[neyðarhjónaband]] (e. shotgun marriage) og í tengslum við það breytti flokkurinn nafni sínu yfir í Deutsche Staatspartei. Var það gert í von um að endurvekja stuðning flokksins, sýna nýja stefnu og marka tímamót í sögu flokksins í miðri pólitískri óreiðu. Þessi breyting náði þó ekki að snúa við hnignuninni. Þrátt fyrir nýtt nafn og tilraunir til endurvakningar fjaraði flokkurinn út sem sjálfstætt pólitískt afl [[1933]] þegar [[Nasismi|nasistar]] tóku við völdum í Þýskalandi.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Economics and politics of the Weimar Republic|höfundur=Theo Balderstone|bls=3|útgefandi=Cambridge university press|ár=2002}}&lt;/ref&gt;

= Ýmsir meðlimir DDP =
[[Mynd:Hugo Preuß 1919 (cropped).jpg|thumb|145x145dp|Hugo Preuß]]

=== Hugo Preuß ===
[[Hugo Preuß]] (1860-1925) var lykilmaður í mótun nýja ríkisins strax eftir byltinguna 1918. Hann var frjálslyndur [[Lögfræði|lögfræðingur]] sem [[Friedrich Ebert]] fól það verkefni 15. nóvember 1918 að semja drög að nýrri [[stjórnarskrá]] Weimar-lýðveldissins. Skipun hans sýndi að nýja kerfið ætlaði að byggja á þýskri stjórnskipunarhefð. Hann vildi breyta skipulagi ríkisins (þ. Länder), meðal annars með því að skipta [[Prússland|Prússlandi]] upp og sameina smærri ríki til að styrkja miðstjórnarvaldið, en áætlunin fékkst ekki fram vegna andstöðu ríkjanna.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls 36&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Walther Rathenau.jpg|thumb|142x142dp|Walther Rathenau]]

=== Walther Rathenau ===
[[Walther Rathenau]] (1867-1922) var einn af áhrifamestu mönnum DDP en jafnframt skotmark öfgaafla. Hann var gyðingur, menntamaður og utanríkisráðherra sem undirritaði [[Rapallo-samninginn]] við [[Sovétríkin]]. Hann var myrtur árið [[1922]] af hryðjuverkahópum af hægri vængnum sem hötuðu hann fyrir uppruna hans og pólitík. Morðið á honum leiddi til mikilla mótmæla til stuðnings lýðræðinu og staðsetningu ,,Laga um vernd lýðræðisins” (þ. Gesetz zum Schutze de Republik). Morðið á Rathenau var mikið áfall fyrir lýðveldið og varð úr því vaxandi hatur öfgahægrimanna í garð frjálslyndra leiðtoga.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 73&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Hjalmar Schacht.jpg|thumb|164x164dp|Hjalmar Schacht]]

=== Hjalmar Schacht ===
[[Hjalmar Schacht]] (1877-1970) var áður í [[Ungfrjálslynda félaginu]] og tók þátt í stofnun Þýska demókrataflokksins DDP eftir stríðið til að stuðla að frjálslyndum lýðræðisgildum. Undir hans þátttöku náði DDP miklum árangri 1919, fékk 74 þingmenn og tvö ráðherraembætti, og laðaði að sér vísindamenn og borgaralegar stéttir. Schacht gegndi mikilvægu hlutverki í fjáröflun og stefnumótun fyrir flokkinn en vildi ekki sjálfur bjóða sig fram. Eftir kosningarnar 6. júní 1920 veiktist staða DDP, þeir misstu meirihluta og pólitískur óstöðugleiki í Weimar-lýðveldinu jókst.&lt;ref&gt;Bollard, Alan: Economists At War, How a Handful og Economists Helped Win and Lose the World Wars. Oxford University Press, 2020. bls. 70 - 71.&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Theodor Heuss 1924.jpg|thumb|151x151dp|Theodor Heuss 1924]]

=== Theodor Heuss ===
[[Theodor Heuss]] (1884-1963), sem síðar varð fyrsti forseti Vestur-Þýskalands, reyndi að brúa bilið milli ólíkra fylkinga. Hann tók þátt í deilum um lög frá [[1926]] sem miðuðu að verndun ungs fólks gegn ósiðlegum ritum. Heuss reyndi að gera lögin ásættanleg fyrir vinstrimenn með því að segja að það væri ekki bara til félagsmálastefna fyrir launasamninga heldur líka ,,félagsmálastefna sálarinnar”. Tilraunir hans til málamiðlunar tókust ekki fullkomlega þar sem báðir aðilar (íhaldsmenn og frjálslyndir/vinstrimenn) voru ósáttir við lokaniðurstöðuna. Heuss er gott dæmi um hvernig DDP reyndi að vera ,,brú” í menningarmálum og hversu erfitt var að ná samstöðu í hinu klofna Weimar-samfélagi.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls 144&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Max Weber in 1918.png|thumb|149x149dp|Max Weber, 1918]]

=== Max Weber ===
Þótt [[Max Weber]] (1864-1920) sé þekktastur sem félagsfræðingur var hann virkur í DDP í upphafi. Weber var svartsýnn á framtíðina og spáði því að vestræn skynsemistrú myndi leiða til stálharðrar skeljar (þ. Stahlhartes Gehäuse) [[Skrifræði|skrifræðis]] og [[Þrælahald|ánauðar]]. Hann talaði um töfratæmingu veraldarinnar (þ. Entzauberung der Welt) þar sem vísindi og rökfræði kæmu í stað dulspeki.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 186&lt;/ref&gt; Samkvæmt Weber tókst Weimar-lýðveldinu aldrei að skapa sér lögmæti í augum almennings, hvorki á hefðbundinn, rökréttan né karismatískan hátt.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 217&lt;/ref&gt;

=== Fredrich Meinecke ===
[[Fredrich Meinecke]] (1862-1954) var sagnfræðingur sem studdi lýðveldið sem svokallaður ,,lýðveldissinni af skynsemi” (þ. Vernunftrepublikaner). Hann studdi lýðræðislegar umbætur og endurnýjun frjálslyndisstefnu, ásamt mönnum á borð við Max Weber, þar sem hann taldi það einu leiðina til að tryggja innri einingu þýsku þjóðarinnar eftir ósigurinn í fyrri heimsstyrjöldinni. Í riti sínu Idee der Staatsräson ([[1924]]) rýndi hann í hugtakið ríkishagmunir og varaði við öfgafullri valdapólitík. Hann taldi nauðsynlegt að ríkið reyndi að samræma andstæðar kröfur siðræðis og valdapólitíkur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.age-of-the-sage.org/history/historian/Friedrich_Meinecke.html|title=Friedrich Meinecke Cosmopolitanism and the National State|website=www.age-of-the-sage.org|access-date=2026-03-20}}&lt;/ref&gt;Meinecke varð síðar vitni að hruni lýðveldisins og uppgangi nasismans sem hann kallaði ,,hina þýsku hörmung” (þ. German catastrophe).&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 245&lt;/ref&gt;

= Úrslit kosninga =
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Kosningaár
! Atkvæði
! %
! Þingsæti
! +/–
|-
| [[1919 German federal election|1919]]
| 5,641,825
| 18.6 (3. sæti)
| {{composition bar|75|423|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| Nýr flokkur
|-
| [[1920 German federal election|1920]]
| 2,333,741
| 8.3 (6. sæti)
| {{composition bar|39|459|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 36
|-
| [[May 1924 German federal election|Maí 1924]]
| 1,655,129
| 5.7 (7. sæti)
| {{composition bar|28|472|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 11
|-
| [[December 1924 German federal election|Desember 1924]]
| 1,919,829
| 6.3 (6. sæti)
| {{composition bar|32|493|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{increase}} 4
|-
| [[1928 German federal election|1928]]
| 1,479,374
| 4.8 (6. sæti)
| {{composition bar|25|491|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 7
|-
| [[1930 German federal election|1930]]
| 1,322,034
| 3.8 (8. sæti)
| {{composition bar|20|577|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 5
|-
| [[July 1932 German federal election|Júlí 1932]]
| 371,800
| 1.0 (8. sæti)
| {{composition bar|4|608|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 16
|-
| [[November 1932 German federal election|Nóvember 1932]]
| 336,447
| 1.0 (9. sæti)
| {{composition bar|2|584|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 2
|-
| [[1933 German federal election|1933]]
| 334,242
| 0.9 (9. sæti)
| {{composition bar|5|647|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{increase}} 3
|}

== Formenn DDP og DStP ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ár
! Flokkur
! Formaður
|-
| 1919
| DDP
| [[Friedrich Naumann]]
|-
| 1919–1924
| DDP
| [[Carl Wilhelm Petersen]]
|-
| 1924–1930
| DDP
| [[Erich Koch-Weser]]
|-
| 1930–1933
| DStP
| [[Hermann Dietrich]]
|}

= Heimildir =
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>pan3dr4uhitzwn4bipumk6cb1exu39j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959255</id>
      <parentid>1959254</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T22:31:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Heikir7</username>
        <id>104127</id>
      </contributor>
      <origin>1959255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19298" sha1="e5jxc3yak52qexhqu5sbj1csqrb2r3t" xml:space="preserve">== Þýski Demókrataflokkurinn (DDP) ==
{{Stjórnmálaflokkur
| flokksnafn_íslenska = Þýski Demókrataflokkurinn
| mynd = ...................................................................................
| flokksnafn_formlegt = Die Deutsche Demokratische Partei
| stofnár = 20. nóvember 1918
| lagt niður = 1930
| einkennislitur = {{color box|#000000|border=darkgray}} [[Svartur]] {{color box|#FF0000|border=darkgray}} [[Rauður]] {{color box|#FFCC00|border=darkgray}} [[Gylltur (color)|Gylltur]]
| gekk í = Þýska ríkisflokkinn (þ.Deutsche Staatspartei, DStP)
| hugmyndafræði = Frjálslindur miðjuflokkur
}}

Þýski demókrataflokkurinn (þ. Deutsche Demokratische Partei, DDP) var frjálslyndur stjórnmálaflokkur sem stóð fyrir miðju eða rétt vinstra megin við miðjuna á hinum pólitíska skala og tók stóran þátt í uppbyggingu hins nýja lýðveldis í [[Þýskaland|Þýskalandi]] eftir lok [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar.]] Flokkurinn var stofnaður í nóvember [[1918]] af fyrrum meðlimum [[Framfaraflokksins]] (e.Progressive party, þ.Fortschrittliche Volkspartei, FVP) og mönnum af vinstri væng [[Þjóðernisflokksins]] (e. National Liberal party,þ. Nationalliberale Partei, NLP). Eftir stofnun naut flokkurinn þó nokkurn stuðning, einna helst hjá millistéttinni og var flokkurinn partur af hinu svokallaða Weimar-bandalagi ásamt [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Þýskaland)|Sósíaldemókrataflokknum]] (e. Social Democratic Party of Germany, þ. Sozialdemokratische Partei Deutschlands, SPD) og [[Miðflokkurinn (Þýskaland)|Miðflokknum]] (Zentrum, DZP) sem var við völd frá 1919-1920.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167-178.&lt;/ref&gt;

Staða hans veiktist þó eftir sem leið á tíma [[Weimar-lýðveldið|Weimar-lýðveldisins]]. Aukin skautun í þýsku samfélagi spilaði þar stórt stef í því að miðjuflokkar fengu minna fylgi og kjósendur kusu frekar flokka sem voru á öðrum hvorum jaðrinum og þá einna helst ungir kjósendur. Eftir að fylgi flokksins fór að dvína fór flokkurinn að leita nýrra leiða til að viðhalda pólitískri tilvist sinni. Árið [[1930]] sameinaðist flokkurinn öðrum flokki, [[Reglu ungra Þjóðverja]], og sameinuðust þeir undir nýju nafni, [[Þýski ríkisflokkurinn]] (þ. Deutsche Staatspartei). Loks lagðist hinn nýi sameinaði flokkur niður eftir að nasistar náðu völdum í Þýskalandi árið 1933.&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167-178.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994}}&lt;/ref&gt;

Þó nokkuð var um þekkta einstaklinga úr sögu Þýskalands sem voru viðriðnir flokkinn. Þar á meðal var [[Hjalmar Schacht]] sem var seðlabankastjóri Þýskalands um tíma, [[Theodor Heuss]], sem varð seinna meir fyrsti forseti [[Vestur-Þýskaland|Vestur-Þýskalands]], og [[Max Weber]], sem er af mörgum talinn einn merkasti [[Félagsfræði|félagsfræðingur]] síns tíma.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 73, 245&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bollard, Alan: Economists At War, How a Handful og Economists Helped Win and Lose the World Wars. Oxford University Press, 2020. bls. 70 - 71.&lt;/ref&gt;

= Saga =

=== Stofnun DDP ===
Stofnun DDP má rekja aftur til blaðagreinar sem birtist í ''[[Berliner Tageblatt]]'' þann 16. nóvember [[1918|1918.]] Þar var stofnun flokksins boðuð. Meðal stofnenda flokksins voru [[Theodor Wolff]], [[Max Weber]], [[Friedrich Naumann]] og [[Hugo Preuß]]. DDP erfði Framfaraflokkinn (FVP) sem var einlægasti frjálslyndi flokkur Þýskalands á þessum tíma. Karlmennirnir sem tóku þátt í stofnun DDP voru að meirihluta meðlimir FVP. Sömuleiðis gengu menn frá vinstri væng Þjóðernisflokksins, (NLP) til liðs við flokkinn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167–168.&lt;/ref&gt;

DDP reyndi að vera flokkur allra þrátt fyrir að hann samanstæði næstum því eingöngu af karlmönnum úr millistéttinni. Sömuleiðis aðhylltist flokkurinn hugmyndir sem höfðuðu meira til millistéttarinnar heldur en annarra stétta. Flokkurinn reyndi að blanda saman nokkrum stjórnmálahefðum og heimspeki sem höfðu verið hver fyrir sig sérstök heimssýn í Þýskalandi. Sömuleiðis reyndi DDP að vera frjálslyndur, lýðræðislegur, félagslegur, lýðveldissinnaður og þjóðernissinnaður stjórnmálaflokkur.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 172.&lt;/ref&gt;

Upprunaleg áætlun stofnenda DDP var að stofna millistéttar stjórnmálaflokk. Það fór þó úrskeiðis þegar Gustav Stresmann var neitað um forystuhlutverk innan flokksins. Það leiddi til þess að félagsleg og efnahagsleg markmið vinstri vængs flokksins rákust á við stóriðjuvæng (e. Heavy Industry) NLP. Stefnuskrá flokksins var ekki ítarleg. Flokkurinn bað einfaldlega millistéttina sjálfa að taka þátt í pólitískum og efnahagslegum hagsmunum sínum. DDP barðist fyrir stjórnlagaþingi (e. Constituent Assembly), frið og reglu.&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 168.&lt;/ref&gt;

=== Kosningar 1919 og nýtt bandalag ===
Í nóvember 1918 hóf millistéttin að missa trúnna á þýska keisaradæminu og var ný stjórn kosin á þjóðþingi (e. National Assembly) 19. janúar 1919. Í kosningunum urðu breytingar þar sem nýr meirihluti var kosinn. Í kjölfarið var Weimar-bandalagið (e. Weimar Coalition) stofnað 1919 sem samanstóð af þremur stjórnmálaflokkum: DDP, SPD og Miðflokknum (e. Center Party, þ. Zentrum, Z. Weimar-bandalagið lagði grunninn að stjórnskipun Weimar lýðveldisins. Áður höfðu flokkarnir verið saman í milliflokksráðinu (e. Inter-Party Committee) 1917-1918 sem vann að friði og auknu þingræði undir lok [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimstyrjaldarinnar.]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 33.&lt;/ref&gt;

Í kosningunum 1919 hlaut SPD 37,9% atkvæða, Miðflokkurinn hlaut 19,7% atkvæða og DDP hlaut 18.5% atkvæða.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;Að mati [[Bruce Frye]] bendir samsetning þessa nýs þjóðþings á að stór hluti kjósenda væru stuðningsmenn lýðræðis og frjálslyndra hugsjóna. Skýrt dæmi um það má sjá í fjölda atkvæða sem DDP fékk.&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167.&lt;/ref&gt;

=== Hnignun flokksins ===
Þann 6. júní [[1920]] voru haldnar þingkosningar sem leiddu til stórra breytinga þar sem róttækir flokkar á bæði vinstri og hægri væng jukust í fylgi. Á vinstri væng voru það flokkarnir [[Óháði Sósíaldemókrataflokkurinn]] (USPD) og [[Kommúnistaflokkur Þýskalands|Kommúnistaflokkurinn]] (KPD), og á hægri væng voru það flokkarnir [[Þýski Þjóðflokkurinn]] (DNVP) og þjóðernisfrjálslyndir í [[Þýska Alþýðuflokknum]] (DVP). Þetta leiddi til þess að Weimar-bandalagið missti meirihlutann sinn.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 70&lt;/ref&gt;DDP átti í erfiðleikum með að höfða til yngri kynslóða, sem leituðu frekar til róttækari og öfgafyllri hreyfinga. Eftir því sem pólitískt landslag Weimar-lýðveldisins breyttist og varð meira skipt áttu miðjuflokkar sífellt erfiðara með að viðhalda vægi sínu gagnvart öflugum öflum á hvorum pól fyrir sig, [[Stéttarfélag|stéttafélögum]] og áhrifamiklum [[iðnrekendum]].&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Economics and politics of the Weimar Republic|höfundur=Theo Balderstone|ár=2002|útgefandi=Cambridge university press|bls=103}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.weimarer-republik.net/en/weimar-gateway/people-whos-who-of-the-weimar-republic/parties/ddp/|title=DDP / Weimarer Republik|website=www.weimarer-republik.net|access-date=2026-03-20}}&lt;/ref&gt;

Kjósendur og meðlimir DDP voru oftar en ekki „jaðarsettir“ eða í „viðkvæmri stöðu“ innan iðnaðarsamfélagsins. Þeir höfnuðu fortíðarþrá en voru á sama tíma óvissir um framtíðina og litu á nútímavæðinguna sem hugmynd sem gæti falið í sér bæði tækifæri og mikla hættu.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=9-11}}&lt;/ref&gt; Hreyfingin sem flokkurinn tók þátt í að styðja tókst ekki til þess að leysa strúktúrvanda þýska hagkerfisins. Í stað þess að skapa stöðugleika jók hún pólitíska og félagslega krísu Weimar-lýðveldisins undir lok þriðja áratugarins. Á þeim tíma var efnahagsleg óvissa, atvinnuleysi og vaxandi átök milli stétta sífellt áþreifanlegri. Hafði það neikvæð áhrif á miðjuflokka innan stjórnmálakerfisins en einnig meðal almennings. Bitnaði það meðal annars á DDP.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=11-13}}&lt;/ref&gt;

=== Nýtt samstarf og nýtt nafn ===
Vegna örs fylgistaps neyddist DDP til þess að hefja samstarf við stjórnmálaflokkinn [[Regla ungra Þjóðverja]] (þ. ''Jungdeutscher Orden''). Hófst samband þeirra í september [[1930]]. Flokkarnir hófu samstarf til þess að reyna að styrkja stöðu sína innan pólitíska landslagsins í Weimar-lýðveldinu. Einnig til þess að ná til yngri kjósenda og viðhalda áhrifum sínum í bæði félags- og efnahagsmálum Þýskalands á þeim erfiðu tímum sem stóðu yfir.

Samstarfi flokkanna var líkt við [[neyðarhjónaband]] (e. shotgun marriage) og í tengslum við það breytti flokkurinn nafni sínu yfir í Deutsche Staatspartei. Var það gert í von um að endurvekja stuðning flokksins, sýna nýja stefnu og marka tímamót í sögu flokksins í miðri pólitískri óreiðu. Þessi breyting náði þó ekki að snúa við hnignuninni. Þrátt fyrir nýtt nafn og tilraunir til endurvakningar fjaraði flokkurinn út sem sjálfstætt pólitískt afl [[1933]] þegar [[Nasismi|nasistar]] tóku við völdum í Þýskalandi.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Economics and politics of the Weimar Republic|höfundur=Theo Balderstone|bls=3|útgefandi=Cambridge university press|ár=2002}}&lt;/ref&gt;

= Ýmsir meðlimir DDP =
[[Mynd:Hugo Preuß 1919 (cropped).jpg|thumb|145x145dp|Hugo Preuß]]

=== Hugo Preuß ===
[[Hugo Preuß]] (1860-1925) var lykilmaður í mótun nýja ríkisins strax eftir byltinguna 1918. Hann var frjálslyndur [[Lögfræði|lögfræðingur]] sem [[Friedrich Ebert]] fól það verkefni 15. nóvember 1918 að semja drög að nýrri [[stjórnarskrá]] Weimar-lýðveldissins. Skipun hans sýndi að nýja kerfið ætlaði að byggja á þýskri stjórnskipunarhefð. Hann vildi breyta skipulagi ríkisins (þ. Länder), meðal annars með því að skipta [[Prússland|Prússlandi]] upp og sameina smærri ríki til að styrkja miðstjórnarvaldið, en áætlunin fékkst ekki fram vegna andstöðu ríkjanna.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls 36&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Walther Rathenau.jpg|thumb|142x142dp|Walther Rathenau]]

=== Walther Rathenau ===
[[Walther Rathenau]] (1867-1922) var einn af áhrifamestu mönnum DDP en jafnframt skotmark öfgaafla. Hann var gyðingur, menntamaður og utanríkisráðherra sem undirritaði [[Rapallo-samninginn]] við [[Sovétríkin]]. Hann var myrtur árið [[1922]] af hryðjuverkahópum af hægri vængnum sem hötuðu hann fyrir uppruna hans og pólitík. Morðið á honum leiddi til mikilla mótmæla til stuðnings lýðræðinu og staðsetningu ,,Laga um vernd lýðræðisins” (þ. Gesetz zum Schutze de Republik). Morðið á Rathenau var mikið áfall fyrir lýðveldið og varð úr því vaxandi hatur öfgahægrimanna í garð frjálslyndra leiðtoga.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 73&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Hjalmar Schacht.jpg|thumb|164x164dp|Hjalmar Schacht]]

=== Hjalmar Schacht ===
[[Hjalmar Schacht]] (1877-1970) var áður í [[Ungfrjálslynda félaginu]] og tók þátt í stofnun Þýska demókrataflokksins DDP eftir stríðið til að stuðla að frjálslyndum lýðræðisgildum. Undir hans þátttöku náði DDP miklum árangri 1919, fékk 74 þingmenn og tvö ráðherraembætti, og laðaði að sér vísindamenn og borgaralegar stéttir. Schacht gegndi mikilvægu hlutverki í fjáröflun og stefnumótun fyrir flokkinn en vildi ekki sjálfur bjóða sig fram. Eftir kosningarnar 6. júní 1920 veiktist staða DDP, þeir misstu meirihluta og pólitískur óstöðugleiki í Weimar-lýðveldinu jókst.&lt;ref&gt;Bollard, Alan: Economists At War, How a Handful og Economists Helped Win and Lose the World Wars. Oxford University Press, 2020. bls. 70 - 71.&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Theodor Heuss 1924.jpg|thumb|151x151dp|Theodor Heuss 1924]]

=== Theodor Heuss ===
[[Theodor Heuss]] (1884-1963), sem síðar varð fyrsti forseti Vestur-Þýskalands, reyndi að brúa bilið milli ólíkra fylkinga. Hann tók þátt í deilum um lög frá [[1926]] sem miðuðu að verndun ungs fólks gegn ósiðlegum ritum. Heuss reyndi að gera lögin ásættanleg fyrir vinstrimenn með því að segja að það væri ekki bara til félagsmálastefna fyrir launasamninga heldur líka ,,félagsmálastefna sálarinnar”. Tilraunir hans til málamiðlunar tókust ekki fullkomlega þar sem báðir aðilar (íhaldsmenn og frjálslyndir/vinstrimenn) voru ósáttir við lokaniðurstöðuna. Heuss er gott dæmi um hvernig DDP reyndi að vera ,,brú” í menningarmálum og hversu erfitt var að ná samstöðu í hinu klofna Weimar-samfélagi.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls 144&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Max Weber in 1918.png|thumb|149x149dp|Max Weber, 1918]]

=== Max Weber ===
Þótt [[Max Weber]] (1864-1920) sé þekktastur sem félagsfræðingur var hann virkur í DDP í upphafi. Weber var svartsýnn á framtíðina og spáði því að vestræn skynsemistrú myndi leiða til stálharðrar skeljar (þ. Stahlhartes Gehäuse) [[Skrifræði|skrifræðis]] og [[Þrælahald|ánauðar]]. Hann talaði um töfratæmingu veraldarinnar (þ. Entzauberung der Welt) þar sem vísindi og rökfræði kæmu í stað dulspeki.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 186&lt;/ref&gt; Samkvæmt Weber tókst Weimar-lýðveldinu aldrei að skapa sér lögmæti í augum almennings, hvorki á hefðbundinn, rökréttan né karismatískan hátt.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 217&lt;/ref&gt;

=== Fredrich Meinecke ===
[[Fredrich Meinecke]] (1862-1954) var sagnfræðingur sem studdi lýðveldið sem svokallaður ,,lýðveldissinni af skynsemi” (þ. Vernunftrepublikaner). Hann studdi lýðræðislegar umbætur og endurnýjun frjálslyndisstefnu, ásamt mönnum á borð við Max Weber, þar sem hann taldi það einu leiðina til að tryggja innri einingu þýsku þjóðarinnar eftir ósigurinn í fyrri heimsstyrjöldinni. Í riti sínu Idee der Staatsräson ([[1924]]) rýndi hann í hugtakið ríkishagmunir og varaði við öfgafullri valdapólitík. Hann taldi nauðsynlegt að ríkið reyndi að samræma andstæðar kröfur siðræðis og valdapólitíkur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.age-of-the-sage.org/history/historian/Friedrich_Meinecke.html|title=Friedrich Meinecke Cosmopolitanism and the National State|website=www.age-of-the-sage.org|access-date=2026-03-20}}&lt;/ref&gt;Meinecke varð síðar vitni að hruni lýðveldisins og uppgangi nasismans sem hann kallaði ,,hina þýsku hörmung” (þ. German catastrophe).&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 245&lt;/ref&gt;

= Úrslit kosninga =
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Kosningaár
! Atkvæði
! %
! Þingsæti
! +/–
|-
| [[1919 German federal election|1919]]
| 5,641,825
| 18.6 (3. sæti)
| {{composition bar|75|423|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| Nýr flokkur
|-
| [[1920 German federal election|1920]]
| 2,333,741
| 8.3 (6. sæti)
| {{composition bar|39|459|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 36
|-
| [[May 1924 German federal election|Maí 1924]]
| 1,655,129
| 5.7 (7. sæti)
| {{composition bar|28|472|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 11
|-
| [[December 1924 German federal election|Desember 1924]]
| 1,919,829
| 6.3 (6. sæti)
| {{composition bar|32|493|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{increase}} 4
|-
| [[1928 German federal election|1928]]
| 1,479,374
| 4.8 (6. sæti)
| {{composition bar|25|491|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 7
|-
| [[1930 German federal election|1930]]
| 1,322,034
| 3.8 (8. sæti)
| {{composition bar|20|577|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 5
|-
| [[July 1932 German federal election|Júlí 1932]]
| 371,800
| 1.0 (8. sæti)
| {{composition bar|4|608|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 16
|-
| [[November 1932 German federal election|Nóvember 1932]]
| 336,447
| 1.0 (9. sæti)
| {{composition bar|2|584|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 2
|-
| [[1933 German federal election|1933]]
| 334,242
| 0.9 (9. sæti)
| {{composition bar|5|647|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{increase}} 3
|}

== Formenn DDP og DStP ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ár
! Flokkur
! Formaður
|-
| 1919
| DDP
| [[Friedrich Naumann]]
|-
| 1919–1924
| DDP
| [[Carl Wilhelm Petersen]]
|-
| 1924–1930
| DDP
| [[Erich Koch-Weser]]
|-
| 1930–1933
| DStP
| [[Hermann Dietrich]]
|}

= Heimildir =
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>e5jxc3yak52qexhqu5sbj1csqrb2r3t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959256</id>
      <parentid>1959255</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T22:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Heikir7</username>
        <id>104127</id>
      </contributor>
      <comment>Bætti við myndu</comment>
      <origin>1959256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19574" sha1="3f54bupdu58ak7kdzn4serna765yvai" xml:space="preserve">== Þýski Demókrataflokkurinn (DDP) ==
{{Stjórnmálaflokkur
| flokksnafn_íslenska = Þýski Demókrataflokkurinn
| mynd = ...................................................................................
| flokksnafn_formlegt = Die Deutsche Demokratische Partei
| stofnár = 20. nóvember 1918
| lagt niður = 1930
| einkennislitur = {{color box|#000000|border=darkgray}} [[Svartur]] {{color box|#FF0000|border=darkgray}} [[Rauður]] {{color box|#FFCC00|border=darkgray}} [[Gylltur (color)|Gylltur]]
| gekk í = Þýska ríkisflokkinn (þ.Deutsche Staatspartei, DStP)
| hugmyndafræði = Frjálslindur miðjuflokkur
}}

Þýski demókrataflokkurinn (þ. Deutsche Demokratische Partei, DDP) var frjálslyndur stjórnmálaflokkur sem stóð fyrir miðju eða rétt vinstra megin við miðjuna á hinum pólitíska skala og tók stóran þátt í uppbyggingu hins nýja lýðveldis í [[Þýskaland|Þýskalandi]] eftir lok [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar.]] Flokkurinn var stofnaður í nóvember [[1918]] af fyrrum meðlimum [[Framfaraflokksins]] (e.Progressive party, þ.Fortschrittliche Volkspartei, FVP) og mönnum af vinstri væng [[Þjóðernisflokksins]] (e. National Liberal party,þ. Nationalliberale Partei, NLP). Eftir stofnun naut flokkurinn þó nokkurn stuðning, einna helst hjá millistéttinni og var flokkurinn partur af hinu svokallaða Weimar-bandalagi ásamt [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Þýskaland)|Sósíaldemókrataflokknum]] (e. Social Democratic Party of Germany, þ. Sozialdemokratische Partei Deutschlands, SPD) og [[Miðflokkurinn (Þýskaland)|Miðflokknum]] (Zentrum, DZP) sem var við völd frá 1919-1920.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167-178.&lt;/ref&gt;

Staða hans veiktist þó eftir sem leið á tíma [[Weimar-lýðveldið|Weimar-lýðveldisins]]. Aukin skautun í þýsku samfélagi spilaði þar stórt stef í því að miðjuflokkar fengu minna fylgi og kjósendur kusu frekar flokka sem voru á öðrum hvorum jaðrinum og þá einna helst ungir kjósendur. Eftir að fylgi flokksins fór að dvína fór flokkurinn að leita nýrra leiða til að viðhalda pólitískri tilvist sinni. Árið [[1930]] sameinaðist flokkurinn öðrum flokki, [[Reglu ungra Þjóðverja]], og sameinuðust þeir undir nýju nafni, [[Þýski ríkisflokkurinn]] (þ. Deutsche Staatspartei). Loks lagðist hinn nýi sameinaði flokkur niður eftir að nasistar náðu völdum í Þýskalandi árið 1933.&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167-178.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994}}&lt;/ref&gt;

Þó nokkuð var um þekkta einstaklinga úr sögu Þýskalands sem voru viðriðnir flokkinn. Þar á meðal var [[Hjalmar Schacht]] sem var seðlabankastjóri Þýskalands um tíma, [[Theodor Heuss]], sem varð seinna meir fyrsti forseti [[Vestur-Þýskaland|Vestur-Þýskalands]], og [[Max Weber]], sem er af mörgum talinn einn merkasti [[Félagsfræði|félagsfræðingur]] síns tíma.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 73, 245&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bollard, Alan: Economists At War, How a Handful og Economists Helped Win and Lose the World Wars. Oxford University Press, 2020. bls. 70 - 71.&lt;/ref&gt;

