Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2256 1960990 1959798 2026-04-24T00:41:27Z TKSnaevarr 53243 1960990 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Lýðveldið Frakkland | nafn_í_eignarfalli = Frakklands | nafn_á_frummáli = {{nobold|République française}} | fáni = Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg | skjaldarmerki = Armoiries_république_française.svg | kjörorð = Liberté, égalité, fraternité | kjörorð_tungumál=franska | kjörorð_þýðing=[[Frelsi, jafnrétti, bræðralag]] | þjóðsöngur = [[La Marseillaise]]<br /> | staðsetningarkort = EU-France_(orthographic_projection).svg | höfuðborg = [[París]] | tungumál = [[Franska]] | stjórnarfar = [[Lýðveldi]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Frakklands|Forseti]] | titill_leiðtoga2 =[[Forsætisráðherra Frakklands|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1 = [[Emmanuel Macron]] | nafn_leiðtoga2 =[[Sébastien Lecornu]] | staða = Stofnun | atburður1 = [[Verdun-samningurinn]] | dagsetning1 = 843 | atburður2 = Núgildandi stjórnarskrá | dagsetning2 = 1958 | ESBaðild=[[25. mars]] [[1957]] | flatarmál = 640.679 | stærðarsæti = 42 | hlutfall_vatns = 0,86 | fólksfjöldi = 68.042.591 | mannfjöldaár = 2023 | mannfjöldasæti = 20 | íbúar_á_ferkílómetra = 121 | VLF = 2.954 | VLF_ár = 2020 | VLF_sæti = 10 | VLF_á_mann = 45.454 | VLF_á_mann_sæti = 26 | VÞL = {{hækkun}} 0.901 | VÞL_ár = 2019 | VÞL_sæti = 26 | gjaldmiðill = [[Evra]] | tímabelti = [[UTC]]+1 (+2 [[Evrópskur sumartími|á sumrin]]) | umferð=hægra | tld = fr | símakóði = 33 |}} '''Frakkland''' eða '''Lýðveldið Frakkland''', ([[franska]] ''République française'' eða ''France'') er land í Vestur-[[Evrópa|Evrópu]] sem nær frá Miðjarðarhafi í suðri að [[Ermarsund]]i í norðri og frá [[Rín (fljót)|Rín]] í austri að [[Atlantshaf]]i í vestri. Vegna lögunar landsins gengur það oft undir heitinu „sexhyrningurinn“ (fr. ''Hexagone'') hjá Frökkum sjálfum. Í Evrópu á Frakkland landamæri að [[Belgía|Belgíu]], [[Lúxemborg]], [[Þýskaland]]i, [[Sviss]], [[Ítalía|Ítalíu]], [[Mónakó]], [[Spánn|Spáni]] og [[Andorra]], en [[handanhafssýsla|handanhafssýslur]] þess í öðrum heimsálfum eiga landamæri að [[Brasilía|Brasilíu]], [[Súrínam]] og [[Hollensku Antillaeyjar|Hollensku Antillaeyjum]]. Landið tengist [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]] gegnum [[Ermarsundsgöng]]in. Frakkland skiptist í 18 héruð (þar af 5 utan Evrópu) sem ná yfir samanlagt 643.801 km². Þar búa yfir 68 milljónir manna. Frakkland er [[einingarríki]] sem býr við [[forsetaþingræði]]. Höfuðborg landsins er [[París]] sem er jafnframt efnahagsleg og menningarleg höfuðborg. Aðrar stórar borgir eru [[Lyon]], [[Marseille]], [[Toulouse]], [[Bordeaux]], [[Lille]] og [[Nice]]. Frakkland og hjálendur þess ná yfir 12 [[tímabelti]], sem er það mesta sem þekkist. Elstu merki um byggð í Frakklandi eru frá [[fornsteinöld]]. Á [[járnöld]] settust [[Keltar]] sem nefndust [[Gallar]] að þar sem Frakkland er nú. [[Rómaveldi]] lagði landið undir sig árið [[51 f.Kr.]] og [[franska]] þróaðist sem tungumál út frá blöndun gallverskrar og rómverskrar menningar. Hinir [[Germanar|germönsku]] [[Frankar]] lögðu landið undir sig árið 476 og stofnuðu þar konungsríkið [[Frankía|Frankíu]] sem varð kjarni veldis [[Karlungar|Karlunga]]. Með [[Verdun-samningurinn|Verdun-samningnum]] 843 var ríkinu skipt og [[Vestur-Frankía]] varð [[konungsríkið Frakkland]] árið 987. Frakkland var öflugt [[lénsveldi]] á [[hámiðaldir|hámiðöldum]] en átök um yfirráð yfir lénum milli frönsku og ensku konungsættanna leiddu til [[Hundrað ára stríðið|hundrað ára stríðsins]] á 14. og 15. öld. Þá tók að verða til sérstök frönsk sjálfsmynd. Eftir lok stríðsins blómstraði frönsk menning í [[franska endurreisnin|frönsku endurreisninni]] milli 15. og 17. aldar. Um leið átti landið í átökum við [[Spánn|Spán]] og [[Heilaga rómverska ríkið]] og kom sér upp [[Franska heimsveldið|nýlenduveldi]] sem á 20. öld var það annað stærsta í heimi á eftir [[Breska heimsveldið|breska heimsveldinu]]. Eftir borgarastyrjaldir á 17. öld blómstraði Frakkland undir stjórn [[Loðvík 14.|Loðvíks 14.]]. Á 18. öld beið það ósigra gegn Bretlandi í [[Sjö ára stríðið|sjö ára stríðinu]], studdi sjálfstæði [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] en varð sjálft vettvangur [[Franska byltingin|frönsku byltingarinnar]] sem steypti konungi af stóli og stofnaði [[Fyrsta franska lýðveldið|lýðveldi]] árið 1789. Frakklandi náði hátindi sem hernaðarveldi undir stjórn [[Napóleon Bónaparte|Napóleons Bónaparte]] í upphafi 19. aldar. Hann lagði undir sig stærstan hluta af meginlandi Evrópu og stofnaði [[fyrsta franska keisaradæmið]]. [[Frönsku byltingarstríðin]] og [[Napóleonsstyrjaldirnar]] höfðu mikil áhrif á þróun Evrópu og mannkynssöguna alla. Hrun keisaradæmisins var upphafið að hnignunartímabili og endurteknum stjórnarkreppum fram að stofnun [[Þriðja franska lýðveldið|þriðja franska lýðveldisins]] í [[Fransk-prússneska stríðið|fransk-prússneska stríðinu]] 1870. Í kjölfarið blómstruðu vísindi og listir og efnahagsuppgangur varð á tímabilinu sem kallað var ''[[Belle Époque]]'' („fagra tímabilið“). Frakkland var einn Bandamanna í [[fyrri heimsstyrjöld]] og [[síðari heimsstyrjöld]] þar sem landið var að hluta hernumið af [[Þýskaland|Þjóðverjum]] frá 1940 til 1944. Eftir stríð var [[fjórða franska lýðveldið]] stofnað, en það leystist upp eftir ósigra Frakka í [[styrjöldin í Alsír|styrjöldinni í Alsír]]. [[Fimmta franska lýðveldið]] var stofnað af [[Charles de Gaulle]] árið 1958. Nær allar nýlendur Frakka fengu sjálfstæði eftir 1960, en margar þeirra hafa enn mikil stjórnmálaleg, menningarleg og efnahagsleg tengsl við Frakkland. Frakkland hefur lengi talist vera miðstöð [[list]]a, [[vísindi|vísinda]] og [[heimspeki]]. Landið er í 5. sæti yfir fjölda færslna á [[Heimsminjaskrá UNESCO]] og er vinsælasta ferðamannaland heims, með yfir 89 milljón ferðamenn árið 2018. Frakkland er [[þróað ríki]] og [[lönd eftir landsframleiðslu (nafnvirði)|sjöunda stærsta hagkerfi heims að nafnvirði]], og það níunda stærsta kaupmáttarjafnað. Landið situr hátt á listum yfir [[menntun]], [[heilbrigðisþjónusta|heilbrigðisþjónustu]], [[lífslíkur]] og [[vísitala um þróun lífsgæða|lífsgæði]]. Á heimsvísu er Frakkland enn [[stórveldi]] og á fast sæti í [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna|Öryggisráði Sameinuðu þjóðanna]]. Frakkland er meðal stofnaðila [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] og [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]]. Það á aðild að [[G7]], [[Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu]] og [[Samtök frönskumælandi ríkja|Samtökum frönskumælandi ríkja]]. == Saga == {{Aðalgrein|Saga Frakklands}} Frakkland nútímans tekur yfir svipað svæði og hið forna hérað [[Gallía]] þar sem [[Gallar]] bjuggu en þeir voru [[Keltar|keltnesk]] þjóð. Á fyrstu öld fyrir Krist var Gallía innlimuð í [[Rómaveldi]] og tóku íbúarnir upp latneska tungu og menningu. [[Kristni]] skaut rótum í landinu á annarri og þriðju öld eftir Krist. Á fjórðu öld tóku [[Germanir|germanskir]] ættflokkar að streyma yfir [[Rín (fljót)|Rín]] sem markaði austurlandamæri Gallíu. Í þeim hópi voru [[Frankar]] mest áberandi en af þeim er nafn Frakklands dregið. Samfelld tilvist Frakklands sem sérstaks ríkis er talin hefjast á 9. öld þegar Frankaveldi [[Karlamagnús]]ar skiptist í vestur- og austurhluta. Austurhlutinn náði þá yfir það svæði sem nú er [[Þýskaland]] og er þessi skipting oft einnig talin marka upphaf Þýskalands. [[Mynd:Bayeux Tapestry scene57 Harold death.jpg|thumb|266x266dp|Normandíbúar lögðu undir sig England árið 1066.]] Normannar lögðu undir sig England árið 1066 sem síðar leiddi til togstreitu milli afkomenda [[Vilhjálmur 1. Englandskonungur|Vilhjálms sigursæla]] hertoga af Normandí og konunga Frakklands í hinu svokallaða [[Hundrað ára stríðið|hundrað ára stríði]]. Frakkland var [[Konungsríkið Frakkland|konungsríki]] allt til ársins [[1792]] þegar [[Fyrsta franska lýðveldið|lýðveldi]] var komið á í kjölfar [[Franska byltingin|frönsku byltingarinnar]]. [[Napóleon Bónaparte]] náði svo undirtökum í lýðveldinu og lýsti sjálfan sig [[Keisari|keisara]] [[1804]]. Napóleon lagði undir sig stóran hluta Evrópu með landvinningum og með því að koma skyldmennum til áhrifa í mörgum konungsríkjum þess tíma. Napóleon var settur af árið [[1815]] og var gamla konungsríkið endurreist. Það var svo afnumið með [[Annað franska lýðveldið|öðru lýðveldinu]] sem síðar var afnumið með öðru keisaraveldinu undir forustu [[Napóleon III|bróðursonar Napóleons]]. Honum var svo steypt af stóli og [[Þriðja franska lýðveldið|þriðja lýðveldið]] aftur komið á [[1870]]. Í síðari heimsstyrjöldinni hernámu Þjóðverjar norðanvert Frakkland, en svonefnd [[Vichystjórnin|Vichystjórn]] stýrði suðurhlutanum. Að stríðinu loknu var stofnsett svokallað [[Fjórða franska lýðveldið|fjórða lýðveldi]] sem varð loks [[Fimmta franska lýðveldið|fimmta lýðveldið]] með stjórnskipunarbreytingum sem samþykktar voru í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1958. Frakkland var meðal sigurvegara í [[Fyrri heimsstyrjöld|fyrri]] og [[Seinni heimsstyrjöld|seinni]] heimsstyrjöldinni en hafði enga burði eftir stríðin til að viðhalda stórveldisstöðu sinni í heiminum. Eftir stríðið hafa tekist sættir með Frökkum og Þjóðverjum og hefur samvinna þessara þjóða verið kjarninn í stofnunum eins og Evrópusambandinu en Frakkar hafa verið hvað harðastir stuðningsmenn þess að efla samstarf Evrópuríkja á sviði stjórnmála, varnar- og öryggismála. == Landfræði == [[Mynd:France radar 2.jpg|left|thumb|Hæðakort af Frakklandi.]] Landamæri Frakklands í Evrópu eru 2970 km að lengd og snúa að eftirtöldum átta ríkjum: [[Spánn|Spáni]] (650 km), [[Belgía|Belgíu]] (620 km), [[Sviss]] (572 km), [[Ítalía|Ítalíu]] (515 km), [[Þýskaland]]i (450 km), [[Lúxemborg]] (73 km), [[Andorra]] (57 km) og [[Mónakó]] (4,5 km). Í Suður-Ameríku á [[Franska Gvæjana]] landamæri að [[Brasilía|Brasilíu]] (580 km) og [[Súrínam]] (520 km). [[Saint-Martin-ey]] í [[Antillaeyjar|Antillaeyjaklasanum]] skiptist milli Frakklands og Hollands. Loks gera Frakkar tilkall til svonefndrar [[Terre Adélie]] á Suðurskautslandinu. Stjórnsýsla á þessum yfirráðasvæðum Frakklands er með ýmsum hætti og ganga þau eftir því undir fjölbreytilegum nöfnum, allt frá „handanhafssýslu“ til „handanhafssvæðis“. Meginland Frakklands einkennist af mjög fjölbreyttu landslagi, allt frá flatlendinu með norður- og vesturströndinni að fjallakeðjunum í suðaustri ([[Alparnir|Ölpunum]]) og suðvestri ([[Pýreneafjöll]]um). Í frönsku Ölpunum er hæsti fjallstindur í vestanverðri Evrópu, [[Mont Blanc]], sem er talinn 4810 m. Í landinu er víða fjalllendi sem er eldra að uppruna, til að mynda [[Franska miðhálendið|miðhálendið]] (''[[Massif Central]]''), [[Júrafjöll]], [[Vogesafjöll]] og loks [[Ardennafjöll]] sem eru bæði klettótt og vaxin þéttum skógi. Frakkar njóta þess einnig að eiga mikið kerfi vatnsfalla en helstu fljótin eru [[Leira (fljót)|Leira]], [[Rón]] (kemur upp í Sviss), [[Garonne]] (kemur upp á [[Spáni]]), [[Signa (á)|Signa]] og nokkur hluti árinnar [[Rín (fljót)|Rín]], en einnig [[Somme]] og [[Vilaine]]. [[Meuse]] er eina stórfljótið í Frakklandi sem hefur ekki verið aðlagað skipaumferð. Landsvæði Frakklands í [[Evrópu]] er 544 000 km², en með svæðunum utan Evrópu fer sú tala upp í 640 000. Vegna mikils fjölda franskra yfirráðasvæða um allan heim sem snúa að [[haf]]i ræður Frakkland yfir annarri stærstu [[efnahagslögsaga|efnahagslögsögu]] heims á eftir Bandaríkjunum, samtals mælist hún 11.035.000 km². == Stjórnmál == === Stjórnarfar === Frakkland er [[einingarríki]] þar sem stjórnskipan byggir á [[forsetaþingræði]].<ref>{{Cite web |title=Constitutional Limits on Government: Country Studies – France |url=https://www.democracyweb.org/limits/france.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828081904/http://democracyweb.org/limits/france.php |archive-date=28 August 2013 |access-date=30 September 2013 |website=Democracy Web: Comparative studies in Freedom}}</ref> Landið á sér langa lýðræðishefð sem mótað hefur stjórnmál, menningu og sjálfsmynd frönsku þjóðarinnar.<ref name=":1">{{Cite web |title=France {{!}} History, Map, Flag, Capital, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/France |access-date=27 August 2021 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |archive-date=14 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614044325/https://www.britannica.com/place/France |url-status=live }}</ref> Stjórnskipan landsins hefur oft tekið stakkaskiptum en núgildandi stjórnskipan er kennd við [[fimmta franska lýðveldið]] og var tekin upp með samþykkt nýrrar stjórnarskrár [[1958]].<ref>{{Cite book |first=Helen |last=Drake |title=Contemporary France |date=2011 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-333-79243-8 |page=[https://books.google.com/books?id=7L8cBQAAQBAJ&pg=PA95 95] |doi=10.1007/978-0-230-36688-6}}</ref> Með þeirri stjórnarskrá var horfið frá hreinu [[þingræði]] og völd forseta styrkt verulega á kostnað löggjafarþingsins í því skyni að koma á meiri stöðugleika í stjórnmálum landsins en ríkt hafði í tíð þriðja og fjórða lýðveldisins.<ref name=":1"/> Framkvæmdavaldið er í höndum tveggja embættismanna. Annarsvegar er það [[forseti Frakklands]] sem er kjörinn beint af kjósendum til fimm ára í senn.<ref>{{Cite web |title=Le quinquennat : le référendum du 24 Septembre 2000 |trans-title=The 5-year term: referendum of 24 September 2000 |url=http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/quinquennat/index.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100812105736/http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/quinquennat/index.shtml |archive-date=12 August 2010 |language=fr}}</ref> Hins vegar er það [[Forsætisráðherra Frakklands|forsætisráðherrann]] sem skipaður er af forsetanum til að [[ríkisstjórnarleiðtogi|leiða ríkisstjórn]]. Forsetinn hefur vald til þess að [[þingrof|rjúfa þing]] og til þess að leggja mál beint í [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] án aðkomu þingsins. Forseti skipar einnig dómara og aðra embættismenn auk þess sem hann skrifar undir samninga við önnur ríki og er æðsti yfirmaður alls [[Frakklandsher|herafla landsins]]. Hlutverk forsætisráðherra snýr hins vegar meira að innanlandsmálum og daglegum ríkisrekstri.<ref>{{Cite web |date=13 March 2013 |title=The French National Assembly – Constitution of October 4, 1958 |url=http://www.assemblee-nationale.fr/english/8ab.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313212736/http://www.assemblee-nationale.fr/english/8ab.asp |archive-date=13 March 2013 |access-date=27 August 2021}}</ref> [[Franska þingið]] fer með löggjafarvaldið og skiptist í tvær þingdeildir. [[Franska þjóðþingið|Þjóðþingið]] (Assemblée nationale) er neðri deildin en [[franska öldungadeildin|öldungadeildin]] (Sénat) er efri deildin.<ref>{{Cite web |title=The National Assembly and the Senate&nbsp;– General Characteristics of the Parliament |url=http://www.assemblee-nationale.fr/english/synthetic_files/file_4.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205055025/http://www.assemblee-nationale.fr/english/synthetic_files/file_4.asp |archive-date=5 December 2008 |website=Assemblée Nationale}}</ref> Á þjóðþinginu sitja 577 fulltrúar sem kjörnir eru af almenningi úr [[einmenningskjördæmi|einmenningskjördæmum]] til fimm ára í senn.<ref>{{Cite web |title=Election of deputies |url=http://www.assemblee-nationale.fr/english/election.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110704054719/http://www.assemblee-nationale.fr/english/election.asp |archive-date=4 July 2011 |website=Assemblée Nationale}}</ref> Þingmenn efri deildar eru hins vegar kjörnir af fulltrúum sveitar- og hérðasstjórna. Kjörtímabil þeirra er sex ár og er kosið um helming sæta í öldungadeildinni á þriggja ára fresti.<ref>{{Cite web |title=The senatorial elections |url=http://www.senat.fr/lng/en/election_senateurs.html |website=Sénate |access-date=30 July 2010 |archive-date=15 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110615001205/http://www.senat.fr/lng/en/election_senateurs.html |url-status=dead }}</ref> Þjóðþingið er mun valdameira en öldungadeildin og getur samþykkt löggjöf gegn vilja öldungadeildar auk þess sem þjóðþingið getur vikið forsætisráðherra úr embætti.<ref>{{Cite web |date=18 August 2007 |title=Le role du Sénat |trans-title=What is the purpose of the Senate? |url=http://www.politique.net/2007081801-le-role-du-senat.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100618060857/http://www.politique.net/2007081801-le-role-du-senat.htm |archive-date=18 June 2010 |language=fr}}</ref> === Stjórnsýslustig === [[Mynd:Regions France 2016.svg|thumb|261x261dp|Héruð Frakklands]] Stjórnsýslustig í Frakklandi eru mörg. Ríkið skiptist í 18 '''stjórnsýsluhéruð''', 13 héruð í Evrópu og 5 utan álfunnar svonefnd „handanhafshéruð“. Þessi héruð skiptast síðan í 101 '''sýslu'''. Þær eru tölusettar (í stórum dráttum eftir stafrófsröð) og ráðast póstnúmer, skráningarnúmer ökutækja og fleira af því. Sýslurnar skiptast síðan í 342 '''sýsluhverfi''' ''(franska: arrondissements)''. Þau hafa enga kjörna fulltrúa og þjóna eingöngu tæknilegu hlutverki í skipulagi ríkisstofnana. Sýsluhverfin skiptast síðan niður í 2.054 '''kantónur''' ''(franska: cantons)'' sem eru fyrst og fremst kosningakjördæmi. Sýsluhverfin skiptast einnig í 34.945 '''sveitarfélög''' ''(franska: communes)'' er hafa kjörinnar sveitastjórnir. Héruðin, sýslurnar og sveitarfélögin kallast „umdæmi“ ''(franska: collectivités territoriales)'', en það þýðir að þau hafa á að skipa bæði kjörnum fulltrúum og framkvæmdavaldi ólíkt því sem gildir um sýsluhverfin og kantónurnar. Fimm af ofangreindum sýslum eru svonefndar „handanhafssýslur“ er falla saman við handanhafshéruðin fimm. Þau eru fullgildur hluti Frakklands (og þar með Evrópusambandsins) og hafa þannig að mestu sömu stöðu og sýslur á meginlandi Frakklands. == Lýðfræði == {{Aðalgrein|Lýðfræði Frakklands}} === Mannfjöldi === Íbúafjöldi í Frakklandi er um 63 milljónir (2006). [[Manntal]] fór fram með reglulegu millibili frá árinu 1801 en frá árinu 2004 hefur mannfjöldaskráin verið haldin óslitið. Fjölgun íbúa í Frakklandi er einhver sú mesta í Evrópu og stafar það bæði af tiltölulega hárri fæðingatölu og miklum fjölda innflytjenda. Engu að síður fjölgar öldruðum í Frakklandi hlutfallslega mjög ört vegna hækkandi meðalaldurs og sökum þess að fjölmennar kynslóðir eftirstríðsáranna eru nú farnar að bætast í þann hóp. {| border="0" width="100%" | [[Mynd:france cities.png|thumb|left|230px|Borgarsvæði í Frakklandi með 100 000 íbúum eða fleiri]] |[[Mynd:Population of France.svg|thumb|400px|right|Mannfjöldaþróun milli áranna [[1960]] og [[2010]] (tölurnar eru fengnar frá [[Department of Economic and Social Affairs|DESA]], 2012). Tölurnar sýna milljónir íbúa.]] |} [[Mynd:MSM sunset 02.JPG|thumb|408x408dp|Mont Saint-Michel í Normandí]] === Trúarbrögð === Eins og í ýmsum öðrum Evrópuríkjum telst ekki við hæfi í Frakklandi að ríkið grennslist fyrir um trúarlíf þegnanna. Ýmsar sjálfstæðar stofnanir stunda þó slíkar rannsóknir. Meðal annars fer fram á þriggja ára fresti könnun á vegum stofnunarinnar CSA. Samkvæmt könnun frá árinu 2004, sem náði til úrtaks 18.068 Frakka, segjast 64,3% [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólskrar trúar]] en 27% segjast vera [[Guðleysi|guðleysingjar]]. Hlutfall kaþólskra hafði þá fallið úr 69% á þremur árum. Þannig teljast um 30 milljónir fullorðinna Frakka kaþólskrar trúar en fjórar milljónir alls tilheyra öðrum trúarbrögðum, fyrst og fremst [[íslam]] og mótmælendakirkjum. Flestir hinna kaþólsku segjast ekki leggja rækt við trúna. Samkvæmt könnun á vegum stofnunarinnar IFOP, sem fram fór í apríl árið 2004, segjast 44% Frakka [[Trúleysi|ekki trúaðir]]. Árið 1947 var sá hópur ekki nema 20% þjóðarinnar. == Menning == {{Aðalgrein|Frönsk menning}} === Bókmenntir === {{Aðalgrein|Franskar bókmenntir}} [[Mynd:Molière - Nicolas Mignard (1658).jpg|thumb|upright|[[Molière]] er vinsælasta gamanleikaskjáld Frakka.<ref>[http://www.comedie-francaise.fr/histoire-et-patrimoine?id=525 „Auteurs et répertoires“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100919234251/http://comedie-francaise.fr/histoire-et-patrimoine?id=525 |date=2010-09-19 }} - Opinber síða Comédie Française</ref>]] Elstu bókmenntir Frakka voru samdar á [[Miðaldir|miðöldum]] en þá var ekkert eitt tungumál talað á því landsvæði sem í dag tilheyrir Frakklandi. [[Franska]] var enn að verða til úr [[Latína|latínu]] snemma á miðöldum og ýmsar mállýskur voru talaðar en engin réttritun. Höfundar franskra mimðaldabókmennta eru ókunnir, sem sem höfundar verkanna ''[[Tristan og Ísold]]'' og ''[[Lancelot og hið heilaga gral]]''. Ýmiss franskur miðaldakveðskapur sótti innblástur til þjóðsagna, til dæmis [[Rolandskvæði]]. „Roman de Renart“, sem [[Perrout de Saint Cloude]] samdi árið 1175, segir söguna af [[Reynard]] (refinum) og er annað dæmi um snemmfranskar bókmenntir. Nöfn nokkurra höfunda eru þekkt, þar á meðal [[Chrétien de Troyes]] og [[Vilhjálmur 9. af Aquitaniu]], sem ritaði á [[Okkitíska|okkitísku]]. [[Mynd:Bonnat Hugo001z.jpg|thumb|left|upright|left|[[Victor Hugo]] er meðal mikilvægustu skáldsagnahöfunda og skálda Frakka og er stundum talinn merkasti höfundur Frakka fyrr og síðar.<ref>{{[https://www.lecavalierbleu.com/images/30/extrait_75.pdf „Victor Hugo est le plus grand écrivain français“]}}</ref>]] [[François Rabelais]] var mikilvægur höfundur á [[16. öldin|16. öld]] og hafði töluverð áhrif á orðaforða og myndmál nútíma frönsku. Á [[17. öldin|17. öld]] höfðu leikrit eftir [[Pierre Corneille]], [[Jean Racine]] og Molière, sem og [[siðfræði]]leg og [[heimspeki]]leg rit eftir [[Blaise Pascal]] og [[René Descartes]] mikil áhrif á frönsku yfirstéttina og urðu enn fremur mikilvægar fyrirmyndir næstu kynslóða franskra rithöfunda, þar á meðal fyrir höfunda á borð við [[Jean de La Fontaine]], sem var mikilvægt skáld á 17. öld. Franskar bókmenntir og kveðskapur stóðu í miklum blóma á [[18. öldin|18.]] og [[19. öldin|19. öld]]. Á 18. öld voru til að mynda að störfum rithöfundar eins og [[Voltaire]], [[Denis Diderot]] og [[Jean-Jacques Rousseau]], sem allir fengust við heimspeki. [[Charles Perrault]] var mikilvirkur höfundur barnabókmennta og skrifaði til dæmis víðkunnar sögur svo sem um [[stígvélaði kötturinn|stígvélaða köttinn]], [[Öskubuska|Öskubusku]], [[Þyrnirós (ævintýri)|Þyrnirós]] og [[Bláskeggur|Bláskegg]]. [[Mynd:Charles Baudelaire2.jpg|thumb|upright|[[Charles Baudelaire]], 19. aldar rithöfundur, skáld og þýðandi.]] Við upphaf 19. aldarinnar var [[táknsæisstefna]]n mikilvæg hreyfing í frönskum bókmenntum en til hennar heyrðu meðal annarra skáld á borð við [[Charles Baudelaire]], [[Paul Verlaine]] og [[Stéphane Mallarmé]].<ref>{{cite web |url=http://users.skynet.be/litterature/symbolisme/symbolismefrancais.htm |title=„Le symbolisme français“ |access-date=2011-03-07 |archive-date=2018-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180307192737/http://users.skynet.be/litterature/symbolisme/symbolismefrancais.htm |url-status=dead }}</ref> Á 19. öld voru einnig að störfum rithöfundarnir [[Victor Hugo]] (''[[Vesalingarnir]]'' og ''[[Hringjarinn í Notre-Dame]]''), [[Alexandre Dumas]] (''[[Skytturnar þrjár]]'' og ''[[Greifinn af Monte-Cristo]]'') og [[Jules Verne]] (''[[Sæfarinn: Ferðin kring um hnöttinn neðansjávar]]'' og ''[[Leyndardómar Snæfellsjökuls]]''). Sá síðastnefndi var mikilvægur brautryðjandi [[Vísindaskáldskapur|vísindaskáldskapar]]. Meðal annarra skáldsagnahöfunda 19. aldar má nefna [[Émile Zola]], [[Honoré de Balzac]], [[Guy de Maupassant]], [[Théophile Gautier]] og [[Stendhal]]. [[Prix Goncourt]] eru frönsk bókmenntaverðlaun sem voru fyrst veitt árið [[1903]].<ref>[http://www.academie-goncourt.fr/?article=1229174089 „La première Académie Goncourt“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425100025/http://www.academie-goncourt.fr/?article=1229174089 |date=2011-04-25 }} - [http://www.academie-goncourt.fr/? Opinber síða l'Académie Goncourt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081119231954/http://www.academie-goncourt.fr/ |date=2008-11-19 }}</ref> Meðal mikilvægra rithöfunda [[20. öldin|20. aldar]] má nefna [[Marcel Proust]], [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Albert Camus]] og [[Jean-Paul Sartre]]. [[Antoine de Saint Exupéry]] samdi ''[[Litli prinsinn|Litla prinsinn]]'', sem hefur áratugum saman notið vinsælda sem barnabók en einning meðal fullorðinna.<ref>[http://www.completelynovel.com/books/50599 „The Little Prince“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180930232031/http://www.completelynovel.com/books/50599 |date=2018-09-30 }} - Completely Novel</ref> Lengst af á 20. öld áttu Frakkar fleiri nóbelsverðlaunahafa í bókmenntum en nokkur önnur þjóð.<ref>[http://www.idsia.ch/~juergen/lit.html „National Literature Nobel Prize shares 1901-2009 by citizenship at the time of the award“] og [http://www.idsia.ch/~juergen/litnat.html „National Literature Nobel Prize shares 1901-2009 by country of birth“]. Frá Jürgen Schmidhuber (2010), [http://www.idsia.ch/~juergen/nobelshare.html „Evolution of National Nobel Prize Shares in the 20th Century“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327012415/http://www.idsia.ch/~juergen/nobelshare.html |date=2014-03-27 }} á [https://arxiv.org/abs/1009.2634 arXiv:1009.2634v1]</ref> === Myndlist === {{Aðalgrein|Frönsk myndlist}} [[Mynd:Claude Monet 023.jpg|thumb|upright|[[Claude Monet]] var upphafsmaður [[Impressjónismi|impressjónismans]] á 19. öld (''Femme avec un parasol'' frá 1886, á [[Musée d'Orsay]]).]] Upphaf franskrar myndlistar var undir töluverðum áhrifum frá [[Ítölsk myndlist|ítalskri myndlist]]. Frægustu tveir myndlistarmenn Frakka á [[Endurreisnin|endurreisnartímanum]] voru [[Nicolas Poussin]] og [[Claude Lorrain]], sem báðir bjuggu á [[Ítalía|Ítalíu]]. Forsætisráðherra [[Loðvík 14.