= Saga =
[[Mynd:Karl Arnold Gegen Diktatur von links und rechts Plakat DDP 1920.jpg|thumb|Eftirlíking af áróðursplaggati frá árinu 1920]]

=== Stofnun DDP ===
Stofnun DDP má rekja aftur til blaðagreinar sem birtist í ''[[Berliner Tageblatt]]'' þann 16. nóvember [[1918|1918.]] Þar var stofnun flokksins boðuð. Meðal stofnenda flokksins voru [[Theodor Wolff]], [[Max Weber]], [[Friedrich Naumann]] og [[Hugo Preuß]]. DDP erfði Framfaraflokkinn (FVP) sem var einlægasti frjálslyndi flokkur Þýskalands á þessum tíma. Karlmennirnir sem tóku þátt í stofnun DDP voru að meirihluta meðlimir FVP. Sömuleiðis gengu menn frá vinstri væng Þjóðernisflokksins, (NLP) til liðs við flokkinn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167–168.&lt;/ref&gt;

DDP reyndi að vera flokkur allra þrátt fyrir að hann samanstæði næstum því eingöngu af karlmönnum úr millistéttinni. Sömuleiðis aðhylltist flokkurinn hugmyndir sem höfðuðu meira til millistéttarinnar heldur en annarra stétta. Flokkurinn reyndi að blanda saman nokkrum stjórnmálahefðum og heimspeki sem höfðu verið hver fyrir sig sérstök heimssýn í Þýskalandi. Sömuleiðis reyndi DDP að vera frjálslyndur, lýðræðislegur, félagslegur, lýðveldissinnaður og þjóðernissinnaður stjórnmálaflokkur.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 172.&lt;/ref&gt;

Upprunaleg áætlun stofnenda DDP var að stofna millistéttar stjórnmálaflokk. Það fór þó úrskeiðis þegar Gustav Stresmann var neitað um forystuhlutverk innan flokksins. Það leiddi til þess að félagsleg og efnahagsleg markmið vinstri vængs flokksins rákust á við stóriðjuvæng (e. Heavy Industry) NLP. Stefnuskrá flokksins var ekki ítarleg. Flokkurinn bað einfaldlega millistéttina sjálfa að taka þátt í pólitískum og efnahagslegum hagsmunum sínum. DDP barðist fyrir stjórnlagaþingi (e. Constituent Assembly), frið og reglu.&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 168.&lt;/ref&gt;

=== Kosningar 1919 og nýtt bandalag ===
Í nóvember 1918 hóf millistéttin að missa trúnna á þýska keisaradæminu og var ný stjórn kosin á þjóðþingi (e. National Assembly) 19. janúar 1919. Í kosningunum urðu breytingar þar sem nýr meirihluti var kosinn. Í kjölfarið var Weimar-bandalagið (e. Weimar Coalition) stofnað 1919 sem samanstóð af þremur stjórnmálaflokkum: DDP, SPD og Miðflokknum (e. Center Party, þ. Zentrum, Z. Weimar-bandalagið lagði grunninn að stjórnskipun Weimar lýðveldisins. Áður höfðu flokkarnir verið saman í milliflokksráðinu (e. Inter-Party Committee) 1917-1918 sem vann að friði og auknu þingræði undir lok [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimstyrjaldarinnar.]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 33.&lt;/ref&gt;

Í kosningunum 1919 hlaut SPD 37,9% atkvæða, Miðflokkurinn hlaut 19,7% atkvæða og DDP hlaut 18.5% atkvæða.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;Að mati [[Bruce Frye]] bendir samsetning þessa nýs þjóðþings á að stór hluti kjósenda væru stuðningsmenn lýðræðis og frjálslyndra hugsjóna. Skýrt dæmi um það má sjá í fjölda atkvæða sem DDP fékk.&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167.&lt;/ref&gt;

=== Hnignun flokksins ===
[[Mynd:Theo Matejko Saeubert das Reich! Plakat DDP 1928.jpg|thumb|298x298dp|Eftirlíkingin af áróðursplaggati sem var byrt árið 1928.]]
Þann 6. júní [[1920]] voru haldnar þingkosningar sem leiddu til stórra breytinga þar sem róttækir flokkar á bæði vinstri og hægri væng jukust í fylgi. Á vinstri væng voru það flokkarnir [[Óháði Sósíaldemókrataflokkurinn]] (USPD) og [[Kommúnistaflokkur Þýskalands|Kommúnistaflokkurinn]] (KPD), og á hægri væng voru það flokkarnir [[Þýski Þjóðflokkurinn]] (DNVP) og þjóðernisfrjálslyndir í [[Þýska Alþýðuflokknum]] (DVP). Þetta leiddi til þess að Weimar-bandalagið missti meirihlutann sinn.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 70&lt;/ref&gt;DDP átti í erfiðleikum með að höfða til yngri kynslóða, sem leituðu frekar til róttækari og öfgafyllri hreyfinga. Eftir því sem pólitískt landslag Weimar-lýðveldisins breyttist og varð meira skipt áttu miðjuflokkar sífellt erfiðara með að viðhalda vægi sínu gagnvart öflugum öflum á hvorum pól fyrir sig, [[Stéttarfélag|stéttafélögum]] og áhrifamiklum [[iðnrekendum]].&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Economics and politics of the Weimar Republic|höfundur=Theo Balderstone|ár=2002|útgefandi=Cambridge university press|bls=103}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.weimarer-republik.net/en/weimar-gateway/people-whos-who-of-the-weimar-republic/parties/ddp/|title=DDP / Weimarer Republik|website=www.weimarer-republik.net|access-date=2026-03-20}}&lt;/ref&gt;

Kjósendur og meðlimir DDP voru oftar en ekki „jaðarsettir“ eða í „viðkvæmri stöðu“ innan iðnaðarsamfélagsins. Þeir höfnuðu fortíðarþrá en voru á sama tíma óvissir um framtíðina og litu á nútímavæðinguna sem hugmynd sem gæti falið í sér bæði tækifæri og mikla hættu.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=9-11}}&lt;/ref&gt; Hreyfingin sem flokkurinn tók þátt í að styðja tókst ekki til þess að leysa strúktúrvanda þýska hagkerfisins. Í stað þess að skapa stöðugleika jók hún pólitíska og félagslega krísu Weimar-lýðveldisins undir lok þriðja áratugarins. Á þeim tíma var efnahagsleg óvissa, atvinnuleysi og vaxandi átök milli stétta sífellt áþreifanlegri. Hafði það neikvæð áhrif á miðjuflokka innan stjórnmálakerfisins en einnig meðal almennings. Bitnaði það meðal annars á DDP.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=11-13}}&lt;/ref&gt;

=== Nýtt samstarf og nýtt nafn ===
Vegna örs fylgistaps neyddist DDP til þess að hefja samstarf við stjórnmálaflokkinn [[Regla ungra Þjóðverja]] (þ. ''Jungdeutscher Orden''). Hófst samband þeirra í september [[1930]]. Flokkarnir hófu samstarf til þess að reyna að styrkja stöðu sína innan pólitíska landslagsins í Weimar-lýðveldinu. Einnig til þess að ná til yngri kjósenda og viðhalda áhrifum sínum í bæði félags- og efnahagsmálum Þýskalands á þeim erfiðu tímum sem stóðu yfir.

Samstarfi flokkanna var líkt við [[neyðarhjónaband]] (e. shotgun marriage) og í tengslum við það breytti flokkurinn nafni sínu yfir í Deutsche Staatspartei. Var það gert í von um að endurvekja stuðning flokksins, sýna nýja stefnu og marka tímamót í sögu flokksins í miðri pólitískri óreiðu. Þessi breyting náði þó ekki að snúa við hnignuninni. Þrátt fyrir nýtt nafn og tilraunir til endurvakningar fjaraði flokkurinn út sem sjálfstætt pólitískt afl [[1933]] þegar [[Nasismi|nasistar]] tóku við völdum í Þýskalandi.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Economics and politics of the Weimar Republic|höfundur=Theo Balderstone|bls=3|útgefandi=Cambridge university press|ár=2002}}&lt;/ref&gt;

= Ýmsir meðlimir DDP =
[[Mynd:Hugo Preuß 1919 (cropped).jpg|thumb|145x145dp|Hugo Preuß]]

=== Hugo Preuß ===
[[Hugo Preuß]] (1860-1925) var lykilmaður í mótun nýja ríkisins strax eftir byltinguna 1918. Hann var frjálslyndur [[Lögfræði|lögfræðingur]] sem [[Friedrich Ebert]] fól það verkefni 15. nóvember 1918 að semja drög að nýrri [[stjórnarskrá]] Weimar-lýðveldissins. Skipun hans sýndi að nýja kerfið ætlaði að byggja á þýskri stjórnskipunarhefð. Hann vildi breyta skipulagi ríkisins (þ. Länder), meðal annars með því að skipta [[Prússland|Prússlandi]] upp og sameina smærri ríki til að styrkja miðstjórnarvaldið, en áætlunin fékkst ekki fram vegna andstöðu ríkjanna.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls 36&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Walther Rathenau.jpg|thumb|142x142dp|Walther Rathenau]]

=== Walther Rathenau ===
[[Walther Rathenau]] (1867-1922) var einn af áhrifamestu mönnum DDP en jafnframt skotmark öfgaafla. Hann var gyðingur, menntamaður og utanríkisráðherra sem undirritaði [[Rapallo-samninginn]] við [[Sovétríkin]]. Hann var myrtur árið [[1922]] af hryðjuverkahópum af hægri vængnum sem hötuðu hann fyrir uppruna hans og pólitík. Morðið á honum leiddi til mikilla mótmæla til stuðnings lýðræðinu og staðsetningu ,,Laga um vernd lýðræðisins” (þ. Gesetz zum Schutze de Republik). Morðið á Rathenau var mikið áfall fyrir lýðveldið og varð úr því vaxandi hatur öfgahægrimanna í garð frjálslyndra leiðtoga.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 73&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Hjalmar Schacht.jpg|thumb|164x164dp|Hjalmar Schacht]]

=== Hjalmar Schacht ===
[[Hjalmar Schacht]] (1877-1970) var áður í [[Ungfrjálslynda félaginu]] og tók þátt í stofnun Þýska demókrataflokksins DDP eftir stríðið til að stuðla að frjálslyndum lýðræðisgildum. Undir hans þátttöku náði DDP miklum árangri 1919, fékk 74 þingmenn og tvö ráðherraembætti, og laðaði að sér vísindamenn og borgaralegar stéttir. Schacht gegndi mikilvægu hlutverki í fjáröflun og stefnumótun fyrir flokkinn en vildi ekki sjálfur bjóða sig fram. Eftir kosningarnar 6. júní 1920 veiktist staða DDP, þeir misstu meirihluta og pólitískur óstöðugleiki í Weimar-lýðveldinu jókst.&lt;ref&gt;Bollard, Alan: Economists At War, How a Handful og Economists Helped Win and Lose the World Wars. Oxford University Press, 2020. bls. 70 - 71.&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Theodor Heuss 1924.jpg|thumb|151x151dp|Theodor Heuss 1924]]

=== Theodor Heuss ===
[[Theodor Heuss]] (1884-1963), sem síðar varð fyrsti forseti Vestur-Þýskalands, reyndi að brúa bilið milli ólíkra fylkinga. Hann tók þátt í deilum um lög frá [[1926]] sem miðuðu að verndun ungs fólks gegn ósiðlegum ritum. Heuss reyndi að gera lögin ásættanleg fyrir vinstrimenn með því að segja að það væri ekki bara til félagsmálastefna fyrir launasamninga heldur líka ,,félagsmálastefna sálarinnar”. Tilraunir hans til málamiðlunar tókust ekki fullkomlega þar sem báðir aðilar (íhaldsmenn og frjálslyndir/vinstrimenn) voru ósáttir við lokaniðurstöðuna. Heuss er gott dæmi um hvernig DDP reyndi að vera ,,brú” í menningarmálum og hversu erfitt var að ná samstöðu í hinu klofna Weimar-samfélagi.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls 144&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Max Weber in 1918.png|thumb|149x149dp|Max Weber, 1918]]

=== Max Weber ===
Þótt [[Max Weber]] (1864-1920) sé þekktastur sem félagsfræðingur var hann virkur í DDP í upphafi. Weber var svartsýnn á framtíðina og spáði því að vestræn skynsemistrú myndi leiða til stálharðrar skeljar (þ. Stahlhartes Gehäuse) [[Skrifræði|skrifræðis]] og [[Þrælahald|ánauðar]]. Hann talaði um töfratæmingu veraldarinnar (þ. Entzauberung der Welt) þar sem vísindi og rökfræði kæmu í stað dulspeki.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 186&lt;/ref&gt; Samkvæmt Weber tókst Weimar-lýðveldinu aldrei að skapa sér lögmæti í augum almennings, hvorki á hefðbundinn, rökréttan né karismatískan hátt.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 217&lt;/ref&gt;

=== Fredrich Meinecke ===
[[Fredrich Meinecke]] (1862-1954) var sagnfræðingur sem studdi lýðveldið sem svokallaður ,,lýðveldissinni af skynsemi” (þ. Vernunftrepublikaner). Hann studdi lýðræðislegar umbætur og endurnýjun frjálslyndisstefnu, ásamt mönnum á borð við Max Weber, þar sem hann taldi það einu leiðina til að tryggja innri einingu þýsku þjóðarinnar eftir ósigurinn í fyrri heimsstyrjöldinni. Í riti sínu Idee der Staatsräson ([[1924]]) rýndi hann í hugtakið ríkishagmunir og varaði við öfgafullri valdapólitík. Hann taldi nauðsynlegt að ríkið reyndi að samræma andstæðar kröfur siðræðis og valdapólitíkur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.age-of-the-sage.org/history/historian/Friedrich_Meinecke.html|title=Friedrich Meinecke Cosmopolitanism and the National State|website=www.age-of-the-sage.org|access-date=2026-03-20}}&lt;/ref&gt;Meinecke varð síðar vitni að hruni lýðveldisins og uppgangi nasismans sem hann kallaði ,,hina þýsku hörmung” (þ. German catastrophe).&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 245&lt;/ref&gt;

= Úrslit kosninga =
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Kosningaár
! Atkvæði
! %
! Þingsæti
! +/–
|-
| [[1919 German federal election|1919]]
| 5,641,825
| 18.6 (3. sæti)
| {{composition bar|75|423|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| Nýr flokkur
|-
| [[1920 German federal election|1920]]
| 2,333,741
| 8.3 (6. sæti)
| {{composition bar|39|459|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 36
|-
| [[May 1924 German federal election|Maí 1924]]
| 1,655,129
| 5.7 (7. sæti)
| {{composition bar|28|472|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 11
|-
| [[December 1924 German federal election|Desember 1924]]
| 1,919,829
| 6.3 (6. sæti)
| {{composition bar|32|493|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{increase}} 4
|-
| [[1928 German federal election|1928]]
| 1,479,374
| 4.8 (6. sæti)
| {{composition bar|25|491|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 7
|-
| [[1930 German federal election|1930]]
| 1,322,034
| 3.8 (8. sæti)
| {{composition bar|20|577|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 5
|-
| [[July 1932 German federal election|Júlí 1932]]
| 371,800
| 1.0 (8. sæti)
| {{composition bar|4|608|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 16
|-
| [[November 1932 German federal election|Nóvember 1932]]
| 336,447
| 1.0 (9. sæti)
| {{composition bar|2|584|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 2
|-
| [[1933 German federal election|1933]]
| 334,242
| 0.9 (9. sæti)
| {{composition bar|5|647|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{increase}} 3
|}

== Formenn DDP og DStP ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ár
! Flokkur
! Formaður
|-
| 1919
| DDP
| [[Friedrich Naumann]]
|-
| 1919–1924
| DDP
| [[Carl Wilhelm Petersen]]
|-
| 1924–1930
| DDP
| [[Erich Koch-Weser]]
|-
| 1930–1933
| DStP
| [[Hermann Dietrich]]
|}

= Heimildir =
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>3f54bupdu58ak7kdzn4serna765yvai</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959264</id>
      <parentid>1959256</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T23:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Heikir7</username>
        <id>104127</id>
      </contributor>
      <origin>1959264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19728" sha1="7yjicuurwbnw6g4vhethfu10i9mslr2" xml:space="preserve">== Þýski Demókrataflokkurinn (DDP) ==
{{Stjórnmálaflokkur
| flokksnafn_íslenska = Þýski Demókrataflokkurinn
| mynd = ...................................................................................
| flokksnafn_formlegt = Die Deutsche Demokratische Partei
| stofnár = 20. nóvember 1918
| lagt niður = 1930
| einkennislitur = {{color box|#000000|border=darkgray}} [[Svartur]] {{color box|#FF0000|border=darkgray}} [[Rauður]] {{color box|#FFCC00|border=darkgray}} [[Gylltur (color)|Gylltur]]
| gekk í = Þýska ríkisflokkinn (þ.Deutsche Staatspartei, DStP)
| hugmyndafræði = Frjálslindur miðjuflokkur
}}

Þýski demókrataflokkurinn (þ. Deutsche Demokratische Partei, DDP) var frjálslyndur stjórnmálaflokkur sem stóð fyrir miðju eða rétt vinstra megin við miðjuna á hinum pólitíska skala og tók stóran þátt í uppbyggingu hins nýja lýðveldis í [[Þýskaland|Þýskalandi]] eftir lok [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar.]] Flokkurinn var stofnaður í nóvember [[1918]] af fyrrum meðlimum [[Framfaraflokksins]] (e.Progressive party, þ.Fortschrittliche Volkspartei, FVP) og mönnum af vinstri væng [[Þjóðernisflokksins]] (e. National Liberal party,þ. Nationalliberale Partei, NLP). Eftir stofnun naut flokkurinn þó nokkurn stuðning, einna helst hjá millistéttinni og var flokkurinn partur af hinu svokallaða [[Weimar-bandalagi]] ásamt [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Þýskaland)|Sósíaldemókrataflokknum]] (e. Social Democratic Party of Germany, þ. Sozialdemokratische Partei Deutschlands, SPD) og [[Miðflokkurinn (Þýskaland)|Miðflokknum]] (Zentrum, DZP) sem var við völd frá 1919-1920.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167-178.&lt;/ref&gt;

Staða hans veiktist þó eftir sem leið á tíma [[Weimar-lýðveldið|Weimar-lýðveldisins]]. Aukin skautun í þýsku samfélagi spilaði þar stórt stef í því að miðjuflokkar fengu minna fylgi og kjósendur kusu frekar flokka sem voru á öðrum hvorum jaðrinum og þá einna helst ungir kjósendur. Eftir að fylgi flokksins fór að dvína fór flokkurinn að leita nýrra leiða til að viðhalda pólitískri tilvist sinni. Árið [[1930]] sameinaðist flokkurinn stjórnmálaarmi samtaka sem nefndust [[Ungþýska reglan]] (þ. ''Jungdeutscher Orden'') undir nýju nafni, [[Þýski ríkisflokkurinn]] (þ. Deutsche Staatspartei). Loks lagðist hinn nýi sameinaði flokkur niður eftir að nasistar náðu völdum í Þýskalandi árið 1933.&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167-178.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994}}&lt;/ref&gt;

Þó nokkuð var um þekkta einstaklinga úr sögu Þýskalands sem voru viðriðnir flokkinn. Þar á meðal var [[Hjalmar Schacht]] sem var seðlabankastjóri Þýskalands um tíma, [[Theodor Heuss]], sem varð seinna meir fyrsti forseti [[Vestur-Þýskaland|Vestur-Þýskalands]], og [[Max Weber]], sem er af mörgum talinn einn merkasti [[Félagsfræði|félagsfræðingur]] síns tíma.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 73, 245&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bollard, Alan: Economists At War, How a Handful og Economists Helped Win and Lose the World Wars. Oxford University Press, 2020. bls. 70 - 71.&lt;/ref&gt;

= Saga =
[[Mynd:Karl Arnold Gegen Diktatur von links und rechts Plakat DDP 1920.jpg|thumb|Eftirlíking af áróðursplaggati frá árinu 1920]]

=== Stofnun DDP ===
Stofnun DDP má rekja aftur til blaðagreinar sem birtist í ''[[Berliner Tageblatt]]'' þann 16. nóvember [[1918|1918.]] Þar var stofnun flokksins boðuð. Meðal stofnenda flokksins voru [[Theodor Wolff]], [[Max Weber]], [[Friedrich Naumann]] og [[Hugo Preuß]]. DDP erfði Framfaraflokkinn (FVP) sem var einlægasti frjálslyndi flokkur Þýskalands á þessum tíma. Karlmennirnir sem tóku þátt í stofnun DDP voru að meirihluta meðlimir FVP. Sömuleiðis gengu menn frá vinstri væng Þjóðernisflokksins, (NLP) til liðs við flokkinn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167–168.&lt;/ref&gt;

DDP reyndi að vera flokkur allra þrátt fyrir að hann samanstæði næstum því eingöngu af karlmönnum úr millistéttinni. Sömuleiðis aðhylltist flokkurinn hugmyndir sem höfðuðu meira til [[Millistétt|millistéttarinnar]] heldur en annarra stétta. Flokkurinn reyndi að blanda saman nokkrum stjórnmálahefðum og [[heimspeki]] sem höfðu verið hver fyrir sig sérstök heimssýn í Þýskalandi. Sömuleiðis reyndi DDP að vera [[Frjálslyndisstefna|frjálslyndur]], [[Lýðræði|lýðræðislegur]], félagslegur, [[Lýðveldi|lýðveldissinnaður]] og [[Þjóðernishyggja|þjóðernissinnaður]] [[stjórnmálaflokkur]].&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 172.&lt;/ref&gt;

Upprunaleg áætlun stofnenda DDP var að stofna millistéttar stjórnmálaflokk. Það fór þó úrskeiðis þegar [[Gustav Stresemann|Gustav Stresmann]] var neitað um forystuhlutverk innan flokksins. Það leiddi til þess að félagsleg og efnahagsleg markmið vinstri vængs flokksins rákust á við stóriðjuvæng NLP. Stefnuskrá flokksins var ekki ítarleg. Flokkurinn bað einfaldlega millistéttina sjálfa að taka þátt í pólitískum og efnahagslegum hagsmunum sínum. DDP barðist fyrir stjórnlagaþingi (e. Constituent Assembly), friði og reglu.&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 168.&lt;/ref&gt;

=== Kosningar 1919 og nýtt bandalag ===
Í nóvember 1918 hóf millistéttin að missa trúnna á [[Þýska keisaradæmið|þýska keisaradæminu]] og var ný stjórn kosin á þjóðþingi (e. National Assembly) 19. janúar 1919. Í kosningunum urðu breytingar þar sem nýr meirihluti var kosinn. Í kjölfarið var Weimar-bandalagið (e. Weimar Coalition) stofnað 1919 sem samanstóð af þremur stjórnmálaflokkum: DDP, SPD og Miðflokknum (e. Center Party, þ. Zentrum, Z. Weimar-bandalagið lagði grunninn að stjórnskipun Weimar lýðveldisins. Áður höfðu flokkarnir verið saman í milliflokksráðinu (e. Inter-Party Committee) 1917-1918 sem vann að friði og auknu þingræði undir lok [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimstyrjaldarinnar.]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 33.&lt;/ref&gt;

Í kosningunum 1919 hlaut SPD 37,9% atkvæða, Miðflokkurinn hlaut 19,7% atkvæða og DDP hlaut 18.5% atkvæða.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;Að mati [[Bruce Frye]] bendir samsetning þessa nýs þjóðþings á að stór hluti kjósenda væru stuðningsmenn lýðræðis og frjálslyndra hugsjóna. Skýrt dæmi um það má sjá í fjölda atkvæða sem DDP fékk.&lt;ref&gt;Frye, Bruce B.: ''The German Democratic Party 1918–1930.'' The Western Political Quarterly, 16. bindi, 1. nr. (1963), bls. 167.&lt;/ref&gt;

=== Hnignun flokksins ===
[[Mynd:Theo Matejko Saeubert das Reich! Plakat DDP 1928.jpg|thumb|298x298dp|Eftirlíkingin af áróðursplaggati sem var byrt árið 1928.]]
Þann 6. júní [[1920]] voru haldnar þingkosningar sem leiddu til stórra breytinga þar sem róttækir flokkar á bæði vinstri og hægri væng jukust í fylgi. Á vinstri væng voru það flokkarnir [[Óháði Sósíaldemókrataflokkurinn]] (USPD) og [[Kommúnistaflokkur Þýskalands|Kommúnistaflokkurinn]] (KPD), og á hægri væng voru það flokkarnir [[Þýski Þjóðflokkurinn]] (DNVP) og þjóðernisfrjálslyndir í [[Þýska Alþýðuflokknum]] (DVP). Þetta leiddi til þess að Weimar-bandalagið missti meirihlutann sinn.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 70&lt;/ref&gt;DDP átti í erfiðleikum með að höfða til yngri kynslóða, sem leituðu frekar til róttækari og öfgafyllri hreyfinga. Eftir því sem pólitískt landslag Weimar-lýðveldisins breyttist og varð meira skipt áttu miðjuflokkar sífellt erfiðara með að viðhalda vægi sínu gagnvart öflugum öflum á hvorum pól fyrir sig, [[Stéttarfélag|stéttafélögum]] og áhrifamiklum [[iðnrekendum]].&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Economics and politics of the Weimar Republic|höfundur=Theo Balderstone|ár=2002|útgefandi=Cambridge university press|bls=103}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.weimarer-republik.net/en/weimar-gateway/people-whos-who-of-the-weimar-republic/parties/ddp/|title=DDP / Weimarer Republik|website=www.weimarer-republik.net|access-date=2026-03-20}}&lt;/ref&gt;

Kjósendur og meðlimir DDP voru oftar en ekki „jaðarsettir“ eða í „viðkvæmri stöðu“ innan iðnaðarsamfélagsins. Þeir höfnuðu fortíðarþrá en voru á sama tíma óvissir um framtíðina og litu á nútímavæðinguna sem hugmynd sem gæti falið í sér bæði tækifæri og mikla hættu.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=9-11}}&lt;/ref&gt; Hreyfingin sem flokkurinn tók þátt í að styðja tókst ekki til þess að leysa strúktúrvanda þýska hagkerfisins. Í stað þess að skapa stöðugleika jók hún pólitíska og félagslega krísu Weimar-lýðveldisins undir lok þriðja áratugarins. Á þeim tíma var efnahagsleg óvissa, atvinnuleysi og vaxandi átök milli stétta sífellt áþreifanlegri. Hafði það neikvæð áhrif á miðjuflokka innan stjórnmálakerfisins en einnig meðal almennings. Bitnaði það meðal annars á DDP.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany|höfundur=Mary Nolan|útgefandi=Oxford University Press|ár=1994|bls=11-13}}&lt;/ref&gt;

=== Nýtt samstarf og nýtt nafn ===
Vegna örs fylgistaps neyddist DDP sameinaðist flokkurinn stjórnmálaarmi samtaka sem nefndust Ungþýska reglan (þ. ''Jungdeutscher Orden''). Hófst samband þeirra í september [[1930]]. Flokkarnir hófu samstarf til þess að reyna að styrkja stöðu sína innan pólitíska landslagsins í Weimar-lýðveldinu. Einnig til þess að ná til yngri kjósenda og viðhalda áhrifum sínum í bæði félags- og efnahagsmálum Þýskalands á þeim erfiðu tímum sem stóðu yfir.