|Loðvíks 14.]], [[Jean-Baptiste Colbert]], stofnaði árið [[1648]] [[Konunglega myndlistarakademían|Konunglegu myndlistarakademíuna]] til að styðja við listamenn og árið [[1666]] stofnaði hann [[Franska akademían í Róm|Frönsku akademíuna í Róm]], sem starfar enn. Henni var ætlað að styrkja tengslin við ítalska listamenn. Frönsk myndlist fylgdi einnig þróun ítalskrar myndlistar í áttina að rókókóstíl [[18. öldin|18. aldarinnar]] en hann sótti innblástur til gamals barokkstíls. Verk hirðlistamanna, svo sem [[Antoine Watteau|Antoines Watteau]], [[François Boucher]] og [[Jean-Honoré Fragonard|Jean-Honorés Fragonard]] voru dæmigerð fyrir ríkjandi stíl. Með [[Franska byltingin|frönsku byltingunni]] komu ýmsar breytingar en [[Napóleon Bónaparte]] hafði dálæti af [[Nýklassískur stíll|nýklassískum stíl]], til dæmis í verkum [[Jacques-Louis David]]. Um miðja [[19. öldin|19. öld]] var ríkjandi stefna í fyrstu [[rómantík]], eins og fram kom í verkum [[Théodore Géricault|Théodores Géricault]] og [[Eugène Delacroix|Eugènes Delacroix]], og síðar meira raunsæi eins og verk [[Camille Corot|Camilles Corot]], [[Gustave Courbet|Gustaves Courbet]] og [[Jean-François Millet]] bera vitni um. Á síðari hluta 19. aldar varð Frakkland að miðstöð lista og listsköpunar og þar urðu til nýjar stefnur í myndlist, þar á meðal [[impressjónismi]] en meðal frægustu myndlistarmanna þeirrar stefnu voru [[Camille Pissarro]], [[Édouard Manet]], [[Edgar Degas]], [[Claude Monet]] og [[Auguste Renoir]].<ref>[https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/learn-about-art/guide-to-impressionism/guide-to-impressionism „Guide to Impressionism“]</ref> Önnur kynslóð impressjónískra myndlistarmanna var einnig framúrstefnuleg en til þeirrar kynslóðar teljast myndlistarmennirnir [[Paul Cézanne]], [[Paul Gauguin]], [[Toulouse-Lautrec]] og [[Georges Seurat]].<ref>[http://www.rfi.fr/actufr/articles/063/article_34792.asp „Le néo-impressionnisme de Seurat à Paul Klee“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010120343/http://www.rfi.fr/actufr/articles/063/article_34792.asp |date=2017-10-10 }} 15. mars 2005.</ref> Til [[Expressjónismi|expressjónismans]], sem naut vinsælda snemma á [[20. öldin]]ni, heyrðu [[Henri Matisse]], [[André Derain]] og [[Maurice de Vlaminck]].<ref>{{cite web |url=http://www.nga.gov/feature/artnation/fauve/index.shtm |title=„The Fauves“ |access-date=2011-07-11 |archive-date=2010-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101105195501/http://www.nga.gov/feature/artnation/fauve/index.shtm |url-status=dead }}</ref> En á fyrri hluta 20. aldar var [[kúbismi]] einnig að ryðja sér til rúms. Hann varð til í verkum [[Georges Braque]] og spánska listamansins [[Pablo Picasso|Pablos Picasso]], sem bjó í París. Margir aðrir erlendir listamenn settust að í París, svo sem [[Vincent van Gogh]], [[Marc Chagall]] og [[Wassily Kandinsky]]. Mörg listasöfn í Frakklandi sérhæfa sig í myndlist. Mikill fjöldi frægra málverka frá því á 18. öld eða fyrr er til sýnis á ríkisrekna listasafninu [[Louvre]] í París, þar á meðal [[Mona Lisa]]. [[Louvre-höll]] hefur lengi verið listasafn Orsay-safnið var vígt í gamalli lestarstöð ([[Gare d'Orsay]]) árið 1986, þegar mikil uppstokkun átti sér stað í skipulagi listasafna hins opinbera. Frönskum málverkum frá síðari hluta 19. aldar var safnað saman, einkum impressjónískum og expressjónískum verkum.<ref>Musée d'Orsay (opinber vefsíða), Saga safnsins - [http://www.musee-orsay.fr/en/collections/history-of-the-museum/home.html „From station to museum“]</ref><ref>Musée d'Orsay (opinber vefsíða), Saga safnsins - [http://www.musee-orsay.fr/en/collections/history-of-the-collections/painting.html „History of the painting collection“]</ref> Nútímalist er til sýnis á [[Musée National d'Art Moderne]], sem flutti árið 1976 til [[Centre Georges Pompidou]]. Þessi þrjú söfn taka á móti um það bil 17 milljónum gesta á ári hverju.<ref>[http://www.tourisme.gouv.fr/stat_etudes/memento/2009/sites.pdf „Sites touristiques en France“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511093631/http://www.tourisme.gouv.fr/stat_etudes/memento/2009/sites.pdf |date=2011-05-11 }} síða 2: „Palmarès des 30 premiers sites culturels (entrées comptabilisées)“</ref> Meðal annarra opinberra myndlistarsafna má nefna [[Grand Palais]] (1,3 milljónir gesta árið 2008) en einnig eru mörg listasöfn í eigu borga og bæjarfélaga og er [[Musée d'Art Moderne de la Ville de Paris]] vinsælast þeirra með um átta hundruð þúsund gesti á ári (2008). === Tónlist === {{Aðalgrein|Frönsk tónlist}} Saga franskrar tónlistar nær aftur til [[Miðaldir|miðalda]] en stóð þó í mestum blóma á [[17. öldin|17. öld]] þökk sé [[Loðvík 14.|Loðvíki 14.]], sem réð fjölda tónlistarmanna og tónskálda við hirð sína. Frægustu tónskáld þessa tíma voru meðal annarra [[Marc-Antoine Charpentier]], [[François Couperin]], [[Michel-Richard Delalande]], [[Jean-Baptiste Lully]] og [[Marin Marais]]. Allir voru þeir við hirð konungs. Að Loðvíki 14. látnum fataðist franskri tónlist flugið en á næstu öld öðlaðist [[Jean-Philippe Rameau]] þó nokkra frægð og er enn í dag meðal þekktustu tónskálda Frakklands. Klassísk tónlist náði aftur fyrri hæðum á [[19. öldin|19.]] og [[20. öldin|20. öld]] við lok rómantíska tímabilsins. Í fyrstu bar mest á óperutónskáldum á borð við [[Hector Berlioz]], [[Georges Bizet]], [[Gabriel Fauré]], [[Charles Gounod]], [[Jacques Offenbach]], [[Édouard Lalo]], [[Jules Massenet]] og [[Camille Saint-Saëns]]. Þetta tímabil var gullöld óperunnar. Á eftir fylgdu forverar nútíma klassískrar tónlistar með þá [[Érik Satie]] og [[Francis Poulenc]] og umfram allt [[Maurice Ravel]] og [[Claude Debussy]] fremsta í fylkingu.<ref>NPR, [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4957580 „Debussy's 'La Mer' Marks 100th Birthday“], 14. október 2005.</ref><ref>NPR, [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=92338564 „Debussy's Musical Game of Deception“], 12. júlí 2008.</ref><ref>Classic fM, [http://www.classicfm.co.uk/music/composers/c-g/claude-debussy/ „Biography of Claude Debussy“].</ref><ref>Classic fM, [http://www.classicfm.co.uk/music/composers/n-r/maurice-ravel/ „Biography of Maurice Ravel“]</ref> Um miðja 20. öldina lögðu tónskáldin [[Maurice Ohana]], [[Pierre Schaeffer]] og [[Pierre Boulez]] sitt af mörkum til þróunar klassískrar tónlistar.<ref>NPR, [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=126668117 „Composer-Conductor Pierre Boulez At 85“], 24. maí 2010.</ref> [[Mynd:DaftAlive.jpeg|thumb|[[Daft Punk]], frumkvöðlar franskrar [[hústónlist]]ar.]] Frönsk tónlist var svo fyrir miklum áhrifum frá [[popptónlist]] og [[rokktónlist]] um miðja 20. öld. Enda þótt tónlist frá enskumælandi löndum yrði vinsæl í Frakklandi hefur [[frönsk popptónlist]], þekkt sem ''[[chanson française]]'', ætíð notið mikilla vinsælda. Meðal mikilvægustu tónlistarmanna Frakka á 20. öld má nefna [[Édith Piaf]], [[Georges Brassens]], [[Léo Ferré]], [[Charles Aznavour]] og [[Serge Gainsbourg]]. Þótt fáar rokkhljómsveitir séu í Frakklandi samanborið við enskumælandi lönd,<ref>[[Radio France Internationale|RFI Musique]], [http://www.rfimusique.com/siteen/biographie/biographie_6049.asp „Biography of Noir Désir“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090716081730/http://www.rfimusique.com/siteEn/biographie/biographie_6049.asp |date=2009-07-16 }}, mars 2009 : „Rokktónlist er Frökkum framandi. Þetta er rómanskt land með meiri áhuga á kveðskap og melódíu og hefur alið fáa hæfileikaríka rokktónlistarmenn. Rokktónlist hefur annað og engilsaxneskara innihald.“</ref> hafa hljómsveitir á borð við [[Noir Désir]], [[Mano Negra]], [[Niagara (hljómsveit)|Niagara]] og [[Rita Mitsouko]] og nýverið [[Superbus (hljómsveit)|Superbus]], [[Phoenix (hljómsveit)|Phoenix]] og [[Gojira]]<ref>France Diplomatie, [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/culture-and-media_6819/culture_6874/music_5335/french-music-has-the-whole-planet-singing_13031.html „French music has the whole planet singing“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101222105333/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/culture-and-media_6819/culture_6874/music_5335/french-music-has-the-whole-planet-singing_13031.html |date=2010-12-22 }}, júní 2009.</ref> náð alþjóðlegum vinsældum. Meðal annarra franskra tónlistarmanna sem hafa notið vinsælda víða um heim má nefna söngkonurnar [[Mireille Mathieu]], [[Mylène Farmer]] og [[Nolwenn Leroy]], [[raftónlist]]armennina [[Jean-Michel Jarre]], [[Laurent Garnier]], [[Bob Sinclar]] og [[David Guetta]]. Á [[1991-2000|tíunda áratug]] síðustu aldar og [[2001-2010|fyrsta áratug]] þessarar aldar hafa raftónlistarhljómsveitirnar [[Daft Punk]], [[Justice (hljómsveit)|Justice]] og [[Air (hljómsveit)|Air]] einnig náð vinsældum víða um heim og átt sinn þátt í að auka vinsældir raftónlistar um heim allan.<ref>''The Telegraph'', [http://www.telegraph.co.uk/culture/music/3669339/Daft-Punk-Behind-the-robot-masks.html „Daft Punk: Behind the robot masks“], 17. nóvember 2007 : „Daft Punk var á margan hátt ábyrg fyrir því að kastljósið beindist að nýrri, svalri neðanjarðartónlist í Frakklandi seint á tíunda áratugnum, þar á meðal að hljómsveitum á borð við Air, og hafa haft ómæld áhrif á núverandi kynslóð plötusnúða um heim allan.“</ref><ref>[[BBC News]], [http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1721450.stm „The return of French pop music“], 20. desember 2001.</ref> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = France | mánuðurskoðað = 5. júlí | árskoðað = 2006}} * {{wpheimild | tungumál = Fr | titill = France | mánuðurskoðað = 5. júlí | árskoðað = 2006}} * Orðabók franska-íslenska: [http://www.dicovia.com/dico/francais-islandais/lettre-A/120-179 Orðabók] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111112181816/http://www.dicovia.com/dico/francais-islandais/lettre-A/120-179 |date=2011-11-12 }} == Tenglar == {{Commons|France|Frakklandi}} * {{Vísindavefurinn|5084|Hvað er Frakkland mörgum sinnum stærra en Ísland?}} * {{Vísindavefurinn|7361|Hverjar eru fimm helstu borgir Frakklands?}} {{Héruð Frakklands}} {{Evrópa}} {{Evrópusambandið}} {{Evrópuráðið}} {{Atlantshafsbandalagið}} {{Efnahags- og framfarastofnunin}} {{G-20}} {{Gæðagrein}} [[Flokkur:Frakkland]] [[Flokkur:Evrópusambandslönd]] m1erge7rcwoczo61ac71g3widxuj9ph 0 2278 1961016 1952839 2026-04-24T10:47:47Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961016 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk | sveit = Botnleðja | önnur_nöfn = Silt | mynd = <!--vantar--> | myndatexti = <!--vantar--> | uppruni = [[Hafnarfjörður]], [[Ísland|Íslandi]] | stefna = Rokk | ár = [[1994]]–[[2005]], [[2011]]–[[2013]], [[2023]] | útgefandi = Rymur, R&R músik, Error músík, Spik | vefsíða = [https://www.facebook.com/botnledja/ Botnleðja á Facebook] | samvinna = [[Pollapönk]], [[Hafnarfjarðarmafían]] | meðlimir = * [[Heiðar Örn Kristjánsson]] – söngur og gítar * [[Ragnar Páll Steinsson]] – bassi * [[Haraldur Freyr Gíslason]] – trommur | fyrri_meðlimir = * [[Kristinn Gunnar Blöndal]] – hljómborð (~1997–2000) * [[Andri Freyr Viðarsson]] – gítar (~2000–2003) }} '''Botnleðja''' (einnig þekkt sem '''Silt''') er [[Listi_yfir_íslenskar_hljómsveitir|íslensk rokkhljómsveit]] sem var stofnuð í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]] árið 1994. Hún er skipuð þeim [[Heiðari Erni Kristjánssyni]] sem [[söngvari|syngur]] og spilar á [[gítar]], [[Ragnari Páli Steinssyni]] á [[rafbassi|bassa]] og [[Haraldi Frey Gíslasyni]] á [[trommur|trommum]]. == Saga == Árið 1995 tók Botnleðja þátt í [[Músíktilraunir|Músíktilraunum]] og vann keppnina.<ref>{{cite web |title=Músíktilraunir Tónabæjar: Þær Bestu eru úr Hafnarfirði |url=https://timarit.is/page/5788544?iabr=on|publisher=Fjarðarpósturinn|date=6. apríl 1995}}</ref> Sem hluta af verðlaununum fékk sveitin rúman sólarhring í upptökuveri þar sem hún tók upp sína fyrstu plötu, ''[[Drullumall (hljómplata)|Drullumall]]''. Platan kom út sama ár.<ref>{{cite web |title=Á barmi hins byggilega heims: Botnleðja gefur út Drullumall|url=https://timarit.is/page/2933048?iabr=on|publisher=DV|date=4. nóvember 1995}}</ref> Í upphafi var hljómsveitin undir áhrifum [[grugg]]sveita eins og [[Nirvana (hljómsveit)|Nirvana]], [[Soundgarden]], [[Alice in Chains]], [[Melvins]], [[Pearl Jam]] og [[Mudhoney]]. Hún tók upp hráan og pönkaðan stíl og söng á [[íslenska|íslensku]], sem fáar sveitir af þessari tegund gerðu á þeim tíma. Sveitin var einnig þekkt fyrir að hafa notað ýmis önnur nöfn, þar á meðal Blend, Utopia, Dive og Rusl, áður en nafnið Botnleðja varð fyrir valinu. Eftir útgáfu ''Drullumalls'' fór sveitin í tónleikaferðalag um Ísland og hélt áfram að þróa tónlist sína. Árið 1996 gaf Botnleðja út sína aðra plötu, ''[[Fólk er fífl (hljómplata)|Fólk er fífl]]'', sem naut mikillar velgengni og er oft talin ein af betri plötum sveitarinnar.<ref>{{cite web |title=Íslenskir hæfileikar|url=https://timarit.is/page/3195476?iabr=on|publisher=Helgarpósturinn|date=7. nóvember 1996}}</ref> Árið 1997 hélt sveitin til [[Bretland]]s þar sem hún hitaði upp fyrir [[britpop]]sveitina [[Blur]] á tónleikaferðalagi hennar. Um það leyti tók sveitin einnig upp efni á ensku undir nafninu ''Silt''. Þriðja platan, ''[[Magnyl (hljómplata)|Magnyl]]'', kom út árið [[1998]], og henni var fylgt eftir með tónleikaferðalagi um [[Bretlandseyjar]].<ref>{{cite web |title=Er þetta ekki örugglega listaverk?|url=https://timarit.is/page/2977733?iabr=on|publisher=DV (Fókus)|date=4. desember 1998}}</ref> Fjórða platan, ''[[Douglas Dakota (hljómplata)|Douglas Dakota]]'', var tekin upp í [[England]]i og kom út árið 2000. Eftir útgáfu hennar hætti [[Kristinn Gunnar Blöndal]] í hljómsveitinni, en hann hafði spilað á hljómborð á ''Magnyl''. Botnleðja hélt áfram í upprunalegri mynd.<ref>{{cite web |title=Botnleðja í útlöndum|url=https://timarit.is/page/1982415?iabr=on|publisher=Morgunblaðið|date=26. október 2000}}</ref> Sveitin tók þátt í undankeppni [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2003]] með laginu „Euro/Visa“, en hafnaði í öðru sæti á eftir [[Birgitta Haukdal|Birgittu Haukdal]].<ref>{{cite web |title=Forkeppnin fyrir Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva: Hvatning fyrir íslenska lagasmíði|url=https://timarit.is/page/3461920?iabr=on|publisher=Morgunblaðið|date=18. janúar 2003}}</ref> Sama ár gaf sveitin út plötuna ''[[Iceland National Park (hljómplata)|Iceland National Park]]'', sem átti einnig að koma út undir nafninu ''Silt''. Platan innihélt enska útgáfu lagsins „Euro/Visa“ undir nafninu „Human Clicktrack“.<ref>{{cite web |title=Í einu orði sagt...!|url=https://timarit.is/page/3701740?iabr=on|publisher=Morgunblaðið|date=12. apríl 2003}}</ref> Botnleðja tók sér hlé í kringum árið 2013 en kom aftur saman árið 2023 þegar sveitin hitaði upp fyrir hljómsveitina [[Pavement]] í Hörpu. == Hljómsveitarmeðlimir == * [[Heiðar Örn Kristjánsson]] - söngur og gítar * [[Ragnar Páll Steinsson]] - bassi * [[Haraldur Freyr Gíslason]] - trommur * [[Kristinn Gunnar Blöndal]] - hljómborð (~[[1997]]–[[2000]]) * [[Andri Freyr Viðarsson]] - gítar (~[[2000]]–[[2003]]) Kristinn Gunnar Blöndal var hljómborðsleikari hljómsveitarinnar á því tímabili sem hún gerði ''Magnyl''. Gítarleikarinn Andri Freyr Viðarsson tók við af Kristni og tók þátt í mörgum hljómleikaferðum hljómsveitarinnar víða um heim og hérlendis. Hann spilaði ekki inn á plötu með Botnleðju. Heiðar og Haraldur eru líka hluti af [[Hafnarfjarðarmafían|Hafnarfjarðarmafíunni]], stuðningssveit [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|Fimleikafélags Hafnarfjarðar]], og eru líka meðlimir hljómsveitarinnar [[Pollapönk]]. == Útgefið efni == === Breiðskífur === * ''[[Drullumall (hljómplata)|Drullumall]]'' ([[1995]]) * ''[[Fólk er fífl (hljómplata)|Fólk er fífl]]'' ([[1996]]) * ''[[Magnyl (hljómplata)|Magnyl]]'' ([[1998]]) * ''[[Douglas Dakota (hljómplata)|Douglas Dakota]]'' ([[2000]]) * ''[[Iceland National Park (hljómplata)|Iceland National Park]]'' ([[2003]]) === Stuttskífur === * ''[[In Line (hljómplata)|In Line]]'' ([[2002]]) === Safnplötur === * ''[[Þegar öllu er á botninn hvolft (hljómplata)|Þegar öllu er á botninn hvolft]]'' ([[2013]]) === Smáskífur === * ''[[Something New (hljómplata)|Something New]]'' ([[1998]]) * ''[[Panikkast (hljómplata)|Panikkast]]'' ([[2013]]) * ''[[Slóði (hljómplata)|Slóði]]'' ([[2013]]) === Sýnishorn === * ''[[Sampler (hljómplata)|Sampler]]'' ([[2000]]) == Heimildir == <references /> == Tenglar == * [https://glatkistan.com/2018/11/28/botnledja/ Umfjöllun um Botnleðju á Glatkistunni] * [https://ismus.is/tonlist/hopar/459 Upplýsingar um Botnleðju á Ísmús] * [https://hljodsafn.is/search?q=Botnle%C3%B0ja%20(hlj%C3%B3msveit) Upplýsingar um Botnleðju á Hljóðsafn.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250121045632/https://hljodsafn.is/search?q=Botnle%C3%B0ja%20(hlj%C3%B3msveit) |date=2025-01-21 }} * [https://musicbrainz.org/artist/bb5aaa98-f80c-4517-b2c3-c0a75854672e Plötulisti Botnleðju á MusicBrainz] * [https://www.discogs.com/artist/426695-Botnle%C3%B0ja Plötulisti Botnleðju á Discogs] * [https://www.discogs.com/artist/455458-Silt Plötulisti Botnleðju á Discogs sem Silt] {{s|1994}} [[Flokkur:Íslenskar hljómsveitir]] [[Flokkur:Íslenskar þungarokkshljómsveitir]] [[Flokkur:Sigurvegarar Músíktilrauna]] capxnjcs9tcu0c4wkk1qe6lgvq0jpiv 0 2947 1960944 1936190 2026-04-23T18:25:19Z Akigka 183 1960944 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''1864''' (MDCCCLXIV í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 64. ár 19. aldar og [[hlaupár]] sem hófst á [[föstudagur|föstudegi]] samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. == Á Íslandi == * [[6. nóvember]] - [[Bókasafn Akraness]] var stofnað. * Fyrsta kapellan reis við [[Landakot]] í Reykjavík. * [[Alþingiskosningar]] voru haldnar. * Annað bindi af [[Þjóðsögur Jóns Árnasonar|Þjóðsögum Jóns Árnasonar]] kom út. ;Fædd * [[31. október]] - [[Einar Benediktsson]], skáld og athafnamaður (d. [[1940]]) ;Dáin == Erlendis == * [[1. febrúar]] : [[Síðara Slésvíkurstríðið]]: Stríð Danmerkur og Prússlands/Austurríkis hófst. * [[9. mars]] - [[Bandaríska borgarastríðið]]: [[Abraham Lincoln]] forseti skipaði [[Ulysses S. Grant]] hershöfðingja Norðurríkjanna. * [[18. apríl]] - [[Orrustan við Dybbøl]]: Danir biðu ósigur í stærstu orrustu síðara Slésvíkurstríðsins. * [[21. maí]] - Rússar hófu þjóðernishreinsanir á [[Sirkasíumenn|Sirkasíumönnum]], meira en milljón lést. * [[19. júlí]] - [[Taiping-uppreisnin]] endaði þegar keisaraherinn náði yfirráðum yfir [[Nanjing]]. * [[22. ágúst]] - [[Genfarsáttmálarnir|Fyrsti Genfarsáttmálinn]] var samþykktur um særða hermenn. * [[12. október]] - Brasilía réðst inn í Úrúgvæ. * [[30. október]] - [[Síðara Slésvíkurstríðið]] endaði með Vínarsamningunum. Danmörk létu af kröfum um svæði í Slésvík og Holsetalandi. * [[31. október]] - [[Nevada]] varð 36. fylki Bandaríkjanna. * [[8. nóvember]] - [[Abraham Lincoln]] var endurkjörinn forseti Bandaríkjanna. * [[25. nóvember]] - Skáldsagan [[Leyndardómar Snæfellsjökuls]] kom út eftir [[Jules Verne]]. * [[13. desember]] - [[Paragvæstríðið]]: Paragvæ lýsti stríði á hendur Brasilíu. * [[Fyrsta alþjóðasambandið]] var stofnað í London, félag vinstrisinnaðra hópa og verkalýðsfélaga. ;Fædd * [[20. júlí]] - [[Erik Axel Karlfeldt]], sænskt ljóðskáld og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[1931]]). ;Dáin * [[15. febrúar]] - [[Adam Wilhelm Moltke]], fyrsti forsætisráðherra Danmerkur (f. [[1785]]). * [[15. september]] - [[John Hanning Speke]], breskur landkönnuður (f. [[1827]]). [[Flokkur:1864]] jqoeir11h1t5rocib1bywhlc3mc17st 0 3191 1961010 1926009 2026-04-24T10:23:05Z Berserkur 10188 /* Erlendis */ 1961010 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1845]]|[[1846]]|[[1847]]|[[1848]]|[[1849]]|[[1850]]|[[1851]]| [[1831–1840]]|[[1841–1850]]|[[1851–1860]]| [[18. öldin]]|[[19. öldin]]|[[20. öldin]]| }} Árið '''1848''' ('''MDCCCXLVIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * Landsfréttablaðið [[Þjóðólfur]] var stofnað. * [[Jón Sigurðsson]] gaf út [[Hugvekja til Íslendinga]], hugleiðingar um sjálfstæði Íslands. * Stækkun [[Dómkirkjan í Reykjavík|Dómkirkjunnar í Reykjavík]] var lokið. Var hún múrhúðuð. * Haust: [[Útilegumenn]] höfðust við nálægt [[Arnarfell]]i til að komast hjá refsingu vegna þjófnaðardóms. <ref>[https://is.nat.is/arnarfell-hid-mikla-2/ Arnarfell hið mikla] Nat.is</ref> ;Fædd ;Dáin == Erlendis == * [[24. janúar]] - [[Gullæðið í Kaliforníu]] hófst. Borgin [[Sacramento]] var stofnuð sama ár vegna þess. * [[31. janúar]] - Hafið var að byggja [[Washington-minnismerkið]]. * [[2. febrúar]] - [[Stríð Mexíkó og Bandaríkjanna]]: [[Mexíkó]] gaf eftir landssvæði sem verður Suðvestur-Bandaríkin. * [[21. febrúar]] - [[Kommúnistaávarpið]] eftir [[Karl Marx]] og [[Friedrich Engels]] kom út. * [[24. febrúar]] - [[Febrúarbyltingin í Frakklandi]]: [[Konungsríkið Frakkland]] lagðist af. [[Byltingarnar 1848|Byltingarnar breiddust út um Evrópu]] næstu 20 mánuðina. * [[18. mars]] - Hundruðir létust í [[Berlín]] þegar byltingarmönnum og ríkishernum lenti saman. * [[24. mars]] - [[Fyrra Slésvíkurstríðið]] hófst milli Danmerkur og Þýskalands. * [[19. maí]] - [[Stríð Mexíkó og Bandaríkjanna]] endaði með samningum. * [[30. maí]] - [[Wisconsin]] varð 30. fylki Bandaríkjanna. * [[12. september]] - Nýrri lýðræðislegri stjórnarskrá var komið á í [[Sviss]]. * [[Október]] - Þjóðernisbyltingar í Ungverjalandi og Rúmeníu: Allt að 6.000 Rúmenar voru drepnir af ungverskum byltingarsinnum og kringum 8.000 Ungverjar voru drepnir af rúmenskum byltingarsinnum. * [[3. nóvember]] - Nýrri lýðræðislegri stjórnarskrá var komið á í [[Holland]]i sem takmarkaði völd konungsveldisins. * [[4. nóvember]] - [[Annað franska lýðveldið]] komst á og bráðabirgðastjórn sem hafði starfað frá því í febrúar lagði niður störf. Ný stjórnarskrá var staðfest. * [[7. nóvember]] - [[Zachary Taylor]] varð forseti Bandaríkjanna. * [[6. desember]] - Austurríski herinn réðst inn í [[Ungverjaland]]. * [[10. desember]] - [[Napóleon 3.]] var kosinn forseti Frakklands. * [[18. desember]] - Bærinn [[Punta Arenas]] er stofnaður í Síle, sá fyrsti við [[Magellansund]]. ===Ódagsett=== * Borgin [[Joensuu]] var stofnuð í Norður-Karelíu í Finnlandi af [[Nikulás 1. Rússakeisari|Nikulás 1. Rússakeisara]]. * [[Wisconsin-háskóli í Madison]] var stofnaður í Bandaríkjunum. * [[Hægriflokkurinn (1848-1866)]] var stofnaður í Danmörku. ;Fædd ;Dáin * [[20. janúar]] - [[Kristján VIII]] konungur [[Ísland]]s og [[Danmörk|Danmerkur]] (f. [[1786]]). [[Flokkur:1848]] h53qkg0k80cpx34ku40q6fveea3h0qw 1961011 1961010 2026-04-24T10:24:12Z Berserkur 10188 1961011 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1845]]|[[1846]]|[[1847]]|[[1848]]|[[1849]]|[[1850]]|[[1851]]| [[1831–1840]]|[[1841–1850]]|[[1851–1860]]| [[18. öldin]]|[[19. öldin]]|[[20. öldin]]| }} Árið '''1848''' ('''MDCCCXLVIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * Landsfréttablaðið [[Þjóðólfur]] var stofnað. * [[Jón Sigurðsson]] gaf út [[Hugvekja til Íslendinga]], hugleiðingar um sjálfstæði Íslands. * Stækkun [[Dómkirkjan í Reykjavík|Dómkirkjunnar í Reykjavík]] var lokið. Var hún múrhúðuð. * Haust: [[Útilegumenn]] höfðust við nálægt [[Arnarfell]]i til að komast hjá refsingu vegna þjófnaðardóms. <ref>[https://is.nat.is/arnarfell-hid-mikla-2/ Arnarfell hið mikla] Nat.is</ref> ;Fædd ;Dáin == Erlendis == * [[24. janúar]] - [[Gullæðið í Kaliforníu]] hófst. Borgin [[Sacramento]] var stofnuð sama ár vegna þess. * [[31. janúar]] - Hafið var að byggja [[Washington-minnismerkið]]. * [[2. febrúar]] - [[Stríð Mexíkó og Bandaríkjanna]]: [[Mexíkó]] gaf eftir landssvæði sem verður Suðvestur-Bandaríkin. * [[21. febrúar]] - [[Kommúnistaávarpið]] eftir [[Karl Marx]] og [[Friedrich Engels]] kom út. * [[24. febrúar]] - [[Febrúarbyltingin í Frakklandi]]: [[Konungsríkið Frakkland]] lagðist af. [[Byltingarnar 1848|Byltingarnar breiddust út um Evrópu]] næstu 20 mánuðina. * [[18. mars]] - Hundruðir létust í [[Berlín]] þegar byltingarmönnum og ríkishernum lenti saman. * [[24. mars]] - [[Fyrra Slésvíkurstríðið]] hófst milli Danmerkur og Þýskalands. * [[19. maí]] - [[Stríð Mexíkó og Bandaríkjanna]] endaði með samningum. * [[30. maí]] - [[Wisconsin]] varð 30. fylki Bandaríkjanna. * [[12. september]] - Nýrri lýðræðislegri stjórnarskrá var komið á í [[Sviss]]. * [[Október]] - Þjóðernisbyltingar í Ungverjalandi og Rúmeníu: Allt að 6.000 Rúmenar voru drepnir af ungverskum byltingarsinnum og kringum 8.000 Ungverjar voru drepnir af rúmenskum byltingarsinnum. * [[3. nóvember]] - Nýrri lýðræðislegri stjórnarskrá var komið á í [[Holland]]i sem takmarkaði völd konungsveldisins. * [[4. nóvember]] - [[Annað franska lýðveldið]] komst á og bráðabirgðastjórn sem hafði starfað frá því í febrúar lagði niður störf. Ný stjórnarskrá var staðfest. * [[7. nóvember]] - [[Zachary Taylor]] varð forseti Bandaríkjanna. * [[6. desember]] - Austurríski herinn réðst inn í [[Ungverjaland]]. * [[10. desember]] - [[Napóleon 3.]] var kosinn forseti Frakklands. * [[18. desember]] - Bærinn [[Punta Arenas]] er stofnaður í Síle, sá fyrsti við [[Magellansund]]. ===Ódagsett=== * Borgin [[Joensuu]] var stofnuð í Norður-Karelíu í Finnlandi af [[Nikulás 1. Rússakeisari|Nikulás 1. Rússakeisara]]. * [[Wisconsin-háskóli í Madison]] var stofnaður í Bandaríkjunum. * [[Hægriflokkurinn (1848-1866)]] var stofnaður í Danmörku. ;Fædd ;Dáin * [[20. janúar]] - [[Kristján VIII]] konungur [[Ísland]]s og [[Danmörk|Danmerkur]] (f. [[1786]]). ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:1848]] 451v1w3peszmfonxiz9oyj6muusa5le 4 3491 1960937 1949125 2026-04-23T17:41:45Z TKSnaevarr 53243 1960937 wikitext text/x-wiki [[Mynd: Emma Thompson at the 78th Locarno Film Festival photocall 01 (cropped).jpg|frameless|right|200px|Emma Thompson]] *… að '''[[Todor Zhívkov]]''', leiðtogi [[Búlgaría|Búlgaríu]], varð árið 1970 fyrsti leiðtogi [[Austurblokkin|austantjaldsríkis]] sem kom í opinbera heimsókn til Íslands? *… að '''[[Emma Thompson]]''' (''sjá mynd'') er eina manneskjan sem hefur unnið [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlaun]] bæði sem leikari og sem handritshöfundur? *… að yfirhjúkrunarkonan '''[[Jóhanna Knudsen]]''' var árið 1941 ráðin af stjórnvöldum til að rannsaka konur og stúlkur sem höfðu haft náin kynni við hermenn í [[Ástandið|ástandinu]]? *… að '''[[Gettysborgarávarpið]]''', ein frægasta ræða í sögu Bandaríkjanna, tók aðeins þrjár mínútur í flutningi en var upphaflega flutt beint á eftir vígsluræðu sem tók um tvær klukkustundir? *… að '''''[[Fæðing þjóðar]]''''', kvikmynd sem sýnir haturssamtökin [[Ku Klux Klan]] í hetjulegu ljósi, var fyrsta kvikmyndin sem var sýnd í [[Hvíta húsið|Hvíta húsinu]] í [[Washington, D.C.|Washington]]? [[Flokkur:Forsíðusnið]] jtoe0hrp60e1nbfoofqbxzakro5udsv 0 6261 1960966 1958417 2026-04-23T23:00:03Z Akigka 183 /* Tenglar */ 1960966 wikitext text/x-wiki '''Björn Jónsson''' á [[Skarðsá]] ([[1574]] – [[29. júní]] [[1655]]) var [[lögréttumaður]] en einkum þekktur sem höfundur [[Skarðsárannáll|Skarðsárannáls]]. Hann var sonur Jóns Jónssonar bónda á [[Ingveldarstaðir|Ingveldarstöðum]] á [[Reykjaströnd]] í [[Skagafjörður|Skagafirði]] og Guðrúnar Ketilsdóttur en missti föður sinn átta ára gamall og ólst upp hjá [[Sigurður Jónsson lögmaður|Sigurði Jónssyni]] [[Lögmaður|lögmanni]] af [[Svalbarðsætt]], bróður [[Magnús Jónsson prúði|Magnúsar prúða]]. Hann bjó á Skarðsá í Skagafirði frá [[1605]] til dauðadags og varð lögréttumaður árið [[1616]]. Hann lést úr [[steinsótt]]. Björn var óskólagenginn en eftir hann liggja meðal annars skýringar á [[lögbók]]um og samantekt um [[Tyrkjaránið]]. [[Þorlákur Skúlason]] [[Hólabiskupar|biskup]] fékk hann til að rita annála og er sagt að hann hafi fengið tólf [[ríkisdalur|ríkisdali]] árlega fyrir ritunina. Skarðsárannáll er ein af helstu heimildum um atburði á [[Ísland]]i frá [[1400]] til [[1640]]. ==Tenglar== * [https://baekur.is/bok/05c9b38f-2fcd-42d5-b99d-ec76774a9975 ''Skarðsárannáll'' (útg. 1774) á Bækur.is] * [https://handrit.is/en/biography/view/BjoJon006 Handrit tengd Birni Jónssyni á Handrit.is] {{Stubbur|æviágrip}} {{fd|1574|1655}} [[Flokkur:Íslenskir annálahöfundar]] 8cyupxk1t2rr2yc7c9w9oqav73zy5xb 0 13591 1960934 1371876 2026-04-23T17:36:26Z Akigka 183 1960934 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Animal_lab.JPG|thumb|right|Svæft svín notað í þjálfun skurðlækna.]] '''Kvikskurður''' er [[uppskurður]] á [[líf|lifandi]] [[dýr]]i með [[miðtaugakerfi]] í tilraunaskyni til að fylgjast með innri [[líffæri|líffærum]] þess. Hugtakið er aðallega notað af andstæðingum [[dýratilraun]]a og í samhengi við [[pyntingar]] þar sem líffæri eru tekin úr [[maður|mönnum]] gegn vilja þeirra.<ref>{{Cite web |date=1994 |title=China: Organ procurement and judicial execution in China|url=https://www.hrw.org/reports/1994/china1/china_948.htm |access-date=2024-06-17 |website=www.hrw.org}}</ref><ref>{{cite book|author=Croce, Pietro|title=Vivisection or Science? An Investigation into Testing Drugs and Safeguarding Health|publisher=Zed Books|year=1999}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Líffræði]] 4g42ji9eblvzf9szukgm2nsr77ek5gz 0 16344 1960916 1960120 2026-04-23T12:16:44Z TKSnaevarr 53243 1960916 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = Sir | nafn = Winston Churchill | mynd = Sir Winston Churchill - 19086236948 (restored).jpg | myndatexti1 = Churchill árið 1941. | titill= [[Forsætisráðherra Bretlands]] | stjórnartíð_start2 = 10. maí 1940 | stjórnartíð_end2 = 26. júlí 1945 | einvaldur2 = [[Georg 6. Bretlandskonungur|Georg 6.]] | forveri2 = [[Neville Chamberlain]] | eftirmaður2 = [[Clement Attlee]] | stjórnartíð_start = 26. október 1951 | stjórnartíð_end = 6. apríl 1955 | einvaldur = [[Georg 6. Bretlandskonungur|Georg 6.]]<br>[[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabet 2.]] | forveri = [[Clement Attlee]] | eftirmaður = [[Anthony Eden]] | fæddur = {{fæðingardagur|1874|11|30}} | fæðingarstaður = [[Woodstock]], [[Oxfordshire]], [[England]]i, [[Bretland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1965|1|24|1874|11|30}} | dánarstaður = [[Kensington]], [[London]], [[England]]i, [[Bretland]]i | þjóderni = [[Bretland|Breskur]] | maki = {{gifting|[[Clementine Churchill|Clementine Hozier]]|1908}} | stjórnmálaflokkur = [[Íhaldsflokkurinn (Bretlandi)|Íhaldsflokkurinn]] (fyrir 1904; 1924–1964)<br>[[Frjálslyndi flokkurinn (Bretland)|Frjálslyndi flokkurinn]] (1904–1924) | börn = Diana, Randolph, Sarah, Marigold Frances, Mary | verðlaun = [[Nóbelsverðlaunin í bókmenntum]] (1953)<br>[[Karlsverðlaunin]] (1955) | háskóli = [[Harrow School]]<br>[[Royal Military College, Sandhurst]] | foreldrar = [[Randolph Churchill lávarður]] og [[Jennie Jerome]] }} '''Sir Winston Leonard Spencer-Churchill''' ([[30. nóvember]] [[1874]] – [[24. janúar]] [[1965]]) var [[Bretland|breskur]] [[stjórnmál]]amaður. Hann var [[forsætisráðherra Bretlands]] á tímum [[Síðari heimsstyrjöldin|síðari heimsstyrjaldarinnar]] frá 1940 til 1945, og aftur frá 1951-1955. Hann er þekktastur sem leiðtogi Breta í heimsstyrjöldinni, en var auk þess herskólagenginn [[hermaður]], [[rithöfundur]], [[sagnfræði]]ngur, [[blaðamaður]] og afkastamikill listmálari. Stjórnmálaferill hans var langur og hann er einn af þekktustu stjórnmálaleiðtogum Bretlands. Hann sat á [[Breska þingið|Breska þinginu]] frá 1900 til 1964, sem fulltrúi fimm [[einmenningskjördæmi|kjördæma]], og lengst af fyrir [[Breski íhaldsflokkurinn|Breska íhaldsflokkinn]] þar sem hann var formaður frá 1940 til 1955. Hann aðhylltist bæði [[frjálslyndisstefna|frjálslyndisstefnu]] og [[heimsvaldastefna|heimsvaldastefnu]]. Hann hlaut [[bókmenntaverðlaun Nóbels]] árið [[1953]]. Hann er eini forsætisráðherra Bretlands sem fengið hefur Nóbelsverðlaunin auk þess að vera fyrstur til að vera gerður að heiðursborgara í Bandaríkjunum. Hann var af blönduðum breskum og bandarískum uppruna og fæddist inn í auðuga aðalsfjölskyldu í [[Oxfordskíri]]. Hann gekk í [[Breski herinn|breska herinn]] og gegndi herþjónustu á [[Breska Indland]]i, í [[Mahdi-stríðið|Mahdi-stríðinu]] í Súdan og í [[Seinna Búastríðið|síðara Búastríðinu]]. Hann öðlaðist frægð sem stríðsfréttaritari og fyrir bækur sem fjölluðu um herleiðangra hans. Hann var fyrst kjörinn á þing fyrir Íhaldsflokkinn 1900 en gekk í Frjálslynda flokkinn fjórum árum síðar. Í frjálslyndri ríkisstjórn [[H. H. Asquith]] var hann bæði forseti [[Breska viðskiptaráðið|breska viðskiptaráðsins]] og [[innanríkisráðherra Bretlands|innanríkisráðherra]]. Þar barðist hann fyrir velferðarumbótum. Í [[fyrri heimsstyrjöld]] var hann [[flotamálaráðherra Bretlands|flotamálaráðherra]] og hafði umsjón með [[Gallipoli-herförin]]ni, en þegar hún fór út um þúfur var hann lækkaður í tign og skipaður [[kanslari hertogadæmisins Lancaster]]. Hann sagði af sér árið 1915 og gegndi um tíma herskyldu á [[vesturvígstöðvarnar|vesturvígstöðvunum]] sem yfirmaður fótgönguliðssveitar. Árið 1917 varð hann aftur ráðherra í ríkisstjórn [[David Lloyd George]] og gegndi þar embættum hergagnamálaráðherra, stríðsmálaráðherra, flugmálaráðherra og nýlendumálaráðherra. Sem slíkur hafði hann umsjón með [[Samningur Bretlands og Írlands|samningi Bretlands og Írlands]] og breskri utanríkisstefnu í Mið-Austurlöndum. Eftir tvö ár utan þings varð hann fjármálaráðherra í íhaldsstjórn [[Stanley Baldwin]] sem kom [[sterlingspund]]inu aftur á [[gullfótur|gullfót]] 1925, sem skapaði kreppuástand í bresku efnahagslífi. Á „öræfaárunum“ á 4. áratugnum leiddi Churchill baráttuna fyrir því að byggja upp hernaðarmátt Bretlands að nýju til að svara vaxandi [[hernaðarhyggja|hernaðarhyggju]] [[Þýskaland]]s undir stjórn [[Nasismi|nasista]]. Þegar Síðari heimsstyrjöld braust út var hann aftur skipaður flotamálaráðherra og varð forsætisráðherra eftir að [[Neville Chamberlain]] sagði af sér í maí 1940. Churchill hafði yfirumsjón með þátttöku Breta í baráttu [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|bandamanna]] gegn sókn [[Öxulveldin|Öxulveldanna]], sem lauk með sigri þeirra árið 1945. Eftir ósigur Íhaldsflokksins í [[bresku þingkosningarnar 1945|kosningunum 1945]] varð Churchill [[leiðtogi stjórnarandstöðunnar]]. Í skugga [[Kalda stríðið|kalda stríðsins]] varaði hann við því að „[[járntjaldið|járntjald]]“ væri að leggjast yfir Evrópu. Hann var talsmaður Evrópusamvinnu og náins samstarfs við Bandaríkin, auk þess að styðja viðgang [[Breska heimsveldið|Breska heimsveldisins]]. Hann tapaði [[bresku þingkosningarnar 1950|kosningunum 1950]] en sneri aftur til valda eftir [[bresku þingkosningarnar 1951|kosningar 1951]]. Annað tímabil hans sem forsætisráðherra tóku utanríkismál og málefni heimsveldisins mestan tíma hans. Stjórn hans lagði áherslu á húsnæðismál innanlands og þróun kjarnorkuvopna. Churchill sagði af sér embætti forsætisráðherra 1955 vegna versnandi heilsu, þótt hann sæti áfram sem þingmaður til 1964. Útför hans 1965 var kostuð af ríkinu. Churchill er almennt álitinn einn af mikilvægustu stjórnmálamönnum 20. aldar. Hans er einkum minnst fyrir leiðtogahlutverk sitt í Síðari heimsstyrjöld þar sem hann lék lykilhlutverk í að verja [[frjálslynt lýðræði]] í Evrópu gegn útbreiðslu [[fasismi|fasisma]]. Hann hefur verið gagnrýndur fyrir framgöngu sína í stríðinu, sérstaklega fyrir [[Sprengjuárásin á Dresden 1945|sprengjuárásina á Dresden 1945]], en líka fyrir skoðanir sínar á heimsvaldastefnu Breta, kynþáttum og mannkynbótum. ==Æviágrip== Winston Churchill fæddist árið 1874, á miðju [[Viktoríutímabilið|Viktoríutímabilinu]], þegar [[breska heimsveldið]] var á hátindi valda sinna. Eftir grunnskólanám gekk hann í konunglega breska hernaðarháskólann í Sandhurst og útskrifaðist þaðan árið 1895 sem merkisberi í fjórðu Húsaraherdeildinni í Aldershot.<ref>{{Bókaheimild|titill=Winston S. Churchill: Ævisaga|höfundur=Jón Þ. Þór|útgefandi=Sögufélag|ár=2014|staður=Reykjavík|bls=24}}</ref> Hann gegndi herþjónustu með Húsaradeildinni í [[Indland]]i og tók einnig þátt í hernaðarátökum á [[Kúba|Kúbu]], [[Egyptaland]]i og [[Súdan]]. Þegar [[seinna Búastríðið]] braust út í Suður-Afríku árið 1899 var Churchill ráðinn hjá dagblöðunum ''Daily Mail'' og ''Morning Post'' til þess að skrifa fréttir af vettvangi átakanna. Churchill ferðaðist með skipi til Suður-Afríku og tók þátt í stríðinu en var handsamaður og færður í fangabúðir í [[Pretoría|Pretoríu]]. Með hjálp annarra stríðsfanga tókst Churchill hins vegar að sleppa úr haldi [[Búar|Búanna]] og flýja yfir landamærin til Portúgölsku Austur-Afríku, þar sem nú er [[Mósambík]]. Flótti Churchill úr haldi Búa vakti mikla athygli og gerði hann að stríðshetju í augum margra Breta.<ref>{{Bókaheimild|titill=Winston S. Churchill: Ævisaga|höfundur=Jón Þ. Þór|útgefandi=Sögufélag|ár=2014|staður=Reykjavík|bls=42-48}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Ævintýrið í Afríku|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4617821|útgefandi=''Æskan''|ár=1965|mánuður=1. október|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=2. febrúar}}</ref> Churchill var kjörinn á þing árið 1900 fyrir [[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkinn]] en sagði sig úr honum og gekk í [[Frjálslyndi flokkurinn (Bretland)|Frjálslynda flokkinn]] árið 1904 vegna ágreinings við Íhaldsmenn um verslunarfrelsi. Churchill var ötull stuðningsmaður fríverslunar en forsvarsmenn Íhaldsflokksins á formannstíð [[Arthur Balfour|Arthurs Balfour]] aðhylltust frekar þá stefnu að vernda breskan efnahag með tollamúrum. Sem meðlimur Frjálslynda flokksins gekk Churchill í ríkisstjórn í fyrsta sinn árið 1905 og varð aðstoðarnýlendumálaráðherra í ríkisstjórn [[Henry Campbell-Bannerman]]. Eftir að Campbell-Bannerman sagði af sér og [[H. H. Asquith]] gerðist forsætisráðherra varð Churchill viðskiptaráðherra í stjórn hans. Í því embætti kom Churchill að lagasetningu um fyrstu lágmarkslaun í sögu Bretlands. Hann aðstoðaði einnig [[David Lloyd George]] fjármálaráðherra við að setja hin svokölluðu „fjárlög lýðsins“, sem renndu stoðum undir ýmis ríkisrekin velferðarverkefni og fjármögnuðu þau m.a. með háum tekjuskatti. Þeir Lloyd George urðu nánir samstarfsmenn og voru stundum kallaðir „himnesku tvíburarnir“ í blaðaumfjöllun.<ref>{{Bókaheimild|titill=Winston S. Churchill: Ævisaga|höfundur=Jón Þ. Þór|útgefandi=Sögufélag|ár=2014|staður=Reykjavík|bls=66}}</ref> Churchill var hlynntur [[Arfbótastefna|arfbótastefnu]] og sem innanríkisráðherra í ríkisstjórn Asquith á árunum 1910-11 lagði hann til ýmis lög sem ættu að stemma stigu við „offjölgun stétta fávita og geðsjúklinga“ sem Churchill taldi „ógn við þjóð og kynþátt sem ómögulegt er að ýkja.“<ref>{{Vefheimild|höfundur=Martin Gilbert |titill=Churchill and Eugenics |url=http://www.winstonchurchill.org/support/the-churchill-centre/publications/finest-hour-online/594-churchill-and-eugenics |mánuður=31. maí|ár=2009 |mánuðurskoðað=21. mars|árskoðað=2018|safnslóð=https://web.archive.org/web/20131215071541/http://www.winstonchurchill.org/support/the-churchill-centre/publications/finest-hour-online/594-churchill-and-eugenics |safnmánuður=15. desember|safnár=2013}}</ref> <blockquote>„Ég legg til að 100.000 úrkynjaðir Bretar verði gerðir ófrjóir með valdi og aðrir settir í vinnubúðir til þess að hægja á hrörnun breska kynþáttarins.“<ref>Ummæli af deildarskýrslu innanríkisráðuneytisins árið 1910. Frumskjalið er í skjalasafni Asquith í Bodleian-bókasafninu í Oxford. Vitnað er til þess í bók Clive Ponting, "Churchill" (Sinclair Stevenson 1994).</ref></blockquote> Tillögur Churchill urðu ekki að lögum í þeirri mynd sem hann mælti með heldur voru lög sett þar sem geðsjúkir voru lokaðir inni á hælum. ===Fyrri heimsstyrjöldin=== Í byrjun [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]] var Churchill flotamálaráðherra. Sem slíkur bar hann ábyrgð á [[Gallipoli-herförin|Gallipoli-herförinni]] árið 1915, þar sem breski flotinn réðst á [[Dardanellasund]] í von um að geta hertekið [[Istanbúl|Konstantínópel]], höfuðborg [[Tyrkjaveldi|Tyrkjaveldis]].<ref>Callwell, C.E. (2005). ''Dardanelles, a study of the strategical and certain tactical aspects of the Dardanelles campaign''. London, UK: Naval & Military Press Ltd.</ref> Herförin var einn versti ósigur Breta og einn af fáum sigrum sem Tyrkir unnu í styrjöldinni. Um 302.000 breskir og franskir hermenn féllu í valinn. Orðstír Churchill beið slíkan hnekki að hann neyddist til að segja af sér sem flotamálaráðherra í maí árið 1915.<ref>Jenkins, Roy. ''Churchill: A Biography'' (2001). Bls. 282–88.</ref> ===Millistríðsárin=== Churchill varð árið 1921 nýlendumálaráðherra í ríkisstjórn Lloyd George. Í því embætti stýrði hann [[Kaíró-ráðstefnan (1921)|Kaíró-ráðstefnunni]] sama ár, þar sem nýjar línur voru dregnar að landamærum í [[Miðausturlönd|Miðausturlöndum]] eftir hrun [[Tyrkjaveldi]]s í heimsstyrjöldinni. Á ráðstefnunni var meðal annars fallist á stofnun konungsríkisins [[Jórdanía|Jórdaníu]] og Churchill stærði sig síðar af því að hafa „einn sunnudagseftirmiðdag skapað Jórdaníu með einu pennastriki“. Sú flökkusaga hefur gengið af því að þegar Churchill hafi teiknað upp nýju landamærin hafi hann verið gripinn hikstakasti vegna ofáts fyrr um daginn. Penna hans hafi því skeikað og þríhyrningslaga misræmi myndast á landamærum Jórdaníu og [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]]. Vegna þessarar flökkusögu kalla Jórdaníumenn þessa skekkju á landamærunum stundum „hiksta Churchills“ eða „hnerra Winstons“.<ref>{{Bókaheimild|titill=Miðausturlönd: Fortíð, nútíð og framtíð|höfundur=Magnús Þorkell Bernharðsson|útgefandi=Mál og menning|ár=2018|isbn=978-9979-3-3683-9|bls=74-76}}</ref> Árið 1924 gekk Churchill til liðs við Íhaldsflokkinn á ný og gerðist fjármálaráðherra í ríkisstjórn [[Stanley Baldwin]]. Sem fjármálaráðherra sá Churchill um að binda breska efnahaginn á ný við [[Gullfótur|gullfót]]. Þessi verknaður leiddi til mikillar verðhjöðnunar, atvinnuleysis og loks til allsherjar verkfalls árið 1926.<ref>{{Vefheimild|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/budget_99/budget_briefing/279928.stm|titill=Budget Blunders: Mr Churchill and the Gold Standard (1925)|mánuður=9. mars|ár=1999|útgefandi=BBC News|mánuðurskoðað=2. desember|árskoðað=2007|tungumál= enska}}</ref> Churchill leit síðar sjálfur á endurupptöku gullfótarins sem verstu mistök á öllum ferli sínum.<ref>James, Robert Rhodes. ''Churchill: A Study in Failure, 1900–1939'' (1970), bls. 206.</ref> Ríkisstjórn Íhaldsmanna tapaði þingkosningum árið 1929 og þegar Íhaldsmenn gengu í stjórnarsamstarf með [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokknum]] undir forsæti [[Ramsay MacDonald]] árið 1931 var Churchill ekki boðið að sitja áfram sem fjármálaráðherra. Næstu árin var Churchill einangraður í stjórnmálum og einbeitti sér að mestu að ritstörfum, meðal annars á ævisögu forföður síns, [[John Churchill, 1. hertoginn af Marlborough|John Churchill, hertoga af Marlborough]].<ref>Gilbert, Martin (2004). ''Winston Churchill: The Wilderness Years''. London: Pimlico.</ref> Eitt sem stuðlaði að pólitískri einangrun Churchill voru óvinsælar skoðanir hans varðandi sjálfstæðisbaráttu [[Indland|Indverja]]: Churchill var á móti friðsamlegri mótmælahreyfingu [[Mohandas Gandhi]] og sagði árið 1930 að „Gandhi-hyggjan og allt sem hún stendur fyrir ætti að vera bundin niður og kramin.“<ref name="independent.ie">{{cite news|first=Kevin|last=Myers|url=http://www.independent.ie/opinion/columnists/kevin-myers/kevin-myers-seventy-years-on-and-the-soundtrack-to-the-summer-of-1940-is-filling-britains-airwaves-2286560.html|title=Seventy years on and the soundtrack to the summer of 1940 is filling Britain's airwaves|work=The Irish Independent|accessdate=7 November 2010|date=6 August 2010}}</ref> Árið 1920 lýsti hann því yfir að réttast væri að „binda Gandhi niður höndum og fótum og kremja hann undir fótum fíls með landstjórann á bakinu.“<ref>Barczewsk, Stephanie, John Eglin, Stephen Heathorn, Michael Silvestri, and Michelle Tusan. ''Britain Since 1688: A Nation in the World'', p. 301</ref><ref>Toye, Richard. ''Churchill's Empire: The World That Made Him and the World He Made'', p. 172.</ref><ref>{{cite news|first=Diarmuid |last=Ferriter|url=http://www.irishtimes.com/culture/books/inglorious-empire-what-the-british-did-to-india-1.2981299|work=The Irish Times |title= Inglorious Empire: what the British did to India |date=4 March 2017}}</ref> Á millistríðsárunum hafði Churchill lengst af meiri áhyggjur af uppgangi [[Kommúnismi|kommúnismans]] en [[Fasismi|fasismans]] og leit á menn á borð við [[Francisco Franco|Franco]]<ref>James, bls. 408.</ref> og [[Benito Mussolini|Mussolini]]<ref>Taylor, A.J.P. Beaverbrook Hamish Hamilton 1972 bls. 375.</ref> sem gagnlega bandamenn gegn kommúnistastjórnum. Hann varð þó að endingu mjög gagnrýninn í garð [[Neville Chamberlain]] forsætisráðherra fyrir undanlátsstefnu hans gagnvart [[Adolf Hitler]] og skrifaði árið 1938 um [[München-sáttmálinn|München-sáttmálann]] að Bretum hefði staðið til boða val á milli „stríðs og skammar“. Chamberlain hefði valið skömmina og myndi ekki uppskera annað fyrir það en stríð með enn verri skilmálum eftir stutta frestun.<ref>''Current Biography 1942'', p. 155</ref><ref>[[Gilbert, Martin]]. ''Winston S. Churchill: Prophet of Truth: 1923–1939''. 1977: p. 972</ref><ref>Langworth 2008, pp. 256–57</ref> ===Forsætisráðherra í seinni heimsstyrjöldinni=== [[File:Wc0107-04780r.jpg|thumb|right|Churchill með hjálm á höfði á meðan loftárásir dundu yfir London í [[Orrustan um Bretland|orrustunni um Bretland]] árið 1940.]] [[Mynd:Winston Churchill during the Second World War in Iceland H12887.jpg|thumb|Winston Churchill á Íslandi í ágúst 1941.]] Þegar [[seinni heimsstyrjöldin]] braust út árið 1939 varð Churchill flotamálaráðherra á ný líkt og í byrjun fyrri heimsstyrjaldarinnar. Chamberlain sagði af sér þann 10. maí 1940 eftir að Þjóðverjar [[Innrásin í Danmörku og Noreg|hertóku Danmörku og Noreg]] og Churchill var skipaður forsætisráðherra í hans stað. Churchill hafnaði tillögum um friðarumræður við Þjóðverja og skapaði embætti varnarmálaráðherra, sem hann gegndi samhliða forsætisráðherraembættinu. Hann varð þar með einn valdamesti stríðsleiðtogi í sögu Bretlands. Churchill stofnaði [[þjóðstjórn]] með Verkamannaflokknum og gerði [[Clement Attlee]] að aðstoðarforsætisráðherra á meðan á stríðinu stóð. Churchill flutti margar frægar ræður í byrjun stríðsins og sló Bretum eldmóð í brjóst með tilfinningahita sínum og orðheppni, sérstaklega þegar staðan var hvað svörtust eftir ósigur [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|bandamanna]] í [[Orrustan um Frakkland|orrustunni um Frakkland]]. <blockquote>„Við munum berjast í Frakklandi, við munum berjast á sænum og á hafinu, við munum berjast með auknu sjálfstrausti og síauknum styrk í lofti. Við munum verja eyjuna okkar hvað sem á dynur, við munum berjast á ströndunum, við munum berjast á flugvöllunum, við munum berjast á ökrunum og á götum úti, við munum berjast í hæðunum, við munum aldrei gefast upp.“<ref name="centre-beaches">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/speeches-of-winston-churchill/128-we-shall-fight-on-the-beaches |title=We Shall Fight on the Beaches |date=4. júní 1940 |accessdate=20. desember 2007 |publisher=Churchill Centre |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090605143418/http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/speeches-of-winston-churchill/128-we-shall-fight-on-the-beaches |archivedate=5 June 2009}}</ref></blockquote> Churchill átti í góðu sambandi við [[Franklin D. Roosevelt]] Bandaríkjaforseta og vinskapur þeirra kom því til leiðar að Bretar fengu miklar matar-, olíu- og hergagnabirgðir sendar yfir [[Atlantshafið]] frá Bandaríkjunum. Churchill var því mjög létt þegar Roosevelt vann endurkjör árið 1940. Þegar [[Japanska keisaradæmið|Japanir]] [[Árásin á Perluhöfn|réðust á Perluhöfn]] og Bandaríkin gengu inn í heimsstyrjöldina voru fyrstu viðbrögð Churchill: „Við höfum unnið stríðið!“<ref>{{cite book|last=Stokesbury|first=James L.|title=A Short History of WWII|url=https://archive.org/details/shorthistoryofwo0000stok|publisher=William Morrow and Company, Inc.|year=1980|location=New York|page=[https://archive.org/details/shorthistoryofwo0000stok/page/171 171]}}</ref> Þegar Hitler gerði [[Innrásin í Sovétríkin|árás á Sovétríkin]] sagði Churchill, sem hafði alla ævi verið svarinn andkommúnisti, að „ef Hitler gerði innrás í helvíti myndi ég að minnsta kosti segja nokkur hlýleg orð um djöfulinn í neðri málstofunni.“<ref>{{cite web|url=http://www.chu.cam.ac.uk/archives/collections/churchill_papers/biography|title=The Churchill Papers: Biography|publisher=University of Cambridge|accessdate=9. ágúst 2009|archive-date=2014-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140117020600/http://www.chu.cam.ac.uk/archives/collections/churchill_papers/biography/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Heimsstyrjöldin II. í máli og myndum|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5322230|útgefandi=''Nýr stormur''|ár=1968|mánuður=9. febrúar|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. janúar}}</ref> Bretar fóru brátt að senda birgðir og skriðdreka til aðstoðar Sovétmönnum.<ref>{{cite book|last=Stokesbury|first=James L.|title=A Short History of WWII|url=https://archive.org/details/shorthistoryofwo0000stok|publisher=William Morrow and Company, Inc.|year=1980|location=New York|page=[https://archive.org/details/shorthistoryofwo0000stok/page/159 159]}}</ref> [[File:Cairo conference.jpg|thumb|right|Churchill (til hægri) ásamt [[Chiang Kai-shek]] og [[Franklin D. Roosevelt]] á ráðstefnu í Kaíró árið 1943.]] Í janúar árið 1943 hittust Churchill, Roosevelt og [[Charles de Gaulle]] í [[Casablanca]] í [[Marokkó]] og komust að þeirri niðurstöðu að stefnt skyldi að skilyrðislausri uppgjöf Öxulveldanna. Churchill var þó ekki afdráttarlaus í afstöðu sinni um þetta og var nokkuð hissa þegar Roosevelt tilkynnti niðurstöðuna af fundinum.<ref>{{cite web|url=http://ww2db.com/battle_spec.php?battle_id=65|first=Peter C.|last=Chen|title=Casablanca Conference|date=14 January 1943|accessdate=11 October 2014}}</ref><ref>{{cite news|work=[[The New York Times]]|last=Middleton|first=Drew|title=Roosevelt, Churchill Map 1943 War Strategy At Ten-Day Conference Held In Casablanca; Giraud And De Gaulle, Present, Agree On Aims|date=24 January 1943}}</ref> Deilt hefur verið um hlutverk Churchill í [[Hungursneyðin í Bengal 1943|hungursneyðinni í Bengal árið 1943]], þar sem um þrjár milljónir manna létust úr hungri, vannæringu og sjúkdómum. Japanir höfðu hertekið [[Búrma]] og þar með lokað á innflutning hrísgrjóna til Indlands og valdið hungursneyð í Bengal, þar sem 20% neyttra hrísgrjóna voru innflutt. Churchill hélt því fram að hungursneyðin væri Indverjum sjálfum að kenna því þeir „fjölguðu sér eins og kanínur“<ref>See Dyson and Maharatna (1991) for a review of the data and the various estimates made.</ref><ref name = "Gordon">{{cite journal|last1=Gordon|first1=Leonard A.|title=Review of Prosperity and Misery in Modern Bengal: The Famine of 1943–1944|journal=The American Historical Review|date=1 January 1983|volume=88|issue=4|page=1051|doi=10.2307/1874145|jstor=1874145}}</ref><ref>{{cite web|last=Mukerjee|first=Madhusree|url=http://www.hnn.us/articles/129891.html|title=History News Network &#124; Because the Past is the Present, and the Future too|publisher=Hnn.us|accessdate=29 July 2011|archive-date=9 ágúst 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809182841/http://www.hnn.us/articles/129891.