Samstarfi flokkanna var líkt við [[neyðarhjónaband]] (e. shotgun marriage) og í tengslum við það breytti flokkurinn nafni sínu yfir í Deutsche Staatspartei. Var það gert í von um að endurvekja stuðning flokksins, sýna nýja stefnu og marka tímamót í sögu flokksins í miðri pólitískri óreiðu. Þessi breyting náði þó ekki að snúa við hnignuninni. Þrátt fyrir nýtt nafn og tilraunir til endurvakningar fjaraði flokkurinn út sem sjálfstætt pólitískt afl [[1933]] þegar [[Nasismi|nasistar]] tóku við völdum í Þýskalandi.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Economics and politics of the Weimar Republic|höfundur=Theo Balderstone|bls=3|útgefandi=Cambridge university press|ár=2002}}&lt;/ref&gt;

= Ýmsir meðlimir DDP =
[[Mynd:Hugo Preuß 1919 (cropped).jpg|thumb|145x145dp|Hugo Preuß]]

=== Hugo Preuß ===
[[Hugo Preuß]] (1860-1925) var lykilmaður í mótun nýja ríkisins strax eftir byltinguna 1918. Hann var frjálslyndur [[Lögfræði|lögfræðingur]] sem [[Friedrich Ebert]] fól það verkefni 15. nóvember 1918 að semja drög að nýrri [[stjórnarskrá]] Weimar-lýðveldissins. Skipun hans sýndi að nýja kerfið ætlaði að byggja á þýskri stjórnskipunarhefð. Hann vildi breyta skipulagi ríkisins (þ. Länder), meðal annars með því að skipta [[Prússland|Prússlandi]] upp og sameina smærri ríki til að styrkja miðstjórnarvaldið, en áætlunin fékkst ekki fram vegna andstöðu ríkjanna.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls 36&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Walther Rathenau.jpg|thumb|142x142dp|Walther Rathenau]]

=== Walther Rathenau ===
[[Walther Rathenau]] (1867-1922) var einn af áhrifamestu mönnum DDP en jafnframt skotmark öfgaafla. Hann var gyðingur, menntamaður og utanríkisráðherra sem undirritaði [[Rapallo-samninginn]] við [[Sovétríkin]]. Hann var myrtur árið [[1922]] af hryðjuverkahópum af hægri vængnum sem hötuðu hann fyrir uppruna hans og pólitík. Morðið á honum leiddi til mikilla mótmæla til stuðnings lýðræðinu og staðsetningu ,,Laga um vernd lýðræðisins” (þ. Gesetz zum Schutze de Republik). Morðið á Rathenau var mikið áfall fyrir lýðveldið og varð úr því vaxandi hatur öfgahægrimanna í garð frjálslyndra leiðtoga.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 73&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Hjalmar Schacht.jpg|thumb|164x164dp|Hjalmar Schacht]]

=== Hjalmar Schacht ===
[[Hjalmar Schacht]] (1877-1970) var áður í [[Ungfrjálslynda félaginu]] og tók þátt í stofnun Þýska demókrataflokksins DDP eftir stríðið til að stuðla að frjálslyndum lýðræðisgildum. Undir hans þátttöku náði DDP miklum árangri 1919, fékk 74 þingmenn og tvö ráðherraembætti, og laðaði að sér vísindamenn og borgaralegar stéttir. Schacht gegndi mikilvægu hlutverki í fjáröflun og stefnumótun fyrir flokkinn en vildi ekki sjálfur bjóða sig fram. Eftir kosningarnar 6. júní 1920 veiktist staða DDP, þeir misstu meirihluta og pólitískur óstöðugleiki í Weimar-lýðveldinu jókst.&lt;ref&gt;Bollard, Alan: Economists At War, How a Handful og Economists Helped Win and Lose the World Wars. Oxford University Press, 2020. bls. 70 - 71.&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Theodor Heuss 1924.jpg|thumb|151x151dp|Theodor Heuss 1924]]

=== Theodor Heuss ===
[[Theodor Heuss]] (1884-1963), sem síðar varð fyrsti forseti Vestur-Þýskalands, reyndi að brúa bilið milli ólíkra fylkinga. Hann tók þátt í deilum um lög frá [[1926]] sem miðuðu að verndun ungs fólks gegn ósiðlegum ritum. Heuss reyndi að gera lögin ásættanleg fyrir vinstrimenn með því að segja að það væri ekki bara til félagsmálastefna fyrir launasamninga heldur líka ,,félagsmálastefna sálarinnar”. Tilraunir hans til málamiðlunar tókust ekki fullkomlega þar sem báðir aðilar (íhaldsmenn og frjálslyndir/vinstrimenn) voru ósáttir við lokaniðurstöðuna. Heuss er gott dæmi um hvernig DDP reyndi að vera ,,brú” í menningarmálum og hversu erfitt var að ná samstöðu í hinu klofna Weimar-samfélagi.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls 144&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Max Weber in 1918.png|thumb|149x149dp|Max Weber, 1918]]

=== Max Weber ===
Þótt [[Max Weber]] (1864-1920) sé þekktastur sem félagsfræðingur var hann virkur í DDP í upphafi. Weber var svartsýnn á framtíðina og spáði því að vestræn skynsemistrú myndi leiða til stálharðrar skeljar (þ. Stahlhartes Gehäuse) [[Skrifræði|skrifræðis]] og [[Þrælahald|ánauðar]]. Hann talaði um töfratæmingu veraldarinnar (þ. Entzauberung der Welt) þar sem vísindi og rökfræði kæmu í stað dulspeki.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 186&lt;/ref&gt; Samkvæmt Weber tókst Weimar-lýðveldinu aldrei að skapa sér lögmæti í augum almennings, hvorki á hefðbundinn, rökréttan né karismatískan hátt.&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 217&lt;/ref&gt;

=== Fredrich Meinecke ===
[[Fredrich Meinecke]] (1862-1954) var sagnfræðingur sem studdi lýðveldið sem svokallaður ,,lýðveldissinni af skynsemi” (þ. Vernunftrepublikaner). Hann studdi lýðræðislegar umbætur og endurnýjun frjálslyndisstefnu, ásamt mönnum á borð við Max Weber, þar sem hann taldi það einu leiðina til að tryggja innri einingu þýsku þjóðarinnar eftir ósigurinn í fyrri heimsstyrjöldinni. Í riti sínu Idee der Staatsräson ([[1924]]) rýndi hann í hugtakið ríkishagmunir og varaði við öfgafullri valdapólitík. Hann taldi nauðsynlegt að ríkið reyndi að samræma andstæðar kröfur siðræðis og valdapólitíkur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.age-of-the-sage.org/history/historian/Friedrich_Meinecke.html|title=Friedrich Meinecke Cosmopolitanism and the National State|website=www.age-of-the-sage.org|access-date=2026-03-20}}&lt;/ref&gt;Meinecke varð síðar vitni að hruni lýðveldisins og uppgangi nasismans sem hann kallaði ,,hina þýsku hörmung” (þ. German catastrophe).&lt;ref&gt;Peukert, Detlev (2001). ''The Weimar Republic: the crisis of classical modernity.'' Þýðandi Richard Deveson (6. útgáfa). New York: Hill and Wang, bls. 245&lt;/ref&gt;

= Úrslit kosninga =
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Kosningaár
! Atkvæði
! %
! Þingsæti
! +/–
|-
| [[1919 German federal election|1919]]
| 5,641,825
| 18.6 (3. sæti)
| {{composition bar|75|423|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| Nýr flokkur
|-
| [[1920 German federal election|1920]]
| 2,333,741
| 8.3 (6. sæti)
| {{composition bar|39|459|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 36
|-
| [[May 1924 German federal election|Maí 1924]]
| 1,655,129
| 5.7 (7. sæti)
| {{composition bar|28|472|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 11
|-
| [[December 1924 German federal election|Desember 1924]]
| 1,919,829
| 6.3 (6. sæti)
| {{composition bar|32|493|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{increase}} 4
|-
| [[1928 German federal election|1928]]
| 1,479,374
| 4.8 (6. sæti)
| {{composition bar|25|491|hex={{party color|German Democratic Party}}}}
| {{decrease}} 7
|-
| [[1930 German federal election|1930]]
| 1,322,034
| 3.8 (8. sæti)
| {{composition bar|20|577|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 5
|-
| [[July 1932 German federal election|Júlí 1932]]
| 371,800
| 1.0 (8. sæti)
| {{composition bar|4|608|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 16
|-
| [[November 1932 German federal election|Nóvember 1932]]
| 336,447
| 1.0 (9. sæti)
| {{composition bar|2|584|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{decrease}} 2
|-
| [[1933 German federal election|1933]]
| 334,242
| 0.9 (9. sæti)
| {{composition bar|5|647|hex={{party color|German State Party}}}}
| {{increase}} 3
|}

== Formenn DDP og DStP ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ár
! Flokkur
! Formaður
|-
| 1919
| DDP
| [[Friedrich Naumann]]
|-
| 1919–1924
| DDP
| [[Carl Wilhelm Petersen]]
|-
| 1924–1930
| DDP
| [[Erich Koch-Weser]]
|-
| 1930–1933
| DStP
| [[Hermann Dietrich]]
|}

= Heimildir =
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>7yjicuurwbnw6g4vhethfu10i9mslr2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lincoln (kvikmynd)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190578</id>
    <revision>
      <id>1959269</id>
      <parentid>1959005</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T01:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1959269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23097" sha1="hp8328zz0uv6d8gh9j6wwu5gsb44iiw" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = Lincoln
| director       = [[Steven Spielberg]]
| producer       = {{Plainlist|
* Steven Spielberg
* [[Kathleen Kennedy]]
}}
| screenplay     = [[Tony Kushner]]
| based_on       = ''[[Team of Rivals]]'' eftir [[Doris Kearns Goodwin]]
| starring       = {{Plainlist|
* [[Daniel Day-Lewis]]
* [[Sally Field]]
* [[David Strathairn]]
* [[Joseph Gordon-Levitt]]
* [[James Spader]]
* [[Hal Holbrook]]
* [[Tommy Lee Jones]]
}}
| music          = [[John Williams]]
| cinematography = [[Janusz Kamiński]]
| editing        = [[Michael Kahn (kvikmyndaklippari)|Michael Kahn]]
| studio         = {{Plainlist|
* [[DreamWorks Pictures]]&lt;ref name=VarReview&gt;{{cite magazine |last1=Debruge |first1=Peter |title=Lincoln: Review |url=https://variety.com/2012/film/reviews/lincoln-1117948666/ |access-date=January 13, 2021 |magazine=Variety |date=November 1, 2012}}&lt;/ref&gt;
* [[20th Century Fox]]&lt;ref name=VarReview/&gt;
* [[Participant Media]]&lt;ref name=VarReview/&gt;
* [[Reliance Entertainment]]&lt;ref name=VarReview/&gt;
* [[Dune Entertainment]]&lt;ref name=VarReview/&gt;
* [[Amblin Entertainment]]&lt;ref name=VarReview/&gt;
* [[The Kennedy/Marshall Company]]&lt;ref name=VarReview/&gt;
}}
| distributor    = {{Plainlist|
* [[Walt Disney Studios Motion Pictures]]{{efn|name=Disney|Dreift af [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] gegnum [[Touchstone Pictures]].&lt;ref name=DisneyFox/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=AFI Catalog: Lincoln (2012) |url=https://catalog.afi.com/Film/69079-LINCOLN |publisher=American Film Institute |access-date=13 January 2021}}&lt;/ref&gt;}} (Norður-Ameríka)
* 20th Century Fox&lt;ref name=DisneyFox/&gt;&lt;ref name=VarReview/&gt; (alþjóðlega)
}}
| released       = {{Film date|2012|10|8|[[Kvikmyndahátíðin í New York|NYFF]]|2012|11|16|Bandaríkin|ref2=&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://deadline.com/2012/07/lincoln-movie-release-date-november-9-2012-steven-spielberg-disney-302752/ |title=Disney Dates Steven Spielberg's ''Lincoln'' Into Awards-Season Fray |website=Deadline Hollywood |date=July 18, 2012}}&lt;/ref&gt;}}
| runtime        = 150 mínútur&lt;!--Theatrical runtime: 150:29--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Lincoln'' (12A)|url=https://www.bbfc.co.uk/release/lincoln-q29sbgvjdglvbjpwwc0zodk0mju|publisher=[[British Board of Film Classification]]|date=December 13, 2012|access-date=January 31, 2024}}&lt;/ref&gt;
| country        = Bandaríkin
| language       = Enska
| budget         = $65 milljónir&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=McClintock|first=Pamela|title=DreamWorks' Stacey Snider Reveals How Studio Slimmed Down to Stay Alive|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/dreamworks-stacey-snider-reveals-how-648350|access-date=December 9, 2013|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|date=October 17, 2013}}&lt;/ref&gt;
| gross          = $275,3 milljónir&lt;ref name=&quot;mojo&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3814622721/ |title=Lincoln (2012) |publisher=[[Box Office Mojo]] |access-date=April 28, 2013}}&lt;/ref&gt;
}}
'''''Lincoln''''' er bandarísk ævisöguleg kvikmynd frá árinu 2012 sem [[Steven Spielberg]] leikstýrði og framleiddi. [[Daniel Day-Lewis]] leikur aðalhlutverk myndarinnar sem [[Abraham Lincoln]] [[Forseti Bandaríkjanna|Bandaríkjaforseti]].&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://ew.com/article/2011/04/13/spielbergs-lincoln-gets-its-mary-todd-sally-field/ |title=Steven Spielberg's 'Lincoln' gets its Mary Todd: Sally Field |last=Breznican |first=Anthony |date=April 13, 2011 |magazine=Entertainment Weekly |access-date=June 28, 2011 |archive-date=February 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207193943/https://ew.com/article/2011/04/13/spielbergs-lincoln-gets-its-mary-todd-sally-field/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Auk hans birtast [[Sally Field]], [[David Strathairn]], [[Joseph Gordon-Levitt]], [[James Spader]], [[Hal Holbrook]] og [[Tommy Lee Jones]] í aukahlutverkum. Handrit myndarinnar, sem skrifað var af Tony Kushner, studdist við ævisöguna ''[[Team of Rivals|Team of Rivals: The Political Genius of Abraham Lincoln]]'' frá 2005 eftir [[Doris Kearns Goodwin]] og nær yfir síðustu fjóra mánuðina í ævi Lincolns. Myndin fjallar um baráttu Lincolns í janúar 1865 til að afnema [[þrælahald]] og nauðungarvinnu með því að fá [[fulltrúadeild Bandaríkjaþings]] til að samþykkja [[Þrettándi viðauki stjórnarskrár Bandaríkjanna|þrettánda viðaukann við stjórnarskrá Bandaríkjanna]].

Spielberg framleiddi ''Lincoln'' ásamt [[Kathleen Kennedy]], sem hann hafði oft starfað með, í gegnum kvikmyndaver þeirra, [[Amblin Entertainment]] og [[The Kennedy/Marshall Company|Kennedy/Marshall Company]]. Tökur myndarinnar hófust 17. október 2011&lt;ref&gt;{{cite magazine | last = McClintock | first = Pamela | title = Participant Media Boarding Steven Spielberg's 'Lincoln' (Exclusive) | magazine = [[The Hollywood Reporter]] | date = October 12, 2011 | url = https://www.hollywoodreporter.com/news/participant-media-steven-spielberg-lincoln-247470 | access-date =October 15, 2011}}&lt;/ref&gt; og þeim lauk 19. desember 2011.&lt;ref&gt;{{cite news |title = Filmmakers really liked Petersburg |newspaper = [[The Progress-Index]] |date = December 29, 2011 |url = https://www.progress-index.com/news/op-ed/filmmakers-really-liked-petersburg-1.1250470#axzz1k7PM6CQe |access-date = January 22, 2012 |url-status = dead |archive-url  = https://web.archive.org/web/20121125233051/http://progress-index.com/news/op-ed/filmmakers-really-liked-petersburg-1.1250470#axzz1k7PM6CQe |archive-date = November 25, 2012 |df = mdy-all}}&lt;/ref&gt; Myndin var frumsýnd 8. október 2012 á [[Kvikmyndahátíðin í New York|kvikmyndahátíðinni í New York]]. Bandarísku kvikmyndafélögin [[DreamWorks Pictures]], [[20th Century Fox]] og [[Participant|Participant Media]] tóku þátt í að framleiða myndina ásamt indverska fyrirtækinu [[Reliance Entertainment]]. Myndinni var dreift í kvikmyndahús af [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] í gegnum undirfyrirtækið [[Touchstone Pictures]] í Bandaríkjunum og Kanada þann 16. nóvember 2012 og af 20th Century Fox á alþjóðavísu.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Lincoln (2012) |url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/50c30d294238b |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310062048/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/50c30d294238b |url-status=dead |archive-date=March 10, 2016 |publisher=[[British Film Institute]] |access-date=3 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.slashfilm.com/daniel-day-lewis-lincoln-steven-spielberg/|title=Daniel Day-Lewis to Star in Steven Spielberg's ''Lincoln''|website=[[/Film]]|last=Fischer |first=Russ|date=November 19, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Prabhakar |first1=Binoy |title=Anil Ambani's Reliance Entertainment hits Oscar jackpot with Lincoln |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/anil-ambanis-reliance-entertainment-hits-oscar-jackpot-with-lincoln/articleshow/17997552.cms |access-date=April 3, 2019 |newspaper=[[The Economic Times]] |date=January 19, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=DisneyFox&gt;{{cite web |url=https://www.dreamworksstudios.com/news/fox-partnering-with-dreamworks-on-steven-spielbergs-lincoln |title=Fox Partnering with DreamWorks on Steven Spielberg's 'Lincoln' |first=Pamela |last=McClintock |date=January 23, 2012 |publisher=[[DreamWorks Pictures]] |access-date=June 18, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140701190934/http://dreamworksstudios.com/news/fox-partnering-with-dreamworks-on-steven-spielbergs-lincoln |archive-date=July 1, 2014 |df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

''Lincoln'' hlaut jákvæða dóma gagnrýnenda, sem hrósuðu frammistöðu leikaranna (sér í lagi Day-Lewis), leikstjórn Spielbergs og hönnuninni. Myndin var tilnefnd til sjö [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe-verðlauna]], meðal annars til verðlauna sem besta myndin í dramaflokki og verðlauna fyrir besta leikstjórann og Day-Lewis vann verðlaunin sem besti leikarinn í dramaflokki. Myndin var jafnframt tilnefnd til tólf [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlauna]], meðal annars sem [[Óskarsverðlaun fyrir bestu kvikmynd|besta myndin]], og Day-Lewis vann Óskarinn sem besti aðalleikarinn.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://stories99.com/2013/02/25/daniel-day-lewis-wins-the-academy-award-for-best-actor-in-a-leading-role/ |title=Daniel Day Lewis Wins the Academy Award for Best Actor in a Leading Role &amp;#124; Stories99 |access-date=2013-02-25 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502230812/http://stories99.com/2013/02/25/daniel-day-lewis-wins-the-academy-award-for-best-actor-in-a-leading-role/ |archive-date=May 2, 2013}}&lt;/ref&gt; Myndinni vegnaði jafnframt vel í kvikmyndahúsum og halaði inn rúmlega 275 milljónum bandaríkjadala.&lt;ref name=&quot;mojo&quot;/&gt; Myndin hefur síðan þá verið talin meðal bestu myndanna í ferli Spielbergs og meðal bestu kvikmynda 21. aldar.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 9, 2017 |title=The 25 Best Films of the 21st Century So Far. |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2017/06/09/movies/the-25-best-films-of-the-21st-century.html,%20https://www.nytimes.com/interactive/2017/06/09/movies/the-25-best-films-of-the-21st-century.html |access-date=June 19, 2023 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.theguardian.com/film/2019/sep/13/100-best-films-movies-of-the-21st-century | title=The 100 best films of the 21st century | newspaper=The Guardian | date=September 13, 2019 | last1=Bradshaw | first1=Peter | last2=Clarke | first2=Cath | last3=Pulver | first3=Andrew | last4=Shoard | first4=Catherine}}&lt;/ref&gt;

== Söguþráður ==
Í janúar 1865 á [[Abraham Lincoln]] [[Forseti Bandaríkjanna|Bandaríkjaforseti]] von á því að [[Þrælastríðið|þrælastríðinu]] ljúki brátt með ósigri [[Suðurríkjasambandið|Suðurríkjasambandsins]]. Hann óttast að dómstólar kunni að ógilda [[Frelsisyfirlýsingin|frelsisyfirlýsingu]] hans frá árinu 1863 eftir stríðið og að fylki þrælahaldara muni hindra framgang [[Þrettándi viðauki stjórnarskrár Bandaríkjanna|þrettánda viðaukans við bandarísku stjórnarskrána]], sem bannar [[þrælahald]] á landsvísu, þegar þau snúa aftur í alríkið. Hann telur því nauðsynlegt að viðaukinn verði samþykktur fyrir lok stríðsins til að tryggja að leysingjar verði ekki hnepptir aftur í þrældóm.

[[Róttækir repúblikanar]] óttast að þingmenn sem vilji fresta samþykkt viðaukans muni kjósa gegn honum. Ekki er enn útséð að [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanar]] frá tilteknum fylkjum muni styðja frumvarpið. Þess vegna þarfnast frumvarpið stuðnings nokkurra þingmanna [[Demókrataflokkurinn|Demókrata]] til þess að vera samþykkt. Þar sem tugir Demókrata eru á útleið eftir ósigra flokksins í þingkosningum árið 1864 og 1865 ráðleggja sumir ráðgjafar Lincolns honum að bíða eftir að nýtt þing komi saman með afgerandi meirihluta Repúblikana.

Lincoln felur [[Francis Preston Blair]], einum stofnenda Repúblikanaflokksins, að sannfæra meðlimi í íhaldsvæng flokksins um að kjósa með frumvarpinu. Blair krefst þess á móti að Lincoln heimili honum að hefja friðarviðræður við suðurríkjamenn, þar sem hann veit að synir hans í hernum verða í hættu þegar virk átök hefjast á nú um vorið. Lincoln veit að viðræðurnar myndu reita Róttæka repúblikana til reiði en fellst með semingi á kröfur Blairs þar sem stuðningur hans er nauðsynlegur til þess að ná frumvarpinu í gegn. Lincoln og [[William H. Seward]] utanríkisráðherra verða jafnframt að fá nokkra þingmenn Demókrata á sitt band og Lincoln stingur upp á því að þeir einbeiti sér að fráfarandi þingmönnum sem verði viljugri til að kjósa á móti flokkslínunni. Lincoln heimilar fulltrúum sínum jafnframt að bjóða Demókrötunum, sem brátt eiga eftir að missa þingæti sín, störf hjá alríkinu.

[[Robert Todd Lincoln]], elsti sonur Lincolns og [[Mary Todd Lincoln]] forsetafrúar, snýr aftur frá lagadeild [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]] og tilkynnir að hann hyggist hætta í námi og skrá sig í sambandsherinn. Hann vonast til þess að geta stigið út úr skugga föður síns með því að gegna þjónustu í stríðinu. Forsetinn útvegar honum með semingi liðsforingjastöðu. Eiginkona hans óttast að sonur þeirra verði drepinn og þrýstir á eiginmann sinn að flýta sér að fá viðaukann samþykktan og binda enda á stríðið. 

Á ögurstund í þingræðum á [[fulltrúadeild Bandaríkjaþings]] fellst jafnréttissinninn [[Thaddeus Stevens]] á að taka upp hófsamari afstöðu og lýsa því yfir að viðaukinn feli aðeins í sér jafnan rétt milli kynþátta fyrir lögum, en ekki yfirlýsingu um að kynþættirnir séu jafningjar í öllum efnum. Fulltrúum frá suðurríkjunum sem komnir eru á fund Lincolns er skipað að bíða fyrir utan [[Washington, D.C.]] á meðan kosið er um frumvarpið á þingi. Þegar orðrómar um friðarviðræðurnar bera til eyrna þingmanna krefjast bæði Demókratar og íhaldssamir Repúblikanar þess að atkvæðagreiðslunni verði frestað. Lincoln gefur frá sér varlega orðaða yfirlýsingu þar sem hann hafnar því að það sé nein sendinefnd frá suðurríkjunum í Washington. Viðaukinn er síðan samþykktur með tveggja atkvæða meirihluta. Svartir áhorfendur í þingsalnum fagna og Stevens snýr heim til „þernu“ sinnar og ástkonu, kynblandaðrar konu að nafni [[Lydia Hamilton Smith]].

Þegar Lincoln fundar með sendinefnd suðurríkjamanna segir hann henni að ekki verði hægt að heimila þrælahald á ný þar sem norðurríkin hafi sameinast um að fullgilda viðaukann og löggjafarþing nokkurra þrælaríkja eigi einnig eftir að fullgilda hann. Friðarviðræðunum lýkur því án samnings og stríðið heldur áfram. Þann 3. apríl fer Lincoln á vígvöllinn við [[Petersburg (Virginía)|Petersburg]] í Virginíu og ræðir við [[Ulysses S. Grant]] aðstoðarhershöfðingja. Þann 9. apríl samþykkir Grant uppgjöf [[Robert E. Lee|Roberts E. Lee]] hershöfðingja við dómshúsið í Appomatox. Þann 14. apríl fundar Lincoln með ráðherrum sínum til að ræða leiðir til að veita svörtum mönnum kosningarétt en fer síðan á leiksýningu í [[Ford-leikhúsið|Ford-leikhúsinu]]. Um kvöldið, þegar sonur Lincolns, [[Tad Lincoln|Tad]], er að horfa á leiksýningu í Grover-leikhúsinu í Washington, stöðvar leikhússtjórinn sýninguna og tilkynnir að [[Morðið á Abraham Lincoln|forsetinn hefur verið skotinn]].

Næsta morgun deyr Lincoln í Petersen-húsinu. Myndin sýnir síðan bút úr [[Önnur innsetningarræða Abrahams Lincoln|annarri innsetningarræðu Lincolns]] 4. mars með orðunum „Engum hatur, öllum góðvild“.

== Leikarar ==
{{div col}}
* [[Daniel Day-Lewis]] sem [[Abraham Lincoln]] [[Bandaríkjaforseti]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.slashfilm.com/daniel-day-lewis-lincoln-steven-spielberg |title=Daniel Day-Lewis to Star in Steven Spielberg's ''Lincoln''|author=Fischer, Russ |date=November 19, 2010 |work=[[/Film]] |access-date=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[Sally Field]] sem [[Mary Todd Lincoln]] forsetafrú&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://collider.com/sally-field-lincoln/ |title=Sally Field Set to Play Mary Todd Lincoln in Steven Spielberg's LINCOLN |author=Chitwood, Adam |date=April 13, 2011 |work=Collider.com |access-date=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[David Strathairn]] sem [[William H. Seward]] utanríkisráðherra&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thewrap.com/movies/column-post/david-strathairn-joins-dreamworks-lincoln-28614|title=David Strathairn Joins DreamWorks' 'Lincoln'|author=Joshua L. Weinstein|date=June 27, 2011|work=TheWrap.com|access-date=June 28, 2011|archive-date=June 30, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630044842/http://www.thewrap.com/movies/column-post/david-strathairn-joins-dreamworks-lincoln-28614|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[Joseph Gordon-Levitt]] sem [[Robert Todd Lincoln]]&lt;ref name=&quot;Jones&amp;Gordon-Levitt&quot;&gt;{{cite web|url=http://themoviemash.com/2011/05/tommy-lee-jones-joseph-gordon-levitt-join-spielbergs-lincoln|title=Tommy Lee Jones &amp; Joseph Gordon-Levitt Join Spielberg's ''Lincoln''|author=Goetz, Barrett |date=May 5, 2011 |work=TheMovieMash.com |access-date=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[James Spader]] sem [[William N. Bilbo]]&lt;ref name=screenrant/&gt;
* [[Hal Holbrook]] sem [[Francis Preston Blair]]&lt;ref name=screenrant/&gt;&lt;ref name=Mania&gt;{{cite web | last = Lipton | first = Brian Scott | title = Steven Spielberg's Lincoln Announces Additional Casting | publisher = TheaterMania.com | date = November 28, 2011 | url = https://www.theatermania.com/new-york/news/steven-spielbergs-lincoln-announces-additional-cas_45606.html | access-date =November 28, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[Tommy Lee Jones]] sem [[Thaddeus Stevens]], fulltrúadeildarþingmaður fyrir Repúblikana.&lt;ref name=&quot;Jones&amp;Gordon-Levitt&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | last = Goodwin | first = Doris Kearns | author-link = Doris Kearns Goodwin | title = Team of Rivals | publisher = [[Simon &amp; Schuster]] | year = 2006 | pages = 686–754 | url = https://books.google.com/books?id=ONhhui9SRsMC&amp;q=Team+of+Rivals | isbn = 978-0-7432-7075-5 }}&lt;/ref&gt;
* [[John Hawkes (leikari)|John Hawkes]] sem [[George R. Latham|Robert Latham]] ofursti&lt;ref name=screenrant/&gt;
* [[Jackie Earle Haley]] sem [[Alexander H. Stephens]], varaforseti Suðurríkjasambandsins&lt;ref&gt;{{cite news|last=Vincent |first=Mal |title=Spielberg's 'Lincoln' takes Richmond |newspaper=[[The Virginian-Pilot]] |location=[[Norfolk, Virginia]] |date=October 14, 2011 |url=http://hamptonroads.com/2011/10/spielbergs-lincoln-takes-richmond |access-date=October 15, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111015093455/http://hamptonroads.com/2011/10/spielbergs-lincoln-takes-richmond |archive-date=October 15, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[Bruce McGill]] sem [[Edwin Stanton|Edwin M. Stanton]] stríðsmálaráðherra&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.mysanantonio.com/entertainment/entertainment_columnists/jeanne_jakle/article/Jeanne-Jakle-McGill-s-profile-going-higher-and-1643484.php |title=Jeanne Jakle: McGill's profile going higher and higher |author=Jeanne Jakle |date=July 30, 2011 |work=mysanantonio.com |access-date=July 30, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[Tim Blake Nelson]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://tulsaworld.com/scene/article.aspx?subjectid=282&amp;articleid=20110520_282_D1_CUTLIN85225 | title=Tim Blake Nelson tapped for Spielberg's 'Lincoln' film in 2012 | access-date=November 25, 2011 | archive-date=November 20, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121120204555/http://www.tulsaworld.com/scene/article.aspx?subjectid=282&amp;articleid=20110520_282_D1_CUTLIN85225 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; sem [[Richard Schell]]
* [[Joseph Cross (leikari)|Joseph Cross]] sem [[John Hay]] majór
* [[Jared Harris]] sem [[Ulysses S. Grant]] aðstoðarhershöfðingi &lt;ref name=Mania/&gt;
* [[Lee Pace]] sem [[Fernando Wood]], fulltrúadeildarþingmaður Demókrata
* [[Peter McRobbie]] sem [[George H. Pendleton]], fulltrúadeildarþingmaður Demókrata
* [[Gulliver McGrath]] sem [[Tad Lincoln]]&lt;ref&gt;{{cite magazine | last = Labrecque | first = Jeff | title = 'Lincoln': Meet the Cast |magazine=Entertainment Weekly | date = November 28, 2011 | url = https://ew.com/gallery/lincoln-meet-cast/ | access-date =December 1, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[Gloria Reuben]] sem [[Elizabeth Keckley]]&lt;ref name=screenrant&gt;{{cite web | url=https://screenrant.com/steven-spielberg-lincoln-cast-sandy-114090/ | title=Spielberg's ''Lincoln'' Casts Every Other Good Actor Under The Sun | website=[[Screen Rant]] | date=May 6, 2011 | access-date=November 25, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[Jeremy Strong (leikari)|Jeremy Strong]] sem [[John George Nicolay]]&lt;ref name=screenrant/&gt;&lt;ref name=Mania/&gt;
* [[Michael Stuhlbarg]] sem [[George Yeaman]], fulltrúadeildarþingmaður Demókrata&lt;ref name=Mania/&gt;
* [[Boris McGiver]] sem [[Alexander Coffroth]], fulltrúadeildarþingmaður Repúblikana&lt;ref name=screenrant/&gt;
* [[David Costabile]] sem [[James Mitchell Ashley]], fulltrúadeildarþingmaður Repúblikana&lt;ref name=screenrant/&gt;
* [[Stephen Spinella]] sem Asa Vintner Litton, fulltrúadeildarþingmaður Demókrata&lt;ref name=Mania/&gt;
* [[Walton Goggins]] sem Clay Hawkins, fulltrúadeildarþingmaður Demókrata&lt;ref&gt;{{cite web | title = Walton Goggins Joins Cast Of ''Lincoln''| work = [[Deadline Hollywood]] | date = July 11, 2011 | url = https://deadline.com/2011/07/walton-goggins-joins-cast-of-lincoln-146000/ | access-date =November 28, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[David Warshofsky]] sem William Hutton fulltrúadeildarþingmaður&lt;ref name=screenrant/&gt;
* [[Colman Domingo]] sem óbreyttur Harold Green&lt;ref name=Mania/&gt;
* [[David Oyelowo]] sem Ira Clark liðþjálfi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://deadline.com/2011/11/david-oyelowo-joins-steven-spielbergs-lincoln-196534/ |title=David Oyelowo Joins Steven Spielberg's ''Lincoln''|date=November 18, 2011 | access-date=November 24, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[Lukas Haas]] sem hvítur hermaður&lt;ref name=Mania/&gt;
* [[Dane DeHaan]] sem hvítur hermaður&lt;ref name=Mania/&gt;
* [[Bill Camp]] sem hr. Jolly
* [[Elizabeth Marvel]] sem frú Jolly&lt;ref name=Mania/&gt;
* Byron Jennings&lt;ref name=screenrant/&gt; [[Montgomery Blair]], íhaldssamur Repúblikani&lt;ref name=Mania/&gt;
* [[Julie White]] sem [[Elizabeth Blair Lee]]&lt;ref name=Mania/&gt;
* [[Grainger Hines]] sem [[Gideon Welles]] flotamálaráðherra
* Richard Topol sem [[James Speed]] dómsmálaráðherra&lt;ref name=Mania/&gt;
* Walt Smith sem [[William P. Fessenden]] fjármálaráðherra
* [[Dakin Matthews]] sem [[John Palmer Usher]] innanríkisráðherra&lt;ref name=screenrant/&gt;&lt;ref name=Mania/&gt;
* James Ike Eichling sem [[William Dennison, Jr.]] póststjóri
* [[Wayne Duvall]] sem [[Benjamin Wade]], fulltrúadeildarþingmaður Repúblikana
* [[Bill Raymond]] sem [[Schuyler Colfax]], [[Forseti fulltrúadeildar Bandaríkjaþings|forseti fulltrúadeildarinnar]]
* Michael Stanton Kennedy sem [[Hiram Price]], fulltrúadeildarþingmaður Repúblikana
* Michael Shiflett sem [[Robert M. T. Hunter]], forseti öldungadeildarinnar
* [[Gregory Itzin]] sem [[John Archibald Campbell]]&lt;ref name=Mania/&gt;
* [[Stephen McKinley Henderson]] sem [[William Slade]]&lt;ref name=Mania/&gt;
* John Hutton sem [[Charles Sumner]] öldungadeildarþingmaður
* [[Adam Driver]] sem [[Samuel Beckwith]]&lt;ref name=Mania/&gt;
* Asa-Luke Twocrow sem [[Ely S. Parker]] undirofursti
* [[Christopher Evan Welch]] sem [[Edward McPherson]], ritari fulltrúadeildarinnar
* [[Raynor Scheine]] Josiah S. „Beanpole“ Burton, fulltrúadeildarþingmaður Repúblikana
* [[S. Epatha Merkerson]] sem [[Lydia Hamilton Smith]]&lt;ref name=Mania/&gt;
* Christopher Boyer sem [[Robert E. Lee]]
* Gannon McHale sem Aaron Haddam
{{div col end}}