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.churchillcentral.com/timeline/stories/did-churchill-cause-the-bengal-famine-of-1943-as-has-been-claimed|title=Did Churchill cause the Bengal Famine of 1943, as has been claimed?|publisher=Churchill Central|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170510083201/https://www.churchillcentral.com/timeline/stories/did-churchill-cause-the-bengal-famine-of-1943-as-has-been-claimed|archivedate=10 May 2017}}</ref><ref name="Gordon"/><ref>{{cite journal|last1=Tharoor|first1=Shashi|title=Inglorious Empire: What the British Did to India|url=https://archive.org/details/inglorious-empire|journal=Hurst|date=March 2017}}</ref> og neitaði að sjá af nokkrum birgðum sem ætlaðar væru herrekstrinum til að hjálpa þeim. Þegar landstjóri Indlands sendi Churchill símskeyti til að biðja um matarbirgðir spurði Churchill á móti að ef staðan væri svona slæm, „hvers vegna [væri] Gandhi þá ekki dauður enn?“ <ref>''[https://archive.today/20120630143154/www.newyorker.com/arts/critics/books/2007/08/13/070813crbo_books_mishra?currentPage=3 Exit Wounds]'', [[Pankaj Mishra]], ''[[The New Yorker]]'', 13. ágúst 2007.</ref> Í júní árið 1944 [[Innrásin í Normandí|gerðu Bandamenn innrás í Normandí]] og ráku Þjóðverja inn í Þýskaland á næsta ári. Í innrás bandamanna í Þýskaland í febrúar 1945 átti Churchill þátt í því að skipa sprengjuárásir á borgina [[Dresden]], þar sem fjöldi þýskra flóttamanna og særðra hermanna hafði safnast saman.<ref>Taylor, Frederick. ''Dresden: Tuesday, 13. febrúar 1945'', New York: Harper Collins/London: Bloomsbury, bls. 262–64</ref> Eftir sprengjuárásirnar á borgina velti Churchill því upp í leynilegu símskeyti hvort rétt væri að endurskoða þá stefnu að „varpa sprengjum á þýskar borgir til þess eins að auka skelfinguna, en með öðrum tylliástæðum“.<ref>Patrick J. Buchanan, ''Where the Right Went Wrong'' (2004), St. Martin's Griffin, bls. 119</ref> Loftárásirnar voru meðal umdeildustu aðgerða bandamanna í stríðinu þar sem Þýskaland var í raun þegar sigrað þegar þær voru gerðar og Dresden þótti ekki hernaðarlega mikilvæg borg.<ref>{{Vísindavefurinn|918|Hvaða tilgangi þjónaði loftárás Bandamanna á Dresden í seinni heimsstyrjöld (sem olli dauða fleira fólks en dó í Hiroshima)?}}</ref> Í árásunum var Dresden lögð í rúst og um það bil 25 þúsund manns, aðallega óbreyttir borgarar, voru drepnir.<ref>Müller, Rolf-Dieter; Schönherr, Nicole; Widera, Thomas, eds. (2010), ''Die Zerstörung Dresdens: 13. bis 15. Februar 1945. Gutachten und Ergebnisse der Dresdner Historikerkommission zur Ermittlung der Opferzahlen'', V&R Unipress, bls. 48,</ref> Þann 7. maí þáðu Bandamenn skilyrðislausa uppgjöf Þjóðverja og þann 8. maí lýsti Churchill yfir endalokum stríðsins í Evrópu. Þingkosningar voru haldnar í Bretlandi í júlí árið 1945 en þar vann Verkamannaflokkurinn stórsigur. Churchill sagði því af sér sem forsætisráðherra og Clement Attlee tók við embætti hans. ===Í stjórnarandstöðu=== Churchill var leiðtogi bresku stjórnarandstöðunnar á sex ára ráðherratíð Attlee. Hann var áfram áhrifamikill í alþjóðastjórnmálum á þessum tíma og flutti meðal annars fræga ræðu um Sovétríkin í heimsókn til Bandaríkjanna þann 5. mars árið 1946 sem oft er talin marka upphaf [[Kalda stríðið|kalda stríðsins]]: <blockquote>„Frá Stettin í Eystrasalti til Tríeste við Adríahaf hefur [[Járntjaldið|Járntjald]] fallið yfir álfuna. Handan þeirrar línu standa allar höfuðborgir hinna fornu ríkja Mið- og Austur-Evrópu. Varsjá, Berlín, Prag, Vín, Búdapest, Belgrad, Búkarest og Sofía; allar þessar frægu borgir og íbúarnir í kringum þær eru nú á því sem ég verð að kalla áhrifasvæði Sovétmanna.“<ref name="centre-429">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/speeches-of-winston-churchill/120-the-sinews-of-peace|title=Sinews of Peace (Iron Curtain)|accessdate=21. mars 2018|last=Churchill|first=Winston|publisher=Churchill Centre|archive-date=2009-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090605210758/http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/speeches-of-winston-churchill/120-the-sinews-of-peace|url-status=dead}}</ref></blockquote> ===Forsætisráðherra á ný=== Churchill varð forsætisráðherra í annað sinn eftir að hafa unnið nauman sigur gegn Verkamönnum í kosningum árið 1951 (þrátt fyrir að flokkur hans hefði hlotið færri atkvæði). Ríkisstjórn Churchill beitti sér snemma fyrir byggingu fjölda nýrra íbúða til að kljást við húsnæðisvanda sem hafði hrjáð Bretland frá því á stríðsárunum.<ref name="HNDM">{{cite news|title=The Housing Total Was 318,779|work=Hartlepool Northern Daily Mail|date=5 February 1954|accessdate=21. mars 2018|url=http://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0000378/19540205/004/0001|via=[[British Newspaper Archive]]|url-access=subscription}}</ref> Annars einbeitti Churchill sér að mestu að utanríkismálum á annarri ráðherratíð sinni. Hann sendi breska hermenn til [[Kenýa|Kenýu]] til að kveða niður [[Mau Mau-uppreisnin|Mau Mau-uppreisnina]]<ref name="Jenkins p843">Jenkins, bls. 843–61</ref> og til [[Malakkaskagi|Malakkaskaga]] til að kveða niður [[Malajauppreisnin|svipaða uppreisn þar]]. Þessar hernaðardeilur komu flestum Bretum í skilning um að ekki yrði hægt að halda nýlenduyfirráðum um allan heim áfram til lengdar.<ref>Ferguson, Niall (2000). ''Empire: How Britain Made the Modern World''. London: Penguin Books Ltd.</ref> Churchill reyndi þó eftir mesta megni að halda í leifar breska heimsveldisins og sagðist ekki vilja „sitja við stjórn sundurbútunar.“<ref name="Jenkins p843"/> Ríkisstjórn Churchill átti einnig hlut að máli í [[Valdaránið í Íran 1953|valdaráni í Íran]] árið 1953.<ref>Kinzer, Stephen. ''All the Shah's Men''. Hoboken, N.J.: John Wiley & Sons, Inc., 2008, bls. 3</ref> Churchill sagði af sér eftir að hafa fengið endurtekin heilablóðföll í apríl árið 1955 og settist í helgan stein. [[Anthony Eden]] tók við embætti forsætisráðherra. == Fjölskylduhagir == [[Randolph Churchill]] faðir Winstons var einnig stjórnmálamaður og um tíma fjármálaráðherra. Hann var þriðji sonur sjöunda hertogans af Marlborough. Móðir hans, Jennie Jerome, var dóttir bandarísks auðkýfings að nafni Leonard Jerome. Winston var fæddur tveimur mánuðum fyrir tímann í Bleinheim-höll sem er ættaróðal Marlborough fjölskyldunnar. Churchill átti einn bróður, John Strange Spencer-Churchill. Churchill hitti tilvonandi konu sína, Clementine Hoizer, í fyrsta sinn árið 1904 á dansleik í Crewe House. Þau hittust aftur árið 1908 í matarboði hjá Lafði St Helier. Churchill sat við hlið Clementine við borðhaldið. Hann bað Clementine í veislu í Bleinheim höll 10. ágúst 1908, þau gengu svo í hjónaband í St. Margrets, Westminister og voru þau gefin saman af biskupnum af St Asph. Árið 1909 fluttu hjónin að Eccleston Square 33. Fyrsta barnið Diana fæddist 11. júlí 1909, Randolph fæddist 28. maí 1911, þriðja barnið fæddist 7. október 1914, fjórða barnið Marigold fæddist 15. nóvember 1918, Mary fæddist svo 15. september 1922 síðar þann sama mánuð keypti Churchill [[Chartwell]] þar sem fjölskyldan bjó þar til Churchill lést 1965. == Ráðherraembætti == Churchill gegndi mörgum sinnum ráðherraembættum í [[ríkisstjórn Bretlands]] á stjórnmálaferli sínum. Ráðherraembættin sem hann gegndi á ferli sínum voru: * Aðstoðarnýlendurmálaráðherra 1906-8 (Undersecretary of State for the Colonies) * Viðskiptaráðherra 1908-10 (President of the Board of Trade) * Innanríkisráðherra 1910-11 (Secretary of State for Home Affairs) * Flotamálaráðherra 1911-1915 (First Lord of the Admiralty) * Varnarmálaráðherra 1918-21 (Secretary of War and Air Minister) * Aðstoðarnýlenduráðherra 1921-22 (Undersecretary for the Colonies) * Fjármálaráðherra 1924-29 (Chancellor of the Exchequer) * Flotamálaráðherra 3. september 1939-10. maí 1940 (First Lord of the Admiralty) * Forsætisráðherra 10. maí 1940-45, 1951-55 (Prime Minister)<ref>{{Vísindavefurinn|3446|Hvaða ráðherraembættum gegndi Sir Winston Churchill?}}</ref> ==Tilvísanir== {{Reflist|2}} {{Wikivitnun}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá = 1940 | til = 1945 | fyrir = [[Neville Chamberlain]] | eftir = [[Clement Attlee]] | }} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá = 1951 | til = 1955 | fyrir = [[Clement Attlee]] | eftir = [[Anthony Eden]] | }} {{Töfluendir}} {{fde|1874|1965|Churchill, Winston}} {{DEFAULTSORT:Churchill, Winston}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{Nóbelsverðlaun í bókmenntum}} [[Flokkur:Fjármálaráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands|Churchill, Winston]] [[Flokkur:Handhafar bókmenntaverðlauna Nóbels|Churchill, Winston]] [[Flokkur:Innanríkisráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Leiðtogar breska Íhaldsflokksins]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í seinni heimsstyrjöldinni|Churchill, Winston]] snnyk52ofgjanam9w3k4gxwjgjlu0g4 0 17662 1960938 1819191 2026-04-23T17:58:04Z Akigka 183 1960938 wikitext text/x-wiki {{Íslenskt mannanafn | nafn = Snjólaugur | kyn = kk | nefnifall = Snjólaugur | þolfall = Snjólaug | þágufall = Snjólaugi | eignarfall = Snjólaugs | eiginnöfn = 1 | millinöfn = 0 | dagsetning = janúar 2025 }} '''Snjólaugur''' er [[íslenskt karlmannsnafn]]. Aðeins einn einstaklingur bar nafnið sem fyrsta nafn árið 2025.<ref>{{cite web|url=https://hagstofa.is/talnaefni/ibuar/faeddir-og-danir/nofn/|title=Nöfn|website=Hagstofa Íslands|access-date=23.4.2026}}</ref> Nafnið kemur líka fyrir í myndinni Snælaugur, en enginn bar það nafn árið 2025. == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} [[Flokkur:Íslensk karlmannsnöfn]] 9nr52cjkcp0p96ppb3smqrnzrcrsd1v 1960942 1960938 2026-04-23T18:05:19Z Akigka 183 1960942 wikitext text/x-wiki {{Íslenskt mannanafn | nafn = Snjólaugur | kyn = kk | nefnifall = Snjólaugur | þolfall = Snjólaug | þágufall = Snjólaugi | eignarfall = Snjólaugs | eiginnöfn = 1 | millinöfn = 0 | dagsetning = janúar 2025 }} '''Snjólaugur''' er [[íslenskt karlmannsnafn]]. Aðeins einn einstaklingur bar nafnið sem fyrsta nafn árið 2025.<ref>{{cite web|url=https://hagstofa.is/talnaefni/ibuar/faeddir-og-danir/nofn/|title=Nöfn|website=Hagstofa Íslands|access-date=23.4.2026}}</ref> Nafnið kemur líka fyrir í myndinni Snælaugur, en enginn bar það nafn árið 2025. [[Snjólaug]] er sambærilegt kvennafn, en ólíkt karlnöfnunum er það fremur algengt á Íslandi. == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} [[Flokkur:Íslensk karlmannsnöfn]] re3xa4b3w3zex51zlou0lgqsovh4l7r 0 17667 1960939 1819195 2026-04-23T17:58:26Z Akigka 183 Tilvísun á [[Snjólaugur]] 1960939 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Snjólaugur]] 4sq7vtlsv1v0cfibuw4sdw9x24ocf1f 0 19450 1960940 1821120 2026-04-23T18:02:19Z Akigka 183 1960940 wikitext text/x-wiki {{Íslenskt mannanafn | nafn = Snjólaug | kyn = kvk | nefnifall = Snjólaug | þolfall = Snjólaugu | þágufall = Snjólaugu | eignarfall = Snjólaugar | eiginnöfn = 95 | millinöfn = 24 | dagsetning = júlí 2007 }} '''Snjólaug''' er [[íslenskt kvenmannsnafn]]. Nafnið kemur líka fyrir í myndinni Snælaug (2 nafnhafar 2025).<ref>{{cite web|url=https://hagstofa.is/talnaefni/ibuar/faeddir-og-danir/nofn/|title=Nöfn|website=Hagstofa Íslands|access-date=23.4.2026}}</ref> [[Snjólaugur]] er sambærilegt karlmannsnafn, en það er fremur sjaldgæft. == Dreifing á Íslandi == {{Þjóðskrártölfræði}} <timeline> ImageSize = width:600 height:320 PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40 AlignBars = late DateFormat = yyyy Period = from:1949 till:2008 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950 Colors = id:canvas value:white id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7) id:seinna value: rgb(1,0.7,0) Backgroundcolors = canvas:canvas TextData = pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S text:Fjöldi pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S text:Ár pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M text:Heildarfjöldi nafngifta fyrir kvenmannsnafnið Snjólaug pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S text:fyrsta nafn pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S text:seinni nöfn BarData = bar:5 text:5 bar:4 text:4 bar:3 text:3 bar:2 text:2 bar:1 text:1 LineData= color:fyrsta width:5 at:1950 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1951 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1952 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1953 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1954 frompos:40 tillpos:140 #2 at:1955 frompos:40 tillpos:140 #2 at:1956 frompos:40 tillpos:240 #4 at:1958 frompos:40 tillpos:240 #4 at:1959 frompos:40 tillpos:190 #3 at:1960 frompos:40 tillpos:140 #2 at:1961 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1962 frompos:40 tillpos:240 #4 at:1963 frompos:40 tillpos:140 #2 at:1964 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1966 frompos:40 tillpos:190 #3 at:1967 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1969 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1972 frompos:40 tillpos:190 #3 at:1973 frompos:40 tillpos:140 #2 at:1974 frompos:40 tillpos:140 #2 at:1975 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1976 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1978 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1979 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1980 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1981 frompos:40 tillpos:190 #3 at:1982 frompos:40 tillpos:140 #2 at:1983 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1984 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1985 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1987 frompos:40 tillpos:190 #3 at:1989 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1991 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1994 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1995 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1996 frompos:40 tillpos:140 #2 at:1997 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1998 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1999 frompos:40 tillpos:90 #1 at:2000 frompos:40 tillpos:90 #1 at:2001 frompos:40 tillpos:90 #1 at:2002 frompos:40 tillpos:90 #1 at:2003 frompos:40 tillpos:140 #2 color:seinna width:1 at:1950 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1957 frompos:40 tillpos:140 #2 at:1959 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1960 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1964 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1966 frompos:40 tillpos:140 #2 at:1967 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1969 frompos:40 tillpos:140 #2 at:1977 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1984 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1985 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1991 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1993 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1994 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1997 frompos:40 tillpos:140 #2 at:1998 frompos:40 tillpos:90 #1 at:2004 frompos:40 tillpos:90 #1 </timeline> <timeline> ImageSize = width:600 height:320 PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40 AlignBars = late DateFormat = yyyy Period = from:1949 till:2008 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950 Colors = id:canvas value:white id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7) id:seinna value: rgb(1,0.7,0) Backgroundcolors = canvas:canvas TextData = pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S text:Hlutfall pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S text:Ár pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M text:Hlutfall nafngifta fyrir kvenmannsnafnið Snjólaug pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S text:fyrsta nafn pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S text:seinni nöfn BarData = bar:5 text:1 % bar:4 text:0.8 % bar:3 text:0.6 % bar:2 text:0.4 % bar:1 text:0.2 % LineData= color:fyrsta width:5 at:1950 frompos:40 tillpos:50 #0.04% at:1951 frompos:40 tillpos:50 #0.04% at:1952 frompos:40 tillpos:50 #0.04% at:1953 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1954 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1955 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1956 frompos:40 tillpos:68 #0.11% at:1958 frompos:40 tillpos:68 #0.11% at:1959 frompos:40 tillpos:60 #0.08% at:1960 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:1961 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1962 frompos:40 tillpos:65 #0.1% at:1963 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:1964 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1966 frompos:40 tillpos:58 #0.07% at:1967 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1969 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1972 frompos:40 tillpos:58 #0.07% at:1973 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:1974 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:1975 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1976 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1978 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1979 frompos:40 tillpos:45 #0.02% at:1980 frompos:40 tillpos:45 #0.02% at:1981 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1982 frompos:40 tillpos:50 #0.04% at:1983 frompos:40 tillpos:45 #0.02% at:1984 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1985 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1987 frompos:40 tillpos:60 #0.08% at:1989 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1991 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1994 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1995 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1996 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:1997 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1998 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1999 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:2000 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:2001 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:2002 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:2003 frompos:40 tillpos:53 #0.05% color:seinna width:1 at:1950 frompos:40 tillpos:85 #0.18% at:1957 frompos:40 tillpos:83 #0.17% at:1959 frompos:40 tillpos:63 #0.09% at:1960 frompos:40 tillpos:60 #0.08% at:1964 frompos:40 tillpos:60 #0.08% at:1966 frompos:40 tillpos:75 #0.14% at:1967 frompos:40 tillpos:58 #0.07% at:1969 frompos:40 tillpos:73 #0.13% at:1977 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1984 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1985 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1991 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1993 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1994 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1997 frompos:40 tillpos:68 #0.11% at:1998 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:2004 frompos:40 tillpos:53 #0.05% </timeline> == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} [[Flokkur:Íslensk kvenmannsnöfn]] mw3gcfiupc2lc42f1k2f8qkusce5sg9 0 19459 1960941 1821129 2026-04-23T18:02:58Z Akigka 183 Tilvísun á [[Snjólaug]] 1960941 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Snjólaug]] 1avio2ukpfor0o6glglykrhh3a23yyg 0 20310 1960924 1895978 2026-04-23T13:52:14Z TKSnaevarr 53243 1960924 wikitext text/x-wiki {{Wikidatacoord|Q9141|type:landmark_region:IN-UP|display=title}} [[Mynd:Taj Mahal 2, Agra, India.jpg|thumb|Taj Mahal er [[leghöll]] sem [[Shah Jahan]] [[keisari]] lét byggja fyrir [[Persi|persneska]] [[eiginkona|konu]] sína]] '''Taj Mahal''' er [[leghöll]] í [[Agra]] á [[Indland]]i sem [[Mógúlveldið|Mógúl]][[keisari]]nn [[Shah Jahan]] lét byggja í [[minnisvarði|minningu]] um [[Persar|persneska]] [[eiginkona|eiginkonu]] sína, [[Mumtaz Mahal]]. [[Höllin]] var 23 [[ár]] í [[bygging]]u (frá [[1630]] – [[1653]]) og er [[meistaraverk]] [[byggingarlist Mógúlveldisins|mógúlskrar byggingarlistar]]. == Hráefni == Efniviðurinn í höllina var fluttur frá gervöllu Indlandi og öðrum hlutum [[Asía|Asíu]]. Yfir 1,000 [[asíski fíllinn|fílar]] voru notaðar til að flytja byggingarefni meðan á [[framkvæmd]]um stóð. [[Hvítur|Hvíti]] [[marmari]]nn var fluttur frá [[Rajasthan]][[hérað]]i, [[jaspis]]inn frá [[Punjab]]svæðinu, [[jaði]]nn og [[kristall]]arnir frá [[Kína]], [[túrkís]]inn frá [[Tíbet]], [[asúrsteinn|asúrsteinarnir]] frá [[Afganistan]], [[Safír (eðalsteinn)|safír]]inn frá [[Srí Lanka]] og [[kalsedón]]steinarnir frá [[Arabía|Arabíu]]. Allt í allt voru 28 gerðir af [[gimsteinn|gimsteinum]] greyptir í marmarann. Höllin kostaði allt í allt 40 [[milljón]] [[rúpía|rúpíur]] en á þeim tíma kostaði [[gramm]] af [[gull]]i um 1,3 rúpíur. ==Tenglar== * {{Vísindavefurinn|61712|Getið þið sagt mér eitthvað um Taj Mahal?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags= 6. febrúar 2016|skoðað=23. apríl 2026}} {{stubbur|byggingarlist|saga}} [[Flokkur:Leghallir]] [[Flokkur:Kennileiti]] [[Flokkur:Mannvirki á Indlandi]] 4dr7l0gjkhknbaxzx269iua38reyixp 0 22447 1960918 1930824 2026-04-23T13:25:54Z TKSnaevarr 53243 1960918 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = Sir | nafn = Tony Blair | mynd =Tony Blair 2010 (cropped).jpg | titill= [[Forsætisráðherra Bretlands]] | stjórnartíð_start = [[2. maí]] [[1997]] | stjórnartíð_end = [[27. júní]] [[2007]] | einvaldur = [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabet 2.]] | forveri = [[John Major]] | eftirmaður = [[Gordon Brown]] | titill2 = Leiðtogi Verkamannaflokksins | stjórnartíð_start2 = [[21. júlí]] [[1994]] | stjórnartíð_end2 = [[24. júní]] [[2007]] | forveri2 = [[John Smith (breskur stjórnmálamaður)|John Smith]] | eftirmaður2 = [[Gordon Brown]] | myndatexti1 = Tony Blair árið 2010. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1953|5|6}} | fæðingarstaður = [[Edinborg]], [[Skotland]]i, [[Bretland]]i | þjóderni = [[Bretland|Breskur]] | maki = Cherie Booth (g. 1980) | stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Bretlandi)|Verkamannaflokkurinn]] | börn = 4 | háskóli = [[Oxford-háskóli|St John's College, Oxford]] }} '''Sir Anthony Charles Lynton Blair''' (fæddur [[6. maí]] [[1953]]) oftast þekktur sem '''Tony Blair''' er fyrrum [[forsætisráðherra]] [[Bretland]]s. Hann leiddi [[Verkamannaflokkurinn (Bretlandi)|Verkamannaflokkinn]] frá júlí [[1994]] til 24. júní [[2007]] og komst til valda eftir yfirburðasigur flokksins í [[Þingkosningar í Bretlandi 1997|þingkosningunum 1997]]. Hann tók þá við forsætisráðherraembættinu af [[John Major]] og batt enda á 18 ára samfellda stjórn [[Íhaldsflokkurinn (Bretlandi)|Íhaldsmanna]]. Tony Blair hefur setið lengst allra forsætisráðherra Verkamannaflokksins og er sá eini sem hefur leitt flokkinn til sigurs í þremur þingkosningum í röð. Blair færði flokkinn nær miðjunni í breskum stjórnmálum og kallað þessa stefnubreytingu „nýja Verkamannaflokkinn“ (e. New Labour). Flokkurinn varð undir hans forystu jákvæðari gagnvart [[markaðshagkerfi]]nu og fráhverfari [[þjóðnýting]]u. Þessari stefnu hafa verið gefin nöfn á borð við „nútíma[[Sósíaldemókratismi|jafnaðarmennsku]]“ og „[[þriðja leiðin]]“ en margir af vinstrisinnaðri flokksmönnum hafa orðið til að gagnrýna stefnubreytinguna og álíta flokkinn hafa færst of langt til hægri og snúið baki við þeim hugsjónum sem flokkurinn var byggður á, eins og jafnari skiptingu auðs í samfélaginu. Hörð gagnrýni á Blair hefur einnig risið vegna þátttöku Breta í „[[Stríð gegn hryðjuverkum|stríðinu gegn hryðjuverkum]]“ og [[Innrásin í Írak 2003|innrásinni í Írak]]. Í kosningum 2005 tapaði flokkurinn miklu fylgi en hélt þó meirihlutanum. [[Gordon Brown]] leysti Blair af sem forsætisráðherra. Í september 2025 stakk [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseti upp á því að Blair fengi sæti í svonefndri „friðarnefnd“ sem ætti að taka að sér stjórn [[Gazaströndin|Gazastrandarinnar]] eftir [[Stríð Ísraels og Hamas 2023–|stríð Ísraels og Hamas]].<ref>{{Vefheimild|titill=Erindrekinn umdeildi sem vill sæti í friðarnefnd Gaza|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-09-30-erindrekinn-umdeildi-sem-vill-saeti-i-fridarnefnd-gaza-454861|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Grétar Þór Sigurðsson|dags=30. september 2025|skoðað=30. september 2025}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=[[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá=1997| til=2007| fyrir=[[John Major]]| eftir=[[Gordon Brown]] | }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{fe|1953|Blair, Tony}} {{DEFAULTSORT:Blair, Tony}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands|Blair, Tony]] [[Flokkur:Forsetar evrópska ráðsins]] [[Flokkur:Leiðtogar breska Verkamannaflokksins]] 4x6x7xl679b8ajjz20izi2k9i5lmecm 0 23422 1960926 1917556 2026-04-23T14:24:37Z TKSnaevarr 53243 1960926 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = David Ben-Gurion | nafn_á_frummáli = {{nobold|דָּוִד בֶּן-גּוּרִיּוֹן‎}} | mynd = David_BG.jpg | titill= [[Forsætisráðherra Ísraels]] | stjórnartíð_start2 = 17. maí 1948 | stjórnartíð_end2 = 26. janúar 1954 | forseti2 = [[Chaim Weizmann]]<br>[[Yitzhak Ben-Zvi]] | forveri2 = ''Embætti stofnað'' | eftirmaður2 = [[Moshe Sharett]] | stjórnartíð_start = 3. nóvember 1955 | stjórnartíð_end = 26. júní 1963 | forseti = [[Yitzhak Ben-Zvi]]<br>[[Zalman Shazar]] | forveri = [[Moshe Sharett]] | eftirmaður = [[Levi Eshkol]] | myndatexti1 = Ben-Gurion árið 1949. | fæddur = [[16. október]] [[1886]] | fæðingarstaður = [[Płońsk]], [[Pólland]]i, [[Rússneska keisaradæmið|rússneska keisaradæminu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1973|12|1|1886|10|16}} | dánarstaður = [[Ramat Gan]], [[Ísrael]] | þjóderni = [[Ísrael]]skur | maki = [[Paula Ben-Gurion]] | stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Ísrael)|Verkamannaflokkurinn]] | börn = 3 | bústaður = | atvinna = | háskóli = [[Varsjárháskóli]]<br>[[Háskólinn í Istanbúl]] | starf = Stjórnmálamaður | trúarbrögð = [[Trúleysi]] |undirskrift = David Ben-Gurion signature.svg }} '''David Ben-Gurion''' (Hebreska: דָּוִד בֶּן-גּוּרִיּוֹן‎; 16. október 1886 – 1. desember 1973) var fyrsti [[forsætisráðherra Ísraels]] (1948-1953, 1955-1963). Ben-Gurion er minnst fyrir að hafa lesið upp [[Sjálfstæðisyfirlýsing Ísraels|sjálfstæðisyfirlýsingu Ísraels]] þann 14. maí 1948, og fyrir áhrif sín í baráttu [[Zíonismi|síonista]] fyrir stofnun landsins. == Æviágrip == David Ben-Gurion fæddist undir nafninu David Gruen í bænum Płońsk sem þá tilheyrði [[Rússaveldi]], en í dag er bærinn innan landamæra [[Pólland]]s. Á æskuárum sínum kynntist hann hugmyndafræði [[Zíonismi|síonisma]] af föður sínum, Victor Gruen. Ben-Gurion varð strax heillaður af hugmyndafræði síonismans og fór ungur að berjast fyrir að koma henni í framkvæmd. Árið 1906, þegar Ben-Gurion var 20 ára, fluttist hann til [[Palestína|Palestínu]], til að berjast fyrir hugsjón síonista um stofnun sjálfstæðs ríkis gyðinga í þar.