==Neðanmálsgreinar==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{stubbur|kvikmynd}}
{{k|2012}}
[[Flokkur:20th Century Fox-kvikmyndir]]
[[Flokkur:Abraham Lincoln]]
[[Flokkur:DreamWorks Pictures-kvikmyndir]]
[[Flokkur:Kvikmyndir í leikstjórn Stevens Spielberg]]
[[Flokkur:Kvikmyndir um þrælastríðið]]
[[Flokkur:Ævisögulegar kvikmyndir]]</text>
      <sha1>hp8328zz0uv6d8gh9j6wwu5gsb44iiw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959270</id>
      <parentid>1959269</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T01:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Söguþráður */</comment>
      <origin>1959270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23101" sha1="8c0bc29w3vuih2smfsl9188wvdf71ae" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = Lincoln
| director       = [[Steven Spielberg]]
| producer       = {{Plainlist|
* Steven Spielberg
* [[Kathleen Kennedy]]
}}
| screenplay     = [[Tony Kushner]]
| based_on       = ''[[Team of Rivals]]'' eftir [[Doris Kearns Goodwin]]
| starring       = {{Plainlist|
* [[Daniel Day-Lewis]]
* [[Sally Field]]
* [[David Strathairn]]
* [[Joseph Gordon-Levitt]]
* [[James Spader]]
* [[Hal Holbrook]]
* [[Tommy Lee Jones]]
}}
| music          = [[John Williams]]
| cinematography = [[Janusz Kamiński]]
| editing        = [[Michael Kahn (kvikmyndaklippari)|Michael Kahn]]
| studio         = {{Plainlist|
* [[DreamWorks Pictures]]&lt;ref name=VarReview&gt;{{cite magazine |last1=Debruge |first1=Peter |title=Lincoln: Review |url=https://variety.com/2012/film/reviews/lincoln-1117948666/ |access-date=January 13, 2021 |magazine=Variety |date=November 1, 2012}}&lt;/ref&gt;
* [[20th Century Fox]]&lt;ref name=VarReview/&gt;
* [[Participant Media]]&lt;ref name=VarReview/&gt;
* [[Reliance Entertainment]]&lt;ref name=VarReview/&gt;
* [[Dune Entertainment]]&lt;ref name=VarReview/&gt;
* [[Amblin Entertainment]]&lt;ref name=VarReview/&gt;
* [[The Kennedy/Marshall Company]]&lt;ref name=VarReview/&gt;
}}
| distributor    = {{Plainlist|
* [[Walt Disney Studios Motion Pictures]]{{efn|name=Disney|Dreift af [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] gegnum [[Touchstone Pictures]].&lt;ref name=DisneyFox/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=AFI Catalog: Lincoln (2012) |url=https://catalog.afi.com/Film/69079-LINCOLN |publisher=American Film Institute |access-date=13 January 2021}}&lt;/ref&gt;}} (Norður-Ameríka)
* 20th Century Fox&lt;ref name=DisneyFox/&gt;&lt;ref name=VarReview/&gt; (alþjóðlega)
}}
| released       = {{Film date|2012|10|8|[[Kvikmyndahátíðin í New York|NYFF]]|2012|11|16|Bandaríkin|ref2=&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://deadline.com/2012/07/lincoln-movie-release-date-november-9-2012-steven-spielberg-disney-302752/ |title=Disney Dates Steven Spielberg's ''Lincoln'' Into Awards-Season Fray |website=Deadline Hollywood |date=July 18, 2012}}&lt;/ref&gt;}}
| runtime        = 150 mínútur&lt;!--Theatrical runtime: 150:29--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Lincoln'' (12A)|url=https://www.bbfc.co.uk/release/lincoln-q29sbgvjdglvbjpwwc0zodk0mju|publisher=[[British Board of Film Classification]]|date=December 13, 2012|access-date=January 31, 2024}}&lt;/ref&gt;
| country        = Bandaríkin
| language       = Enska
| budget         = $65 milljónir&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=McClintock|first=Pamela|title=DreamWorks' Stacey Snider Reveals How Studio Slimmed Down to Stay Alive|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/dreamworks-stacey-snider-reveals-how-648350|access-date=December 9, 2013|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|date=October 17, 2013}}&lt;/ref&gt;
| gross          = $275,3 milljónir&lt;ref name=&quot;mojo&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3814622721/ |title=Lincoln (2012) |publisher=[[Box Office Mojo]] |access-date=April 28, 2013}}&lt;/ref&gt;
}}
'''''Lincoln''''' er bandarísk ævisöguleg kvikmynd frá árinu 2012 sem [[Steven Spielberg]] leikstýrði og framleiddi. [[Daniel Day-Lewis]] leikur aðalhlutverk myndarinnar sem [[Abraham Lincoln]] [[Forseti Bandaríkjanna|Bandaríkjaforseti]].&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://ew.com/article/2011/04/13/spielbergs-lincoln-gets-its-mary-todd-sally-field/ |title=Steven Spielberg's 'Lincoln' gets its Mary Todd: Sally Field |last=Breznican |first=Anthony |date=April 13, 2011 |magazine=Entertainment Weekly |access-date=June 28, 2011 |archive-date=February 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207193943/https://ew.com/article/2011/04/13/spielbergs-lincoln-gets-its-mary-todd-sally-field/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Auk hans birtast [[Sally Field]], [[David Strathairn]], [[Joseph Gordon-Levitt]], [[James Spader]], [[Hal Holbrook]] og [[Tommy Lee Jones]] í aukahlutverkum. Handrit myndarinnar, sem skrifað var af Tony Kushner, studdist við ævisöguna ''[[Team of Rivals|Team of Rivals: The Political Genius of Abraham Lincoln]]'' frá 2005 eftir [[Doris Kearns Goodwin]] og nær yfir síðustu fjóra mánuðina í ævi Lincolns. Myndin fjallar um baráttu Lincolns í janúar 1865 til að afnema [[þrælahald]] og nauðungarvinnu með því að fá [[fulltrúadeild Bandaríkjaþings]] til að samþykkja [[Þrettándi viðauki stjórnarskrár Bandaríkjanna|þrettánda viðaukann við stjórnarskrá Bandaríkjanna]].

Spielberg framleiddi ''Lincoln'' ásamt [[Kathleen Kennedy]], sem hann hafði oft starfað með, í gegnum kvikmyndaver þeirra, [[Amblin Entertainment]] og [[The Kennedy/Marshall Company|Kennedy/Marshall Company]]. Tökur myndarinnar hófust 17. október 2011&lt;ref&gt;{{cite magazine | last = McClintock | first = Pamela | title = Participant Media Boarding Steven Spielberg's 'Lincoln' (Exclusive) | magazine = [[The Hollywood Reporter]] | date = October 12, 2011 | url = https://www.hollywoodreporter.com/news/participant-media-steven-spielberg-lincoln-247470 | access-date =October 15, 2011}}&lt;/ref&gt; og þeim lauk 19. desember 2011.&lt;ref&gt;{{cite news |title = Filmmakers really liked Petersburg |newspaper = [[The Progress-Index]] |date = December 29, 2011 |url = https://www.progress-index.com/news/op-ed/filmmakers-really-liked-petersburg-1.1250470#axzz1k7PM6CQe |access-date = January 22, 2012 |url-status = dead |archive-url  = https://web.archive.org/web/20121125233051/http://progress-index.com/news/op-ed/filmmakers-really-liked-petersburg-1.1250470#axzz1k7PM6CQe |archive-date = November 25, 2012 |df = mdy-all}}&lt;/ref&gt; Myndin var frumsýnd 8. október 2012 á [[Kvikmyndahátíðin í New York|kvikmyndahátíðinni í New York]]. Bandarísku kvikmyndafélögin [[DreamWorks Pictures]], [[20th Century Fox]] og [[Participant|Participant Media]] tóku þátt í að framleiða myndina ásamt indverska fyrirtækinu [[Reliance Entertainment]]. Myndinni var dreift í kvikmyndahús af [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] í gegnum undirfyrirtækið [[Touchstone Pictures]] í Bandaríkjunum og Kanada þann 16. nóvember 2012 og af 20th Century Fox á alþjóðavísu.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Lincoln (2012) |url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/50c30d294238b |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310062048/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/50c30d294238b |url-status=dead |archive-date=March 10, 2016 |publisher=[[British Film Institute]] |access-date=3 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.slashfilm.com/daniel-day-lewis-lincoln-steven-spielberg/|title=Daniel Day-Lewis to Star in Steven Spielberg's ''Lincoln''|website=[[/Film]]|last=Fischer |first=Russ|date=November 19, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Prabhakar |first1=Binoy |title=Anil Ambani's Reliance Entertainment hits Oscar jackpot with Lincoln |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/anil-ambanis-reliance-entertainment-hits-oscar-jackpot-with-lincoln/articleshow/17997552.cms |access-date=April 3, 2019 |newspaper=[[The Economic Times]] |date=January 19, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=DisneyFox&gt;{{cite web |url=https://www.dreamworksstudios.com/news/fox-partnering-with-dreamworks-on-steven-spielbergs-lincoln |title=Fox Partnering with DreamWorks on Steven Spielberg's 'Lincoln' |first=Pamela |last=McClintock |date=January 23, 2012 |publisher=[[DreamWorks Pictures]] |access-date=June 18, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140701190934/http://dreamworksstudios.com/news/fox-partnering-with-dreamworks-on-steven-spielbergs-lincoln |archive-date=July 1, 2014 |df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

''Lincoln'' hlaut jákvæða dóma gagnrýnenda, sem hrósuðu frammistöðu leikaranna (sér í lagi Day-Lewis), leikstjórn Spielbergs og hönnuninni. Myndin var tilnefnd til sjö [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe-verðlauna]], meðal annars til verðlauna sem besta myndin í dramaflokki og verðlauna fyrir besta leikstjórann og Day-Lewis vann verðlaunin sem besti leikarinn í dramaflokki. Myndin var jafnframt tilnefnd til tólf [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlauna]], meðal annars sem [[Óskarsverðlaun fyrir bestu kvikmynd|besta myndin]], og Day-Lewis vann Óskarinn sem besti aðalleikarinn.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://stories99.com/2013/02/25/daniel-day-lewis-wins-the-academy-award-for-best-actor-in-a-leading-role/ |title=Daniel Day Lewis Wins the Academy Award for Best Actor in a Leading Role &amp;#124; Stories99 |access-date=2013-02-25 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502230812/http://stories99.com/2013/02/25/daniel-day-lewis-wins-the-academy-award-for-best-actor-in-a-leading-role/ |archive-date=May 2, 2013}}&lt;/ref&gt; Myndinni vegnaði jafnframt vel í kvikmyndahúsum og halaði inn rúmlega 275 milljónum bandaríkjadala.&lt;ref name=&quot;mojo&quot;/&gt; Myndin hefur síðan þá verið talin meðal bestu myndanna í ferli Spielbergs og meðal bestu kvikmynda 21. aldar.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 9, 2017 |title=The 25 Best Films of the 21st Century So Far. |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2017/06/09/movies/the-25-best-films-of-the-21st-century.html,%20https://www.nytimes.com/interactive/2017/06/09/movies/the-25-best-films-of-the-21st-century.html |access-date=June 19, 2023 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.theguardian.com/film/2019/sep/13/100-best-films-movies-of-the-21st-century | title=The 100 best films of the 21st century | newspaper=The Guardian | date=September 13, 2019 | last1=Bradshaw | first1=Peter | last2=Clarke | first2=Cath | last3=Pulver | first3=Andrew | last4=Shoard | first4=Catherine}}&lt;/ref&gt;

== Söguþráður ==
Í janúar 1865 á [[Abraham Lincoln]] [[Forseti Bandaríkjanna|Bandaríkjaforseti]] von á því að [[Þrælastríðið|þrælastríðinu]] ljúki brátt með ósigri [[Suðurríkjasambandið|Suðurríkjasambandsins]]. Hann óttast að dómstólar kunni að ógilda [[Frelsisyfirlýsingin|frelsisyfirlýsingu]] hans frá árinu 1863 eftir stríðið og að fylki þrælahaldara muni hindra framgang [[Þrettándi viðauki stjórnarskrár Bandaríkjanna|þrettánda viðaukans við bandarísku stjórnarskrána]], sem bannar [[þrælahald]] á landsvísu, þegar þau snúa aftur í alríkið. Hann telur því nauðsynlegt að viðaukinn verði samþykktur fyrir lok stríðsins til að tryggja að leysingjar verði ekki hnepptir aftur í þrældóm.

[[Róttækir repúblikanar]] óttast að þingmenn sem vilji fresta samþykkt viðaukans muni kjósa gegn honum. Ekki er enn útséð að [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanar]] frá tilteknum fylkjum muni styðja frumvarpið. Þess vegna þarfnast frumvarpið stuðnings nokkurra þingmanna [[Demókrataflokkurinn|Demókrata]] til þess að vera samþykkt. Þar sem tugir Demókrata eru á útleið eftir ósigra flokksins í þingkosningum árin 1864 og 1865 ráðleggja sumir ráðgjafar Lincolns honum að bíða eftir að nýtt þing komi saman með afgerandi meirihluta Repúblikana.

Lincoln felur [[Francis Preston Blair]], einum stofnenda Repúblikanaflokksins, að sannfæra meðlimi í íhaldsvæng flokksins um að kjósa með frumvarpinu. Blair krefst þess á móti að Lincoln heimili honum að hefja friðarviðræður við suðurríkjamenn, þar sem hann veit að synir hans í hernum verða í hættu þegar virk átök hefjast á ný um vorið. Lincoln veit að slíkar viðræður myndu reita Róttæka repúblikana til reiði en fellst með semingi á kröfur Blairs þar sem stuðningur hans er nauðsynlegur til þess að ná frumvarpinu í gegn. Lincoln og [[William H. Seward]] utanríkisráðherra verða jafnframt að fá nokkra þingmenn Demókrata á sitt band og Lincoln stingur upp á því að þeir einbeiti sér að fráfarandi þingmönnum sem verði viljugri til að kjósa á móti flokkslínunni. Lincoln heimilar fulltrúum sínum jafnframt að bjóða Demókrötunum, sem brátt eiga eftir að missa þingæti sín, störf hjá alríkinu.

[[Robert Todd Lincoln]], elsti sonur Lincolns og [[Mary Todd Lincoln]] forsetafrúar, snýr aftur frá lagadeild [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]] og tilkynnir að hann hyggist hætta í námi og skrá sig í sambandsherinn. Hann vonast til þess að geta stigið út úr skugga föður síns með því að gegna þjónustu í stríðinu. Forsetinn útvegar honum með semingi liðsforingjastöðu. Eiginkona hans óttast að sonur þeirra verði drepinn og þrýstir á eiginmann sinn að flýta sér að fá viðaukann samþykktan og binda enda á stríðið. 

Á ögurstund í þingræðum á [[fulltrúadeild Bandaríkjaþings]] fellst jafnréttissinninn [[Thaddeus Stevens]] á að taka upp hófsamari afstöðu og lýsa því yfir að viðaukinn feli aðeins í sér jafnan rétt milli kynþátta fyrir lögum, en ekki yfirlýsingu um að kynþættirnir séu jafningjar í öllum efnum. Fulltrúum frá suðurríkjunum sem komnir eru á fund Lincolns er skipað að bíða fyrir utan [[Washington, D.C.]] á meðan kosið er um frumvarpið á þingi. Þegar orðrómar um friðarviðræðurnar bera til eyrna þingmanna krefjast bæði Demókratar og íhaldssamir Repúblikanar þess að atkvæðagreiðslunni verði frestað. Lincoln gefur frá sér varlega orðaða yfirlýsingu þar sem hann hafnar því að það sé nein sendinefnd frá suðurríkjunum í Washington. Viðaukinn er síðan samþykktur með tveggja atkvæða meirihluta. Svartir áhorfendur í þingsalnum fagna og Stevens snýr heim til „þernu“ sinnar og ástkonu, kynblandaðrar konu að nafni [[Lydia Hamilton Smith]].

Þegar Lincoln fundar með sendinefnd suðurríkjamanna segir hann henni að ekki verði hægt að heimila þrælahald á ný þar sem norðurríkin hafi sameinast um að fullgilda viðaukann og löggjafarþing nokkurra þrælaríkja eigi einnig eftir að fullgilda hann. Friðarviðræðunum lýkur því án samnings og stríðið heldur áfram. Þann 3. apríl fer Lincoln á vígvöllinn við [[Petersburg (Virginía)|Petersburg]] í Virginíu og ræðir við [[Ulysses S. Grant]] aðstoðarhershöfðingja. Þann 9. apríl samþykkir Grant uppgjöf [[Robert E. Lee|Roberts E. Lee]] hershöfðingja við dómshúsið í Appomatox. Þann 14. apríl fundar Lincoln með ráðherrum sínum til að ræða leiðir til að veita svörtum mönnum kosningarétt en fer síðan á leiksýningu í [[Ford-leikhúsið|Ford-leikhúsinu]]. Um kvöldið, þegar sonur Lincolns, [[Tad Lincoln|Tad]], er að horfa á leiksýningu í Grover-leikhúsinu í Washington, stöðvar leikhússtjórinn sýninguna og tilkynnir að [[Morðið á Abraham Lincoln|forsetinn hefur verið skotinn]].

Næsta morgun deyr Lincoln í Petersen-húsinu. Myndin sýnir síðan bút úr [[Önnur innsetningarræða Abrahams Lincoln|annarri innsetningarræðu Lincolns]] 4. mars með orðunum „Engum hatur, öllum góðvild“.

== Leikarar ==
{{div col}}
* [[Daniel Day-Lewis]] sem [[Abraham Lincoln]] [[Bandaríkjaforseti]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.slashfilm.com/daniel-day-lewis-lincoln-steven-spielberg |title=Daniel Day-Lewis to Star in Steven Spielberg's ''Lincoln''|author=Fischer, Russ |date=November 19, 2010 |work=[[/Film]] |access-date=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[Sally Field]] sem [[Mary Todd Lincoln]] forsetafrú&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://collider.com/sally-field-lincoln/ |title=Sally Field Set to Play Mary Todd Lincoln in Steven Spielberg's LINCOLN |author=Chitwood, Adam |date=April 13, 2011 |work=Collider.com |access-date=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[David Strathairn]] sem [[William H. Seward]] utanríkisráðherra&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thewrap.com/movies/column-post/david-strathairn-joins-dreamworks-lincoln-28614|title=David Strathairn Joins DreamWorks' 'Lincoln'|author=Joshua L. Weinstein|date=June 27, 2011|work=TheWrap.com|access-date=June 28, 2011|archive-date=June 30, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630044842/http://www.thewrap.com/movies/column-post/david-strathairn-joins-dreamworks-lincoln-28614|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[Joseph Gordon-Levitt]] sem [[Robert Todd Lincoln]]&lt;ref name=&quot;Jones&amp;Gordon-Levitt&quot;&gt;{{cite web|url=http://themoviemash.com/2011/05/tommy-lee-jones-joseph-gordon-levitt-join-spielbergs-lincoln|title=Tommy Lee Jones &amp; Joseph Gordon-Levitt Join Spielberg's ''Lincoln''|author=Goetz, Barrett |date=May 5, 2011 |work=TheMovieMash.com |access-date=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[James Spader]] sem [[William N. Bilbo]]&lt;ref name=screenrant/&gt;
* [[Hal Holbrook]] sem [[Francis Preston Blair]]&lt;ref name=screenrant/&gt;&lt;ref name=Mania&gt;{{cite web | last = Lipton | first = Brian Scott | title = Steven Spielberg's Lincoln Announces Additional Casting | publisher = TheaterMania.com | date = November 28, 2011 | url = https://www.theatermania.com/new-york/news/steven-spielbergs-lincoln-announces-additional-cas_45606.html | access-date =November 28, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[Tommy Lee Jones]] sem [[Thaddeus Stevens]], fulltrúadeildarþingmaður fyrir Repúblikana.&lt;ref name=&quot;Jones&amp;Gordon-Levitt&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | last = Goodwin | first = Doris Kearns | author-link = Doris Kearns Goodwin | title = Team of Rivals | publisher = [[Simon &amp; Schuster]] | year = 2006 | pages = 686–754 | url = https://books.google.com/books?id=ONhhui9SRsMC&amp;q=Team+of+Rivals | isbn = 978-0-7432-7075-5 }}&lt;/ref&gt;
* [[John Hawkes (leikari)|John Hawkes]] sem [[George R. Latham|Robert Latham]] ofursti&lt;ref name=screenrant/&gt;
* [[Jackie Earle Haley]] sem [[Alexander H. Stephens]], varaforseti Suðurríkjasambandsins&lt;ref&gt;{{cite news|last=Vincent |first=Mal |title=Spielberg's 'Lincoln' takes Richmond |newspaper=[[The Virginian-Pilot]] |location=[[Norfolk, Virginia]] |date=October 14, 2011 |url=http://hamptonroads.com/2011/10/spielbergs-lincoln-takes-richmond |access-date=October 15, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111015093455/http://hamptonroads.com/2011/10/spielbergs-lincoln-takes-richmond |archive-date=October 15, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[Bruce McGill]] sem [[Edwin Stanton|Edwin M. Stanton]] stríðsmálaráðherra&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.mysanantonio.com/entertainment/entertainment_columnists/jeanne_jakle/article/Jeanne-Jakle-McGill-s-profile-going-higher-and-1643484.php |title=Jeanne Jakle: McGill's profile going higher and higher |author=Jeanne Jakle |date=July 30, 2011 |work=mysanantonio.com |access-date=July 30, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[Tim Blake Nelson]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://tulsaworld.com/scene/article.aspx?subjectid=282&amp;articleid=20110520_282_D1_CUTLIN85225 | title=Tim Blake Nelson tapped for Spielberg's 'Lincoln' film in 2012 | access-date=November 25, 2011 | archive-date=November 20, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121120204555/http://www.tulsaworld.com/scene/article.aspx?subjectid=282&amp;articleid=20110520_282_D1_CUTLIN85225 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; sem [[Richard Schell]]
* [[Joseph Cross (leikari)|Joseph Cross]] sem [[John Hay]] majór
* [[Jared Harris]] sem [[Ulysses S. Grant]] aðstoðarhershöfðingi &lt;ref name=Mania/&gt;
* [[Lee Pace]] sem [[Fernando Wood]], fulltrúadeildarþingmaður Demókrata
* [[Peter McRobbie]] sem [[George H. Pendleton]], fulltrúadeildarþingmaður Demókrata
* [[Gulliver McGrath]] sem [[Tad Lincoln]]&lt;ref&gt;{{cite magazine | last = Labrecque | first = Jeff | title = 'Lincoln': Meet the Cast |magazine=Entertainment Weekly | date = November 28, 2011 | url = https://ew.com/gallery/lincoln-meet-cast/ | access-date =December 1, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[Gloria Reuben]] sem [[Elizabeth Keckley]]&lt;ref name=screenrant&gt;{{cite web | url=https://screenrant.com/steven-spielberg-lincoln-cast-sandy-114090/ | title=Spielberg's ''Lincoln'' Casts Every Other Good Actor Under The Sun | website=[[Screen Rant]] | date=May 6, 2011 | access-date=November 25, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[Jeremy Strong (leikari)|Jeremy Strong]] sem [[John George Nicolay]]&lt;ref name=screenrant/&gt;&lt;ref name=Mania/&gt;
* [[Michael Stuhlbarg]] sem [[George Yeaman]], fulltrúadeildarþingmaður Demókrata&lt;ref name=Mania/&gt;
* [[Boris McGiver]] sem [[Alexander Coffroth]], fulltrúadeildarþingmaður Repúblikana&lt;ref name=screenrant/&gt;
* [[David Costabile]] sem [[James Mitchell Ashley]], fulltrúadeildarþingmaður Repúblikana&lt;ref name=screenrant/&gt;
* [[Stephen Spinella]] sem Asa Vintner Litton, fulltrúadeildarþingmaður Demókrata&lt;ref name=Mania/&gt;
* [[Walton Goggins]] sem Clay Hawkins, fulltrúadeildarþingmaður Demókrata&lt;ref&gt;{{cite web | title = Walton Goggins Joins Cast Of ''Lincoln''| work = [[Deadline Hollywood]] | date = July 11, 2011 | url = https://deadline.com/2011/07/walton-goggins-joins-cast-of-lincoln-146000/ | access-date =November 28, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[David Warshofsky]] sem William Hutton fulltrúadeildarþingmaður&lt;ref name=screenrant/&gt;
* [[Colman Domingo]] sem óbreyttur Harold Green&lt;ref name=Mania/&gt;
* [[David Oyelowo]] sem Ira Clark liðþjálfi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://deadline.com/2011/11/david-oyelowo-joins-steven-spielbergs-lincoln-196534/ |title=David Oyelowo Joins Steven Spielberg's ''Lincoln''|date=November 18, 2011 | access-date=November 24, 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[Lukas Haas]] sem hvítur hermaður&lt;ref name=Mania/&gt;
* [[Dane DeHaan]] sem hvítur hermaður&lt;ref name=Mania/&gt;
* [[Bill Camp]] sem hr. Jolly
* [[Elizabeth Marvel]] sem frú Jolly&lt;ref name=Mania/&gt;
* Byron Jennings&lt;ref name=screenrant/&gt; [[Montgomery Blair]], íhaldssamur Repúblikani&lt;ref name=Mania/&gt;
* [[Julie White]] sem [[Elizabeth Blair Lee]]&lt;ref name=Mania/&gt;
* [[Grainger Hines]] sem [[Gideon Welles]] flotamálaráðherra
* Richard Topol sem [[James Speed]] dómsmálaráðherra&lt;ref name=Mania/&gt;
* Walt Smith sem [[William P. Fessenden]] fjármálaráðherra
* [[Dakin Matthews]] sem [[John Palmer Usher]] innanríkisráðherra&lt;ref name=screenrant/&gt;&lt;ref name=Mania/&gt;
* James Ike Eichling sem [[William Dennison, Jr.]] póststjóri
* [[Wayne Duvall]] sem [[Benjamin Wade]], fulltrúadeildarþingmaður Repúblikana
* [[Bill Raymond]] sem [[Schuyler Colfax]], [[Forseti fulltrúadeildar Bandaríkjaþings|forseti fulltrúadeildarinnar]]
* Michael Stanton Kennedy sem [[Hiram Price]], fulltrúadeildarþingmaður Repúblikana
* Michael Shiflett sem [[Robert M. T. Hunter]], forseti öldungadeildarinnar
* [[Gregory Itzin]] sem [[John Archibald Campbell]]&lt;ref name=Mania/&gt;
* [[Stephen McKinley Henderson]] sem [[William Slade]]&lt;ref name=Mania/&gt;
* John Hutton sem [[Charles Sumner]] öldungadeildarþingmaður
* [[Adam Driver]] sem [[Samuel Beckwith]]&lt;ref name=Mania/&gt;
* Asa-Luke Twocrow sem [[Ely S. Parker]] undirofursti
* [[Christopher Evan Welch]] sem [[Edward McPherson]], ritari fulltrúadeildarinnar
* [[Raynor Scheine]] Josiah S. „Beanpole“ Burton, fulltrúadeildarþingmaður Repúblikana
* [[S. Epatha Merkerson]] sem [[Lydia Hamilton Smith]]&lt;ref name=Mania/&gt;
* Christopher Boyer sem [[Robert E. Lee]]
* Gannon McHale sem Aaron Haddam
{{div col end}}

==Neðanmálsgreinar==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{stubbur|kvikmynd}}
{{k|2012}}
[[Flokkur:20th Century Fox-kvikmyndir]]
[[Flokkur:Abraham Lincoln]]
[[Flokkur:DreamWorks Pictures-kvikmyndir]]
[[Flokkur:Kvikmyndir í leikstjórn Stevens Spielberg]]
[[Flokkur:Kvikmyndir um þrælastríðið]]
[[Flokkur:Ævisögulegar kvikmyndir]]</text>
      <sha1>8c0bc29w3vuih2smfsl9188wvdf71ae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Artemis II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190587</id>
    <revision>
      <id>1959232</id>
      <parentid>1959176</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T15:21:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1959232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2949" sha1="apbqnqv5z249cmosb4cluvphyul0zaa" xml:space="preserve">[[Mynd:Artemis_II_Launch_(NHQ20260401_admin_0025).jpg|thumb|Artemis II skotið á loft frá [[Kennedy-geimmiðstöðin|Kennedy-geimmiðstöðinni]] í [[Flórída]].]]
[[Mynd:Artemis_2_Crew_Portrait.jpg|thumb|Áhöfn Artemis II. Réttsælis frá vinstri: [[Christina Koch|Koch]], [[Victor Glover|Glover]], [[Jeremy Hansen|Hansen]] og [[Reid Wiseman|Wiseman]].]]

'''Artemis II''' er mannað [[geimflug]] til [[Tunglið|tunglsins]] á vegum [[Geimferðastofnun Bandaríkjanna|Geimferðastofnunar Bandaríkjanna]] (NASA) sem lagði af stað frá jörðu [[1. apríl]] [[2026]]. Geimfarið flaug umhverfis tunglið 6. apríl&lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-04-06-hapunkti-artemis-leidangursins-nad-i-dag-thegar-geimfarid-flygur-umhverfis-tunglid-471818 Hápunkti Artemis-leiðangursins náð í dag þegar geimfarið flýgur umhverfis tunglið] Rúv, sótt 7. apríl 2026&lt;/ref&gt; og mun snúa aftur til jarðar 11. apríl. Í áhöfn þess eru fjórir [[Geimfari|geimfarar]], þau [[Reid Wiseman]], [[Victor Glover]], og [[Christina Koch]] á vegum NASA og [[Jeremy Hansen]] frá [[Geimferðastofnun Kanada]]. Geimfararnir æfðu sig á [[Miðhálendið|íslenska hálendinu]] fyrir leiðangurinn. &lt;ref&gt;[https://science.nasa.gov/missions/artemis/nasas-artemis-ii-crew-uses-iceland-terrain-for-lunar-training/ NASA’s Artemis II Crew Uses Iceland Terrain for Lunar Training] NASA Science, sótt 8. apríl, 2026&lt;/ref&gt;

Geimferðin er hluti af [[Artemis-áætlunin|Artemis-áætluninni]] sem miðar að því að lenda mönnuðu geimfari á tunglinu á næstu árum og hefja svo byggingu á varanlegri bækistöð þar. Notast er við [[Orion-geimfar]] sem skotið var á loft með [[Space Launch System]] (SLS) eldflaug.

Ferðin er merkileg af ýmsum ástæðum. Frá því að [[Apollo-geimferðaáætlunin|Appollo-áætluninni]] lauk árið [[1972]] með tunglferð [[Appollo 17]] hafði enginn maður farið lengra frá jörðu en á [[Lág sporbraut jarðar|lága sporbraut]], þ.e. innan við 2000 km frá yfirborði jarðar. Þar sem tunglið var statt lengra frá jörðu nú en í öllum Appollo-ferðunum urðu geimfararnir þær manneskjur sem hafa farið lengst allra frá jörðu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Lengra frá jörðinni en nokkru sinni áður|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/04/06/lengra_fra_jordinni_en_nokkru_sinni_adur/|útgefandi=mbl.is|skoðað=7. apríl 2026|dags=6. apríl 2026}}&lt;/ref&gt; Christina Koch varð fyrsta konan til að fara að tunglinu, Victor Glover fyrsti blökkumaðurinn og Jeremy Hansen sá fyrsti af öðru þjóðerni en bandarísku.

&lt;gallery&gt;
Earth From the Perspective of Artemis II.jpg|Ljósmynd titluð ''Hello World'' (2. apríl)
Earthset (art002e009288).jpg|Ljósmynd titluð ''Earthset'' (6. apríl).
Artemis II in Eclipse.jpg|Tunglmyrkvi séður úr geimfarinu (6. apríl).
&lt;/gallery&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
[[Flokkur:Geimferðastofnun Bandaríkjanna]]
[[Flokkur:2026]]</text>
      <sha1>apbqnqv5z249cmosb4cluvphyul0zaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emma Thompson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190596</id>
    <revision>
      <id>1959238</id>
      <parentid>1959203</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T18:22:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sem leikkona */</comment>
      <origin>1959238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14166" sha1="3kwix0d1xyce3poy81ag64e87nuh2ki" xml:space="preserve">{{Leikari
| forskeyti =Dame
| nafn             = Emma Thompson
| mynd             = Emma Thompson at the 78th Locarno Film Festival photocall 01 (cropped).jpg
| mynd_texti       = Emma Thompson árið 2025.
| fæðingarnafn     = Emma Thompson
| fæðingardagur    = {{fæðingardagur og aldur|1959|4|15}}
| fæðingarstaður   = [[Hammersmith]], [[London]], [[England]]i
| þjóðerni         = [[Bretland|Bresk]]
| ár               = 1982–
| maki             = {{gifting|[[Kenneth Branagh]]|1989|1997|orsök=skildu​}}&lt;br&gt;{{gifting|[[Greg Wise]]|2003​}}
| börn             = 2
| háskóli = [[Cambridge-háskóli]]
| helstu_hlutverk  = 
&lt;!-- Verðlaun --&gt;
| óskarsverðlaun   = {{plainlist|
* Besta leikkona í aðalhlutverki fyrir ''[[Hávarðsendi (kvikmynd)|Hávarðsendi]]'' (1992)
* Besta handrit byggt á öðru verki fyrir ''[[Vonir og væntingar]]'' (1995)}}
| emmy-verðlaun    = Besta gestaleikkona í gamanþáttum fyrir ''[[Ellen (sjónvarpsþættir)|Ellen]]'' (1998)
| gg-verðlaun      ={{plainlist|
* Besta leikkona í aðalhlutverki fyrir ''[[Hávarðsendi (kvikmynd)|Hávarðsendi]]'' (1992)
* Besta handritið fyrir ''[[Vonir og væntingar]]'' (1995)}}
| bafta-verðlaun   ={{plainlist|
* Besta leikkona í aðalhlutverki fyrir ''[[Hávarðsendi (kvikmynd)|Hávarðsendi]]'' (1992)
* Besta handrit byggt á öðru verki fyrir ''[[Vonir og væntingar]]'' (1995)
* Besta leikkona í aðalhlutverki fyrir ''[[Á ógnartímum]]'' / ''[[Tutti Frutti]]'' (1987)}}
}}
'''Dame Emma Thompson''' (f. 15. apríl 1959) er bresk leikkona og handritshöfundur. Hún hefur verið virk í leiklist í rúma fjóra áratugi bæði í leiksýningum, kvikmyndum og sjónvarpi og hefur meðal annars unnið tvenn [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlaun]], þrenn [[BAFTA-verðlaunin|BAFTA-verðlaun]], tvenn [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe-verðlaun]] og ein [[Emmy-verðlaunin|Primetime Emmy-verðlaun]]. Árið 2018 sæmdi [[Elísabet 2. Bretadrottning]] Thompson riddaranafnbót fyrir framlög hennar til leiklistar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Emma Thompson á lista drottningar |url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2018/06/09/emma_thompson_a_lista_drottningar/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 9. júní 2018 |skoðað=7. apríl 2026}}&lt;/ref&gt; 

Foreldrar Emmu Thompson eru leikararnir [[Eric Thompson]] og [[Phyllida Law]]. Hún gekk í Newnham-skóla við [[Cambridge-háskóli|Cambridge-háskóla]], var þar meðlimur í leikfélaginu [[Footlights]] og birtist í sketsaþáttunum ''[[Alfresco]]'' (1983–1984). Árið 1985 lék Thompson aðalhlutverkið í uppsetningu á söngleiknum ''[[Me and My Girl]]'' á [[West End-leikhús|West End]], sem var tímamótaskref í ferli hennar. Árið 1987 varð Thompson kunn fyrir leik sinn í tveimur sjónvarpsþáttaröðum [[BBC]], ''[[Tutti Frutti]]'' og ''[[Á ógnartímum]]'', og vann sjónvarpsverðlaun BAFTA sem besta leikkonan fyrir frammistöðu sína í báðum þáttaröunum. Snemma á tíunda áratugnum vann Thompson oft með þáverandi eiginmanni sínum, leikaranum og leikstjóranum [[Kenneth Branagh]], í myndum á borð við ''[[Hinrik V. (kvikmynd frá 1989)|Hinrik V.]]'' (1989), ''[[Örlagavefur]]'' (1991) og ''[[Ys og þys út af engu (kvikmynd frá 1993)|Ys og þys út af engu]]'' (1993).
 
Thompson vann bæði BAFTA-verðlaun og Óskarsverðlaun fyrir leik sinn í kvikmyndinni ''[[Hávarðsendi]]'' árið 1992.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|1783175|Er ekki lengur í skugga eiginmannsins|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=4. apríl 1993|blaðsíða=45}}&lt;/ref&gt; Árið 1993 var Thompson tilnefnd til tvennra Óskarverðlauna, sem besta leikkonan og besta aukaleikkonan, fyrir leiki sína sem húsþerna í myndinni ''[[Dreggjar dagsins (kvikmynd)|Dreggjar dagsins]]'' og sem lögfræðingur í ''[[Í nafni föðurins]]'' og varð þar með ein fárra leikara sem hafa verið tilnefndir í báðum verðlaunaflokkunum sama árið. Thompson bæði lék í og skrifaði handritið að myndinni ''[[Vonir og væntingar]]'' (1995) og hlaut fyrir það Óskarsverðlaunin fyrir besta handritið byggt á öðru verki. Hún varð þar með eina manneskjan í sögu Óskarsverðlaunana til að vinna verðlaun bæði sem leikari og handritshöfundur.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Hræðilegur hluti af starfinu|url=https://www.visir.is/g/20232381047d/p/askorun|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags= 21. febrúar 2023|skoðað=7. apríl 2026|höfundur=Máni Snær Þorláksson}}&lt;/ref&gt; Thompson hefur einnig hlotið jákvæða dóma fyrir hlutverk sín í myndunum ''[[Í fánalitunum]]'' (1998), ''[[Ástin grípur alla]]'' (2003), ''[[Saving Mr. Banks]]'' (2013), ''[[Late Night]]'' (2019) og ''[[Good Luck to You, Leo Grande]]'' (2022).

Meðal annarra þekktra hlutverka Thompson má nefna leik hennar sem Trelawney prófessor í [[Harry Potter (kvikmyndaröð)|''Harry Potter''-myndunum]] (2004–2011), ''[[Nanny McPhee]]'' (2005) (sem hún skrifaði einnig), ''[[Skrýtnara en skáldskapur]]'' (2006), ''[[An Education]]'' (2009), ''[[Men in Black 3]]'' (2012) og hliðarmyndin ''[[Men in Black: International]]'' (2019), ''[[Hin hugrakka]]'' (2012), ''[[Fríða og dýrið (kvikmynd frá 2017)|Fríða og dýrið]]'' (2017), ''[[Cruella]]'' (2021) og ''[[Matthildur (kvikmynd frá 2022)|Matthildur]]'' (2022). Í sjónvarpi hefur hún meðal annars birst í ''[[Óbuguð]]'' (2001), ''[[Englar í Ameríku]]'' (2003), ''[[The Song of Lunch]]'' (2010), ''[[Lér konungur (kvikmynd frá 2018)|Lér konungur]]'' (2018) og ''[[Years and Years]]'' (2019). Hún lék fröken Lovett í uppsetningu Lincoln-miðstöðvarinnar á söngleiknum ''[[Sweeney Todd]]'' eftir [[Stephen Sondheim]] árið 2014.

Thompson hefur einnig samið þrjár barnabækur um [[Pétur kanína|Pétur kanínu]] með leyfi frá útgáfufélagi [[Beatrix Potter]].

==Kvikmyndaskrá==
===Sem leikkona===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Ár
! Kvikmynd
! Hlutverk
! Leikstjóri
! class=&quot;unsortable&quot; | Athugasemdir
|-
| rowspan=2|1989 || ''[[Hinrik V. (kvikmynd frá 1989)|Hinrik V.]]'' (''Henry V'')|| [[Katrín af Valois]] || [[Kenneth Branagh]] ||
|-
| ''{{sortname|The|Tall Guy}}'' || Kate Lemmon || [[Mel Smith]] ||
|-
| rowspan=2|1991 || ''[[Örlagavefur]]'' (''Dead Again'') || Grace / Margaret Strauss || Kenneth Branagh ||
|-
| ''[[Af fingrum fram]]'' (''Impromptu'')||Claudette, hertogaynja af Antan|| [[James Lapine]] ||
|-
| rowspan=2|1992 || ''[[Hávarðsendi]]'' (''Howard's End'') || Margaret Schlegel || [[James Ivory]] ||
|-
| ''[[Endurfundir]]'' (''Peter's Friends'')|| Maggie Chester || rowspan=2|Kenneth Branagh ||
|-
| rowspan=3|1993 || ''[[Ys og þys út af engu (kvikmynd frá 1993)|Ys og þys út af engu]]'' (''Much Ado About Nothing'')|| Beatrís ||
|-
| ''[[Dreggjar dagsins (kvikmynd)|Dreggjar dagsins]]'' (''Remains of the Day'')|| Frú Kenton || James Ivory ||
|-
| ''[[Í nafni föðurins]]'' (''In the Name of the Father'')|| [[Gareth Peirce]] || [[Jim Sheridan]] ||
|-
| 1994 || ''[[Lilli]]'' (''Junior'') || Diana Reddin || [[Ivan Reitman]] ||
|-
| rowspan=2|1995 || ''[[Carrington (kvikmynd)|Carrington]]'' || [[Dora Carrington]] || [[Christopher Hampton]] ||
|-
| ''[[Vonir og væntingar]]'' (''Sense and Sensibility'')|| [[Elinor Dashwood]] || [[Ang Lee]] || Einnig handritshöfundur
|-
| 1997 || ''[[Inn úr kuldanum]]'' (''The Winter Guest'')|| Frances || [[Alan Rickman]] ||
|-
| rowspan=2|1998 || ''[[Í fánalitunum]]'' (''Primary Colors'')|| Susan Stanton || [[Mike Nichols]] ||
|-
| ''[[Júdasarkossinn (kvikmynd frá 1998)|Júdasarkossinn]]'' (''The Judas Kiss'')|| Sadie Hawkins || [[Sebastian Gutierrez (leikstjóri)|Sebastian Gutierrez]] ||
|-
| 2000 || ''[[Blessað barnið]]'' (''Maybe Baby'')|| Druscilla || [[Ben Elton]] ||
|-
| 2002 || ''[[Gullplánetan]]'' (''Treasure Planet'')|| Kapteinn Amelía (talsetning)|| [[Ron Clements]]&lt;br&gt;[[John Musker]] ||
|-
| rowspan=2|2003 || ''[[Draumur um Argentínu (kvikmynd)|Draumur um Argentínu]]'' (''Imagining Argentina'')|| Cecilia || Christopher Hampton ||
|-
| ''[[Ástin grípur alla]]'' (''Love Actually'')|| Karen || [[Richard Curtis]] ||
|-
| 2004 || ''[[Harry Potter og fanginn frá Azkaban (kvikmynd)|Harry Potter og fanginn frá Azkaban]]'' (''Harry Potter and the Prisoner of Azkaban''|| [[Trelawney prófessor|Sybill Trelawney prófessor]] || [[Alfonso Cuarón]] ||
|-
| 2005 || ''[[Nanny McPhee]]'' || Nanny McPhee || [[Kirk Jones (leikstjóri)|Kirk Jones]] || Einnig handritshöfundur
|-
| 2006 || ''[[Skrýtnara en skáldskapur]]'' (''Stranger Than Fiction'') || Karen Eiffel || [[Marc Forster]] ||
|-
| rowspan=2|2007 || ''[[Harry Potter og Fönixreglan (kvikmynd)|Harry Potter og Fönixreglan]]'' (''Harry Potter and the Order of the Phoenix'') || Sybill Trelawney prófessor || [[David Yates]] ||
|-
| ''[[I Am Legend (kvikmynd)|I Am Legend]]'' || Alice Krippin || [[Francis Lawrence]] || Ekki getið á kreditlista
|-
| rowspan=2|2008 || ''[[Ættarsetrið (kvikmynd)|Ættarsetrið]]'' (''Brideshead Revisited'') || Lafði Marchmain || [[Julian Jarrold]] ||
|-
| ''[[Last Chance Harvey]]'' || Kate Walker || [[Joel Hopkins]] ||
|-
| rowspan=2|2009 || ''[[An Education]]'' || Skólastýra || [[Lone Scherfig]] ||
|-
| ''[[The Boat That Rocked]]'' || Charlotte || Richard Curtis ||
|-
| 2010 || ''[[Nanny McPhee and the Big Bang]]'' || Nanny McPhee || [[Susanna White]] || Einnig handritshöfundur
|-
| 2011 || ''[[Harry Potter og dauðadjásnin - 2. hluti]]'' (''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2'')|| Sybill Trelawney prófessor|| David Yates ||
|-
| rowspan=2|2012 || ''[[Men in Black 3]]'' || Agent O || [[Barry Sonnenfeld]] ||
|-
| ''[[Hin hugrakka]]'' (''Brave'')|| Elinóra drottning (talsetning) || [[Mark Andrews (kvikmyndagerðarmaður)|Mark Andrews]]&lt;br&gt;[[Brenda Chapman]] ||
|-
| rowspan=3|2013 || ''[[Beautiful Creatures (2013 film)|Beautiful Creatures]]''|| Frú Lincoln / Sarafine || [[Richard LaGravenese]] ||
|-
| ''[[Saving Mr. Banks]]'' || [[P. L. Travers]]|| [[John Lee Hancock]] ||
|-
| ''[[Gamlar glæður]]'' (''The Love Punch'') || Kate Jones || Joel Hopkins ||
|-
| rowspan=2|2014 || ''[[Men, Women &amp; Children]]'' || Sögumaður (talsetning)|| [[Jason Reitman]] ||
|-
| ''[[Effie Gray (kvikmynd)|Effie Gray]]''|| [[Lafði Eastlake]] || [[Richard Laxton]] || Einnig handritshöfundur&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Emma Thompson is kept waiting by John Ruskin film|first= Richard|last=Eden|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/9762882/Emma-Thompson-is-kept-waiting-by-John-Ruskin-film.html|newspaper=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|location=London|date=23 December 2012|access-date=14 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=3|2015 || ''[[A Walk in the Woods (kvikmynd)|A Walk in the Woods]]'' || Catherine Bryson || [[Ken Kwapis]] ||
|-
| ''[[The Legend of Barney Thomson]]'' || Cemolina || [[Robert Carlyle]] ||
|-
| ''[[Burnt (kvikmynd)|Burnt]]'' || Dr. Rosshilde || [[John Wells (kvikmyndagerðarmaður)|John Wells]] ||
|-
| rowspan=3|2016 || ''[[Alone in Berlin (kvikmynd)|Alone in Berlin]]'' || [[Anna Quangel]] || [[Vincent Perez]] ||
|-
| ''[[Bridget Jones eignast barn]]'' (''Bridget Jones' Baby'') || Dr. Rawlings || [[Sharon Maguire]] || Einnig handritshöfundur
|-
| ''[[The Doubt Machine: Inside the Koch Brothers' War on Climate Science]]'' || Sögumaður (talsetning) || Bruce Livesey ||Heimildarmynd
|-
| rowspan=4|2017 || ''[[Fríða og dýrið (kvikmynd frá 2017)|Fríða og dýrið]]'' (''Beauty and the Beast'')|| Ketilbjörg || [[Bill Condon]] || Einnig talsetning 
|-
| ''[[Sea Sorrow]]'' || [[Sylvia Pankhurst]] || [[Vanessa Redgrave]] ||
|-
| ''[[The Meyerowitz Stories]]'' || Maureen || [[Noah Baumbach]] ||
|-
| ''[[The Children Act (kvikmynd)|The Children Act]]'' || Fiona Maye || [[Richard Eyre]] ||
|-
| 2018 ||''[[Johnny English Strikes Again]]'' || [[Forsætisráðherra Bretlands|Forsætisráðherrann]] || [[David Kerr (leikstjóri)|David Kerr]] ||
|-
| rowspan=5|2019 || ''[[Late Night (kvikmynd)|Late Night]]''|| Katherine Newbury || [[Nisha Ganatra]] ||
|-
| ''[[Týndi hlekkurinn (kvikmynd frá 2019)|Týndi hlekkurinn]]'' (''Missing Link'')|| Dóra (talsetning) || [[Chris Butler (filmmaker)|Chris Butler]] ||
|-
| ''[[Men in Black: International]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://collider.com/men-in-black-reboot-title/|title=The ''Men in Black'' Reboot Is Titled ''Men in Black International''|last=Chitwood|first=Adam|date=2018-12-05|website=[[Collider (website)|Collider]]|access-date=2018-12-05}}&lt;/ref&gt;|| Agent O ||[[F. Gary Gray]]||
|-
| ''[[How to Build a Girl]]'' || Amanda Watson || [[Coky Giedroyc]] ||
|-
| ''[[Last Christmas (kvikmynd)|Last Christmas]]'' || Petra Andrich || [[Paul Feig]] || Einnig handritshöfundur og framleiðandi
|-
| 2020 ||''[[Dagfinnur dýralæknir (kvikmynd frá 2020)|Dagfinnur dýralæknir]]'' (''Doolittle'') || Polynesia (talsetning) || [[Stephen Gaghan]] ||
|-
| 2021 ||''[[Cruella]]'' || Von Hellman barónessa|| [[Craig Gillespie]] ||
|-
| rowspan=3|2022 || ''[[Good Luck to You, Leo Grande]]'' || Nancy Stokes || [[Sophie Hyde]] ||
|-
| ''[[What's Love Got to Do with It? (kvikmynd frá 2022)|What's Love Got to Do with It?]]'' || Cath || [[Shekhar Kapur]] ||
|-
| ''[[Matthildur (kvikmynd frá 2022)|Matthildur]]'' (''Matilda the Musical'')|| Karítas Mínherfa || [[Matthew Warchus]] ||
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2025 || ''[[Bridget Jones: Mad About the Boy]]'' || Dr. Rawlings || [[Michael Morris (leikstjóri)|Michael Morris]] ||
|-
| ''[[Dead of Winter (kvikmynd frá 2025)|Dead of Winter]]'' || Barb || [[Brian Kirk]] || 
|-
| 2026 || ''[[The Sheep Detectives]]'' || {{TBA}} || [[Kyle Balda]] || Í eftirvinnslu
|}

==Tenglar==
* {{Tímarit.is|4539089|Emma Thompson|höfundur=Þorsteinn Erlingsson|blað=[[Vikan]]|útgáfudagsetning=1. maí 1994|blaðsíða=62–65}}

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{stubbur|æviágrip|leikari}}
{{DEFAULTSORT:Thompson, Emma}}
{{f|1959}}
[[Flokkur:Breskir leikarar]]
[[Flokkur:Breskir handritshöfundar]]
[[Flokkur:Emmy-verðlaunahafar]]
[[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki besta handritsins byggðs á öðru verki]]
[[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu leikkonu í aðalhlutverki]]
[[Flokkur:Trúleysingjar]]</text>
      <sha1>3kwix0d1xyce3poy81ag64e87nuh2ki</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959292</id>
      <parentid>1959238</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T11:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sem leikkona */</comment>
      <origin>1959292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14167" sha1="ouww6bvtx3rvpbbg9o681zgrq617ha2" xml:space="preserve">{{Leikari
| forskeyti =Dame
| nafn             = Emma Thompson
| mynd             = Emma Thompson at the 78th Locarno Film Festival photocall 01 (cropped).jpg
| mynd_texti       = Emma Thompson árið 2025.
| fæðingarnafn     = Emma Thompson
| fæðingardagur    = {{fæðingardagur og aldur|1959|4|15}}
| fæðingarstaður   = [[Hammersmith]], [[London]], [[England]]i
| þjóðerni         = [[Bretland|Bresk]]
| ár               = 1982–
| maki             = {{gifting|[[Kenneth Branagh]]|1989|1997|orsök=skildu​}}&lt;br&gt;{{gifting|[[Greg Wise]]|2003​}}
| börn             = 2
| háskóli = [[Cambridge-háskóli]]
| helstu_hlutverk  = 
&lt;!-- Verðlaun --&gt;
| óskarsverðlaun   = {{plainlist|
* Besta leikkona í aðalhlutverki fyrir ''[[Hávarðsendi (kvikmynd)|Hávarðsendi]]'' (1992)
* Besta handrit byggt á öðru verki fyrir ''[[Vonir og væntingar]]'' (1995)}}
| emmy-verðlaun    = Besta gestaleikkona í gamanþáttum fyrir ''[[Ellen (sjónvarpsþættir)|Ellen]]'' (1998)
| gg-verðlaun      ={{plainlist|
* Besta leikkona í aðalhlutverki fyrir ''[[Hávarðsendi (kvikmynd)|Hávarðsendi]]'' (1992)
* Besta handritið fyrir ''[[Vonir og væntingar]]'' (1995)}}
| bafta-verðlaun   ={{plainlist|
* Besta leikkona í aðalhlutverki fyrir ''[[Hávarðsendi (kvikmynd)|Hávarðsendi]]'' (1992)
* Besta handrit byggt á öðru verki fyrir ''[[Vonir og væntingar]]'' (1995)
* Besta leikkona í aðalhlutverki fyrir ''[[Á ógnartímum]]'' / ''[[Tutti Frutti]]'' (1987)}}
}}
'''Dame Emma Thompson''' (f. 15. apríl 1959) er bresk leikkona og handritshöfundur. Hún hefur verið virk í leiklist í rúma fjóra áratugi bæði í leiksýningum, kvikmyndum og sjónvarpi og hefur meðal annars unnið tvenn [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlaun]], þrenn [[BAFTA-verðlaunin|BAFTA-verðlaun]], tvenn [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe-verðlaun]] og ein [[Emmy-verðlaunin|Primetime Emmy-verðlaun]]. Árið 2018 sæmdi [[Elísabet 2. Bretadrottning]] Thompson riddaranafnbót fyrir framlög hennar til leiklistar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Emma Thompson á lista drottningar |url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2018/06/09/emma_thompson_a_lista_drottningar/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 9. júní 2018 |skoðað=7. apríl 2026}}&lt;/ref&gt; 

Foreldrar Emmu Thompson eru leikararnir [[Eric Thompson]] og [[Phyllida Law]]. Hún gekk í Newnham-skóla við [[Cambridge-háskóli|Cambridge-háskóla]], var þar meðlimur í leikfélaginu [[Footlights]] og birtist í sketsaþáttunum ''[[Alfresco]]'' (1983–1984). Árið 1985 lék Thompson aðalhlutverkið í uppsetningu á söngleiknum ''[[Me and My Girl]]'' á [[West End-leikhús|West End]], sem var tímamótaskref í ferli hennar. Árið 1987 varð Thompson kunn fyrir leik sinn í tveimur sjónvarpsþáttaröðum [[BBC]], ''[[Tutti Frutti]]'' og ''[[Á ógnartímum]]'', og vann sjónvarpsverðlaun BAFTA sem besta leikkonan fyrir frammistöðu sína í báðum þáttaröunum. Snemma á tíunda áratugnum vann Thompson oft með þáverandi eiginmanni sínum, leikaranum og leikstjóranum [[Kenneth Branagh]], í myndum á borð við ''[[Hinrik V. (kvikmynd frá 1989)|Hinrik V.]]'' (1989), ''[[Örlagavefur]]'' (1991) og ''[[Ys og þys út af engu (kvikmynd frá 1993)|Ys og þys út af engu]]'' (1993).
 
Thompson vann bæði BAFTA-verðlaun og Óskarsverðlaun fyrir leik sinn í kvikmyndinni ''[[Hávarðsendi]]'' árið 1992.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|1783175|Er ekki lengur í skugga eiginmannsins|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=4. apríl 1993|blaðsíða=45}}&lt;/ref&gt; Árið 1993 var Thompson tilnefnd til tvennra Óskarverðlauna, sem besta leikkonan og besta aukaleikkonan, fyrir leiki sína sem húsþerna í myndinni ''[[Dreggjar dagsins (kvikmynd)|Dreggjar dagsins]]'' og sem lögfræðingur í ''[[Í nafni föðurins]]'' og varð þar með ein fárra leikara sem hafa verið tilnefndir í báðum verðlaunaflokkunum sama árið. Thompson bæði lék í og skrifaði handritið að myndinni ''[[Vonir og væntingar]]'' (1995) og hlaut fyrir það Óskarsverðlaunin fyrir besta handritið byggt á öðru verki. Hún varð þar með eina manneskjan í sögu Óskarsverðlaunana til að vinna verðlaun bæði sem leikari og handritshöfundur.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Hræðilegur hluti af starfinu|url=https://www.visir.is/g/20232381047d/p/askorun|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags= 21. febrúar 2023|skoðað=7. apríl 2026|höfundur=Máni Snær Þorláksson}}&lt;/ref&gt; Thompson hefur einnig hlotið jákvæða dóma fyrir hlutverk sín í myndunum ''[[Í fánalitunum]]'' (1998), ''[[Ástin grípur alla]]'' (2003), ''[[Saving Mr. Banks]]'' (2013), ''[[Late Night]]'' (2019) og ''[[Good Luck to You, Leo Grande]]'' (2022).

Meðal annarra þekktra hlutverka Thompson má nefna leik hennar sem Trelawney prófessor í [[Harry Potter (kvikmyndaröð)|''Harry Potter''-myndunum]] (2004–2011), ''[[Nanny McPhee]]'' (2005) (sem hún skrifaði einnig), ''[[Skrýtnara en skáldskapur]]'' (2006), ''[[An Education]]'' (2009), ''[[Men in Black 3]]'' (2012) og hliðarmyndin ''[[Men in Black: International]]'' (2019), ''[[Hin hugrakka]]'' (2012), ''[[Fríða og dýrið (kvikmynd frá 2017)|Fríða og dýrið]]'' (2017), ''[[Cruella]]'' (2021) og ''[[Matthildur (kvikmynd frá 2022)|Matthildur]]'' (2022). Í sjónvarpi hefur hún meðal annars birst í ''[[Óbuguð]]'' (2001), ''[[Englar í Ameríku]]'' (2003), ''[[The Song of Lunch]]'' (2010), ''[[Lér konungur (kvikmynd frá 2018)|Lér konungur]]'' (2018) og ''[[Years and Years]]'' (2019). Hún lék fröken Lovett í uppsetningu Lincoln-miðstöðvarinnar á söngleiknum ''[[Sweeney Todd]]'' eftir [[Stephen Sondheim]] árið 2014.

Thompson hefur einnig samið þrjár barnabækur um [[Pétur kanína|Pétur kanínu]] með leyfi frá útgáfufélagi [[Beatrix Potter]].