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/David-Ben-Gurion|title=David Ben-Gurion {{!}} prime minister of Israel|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2019-03-16}}</ref> Árið 1935 varð Ben-Gurion valdamesti einstaklingurinn innan stærstu samtaka síonista. Síonistahreyfingin var stærst baráttuhreyfinga gyðinga sem börðust fyrir stofnun sjálfstæðs ríkis gyðinga innan landamæra Palestínu. Þegar Ben-Gurion tók við völdum í síonistahreyfingunni voru átökin að harðna á milli gyðinga og Palestínumanna.<ref name=":1">{{Bókaheimild|titill=Mið-Austurlönd: fortíð, nútíð og framtíð, bls. 189-190.}}</ref> Ástæða átakanna var að gyðingar voru orðnir fjölmennir í Palestínu og sóttust í auknum mæli eftir yfirráðum yfir landsvæðum innfæddra Palestínumanna.<ref name=":1" /> Ben-Gurion átti mikinn þátt í að móta stefnu hreyfingarinnar á síðustu árunum fyrir stofnun Ísraels og undir stjórn hans náði hreyfingin loks markmiði sínu með stofnun Ísraels árið 1948.<ref name=":0" />   === Valdatíð (1948-1953 og 1955-1963) === Ben-Gurion las upp [[Sjálfstæðisyfirlýsing Ísraels|sjálfstæðisyfirlýsingu Ísraels]] þann 14. maí 1948 og varð síðan fyrsti [[Forsætisráðherra Ísraels|forsætisráðherra]] hins nýstofnaða Ísraels. Hann gegndi síðan embætti í fyrstu ríkisstjórn Ísraels sem dóms- og forsætisráðherra á árunum 1948-1953. Ben-Gurion tók síðan aftur við völdum sem forsætisráðherra Ísraels árið 1955 og gegndi því embætti til ársins 1963. Á valdatíð sinni á upphafsárum Ísraels hafði hann mikill áhrif á stjórnmála- og samfélagsþróun landsins í krafti valda sinna.<ref name=":0" />   === Arfleifð === Hrífandi persónuleiki og störf Ben-Gurion í þágu ísraelsku þjóðarinnar voru honum til mikilla vinsælda innan Ísraels og er hans stundum minnst sem „föður Ísraels“. En jafnt innan og sérstaklega utan Ísraels er arfleifð hans víða ekki lituð sama hetjuljóma.<ref name=":0" /> Grimmdarverk Ísraela og stefna landsins í garð Palestínumanna hafa litað arfleið hans utan Ísraels, og er hans fyrir það oft minnst utan Ísraels fyrir grimmdarverk en ekki hetjudáðir í þágu eigin þjóðar.<ref name=":0" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Mið-Austurlönd, fortíð, nútíð og framtíð, bls. 192-196}}</ref> == Tilvísanir == <references/> === Heimildir === Magnús Þorkell Bernharðsson. ''Miðausturlönd: Fortíð, nútíð og framtíð''. [[Mál og menning]], [[2018]]. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill=[[Forsætisráðherra Ísraels]] |frá=[[17. maí]] [[1948]] |til=[[26. janúar]] [[1954]] |fyrir=Fyrstur í embætti |eftir=[[Moshe Sharett]] }} {{Erfðatafla |titill=[[Forsætisráðherra Ísraels]] |frá=[[3. nóvember]] [[1955]] |til=[[26. júní]] [[1963]] |fyrir=[[Moshe Sharett]] |eftir=[[Levi Eshkol]] }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Ísraels}} {{Stubbur|æviágrip}} {{fd|1886|1973}} {{DEFAULTSORT:Ben-Gurion, David}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Ísraels]] [[Flokkur:Trúleysingjar]] qt5jeibxml8jepf94v6xnaluvz4c80m 0 23571 1960928 1960308 2026-04-23T17:14:53Z TKSnaevarr 53243 1960928 wikitext text/x-wiki {{Forseti | forskeyti = | nafn = Francesco Cossiga | mynd = Cossiga Francesco.jpg | titill= [[Forseti Ítalíu]] | stjórnartíð_start = 3. júlí 1985 | stjórnartíð_end= 28. apríl 1992 | forsætisráðherra = [[Bettino Craxi]]<br />[[Amintore Fanfani]]<br />[[Giovanni Goria]]<br />[[Ciriaco De Mita]]<br />[[Giulio Andreotti]] | forveri =[[Sandro Pertini]] | eftirmaður =[[Oscar Luigi Scalfaro]] | titill2= [[Forsætisráðherra Ítalíu]] | stjórnartíð_start2 =5. ágúst 1979 | stjórnartíð_end2= 18. október 1980 | forseti2 = [[Sandro Pertini]] | forveri2 =[[Giulio Andreotti]] | eftirmaður2 =[[Arnaldo Forlani]] | fæddur = {{Fæðingardagur|1928|7|26}} | fæðingarstaður = [[Sassari]], [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2010|8|17|1928|7|26}} | dánarstaður = [[Róm]], [[Ítalía|Ítalíu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | maki = {{gifting|Giuseppa Sigurani|1960|1998|orsök=skildu}} | stjórnmálaflokkur = [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Ítalía)|Kristilegi demókrataflokkurinn]] (1945–1992) | börn = 2 | háskóli = [[Háskólinn í Sassari]] |undirskrift = Francesco Cossiga signature.svg }} '''Francesco Cossiga''' ([[26. júlí]] [[1928]] í [[Sassari]] á [[Sardinía|Sardiníu]] - [[17. ágúst]] [[2010]] í Róm) var [[Ítalía|ítalskur]] stjórnmálamaður sem hefur verið bæði [[forsætisráðherra Ítalíu]] og [[forseti Ítalíu]]. Hann kenndi [[lögfræði]] við [[háskólinn í Sassari|háskólann í Sassari]]. Hann gekk sautján ára í [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Ítalía)|kristilega demókrataflokkinn]] en hóf feril sinn sem kennari í [[lögfræði]] í [[Sassari]]. Stjórnmálaferill hans hófst ekki fyrr en við lok [[1951-1960|6. áratugarins]] og hann var kosinn á [[fulltrúadeild ítalska þingsins|þing]] [[1958]] og varð síðan aðstoðarvarnarmálaráðherra [[1966]]. Hann varð [[innanríkisráðherra]] [[1976]] en sagði af sér embætti í kjölfarið á ráninu á [[Aldo Moro]] árið [[1978]]. [[1979]] varð hann [[forsætisráðherra]] í skammlífri ríkisstjórn og [[1983]] var hann kosinn forseti [[öldungadeild ítalska þingsins|öldungadeildarinnar]]. [[1985]] var hann kosinn sjöundi [[forseti Ítalíu]] af sameinuðu þingi, sá fyrsti sem náð hefur kjöri í fyrstu umferð, með miklum mun (752 af 977 atkvæðum). Sem forseti varð hann frægur fyrir athugasemdir sínar um stjórnmálakerfið á Ítalíu og það að fylgja [[stjórnarskrá Ítalíu|stjórnarskránni]] út í ystu æsar. Hann sagði af sér embætti [[28. apríl]] [[1992]], tveimur mánuðum áður en kjörtímabili hans lauk. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill=[[Forsætisráðherra Ítalíu]]| frá=1979| til=1980| fyrir=[[Giulio Andreotti]]| eftir=[[Arnaldo Forlani]]| }} {{Erfðatafla| titill=[[Forseti Ítalíu]]| frá=1985| til=1992| fyrir=[[Sandro Pertini]]| eftir=[[Oscar Luigi Scalfaro]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Ítalíu}} {{Forsetar Ítalíu}} {{DEFAULTSORT:Cossiga, Francesco}} {{fde|1928|2010|Cossiga, Francesco}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Ítalíu|Cossiga, Francesco]] [[Flokkur:Forsetar Ítalíu|Cossiga, Francesco]] [[Flokkur:Innanríkisráðherrar Ítalíu]] i9q5c3e9lmufho1cyilv8lb72z3jfdw 0 25034 1960945 1960745 2026-04-23T19:07:37Z Logiston 88128 1960945 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur | flokksnafn_íslenska = Alþýðubandalagið | mynd = | fylgi = {{lækkun}} 14,3% (1995) | stofnár = 1956 | lagt niður = 1999 | gekk í = [[Samfylkingin]] [[Vinstrihreyfingin - grænt framboð]] | hugmyndafræði = [[sósíalismi]] og [[félagshyggja]] | litur = {{Flokkslitur|Alþýðubandalagið}} }} '''Alþýðubandalagið''' voru íslensk stjórnmálasamtök sem störfuðu frá 1956 til 1999. Formlega stofnaður 4. apríl 1956 sem kosningasamtök [[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn|Sameiningarflokks alþýðu – sósíalistaflokksins]] og [[Málfundafélag Jafnaðarmanna|Málfundafélags Jafnaðarmanna]], árið 1963 varð [[Þjóðvarnarflokkurinn]] einnig hluti af kosningabandalaginu. 1. nóvember 1968 var skipulagi og starfi Alþýðubandalagsins formlega breytt úr bandalagi í [[Stjórnmálaflokkur|stjórnmálaflokk]]. Flokkurinn sameinaðist þremur öðrum flokkum í Samfylkinguna árið 1999 og var flokkurinn þá lagður niður. Þrír þingmenn flokksins ákváðu þá að stofna sinn eigin flokk, [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstrihreyfinguna - grænt framboð]]. ==Aðdragandi== Fyrstu stjórnmálasamtök jafnaðarmanna á Ísland voru stofnuð árið 1916 þegar [[Alþýðuflokkurinn]] var stofnaður. Flokkurinn klofnaði árið 1930 þegar róttækir sósíalistar og kommúnistar sögðu skilið við Alþýðuflokkinn og mynduðu [[Kommúnistaflokkur Íslands|Kommúnistaflokk Íslands]] sem varð deild í [[Komintern|Alþjóðasambandi kommúnista - Komintern]]. Árið 1937 klofnaði Alþýðuflokkurinn að nýju þegar [[Héðinn Valdimarsson]] gekk ásamt hluta Alþýðuflokksins til sameiningar við kommúnista í nýjan flokk Sameiningarflokk alþýðu - sósíalistaflokkinn. Miklar deilur höfðu verið innan verið innan Alþýðuflokksins á fimmta of sjötta áratuginum meðal annars um inngöngu Íslands í [[Atlantshafsbandalagið]] (NATO) og veru Bandaríkjahers í landinu. Einnig voru miklar deilur innan Alþýðuflokksins og [[Alþýðusamband Íslands|Alþýðusambands Íslands]] (ASÍ) um starf og skipulag verkalýðshreyfingarinnar. <ref>Sumarliði R. Ísleifsson.(2013) ''Saga Alþýðusambands Íslands''. Útgefandi Forlagið. ISBN: 9789979535805. [https://asisagan.is/bok-1-barattan-um-verkalydshreyfinguna Baráttan um verkalýðshreyfinguna]</ref> [[Hannibal Valdimarsson]] varð forseti ASÍ 1954 í óþökk forystu Alþýðuflokksins, um líkt leyti var [[Málfundafélag jafnaðarmanna]] stofnað sem var forystu Alþýðuflokksins lítt að skapi. Hannibal ásamt formanni Málfundafélagsins var vikið úr Alþýðuflokknum vegna samstarfs við sósíalista.<ref>Þorleifur Friðriksson (1988) ''Undirheimar íslenskra stjórnmála : reyfarakenndur sannleikur um pólitísk vígaferli''. Örn og Örlygur, bls. 76-77 og 93.</ref> Málfundafélagið og Hannibal héldu áfram viðræðum um að bindast í kosningabandalag. Upphaflega vildi Hannibal að bæði [[Þjóðvarnarflokkurinn]] og Alþýðuflokkurinn yrðu hluti af kosningabandalaginu en úr því varð ekki vegna andstöðu þessara flokka við sósíalista. <ref> Valur Ingimundarson: ''Uppgjör við umheiminn'' (2021), Vaka-Helgafell ISBN 9979-2-1600-X bls. 30-31</ref> ==Kosningabandalag== Þann 4. apríl 1956 stofnaði Sósíalistaflokkurinn, ásamt [[Málfundafélag jafnaðarmanna]], Alþýðubandalagið með Hannibal Valdimarsson sem fyrsta formann bandalagsins og var það meðan það starfaði sem kosningabandalag, Kjarninn í kosningabandaginu voru [[Málfundafélag jafnaðarmanna]], sem skildi við [[Alþýðuflokkurinn|Alþýðuflokkinn]], og fylgdi [[Hannibal Valdimarsson|Hannibal Valdimarssyni]] og [[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn]] undir forystu [[Einar Olgeirsson|Einars Olgeirssonar]]. [[Þjóðvarnarflokkurinn]], undir forystu [[Gils Guðmundsson|Gils Guðmundssonar]], gekk til liðs við Alþýðubandalagið árið [[1963]]. Kosningabandalagið bauð fram sameiginlegan lista í öllum alþingiskosningum og bæjarstjórnarkosningum fram að árinu 1967. Í [[Alþingiskosningar 1967|Alþingiskosningunum 1967]] buðu Hannibal og fylgismenn hans fram í undir merkjum I-lista meðan flestir aðrir Alþýðubandalagsmenn skipuðu G-lista. ==Stjórnmálaflokkur== Um miðjan sjöunda áratuginn komu fram tillögur innan kosningabandalagsins um að breyta því í breiðann flokk vinstrimanna. Það var lang frá því allir tækju þessari hugmynd vel. Annars vegar voru harðlínumenn í Sósíalistaflokknum sem vildu herða á [[Marxismi|marxískum]] grundvelli flokksins.<ref> Runólfur Björnsson, (1978) ''Evrópukommúnisminn og Alþýðubandalagið'', Útgefandi: Sósíalistafélag Reykjavíkur</ref> Brynjólfur Bjarnasson sem þá var formaður Sósíalistaflokksins snerist algerlegagegn því að Alþýðubandalagið yrði gert að flokki árið 1968 og taldi menn rugla saman samfylkingarsamtökum og flokki.<ref>Einar Olafsson (2000), [https://timarit.is/gegnir/991004035709706886 ''Hver var Brynjólfur Bjarnason?''] Tímaritið Hugur. Bls 130</ref> Með stofnun Alþýðubandalagsfélags Reykjavíkur árið 1966 var stigið fyrsta skrefið í að gera Alþýðubandalagið að stjórnmálaflokki.<ref> Ómar Valdimarsson (1990): ''Guðmundur J. Guðmundsson – Baráttusaga'', Vaka-Helgafell, bls. 117.</ref> Á landsfundi Alþýðubandalagsins haustið 1966 var Hannibal Valdimarsson kjörinn formaður og [Lúðvík Jósepsson] varaformaður. Engin niðurstaða náðist þó um, hvernig haga skyldi flokksskipulagi, eitt þeirra atriða, sem síðar leiddi til klofnings.<ref> Óskar Guðmundsson (1987): ''Alþýðubandalagið, - átakasaga''. útgefandi Svart á hvítu, bls. 110-114.</ref> Félagsmenn í Málfundafélaginu og aðrir fylgismenn Hannibals vildu ekki taka þátt í flokki sem þeir töldu mundi verða [[Marxismi|marxískur]] flokkur.<ref> Svanur Kristjánsson (1994): ''Frá flokksræði til persónustjórnmála. Fjórflokkarnir 1959–1991''. Félagsvísindastofnun HÍ, Háskólaútgáfan, bls. 187 og 198-199</ref> Alþýðubandalagið var fyrst gert að formlegum stjórnmálaflokki á [[landsfundur|landsfundi]] [[1. nóvember|1.]]-[[3. nóvember]] [[1968]], og þá var [[Ragnar Arnalds]] valinn formaður. Það leiddi til þess að tveir af forystumönnum flokksins, [[Hannibal Valdimarsson]] og [[Björn Jónsson (f.1916)|Björn Jónsson]], sögðu sig úr flokknum og stofnuðu [[Samtök frjálslyndra og vinstri manna]] haustið [[1969]]. Formbreyting Alþýðubandalagsins var þó ekki ástæða afsagnar Hannibals heldur ágreiningur um stefnu hins nýja flokks og skipan forystu hans.<ref> Rannsókna- og upplýsingaskrifstofa Alþingis [ https://www.althingi.is/media/rannsoknathjonusta/Breytingar-a-thingflokkum-01-2024-KS.pdf Breytingar á þingflokkum milli kosninga frá 1959]. Bls 2</ref> Ungir menntamenn innan Alþýðubandalagsins voru á þessum tíma í andófi við Sósíalistaflokkinn vegna fylgispektar forystunnar við [[Sovétríkin]]. Þeir kröfðust þess að flokkurinn fylgdi vinstristefnu, lýðræði og efnahagslegu réttlæti en ekki kreddufestu.<ref> Svanur Kristjánsson (1994): ''Frá flokksræði til persónustjórnmála'', Félagsvísindadeild Háskóla Íslands, bls. 170.</ref> Samkvæmt stefnuskrá Alþýðubandalagsins þá var hann „flokkur verkalýðs og annarrar alþýðu, sækir þangað styrk sinn og traust. Alþýðubandalagið telur aðvarðstaða um hagsmuni verkalýðsins sé liður i baráttunni fyrir sósialisma enda sé verkalýðsstéttin meginaflið til umsköpunar þjóðfélagsins.“ og að Alþýðubandalagið væri sósialistiskur flokkur, byggður á [[Lýðræði|lýðræði]] og [[Þingræði|þingræði]], <ref>Miðstjórn Alþýðubandalagsins (1975). Stefnuskrá Alþýðubandalagsins: ásamt lögum flokksins og ágrip af sögu hans</ref> Mikilvægir þættir í starfi flokksins var krafa um úrsögn Íslands úr NATO, og brottför [[Bandaríkjaher|bandarískra hersins frá Íslandi]]. Flokkurinn var einnig á móti aðild Íslands að [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] og EES- samningnum frá 1993 milli ESB og [[EFTA]] , sem Ísland varð aðili að. Í kosningunum árið 1971 fékk nýi flokkurinn 17% atkvæða, og varð þriðji stæsti flokkurinn á þing .Í þingkosningunum 1978 náði flokkurinn, undir forystu Lúðvíks Jósepssonar, sínum besta árangri næstum 23% atkvæða og varð annar stæsti flokkurinn. Vinstrisveifla í þjóðfélaginu á áttunda áratug var afgerandi áhrifavaldur,<ref> Helgi Skúli Kjartansson (1987): ''Ágrip af sögu Alþýðuflokksins'', bls. 23.</ref> ekki síst afstaðan til utanríkismála. Sósíalistar og vaxandi hópur ungs fólks, sem orðað var við aðrar stjórnmálaskoðanir eða stóð utan stjórnmála, mótmæltu stríðsrekstri Bandaríkjanna í [[Víetnam]], á meðan íslensk stjórnvöld tóku afstöðu með þeim bandarísku. <ref>Valur Ingimundarson (2001): ''Uppgjör við umheiminn'', Vaka-Helgafell, ISBN 9979-2-1600-Xbls. 99–100.</ref> Þrátt fyrir að Alþýðubandalagið hafi skilgreint sig sem vinstrisinnaður sósíalískur flokkur og ekki [[Kommúnismi|kommúnískur]], hafði flokkurinn lengi samband með flokksheimsóknum og öðru sambandi við stjórnarflokka í sósíalistalöndunum en tók aldrei upp formlegt samband til dæmis við [[Kommúnistaflokkur Sovétríkjanna|Kommúnistaflokk Sovétríkjanna]]. Ýmsir forystumenn flokksins höfðu þó áfram náið samband við þessa flokka, ekki síst við [[Sósíalíski einingarflokkurinn|Sósíalíska einingarflokkinn]] í [[Austur-Þýskaland|Austur-Þýskalandi]] auk þess sovéska.<ref>Arnór Hannibalsson, (1999), ''Moskvulínan : Kommúnistaflokkur Íslands og Komintern : Halldór Laxness og Sovétríkin''.Nýja bókafélagið. Bls 179-185.</ref> <ref> Óskar Guðmundsson (1987): bls. 147-217.</ref> Alþýðubandalagið tók afstöðu gegn innrás [[Vorið í Prag|innrás Sovétríkjanna í Tékkóslóvakíu]] árið 1968, og tók sér þar með stöðu á meðal annarra íslenskra stjórnmálaflokka í afstöðunni til Sovétríkjanna.<ref>Guðni Th. Jóhannesson: Óvinir ríkisins, bls. 190 og 251.</ref> Þetta var miklvægt skref til að að komast undan „kommúnistastimplinum“.<ref> Óskar Guðmundsson: (1987), bls. 137–139.</ref> Fyrsti formaður Alþýðubandalagsins sem stjórnmálaflokks var [[Ragnar Arnalds]]. [[Ólafur Ragnar Grímsson]], sem síðar varð [[forseti Íslands]], var formaður flokksins frá 1987 til 1995, en hann gekk til liðs við flokkinn frá Samtökum frjálslyndra og vinstri manna. Áður var hann í [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokknum]] og var þar kenndur við [[Möðruvallahreyfingin|Möðruvallahreyfinguna]]. Miklar deilur urðu innan Alþýðubandalagsins á formannstíma Ólafs Ragnars, meðal annars töldu andstæingar hans að hann vildi fækka „hinum harðari sósíalistum í flokknum" og fá hina almennu flokksmenn til að fylgja „hugmyndum poppsósíalista". <ref>Ásdís Halla Bragdóttir (1993) [https://timarit.is/page/1790477 Mun reyna á „þjóðaratkvæðagreiðslu“ Alþýðubandalagsins?] Morgunblaðið 184. tölublað (18.08.1993).Bls 19</ref> ==Sameining== Flokkurinn [[Þjóðvaki]] – hreyfing fólksins var stofnaður 1994 með það yfirlýsta markmiði að sameina íslenska [[Jafnaðarmennska|jafnaðarmenn]]. Í kjölfar þingkosninganna 1995 fór umræða um mögulega samfylkingu af stað fyrir alvöru. Sameiginlegt framboð vinstri manna og Framsóknarflokksins í sveitastjórnarkosningunum í Reykjavík 1994 og 1998 undir merkjum [[Reykjavíkurlistinn|R-listans]] sem skiluðu miklum stuðningi virkaði sem hvati á sameiningarviðræður. Stuðningur við þessar sameiningarhugmyndir voru mestar innan Alþýðuflokks og Þjóðvaka. Haustið 1996 voru þingflokkar þessara tveggja flokka sameinaðir undir nafninu ''þingflokkur jafnaðarmanna''. Í nóvember 1997 var haldinn flokksstjórnarfundur hjá Alþýðuflokknum og landsfundir hjá Kvennalista og Alþýðubandalagi þar sem allir flokkarnir samþykktu að gengið skyldi til viðræðna. Alþýðuflokkurinn og Þjóðvaki lýstu yfir afdráttarlausum stuðningi við sameiningarviðræður. Innan Kvennalistans var áherslumunur á milli kynslóða þar sem yngri kynslóðin hafði meiri hug til þátttöku í mögulegri samfylkingu en margar fyrrverandi og þáverandi þingkonur flokksins voru andvígar, meðal annars vegna þess að Kvennalistinn ætti að vera óháður hefðbundnum stjórnmálaöflum. Andstaðan við sameiningu var hörðust í Alþýðubandalaginu. Margir félagsmenn óttuðust að verið væri að fórna hefðbundnum stefnumálum og færast of langt til hægri með því að sameinast Alþýðuflokki en þessir tveir flokkar höfðu að ýmsu leyti ólíka stefnu. Meðal annars var Alþýðuflokkurinn jákvæðari gagnvart Atlantshafsbandalaginu og mögulegri aðild Íslands að Evrópusambandinu en Alþýðubandalagið.<ref>Samfylkingin. [https://xs.is/sogulegt-agrip-flokksins Sögulegt ágrip flokksins]. </ref> Af þessum sökum sögðu þrír þingmenn Alþýðubandalagsins, [[Ögmundur Jónasson]], [[Hjörleifur Guttormsson]] og [[Steingrímur J. Sigfússon|Steingrímur Sigfússon]], sig úr flokknum.<ref> Rannsókna- og upplýsingaskrifstofa Alþingis [ https://www.althingi.is/media/rannsoknathjonusta/Breytingar-a-thingflokkum-01-2024-KS.pdf Breytingar á þingflokkum milli kosninga frá 1959]. Bls 6</ref> og stofnuðu eigin flokk - Vinstri hreyfinguna-grænt framboð- sem skyldi leggja meiri áherslu á hefðbundnari vinstri gildi auk umhverfismála.<ref> Hjörleifur Guttormsson (1998). [http://grænnvettvangur.is/bladagreinar/050898.html Bréf, dagsett 12. júlí 1998 til félagsmanna og fyrrverandi félaga í Alþýðubandalagsfélögum á Austurlandi]</ref> [[Samfylkingin]] bauð fram í alþingiskosningunum 1999 sem kosningabandalag Alþýðubandalags, Alþýðuflokks, Samtök um kvennalista og Þjóðvaka. Kosningabandalagið hlaut þá 26,8% atkvæða sem var hæsta hlutfall atkvæða sem að vinstri flokkur hafði fengið í áratugi en þó 11% lægra en flokkarnir fjórir höfðu fengið samanlagt í kosningunum 1995. Vinstri grænir fengu 9,1% í sömu kosningum. Samfylkingin var formlega stofnuð sem flokkur á stofnfundi 5. - 6. maí 2000 og [[Össur Skarphéðinsson]] var kjörinn formaður. Með því var Alþýðubandalagið lagt niður sem flokkur. Dagblaðið [[Þjóðviljinn]] var málgagn fyrst fyrir Kommúnistaflokk Íslands, síðan Sameiningarflokks alþýðu - Sósíalistaflokksins og að lokum Alþýðubandalagsins og var gefið út á tímabilinu 1936 til 1992. ==Formenn Alþýðubandalagsins== *[[Hannibal Valdimarsson]] ([[1956]]-[[1968]]) *[[Ragnar Arnalds]] ([[1968]]-[[1977]]) *[[Lúðvík Jósepsson]] ([[1977]]-[[1980]]) *[[Svavar Gestsson]] ([[1980]]-[[1987]]) *[[Ólafur Ragnar Grímsson]] ([[1987]]-[[1995]]) *[[Margrét Frímannsdóttir]] ([[1995]]-<nowiki/>[[1999|1999)]] === Varaformenn === *[[Einar Olgeirsson]] ([[1956]]<nowiki/>-<nowiki/>[[1966]]) *[[Lúðvík Jósepsson]] ([[1966]]<nowiki/>-<nowiki/>[[1968]]) *[[Adda Bára Sigfúsdóttir]] ([[1968]]<nowiki/>-<nowiki/>[[1977]]) *[[Kjartan Ólafsson (f. 1933)|Kjartan Ólafsson]] ([[1977]]<nowiki/>-<nowiki/>[[1980]]) * [[Vilborg Harðardóttir]] ([[1980]]<nowiki/>-<nowiki/>[[1985]]) *[[Kristín Á. Ólafsdóttir]] ([[1985]]<nowiki/>-<nowiki/>[[1987]]) *[[Svanfríður Jónasdóttir]] ([[1987]]<nowiki/>-<nowiki/>[[1989]]) *[[Steingrímur J. Sigfússon]] ([[1989]]<nowiki/>-<nowiki/>[[1995]]) *[[Jóhann Geirdal]] ([[1995]]<nowiki/>-<nowiki/>[[1999]]) ==Stjórnarþátttaka== Alþýðubandalagið tók þátt í sex samsteypustjórnum frá [[1956]] til [[1991]]: # [[Ríkisstjórn Hermanns Jónassonar|Fjórða ríkisstjórn Hermanns Jónassonar]] [[1956]]-[[1958]] (ásamt „[[Hræðslubandalagið|Hræðslubandalagi]]“ [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokks]] og [[Alþýðuflokkurinn|Alþýðuflokks]])<br /><small>[[Lúðvík Jósepsson]] ([[sjávarútvegsráðuneyti|sjávarútvegsráðherra]]), [[Hannibal Valdimarsson]] ([[félagsmálaráðuneyti|félagsmálaráðherra]])</small> # [[Fyrsta ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar]] [[1971]]-[[1974]] (ásamt Framsóknarflokki, Alþýðuflokki og [[Samtök frjálslyndra og vinstri manna|Samtökum frjálslyndra og vinstri manna]])<br /><small>Lúðvík Jósepsson (sjávarútvegsráðherra), [[Magnús Kjartansson (ráðherra)|Magnús Kjartansson]] ([[heilbrigðisráðuneyti|heilbrigðis]]- og [[iðnaðarráðuneyti|iðnaðarráðherra]])</small> # [[Önnur ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar]] [[1978]]-[[1979]] (ásamt Framsóknarflokki og Alþýðuflokki)<br /><small>[[Hjörleifur Guttormsson]] (iðnaðarráðherra), [[Ragnar Arnalds]] ([[menntamálaráðuneyti|menntamála]]- og [[samgönguráðuneyti|samgönguráðherra]]), [[Svavar Gestsson]] ([[viðskiptaráðuneyti|viðskiptaráðherra]])</small> # [[Ráðuneyti Gunnars Thoroddsens|Ríkisstjórn Gunnars Thoroddssen]] [[1980]]-[[1983]] (ásamt hluta [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] og Framsóknarflokki)<br /><small>Hjörleifur Guttormsson (iðnaðarráðherra), Ragnar Arnalds ([[fjármálaráðuneyti|fjármálaráðherra]]), Svavar Gestsson (heilbrigðis- og félagsmálaráðherra)</small> # [[Önnur ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar]] [[1988]]-[[1989]] (ásamt Framsóknarflokki og Alþýðuflokki)<br /><small>[[Ólafur Ragnar Grímsson]] (fjármálaráðherra), Svavar Gestsson (menntamálaráðherra), [[Steingrímur J. Sigfússon]] (samgöngu- og [[landbúnaðarráðuneyti|landbúnaðarráðherra]])</small> # [[Þriðja ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar]] [[1989]]-[[1991]] (ásamt Framsóknarflokki, Alþýðuflokki og [[Borgaraflokkurinn|Borgaraflokki]])<br /><small>[[Ólafur Ragnar Grímsson]] (fjármálaráðherra), Svavar Gestsson (menntamálaráðherra), Steingrímur J. Sigfússon (samgöngu- og landbúnaðarráðherra)</small> ==Kjörfylgi== ===Alþingiskosningar=== {| class=wikitable style="text-align: right;" |- ! Kosningar ! Atkvæði ! % ! Þingsæti ! +/– ! {{Tooltip|Sæti|Sæti í röð flokka sem voru í framboði}} ! Stjórnarþátttaka |- ! [[Alþingiskosningar 1956|1956]] | 15.859 | 19,2 | {{Composition bar|8|52|{{flokkslitur|Alþýðubandalagið}}}} | {{hækkun}} 8 | {{hækkun}} 4. | {{já|Í stjórnarsamstarfi}} |- ! [[Alþingiskosningar 1959 (júní)|1959 (jún)]] | 12.929 | 15,2 | {{Composition bar|6|52|{{flokkslitur|Alþýðubandalagið}}}} | {{lækkun}} 2 | {{hækkun}} 3. | {{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ! [[Alþingiskosningar 1959 (október)|1959 (okt)]] | 13.621 | 16,0 | {{Composition bar|10|60|{{flokkslitur|Alþýðubandalagið}}}} | {{hækkun}} 4 | {{stöðugt}} 3. | {{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ! [[Alþingiskosningar 1963|1963]] | 14.274 | 16,0 | {{Composition bar|9|60|{{flokkslitur|Alþýðubandalagið}}}} | {{lækkun}} 1 | {{stöðugt}} 3. | {{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ! [[Alþingiskosningar 1967|1967]] | 16.923 | 17,6 | {{Composition bar|10|60|{{flokkslitur|Alþýðubandalagið}}}} | {{hækkun}} 