==Kvikmyndaskrá==
===Sem leikkona===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Ár
! Kvikmynd
! Hlutverk
! Leikstjóri
! class=&quot;unsortable&quot; | Athugasemdir
|-
| rowspan=2|1989 || ''[[Hinrik V. (kvikmynd frá 1989)|Hinrik V.]]'' (''Henry V'')|| [[Katrín af Valois]] || [[Kenneth Branagh]] ||
|-
| ''{{sortname|The|Tall Guy}}'' || Kate Lemmon || [[Mel Smith]] ||
|-
| rowspan=2|1991 || ''[[Örlagavefur]]'' (''Dead Again'') || Grace / Margaret Strauss || Kenneth Branagh ||
|-
| ''[[Af fingrum fram]]'' (''Impromptu'')||Claudette, hertogaynja af Antan|| [[James Lapine]] ||
|-
| rowspan=2|1992 || ''[[Hávarðsendi]]'' (''Howard's End'') || Margaret Schlegel || [[James Ivory]] ||
|-
| ''[[Endurfundir]]'' (''Peter's Friends'')|| Maggie Chester || rowspan=2|Kenneth Branagh ||
|-
| rowspan=3|1993 || ''[[Ys og þys út af engu (kvikmynd frá 1993)|Ys og þys út af engu]]'' (''Much Ado About Nothing'')|| Beatrís ||
|-
| ''[[Dreggjar dagsins (kvikmynd)|Dreggjar dagsins]]'' (''Remains of the Day'')|| Frú Kenton || James Ivory ||
|-
| ''[[Í nafni föðurins]]'' (''In the Name of the Father'')|| [[Gareth Peirce]] || [[Jim Sheridan]] ||
|-
| 1994 || ''[[Lilli]]'' (''Junior'') || Diana Reddin || [[Ivan Reitman]] ||
|-
| rowspan=2|1995 || ''[[Carrington (kvikmynd)|Carrington]]'' || [[Dora Carrington]] || [[Christopher Hampton]] ||
|-
| ''[[Vonir og væntingar]]'' (''Sense and Sensibility'')|| [[Elinor Dashwood]] || [[Ang Lee]] || Einnig handritshöfundur
|-
| 1997 || ''[[Inn úr kuldanum]]'' (''The Winter Guest'')|| Frances || [[Alan Rickman]] ||
|-
| rowspan=2|1998 || ''[[Í fánalitunum]]'' (''Primary Colors'')|| Susan Stanton || [[Mike Nichols]] ||
|-
| ''[[Júdasarkossinn (kvikmynd frá 1998)|Júdasarkossinn]]'' (''The Judas Kiss'')|| Sadie Hawkins || [[Sebastian Gutierrez (leikstjóri)|Sebastian Gutierrez]] ||
|-
| 2000 || ''[[Blessað barnið]]'' (''Maybe Baby'')|| Druscilla || [[Ben Elton]] ||
|-
| 2002 || ''[[Gullplánetan]]'' (''Treasure Planet'')|| Kapteinn Amelía (talsetning)|| [[Ron Clements]]&lt;br&gt;[[John Musker]] ||
|-
| rowspan=2|2003 || ''[[Draumur um Argentínu (kvikmynd)|Draumur um Argentínu]]'' (''Imagining Argentina'')|| Cecilia || Christopher Hampton ||
|-
| ''[[Ástin grípur alla]]'' (''Love Actually'')|| Karen || [[Richard Curtis]] ||
|-
| 2004 || ''[[Harry Potter og fanginn frá Azkaban (kvikmynd)|Harry Potter og fanginn frá Azkaban]]'' (''Harry Potter and the Prisoner of Azkaban'')|| [[Trelawney prófessor|Sybill Trelawney prófessor]] || [[Alfonso Cuarón]] ||
|-
| 2005 || ''[[Nanny McPhee]]'' || Nanny McPhee || [[Kirk Jones (leikstjóri)|Kirk Jones]] || Einnig handritshöfundur
|-
| 2006 || ''[[Skrýtnara en skáldskapur]]'' (''Stranger Than Fiction'') || Karen Eiffel || [[Marc Forster]] ||
|-
| rowspan=2|2007 || ''[[Harry Potter og Fönixreglan (kvikmynd)|Harry Potter og Fönixreglan]]'' (''Harry Potter and the Order of the Phoenix'') || Sybill Trelawney prófessor || [[David Yates]] ||
|-
| ''[[I Am Legend (kvikmynd)|I Am Legend]]'' || Alice Krippin || [[Francis Lawrence]] || Ekki getið á kreditlista
|-
| rowspan=2|2008 || ''[[Ættarsetrið (kvikmynd)|Ættarsetrið]]'' (''Brideshead Revisited'') || Lafði Marchmain || [[Julian Jarrold]] ||
|-
| ''[[Last Chance Harvey]]'' || Kate Walker || [[Joel Hopkins]] ||
|-
| rowspan=2|2009 || ''[[An Education]]'' || Skólastýra || [[Lone Scherfig]] ||
|-
| ''[[The Boat That Rocked]]'' || Charlotte || Richard Curtis ||
|-
| 2010 || ''[[Nanny McPhee and the Big Bang]]'' || Nanny McPhee || [[Susanna White]] || Einnig handritshöfundur
|-
| 2011 || ''[[Harry Potter og dauðadjásnin - 2. hluti]]'' (''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2'')|| Sybill Trelawney prófessor|| David Yates ||
|-
| rowspan=2|2012 || ''[[Men in Black 3]]'' || Agent O || [[Barry Sonnenfeld]] ||
|-
| ''[[Hin hugrakka]]'' (''Brave'')|| Elinóra drottning (talsetning) || [[Mark Andrews (kvikmyndagerðarmaður)|Mark Andrews]]&lt;br&gt;[[Brenda Chapman]] ||
|-
| rowspan=3|2013 || ''[[Beautiful Creatures (2013 film)|Beautiful Creatures]]''|| Frú Lincoln / Sarafine || [[Richard LaGravenese]] ||
|-
| ''[[Saving Mr. Banks]]'' || [[P. L. Travers]]|| [[John Lee Hancock]] ||
|-
| ''[[Gamlar glæður]]'' (''The Love Punch'') || Kate Jones || Joel Hopkins ||
|-
| rowspan=2|2014 || ''[[Men, Women &amp; Children]]'' || Sögumaður (talsetning)|| [[Jason Reitman]] ||
|-
| ''[[Effie Gray (kvikmynd)|Effie Gray]]''|| [[Lafði Eastlake]] || [[Richard Laxton]] || Einnig handritshöfundur&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Emma Thompson is kept waiting by John Ruskin film|first= Richard|last=Eden|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/9762882/Emma-Thompson-is-kept-waiting-by-John-Ruskin-film.html|newspaper=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|location=London|date=23 December 2012|access-date=14 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=3|2015 || ''[[A Walk in the Woods (kvikmynd)|A Walk in the Woods]]'' || Catherine Bryson || [[Ken Kwapis]] ||
|-
| ''[[The Legend of Barney Thomson]]'' || Cemolina || [[Robert Carlyle]] ||
|-
| ''[[Burnt (kvikmynd)|Burnt]]'' || Dr. Rosshilde || [[John Wells (kvikmyndagerðarmaður)|John Wells]] ||
|-
| rowspan=3|2016 || ''[[Alone in Berlin (kvikmynd)|Alone in Berlin]]'' || [[Anna Quangel]] || [[Vincent Perez]] ||
|-
| ''[[Bridget Jones eignast barn]]'' (''Bridget Jones' Baby'') || Dr. Rawlings || [[Sharon Maguire]] || Einnig handritshöfundur
|-
| ''[[The Doubt Machine: Inside the Koch Brothers' War on Climate Science]]'' || Sögumaður (talsetning) || Bruce Livesey ||Heimildarmynd
|-
| rowspan=4|2017 || ''[[Fríða og dýrið (kvikmynd frá 2017)|Fríða og dýrið]]'' (''Beauty and the Beast'')|| Ketilbjörg || [[Bill Condon]] || Einnig talsetning 
|-
| ''[[Sea Sorrow]]'' || [[Sylvia Pankhurst]] || [[Vanessa Redgrave]] ||
|-
| ''[[The Meyerowitz Stories]]'' || Maureen || [[Noah Baumbach]] ||
|-
| ''[[The Children Act (kvikmynd)|The Children Act]]'' || Fiona Maye || [[Richard Eyre]] ||
|-
| 2018 ||''[[Johnny English Strikes Again]]'' || [[Forsætisráðherra Bretlands|Forsætisráðherrann]] || [[David Kerr (leikstjóri)|David Kerr]] ||
|-
| rowspan=5|2019 || ''[[Late Night (kvikmynd)|Late Night]]''|| Katherine Newbury || [[Nisha Ganatra]] ||
|-
| ''[[Týndi hlekkurinn (kvikmynd frá 2019)|Týndi hlekkurinn]]'' (''Missing Link'')|| Dóra (talsetning) || [[Chris Butler (filmmaker)|Chris Butler]] ||
|-
| ''[[Men in Black: International]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://collider.com/men-in-black-reboot-title/|title=The ''Men in Black'' Reboot Is Titled ''Men in Black International''|last=Chitwood|first=Adam|date=2018-12-05|website=[[Collider (website)|Collider]]|access-date=2018-12-05}}&lt;/ref&gt;|| Agent O ||[[F. Gary Gray]]||
|-
| ''[[How to Build a Girl]]'' || Amanda Watson || [[Coky Giedroyc]] ||
|-
| ''[[Last Christmas (kvikmynd)|Last Christmas]]'' || Petra Andrich || [[Paul Feig]] || Einnig handritshöfundur og framleiðandi
|-
| 2020 ||''[[Dagfinnur dýralæknir (kvikmynd frá 2020)|Dagfinnur dýralæknir]]'' (''Doolittle'') || Polynesia (talsetning) || [[Stephen Gaghan]] ||
|-
| 2021 ||''[[Cruella]]'' || Von Hellman barónessa|| [[Craig Gillespie]] ||
|-
| rowspan=3|2022 || ''[[Good Luck to You, Leo Grande]]'' || Nancy Stokes || [[Sophie Hyde]] ||
|-
| ''[[What's Love Got to Do with It? (kvikmynd frá 2022)|What's Love Got to Do with It?]]'' || Cath || [[Shekhar Kapur]] ||
|-
| ''[[Matthildur (kvikmynd frá 2022)|Matthildur]]'' (''Matilda the Musical'')|| Karítas Mínherfa || [[Matthew Warchus]] ||
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2025 || ''[[Bridget Jones: Mad About the Boy]]'' || Dr. Rawlings || [[Michael Morris (leikstjóri)|Michael Morris]] ||
|-
| ''[[Dead of Winter (kvikmynd frá 2025)|Dead of Winter]]'' || Barb || [[Brian Kirk]] || 
|-
| 2026 || ''[[The Sheep Detectives]]'' || {{TBA}} || [[Kyle Balda]] || Í eftirvinnslu
|}

==Tenglar==
* {{Tímarit.is|4539089|Emma Thompson|höfundur=Þorsteinn Erlingsson|blað=[[Vikan]]|útgáfudagsetning=1. maí 1994|blaðsíða=62–65}}

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{stubbur|æviágrip|leikari}}
{{DEFAULTSORT:Thompson, Emma}}
{{f|1959}}
[[Flokkur:Breskir leikarar]]
[[Flokkur:Breskir handritshöfundar]]
[[Flokkur:Emmy-verðlaunahafar]]
[[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki besta handritsins byggðs á öðru verki]]
[[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu leikkonu í aðalhlutverki]]
[[Flokkur:Trúleysingjar]]</text>
      <sha1>ouww6bvtx3rvpbbg9o681zgrq617ha2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Ásbyrgi</title>
    <ns>1</ns>
    <id>190601</id>
    <revision>
      <id>1959230</id>
      <timestamp>2026-04-08T13:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21655-26</username>
        <id>115277</id>
      </contributor>
      <comment>Nýr hluti: /* hvernig er þjóðsagan */</comment>
      <origin>1959230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="176" sha1="r30dwavygfeb99iuq7t8bydhlkvsexf" xml:space="preserve">== hvernig er þjóðsagan ==


[[Kerfissíða:Framlög/&amp;#126;2026-21655-26|&amp;#126;2026-21655-26]] ([[Notandaspjall:&amp;#126;2026-21655-26|spjall]]) 8. apríl 2026 kl. 13:12 (UTC)</text>
      <sha1>r30dwavygfeb99iuq7t8bydhlkvsexf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Helena Bonham Carter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190602</id>
    <revision>
      <id>1959234</id>
      <timestamp>2026-04-08T17:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{Leikari | nafn             = Helena Bonham Carter | mynd             = MerchantIvoryCurzMayfair201124 (16 of 28) (54154554145) (cropped).jpg | mynd_texti       = Helena Bonham Carter árið 2024. | fæðingarnafn     = Helena Samantha Bonham Carter | fæðingardagur    = {{fæðingardagur og aldur|1959|4|15}}&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.upi.com/Entertainment_News/2022/05/26/Famous-birthdays-for-May-26-Bobcat-Goldthwait-Lenny-Kravitz/7001653489276/ | title=F...“</comment>
      <origin>1959234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17207" sha1="t1zr6m5z2ain9vk17vt0smn3b31eai0" xml:space="preserve">{{Leikari
| nafn             = Helena Bonham Carter
| mynd             = MerchantIvoryCurzMayfair201124 (16 of 28) (54154554145) (cropped).jpg
| mynd_texti       = Helena Bonham Carter árið 2024.
| fæðingarnafn     = Helena Samantha Bonham Carter
| fæðingardagur    = {{fæðingardagur og aldur|1959|4|15}}&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.upi.com/Entertainment_News/2022/05/26/Famous-birthdays-for-May-26-Bobcat-Goldthwait-Lenny-Kravitz/7001653489276/ | title=Famous birthdays for May 26: Bobcat Goldthwait, Lenny Kravitz | access-date=15 January 2023 | archive-date=3 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220703083413/https://www.upi.com/Entertainment_News/2022/05/26/Famous-birthdays-for-May-26-Bobcat-Goldthwait-Lenny-Kravitz/7001653489276/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| fæðingarstaður   = [[London]], [[England]]i
| þjóðerni         = [[Bretland|Bresk]]
| ár               = 1983–
| maki             = [[Kenneth Branagh]] (1994–1999)&lt;br&gt;[[Tim Burton]] (2001–2014)&lt;br&gt;Rye Dag Holmboe (2018–)
| börn             = 2
| háskóli = 
| helstu_hlutverk  = 
&lt;!-- Verðlaun --&gt;
| emmy-verðlaun    =
| gg-verðlaun      =
| sag-verðlaun = Besta leikkona í aukahlutverki fyrir ''[[Ræða konungs]]'' (2010)
| bafta-verðlaun   =Besta leikkona í aukahlutverki fyrir ''[[Ræða konungs]]'' (2010)
}}
'''Helena Bonham Carter''' (f. 26. maí 1966) er ensk leikkona. Hún er þekkt fyrir að leika hlutverk sérvitra kvenna í stórmyndum og í sjálfstæðum kvikmyndum,&lt;ref&gt;{{cite news |title=Helena Bonham Carter Relishes 'Playing Weird Women' |url=https://www.bbcamerica.com/anglophenia/2011/05/helena-bonham-carter-relishes-playing-weird-women |access-date=24 October 2020 |agency=BBC America |archive-date=31 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210531053724/https://www.bbcamerica.com/anglophenia/2011/05/helena-bonham-carter-relishes-playing-weird-women |url-status=live }}&lt;/ref&gt; sér í lagi í búningadramamyndum. Bonham Carter varð fræg fyrir að leika Lucy Honeychurch í myndinni ''[[Herbergi með útsýni]]'' (1985) og [[Lafði Jane Grey|titilhlutverkið]] í ''[[Lafði Jane]]'' (1986). Snemma á ferli sínum var Bonham Carter gjarnan sett í hlutverk meyjarlegra „enskra rósa“, sem hún var aldrei ánægð með.&lt;ref name=&quot;Wilted rose&quot;&gt;{{cite news |title=Helena Bonham Carter: Wicked fun of the wilted English rose|url=https://www.thetimes.com/travel/destinations/north-america-travel/us-travel/california/helena-bonham-carter-wicked-fun-of-the-wilted-english-rose-6837psjcrm0 |url-status=live |date=2 January 2011 |newspaper=[[The Times]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028222653/https://www.thetimes.co.uk/article/helena-bonham-carter-wicked-fun-of-the-wilted-english-rose-6837psjcrm0 |archive-date=28 October 2020 |url-access=limited |access-date=8 June 2021}}&lt;/ref&gt; Bonham Carter er þekkt fyrir óvenjulegan klæðaburð sinn og skuggalega framsetningu.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Helena Bonham Carter, British Actress |url=https://www.britannica.com/biography/Helena-Bonham-Carter |access-date=24 October 2020 |agency=Encyclopaedia Britannica |archive-date=12 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812023744/https://www.britannica.com/biography/Helena-Bonham-Carter |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=How Helena Bonham Carter Became an Atypical Fashion Icon |url=https://www.savoirflair.com/fashion/472294/helena-bonham-carter-style-file |access-date=24 October 2020 |magazine=Savoir Flair |archive-date=31 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210531054149/https://www.savoirflair.com/fashion/472294/helena-bonham-carter-style-file |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hún var tilnefnd til [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlauna]] sem besta leikkonan í aðalhlutverki fyrir hlutverk sitt sem Kate Croy í ''[[Vængir dúfunnar (kvikmynd frá 1997)|Vængir dúfunnar]]'' (1997). Bonham Carter vann [[BAFTA-verðlaunin|BAFTA-verðlaun]] sem besta leikkonan í aukahlutverki fyrir leik sinn sem [[Elísabet drottningarmóðir|Elísabet drottning]] í ''[[Ræða konungs]]'' (2010) og var jafnframt tilnefnd til Óskarsverðlauna sem besta aukaleikkonan fyrir myndina.

Meðal annarra kvikmyndahlutverka Bonham Carter má nefna ''[[Hamlet (kvikmynd frá 1990)|Hamlet]]'' (1990), ''[[Hávarðsendi]]'' (1992), ''[[Frankenstein (kvikmynd frá 1994)|Frankenstein]]'' (1994), ''[[Gyðja ástarinnar]]'' (1995), ''[[Bardagaklúbburinn (kvikmynd)|Bardagaklúbburinn]]'' (1999), ''[[Wallace &amp; Gromit: Bölvun vígakanínunnar]]'' (2005), [[Harry Potter (kvikmyndaröð)|''Harry Potter''-myndirnar]] (2007–2011) sem [[Bellatrix Lestrange]], ''[[Glæstar vonir (kvikmynd frá 2012)|Glæstar vonir]]'' (2012) sem [[ungfrú Havisham]], ''[[Vesalingarnir (kvikmynd frá 2012)|Vesalingarnir]]'' (2012), ''[[Öskubuska (kvikmynd frá 2015)|Öskubuska]]'' (2015), ''[[Ocean's 8]]'' (2018) og ''[[Enola Holmes (kvikmynd)|Enola Holmes]]'' (2020). Bonham Carter hefur birst í mörgum af kvikmyndum [[Tim Burton|Tims Burton]], þar á meðal ''[[Stórfiskur]]'' (2003), ''[[Líkbrúðurin]]'' (2005), ''[[Kalli og sælgætisgerðin (kvikmynd)|Kalli og sælgætisgerðin]]'' (2005), ''[[Sweeney Todd: Rakarinn á Fleet-götu]]'' (2007), ''[[Lísa í Undralandi (kvikmynd frá 2010)|Lísa í Undralandi]]'' (2010) og ''[[Dark Shadows]]'' (2012).

Bonham Carter vann alþjóðlegu [[Emmy-verðlaunin]] sem besta leikkonan árið 2010 fyrir leik sinn sem barnabókahöfundurinn [[Enid Blyton]] í ævisögukvikmyndinni ''[[Enid (kvikmynd)|Enid]]'' (2009) frá [[BBC Four]] og var jafnframt tilnefnd til sjónvarpsverðlauna BAFTA fyrir myndina. Hún hefur einnig leikið í sjónvarpsmyndunum ''[[Örlagasaga Marinu]]'' (1993), ''[[Bagdad í beinni (kvikmynd)| Bagdad í beinni]]'' (2002), ''[[Toast (kvikmynd)|Toast]]'' (2010) og ''[[Burton &amp; Taylor]]'' (2013). Frá 2019 til 2020 lék Bonham Carter [[Margrét prinsessa, greifynjan af Snowdon|Margréti prinsessu]] í þriðju og fjórðu seríu sjónvarpsþáttanna ''[[The Crown]]'' frá [[Netflix]] og var tvisvar tilnefnd til Primetime Emmy-verðlauna sem besta aukaleikkonan fyrir hlutverkið.

Breski forsætisráðherrann [[H. H. Asquith]] var langafi Bonham Carter.

==Kvikmyndaskrá==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;margin-right: 0;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Ár
! scope=&quot;col&quot; | Titill
! scope=&quot;col&quot; | Hlutverk
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Athugasemdir
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Heimild
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1985
| ''[[Herbergi með útsýni]]'' (''A Room With a View'')
| Lucy Honeychurch
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1986
| ''[[Lafði Jane]]'' (''Lady Jane'')
| [[Lafði Jane Grey]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1987
| ''[[Maurice (kvikmynd frá 1987)|Maurice]]''
| Kona á krikketmóti
| [[Cameo-hlutverk|Smáhlutverk]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Hjartað að veði]]'' (''A Hazard of Hearts'')
| Serena Staverley
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1988
| ''[[Gríman (kvikmynd frá 1988)|Gríman]]'' (''La maschera'')
| Iris
| Hlutverk á ítölsku
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''Six Minutes with Ludwig''
| Stjarnan
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1989
| ''[[Francesco (kvikmynd frá 1989)|Francesco]]''
| [[Klara frá Assisí|Chiara Offreduccio]]
| Hlutverk á ítölsku
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Rétta leiðin]]'' (''Getting It Right'')
| Lafði Minerva Munday
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1990
| ''[[Hamlet (kvikmynd frá 1990)|Hamlet]]''
| Ófelía
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''{{sortname|The|Early Life of Beatrix Potter|nolink=1}}''
| [[Beatrix Potter]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1991
| ''[[Ferðin til Ítalíu]]'' (''Where Angels Fear to Tread'')
| Caroline Abbott
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''Bangsabrúðkaupið'' (''Brown Bear's Wedding'')
| Hvíti bangsi
|Talsetning
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1992
| ''[[Hávarðsendi]]'' (''Howard's End'')
| Helen Schlegel
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1993
| ''[[Örlagasaga Marinu]]'' (''Fatal Deception: Mrs. Lee Harvey Oswald'')
| [[Marina Oswald Porter]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1994
| ''[[Frankenstein (kvikmynd frá 1994)|Frankenstein]]'' (''Mary Shelley's Frankenstein'')
| [[Elizabeth Lavenza|Elizabeth Frankenstein]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''Butter''
| Dorothy
| [[Stuttmynd]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 1995
| ''[[Gyðja ástarinnar]]''
| Amanda Weinrib
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Margaret's Museum]]''
| Margaret MacNeil
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Jeremy Hardy Gives Good Sex]]''
| Hún sjálf
|Talsetning
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1996
| ''[[Þrettándakvöld (kvikmynd frá 1996)|Þrettándakvöld]]'' (''Twelfth Night'')
| Ólivía
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''Skuggamyndir'' (''Portraits chinois'')
| Ada
| Hlutverk á frönsku
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 1997
| ''[[Vængir dúfunnar (kvikmynd frá 1997)|Vængir dúfunnar]]'' (''The Wings of the Dove'')
| [[Kate Croy]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Allt fyrir listina]]'' (''Keep the Aspidistra Flying'')
| Rosemary
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[The Petticoat Expeditions]]''
| Sögumaður
|Talsetning
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1998
| ''[[Hefndin er sæt]]'' (''Sweet Revenge'')
| Karen Knightly
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Tilraunaflug]]'' (''The Theory of Flight'')
| Jane Thatchard
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; | 1999
| ''[[Carnivale (kvikmynd)|Carnivale]]''
| Milly
|Talsetning
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Bardagaklúbburinn (kvikmynd)|Bardagaklúbburinn]]'' (''Fight Club'')
| Marla Singer
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Women Talking Dirty]]''
| Cora
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''{{sortname|The|Nearly Complete and Utter History of Everything}}''
| Lily
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2001
| ''[[Apaplánetan (kvikmynd frá 2001)|Apaplánetan]]'' (''Planet of the Apes'')
| Ari
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Verkjastillir (kvikmynd)|Verkjastillir]]'' (''Novocaine'')
| Susan Ivey
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''Football''
| Mamma
| Stuttmynd
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2002
| ''{{sortname|The|Heart of Me|dab=film}}''
| Dinah
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Till Human Voices Wake Us (film)|Till Human Voices Wake Us]]''
| Ruby
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2003
| ''[[Stórfiskur]]'' (''Big Fish'')
| Jennifer Hill / Nornin
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2004
| ''[[Úr bálki hrakfalla (kvikmynd)|Úr bálki hrakfalla]]'' (''Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events'')
| Beatrice Baudelaire
| Smáhlutverk, ekki á kreditlista
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; | 2005
| ''[[Kalli og sælgætisgerðin (kvikmynd)|Kalli og sælgætisgerðin]]'' (''Charlie and the Chocolate Factory'')
| Frú Bucket
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Conversations with Other Women]]''
| Kona
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Wallace &amp; Gromit: Bölvun vígakanínunnar]]'' (''Wallace &amp; Gromit: The Curse of the Were-Rabbit'')
| Lafði Tottington
| rowspan=&quot;2&quot; |Talsetning&lt;ref name=&quot;btva&quot;&gt;{{cite web |title=Helena Bonham Carter (visual voices guide) |url=http://www.behindthevoiceactors.com/Helena-Bonham-Carter/ |access-date=December 24, 2023 |publisher=Behind The Voice Actors}} A green check mark indicates that a role has been confirmed using a screenshot (or collage of screenshots) of a title's list of voice actors and their respective characters found in its credits or other reliable sources of information.&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Líkbrúðurin]]'' (''Corpse Bride'')
| Emilía, líkbrúðurin
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2006
| ''[[Sixty Six]]''
| Esther Reubens
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2007
| ''[[Sweeney Todd: Rakarinn á Fleet-götu]]'' (''Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street'')
| Frú Lovett
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Harry Potter og Fönixreglan (kvikmynd)|Harry Potter og Fönixreglan]]'' (''Harry Potter and the Order of the Phoenix'')
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Bellatrix Lestrange]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2009
| ''[[Harry Potter og blendingsprinsinn (kvikmynd)|Harry Potter og blendingsprinsinn]]'' (''Harry Potter and the Half-Blood Prince'')
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Terminator Salvation]]''
| Dr. Serena Kogan / Skynet
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''{{sortname|The|Gruffalo|The Gruffalo (kvikmynd)}}''
| Íkornamamma
| Talsetning, stuttmynd&lt;ref name=&quot;btva&quot; /&gt;
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2010
| ''[[Lísa í Undralandi (kvikmynd frá 2010)|Lísa í Undralandi]]'' (''Alice in Wonderland'')
| Rauða drottningin
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Ræða konungs]]'' (''The King's Speech'')
| [[Elísabet drottningarmóðir|Elísabet drottning]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Harry Potter og dauðadjásnin - 1. hluti]]'' (''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1'')
| rowspan=&quot;2&quot; | Bellatrix Lestrange
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2011
| ''[[Harry Potter og dauðadjásnin - 2. hluti]]'' (''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2'')
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''{{sortname|The|Gruffalo's Child|The Gruffalo's Child (kvikmynd)}}''
| Íkornamamma
| Talsetning, stuttmynd&lt;ref name=&quot;btva&quot; /&gt;
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; | 2012
| ''[[Dark Shadows]]''
| Julia Hoffman
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[A Therapy]]''
| Sjúklingur
| Stuttmynd
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Glæstar vonir (kvikmynd frá 2012)|Glæstar vonir]]'' (''Great Expectations'')
| Frú Havisham
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Vesalingarnir (kvikmynd frá 2012)|Vesalingarnir]]'' (''Les Misérables'')
| Frú Thénardier
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2013
| ''[[The Lone Ranger (kvikmynd frá 2013)|The Lone Ranger]]''
| Red Harrington
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Ævintýri undrabarnsins T.S. Spivet]]'' (''The Young and Prodigious T.S. Spivet'')
| Dr. Clair
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2014
| ''[[Helförin með augum Hitchcocks]]'' (''Night Will Fall'')
| Sögumaður
| [[Heimildarmynd]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2015
| ''[[Öskubuska (kvikmynd frá 2015)|Öskubuska]]'' (''Cinderella'')
| Góða álfkonan
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Suffragette]]''
| Edith Ellyn
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2016
| ''[[Alice Through the Looking Glass]]''
| Rauða drottningin
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2017
| ''Poles Apart''
| Nanuk
| Talsetning, stuttmynd
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[55 Steps]]''
| [[Eleanor Riese]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2018
| ''[[Sgt. Stubby: An American Hero]]''
| Margaret Conroy
|Talsetning
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Ocean's 8]]''
| Rose Weil
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2020
| ''[[Dragonheart: Vengeance]]''
| Siveth
| Talsetning&lt;ref name=&quot;btva&quot; /&gt;
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''Tintoretto: A Rebel in Venice''
| Sögumaður
| Heimildarmynd
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2020/feb/20/tintoretto-a-rebel-in-venice-review-giuseppe-domingo-romano|title=Tintoretto: A Rebel in Venice review – the rock'n'roll Renaissance master?|website=The Guardian|date=20 February 2020|access-date=2020-09-23}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Enola Holmes (kvikmynd)|Enola Holmes]]''
| Eudoria Holmes
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2022
| ''[[The House (sjónvarpsmynd)|The House]]''
| Jen
|Talsetning
|
|-
| ''[[Enola Holmes 2]]''
| Eudoria Holmes
|
|
|-
| ''[[Three Minutes: A Lengthening]]''
| Sögumaður
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2023
| ''[[One Life (kvikmynd frá 2023)|One Life]]''
| Babi Winton 
|
|
|-
| ''[[Merchant Ivory (kvikmynd)|Merchant Ivory]]''
| Hún sjálf
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2024
| ''[[Four Letters of Love]]''
| Margaret Gore
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2026
| ''[[Enola Holmes 3]]''
| Eudoria Holmes
| Í eftirvinnslu
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | Óvíst
| ''[[The Housekeeper (kvikmynd)|The Housekeeper]]''
| Adelaide
| Í upptöku
|
|-
|}

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Bonham Carter, Helena}}
{{f|1959}}
[[Flokkur:Emmy-verðlaunahafar]]
[[Flokkur:Enskir leikarar]]</text>
      <sha1>t1zr6m5z2ain9vk17vt0smn3b31eai0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959236</id>
      <parentid>1959234</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T18:01:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1959236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17210" sha1="13ku0k8xb5mnrerb83wstnmfheiyhwa" xml:space="preserve">{{Leikari
| nafn             = Helena Bonham Carter
| mynd             = MerchantIvoryCurzMayfair201124 (16 of 28) (54154554145) (cropped).jpg
| mynd_texti       = Helena Bonham Carter árið 2024.
| fæðingarnafn     = Helena Samantha Bonham Carter
| fæðingardagur    = {{fæðingardagur og aldur|1959|4|15}}&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.upi.com/Entertainment_News/2022/05/26/Famous-birthdays-for-May-26-Bobcat-Goldthwait-Lenny-Kravitz/7001653489276/ | title=Famous birthdays for May 26: Bobcat Goldthwait, Lenny Kravitz | access-date=15 January 2023 | archive-date=3 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220703083413/https://www.upi.com/Entertainment_News/2022/05/26/Famous-birthdays-for-May-26-Bobcat-Goldthwait-Lenny-Kravitz/7001653489276/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| fæðingarstaður   = [[London]], [[England]]i
| þjóðerni         = [[Bretland|Bresk]]
| ár               = 1983–
| maki             = [[Kenneth Branagh]] (1994–1999)&lt;br&gt;[[Tim Burton]] (2001–2014)&lt;br&gt;Rye Dag Holmboe (2018–)
| börn             = 2
| háskóli = 
| helstu_hlutverk  = 
&lt;!-- Verðlaun --&gt;
| emmy-verðlaun    =
| gg-verðlaun      =
| sag-verðlaun = Besta leikkona í aukahlutverki fyrir ''[[Ræða konungs]]'' (2010)
| bafta-verðlaun   =Besta leikkona í aukahlutverki fyrir ''[[Ræða konungs]]'' (2010)
}}
'''Helena Bonham Carter''' (f. 26. maí 1966) er ensk leikkona. Hún er þekkt fyrir að leika hlutverk sérvitra kvenna í stórmyndum og í sjálfstæðum kvikmyndum,&lt;ref&gt;{{cite news |title=Helena Bonham Carter Relishes 'Playing Weird Women' |url=https://www.bbcamerica.com/anglophenia/2011/05/helena-bonham-carter-relishes-playing-weird-women |access-date=24 October 2020 |agency=BBC America |archive-date=31 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210531053724/https://www.bbcamerica.com/anglophenia/2011/05/helena-bonham-carter-relishes-playing-weird-women |url-status=live }}&lt;/ref&gt; sér í lagi í búningadramamyndum. Bonham Carter varð fræg fyrir að leika Lucy Honeychurch í myndinni ''[[Herbergi með útsýni]]'' (1985) og [[Lafði Jane Grey|titilhlutverkið]] í ''[[Lafði Jane]]'' (1986). Snemma á ferli sínum var Bonham Carter gjarnan sett í hlutverk meyjarlegra „enskra rósa“, sem hún var aldrei ánægð með.&lt;ref name=&quot;Wilted rose&quot;&gt;{{cite news |title=Helena Bonham Carter: Wicked fun of the wilted English rose|url=https://www.thetimes.com/travel/destinations/north-america-travel/us-travel/california/helena-bonham-carter-wicked-fun-of-the-wilted-english-rose-6837psjcrm0 |url-status=live |date=2 January 2011 |newspaper=[[The Times]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028222653/https://www.thetimes.co.uk/article/helena-bonham-carter-wicked-fun-of-the-wilted-english-rose-6837psjcrm0 |archive-date=28 October 2020 |url-access=limited |access-date=8 June 2021}}&lt;/ref&gt; Bonham Carter er þekkt fyrir óvenjulegan klæðaburð sinn og skuggalega framsetningu.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Helena Bonham Carter, British Actress |url=https://www.britannica.com/biography/Helena-Bonham-Carter |access-date=24 October 2020 |agency=Encyclopaedia Britannica |archive-date=12 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812023744/https://www.britannica.com/biography/Helena-Bonham-Carter |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=How Helena Bonham Carter Became an Atypical Fashion Icon |url=https://www.savoirflair.com/fashion/472294/helena-bonham-carter-style-file |access-date=24 October 2020 |magazine=Savoir Flair |archive-date=31 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210531054149/https://www.savoirflair.com/fashion/472294/helena-bonham-carter-style-file |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hún var tilnefnd til [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlauna]] sem besta leikkonan í aðalhlutverki fyrir hlutverk sitt sem Kate Croy í ''[[Vængir dúfunnar (kvikmynd frá 1997)|Vængir dúfunnar]]'' (1997). Bonham Carter vann [[BAFTA-verðlaunin|BAFTA-verðlaun]] sem besta leikkonan í aukahlutverki fyrir leik sinn sem [[Elísabet drottningarmóðir|Elísabet drottning]] í ''[[Ræða konungs]]'' (2010) og var jafnframt tilnefnd til Óskarsverðlauna sem besta aukaleikkonan fyrir myndina.

Meðal annarra kvikmyndahlutverka Bonham Carter má nefna ''[[Hamlet (kvikmynd frá 1990)|Hamlet]]'' (1990), ''[[Hávarðsendi]]'' (1992), ''[[Frankenstein (kvikmynd frá 1994)|Frankenstein]]'' (1994), ''[[Gyðja ástarinnar]]'' (1995), ''[[Bardagaklúbburinn (kvikmynd)|Bardagaklúbburinn]]'' (1999), ''[[Wallace &amp; Gromit: Bölvun vígakanínunnar]]'' (2005), [[Harry Potter (kvikmyndaröð)|''Harry Potter''-myndirnar]] (2007–2011) sem [[Bellatrix Lestrange]], ''[[Glæstar vonir (kvikmynd frá 2012)|Glæstar vonir]]'' (2012) sem [[ungfrú Havisham]], ''[[Vesalingarnir (kvikmynd frá 2012)|Vesalingarnir]]'' (2012), ''[[Öskubuska (kvikmynd frá 2015)|Öskubuska]]'' (2015), ''[[Ocean's 8]]'' (2018) og ''[[Enola Holmes (kvikmynd)|Enola Holmes]]'' (2020). Bonham Carter hefur birst í mörgum af kvikmyndum [[Tim Burton|Tims Burton]], þar á meðal ''[[Stórfiskur]]'' (2003), ''[[Líkbrúðurin]]'' (2005), ''[[Kalli og sælgætisgerðin (kvikmynd)|Kalli og sælgætisgerðin]]'' (2005), ''[[Sweeney Todd: Rakarinn á Fleet-götu]]'' (2007), ''[[Lísa í Undralandi (kvikmynd frá 2010)|Lísa í Undralandi]]'' (2010) og ''[[Dark Shadows]]'' (2012).