1 | {{stöðugt}} 3. | {{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ! [[Alþingiskosningar 1971|1971]] | 18.055 | 17,1 | {{Composition bar|10|60|{{flokkslitur|Alþýðubandalagið}}}} | {{stöðugt}} 0 | {{stöðugt}} 3. | {{já|Í stjórnarsamstarfi}} |- ! [[Alþingiskosningar 1974|1974]] | 20.924 | 18,3 | {{Composition bar|11|60|{{flokkslitur|Alþýðubandalagið}}}} | {{hækkun}} 1 | {{stöðugt}} 3. | {{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ! [[Alþingiskosningar 1978|1978]] | 27.952 | 22,9 | {{Composition bar|14|60|{{flokkslitur|Alþýðubandalagið}}}} | {{hækkun}} 3 | {{hækkun}} 2. | {{já|Í stjórnarsamstarfi}} |- ! [[Alþingiskosningar 1979|1979]] | 24.401 | 19,7 | {{Composition bar|11|60|{{flokkslitur|Alþýðubandalagið}}}} | {{lækkun}} 3 | {{lækkun}} 3. | {{já|Í stjórnarsamstarfi}} |- ! [[Alþingiskosningar 1983|1983]] | 22.490 | 17,3 | {{Composition bar|10|60|{{flokkslitur|Alþýðubandalagið}}}} | {{lækkun}} 1 | {{stöðugt}} 3. | {{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ! [[Alþingiskosningar 1987|1987]] | 20.387 | 13,3 | {{Composition bar|8|63|{{flokkslitur|Alþýðubandalagið}}}} | {{lækkun}} 2 | {{lækkun}} 4. | {{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ! [[Alþingiskosningar 1991|1991]] | 22.706 | 14,4 | {{Composition bar|9|63|{{flokkslitur|Alþýðubandalagið}}}} | {{hækkun}} 1 | {{stöðugt}} 4. | {{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ! [[Alþingiskosningar 1995|1995]] | 23.597 | 14,3 | {{Composition bar|9|63|{{flokkslitur|Alþýðubandalagið}}}} | {{stöðugt}} 0 | {{hækkun}} 3. | {{Nei|Stjórnarandstaða}} |} ===Sveitarstjórnarkosningar=== {| class="wikitable" align="left" | ! colspan="3" | Sveitarstjórnarkosningar |- ! Kosningar ! % atkvæða ! fulltrúar |- | [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1958|1958]] | align="right" | ? | align="right" | ? |- | [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1962|1962]] | align="right" | ? | align="right" | ? |- | [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1966|1966]] | align="right" | ? | align="right" | ? |- | [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1970|1970]] | align="right" | ? | align="right" | ? |- | [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1974|1974]] | align="right" | 14,6 | align="right" | 37 |- | [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1978|1978]] | align="right" | 22,5 | align="right" | 59 |- | [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1982|1982]] | align="right" | 16,4 | align="right" | 52 |- | [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1986|1986]] | align="right" | 17,8 | align="right" | 57 |- | [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1990|1990]] | align="right" | 9,3 | align="right" | 32 |- | [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1994|1994]] | align="right" | 8,1 | align="right" | 44 |- | [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1998|1998]] | align="right" | 0,3 | align="right" | 7 |} {{Íslensk stjórnmál}} [[Flokkur:Fyrrum íslenskir stjórnmálaflokkar]] {{sa|1956|2000}} [[Flokkur:Alþýðubandalagið]] [[Flokkur:Stofnað 1956]] [[Flokkur:Stofnað 1968]] [[Flokkur:Lagt niður 1999]] 763uvq4z7svtwcupyrpcxgghfng5dls 0 38158 1960925 1599588 2026-04-23T14:08:04Z TKSnaevarr 53243 1960925 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = Giovanni Leone | mynd = Presidente Leone.jpg | titill= [[Forseti Ítalíu]] | stjórnartíð_start = 29. desember 1971 | stjórnartíð_end = 15. júní 1978 | forsætisráðherra = [[Emilio Colombo]]<br />[[Giulio Andreotti]]<br />[[Mariano Rumor]]<br />[[Aldo Moro]]<br />[[Giulio Andreotti]] | forveri = [[Giuseppe Saragat]] | eftirmaður = [[Sandro Pertini]] | titill2= [[Forsætisráðherra Ítalíu]] | stjórnartíð_start2 = 25. júní 1968 | stjórnartíð_end2 = 13. desember 1968 | forveri2 = [[Aldo Moro]] | eftirmaður2 = [[Mariano Rumor]] | forseti2 = [[Giuseppe Saragat]] | stjórnartíð_start3 = 22. júní 1963 | stjórnartíð_end3 = 5. desember 1963 | forveri3 = [[Amintore Fanfani]] | eftirmaður3 = [[Aldo Moro]] | forseti3 = [[Antonio Segni]] | myndatexti1 = Leone {{circa}} 1976. | fæddur = {{Fæðingardagur|1908|11|3}} | fæðingarstaður = [[Napólí]], [[Kampanía|Kampaníu]], [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]] | dánardagur = {{dánardagur og aldur|2001|11|9|1908|11|3}} | dánarstaður = [[Róm]], [[Latíum]], [[Ítalía|Ítalíu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | maki = {{gifting|Vittoria Michitto|1946}} | stjórnmálaflokkur = [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Ítalía)|DC]] (1944–1994)<br>Óflokksbundinn (1994–2001) | börn = 4 | háskóli = [[Università degli Studi di Napoli Federico II]] |undirskrift = Giovanni Leone signature.svg }} '''Giovanni Leone''' ([[3. nóvember]] [[1908]] – [[9. nóvember]] [[2001]]) var [[ítalía|ítalskur]] stjórnmálamaður og [[forsætisráðherra Ítalíu]] í tveimur skammlífum „sumarstjórnum“ á [[1961-1970|7. áratugnum]] og [[forseti Ítalíu]] frá [[1971]] til [[1978]].<ref>{{cite book|author=Tito Lucrezio Rizzo|title=Parla il Capo dello Stato: sessanta anni di vita repubblicana attraverso il Quirinale 1946–2006|url=https://books.google.com/books?id=8Uoxr2NtY8oC&pg=PA123|year=2012|publisher=Gangemi Editore spa|isbn=978-88-492-7460-8|page=123}}</ref><ref>[https://www.archivioluce.com/2018/11/03/giovanni-leone-il-sesto-presidente-della-repubblica/ Giovanni Leone, il sesto presidente della Repubblica], ''Archivio Luce''</ref> Hann var frá [[Napólí]] og faðir hans var einn af stofnendum [[kristilegi demókrataflokkurinn (Ítalíu)|kristilega demókrataflokksins]]. Hann varð forsætisráðherra [[1963]] og [[1968]] í ríkisstjórnum sem höfðu það eina hlutverk að bera fram [[fjárlög]] næsta árs. [[1976]] var hann kosinn forseti en neyddist til að segja af sér í kjölfar [[Lockheed-hneykslið|Lockheed-hneykslisins]] sex árum síðar þar sem líklegt þótti að hann hefði þegið [[mútur]] til að taka [[Lockheed]] fram yfir keppinautana í kaupum á [[herflugvél]]um fyrir [[ítalski herinn|ítalska herinn]]. Síðar voru ásakanirnar lýstar rangar og Leone var hreinsaður af sök.<ref>[https://www.periodicodaily.com/giovanni-leone-travolto-da-accuse-infondate-il-15-giugno-1978-si-dimette-il-6-presidente-della-repubblica/ Giovanni Leone: travolto da accuse infondate, il 15 giugno 1978 si dimette il 6° Presidente della Repubblica], ''Periodico Daily''</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Ítalíu]] | frá = 1963 | til = 1963 | fyrir = [[Amintore Fanfani]] | eftir = [[Aldo Moro]] }} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Ítalíu]] | frá = 1968 | til = 1968 | fyrir = [[Aldo Moro]] | eftir = [[Mariano Rumor]] }} {{Erfðatafla | titill = [[Forseti Ítalíu]] | frá = 1972 | til = 1978 | fyrir = [[Giuseppe Saragat]] | eftir = [[Sandro Pertini]] }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Ítalíu}} {{Forsætisráðherrar Ítalíu}} {{fd|1908|2001}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Ítalíu|Leone, Giovanni]] [[Flokkur:Forsetar Ítalíu|Leone, Giovanni]] 7yk7iqqazlf806my5nqmjdwcqo3ejra 0 38482 1960949 1497507 2026-04-23T20:22:20Z Akigka 183 1960949 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Płock_panorama.jpg|thumb|Útsýni yfir Płock.]] '''Płock''' er [[borg]] í miðhluta [[Pólland]]s. Borgin stendur við ána [[Visla|Vislu]] í héraðinu [[Masóvía (hérað)|Masóvíu]]. Íbúar voru tæplega 117 þúsund árið 2021.<ref name="population">{{cite web|url=https://bdl.stat.gov.pl/bdl/dane/teryt/jednostka|title=Local Data Bank|access-date=7 August 2022|publisher=Statistics Poland}}</ref> Borgin var höfuðborg Póllands frá 1079 til 1138. Þar eru [[Płock-kastali]] og [[Dómkirkjan í Płock]] þar sem margir pólskir konungar eru grafnir. Borgin var höfuðstaður sögulega héraðsins Masóvíu á miðöldum, áður en uppgangur [[Varsjá]]r hófst, og hélt stöðu [[konungsborg]]ar til 1790.<ref name=AP>{{cite book|author=Adolf Pawiński|title=Mazowsze|location=Warszawa|year=1895|page=37|lang=pl}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Borgir í Póllandi]] [[Flokkur:Masóvía]] qguxxj8grtesbn80hcl8y567v6piqao 0 55753 1960921 1866964 2026-04-23T13:37:04Z TKSnaevarr 53243 1960921 wikitext text/x-wiki [[Mynd:TajMahalbyAmalMongia.jpg|thumb|right|Grafhýsið [[Taj Mahal]] í [[Agra]] var reist af mógúlkeisaranum [[Jahan]] á 17. öld.]] '''Mógúlveldið''' ([[persneska]]: سلطنت مغولی هند, Solṭanat Moġuli Hend; [[úrdú]]: مغلیہ سلطنت, Muġalīh Sulṭanat; eigið nafn: گوركانى, Gurkâni) var [[keisaradæmi]] í [[Suður-Asía|Suður-Asíu]] sem stóð frá [[16. öldin|16. öld]] fram að miðri [[19. öldin|19. öld]]. Á hátindi sínum, um aldamótin [[1700]], náði það yfir nær allan [[Indlandsskagi|Indlandsskaga]] og hluta þess sem í dag er [[Afganistan]]. Blómaskeið Mógúlveldisins er venjulega talið ná frá því þegar [[Akbar mikli]] komst til valda [[1556]] þar til [[Aurangzeb]] lést árið [[1707]]. Nafnið er dregið af persneska orðinu yfir [[Mongólar|mongóla]]. Stofnandi veldisins var [[Babúr]] sem náði [[Kabúl]] á sitt vald árið [[1504]]. Hann var afkomandi bæði [[Djengis Khan]] og [[Tímúr]]s og hann og menn hans aðhylltust [[íslam]] og höfðu tekið upp [[Persía|persneska]] siði og menningu. {{commonscat|Mughal Empire|Mógúlveldinu}} {{stubbur|saga}} [[Flokkur:Lagt niður 1857]] [[Flokkur:Saga Indlands]] [[Flokkur:Suður-Asía]] [[Flokkur:Mógúlveldið| ]] l3rhle3rrdtf0ivmmbj6pqj4uk2qngg 0 58027 1961007 1708740 2026-04-24T09:41:31Z TKSnaevarr 53243 1961007 wikitext text/x-wiki {{Land |nafn = Hið mikla Tjing |nafn_á_frummáli = 大清 |nafn_í_eignarfalli = Tjingveldisins |fáni = Flag of China (1889–1912).svg |skjaldarmerki = Seal of Qing dynasty.svg |staðsetningarkort = Qing dynasty in 1760.svg |alt2 = |kjörorð = |kjörorð_tungumál = |kjörorð_þýðing = |þjóðsöngur = {{lang|de|[[鞏金甌]]}}<br />(„Kaleikur úr skíragulli“){{center|[[File:Gǒng Jīn'ōu.ogg]]}} |tungumál ={{hlist|[[Mansjú]]{{sfnp|Söderblom Saarela|2021}}|{{nowrap|[[Mandarín]]{{sfnp|Norman|1988|pp=[https://books.google.com/books?id=wOPArZVCk-wC&q=official%20language 133–134]}}}}}} |höfuðborg = [[Peking]] |stjórnarfar = [[Einveldi]] |titill_leiðtoga1 = [[Keisari Kína|Keisari]] |nafn_leiðtoga1 =[[Hong Taiji|Chongde-keisarinn]] 1636–1643 (fyrstur)<br>[[Puyi|Xuantong-keisarinn]] 1908–1912 (síðastur) |staða = Saga |staða_athugasemd = |atburður1 = Stofnun |dagsetning1 = 1636 |atburður2 = [[Fyrra ópíumstríðið]] |dagsetning2 = 1839–1842 |atburður3 = [[Taiping-uppreisnin]] |dagsetning3 = 1850–1864 |atburður4 = [[Seinna ópíumstríðið]] |dagsetning4 = 1856–1860 |atburður5 = [[Fyrra stríð Kína og Japans]] |dagsetning5 = 1894–1895 |atburður6 = [[Boxarauppreisnin]] |dagsetning6 = 1900–1901 |atburður7 = [[Xinhai-byltingin]] |dagsetning7 = 1911–1912 |atburður8 = Einveldið lagt niður |dagsetning8 = 12. febrúar 1912 |gjaldmiðill = {{hlist|Reiðufé|Þyngdareiningar|Pappírspeningar}} | fólksfjöldi =426.000.000<ref name="Broomhall1907">{{Cite book |last=Broomhall |first=Marshall |title=The Chinese Empire: A General and Missionary Survey, Volumes 678–679 |publisher=Morgan at Scott |year=1907 |pages=2–3}}</ref> | íbúar_á_ferkílómetra = | mannfjöldaár =1907 | flatarmál =14.700.000<ref name="Taagepera1997">{{Cite journal |last=Taagepera |first=Rein |author-link=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |url=https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |url-status=live |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |page=500 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |issn=0020-8833 |jstor=2600793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707203055/https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |archive-date=2020-07-07 |access-date=2020-07-24}}</ref> }} '''Tjingveldið''' ([[kínverska]]: 清朝, ''Qīng cháo''; [[Mansjú|mansjúmál]]: [[Mynd:daicing gurun.png|12px]] ''Daicing gurunð''; [[mongólska]]: ''Манж Чин Улс'') einnig kallað '''Mansjúveldið''' var síðasta keisaraættin sem ríkti yfir [[Kína]] frá [[1644]] til [[1912]]. Keisaraættin kom frá [[mansjúmenn|mansjúættbálkinum]] [[Aisin Gioro]] í [[Mansjúría|Mansjúríu]] og hóf að leggja Kína undir sig 1644. Mansjúmenn gerðu uppreisn gegn hinu ríkjandi [[Mingveldið|Mingveldi]] undir stjórn [[Nurhaci]]s [[1616]] og lýstu yfir stofnun '''Síðara Jinveldisins'''. [[1636]] breyttu þeir nafninu í '''Tjingveldið''' og 1644 lögðu þeir [[Peking]] undir sig. Þeir náðu fullum yfirráðum yfir Kína [[1683]] en [[hankínverjar]] (sem eru meirihluti íbúa Kína) litu alla tíð á Tjingveldið sem erlend yfirráð. Tjingveldinu tók að hnigna hratt eftir miðja [[19. öldin|19. öld]], ekki síst vegna þrýstings frá [[Evrópa|evrópsku]] nýlenduveldunum og [[Japan]]. Keisaraveldið var lagt niður í kjölfar [[Xinhai-byltingin|Xinhai-byltingarinnar]] og keisaraekkjan [[Longyu]] sagði af sér fyrir hönd síðasta keisarans [[Puyi]] [[12. febrúar]] [[1912]]. ==Heimildir== * {{Cite book |last=Norman |first=Jerry |title=Chinese |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=1988 |isbn=0521228093}} * {{Cite journal |last=Söderblom Saarela |first=Mårten |year=2021 |title=Manchu Language |journal=Oxford Research Encyclopedia of Asian History |publisher=[[Oxford University Press]] |doi=10.1093/acrefore/9780190277727.013.447 |isbn=978-0-19-027772-7}} ==Tilvísanir== <references/> {{commons|Qing Dinasty|Tjingveldinu}} {{stubbur|saga}} {{sa|1644|1912}} [[Flokkur:Saga Kína]] [[Flokkur:Fyrrum Asíuríki]] kdkn853ytgk0a7z9mmh4vva77ytbal3 0 60720 1960931 1832619 2026-04-23T17:24:54Z Akigka 183 1960931 wikitext text/x-wiki '''Hestamannafélagið Fákur''' er félag hestamanna í [[Reykjavík]]. Það var stofnað [[24. apríl]] [[1922]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3280291|title=Hestamannafélagið Fákur þrjátíu ára|last=Lesbók Morgunblaðsins|first=|date=25.05.1952|website=timarit.is|language=is|access-date=2023-10-10}}</ref> Núverandi formaður þess er Hllíf Sturludóttir. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.fakur.is/ Vefur Hestamannafélagsins Fáks] {{Stubbur|íþrótt|Reykjavík}} [[Flokkur:Íslensk hestamannafélög]] [[Flokkur:Íþróttafélög í Reykjavík]] {{S|1922}} qjaao0pfuej64focaciv9afi36vvctw 1960932 1960931 2026-04-23T17:25:56Z Akigka 183 1960932 wikitext text/x-wiki '''Hestamannafélagið Fákur''' er félag hestamanna í [[Reykjavík]]. Það var stofnað [[24. apríl]] [[1922]].<ref>{{tímarit.is|3280291|Hestamannafélagið Fákur þrjátíu ára|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=25.05.1952}}</ref> Núverandi formaður þess er Hllíf Sturludóttir. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.fakur.is/ Vefur Hestamannafélagsins Fáks] {{Stubbur|íþrótt|Reykjavík}} [[Flokkur:Íslensk hestamannafélög]] [[Flokkur:Íþróttafélög í Reykjavík]] {{S|1922}} jb91m96enr3sl3xddwf6us9zumdiqy2 1960933 1960932 2026-04-23T17:26:08Z Akigka 183 1960933 wikitext text/x-wiki '''Hestamannafélagið Fákur''' er félag hestamanna í [[Reykjavík]]. Það var stofnað [[24. apríl]] [[1922]].<ref>{{tímarit.is|3280291|Hestamannafélagið Fákur þrjátíu ára|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=25.05.1952}}</ref> Núverandi formaður þess er Hlíf Sturludóttir. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.fakur.is/ Vefur Hestamannafélagsins Fáks] {{Stubbur|íþrótt|Reykjavík}} [[Flokkur:Íslensk hestamannafélög]] [[Flokkur:Íþróttafélög í Reykjavík]] {{S|1922}} mrepl1u5qwcjta3sv9k1kqkqwouglkp 0 62451 1960965 1953967 2026-04-23T22:57:52Z Akigka 183 /* Heimildir */ 1960965 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Mount St. Helens erupting blue.jpg|thumbnail|240px|[[Mount St. Helens]] árið 1980]] '''Sprengigos''' er [[eldgos]] sem lýsir sér í því að [[eldstöð]] gýs nær eingöngu [[Gosgufur|gosgufum]] og [[Gjóska|gjósku]] sem þeytast upp úr [[eldgígur|gígnum]]. [[Vikur]] og annað frauðgrýti verður til við sprengigos. ''Þeytigos'' eru sprengigos sem verða þegar heit [[kvika]] kemst í snertingu við vatn. Sprengigos stafa aðallega af skyndilegri losun reikulla efna, einkum vatns, úr kvikunni við lágan þrýsting. Ágætt samanburðardæmi úr daglega lífinu er þegar tappi er tekinn af gosflösku, en þá losnar koltvíildi (CO₂) úr vatnslausninni og hún freyðir. Sé flaskan hrist gerist þetta ennþá hraðar og mikill þrýstingur myndast, því 500-faldur rúmmálsmunur er á CO₂ í vatnslausn og CO₂ sem gasi: 1 millilítri í lausn verður hálfur lítri af gasi. Bergbráð djúpt í jörðu getur innihaldið allt frá 0,5% upp í 4-5% af vatni í lausn, en þegar bráðin rís og þrýstingurinn lækkar (tappinn tekinn af flöskunni) losnar vatnið úr bráðinni og hún freyðir. Þarna verður rúmmálsmunurinn milli vatns í lausn og sem gufu ennþá meiri vegna hitaþenslunnar eða um 5000-faldur. Þess vegna skiptir það miklu hve hratt bráðin rís upp gosrásina. Rísi bráðin hægt losnar vatnið rólega úr henni og sleppur út í andrúmsloftið en hraunkvikan rennur sína leið eftir yfirborði jarðar (hraungos). Rísi hún hratt verður ferlið með hraða sprengingar og hraunslettur og gufa þeytast hátt í loft upp (sprengigos). [[Askja (fjall)|Askja]] gaus árið [[1875]] geigvænlegu sprengigosi. ==Heimildir== *{{vísindavefurinn|3308|Hver er munurinn á sprengigosi og seigfljótandi gosi?|höfundur=Sigurður Steinþórsson|dags=3.4.2003}} {{Stubbur|Jarðfræði}} [[Flokkur:Eldfjallafræði]] 7twy6m1wsnlj1y1wm7mf4lpbs2sfrfr 0 68195 1961030 1662400 2026-04-24T11:56:33Z Death Corridor 115855 bætti við rússneska nafnið á héraðinu 1961030 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Dagestan.svg|thumb|right]] [[Mynd:Sunni_Muslim_man_wearing_traditional_dress_and_headgear.jpg|thumb|right|Dagestanskur maður á ljósmynd eftir [[Sergej Mikhaílóvitsj Prókúdín-Gorskíj]] tekin milli 1905 og 1915.]] '''Lýðveldið Dagestan''' ([[Rússneska|rússnesku]]: ''Республика'' Дагестан, ''Respúblíka'' ''Dagestan'') er [[fylki]] ([[lýðveldi]]) í [[Rússland|Rússneska sambandslýðveldinu]]. Dagestan er stærsta fylki Rússlands í [[Kákasus]] bæði hvað varðar stærð og fólksfjölda. Fylkið er fjalllent og dreifbýlt. Svæðið er byggt mörgum ættflokkasamfélögum sem tala ólík tungumál en 95,3% íbúa eru [[íslam|múslimar]]. Höfuðborg fylkisins er [[Makatskala]] (um 460þ íbúar). Önnur stærsta borgin er [[Derbent]] (um 100þ íbúar). {{Stjórnsýsluskipting Rússlands}} {{stubbur}} [[Flokkur:Sjálfstjórnarlýðveldi í Rússlandi]] 1e9amg1sxtfzfhp8oq44ztpxmhgvlyd 0 72270 1960975 1960264 2026-04-23T23:33:44Z TKSnaevarr 53243 1960975 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Spænska erfðastríðið | image = File:Final War of the Spanish Succession Collage.jpg | image_size = 300 | caption = Réttsælis frá efra horni til vinstri:{{flatlist| * [[Orrustan við Blenheim]] (13. ágúst 1704) * [[Orrustan við Ramillies]] (23. maí 1706) * [[Orrustan við Almansa]] (25. apríl 1707) * [[Orrustan við Denain]] (24. júlí 1712) }} | date = Mars 1701 – 7. september 1714 (13 ár) | place = [[Evrópa]], [[Atlantshafið]], [[Miðjarðarhafið]], [[Karíbahafið]] | territory = * [[Filippus 5. Spánarkonungur|Filippus 5.]] er viðurkenndur sem konungur Spánar en afsalar sér í staðinn tilkalli til frönsku krúnunnar. * Spænskir [[Búrbónar]] afsala sér [[Hertogadæmið Mílanó|Hertogadæminu Mílanó]], [[Spænsku Niðurlönd|Spænsku Niðurlöndum]], [[Konungsríkið Napólí|Napóli]] og [[Konungsríkið Sardinía|Sardiníu]] til [[Habsborgaraveldið|Austurríkis]], [[Konungsríkið Sikiley|Sikileyjar]] og [[Savoja]], [[Gíbraltar]] og [[Menorka]] til [[Konungsríkið Stóra-Bretland|Bretlands]]. * [[Konungsríkið Frakkland|Frakkland]] afsalar [[Ypres]], [[Tournai]], [[Menen]], [[Veurne]], [[Fort de la Knocque]] og [[Warneton (Belgía)|Warneton]] til Austurríkis, en fær [[Furstadæmið Óranía|Furstadæmið Óraníu]] og [[Ubaye-dalur|Ubraye-dalinn]]. * [[Hollenska lýðveldið]] fær landamæravirki og hluta [[Efri-Gelre]]. | result = Friðarsáttmálarnir í [[Utrecht-samningurinn|Utrecht]], [[Rastatt-samningurinn|Rastatt]] og [[Baden-samningurinn (1714)|Baden]] | combatant1 = '''{{flagdeco|Spain|1701}} [[Spænska heimsveldið|Spánn]] ([[Búrbónar]])''' | combatant2 = '''{{flagdeco|Spain|1506}} [[Spænska heimsveldið|Spánn]] ([[Habsborgarar]])''' | combatant2a = {{plainlist| * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Heilaga rómverska ríkið]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[Konungsríkið Stóra-Bretland]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Hollenska lýðveldið]] * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg}} [[Prússland]] {{small|(frá 1702)}} * {{flagicon|Portúgal|1707}} [[Portúgal]] {{small|(frá 1702)}} * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}} [[Hertogadæmið Savoja|Savoja]] {{small|(from 1703)}} }} | combatant1a = {{plainlist| * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Konungsríkið Frakkland|Frakkland]] * {{flagicon image|Electoral Standard of Bavaria (1623-1806).svg}} [[Kjörfurstadæmið Bæjaraland|Bæjaraland]] * {{flagicon image|Black St George's Cross.svg}} [[Kjörfurstadæmið Köln|Köln]] * {{flagicon image|LuikVlag.svg}} [[Fursta-biskupsdæmið Liège|Liège]] * {{flagicon|Portúgal|1707}} [[Portúgal]] {{small|(til 1702)}} * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}} [[Hertogadæmið Savoja|Savoja]] {{small|(til 1703)}} * {{Flagicon image|Flag of the Duchy of Mantua (1575–1707).svg}} [[Hertogadæmið Mantúa|Mantúa]] }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagdeco|Spain|1506}}{{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Karl 6. keisari|Karl 6.]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Leópold 1. keisari|Leópold 1.]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Jósef 1. keisari|Jósef 1.]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Evgeníus af Savoja|Evgeníus]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Loðvík Vilhjálmur, markgreifi af Baden-Baden|Baden]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Guido Starhemberg|Starhemberg]] * {{flagicon|Bretland|1606}}{{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur|Vilhjálmur af Óraníu]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[Anna Bretadrottning|Anna]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[Robert Harley, 1. jarlinn af Oxford og Mortimer jarl|Harley]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[John Churchill, 1. hertoginn af Marlborough|Marlborough]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[James Butler, 2. hertoginn af Ormonde|Ormonde]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Anthonie Heinsius|Heinsius]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Godert de Ginkell, 1. jarlinn af Athlone|Athlone]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Henry de Nassau, Overkirk lávarður|Ouwerkerk]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Claude Frédéric t'Serclaes, greifi af Tilly|Tilly]] * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg}} [[Friðrik 1. Prússakonungur|Friðrik 1.]] * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg}} [[Leópold 1. fursti af Anhalt-Dessau|Anhalt-Dessau]] * {{flagdeco|Portugal|1707}} [[Pétur 2. Portúgalskonungur|Pétur 2.]] * {{flagdeco|Portugal|1707}} [[Jóhann 5. Portúgalskonungur|Jóhann 5.]] * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}} [[Viktor Amadeus 2.]] }} | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Spain|1701}} [[Filippus 5. Spánarkonungur|Filippus 5.]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Loðvík 15.]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Claude Louis Hector de Villars|Villars]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Louis Joseph, duc de Vendôme|Vendôme]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[James FitzJames, 1. hertoginn af Berwick|Berwick]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Louis-François de Boufflers|Boufflers]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[François de Neufville, duc de Villeroy|Villeroy]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Camille d'Hostun, duc de Tallard|Tallard]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Jacques Bazin de Bezons|Bezons]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}}[[Philippe de Rigaud, Marquis de Vaudreuil|Vaudreuil]] * {{flagicon image|Electoral Standard of Bavaria (1623-1806).svg}} [[Maximilian 2. Emmanúel, kjörfursti af Bæjaralandi|Maximilian 2.]] * {{flagicon image|Black St George's Cross.svg}}{{flagicon image|LuikVlag.svg}} [[Jósef Klemens af Bæjaralandi|Jósef Klemens]] * {{flagicon image|Francis II Rákóczi's Iustam Causam banner.svg}} [[Frans 2. Rákóczi]] }} | strength2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} : 260,090{{Sfn|Wilson|2016|page=461}}{{Efn|Meðaltal á ári, 1701–1713. Austurríski herinn var um helmingur heraflans. Wilson telur að herafli keisaradæmisins hafi orðið mestur árið 1710 og hafi þá numið 1710.{{Sfn|Wilson|2016|page=460}}}} * {{flagicon image|Statenvlag.svg}}: 119.000{{Sfn|Glete|2001|p=156}}{{Efn|Ostwald telur að herafli Hollendinga hafi mest numið 137.000.{{Sfn|Ostwald|2000|p=664}}}} * {{flagicon|Bretland|1606}}: 70.000{{Sfn|Rasler|1994|p=129}} * {{flagdeco|Portugal|1707}}: 28.000{{efn|Þótt Portúgalir hafi lofað að senda 28.000 hermenn rétt nam mannskapur þeirra 15.000 manns árið 1704.{{Sfn|Wijn|1956|p=509}}}} * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}}: 26.500{{sfn|Storrs|2000|pp=26}} * '''Hámarksstyrkur sjóhersins''' * {{flagicon|Bretland|1606}}: 123 línuherskip{{sfn|Nimwegen|2020|p=67}} * {{flagicon image|Statenvlag.svg}}: 86 línuherskip{{sfn|Nimwegen|2020|p=67}}}} | strength1 = {{plainlist| * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}}: 255.000–400.000{{Sfn|Dwyer|2014|p=14}}{{Sfn|Lynn|1994|p=894}}{{sfn|Ostwald|2006|p=128}} * {{flagdeco|Spain|1701}}: 70,000{{sfn|Vault|2016|pp=98, 540, 625}} * {{flagicon image|Electoral Standard of Bavaria (1623-1806).svg}}: 20,000{{Sfn|Vault|2016|p=454}} * '''Hámarksstyrkur sjóhersins''' * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}}: 105 [[línuherskip]]{{sfn|Nimwegen|2020|p=67}} * {{flagdeco|Spain|1701}}: 26 línuherskip{{sfn|Bruijn|2011|p=129}} }} | casualties2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Statenvlag.svg}}{{flagicon|Bretland|1606}}: 250.000 drepnir og særðir ** {{flagicon|Bretland|1606}} 32.000 látnir alls<ref>Charles Carlton, "This Seat of Mars: War and the British Isles, 1485-1746", Yale University Press, nóvember 2011, bls. 262.</ref> * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} : 200.000 drepnir og særður{{Sfn|Clodfelter|2008|p=74}} * {{flagdeco|Portugal|1707}}: 50.000 drepnir og særðir * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}}: 50.000 drepnir og særðir{{Sfn|Clodfelter|2008|page=74}} }} '''Alls: 550.000 drepnir og særðir''' | casualties1 = {{plainlist| * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}}: 400.000–500.000 drepnir og særðir * {{flagdeco|Spain|1701}}{{flagicon image|Electoral Standard of Bavaria (1623-1806).svg}}: U.þ.b. 100.000 drepnir og særðir{{Sfn|Clodfelter|2008|page=74}} }} '''Alls: 500.000–600.000 drepnir og særðir''' | casualties3 = {{plainlist| * '''Heildardauðsfall í átökum''': 400.000{{Sfn|Clodfelter|2008|page=74}} * '''Heildardauðsfall að meðtöldum sjúkdómum''': 700.000{{Sfn|Urlanis|1971|p=187}} til 1.251.000{{Sfn|Levy|2014|p=90}} }} }} '''Spænska erfðastríðið''' var [[styrjöld]] í [[Evrópa|Evrópu]] sem stóð frá [[1701]] til [[1714]]. Orsök styrjaldarinnar var möguleg sameining [[Spánn|Spánar]] og [[Frakkland]]s undir einum konungi af ætt [[Búrbónar|Búrbóna]] sem hefði raskað [[valdajafnvægi Evrópu]]. Þetta varð til þess að [[hið Heilaga rómverska ríki]], [[Bretland]] og [[Holland]] auk [[Savoja]], [[Prússland]]s og [[Portúgal]]s gerðu með sér bandalag gegn Spáni og Frakklandi. == Spænsku ríkiserfðirnar == [[Mynd:King_Charles_II_of_Spain.jpg|thumb|right|Andlát Karls 2. Spánarkonungs hratt styrjöldinni af stað.]] Það hafði lengi verið ljóst að [[Karl 2. Spánarkonungur]] myndi ekki ríkja lengi og myndi ekki eignast afkomendur vegna veikinda hans. Það voru einkum hin austurríska grein [[Habsborgarar|Habsborgara]] og franska konungsættin, [[Búrbónar]], sem tókust á um ríkiserfðir á Spáni að Karli látnum. [[Loðvík erfðaprins (1661-1711)]] var sá sem átti mest tilkall til spænsku krúnunnar þar sem hann var eini lögmæti sonur [[Loðvík 14.|Loðvíks 14.]] og spænsku prinsessunnar [[María Teresa Spánarprinsessa|Maríu Teresu]] sem var eldri hálfsystir Karls. Auk þess var föðuramma hans [[Anna frá Austurríki]] systir [[Filippus 4. Spánarkonungur|Filippusar 4.]] föður Karls. Bæði María og Anna höfðu samt gefið eftir allt tilkall til ríkiserfða þegar þær giftust og auk þess var Loðvík ríkisarfi í Frakklandi sem hefði þýtt konungssamband milli heimsveldanna tveggja. Hinn möguleikinn var [[Leópold 1. (HRR)|Leópold 1.]] keisari hins Heilaga rómverska ríkis af ætt Habsborgara. Þeir Karl voru [[systkinabörn]] þar sem móðir hans var líka systir Filippusar 4. Að auki hafði Filippus í erfðaskrá sinni látið ríkiserfðirnar ganga til austurrísku Habsborgaranna. Þessi leið var líka vandkvæðum háð þar sem hún hefði endurreist hið gríðarmikla veldi Habsborgara sem síðast var undir einni stjórn á 16. öld á tímum [[Karl 5. keisari|Karls 5.]]. Þriðji möguleikinn var [[Jósef Ferdinand af Bæjaralandi]] sem var barnabarn Leópolds í kvenlegg þannig að hann tilheyrði ekki Habsborgurum heldur [[Wittelsbach]]-ættinni. Hann var því mun vænlegri kandídat þar sem valdataka hans fól í sér litla hættu á sameiningu við Frakkland eða keisaradæmið. == Aðdragandi stríðs == Við lok [[Níu ára stríðið|Níu ára stríðsins]] 1697 komust Bretar og Frakkar að samkomulagi um að Jósef yrði ríkisarfi á Spáni en að hlutum spænska ríkisins í Evrópu yrði skipt. Spænska stjórnin mótmælti þessu og Karl 2. gerði erfðaskrá þar sem hann arfleiddi Jósef Ferdinand að öllum löndum Spánar, ekki bara þeim sem Frakkar og Bretar vildu að hann fengi. Furstinn dó hins vegar úr [[bólusótt]] árið 1699 og vandamálið kom því aftur upp. England og Frakkland gerðu því nýtt samkomulag þar sem [[Karl 6. keisari|Karl erkihertogi]] var útnefndur ríkisarfi en lönd Spánar á [[Ítalía|Ítalíu]] gengu til Frakklands. Austurríkismenn voru ósáttir við þetta fyrirkomulag því þeir ásældust Ítalíu fremur en Spán. Andstaðan var jafnvel enn meiri á Spáni og að lokum samþykkti Karl 2. að útnefna [[Filippus 5. Spánarkonungur|Filippus]], næstelsta son Loðvíks ríkisarfa, erfingja sinn. Frakkar, að áeggjan utanríkisráðherrans [[Jean-Baptiste Colbert af Torcy]], féllust á þennan ráðahag þótt það myndi óhjákvæmilega kosta stríð við Austurríkismenn. Karl 2. lést [[1. nóvember]] [[1700]] og [[24. nóvember]] lýsti [[Loðvík 14.]] Filippus af Anjou [[konungur Spánar|konung spænska heimsveldisins]]. [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur]] gat ekki farið í stríð við Frakka þar sem hann skorti stuðning innanlands og féllst því treglega á þennan ráðahag árið 1701. Loðvík gekk hins vegar of langt í því að tryggja yfirráð Frakka þegar hann bannaði verslun milli Spánar og Englands og Hollands. Bretar gerðu þá samkomulag við Hollendinga og Austurríkismenn þar sem þeir sættust á að Filippus yrði Spánarkonungur, en að spænsku héruðin á Ítalíu skyldu ganga til Austurríkis auk [[Spænsku Niðurlönd|Spænsku Niðurlanda]]. Nokkrum dögum síðar lést [[Jakob 2. Englandskonungur]] í útlegð í Frakklandi og Loðvík lýsti því yfir að sonur hans [[Jakob Frans Stúart]] væri réttmætur konungur Englands. Þetta hafði þau áhrif á almenningsálitið í Englandi að Vilhjálmur fékk þann stuðning sem hann þurfti til að undirbúa stríð við Frakka. Hollendingar höfðu þá þegar tekið til við að koma sér upp her. == Stríðið == Stríðið hófst á því að Austurríkismenn undir stjórn [[Evgeníus af Savoja|Evgeníusar af Savoja]] gerðu innrás á Ítalíu 1702. Þrátt fyrir stærri her tókst Frökkum ekki að hrekja þá þaðan. [[Anna Englandsdrottning]] sem tók við völdum eftir lát Vilhjálms 1702 hélt stríðsundirbúningi áfram og það ár leiddi [[John Churchill]] hertogi af [[Marlborough]] sameinaðan her Breta, Hollendinga og Þjóðverja gegnum [[Niðurlönd]]. 1704 ákváðu Frakkar að halda með fransk-bæverskan her til [[Vínarborg]]ar. Marlborough hélt þá með sína heri gegnum Þýskaland um leið og Evgeníus hélt sínum her í norðurátt. Herirnir mættust í [[orrustan við Blenheim|orrustunni við Blenheim]] þar sem Englendingar, Hollendingar og Austurríkismenn unnu afgerandi sigur. Afleiðingin var sú að Bæjaraland dró sig út úr styrjöldinni. Brátt voru Frakkar hraktir frá Ítalíu, Spænsku Niðurlöndum og Þýskalandi og þungamiðja styrjaldarinnar fluttist til Spánar. Ósigrar Frakka í styrjöldinni gerðu það að verkum að landið var á barmi hruns og Loðvík neyddist til að semja um frið. Hann samþykkti að láta bandamönnunum Spán eftir ef hann fengi að halda [[Napólí]]. Bandamennirnir vildu hins vegar að hann sendi sjálfur her til að varpa eigin barnabarni, Filippusi 5., af stóli á Spáni. Loðvík féllst ekki á þetta og ákvað því að berjast til síðustu stundar. Herir bandalagsins voru þá komnir í ógöngur; þeir náðu ekki afgerandi árangri á Spáni og í Frakklandi sjálfu. Stuðningur við styrjöldina fór minnkandi í Bretlandi og [[1710]] komust íhaldsmenn til valda í ríkisstjórninni en þeir studdu friðarumleitanir. == Friðarsamningar == [[Mynd:Western_Europe_Utrecht_Treaty.jpg|thumb|right|Kort sem sýnir landamæri Vestur-Evrópu eftir friðarsamningana.]] Með [[Utrecht-samningarnir|Utrecht-samningunum]] 1713 hættu Bretar og Hollendingar þátttöku í stríðinu, viðurkenndu Filippus sem Spánarkonung gegn því að hann afsalaði sér öllu tilkalli til frönsku krúnunnar. [[Savoja]] fékk [[Sikiley]] og hluta af [[Hertogadæmið Mílanó|hertogadæminu Mílanó]] en Karl 4. keisari fékk Spænsku Niðurlönd, [[konungsríkið Napólí]], [[Sardinía|Sardiníu]] og stærstan hluta hertogadæmisins Mílanó. Spánn viðurkenndi yfirráð [[Portúgal]]s yfir [[Brasilía|Brasilíu]]. Bretar fengu [[Gíbraltar]] og [[Menorka]] og Frakkar gáfu eftir tilkall sitt til landsvæða [[Hudsonflóafélagið|Hudsonflóafélagsins]] í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Árið eftir gerðu Frakkar og Austurríkismenn með sér friðarsamninga í [[Rastatt]] og [[Baden]] 1714 en [[Barselóna]], sem hafði stutt Karl keisara sem ríkisarfa, gafst ekki upp fyrir her Búrbóna fyrr en [[11. september]] 1714 eftir langt [[umsátrið um Barselóna|umsátur]]. ==Neðanmálsgreinar== <references group="lower-alpha"/> ==Heimildir== * {{cite book |last= Bruijn |first= J. R. |date= 2011 |title= The Dutch Navy of the Seventeenth and Eighteenth Centuries |location= Oxford |publisher= Oxford University Press |isbn= 9780986497353 |url=https://books.google.com/books?id=AZBHDwAAQBAJ&q=%22north+Foreland%22}} * {{cite book |last=Clodfelter |first=M. |title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015 |url=https://archive.org/details/warfarearmedconf0000clod |year=2008 |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-7470-7 |edition=3rd}} * {{cite book |last=Dwyer |first =Philip G. |title=The Rise of Prussia 1700–1830 |year=2014 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-582-29268-0}} * {{cite book |last=Glete |first=Jan |title = War and the State in Early Modern Europe; Spain, the Dutch Republic and Sweden as Fiscal-Military States, 1500–1660 |url=https://archive.org/details/warstateinearlym0000glet |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-22645-5}} * {{cite book |last=Levy |first=Jack |title=War in the Modern Great Power System: 1495 to 1975 |url=https://archive.org/details/warinmoderngreat0000jack |publisher=University of Kentucky |year=2014 |isbn=978-0-8131-6365-9}} * {{cite journal |last=Lynn |first=John A. |year=1994 |title=Recalculating French Army Growth during the Grand Siècle, 1610–1715 |url=https://archive.org/details/sim_french-historical-studies_fall-1994_18_4/page/n21 |journal=[[French Historical Studies]] |volume=18 |issue=4 |pages=881–906 |doi=10.2307/286722 |jstor=286722}} * {{cite book |last=Nimwegen |first=Olaf van|title=De Veertigjarige Oorlog 1672–1712: de strijd van de Nederlanders tegen de Zonnekoning |trans-title=Fjörutíu ára stríðið 1672–1712: Barátta Hollendinga gegn sólkonungnum |publisher=Prometheus |year=2020 |isbn=978-90-446-3871-4 |language=nl}} * {{cite journal |last=Ostwald |first=Jamel |title=The 'Decisive' Battle of Ramillies, 1706: Prerequisites for Decisiveness in Early Modern Warfare. |journal=History |date=2000 |volume=42 |issue=3 |pages=649–677 |doi=10.2307/120864 |jstor=120864 |url=https://doi.org/10.2307/120864 |url-access=subscription }} * {{Cite book |last=Ostwald |first=Jamel |title= Vauban under Siege: Engineering Efficiency and Martial Vigor in the War of the Spanish Succession |date=2006 |publisher=Brill |isbn=978-90-47-41150-5}} * {{cite book |last=Rasler |first=Karen |title=The Great Powers and Global Struggle, 1490–1990 |url=https://archive.org/details/greatpowersgloba0000rasl |year=1994 |publisher=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-1889-5}} * {{cite book |last=Storrs |first=Christopher |title=War, Diplomacy and the Rise of Savoy, 1690–1720 |year=2000 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=9780511496950}} * {{cite book |last=Urlanis |first=Boris Cezarevič |title=Wars and Population |year=1971 |publisher=Progress Publishing}} * {{cite book |last=Vault |first=François Eugène de|editor-last=Pelet |editor-first=Jean Jacques Germain baron |title=Mémoires militaires relatifs à la succession d'Espagne sous Louis XIV: Extraits de la correspondance de la cour et des généraux |volume=1 |orig-year=1845 |year=2016 |publisher=Wentworth Press |isbn=978-1-372-87768-1 |language=fr}} * {{cite book |last=Wijn |first=J.W. |title=Het Staatsche Leger: Deel VIII – Het tijdperk van de Spaanse Successieoorlog 1702–1705 (The Dutch States Army: Part VIII – The era of the War of the Spanish Succession 1702–1705) |publisher=Martinus Nijhoff |date=1956 |language=nl}} * {{cite book |last=Wilson |first=Peter |title=The Holy Roman Empire: A Thousand Years of Europe's History |url=https://archive.org/details/holyromanempiret0000pete |year=2016 |publisher=Allen Lane |isbn=978-1-84614-318-2}} ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Saga Spánar]] [[Flokkur:Stríð í Evrópu]] [[Flokkur:Stríð á 18. öld]] 2v9y37ux50rox8s3y2it0n1mp8vvhte 0 72896 1960967 1941054 2026-04-23T23:03:41Z Fytfyfcyv UT v 99709 Ég setti inn nöfnin af þeim sem mynda nýjustu stjórn röskvu 1960967 wikitext text/x-wiki {{Stúdentafylking |nafn= Röskva |merki=Röskva vektor.png |stofnar= 1988 |hugmyndafraedi= [[Félagshyggja]] |forseti= Sigrún Helga Guðnadóttir |varaforseti= Einar Jónsson |oddviti= Vignir Berg Pálsson |einkennislitur= Rauður |vefsida= [http://roskvaroskva.is roskvaroskva.is] |vettvangur1 = Sæti í Stúdentaráði |sæti1 = 7 |sæti1alls = 17 |vettvangur2 = Sæti í Háskólaráði |sæti2 = 1 |sæti2alls = 2 |vettvangur3 = Sæti á Háskólaþingi |sæti3 = 3 |sæti3alls = 10 |rauður = 0.935 |grænn = 0.1929 |blár = 0.2165 |gjaldkeri=Ríkharður D. Ólafsson}} '''Röskva''' er [[Almenn félagasamtök|frjáls félagasamtök]] og stúdentahreyfing við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]], sem hefur boðið fram lista til [[Stúdentaráð Háskóla Íslands|Stúdentaráðs Háskóla Ísland]] frá árinu 1988. Undirtitill hreyfingarinnar er „Samtök [[Félagshyggja|félagshyggjufólks]] við Háskóla Íslands“. Röskva er sem stendur með 7 fulltrúa í Stúdentaráði af 17 mögulegum.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/04/04/vaka_hafdi_betur_gegn_roskvu/|title=Vaka hafði betur gegn Röskvu - mbl.is|author1=|date=2025-04-04|website=mbl.is|access-date=2025-08-26}}</ref> == Saga == Röskva var stofnuð í febrúar árið 1988 þegar tvær hreyfingar, ''Félag vinstri manna'' og ''Umbótasinnar'', ákváðu að leiða saman hesta sína í sameiginlegu framboði gegn [[Vaka (stúdentahreyfing)|Vöku, félagi lýðræðissinnaðra stúdenta]].<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/4347267?iabr=on#page/n4/mode/2up|title=Vinstri menn og umbótasinnar sameinast í eitt félag|date=1988-02-01|work=Stúdentablaðið|access-date=2023-04-15|page=2}}</ref> Fyrsti formaður félagsins var [[Þórunn Sveinbjarnardóttir]], forseti alþingis og þingmaður Samfylkingar.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2013371869d|title=Þórunn ráðin framkvæmdastýra Samfylkingarinnar - Vísir|last=Alfreðsson|first=Haukur Viðar|date=2013-09-08|website=visir.is|language=is|access-date=2023-04-14}}</ref> Röskva náði fyrst meirihluta í stúdentaráði árið 1992 og hélt honum allt til ársins 2002, þegar Vaka endurheimti meirihlutann. Röskva náði svo hreinum meirihluta á ný vorið 2007, sem hún hélt til vorsins 2009. Árið 2017 sigraði Röskva kosningar til Stúdentaráðs eftir átta ár í minnihluta og fékk 18 af 27 fulltúum í Stúdentaráði, sem var þá stærsti sigur í sögu Röskvu.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2017544269d|title=Röskva sigraði í kosningum til Stúdentaráðs - Vísir|last=Hólmkelsdóttir|first=Hulda|date=2017-02-02|website=visir.is|language=is|access-date=2023-04-14}}</ref> Röskva hélt meirihluta sínum áfram og hlaut í fyrsta sinn meirihluta á öllum fræðasviðunum fimm í kosningunum árið 2019.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20191505263d|title=Röskva sigraði í kosningum til Stúdentaráðs Háskóla Íslands - Vísir|last=Olgeirsson|first=Birgir|date=2019-07-02|website=visir.is|language=is|access-date=2023-04-14}}</ref> Í kosningunum árið 2020 fékk Röskva 13 af 17 fulltrúum sem var þá stærsti sigur í sögu Röskvu.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/03/27/roskva_vann_studentaradskosningar/|title=Röskva vann stúdentaráðskosningar|date=2020-03-27|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-04-14}}</ref> Röskva vann svo stærsta sigur í sögu Stúdentaráðs árið 2021 þegar hún fékk 16 af 17 fulltrúum kjörna.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2021/03/25/roskva_vann_storsigur/|title=Röskva vann stórsigur|date=2021-03-25|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-04-14}}</ref> Fylkingin hélt meirihluta í ráðinu til vorsins 2024.<ref name=":1" /> ==Stefna== Röskva er félagshyggjuhreyfing og er sem slík mótfallin upptöku skólagjalda og fjöldatakmarkana við Háskóla Íslands.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/03/12/roskva_kynnir_frambodslista/|title=Röskva kynnir framboðslista|date=2020-03-12|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-04-15}}</ref> Þá hefur það verið skoðun liðsmanna Röskvu að starf Stúdentaráðs skuli ekki einskorðast við hagsmunabaráttu innan veggja Háskólans, heldur eigi ráðið einnig að láta stærri samfélagsleg málefni sig varða, jafnvel þótt þau snerti fleiri en bara stúdenta við Háskóla Íslands.<ref>{{cite web |url=http://roskvaroskva.com/um-roskvu/ |title=Geymd eintak |access-date=2015-04-22 |archive-date=2017-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170405182425/https://roskvaroskva.com/um-roskvu/ |url-status=dead }}</ref> Auk þess hefur hreyfingin vakið athygli á löngum biðlista til stúdentaíbúða og sömuleiðis skort þeirra.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/6961233#page/n17/mode/2up|title=Gamli Garður í nefnd|date=2017-11-18|work=Morgunblaðið|access-date=2023-04-15|page=18}}</ref> == Stjórn Röskvu == Stjórn Röskvu er kjörin á aðalfundi félagsins sem er venjulega haldin í apríl ár hvert. Stjórn Röskvu, starfsárið 2025-2026 skipa<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252718183d/ar-mann-leifs-son-nyr-for-seti-roskvu|title=Ár­mann Leifs­son nýr for­seti Röskvu - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-04-24|website=visir.is|language=is|access-date=2025-05-18}}</ref>: * Ármann Leifsson, forseti * Soffía Svanhvít Árnadóttir, varaforseti * Hekla Jónsdóttir, ritari * Helgi Price, gjaldkeri * Valeria Bulatova ritstjóri * Ríkharður Ólafsson, skemmtanastjóri * Þorbjörg Edda Valdimarsdóttir, kynningarstjóri * Katla Ólafsdóttir, kosningastjóri * Abdullah Arif, alþjóðafulltrúi * Styrmir Hallsson, meistarafulltrúi * Jón Karl Ngosanthiah Karlsson, meðstjórnandi Oddviti Röskvu í Stúdentaráði er María Björk Stefánsdóttir. == Formenn/forsetar Stúdentaráðs fyrir Röskvu == * 1991-1992 – [[Steinunn Valdís Óskarsdóttir]]<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/1746213?iabr=on#page/n22/mode/2up|title=Steinunn V. Óskarsdóttir formaður|date=1991-06-28|work=Morgunblaðið|access-date=2023-04-15|page=23}}</ref> * 1992-1993 – Pétur Þ. Óskarsson<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/4069271?iabr=on#page/n1/mode/2up|title=Námsmenn á heljarþröm|date=1992-09-18|work=Tíminn|access-date=2023-04-15|page=2}}</ref> * 1993-1994 – Páll Magnússon<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/4347558?iabr=on#page/n1/mode/2up|title=Ný stjórn Stúdentaráðs|date=1993-03-01|work=Stúdentablaðið|access-date=2023-04-15|page=3}}</ref> * 1994-1995 – [[Dagur B. Eggertsson]]<ref name=":0">{{Cite news|url=https://timarit.is/page/1826515?iabr=on#page/n9/mode/2up/search/formaður|title=Nýr formaður SHÍ|date=1995-03-25|work=Morgunblaðið|access-date=2023-04-15|page=10}}</ref> * 1995-1996 – [[Guðmundur Steingrímsson]]<ref name=":0" /> * 1996-1997 – Vilhjálmur H. Vilhjálmsson<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/1850097#page/n11/mode/2up|title=Nýr formaður Stúdentaráðs|date=1996-03-16|work=Morgunblaðið|access-date=2023-04-15|page=12}}</ref> * 1997-1998 – Haraldur Guðni Eiðsson<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/1874860?iabr=on#page/n26/mode/2up/search/nýr%20formaður%20stúdentaráðs|title=Nýr formaður Stúdentaráðs|date=1997-03-16|work=Morgunblaðið|access-date=2023-04-15|page=27}}</ref> * 1998-1999 – Ásdís Magnúsdóttir<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/1900957?iabr=on#page/n11/mode/2up/search/nýr%20formaður%20stúdentaráðs|title=Kjörinn formaður Stúdentaráðs|date=1998-03-18|work=Morgunblaðið|access-date=2023-04-15|page=12}}</ref> * 1999-2000 – Finnur Beck<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/4387726#page/n7/mode/2up|title=Röskva sigrar níunda árið í röð|date=1999-01-03|work=Stúdentablaðið|access-date=2023-04-15|page=9}}</ref> * 2000-2001 – Eiríkur Jónsson<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/1962536?iabr=on#page/n1/mode/2up|title=Eiríkur Jónsson nýr formaður|date=2000-03-17|work=Morgunblaðið|access-date=2023-04-15|page=2}}</ref> * 2001-2002 – Þorvarður Tjörvi Ólafsson<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2001/03/16/ny_forysta_i_studentaradi_hi/|title=Ný forysta í Stúdentaráði HÍ|date=2001-03-16|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-04-15}}</ref> * 2007-2008 – Dagný Ósk Aradóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2007787639d|title=Dagný Ósk formaður Stúdentaráðs - Vísir|date=2007-02-22|website=visir.is|language=is|access-date=2023-04-15}}</ref> * 2008-2009 – [[Björg Magnúsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/innskraning/?redirect=%2Fgreinasafn%2Fgrein%2F1194779%2F%3Ft%3D402589320&page_name=article&grein_id=1194779|title=Nýr formaður stúdentaráðs|date=2008-02-22|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-04-15}}</ref> * 2017-2018 – Ragna Sigurðardóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2020103971d|title=Ragna Sigurðardóttir nýr formaður Stúdentaráðs - Vísir|last=Hilmarsdóttir|first=Sunna Kristín|date=2017-03-13|website=visir.is|language=is|access-date=2023-04-15}}</ref> * 2018-2019 – Elísabet Brynjarsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.vb.is/folk/elisabet-nyr-formadur-studentarads/|title=Elísabet nýr formaður Stúdentaráðs|date=2018-03-20|website=www.vb.is|access-date=2023-04-15}}</ref> * 2019-2020 – Jóna Þórey Pétursdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/eyjan/2019/03/14/jona-thorey-nyr-forseti-studentarads-haskola-islands/|title=Jóna Þórey nýr forseti Stúdentaráðs Háskóla Íslands|date=2019-03-14|website=DV|language=is|access-date=2023-04-15}}</ref> * 2020-2021 – Isabel Alejandra Diaz<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/04/21/isabel_nyr_forseti_studentarads_hi/|title=Isabel nýr forseti Stúdentaráðs HÍ|date=2020-04-21|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-04-15}}</ref> * 2021-2022 – Isabel Alejandra Diaz <ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/frettir/isabel-endurkjorin-forseti-studentarads/|title=Isa­bel endur­kjörin for­seti Stúdenta­ráðs|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2021/04/22/isabel_braut_aftur_blad_i_sogu_studentarads/|title=Isabel braut aftur blað í sögu Stúdentaráðs|date=2021-04-22|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-04-15}}</ref> * 2022-2023 – Rebekka Karlsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20222250650d|title=Rebekka Karlsdóttir nýr forseti Stúdentaráðs Háskóla Íslands - Vísir|last=Logadóttir|first=Fanndís Birna|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-23}}</ref> * 2023-2024 – Rakel Anna Boulter<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2023/04/19/rakel_anna_boulter_nyr_forseti_shi/|title=Rakel Anna Boulter nýr forseti SHÍ|date=2023-04-19|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-04-20}}</ref> == Þekkt fólk sem starfað hefur með Röskvu == * [[Anna Pála Sverrisdóttir]], fyrrverandi formaður [[Ungir jafnaðarmenn|Ungra Jafnaðarmanna]] - oddviti og fulltrúi Röskvu í háskólaráði.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/6057474#page/n38/mode/2up|title=Pólitískur fjölfræðingur í utanríkisráðuneytinu|date=2013-09-19|work=Morgunblaðið|access-date=2023-04-17|pages=38-39}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/kosning/2009/02/20/anna_pala_saekist_eftir_5_saetinu_i_reykjavik/|title=Anna Pála sækist eftir 5. sætinu í Reykjavík|date=2009-02-20|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-04-17}}</ref> * Atli Bollason, tónlistarmaður - stúdentaráðsliði fyrir Röskvu og varaformaður Stúdentaráðs 2006-2007.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/6352500#page/n42/mode/2up|title=Rýnir í, semur, skrifar og spilar lög og texta|date=2015-05-02|work=Morgunblaðið|access-date=2023-04-17|pages=42-43}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5528657#page/n5/mode/2up|title=Hefur ekkert fram að færa|date=2005-07-25|work=Dagblaðið Vísir|access-date=2023-04-17|page=6}}</ref> * Bergþóra Benediktsdóttir, aðstoðarmaður forsætisráðherra - formaður Röskvu 2008-2009.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20171522289d|title=Lísa og Bergþóra aðstoða Katrínu - Vísir|last=Ólafsdóttir|first=Kristín|date=2017-04-12|website=visir.is|language=is|access-date=2023-04-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.roskvaroskva.is/saga-r%C3%B6skvu|title=Saga Röskvu|website=Röskva|language=is|access-date=2023-04-15}}</ref> * [[Dagur B. Eggertsson]], borgarstjóri í [[Reykjavík]] - formaður Stúdentaráðs í umboði Röskvu 1994-1995.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/1826515?iabr=on#page/n9/mode/2up/search/formaður|title=Nýr formaður SHÍ|date=1995-03-25|work=Morgunblaðið|access-date=2023-04-15|page=10}}</ref> * [[Katrín Jakobsdóttir]], forsætisráðherra og formaður VG - sat fyrir Röskvu í Stúdentaráði og Háskólaráði á árunum 1998-2000.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2017498306d|title=5 hlutir sem þú vissir ekki um Katrínu Jakobsdóttur - Vísir|last=Gunnarsdóttir|first=Lilja Katrín|date=2017-11-14|website=visir.is|language=is|access-date=2023-04-15}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/6958279#page/n23/mode/2up|title=Torgið er hjarta háskólans|date=2018-06-01|work=Fréttablaðið|access-date=2023-04-15|page=2}}</ref> * [[Þórunn Sveinbjarnardóttir]], Alþingismaður og umhverfisráðherra - fyrsti formaður Röskvu.