Bonham Carter vann alþjóðlegu [[Emmy-verðlaunin]] sem besta leikkonan árið 2010 fyrir leik sinn sem barnabókahöfundurinn [[Enid Blyton]] í ævisögukvikmyndinni ''[[Enid (kvikmynd)|Enid]]'' (2009) frá [[BBC Four]] og var jafnframt tilnefnd til sjónvarpsverðlauna BAFTA fyrir myndina. Hún hefur einnig leikið í sjónvarpsmyndunum ''[[Örlagasaga Marinu]]'' (1993), ''[[Bagdad í beinni (kvikmynd)| Bagdad í beinni]]'' (2002), ''[[Toast (kvikmynd)|Toast]]'' (2010) og ''[[Burton &amp; Taylor]]'' (2013). Frá 2019 til 2020 lék Bonham Carter [[Margrét prinsessa, greifynjan af Snowdon|Margréti prinsessu]] í þriðju og fjórðu seríu sjónvarpsþáttanna ''[[The Crown]]'' frá [[Netflix]] og var tvisvar tilnefnd til Primetime Emmy-verðlauna sem besta aukaleikkonan fyrir hlutverkið.

Breski forsætisráðherrann [[H. H. Asquith]] var langafi Bonham Carter.

==Kvikmyndaskrá==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;margin-right: 0;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Ár
! scope=&quot;col&quot; | Titill
! scope=&quot;col&quot; | Hlutverk
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Athugasemdir
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Heimild
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1985
| ''[[Herbergi með útsýni]]'' (''A Room With a View'')
| Lucy Honeychurch
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1986
| ''[[Lafði Jane]]'' (''Lady Jane'')
| [[Lafði Jane Grey]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1987
| ''[[Maurice (kvikmynd frá 1987)|Maurice]]''
| Kona á krikketmóti
| [[Cameo-hlutverk|Smáhlutverk]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Hjartað að veði]]'' (''A Hazard of Hearts'')
| Serena Staverley
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1988
| ''[[Gríman (kvikmynd frá 1988)|Gríman]]'' (''La maschera'')
| Iris
| Hlutverk á ítölsku
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''Six Minutes with Ludwig''
| Stjarnan
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1989
| ''[[Francesco (kvikmynd frá 1989)|Francesco]]''
| [[Klara frá Assisí|Chiara Offreduccio]]
| Hlutverk á ítölsku
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Rétta leiðin]]'' (''Getting It Right'')
| Lafði Minerva Munday
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1990
| ''[[Hamlet (kvikmynd frá 1990)|Hamlet]]''
| Ófelía
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''{{sortname|The|Early Life of Beatrix Potter|nolink=1}}''
| [[Beatrix Potter]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1991
| ''[[Ferðin til Ítalíu]]'' (''Where Angels Fear to Tread'')
| Caroline Abbott
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''Bangsabrúðkaupið'' (''Brown Bear's Wedding'')
| Hvíti bangsi
|Talsetning
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1992
| ''[[Hávarðsendi]]'' (''Howard's End'')
| Helen Schlegel
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1993
| ''[[Örlagasaga Marinu]]'' (''Fatal Deception: Mrs. Lee Harvey Oswald'')
| [[Marina Oswald Porter]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1994
| ''[[Frankenstein (kvikmynd frá 1994)|Frankenstein]]'' (''Mary Shelley's Frankenstein'')
| [[Elizabeth Lavenza|Elizabeth Frankenstein]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''Butter''
| Dorothy
| [[Stuttmynd]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 1995
| ''[[Gyðja ástarinnar]]''
| Amanda Weinrib
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Margaret's Museum]]''
| Margaret MacNeil
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Jeremy Hardy Gives Good Sex]]''
| Hún sjálf
|Talsetning
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1996
| ''[[Þrettándakvöld (kvikmynd frá 1996)|Þrettándakvöld]]'' (''Twelfth Night'')
| Ólivía
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''Skuggamyndir'' (''Portraits chinois'')
| Ada
| Hlutverk á frönsku
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 1997
| ''[[Vængir dúfunnar (kvikmynd frá 1997)|Vængir dúfunnar]]'' (''The Wings of the Dove'')
| [[Kate Croy]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Allt fyrir listina]]'' (''Keep the Aspidistra Flying'')
| Rosemary
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[The Petticoat Expeditions]]''
| Sögumaður
|Talsetning
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1998
| ''[[Hefndin er sæt]]'' (''Sweet Revenge'')
| Karen Knightly
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Tilraunaflug]]'' (''The Theory of Flight'')
| Jane Thatchard
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; | 1999
| ''[[Carnivale (kvikmynd)|Carnivale]]''
| Milly
|Talsetning
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Bardagaklúbburinn (kvikmynd)|Bardagaklúbburinn]]'' (''Fight Club'')
| Marla Singer
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Women Talking Dirty]]''
| Cora
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''{{sortname|The|Nearly Complete and Utter History of Everything}}''
| Lily
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2001
| ''[[Apaplánetan (kvikmynd frá 2001)|Apaplánetan]]'' (''Planet of the Apes'')
| Ari
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Verkjastillir (kvikmynd)|Verkjastillir]]'' (''Novocaine'')
| Susan Ivey
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''Football''
| Mamma
| Stuttmynd
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2002
| ''{{sortname|The|Heart of Me|dab=film}}''
| Dinah
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Till Human Voices Wake Us (film)|Till Human Voices Wake Us]]''
| Ruby
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2003
| ''[[Stórfiskur]]'' (''Big Fish'')
| Jennifer Hill / Nornin
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2004
| ''[[Úr bálki hrakfalla (kvikmynd)|Úr bálki hrakfalla]]'' (''Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events'')
| Beatrice Baudelaire
| Smáhlutverk, ekki á kreditlista
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; | 2005
| ''[[Kalli og sælgætisgerðin (kvikmynd)|Kalli og sælgætisgerðin]]'' (''Charlie and the Chocolate Factory'')
| Frú Bucket
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Conversations with Other Women]]''
| Kona
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Wallace &amp; Gromit: Bölvun vígakanínunnar]]'' (''Wallace &amp; Gromit: The Curse of the Were-Rabbit'')
| Lafði Tottington
| rowspan=&quot;2&quot; |Talsetning&lt;ref name=&quot;btva&quot;&gt;{{cite web |title=Helena Bonham Carter (visual voices guide) |url=http://www.behindthevoiceactors.com/Helena-Bonham-Carter/ |access-date=December 24, 2023 |publisher=Behind The Voice Actors}} A green check mark indicates that a role has been confirmed using a screenshot (or collage of screenshots) of a title's list of voice actors and their respective characters found in its credits or other reliable sources of information.&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Líkbrúðurin]]'' (''Corpse Bride'')
| Emilía, líkbrúðurin
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2006
| ''[[Sixty Six]]''
| Esther Reubens
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2007
| ''[[Sweeney Todd: Rakarinn á Fleet-götu]]'' (''Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street'')
| Frú Lovett
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Harry Potter og Fönixreglan (kvikmynd)|Harry Potter og Fönixreglan]]'' (''Harry Potter and the Order of the Phoenix'')
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Bellatrix Lestrange]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2009
| ''[[Harry Potter og blendingsprinsinn (kvikmynd)|Harry Potter og blendingsprinsinn]]'' (''Harry Potter and the Half-Blood Prince'')
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Terminator Salvation]]''
| Dr. Serena Kogan / Skynet
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''{{sortname|The|Gruffalo|The Gruffalo (kvikmynd)}}''
| Íkornamamma
| Talsetning, stuttmynd&lt;ref name=&quot;btva&quot; /&gt;
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2010
| ''[[Lísa í Undralandi (kvikmynd frá 2010)|Lísa í Undralandi]]'' (''Alice in Wonderland'')
| Rauða drottningin
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Ræða konungs]]'' (''The King's Speech'')
| [[Elísabet drottningarmóðir|Elísabet drottning]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Harry Potter og dauðadjásnin - 1. hluti]]'' (''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1'')
| rowspan=&quot;2&quot; | Bellatrix Lestrange
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2011
| ''[[Harry Potter og dauðadjásnin - 2. hluti]]'' (''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2'')
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''{{sortname|The|Gruffalo's Child|The Gruffalo's Child (kvikmynd)}}''
| Íkornamamma
| Talsetning, stuttmynd&lt;ref name=&quot;btva&quot; /&gt;
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; | 2012
| ''[[Dark Shadows]]''
| Julia Hoffman
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[A Therapy]]''
| Sjúklingur
| Stuttmynd
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Glæstar vonir (kvikmynd frá 2012)|Glæstar vonir]]'' (''Great Expectations'')
| Ungfrú Havisham
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Vesalingarnir (kvikmynd frá 2012)|Vesalingarnir]]'' (''Les Misérables'')
| Frú Thénardier
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2013
| ''[[The Lone Ranger (kvikmynd frá 2013)|The Lone Ranger]]''
| Red Harrington
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Ævintýri undrabarnsins T.S. Spivet]]'' (''The Young and Prodigious T.S. Spivet'')
| Dr. Clair
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2014
| ''[[Helförin með augum Hitchcocks]]'' (''Night Will Fall'')
| Sögumaður
| [[Heimildarmynd]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2015
| ''[[Öskubuska (kvikmynd frá 2015)|Öskubuska]]'' (''Cinderella'')
| Góða álfkonan
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Suffragette]]''
| Edith Ellyn
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2016
| ''[[Alice Through the Looking Glass]]''
| Rauða drottningin
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2017
| ''Poles Apart''
| Nanuk
| Talsetning, stuttmynd
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[55 Steps]]''
| [[Eleanor Riese]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2018
| ''[[Sgt. Stubby: An American Hero]]''
| Margaret Conroy
|Talsetning
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Ocean's 8]]''
| Rose Weil
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2020
| ''[[Dragonheart: Vengeance]]''
| Siveth
| Talsetning&lt;ref name=&quot;btva&quot; /&gt;
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''Tintoretto: A Rebel in Venice''
| Sögumaður
| Heimildarmynd
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2020/feb/20/tintoretto-a-rebel-in-venice-review-giuseppe-domingo-romano|title=Tintoretto: A Rebel in Venice review – the rock'n'roll Renaissance master?|website=The Guardian|date=20 February 2020|access-date=2020-09-23}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Enola Holmes (kvikmynd)|Enola Holmes]]''
| Eudoria Holmes
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2022
| ''[[The House (sjónvarpsmynd)|The House]]''
| Jen
|Talsetning
|
|-
| ''[[Enola Holmes 2]]''
| Eudoria Holmes
|
|
|-
| ''[[Three Minutes: A Lengthening]]''
| Sögumaður
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2023
| ''[[One Life (kvikmynd frá 2023)|One Life]]''
| Babi Winton 
|
|
|-
| ''[[Merchant Ivory (kvikmynd)|Merchant Ivory]]''
| Hún sjálf
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2024
| ''[[Four Letters of Love]]''
| Margaret Gore
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2026
| ''[[Enola Holmes 3]]''
| Eudoria Holmes
| Í eftirvinnslu
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | Óvíst
| ''[[The Housekeeper (kvikmynd)|The Housekeeper]]''
| Adelaide
| Í upptöku
|
|-
|}

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Bonham Carter, Helena}}
{{f|1959}}
[[Flokkur:Emmy-verðlaunahafar]]
[[Flokkur:Enskir leikarar]]</text>
      <sha1>13ku0k8xb5mnrerb83wstnmfheiyhwa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959237</id>
      <parentid>1959236</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T18:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1959237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17233" sha1="kswc8x7hw8pqiantuzea3njdw15052y" xml:space="preserve">{{Leikari
| nafn             = Helena Bonham Carter
| mynd             = MerchantIvoryCurzMayfair201124 (16 of 28) (54154554145) (cropped).jpg
| mynd_texti       = Helena Bonham Carter árið 2024.
| fæðingarnafn     = Helena Samantha Bonham Carter
| fæðingardagur    = {{fæðingardagur og aldur|1959|4|15}}&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.upi.com/Entertainment_News/2022/05/26/Famous-birthdays-for-May-26-Bobcat-Goldthwait-Lenny-Kravitz/7001653489276/ | title=Famous birthdays for May 26: Bobcat Goldthwait, Lenny Kravitz | access-date=15 January 2023 | archive-date=3 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220703083413/https://www.upi.com/Entertainment_News/2022/05/26/Famous-birthdays-for-May-26-Bobcat-Goldthwait-Lenny-Kravitz/7001653489276/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| fæðingarstaður   = [[London]], [[England]]i
| þjóðerni         = [[Bretland|Bresk]]
| ár               = 1983–
| maki             = [[Kenneth Branagh]] (1994–1999)&lt;br&gt;[[Tim Burton]] (2001–2014)&lt;br&gt;Rye Dag Holmboe (2018–)
| börn             = 2
| háskóli = 
| helstu_hlutverk  = 
&lt;!-- Verðlaun --&gt;
| emmy-verðlaun    =
| gg-verðlaun      =
| sag-verðlaun = Besta leikkona í aukahlutverki fyrir ''[[Ræða konungs]]'' (2010)
| bafta-verðlaun   =Besta leikkona í aukahlutverki fyrir ''[[Ræða konungs]]'' (2010)
}}
'''Helena Bonham Carter''' (f. 26. maí 1966) er ensk leikkona. Hún er þekkt fyrir að leika hlutverk sérvitra kvenna í stórmyndum og í sjálfstæðum kvikmyndum,&lt;ref&gt;{{cite news |title=Helena Bonham Carter Relishes 'Playing Weird Women' |url=https://www.bbcamerica.com/anglophenia/2011/05/helena-bonham-carter-relishes-playing-weird-women |access-date=24 October 2020 |agency=BBC America |archive-date=31 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210531053724/https://www.bbcamerica.com/anglophenia/2011/05/helena-bonham-carter-relishes-playing-weird-women |url-status=live }}&lt;/ref&gt; sér í lagi í búningadramamyndum. Bonham Carter varð fræg fyrir að leika Lucy Honeychurch í myndinni ''[[Herbergi með útsýni]]'' (1985) og [[Lafði Jane Grey|titilhlutverkið]] í ''[[Lafði Jane]]'' (1986). Snemma á ferli sínum var Bonham Carter gjarnan sett í hlutverk meyjarlegra „enskra rósa“, sem hún var aldrei ánægð með.&lt;ref name=&quot;Wilted rose&quot;&gt;{{cite news |title=Helena Bonham Carter: Wicked fun of the wilted English rose|url=https://www.thetimes.com/travel/destinations/north-america-travel/us-travel/california/helena-bonham-carter-wicked-fun-of-the-wilted-english-rose-6837psjcrm0 |url-status=live |date=2 January 2011 |newspaper=[[The Times]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028222653/https://www.thetimes.co.uk/article/helena-bonham-carter-wicked-fun-of-the-wilted-english-rose-6837psjcrm0 |archive-date=28 October 2020 |url-access=limited |access-date=8 June 2021}}&lt;/ref&gt; Bonham Carter er þekkt fyrir óvenjulegan klæðaburð sinn og skuggalega framsetningu.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Helena Bonham Carter, British Actress |url=https://www.britannica.com/biography/Helena-Bonham-Carter |access-date=24 October 2020 |agency=Encyclopaedia Britannica |archive-date=12 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812023744/https://www.britannica.com/biography/Helena-Bonham-Carter |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=How Helena Bonham Carter Became an Atypical Fashion Icon |url=https://www.savoirflair.com/fashion/472294/helena-bonham-carter-style-file |access-date=24 October 2020 |magazine=Savoir Flair |archive-date=31 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210531054149/https://www.savoirflair.com/fashion/472294/helena-bonham-carter-style-file |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hún var tilnefnd til [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlauna]] sem besta leikkonan í aðalhlutverki fyrir hlutverk sitt sem Kate Croy í ''[[Vængir dúfunnar (kvikmynd frá 1997)|Vængir dúfunnar]]'' (1997). Bonham Carter vann [[BAFTA-verðlaunin|BAFTA-verðlaun]] sem besta leikkonan í aukahlutverki fyrir leik sinn sem [[Elísabet drottningarmóðir|Elísabet drottning]] í ''[[Ræða konungs]]'' (2010) og var jafnframt tilnefnd til Óskarsverðlauna sem besta aukaleikkonan fyrir myndina.

Meðal annarra kvikmyndahlutverka Bonham Carter má nefna ''[[Hamlet (kvikmynd frá 1990)|Hamlet]]'' (1990), ''[[Hávarðsendi]]'' (1992), ''[[Frankenstein (kvikmynd frá 1994)|Frankenstein]]'' (1994), ''[[Gyðja ástarinnar]]'' (1995), ''[[Bardagaklúbburinn (kvikmynd)|Bardagaklúbburinn]]'' (1999), ''[[Wallace &amp; Gromit: Bölvun vígakanínunnar]]'' (2005), [[Harry Potter (kvikmyndaröð)|''Harry Potter''-myndirnar]] (2007–2011) sem [[Bellatrix Lestrange]], ''[[Glæstar vonir (kvikmynd frá 2012)|Glæstar vonir]]'' (2012) sem [[ungfrú Havisham]], ''[[Vesalingarnir (kvikmynd frá 2012)|Vesalingarnir]]'' (2012), ''[[Öskubuska (kvikmynd frá 2015)|Öskubuska]]'' (2015), ''[[Ocean's 8]]'' (2018) og ''[[Enola Holmes (kvikmynd)|Enola Holmes]]'' (2020). Bonham Carter hefur birst í mörgum af kvikmyndum [[Tim Burton|Tims Burton]], þar á meðal ''[[Stórfiskur]]'' (2003), ''[[Líkbrúðurin]]'' (2005), ''[[Kalli og sælgætisgerðin (kvikmynd)|Kalli og sælgætisgerðin]]'' (2005), ''[[Sweeney Todd: Rakarinn á Fleet-götu]]'' (2007), ''[[Lísa í Undralandi (kvikmynd frá 2010)|Lísa í Undralandi]]'' (2010) og ''[[Dark Shadows]]'' (2012).

Bonham Carter vann alþjóðlegu [[Emmy-verðlaunin]] sem besta leikkonan árið 2010 fyrir leik sinn sem barnabókahöfundurinn [[Enid Blyton]] í ævisögukvikmyndinni ''[[Enid (kvikmynd)|Enid]]'' (2009) frá [[BBC Four]] og var jafnframt tilnefnd til sjónvarpsverðlauna BAFTA fyrir myndina. Hún hefur einnig leikið í sjónvarpsmyndunum ''[[Örlagasaga Marinu]]'' (1993), ''[[Bagdad í beinni (kvikmynd)| Bagdad í beinni]]'' (2002), ''[[Toast (kvikmynd)|Toast]]'' (2010) og ''[[Burton &amp; Taylor]]'' (2013). Frá 2019 til 2020 lék Bonham Carter [[Margrét prinsessa, greifynjan af Snowdon|Margréti prinsessu]] í þriðju og fjórðu seríu sjónvarpsþáttanna ''[[The Crown]]'' frá [[Netflix]] og var tvisvar tilnefnd til Primetime Emmy-verðlauna sem besta aukaleikkonan fyrir hlutverkið.

Breski forsætisráðherrann [[H. H. Asquith]] var langafi Bonham Carter.

==Kvikmyndaskrá==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;margin-right: 0;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Ár
! scope=&quot;col&quot; | Titill
! scope=&quot;col&quot; | Hlutverk
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Athugasemdir
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Heimild
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1985
| ''[[Herbergi með útsýni]]'' (''A Room With a View'')
| Lucy Honeychurch
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1986
| ''[[Lafði Jane]]'' (''Lady Jane'')
| [[Lafði Jane Grey]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1987
| ''[[Maurice (kvikmynd frá 1987)|Maurice]]''
| Kona á krikketmóti
| [[Cameo-hlutverk|Smáhlutverk]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Hjartað að veði]]'' (''A Hazard of Hearts'')
| Serena Staverley
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1988
| ''[[Gríman (kvikmynd frá 1988)|Gríman]]'' (''La maschera'')
| Iris
| Hlutverk á ítölsku
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''Six Minutes with Ludwig''
| Stjarnan
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1989
| ''[[Francesco (kvikmynd frá 1989)|Francesco]]''
| [[Klara frá Assisí|Chiara Offreduccio]]
| Hlutverk á ítölsku
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Rétta leiðin]]'' (''Getting It Right'')
| Lafði Minerva Munday
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1990
| ''[[Hamlet (kvikmynd frá 1990)|Hamlet]]''
| Ófelía
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''{{sortname|The|Early Life of Beatrix Potter|nolink=1}}''
| [[Beatrix Potter]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1991
| ''[[Ferðin til Ítalíu]]'' (''Where Angels Fear to Tread'')
| Caroline Abbott
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''Bangsabrúðkaupið'' (''Brown Bear's Wedding'')
| Hvíti bangsi
|Talsetning
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1992
| ''[[Hávarðsendi]]'' (''Howard's End'')
| Helen Schlegel
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1993
| ''[[Örlagasaga Marinu]]'' (''Fatal Deception: Mrs. Lee Harvey Oswald'')
| [[Marina Oswald Porter]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1994
| ''[[Frankenstein (kvikmynd frá 1994)|Frankenstein]]'' (''Mary Shelley's Frankenstein'')
| [[Elizabeth Lavenza|Elizabeth Frankenstein]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''Butter''
| Dorothy
| [[Stuttmynd]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 1995
| ''[[Gyðja ástarinnar]]'' (''Mighty Aphrodite'')
| Amanda Weinrib
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Margaret's Museum]]''
| Margaret MacNeil
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Jeremy Hardy Gives Good Sex]]''
| Hún sjálf
|Talsetning
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1996
| ''[[Þrettándakvöld (kvikmynd frá 1996)|Þrettándakvöld]]'' (''Twelfth Night'')
| Ólivía
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''Skuggamyndir'' (''Portraits chinois'')
| Ada
| Hlutverk á frönsku
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 1997
| ''[[Vængir dúfunnar (kvikmynd frá 1997)|Vængir dúfunnar]]'' (''The Wings of the Dove'')
| [[Kate Croy]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Allt fyrir listina]]'' (''Keep the Aspidistra Flying'')
| Rosemary
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[The Petticoat Expeditions]]''
| Sögumaður
|Talsetning
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1998
| ''[[Hefndin er sæt]]'' (''Sweet Revenge'')
| Karen Knightly
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Tilraunaflug]]'' (''The Theory of Flight'')
| Jane Thatchard
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; | 1999
| ''[[Carnivale (kvikmynd)|Carnivale]]''
| Milly
|Talsetning
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Bardagaklúbburinn (kvikmynd)|Bardagaklúbburinn]]'' (''Fight Club'')
| Marla Singer
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Women Talking Dirty]]''
| Cora
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''{{sortname|The|Nearly Complete and Utter History of Everything}}''
| Lily
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2001
| ''[[Apaplánetan (kvikmynd frá 2001)|Apaplánetan]]'' (''Planet of the Apes'')
| Ari
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Verkjastillir (kvikmynd)|Verkjastillir]]'' (''Novocaine'')
| Susan Ivey
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''Football''
| Mamma
| Stuttmynd
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2002
| ''{{sortname|The|Heart of Me|dab=film}}''
| Dinah
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Till Human Voices Wake Us (film)|Till Human Voices Wake Us]]''
| Ruby
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2003
| ''[[Stórfiskur]]'' (''Big Fish'')
| Jennifer Hill / Nornin
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2004
| ''[[Úr bálki hrakfalla (kvikmynd)|Úr bálki hrakfalla]]'' (''Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events'')
| Beatrice Baudelaire
| Smáhlutverk, ekki á kreditlista
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; | 2005
| ''[[Kalli og sælgætisgerðin (kvikmynd)|Kalli og sælgætisgerðin]]'' (''Charlie and the Chocolate Factory'')
| Frú Bucket
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Conversations with Other Women]]''
| Kona
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Wallace &amp; Gromit: Bölvun vígakanínunnar]]'' (''Wallace &amp; Gromit: The Curse of the Were-Rabbit'')
| Lafði Tottington
| rowspan=&quot;2&quot; |Talsetning&lt;ref name=&quot;btva&quot;&gt;{{cite web |title=Helena Bonham Carter (visual voices guide) |url=http://www.behindthevoiceactors.com/Helena-Bonham-Carter/ |access-date=December 24, 2023 |publisher=Behind The Voice Actors}} A green check mark indicates that a role has been confirmed using a screenshot (or collage of screenshots) of a title's list of voice actors and their respective characters found in its credits or other reliable sources of information.&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Líkbrúðurin]]'' (''Corpse Bride'')
| Emilía, líkbrúðurin
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2006
| ''[[Sixty Six]]''
| Esther Reubens
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2007
| ''[[Sweeney Todd: Rakarinn á Fleet-götu]]'' (''Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street'')
| Frú Lovett
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Harry Potter og Fönixreglan (kvikmynd)|Harry Potter og Fönixreglan]]'' (''Harry Potter and the Order of the Phoenix'')
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Bellatrix Lestrange]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2009
| ''[[Harry Potter og blendingsprinsinn (kvikmynd)|Harry Potter og blendingsprinsinn]]'' (''Harry Potter and the Half-Blood Prince'')
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Terminator Salvation]]''
| Dr. Serena Kogan / Skynet
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''{{sortname|The|Gruffalo|The Gruffalo (kvikmynd)}}''
| Íkornamamma
| Talsetning, stuttmynd&lt;ref name=&quot;btva&quot; /&gt;
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2010
| ''[[Lísa í Undralandi (kvikmynd frá 2010)|Lísa í Undralandi]]'' (''Alice in Wonderland'')
| Rauða drottningin
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Ræða konungs]]'' (''The King's Speech'')
| [[Elísabet drottningarmóðir|Elísabet drottning]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Harry Potter og dauðadjásnin - 1. hluti]]'' (''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1'')
| rowspan=&quot;2&quot; | Bellatrix Lestrange
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2011
| ''[[Harry Potter og dauðadjásnin - 2. hluti]]'' (''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2'')
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''{{sortname|The|Gruffalo's Child|The Gruffalo's Child (kvikmynd)}}''
| Íkornamamma
| Talsetning, stuttmynd&lt;ref name=&quot;btva&quot; /&gt;
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; | 2012
| ''[[Dark Shadows]]''
| Julia Hoffman
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[A Therapy]]''
| Sjúklingur
| Stuttmynd
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Glæstar vonir (kvikmynd frá 2012)|Glæstar vonir]]'' (''Great Expectations'')
| Ungfrú Havisham
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Vesalingarnir (kvikmynd frá 2012)|Vesalingarnir]]'' (''Les Misérables'')
| Frú Thénardier
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2013
| ''[[The Lone Ranger (kvikmynd frá 2013)|The Lone Ranger]]''
| Red Harrington
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Ævintýri undrabarnsins T.S. Spivet]]'' (''The Young and Prodigious T.S. Spivet'')
| Dr. Clair
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2014
| ''[[Helförin með augum Hitchcocks]]'' (''Night Will Fall'')
| Sögumaður
| [[Heimildarmynd]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2015
| ''[[Öskubuska (kvikmynd frá 2015)|Öskubuska]]'' (''Cinderella'')
| Góða álfkonan
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Suffragette]]''
| Edith Ellyn
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2016
| ''[[Alice Through the Looking Glass]]''
| Rauða drottningin
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2017
| ''Poles Apart''
| Nanuk
| Talsetning, stuttmynd
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[55 Steps]]''
| [[Eleanor Riese]]
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2018
| ''[[Sgt. Stubby: An American Hero]]''
| Margaret Conroy
|Talsetning
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''[[Ocean's 8]]''
| Rose Weil
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2020
| ''[[Dragonheart: Vengeance]]''
| Siveth
| Talsetning&lt;ref name=&quot;btva&quot; /&gt;
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| ''Tintoretto: A Rebel in Venice''
| Sögumaður
| Heimildarmynd
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2020/feb/20/tintoretto-a-rebel-in-venice-review-giuseppe-domingo-romano|title=Tintoretto: A Rebel in Venice review – the rock'n'roll Renaissance master?|website=The Guardian|date=20 February 2020|access-date=2020-09-23}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Enola Holmes (kvikmynd)|Enola Holmes]]''
| Eudoria Holmes
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2022
| ''[[The House (sjónvarpsmynd)|The House]]''
| Jen
|Talsetning
|
|-
| ''[[Enola Holmes 2]]''
| Eudoria Holmes
|
|
|-
| ''[[Three Minutes: A Lengthening]]''
| Sögumaður
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2023
| ''[[One Life (kvikmynd frá 2023)|One Life]]''
| Babi Winton 
|
|
|-
| ''[[Merchant Ivory (kvikmynd)|Merchant Ivory]]''
| Hún sjálf
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2024
| ''[[Four Letters of Love]]''
| Margaret Gore
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2026
| ''[[Enola Holmes 3]]''
| Eudoria Holmes
| Í eftirvinnslu
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | Óvíst
| ''[[The Housekeeper (kvikmynd)|The Housekeeper]]''
| Adelaide
| Í upptöku
|
|-
|}

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Bonham Carter, Helena}}
{{f|1959}}
[[Flokkur:Emmy-verðlaunahafar]]
[[Flokkur:Enskir leikarar]]</text>
      <sha1>kswc8x7hw8pqiantuzea3njdw15052y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Helena Bonham Carter</title>
    <ns>1</ns>
    <id>190603</id>
    <revision>
      <id>1959235</id>
      <timestamp>2026-04-08T17:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{Æviágrip lifandi fólks}} {{Þýðing |titill=Helena Bonham Carter |tungumál=en |id=1347212422 }} {{Þýðing |titill= List of Helena Bonham Carter performances |tungumál=en |id=1337700252 }}“</comment>
      <origin>1959235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197" sha1="e6cn0znru3v4q2vyspiy2nyds94lmys" xml:space="preserve">{{Æviágrip lifandi fólks}}
{{Þýðing
|titill=Helena Bonham Carter
|tungumál=en
|id=1347212422
}}
{{Þýðing
|titill= List of Helena Bonham Carter performances
|tungumál=en
|id=1337700252
}}</text>
      <sha1>e6cn0znru3v4q2vyspiy2nyds94lmys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kjúlli litli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190604</id>
    <redirect title="Litli kjúllinn" />
    <revision>
      <id>1959258</id>
      <timestamp>2026-04-08T22:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>TKSnaevarr færði [[Kjúlli litli]] á [[Litli kjúllinn]]: Réttur titill.</comment>
      <origin>1959258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="pqviu8w62kd705qg81wwm4x3yj3qwx9" xml:space="preserve">#tilvísun [[Litli kjúllinn]]</text>
      <sha1>pqviu8w62kd705qg81wwm4x3yj3qwx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Luc Besson</title>
    <ns>1</ns>
    <id>190605</id>
    <revision>
      <id>1959261</id>
      <timestamp>2026-04-08T23:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{Æviágrip lifandi fólks}}“</comment>
      <origin>1959261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="b75xrfi0grej1bw61lv8tkm8pd648up" xml:space="preserve">{{Æviágrip lifandi fólks}}</text>
      <sha1>b75xrfi0grej1bw61lv8tkm8pd648up</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guillaume Tell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190606</id>
    <redirect title="Vilhjálmur Tell" />
    <revision>
      <id>1959262</id>
      <timestamp>2026-04-08T23:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Vilhjálmur Tell]]</comment>
      <origin>1959262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="5ueu73ge6f671n33z9yc2bincme5ffx" xml:space="preserve">#TILVÍSUN[[Vilhjálmur Tell]]</text>
      <sha1>5ueu73ge6f671n33z9yc2bincme5ffx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wilhelm Tell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190607</id>
    <redirect title="Vilhjálmur Tell" />
    <revision>
      <id>1959263</id>
      <timestamp>2026-04-08T23:30:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Vilhjálmur Tell]]</comment>
      <origin>1959263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="5ueu73ge6f671n33z9yc2bincme5ffx" xml:space="preserve">#TILVÍSUN[[Vilhjálmur Tell]]</text>
      <sha1>5ueu73ge6f671n33z9yc2bincme5ffx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gettysborgarávarpið</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190608</id>
    <revision>
      <id>1959265</id>
      <timestamp>2026-04-09T00:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „[[Mynd:Lincolnatgettysburg.jpg|thumb|right|Önnur tveggja staðfestra ljósmynda af Lincoln í Gettysburg 19. nóvember 1863. Lincoln sést sitjandi fyrir miðju. Ræðan var flutt um þremur klukkustundum eftir að myndin var tekin.]] '''Gettysborgarávarpið''' (enska: ''Gettysburg Address'') var ræða sem [[Abraham Lincoln]] [[Forseti Bandaríkjanna|Bandaríkjaforseti]] flutti í bænum [[Gettysburg]] í [[Pennsylvanía|Pennsylvaníu]] þann 19. nóvember ári...“</comment>
      <origin>1959265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6968" sha1="4ktjjg6kpcl6wjtt2b6cg8skcn380de" xml:space="preserve">[[Mynd:Lincolnatgettysburg.jpg|thumb|right|Önnur tveggja staðfestra ljósmynda af Lincoln í Gettysburg 19. nóvember 1863. Lincoln sést sitjandi fyrir miðju. Ræðan var flutt um þremur klukkustundum eftir að myndin var tekin.]]
'''Gettysborgarávarpið''' (enska: ''Gettysburg Address'') var ræða sem [[Abraham Lincoln]] [[Forseti Bandaríkjanna|Bandaríkjaforseti]] flutti í bænum [[Gettysburg]] í [[Pennsylvanía|Pennsylvaníu]] þann 19. nóvember árið 1863. Lincoln flutti ræðuna við vígslu grafreits sem reistur hafði verið fyrir hermenn sem féllu í valinn í [[Orrustan við Gettysburg|orrustunni við Gettysburg]], sem var háð við bæinn í júní sama ár vegna [[Þrælastríðið|þrælastríðsins]]. Ávarpið er jafnan talið ein frægasta og áhrifamesta ræða í sögu Bandaríkjanna&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|1588098|Abraham Lincoln - alþýðuforseti í Hvíta húsinu|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=12. febrúar 1984|blaðsíða=20–21}}&lt;/ref&gt; og hefur verið talið meðal meistaraverka heimsbókmenntanna.{{sfn|Thorolf Smith|pp=226}}

==Lýsing==
Mannfall í orrustunni við Gettysburg var gríðarlegt og stjórnvöld í Pennsylvaníu höfðu varla tök á því að jarðsetja alla hermennina. Eftir orrustuna lágu lík á víð og dreif um vígvöllinn og önnur höfðu verið sett í grunnar, ómerktar grafir. Stjórn Pennsylvaníu ákvað því að kaupa landskika til þess að stofna sérstakan grafreit fyrir hermennina. Ákveðið var að grafreiturinn skyldi vígður 19. nóvember 1863 og að fyrrum utanríkisráðherrann [[Edward Everett]], sem var gjarnan talinn mesti ræðuskörungur Bandaríkjanna á þeim tíma, skyldi flytja vígsluræðuna. [[Abraham Lincoln]] forseti féllst á að vera einnig viðstaddur athöfnina og flytja stutt ávarp á eftir Everett.{{sfn|Thorolf Smith|pp=221}} 

Óvíst er hve margir voru viðstaddir vígsluathöfnina í Gettysburg 19. nóvember 1863 en talið er að það hafi verið eitthvað á bilinu 15 til 30 þúsund manns. Eftir skrúðgöngu og bænahald tók Everett til máls og flutti ræðu sem varði í um tvær klukkustundir, við góðar undirtektir mannfjöldans. Lincoln tók til máls á eftir Everett og flutti ávarp sem aðeins varði í nokkrar mínútur.{{sfn|Thorolf Smith|pp=223}} Í ávarpinu lýsti Lincoln þeim gildum sem hann taldi að Bandaríkin ættu að standa fyrir, meðal annars með hinum fleygu orðum „Stjórn fólksins, á fólkinu byggð, fólksins vegna til“ (e. ''Government of the people, by the people, for the people'').&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|6667320|Gettysborgarávarpið|blað=[[Þjóðmál]]|útgáfudagsetning=1. desember 2013|blaðsíða=48}}&lt;/ref&gt;

Ávarp Lincolns vakti ekki verulega athygli fyrr en mun seinna. Fréttablöðin ''[[New York Times]]'' og ''[[New York Tribune]]'' veittu ávarpinu lítinn gaum og greindu aðeins frá því að Lincoln hefði sagt nokkur „vel valin orð“. Blöð sem studdu [[Demókrataflokkurinn|Demókrataflokkinn]] gagnrýndu ávarpið og blöð sem birt voru í suðurríkjunum hæddust að því.{{sfn|Thorolf Smith|pp=225}} Með tíð og tíma varð Gettysborgarávarpið hins vegar ein þekktasta og vinsælasta ræða í sögu Bandaríkjanna og varð þekkt sem nokkurs konar „trúarjátning lýðræðisins“.{{sfn|Thorolf Smith|pp=226}}

== Texti ==
[[Thorolf Smith]] þýddi Gettysborgarávarpið á íslensku í ævisögu sinni um Abraham Lincoln árið 1959.

&lt;table&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;'''Frumtexti:'''&lt;/td&gt;&lt;td&gt;'''Íslensk þýðing:'''&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;
Four score and seven years ago our fathers brought forth on this continent, a new nation, conceived in Liberty, and dedicated to the proposition that all men are created equal.

Now we are engaged in a great civil war, testing whether that nation, or any nation so conceived and so dedicated, can long endure. We are met on a great battle-field of that war. We have come to dedicate a portion of that field, as a final resting place for those who here gave their lives that that nation might live. It is altogether fitting and proper that we should do this.

But, in a larger sense, we can not dedicate—we can not consecrate—we can not hallow—this ground. The brave men, living and dead, who struggled here, have consecrated it, far above our poor power to add or detract. The world will little note, nor long remember what we say here, but it can never forget what they did here. It is for us the living, rather, to be dedicated here to the unfinished work which they who fought here have thus far so nobly advanced. It is rather for us to be here dedicated to the great task remaining before us—that from these honored dead we take increased devotion to that cause for which they gave the last full measure of devotion—that we here highly resolve that these dead shall not have died in vain—that this nation, under God, shall have a new birth of freedom—and that government of the people, by the people, for the people, shall not perish from the earth.
&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
Fyrir áttatíu og sjö árum skópu áar vorir nýja þjóð á þessu meginlandi. Hún var fædd í frjálsræði og helguð þeirri hugsjón að allir menn væru jafnbornir. 

Nú eigum vér í innanlandsófriði, og hann er prófsteinn á það, hvort þessi þjóð eða nokkur önnur þjóð þannig borin og þessari hugsjón vígð fái lifað. Vér erum saman komin á miklum vígvelli þessarar styrjaldar í því skyni að helga nokkurn hluta hans hinsta hvílustað þeirra manna, sem hér urðu að láta lífið til þess að þjóð vor mætti lifa. Það er að sönnu ljúft og lofsvert.

En þegar lengra er skyggnst, getum vér ekki haslað — ekki helgað — ekki vígt þennan völl. Hugdjarfir menn, lífs og liðnir, sem hér hafa barist, hafa vígt hann með þeim hætti, að þar getum vér hvorki á aukið né úr dregið. Veröldin mun lítt um skeyta og skammt muna það, sem vér segjum hér. En hinu verður aldrei gleymt, sem þeir gerðu hér. Oss, sem eftir lifum, er því nær að vígjast hér, til að ljúka því verki, sem þeir fengu svo drengilega fram þokað. Oss ber að vígjast því háleita marki, sem fram undan er. Veri oss minning þeirra, sem með drengskap dóu, áminning um aukinn þegnskap við þá hugsjón, sem þeir fórnuðu öllu, og strengjum þess heit að hinir horfnu skuli ekki hafa til einskis dáið, að þessi þjóð megi með guðs hjálp öðlast endurfætt frelsi, og að stjórn fólksins, á fólkinu byggð, fólksins vegna til, skuli ekki líða undir lok.{{sfn|Thorolf Smith|pp=224–225}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

==Heimild==
* {{Cite book|title=Abraham Lincoln: ævisaga|author=Thorolf Smith|year=2012|publisher=Ugla útgáfa|place=Reykjavík|isbn= 9789935210197|edition=3|orig-date=1959|orig-publisher=Setberg}}

[[Flokkur:1863]]
[[Flokkur:Abraham Lincoln]]
[[Flokkur:Ræður]]
[[Flokkur:Þrælastríðið]]</text>
      <sha1>4ktjjg6kpcl6wjtt2b6cg8skcn380de</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gettysburg Address</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190609</id>
    <redirect title="Gettysborgarávarpið" />
    <revision>
      <id>1959267</id>
      <timestamp>2026-04-09T00:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Gettysborgarávarpið]]</comment>
      <origin>1959267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="en8r0ab2hh8rrfyj8aa3se4sva7zdsj" xml:space="preserve">#TILVÍSUN[[Gettysborgarávarpið]]</text>
      <sha1>en8r0ab2hh8rrfyj8aa3se4sva7zdsj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkaspjall:Suður-Kóreumenn</title>
    <ns>15</ns>
    <id>190610</id>
    <revision>
      <id>1959268</id>
      <timestamp>2026-04-09T01:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JetLowly</username>
        <id>87476</id>
      </contributor>
      <comment>Nýr hluti: /* Suðurkóreskt eða Suður-Kóreskt */</comment>
      <origin>1959268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="239" sha1="bhdwcuw7f2l3laboafb3nd7kzjwtc8h" xml:space="preserve">== Suðurkóreskt eða Suður-Kóreskt ==

Það er smá mix af notkun yfir wikipedia þannig ég er ekki alveg viss hvort ég ætti að nota. [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 9. apríl 2026 kl. 01:03 (UTC)</text>
      <sha1>bhdwcuw7f2l3laboafb3nd7kzjwtc8h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959273</id>
      <parentid>1959268</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T01:49:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1959273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="411" sha1="5k77u452cdjff6d84kcndmnbw2epps1" xml:space="preserve">== Suðurkóreskt eða Suður-Kóreskt ==

Það er smá mix af notkun yfir wikipedia þannig ég er ekki alveg viss hvort ég ætti að nota. [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 9. apríl 2026 kl. 01:03 (UTC)
: Ég skil ekki alveg samhengið. En jú bandstrikið ætti að nota. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 9. apríl 2026 kl. 01:49 (UTC)</text>
      <sha1>5k77u452cdjff6d84kcndmnbw2epps1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959282</id>
      <parentid>1959273</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T09:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Suðurkóreskt eða Suður-Kóreskt */ Svar</comment>
      <origin>1959282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="703" sha1="pc02medrz1ssxmjocsj8zulcouyulnq" xml:space="preserve">== Suðurkóreskt eða Suður-Kóreskt ==

Það er smá mix af notkun yfir wikipedia þannig ég er ekki alveg viss hvort ég ætti að nota. [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 9. apríl 2026 kl. 01:03 (UTC)
: Ég skil ekki alveg samhengið. En jú bandstrikið ætti að nota. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 9. apríl 2026 kl. 01:49 (UTC)
:Árnastofnun segir nei, það á ekki að vera bandstrik. https://bin.arnastofnun.is/leit/su%C3%B0ur-k%C3%B3reskur Það ætti faktískt að laga þetta, en enginn hefur gengið í það. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 9. apríl 2026 kl. 09:18 (UTC)</text>
      <sha1>pc02medrz1ssxmjocsj8zulcouyulnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ian (söngkona)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190611</id>
    <revision>
      <id>1959271</id>
      <timestamp>2026-04-09T01:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JetLowly</username>
        <id>87476</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{Infobox person | name               = Ian | image              = Ian di Musinsa Beauty Festa Pop-Up Store 2025.jpg | image_upright      =  | alt                =  | caption            = Ian árið 2025 | birth_name         = Jeong Lee-an | birth_date         = {{birth date and age|2009|10|9}} | birth_place        = [[Seúl]], Suður-Kórea | alma_mater         = Stúlknagagnfræðiskóli Menntavísindasviði Seúl-Háskóla | occupation         = {{hlist|Söngva...“</comment>
      <origin>1959271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1436" sha1="p3afxtvdm4n98b5jj037d1yd64nxs0j" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Ian
| image              = Ian di Musinsa Beauty Festa Pop-Up Store 2025.jpg
| image_upright      = 
| alt                = 
| caption            = Ian árið 2025
| birth_name         = Jeong Lee-an
| birth_date         = {{birth date and age|2009|10|9}}
| birth_place        = [[Seúl]], Suður-Kórea
| alma_mater         = Stúlknagagnfræðiskóli Menntavísindasviði Seúl-Háskóla
| occupation         = {{hlist|Söngvari}}
| module             = {{Infobox musical artist|embed=yes
| genre             = {{hlist|[[K-pop]]}}
| instrument        = Rödd
| years_active      = 2025–núverandi
| label             = {{hlist|[[SM Entertainment|SM]]}}
| current_member_of = {{hlist|[[Hearts2hearts]]|[[SM Nation]]}}
}}
| signature          = 
}}
'''Jeong Lee-an''' ([[kóreska]]: 정이안; f. 9. október, 2009), einnig þekkt sem '''Ian''', er [[Suður-Kórea|suðurkóreskur]] söngvari. Hún er meðlimur suðurkóresku stúlknahljómsveitarinnar [[Hearts2hearts]], stofnað árið 2025 af SM Entertainment.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.chosun.com/english/kpop-culture-en/2026/02/24/GJXQ3CEHFNAWRLW7ZQRBL6KX4A/|title=Hearts2Hearts Debut Anniversary: Record Nine Rookie Awards|last=Daily|first=The Chosun|date=2026-02-24|website=The Chosun Daily|language=en|access-date=2026-04-09}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
[[Flokkur:Fólk fætt árið 2009]]
[[Flokkur:Suðurkóreskir tónlistarmenn]]</text>
      <sha1>p3afxtvdm4n98b5jj037d1yd64nxs0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959279</id>
      <parentid>1959271</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T04:56:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JetLowly</username>
        <id>87476</id>
      </contributor>
      <origin>1959279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1434" sha1="3q9wpltcsshorj4ujmzs0i4twxybbd4" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Ian
| image              = Ian di Musinsa Beauty Festa Pop-Up Store 2025.jpg
| image_upright      = 
| alt                = 
| caption            = Ian árið 2025
| birth_name         = Jeong Lee-an
| birth_date         = {{birth date and age|2009|10|9}}
| birth_place        = [[Seúl]], Suður-Kórea
| alma_mater         = Stúlknagagnfræðiskóli Menntavísindasviði Seúl-Háskóla
| occupation         = {{hlist|Söngvari}}
| module             = {{Infobox musical artist|embed=yes
| genre             = {{hlist|[[K-pop]]}}
| instrument        = Rödd
| years_active      = 2025–núverandi
| label             = {{hlist|[[SM Entertainment|SM]]}}
| current_member_of = {{hlist|[[Hearts2hearts]]|[[SM Town]]}}
}}
| signature          = 
}}
'''Jeong Lee-an''' ([[kóreska]]: 정이안; f. 9. október, 2009), einnig þekkt sem '''Ian''', er [[Suður-Kórea|suðurkóreskur]] söngvari. Hún er meðlimur suðurkóresku stúlknahljómsveitarinnar [[Hearts2hearts]], stofnað árið 2025 af SM Entertainment.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.chosun.com/english/kpop-culture-en/2026/02/24/GJXQ3CEHFNAWRLW7ZQRBL6KX4A/|title=Hearts2Hearts Debut Anniversary: Record Nine Rookie Awards|last=Daily|first=The Chosun|date=2026-02-24|website=The Chosun Daily|language=en|access-date=2026-04-09}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
[[Flokkur:Fólk fætt árið 2009]]
[[Flokkur:Suðurkóreskir tónlistarmenn]]</text>
      <sha1>3q9wpltcsshorj4ujmzs0i4twxybbd4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959283</id>
      <parentid>1959279</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T09:31:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Berserkur færði [[Ian (söngvari)]] á [[Ian (söngkona)]]: Kvk</comment>
      <origin>1959279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1434" sha1="3q9wpltcsshorj4ujmzs0i4twxybbd4" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Ian
| image              = Ian di Musinsa Beauty Festa Pop-Up Store 2025.jpg
| image_upright      = 
| alt                = 
| caption            = Ian árið 2025
| birth_name         = Jeong Lee-an
| birth_date         = {{birth date and age|2009|10|9}}
| birth_place        = [[Seúl]], Suður-Kórea
| alma_mater         = Stúlknagagnfræðiskóli Menntavísindasviði Seúl-Háskóla
| occupation         = {{hlist|Söngvari}}
| module             = {{Infobox musical artist|embed=yes
| genre             = {{hlist|[[K-pop]]}}
| instrument        = Rödd
| years_active      = 2025–núverandi
| label             = {{hlist|[[SM Entertainment|SM]]}}
| current_member_of = {{hlist|[[Hearts2hearts]]|[[SM Town]]}}
}}
| signature          = 
}}
'''Jeong Lee-an''' ([[kóreska]]: 정이안; f. 9. október, 2009), einnig þekkt sem '''Ian''', er [[Suður-Kórea|suðurkóreskur]] söngvari. Hún er meðlimur suðurkóresku stúlknahljómsveitarinnar [[Hearts2hearts]], stofnað árið 2025 af SM Entertainment.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.chosun.com/english/kpop-culture-en/2026/02/24/GJXQ3CEHFNAWRLW7ZQRBL6KX4A/|title=Hearts2Hearts Debut Anniversary: Record Nine Rookie Awards|last=Daily|first=The Chosun|date=2026-02-24|website=The Chosun Daily|language=en|access-date=2026-04-09}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
[[Flokkur:Fólk fætt árið 2009]]
[[Flokkur:Suðurkóreskir tónlistarmenn]]</text>
      <sha1>3q9wpltcsshorj4ujmzs0i4twxybbd4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959285</id>
      <parentid>1959283</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T09:32:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1959285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1445" sha1="hyg0kc3ajujt4y0qh95psx1zkgzd9gt" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Ian
| image              = Ian di Musinsa Beauty Festa Pop-Up Store 2025.jpg
| image_upright      = 
| alt                = 
| caption            = Ian árið 2025
| birth_name         = Jeong Lee-an
| birth_date         = {{birth date and age|2009|10|9}}
| birth_place        = [[Seúl]], Suður-Kórea
| alma_mater         = Stúlknagagnfræðiskóli Menntavísindasviði Seúl-Háskóla
| occupation         = {{hlist|Söngkona}}
| module             = {{Infobox musical artist|embed=yes
| genre             = {{hlist|[[K-pop]]}}
| instrument        = Rödd
| years_active      = 2025–núverandi
| label             = {{hlist|[[SM Entertainment|SM]]}}
| current_member_of = {{hlist|[[Hearts2hearts]]|[[SM Town]]}}
}}
| signature          = 
}}
'''Jeong Lee-an''' ([[kóreska]]: 정이안; f. 9. október, 2009), einnig þekkt sem '''Ian''', er [[Suður-Kórea|suðurkóreskur]] söngkona. Hún er meðlimur suðurkóresku stúlknahljómsveitarinnar [[Hearts2hearts]], stofnuð árið 2025 af SM Entertainment.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.chosun.com/english/kpop-culture-en/2026/02/24/GJXQ3CEHFNAWRLW7ZQRBL6KX4A/|title=Hearts2Hearts Debut Anniversary: Record Nine Rookie Awards|last=Daily|first=The Chosun|date=2026-02-24|website=The Chosun Daily|language=en|access-date=2026-04-09}}&lt;/ref&gt;
{{Stubbur}}
== Tilvísanir ==
[[Flokkur:Fólk fætt árið 2009]]
[[Flokkur:Suðurkóreskir tónlistarmenn]]</text>
      <sha1>hyg0kc3ajujt4y0qh95psx1zkgzd9gt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hearts2Hearts</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190612</id>
    <revision>
      <id>1959274</id>
      <timestamp>2026-04-09T04:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JetLowly</username>
        <id>87476</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{Infobox musical artist | name             = Hearts2Hearts | image            = H2H HMA26.jpg | image_upright    =  | landscape        = yes | alt              =  | caption          = Hearts2Hearts í febrúar 2026&lt;br /&gt; Vistri til hægri: Ye-on, Stella, Yuha, Ian, A-na, Juun, Carmen, and Jiwoo | alias            =  | origin           = [[Seúl]], Suður-Kórea | genre            = [[K-pop]] | years_active     = {{start date|2025}}–núverandi | label...“</comment>
      <origin>1959274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1874" sha1="pulsfo3rnu3msxr53mr3emegdgwpq1y" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name             = Hearts2Hearts
| image            = H2H HMA26.jpg
| image_upright    = 
| landscape        = yes
| alt              = 
| caption          = Hearts2Hearts í febrúar 2026&lt;br /&gt; Vistri til hægri: Ye-on, Stella, Yuha, Ian, A-na, Juun, Carmen, and Jiwoo
| alias            = 
| origin           = [[Seúl]], Suður-Kórea
| genre            = [[K-pop]]
| years_active     = {{start date|2025}}–núverandi
| label            = {{Hlist|[[SM Entertainment|SM]]|[[EMI Records|EMI]]/[[Universal Music Japan|Universal Japan]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hearts2Hearts - UNIVERSAL MUSIC JAPAN|url=https://www.universal-music.co.jp/hearts2hearts/|website=Hearts2Hearts|language=ja|access-date=September 25, 2025}}&lt;/ref&gt;}}
| current_member_of = [[SM Town]]
| current_members  = * Carmen
* Jiwoo
* Yuha
* Stella
* Juun
* A-na
* [[Ian (söngvari)|Ian]]
* Ye-on
| website          = {{URL|1=https://www.smentertainment.com/artist/hearts2hearts/|2=hearts2hearts}}
}}
'''Hearts2Hearts''' ([[kóreska]]: 하츠투하츠) líka þekkt sem '''H2H''' er suðurkóreskur stelpnahópur búið til að SM Entertainment. Hópurinn er samansettur af átta meðlimum: Carmen, Jiwoo, Yuha, Stella, Juun, A-na, Ian og Ye-on. Hópurinn debutaði 24. febrúar 2025.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Chin |first=Carmen |date=January 13, 2025 |title=SM Entertainment to debut new girl group Hearts2Hearts in February |url=https://www.nme.com/news/music/sm-entertainment-debut-new-girl-group-hearts2hearts-february-3828281 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118112544/https://www.nme.com/news/music/sm-entertainment-debut-new-girl-group-hearts2hearts-february-3828281 |archive-date=January 18, 2025 |access-date=February 1, 2025 |work=[[NME]]}}&lt;/ref&gt;
[[Flokkur:Suðurkóreskar hljómsveitir]]
[[Flokkur:Stelpuhljómsveitir]]
[[Flokkur:Stofnað 2025]]</text>
      <sha1>pulsfo3rnu3msxr53mr3emegdgwpq1y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959275</id>
      <parentid>1959274</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T04:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JetLowly</username>
        <id>87476</id>
      </contributor>
      <origin>1959275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1893" sha1="llggk6l61zubiod72omheqf4jedt16p" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name             = Hearts2Hearts
| image            = H2H HMA26.jpg
| image_upright    = 
| landscape        = yes
| alt              = 
| caption          = Hearts2Hearts í febrúar 2026&lt;br /&gt; Vistri til hægri: Ye-on, Stella, Yuha, Ian, A-na, Juun, Carmen, and Jiwoo
| alias            = 
| origin           = [[Seúl]], Suður-Kórea
| genre            = [[K-pop]]
| years_active     = {{start date|2025}}–núverandi
| label            = {{Hlist|[[SM Entertainment|SM]]|[[EMI Records|EMI]]/[[Universal Music Japan|Universal Japan]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hearts2Hearts - UNIVERSAL MUSIC JAPAN|url=https://www.universal-music.co.jp/hearts2hearts/|website=Hearts2Hearts|language=ja|access-date=September 25, 2025}}&lt;/ref&gt;}}
| current_member_of = [[SM Town]]
| current_members  = * Carmen
* Jiwoo
* Yuha
* Stella
* Juun
* A-na
* [[Ian (söngvari)|Ian]]
* Ye-on
| website          = {{URL|1=https://www.smentertainment.com/artist/hearts2hearts/|2=hearts2hearts}}
}}
'''Hearts2Hearts''' ([[kóreska]]: 하츠투하츠) líka þekkt sem '''H2H''' er suðurkóreskur stelpnahópur búið til að SM Entertainment. Hópurinn er samansettur af átta meðlimum: Carmen, Jiwoo, Yuha, Stella, Juun, A-na, Ian og Ye-on. Hópurinn debutaði 24. febrúar 2025.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Chin |first=Carmen |date=January 13, 2025 |title=SM Entertainment to debut new girl group Hearts2Hearts in February |url=https://www.nme.com/news/music/sm-entertainment-debut-new-girl-group-hearts2hearts-february-3828281 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118112544/https://www.nme.com/news/music/sm-entertainment-debut-new-girl-group-hearts2hearts-february-3828281 |archive-date=January 18, 2025 |access-date=February 1, 2025 |work=[[NME]]}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
[[Flokkur:Suðurkóreskar hljómsveitir]]
[[Flokkur:Stelpuhljómsveitir]]
[[Flokkur:Stofnað 2025]]</text>
      <sha1>llggk6l61zubiod72omheqf4jedt16p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959276</id>
      <parentid>1959275</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T04:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JetLowly</username>
        <id>87476</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>JetLowly færði [[Hearts2hearts]] á [[Hearts2Hearts]]</comment>
      <origin>1959275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1893" sha1="llggk6l61zubiod72omheqf4jedt16p" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name             = Hearts2Hearts
| image            = H2H HMA26.jpg
| image_upright    = 
| landscape        = yes
| alt              = 
| caption          = Hearts2Hearts í febrúar 2026&lt;br /&gt; Vistri til hægri: Ye-on, Stella, Yuha, Ian, A-na, Juun, Carmen, and Jiwoo
| alias            = 
| origin           = [[Seúl]], Suður-Kórea
| genre            = [[K-pop]]
| years_active     = {{start date|2025}}–núverandi
| label            = {{Hlist|[[SM Entertainment|SM]]|[[EMI Records|EMI]]/[[Universal Music Japan|Universal Japan]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hearts2Hearts - UNIVERSAL MUSIC JAPAN|url=https://www.universal-music.co.jp/hearts2hearts/|website=Hearts2Hearts|language=ja|access-date=September 25, 2025}}&lt;/ref&gt;}}
| current_member_of = [[SM Town]]
| current_members  = * Carmen
* Jiwoo
* Yuha
* Stella
* Juun
* A-na
* [[Ian (söngvari)|Ian]]
* Ye-on
| website          = {{URL|1=https://www.smentertainment.com/artist/hearts2hearts/|2=hearts2hearts}}
}}
'''Hearts2Hearts''' ([[kóreska]]: 하츠투하츠) líka þekkt sem '''H2H''' er suðurkóreskur stelpnahópur búið til að SM Entertainment. Hópurinn er samansettur af átta meðlimum: Carmen, Jiwoo, Yuha, Stella, Juun, A-na, Ian og Ye-on. Hópurinn debutaði 24. febrúar 2025.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Chin |first=Carmen |date=January 13, 2025 |title=SM Entertainment to debut new girl group Hearts2Hearts in February |url=https://www.nme.com/news/music/sm-entertainment-debut-new-girl-group-hearts2hearts-february-3828281 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118112544/https://www.nme.com/news/music/sm-entertainment-debut-new-girl-group-hearts2hearts-february-3828281 |archive-date=January 18, 2025 |access-date=February 1, 2025 |work=[[NME]]}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
[[Flokkur:Suðurkóreskar hljómsveitir]]
[[Flokkur:Stelpuhljómsveitir]]
[[Flokkur:Stofnað 2025]]</text>
      <sha1>llggk6l61zubiod72omheqf4jedt16p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1959278</id>
      <parentid>1959276</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T04:37:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JetLowly</username>
        <id>87476</id>
      </contributor>
      <origin>1959278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1894" sha1="hs415w57g1od6f9pqnn6lsnc75w8cvr" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name             = Hearts2Hearts
| image            = H2H HMA26.jpg
| image_upright    = 
| landscape        = yes
| alt              = 
| caption          = Hearts2Hearts í febrúar 2026&lt;br /&gt; Vistri til hægri: Ye-on, Stella, Yuha, Ian, A-na, Juun, Carmen, and Jiwoo
| alias            = 
| origin           = [[Seúl]], Suður-Kórea
| genre            = [[K-pop]]
| years_active     = {{start date|2025}}–núverandi
| label            = {{Hlist|[[SM Entertainment|SM]]|[[EMI Records|EMI]]/[[Universal Music Japan|Universal Japan]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hearts2Hearts - UNIVERSAL MUSIC JAPAN|url=https://www.universal-music.co.jp/hearts2hearts/|website=Hearts2Hearts|language=ja|access-date=September 25, 2025}}&lt;/ref&gt;}}
| current_member_of = [[SM Town]]
| current_members  = * Carmen
* Jiwoo
* Yuha
* Stella
* Juun
* A-na
* [[Ian (söngvari)|Ian]]
* Ye-on
| website          = {{URL|1=https://www.smentertainment.com/artist/hearts2hearts/|2=hearts2hearts}}
}}
'''Hearts2Hearts''' ([[kóreska]]: 하츠투하츠) einnig þekkt sem '''H2H''' er suðurkóreskur stelpnahópur búið til að SM Entertainment. Hópurinn er samansettur af átta meðlimum: Carmen, Jiwoo, Yuha, Stella, Juun, A-na, Ian og Ye-on. Hópurinn debutaði 24. febrúar 2025.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Chin |first=Carmen |date=January 13, 2025 |title=SM Entertainment to debut new girl group Hearts2Hearts in February |url=https://www.nme.com/news/music/sm-entertainment-debut-new-girl-group-hearts2hearts-february-3828281 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118112544/https://www.nme.com/news/music/sm-entertainment-debut-new-girl-group-hearts2hearts-february-3828281 |archive-date=January 18, 2025 |access-date=February 1, 2025 |work=[[NME]]}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
[[Flokkur:Suðurkóreskar hljómsveitir]]
[[Flokkur:Stelpuhljómsveitir]]
[[Flokkur:Stofnað 2025]]</text>
      <sha1>hs415w57g1od6f9pqnn6lsnc75w8cvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hearts2hearts</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190613</id>
    <redirect title="Hearts2Hearts" />
    <revision>
      <id>1959277</id>
      <timestamp>2026-04-09T04:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JetLowly</username>
        <id>87476</id>
      </contributor>
      <comment>JetLowly færði [[Hearts2hearts]] á [[Hearts2Hearts]]</comment>
      <origin>1959277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="9ncp0byak0qwx26udh7mz4zszc35sph" xml:space="preserve">#tilvísun [[Hearts2Hearts]]</text>
      <sha1>9ncp0byak0qwx26udh7mz4zszc35sph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ian (söngvari)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190614</id>
    <redirect title="Ian (söngkona)" />
    <revision>
      <id>1959284</id>
      <timestamp>2026-04-09T09:31:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <comment>Berserkur færði [[Ian (söngvari)]] á [[Ian (söngkona)]]: Kvk</comment>
      <origin>1959284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="p508yflvw69mznxkf4lrmdumo5cgh4g" xml:space="preserve">#tilvísun [[Ian (söngkona)]]</text>
      <sha1>p508yflvw69mznxkf4lrmdumo5cgh4g</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>