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2013371869d|title=Þórunn ráðin framkvæmdastýra Samfylkingarinnar - Vísir|last=Alfreðsson|first=Haukur Viðar|date=2013-09-08|website=visir.is|language=is|access-date=2023-04-15}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://roskvaroskva.is Heimasíða Röskvu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429115829/http://roskva.hi.is/ |date=2009-04-29 }} [[Flokkur:Háskóli Íslands]] [[Flokkur:Íslensk nemendafélög‎]] [[Flokkur:Stofnað 1988]] gpt4q6jxuasc8vks15x5ro08a8vznak 0 76161 1960959 1829945 2026-04-23T22:09:56Z Akigka 183 1960959 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Spennistod.jpg|thumb|Spennustöð.]] '''Bókhlöðustígur''' er brött gata í [[Miðbær Reykjavíkur|miðbæ Reykjavíkur]] sem nær frá [[Þingholtsstræti]] niður að [[Lækjargata|Lækjargötu]]. [[Laufásvegur]] endar í norðri við Bókhlöðustíg, sömuleiðis [[Miðstræti]]. Við Bókhlöðustíg stendur einn elsti steinbærinn í Reykjavík og nefnist [[Stöðlakot]]. Bókhlöðustígur dregur nafn sitt af bókhlöðubyggingunni Íþöku við [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann í Reykjavík]]. Við Bókhlöðustíg var [[Frímerkjahúsið]] og þar var lengi starfræktur söluturninn Hallinn. Við Bókhlöðustíg stendur ein af [[spennustöðin við Bókhlöðustíg|spennistöðvum Rafmagnsveitu Reykjavíkur]]. Þetta er ein af sjö spennistöðvum sem voru byggðar í Reykjavík til að taka við [[rafmagn]]i frá [[Rafstöðin við Elliðaár|Elliðaárstöðinni]] sem tók til starfa árið [[1921]]. {{Stubbur|Reykjavík}} [[Flokkur:Miðborg Reykjavíkur]] [[Flokkur:Götur í Reykjavík]] e88zfbp2ekia24g480zdlyl6xwnwm2n 0 79613 1960989 1917803 2026-04-24T00:37:44Z TKSnaevarr 53243 1960989 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Jean-Marie Le Pen | mynd = Jean-Marie Le Pen 1994 (cropped).jpg | myndatexti = Jean-Marie Le Pen árið 1994. | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1928|6|20}} | fæðingarstaður = [[La Trinité-sur-Mer]], [[Bretanía|Bretaníu]], [[Frakkland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2025|1|7|1928|6|20}} | dánarstaður = [[Garches]], [[Hauts-de-Seine]], Frakklandi | þjóðerni = [[Frakkland|Franskur]] | stjórnmálaflokkur = [[Þjóðfylkingin (Frakkland)|Þjóðfylkingin]] (1972–2016) | trú = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] | maki = Pierrette Lallane (g. 1960; sk. 1987)<br>Jeanne-Marie Paschos ​(g. 1991) | háskóli = [[Université Paris-Panthéon-Assas]] | börn = 3, þ. á m. [[Marine Le Pen]] | undirskrift = Jean-Marie Le Pen signature.svg }} '''Jean-Marie Le Pen''' (fæddur [[20. júní]] [[1928]], d. [[7. janúar]] [[2025]]) var [[Frakkland|franskur]] stjórnmálamaður og fyrrverandi leiðtogi frönsku [[Þjóðfylkingin (Frakkland)|Þjóðfylkingarinnar]]. Hann talar [[Bretónska|bretónsku]] að móðurmáli. Le Pen er menntaður sem lögfræðingur en var nokkurn tíma í [[Frakklandsher|hernum]] og tók þátt í [[Alsírstríðið|stríðinu í Alsír]] þegar það land lýsti yfir sjálfstæði frá Frakklandi. ==Æviágrip== Le Pen var meðlimur í þjóðernishreyfingunni [[Ordre nouveau]] og tók árið 1972 þátt í stofnun Þjóðfylkingarinnar (FN) og varð formaður hennar. Í stjórnmálum stóð Le Pen [[Öfgahægristefna|lengst til hægri]] og gerði gagnrýni á [[Aðflutningur|innflytjendamál]] að aðaláherslu í kosningabaráttum sínum.{{sfn|Eiríkur Bergmann|2021|p=79}} Le Pen kom Þjóðfylkingunni í fremstu röð á vettvangi franskra stjórnmála á níunda áratugnum. Le Pen hefur fimm sinnum boðið sig fram til [[Forseti Frakklands|forseta Frakklands]]. Í fyrsta framboði sínu árið 1974 náði hann mjög litlu fylgi en í næstu framboðum sínum (árin 1988, 1995 og 2007) lenti hann þrisvar í fjórða sæti í fyrri umferð forsetakosninganna. Besti árangur Le Pen í forsetakosningum var árið 2002, en þar lenti hann öllum að óvörum í öðru sæti í fyrri umferð kosninganna og var því kosið á milli hans og sitjandi forsetans [[Jacques Chirac]] í seinni umferðinni.<ref>{{Tímarit.is|3439559|Vill að Frakkland verði fyrir Frakka|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=23. apríl 2002|blaðsíða=26}}</ref> Í seinni umferðinni galt Le Pen afhroð á móti Chirac og hlaut aðeins 17,8% greiddra atkvæða.{{sfn|Eiríkur Bergmann|2021|p=171}} Dóttir hans, [[Marine Le Pen]], tók við af honum árið 2011 sem forseti Þjóðfylkingarinnar en Jean-Marie Le Pen hlaut þá titil heiðursforseta flokksins. Hann var rekinn úr flokknum árið 2015 vegna fullyrðinga um að [[helförin]] hefði aðeins verið aukaatriði í seinni heimsstyrjöldinni.<ref>{{Vefheimild|titill=Sprengjutilræði, móðurmissir og föðurmorð |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/sprengjutilraedi-modurmissir-og-fodurmord|útgefandi=[[RÚV]]|dags=16. mars 2017|skoðað=1. júlí 2024|höfundur=Pálmi Jónasson}}</ref> Í kjölfar brottreksturs síns úr Þjóðfylkingunni stofnaði Le Pen [[Comités Jeanne|nýjan stjórnmálaflokk]] sem hann kenndi í upphaflega við fánaliti [[Fáni Frakklands|franska fánans]].<ref>{{Vefheimild|titill=Le Pen stofnar nýjan flokk|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2015/09/05/le_pen_stofnar_nyjan_flokk/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=5. september2015 |skoðað=9. janúar 2025}}</ref> Stjórnmálaferill Jean-Marie Le Pen hefur einkennst af umdeildum yfirlýsingum sem hafa leitt til ásakana á hendur honum um [[Kynþáttafordómar|kynþáttafordóma]] og [[Gyðingahatur]] sérstaklega. Le Pen sagði upp sæti sínu á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]] og hætti virkri þátttöku í stjórnmálum árið 2019. Þetta var eftir 34 ára setu á Evrópuþinginu og 63 árum eftir að Le Pen náði kjöri á [[franska þingið]] í fyrsta sinn. Í október 2018 gaf hann til kynna að hann myndi samþykkja að vera á kjörlista Þjóðfylkingarinnar á ný, en Marine Le Pen neitaði að samþykkja hann. Árið 2019 skrifaði hann um Marine Le Pen: „Hún hefur ákveðna eiginleika fyrir pólitík: kjark, drifkraft, þrautsegju. En hún treystir sér ekki. Þetta skýrir galla hennar. Einræðishlið hennar. […] Hún þolir ekki andóf. […] Ég var eina stjórnarandstaðan í nýju Þjóðfylkingunni hennar. Þess vegna rak hún mig “. Hann gagnrýndi einnig dóttur sína fyrir að „opna flokkinn til vinstri“ og „örvæntingarfulla leit hans að djöflavæðingu á sama tíma og djöfullinn er að verða vinsæll“. Aftur á móti lýsti hann dótturdóttur sinni, [[Marion Maréchal]], sem „einstaklega ljómandi konu“.{{heimild vantar}} Í apríl 2024 var Jean Marie Le Pen settur „undir lögvernd“ að beiðni fjölskyldu sinnar.{{heimild vantar}} Le Pen lést þann 1. júlí 2026, þá 96 ára gamall.<ref>{{Vefheimild|titill= Le Pen látinn|url=https://www.visir.is/g/20252672149d/le-pen-latinn|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 7. janúar 2025 |skoðað=24. apríl 2026|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> [[Emmanuel Macron]] forseti og [[Jordan Bardella]], nýr forseti Þjóðfylkingarinnar, vottuðu samúð sína eftir andlát Le Pen.<ref>{{Vefheimild|titill= Öfgahægrimaðurinn Jean-Marie Le Pen er látinn – Afneitaði Helförinni |url=https://gamla.mannlif.is/frettir/erlent/ofgahaegrimadurinn-jean-marie-le-pen-er-latinn-afneitadi-helforinni/|útgefandi=[[Mannlíf]]|dags= 7. janúar 2025 |skoðað=24. apríl 2026|höfundur=Björgvin Gunnarsson}}</ref> ==Heimildir== * {{cite book|author=[[Eiríkur Bergmann]]|title=Þjóðarávarpið: Popúlísk þjóðernishyggja í hálfa öld|year=2021|publisher=[[JPV|JPV útgáfa]]|location=[[Reykjavík]]|isbn=978-9935-29-078-6}} ==Tilvísanir== <references/> {{Commonscat|Jean-Marie Le Pen|Jean-Marie Le Pen}} {{stubbur|æviágrip}} {{fd|1928|2025|Le Pen, Jean-Marie}} {{DEFAULTSORT:Le Pen, Jean-Marie}} [[Flokkur:Evrópuþingmenn]] [[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Frakklands]] [[Flokkur:Franskir stjórnmálamenn|Le Pen, Jean-Marie]] [[Flokkur:Fólk nefnt í Panamaskjölunum]] agk37279whn624qq2pb44q13g91bfop 0 80375 1960963 1956832 2026-04-23T22:38:21Z Akigka 183 Akigka færði [[K.F.R.]] á [[Knattspyrnufélag Rangæinga]] 1956832 wikitext text/x-wiki '''Knattspyrnufélag Rangæinga''' er knattspyrnufélag frá [[Rangárþing]]i. Félagið leikur nú í 4. deild á Íslandi. == Saga == Knattspyrnufélag Rangæinga er ungt félag á landsvísu, stofnað 1997 af hópi manna sem taldi brýna þörf á að samræma knattspyrnuiðkun í Rangárþingi. Knattspyrna hefur verið stunduð um áratugaskeið í Rangárþingi eins og víða annarsstaðar. Ungmennafélögin kepptu sín á milli og tóku þátt í héraðsmótum, en árið 1976 var brotið blað í knattspyrnusögu Rangæinga en það ár tók Rangæskt lið í fyrsta sinn þátt í Íslandsmóti í knattspyrnu. Það var Umf. Hekla en þeir tóku sæti í 3. deild S.V.-riðli sem þá var neðsta deild. Hekla lék í 3. deild til ársins 1980 en árið eftir tók liðið ekki þátt í nýstofnaðri 4. deild. Þetta reyndist síðasta árið sem Hekla tók þátt en Eyfellingar léku árin 1983,1984 og 1986. Árið 1989 skráði Umf. Baldur á Hvolsvelli sig til leiks en sú tilraun stóð aðeins yfir það eina ár. Árin 1993 og 1996 tók þátt sameiginlegt lið Heklu og Baldurs í 4. deild. Segja má að H.B. hafi verið eins konar forveri K.F.R. þar sem þrettán leikmenn þess gengu til liðs við K.F.R. er það tók í fyrsta sinn þátt í Íslandsmóti 1997. Árið 2007 var Meistaraflokkur endurvakin og skráður í 3. deildina. Fyrstu tvö árin gengu illa og náðust aðeins þrjú stig bæði árið 2007 og 2008. Sumarið 2009 náði K.F.R. 10 stigum. Því má frá greina að meðalaldur leikmanna liðsins var 21 ár. Árið 2025 vann K.F.R. 5. deild karla í úrslitaleik gegn Álafoss. == Tenglar == [https://www.kfrang.is Heimasíða KFR] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög]] q1k2249jmzuje791y3405qdp95qtdqp 0 86352 1960972 1740633 2026-04-23T23:31:04Z Akigka 183 1960972 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Law_speaker.jpg|thumb|right|Frá [[alþingi]] á Þingvöllum. Hluti málverks eftir W. G. Collingwood.]] '''Viking Society for Northern Research''' eða '''Víkingafélagið í London''' var stofnað í [[London]] 1892 og hét þá „Orkney, Shetland and Northern Society“ eða „The Viking Club“. Félagið helgar sig rannsóknum og kynningu á bókmenntum og menningu [[Norðurlönd|Norðurlanda]] á [[miðaldir|miðöldum]] og er einnig samfélag fræðimanna og áhugamanna um efnið. Einkum er sjónum beint að menningartengslum Norðurlanda við [[Bretlandseyjar]]. Félagið, sem er helsti vettvangur [[norræn fræði|norrænufræðinga]] á Bretlandseyjum, hefur birt fræðirit, útgáfur og þýðingar á fornritum (einkum íslenskum), og gefið út tímaritið ''Saga-Book'' frá 1895. == Saga == Árið 1902 var nafni félagsins breytt í ''The Viking Club'' eða ''Society for Northern Research'' og árið 1912 í ''Viking Society for Northern Research''. Félagið varð brátt betur þekkt fyrir fræðastarfsemi en veislugleði, sem í upphafi var annar tilgangur þess. Félagslega þættinum var þó haldið við, einkum í árlegum kvöldverði („annual dinner“), sem hefur haldist til þessa dags, með nokkrum hléum. Tímaritið ''Saga-Book'' kom fyrst út 1895, og fyrsta bindi ''Old-Lore Miscellany'' 1907–1908. Árið 1902 var hafin útgáfa á þýðingum fornrita, og sáu þeir [[William G. Collingwood]] og [[dr. Jón Stefánsson]] um fyrsta bindið: ''The Life and Death of Kormac the Skald'', með fallegum myndskreytingum Collingwoods. Ritröð með textaútgáfum hófst 1935 með ''[[Gunnlaugs saga ormstungu|Gunnlaugs sögu ormstungu]]''. Víkingafélagið spratt upp úr hinni rómantísku sýn á [[víkingaöld]]ina, sem varð áberandi á [[Viktoríutímabilið|Viktoríutímabilinu]]. W. G. Collingwood, prófessor í myndlist, sem þýddi og myndskreytti íslensk fornrit, gaf félaginu olíumálverk sitt, ''Alþing hið forna á Þingvöllum'', og var það hengt upp í fundarherberginu. Eftir að félagið var stofnað varð það samkomustaður helstu norrænufræðinga sem búsettir voru á Bretlandseyjum. Meðal virkustu félagsmanna á fyrstu árunum voru: [[William Morris]], [[Eiríkur Magnússon]] og [[Frederick York Powell]]; og meðal þeirra sem héldu svo áfram útgáfustarfsemi, fyrirlestrum og ráðstefnum voru [[Gabriel Turville-Petre]], [[J.R.R. Tolkien]], og [[Ursula Dronke]], svo að einhverjir séu nefndir. [[Peter Foote]] var einn af forystumönnum félagsins eftir 1952, m.a. forseti þess 1974–1976 og 1990–1992. Árið 1917 var Víkingafélagið beðið um aðstoð við að koma á fót norrænudeild við [[Háskólinn í London|Háskólann í London]], þar sem félagið hélt fundi sína. Síðan þá hefur yfirmaður norrænudeildarinnar (nú Department of Scandinavian Studies við [[University College London]]) verið annar heiðursritari félagsins. Víkingafélagið átti mjög gott bókasafn á sínu fræðasviði, sem var árið 1931 sameinað bókasafni University College London, þegar félagið fékk framtíðarfundaraðstöðu þar. Bókasafnið eyðilagðist nær alveg í eldsvoða 1940, í loftárásum Þjóðverja, en hefur nú verið byggt upp aftur. Árið 1962 gaf B. E. Coke ofursti sjóð til minningar um eiginkonu sína, og var þá efnt til fyrirlestrahalds við University College: ''The Dorothea Coke Memorial Lectures'', fyrst 1963, þegar G. N. Garmonsway flutti fyrirlestur um [[Knútur ríki|Knút ríka]] og stórveldi hans – „Canute and His Empire“. Fyrirlestrarnir eru prentaðir. Félagið hefur einnig aðstoðað við útgáfu á ritum [[Víkingaþing (ráðstefna)|Víkingaþinganna]] (Proceedings of the [[Viking Congress]]) frá 1969. Á fimmta Víkingaþinginu í [[Þórshöfn (Færeyjum)|Þórshöfn]] árið 1965, kom fram sú hugmynd að stofna [[Skotland|skoska]] deild eða hliðstæðu við Víkingafélagið, og varð það að veruleika 1968, þegar [[Scottish Society for Northern Studies]] var stofnað. Það gefur út tímaritið ''Northern Studies'' og heldur ráðstefnu einu sinni á ári. == Útgáfustarfsemi == ===Tímarit og ritraðir=== * ''Saga-Book'' 1–31, London 1895–2007. — Yfirleitt kemur eitt hefti á ári. * ''Old-Lore Series (of Orkney and Shetland)'' 1–75 (10 bindi), London 1907–1946. — Skiptist í þrjá undirflokka: ''Old-Lore Miscellany'', ''Orkney and Shetland Records'' og ''Caithness and Sutherland Records''. * ''Yearbook of the Viking Society'' 1–24 (8 hefti), London 1909–1932. — Í árbókunum birtust skýrslur, félagatal o.fl., en einnig ritdómar og annað efni, sem eftir 1932 var birt í ''Saga-Book''. * ''Dorothea Coke Memorial Lectures''. — Hafa birst óreglulega frá 1964. ===Nokkur önnur rit=== * ''The Life and Death of Kormac the Skald'', London 1902. — [[Kormáks saga]] í enskri þýðingu. * Olive Bray (þýð.): ''The Elder or Poetic Edda, commonly known as Sæmund’s Edda. 1, The mythological poems'', London 1908. — Með myndskreytingum Collingwoods. * ''Gunnlaugs saga ormstungu'', London 1935, 2. prentun 1974. — ''Text Series'' I. Textaútgáfa fyrir námsmenn. * [[Hallvard Magerøy]] (útg.): ''[[Bandamanna saga]]'', London 1981. * [[Ólafur Halldórsson]] (útg.): ''Danish Kings and the Jomsvikings in the Greatest Saga of Óláfr Tryggvason''. London 2000. * Ólafur Halldórsson (útg.): ''Text by Snorri Sturluson in Óláfs Saga Tryggvasonar en mesta''. London 2001. Sjá nánar á vefsíðu félagsins, þar sem er listi yfir þau rit sem fáanleg voru 2007. Mörg af ritum félagsins eru ætluð námsmönnum eða enskumælandi áhugamönnum um norræn fræði. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Viking Society for Northern Research | mánuðurskoðað = 28. mars | árskoðað = 2010}} == Tengt efni == * [[Viking Club, Leeds|Viking Club]] í Leeds. == Tenglar == * [https://vsnr.org/ Viking Society for Northern Research] – Vefsíða. * [https://www.ssns.org.uk/ Scottish Society for Northern Studies] – Vefsíða. [[Flokkur:Fræðafélög]] [[Flokkur:Norræn fræði]] [[Flokkur:Bresk félög]] {{s|1892}} nbaegfjbyj743pfytpzp7mv6wk9z4g8 1960973 1960972 2026-04-23T23:32:42Z Akigka 183 /* Útgáfustarfsemi */ 1960973 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Law_speaker.jpg|thumb|right|Frá [[alþingi]] á Þingvöllum. Hluti málverks eftir W. G. Collingwood.]] '''Viking Society for Northern Research''' eða '''Víkingafélagið í London''' var stofnað í [[London]] 1892 og hét þá „Orkney, Shetland and Northern Society“ eða „The Viking Club“. Félagið helgar sig rannsóknum og kynningu á bókmenntum og menningu [[Norðurlönd|Norðurlanda]] á [[miðaldir|miðöldum]] og er einnig samfélag fræðimanna og áhugamanna um efnið. Einkum er sjónum beint að menningartengslum Norðurlanda við [[Bretlandseyjar]]. Félagið, sem er helsti vettvangur [[norræn fræði|norrænufræðinga]] á Bretlandseyjum, hefur birt fræðirit, útgáfur og þýðingar á fornritum (einkum íslenskum), og gefið út tímaritið ''Saga-Book'' frá 1895. == Saga == Árið 1902 var nafni félagsins breytt í ''The Viking Club'' eða ''Society for Northern Research'' og árið 1912 í ''Viking Society for Northern Research''. Félagið varð brátt betur þekkt fyrir fræðastarfsemi en veislugleði, sem í upphafi var annar tilgangur þess. Félagslega þættinum var þó haldið við, einkum í árlegum kvöldverði („annual dinner“), sem hefur haldist til þessa dags, með nokkrum hléum. Tímaritið ''Saga-Book'' kom fyrst út 1895, og fyrsta bindi ''Old-Lore Miscellany'' 1907–1908. Árið 1902 var hafin útgáfa á þýðingum fornrita, og sáu þeir [[William G. Collingwood]] og [[dr. Jón Stefánsson]] um fyrsta bindið: ''The Life and Death of Kormac the Skald'', með fallegum myndskreytingum Collingwoods. Ritröð með textaútgáfum hófst 1935 með ''[[Gunnlaugs saga ormstungu|Gunnlaugs sögu ormstungu]]''. Víkingafélagið spratt upp úr hinni rómantísku sýn á [[víkingaöld]]ina, sem varð áberandi á [[Viktoríutímabilið|Viktoríutímabilinu]]. W. G. Collingwood, prófessor í myndlist, sem þýddi og myndskreytti íslensk fornrit, gaf félaginu olíumálverk sitt, ''Alþing hið forna á Þingvöllum'', og var það hengt upp í fundarherberginu. Eftir að félagið var stofnað varð það samkomustaður helstu norrænufræðinga sem búsettir voru á Bretlandseyjum. Meðal virkustu félagsmanna á fyrstu árunum voru: [[William Morris]], [[Eiríkur Magnússon]] og [[Frederick York Powell]]; og meðal þeirra sem héldu svo áfram útgáfustarfsemi, fyrirlestrum og ráðstefnum voru [[Gabriel Turville-Petre]], [[J.R.R. Tolkien]], og [[Ursula Dronke]], svo að einhverjir séu nefndir. [[Peter Foote]] var einn af forystumönnum félagsins eftir 1952, m.a. forseti þess 1974–1976 og 1990–1992. Árið 1917 var Víkingafélagið beðið um aðstoð við að koma á fót norrænudeild við [[Háskólinn í London|Háskólann í London]], þar sem félagið hélt fundi sína. Síðan þá hefur yfirmaður norrænudeildarinnar (nú Department of Scandinavian Studies við [[University College London]]) verið annar heiðursritari félagsins. Víkingafélagið átti mjög gott bókasafn á sínu fræðasviði, sem var árið 1931 sameinað bókasafni University College London, þegar félagið fékk framtíðarfundaraðstöðu þar. Bókasafnið eyðilagðist nær alveg í eldsvoða 1940, í loftárásum Þjóðverja, en hefur nú verið byggt upp aftur. Árið 1962 gaf B. E. Coke ofursti sjóð til minningar um eiginkonu sína, og var þá efnt til fyrirlestrahalds við University College: ''The Dorothea Coke Memorial Lectures'', fyrst 1963, þegar G. N. Garmonsway flutti fyrirlestur um [[Knútur ríki|Knút ríka]] og stórveldi hans – „Canute and His Empire“. Fyrirlestrarnir eru prentaðir. Félagið hefur einnig aðstoðað við útgáfu á ritum [[Víkingaþing (ráðstefna)|Víkingaþinganna]] (Proceedings of the [[Viking Congress]]) frá 1969. Á fimmta Víkingaþinginu í [[Þórshöfn (Færeyjum)|Þórshöfn]] árið 1965, kom fram sú hugmynd að stofna [[Skotland|skoska]] deild eða hliðstæðu við Víkingafélagið, og varð það að veruleika 1968, þegar [[Scottish Society for Northern Studies]] var stofnað. Það gefur út tímaritið ''Northern Studies'' og heldur ráðstefnu einu sinni á ári. == Útgáfustarfsemi == ===Tímarit og ritraðir=== * ''Saga-Book'' 1–31, London 1895–2007. — Yfirleitt kemur eitt hefti á ári. * ''Old-Lore Series (of Orkney and Shetland)'' 1–75 (10 bindi), London 1907–1946. — Skiptist í þrjá undirflokka: ''Old-Lore Miscellany'', ''Orkney and Shetland Records'' og ''Caithness and Sutherland Records''. * ''Yearbook of the Viking Society'' 1–24 (8 hefti), London 1909–1932. — Í árbókunum birtust skýrslur, félagatal o.fl., en einnig ritdómar og annað efni, sem eftir 1932 var birt í ''Saga-Book''. * ''Dorothea Coke Memorial Lectures''. — Hafa birst óreglulega frá 1964. ===Nokkur önnur rit=== * ''The Life and Death of Kormac the Skald'', London 1902. — [[Kormáks saga]] í enskri þýðingu. * Olive Bray (þýð.): ''The Elder or Poetic Edda, commonly known as Sæmund’s Edda. 1, The mythological poems'', London 1908. — Með myndskreytingum Collingwoods. * ''Gunnlaugs saga ormstungu'', London 1935, 2. prentun 1974. — ''Text Series'' I. Textaútgáfa fyrir námsmenn. * [[Hallvard Magerøy]] (útg.): ''[[Bandamanna saga]]'', London 1981. * [[Ólafur Halldórsson (f. 1920)|Ólafur Halldórsson]] (útg.): ''Danish Kings and the Jomsvikings in the Greatest Saga of Óláfr Tryggvason''. London 2000. * Ólafur Halldórsson (útg.): ''Text by Snorri Sturluson in Óláfs Saga Tryggvasonar en mesta''. London 2001. Sjá nánar á vefsíðu félagsins, þar sem er listi yfir þau rit sem fáanleg voru 2007. Mörg af ritum félagsins eru ætluð námsmönnum eða enskumælandi áhugamönnum um norræn fræði. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Viking Society for Northern Research | mánuðurskoðað = 28. mars | árskoðað = 2010}} == Tengt efni == * [[Viking Club, Leeds|Viking Club]] í Leeds. == Tenglar == * [https://vsnr.org/ Viking Society for Northern Research] – Vefsíða. * [https://www.ssns.org.uk/ Scottish Society for Northern Studies] – Vefsíða. [[Flokkur:Fræðafélög]] [[Flokkur:Norræn fræði]] [[Flokkur:Bresk félög]] {{s|1892}} 0bb5xuk96m2qq7ha8g0k1d16mpld765 1960974 1960973 2026-04-23T23:33:34Z Akigka 183 /* Saga */ 1960974 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Law_speaker.jpg|thumb|right|Frá [[alþingi]] á Þingvöllum. Hluti málverks eftir W. G. Collingwood.]] '''Viking Society for Northern Research''' eða '''Víkingafélagið í London''' var stofnað í [[London]] 1892 og hét þá „Orkney, Shetland and Northern Society“ eða „The Viking Club“. Félagið helgar sig rannsóknum og kynningu á bókmenntum og menningu [[Norðurlönd|Norðurlanda]] á [[miðaldir|miðöldum]] og er einnig samfélag fræðimanna og áhugamanna um efnið. Einkum er sjónum beint að menningartengslum Norðurlanda við [[Bretlandseyjar]]. Félagið, sem er helsti vettvangur [[norræn fræði|norrænufræðinga]] á Bretlandseyjum, hefur birt fræðirit, útgáfur og þýðingar á fornritum (einkum íslenskum), og gefið út tímaritið ''Saga-Book'' frá 1895. == Saga == Árið 1902 var nafni félagsins breytt í ''The Viking Club'' eða ''Society for Northern Research'' og árið 1912 í ''Viking Society for Northern Research''. Félagið varð brátt betur þekkt fyrir fræðastarfsemi en veislugleði, sem í upphafi var annar tilgangur þess. Félagslega þættinum var þó haldið við, einkum í árlegum kvöldverði („annual dinner“), sem hefur haldist til þessa dags, með nokkrum hléum. Tímaritið ''Saga-Book'' kom fyrst út 1895, og fyrsta bindi ''Old-Lore Miscellany'' 1907–1908. Árið 1902 var hafin útgáfa á þýðingum fornrita, og sáu þeir [[William G. Collingwood]] og [[dr. Jón Stefánsson]] um fyrsta bindið: ''The Life and Death of Kormac the Skald'', með fallegum myndskreytingum Collingwoods. Ritröð með textaútgáfum hófst 1935 með ''[[Gunnlaugs saga ormstungu|Gunnlaugs sögu ormstungu]]''. Víkingafélagið spratt upp úr hinni rómantísku sýn á [[víkingaöld]]ina, sem varð áberandi á [[Viktoríutímabilið|Viktoríutímabilinu]]. W. G. Collingwood, prófessor í myndlist, sem þýddi og myndskreytti íslensk fornrit, gaf félaginu olíumálverk sitt, ''Alþing hið forna á Þingvöllum'', og var það hengt upp í fundarherberginu. Eftir að félagið var stofnað varð það samkomustaður helstu norrænufræðinga sem búsettir voru á Bretlandseyjum. Meðal virkustu félagsmanna á fyrstu árunum voru: [[William Morris]], [[Eiríkur Magnússon]] og [[Frederick York Powell]]; og meðal þeirra sem héldu svo áfram útgáfustarfsemi, fyrirlestrum og ráðstefnum voru [[Gabriel Turville-Petre]], [[J.R.R. Tolkien]], og [[Ursula Dronke]], svo að einhverjir séu nefndir. [[Peter Foote]] var einn af forystumönnum félagsins eftir 1952, m.a. forseti þess 1974–1976 og 1990–1992. Árið 1917 var Víkingafélagið beðið um aðstoð við að koma á fót norrænudeild við [[Háskólinn í London|Háskólann í London]], þar sem félagið hélt fundi sína. Síðan þá hefur yfirmaður norrænudeildarinnar (nú Department of Scandinavian Studies við [[University College London]]) verið annar heiðursritari félagsins. Víkingafélagið átti mjög gott bókasafn á sínu fræðasviði, sem var árið 1931 sameinað bókasafni University College London, þegar félagið fékk framtíðarfundaraðstöðu þar. Bókasafnið eyðilagðist nær alveg í eldsvoða 1940, í loftárásum Þjóðverja, en hefur nú verið byggt upp aftur. Árið 1962 gaf B. E. Coke ofursti sjóð til minningar um eiginkonu sína, og var þá efnt til fyrirlestrahalds við University College: ''The Dorothea Coke Memorial Lectures'', fyrst 1963, þegar G. N. Garmonsway flutti fyrirlestur um [[Knútur ríki|Knút ríka]] og stórveldi hans – „Canute and His Empire“. Fyrirlestrarnir eru prentaðir. Félagið hefur einnig aðstoðað við útgáfu á ritum [[Víkingaþing (ráðstefna)|Víkingaþinganna]] (Proceedings of the Viking Congress) frá 1969. Á fimmta Víkingaþinginu í [[Þórshöfn (Færeyjum)|Þórshöfn]] árið 1965, kom fram sú hugmynd að stofna [[Skotland|skoska]] deild eða hliðstæðu við Víkingafélagið, og varð það að veruleika 1968, þegar [[Scottish Society for Northern Studies]] var stofnað. Það gefur út tímaritið ''Northern Studies'' og heldur ráðstefnu einu sinni á ári. == Útgáfustarfsemi == ===Tímarit og ritraðir=== * ''Saga-Book'' 1–31, London 1895–2007. — Yfirleitt kemur eitt hefti á ári. * ''Old-Lore Series (of Orkney and Shetland)'' 1–75 (10 bindi), London 1907–1946. — Skiptist í þrjá undirflokka: ''Old-Lore Miscellany'', ''Orkney and Shetland Records'' og ''Caithness and Sutherland Records''. * ''Yearbook of the Viking Society'' 1–24 (8 hefti), London 1909–1932. — Í árbókunum birtust skýrslur, félagatal o.fl., en einnig ritdómar og annað efni, sem eftir 1932 var birt í ''Saga-Book''. * ''Dorothea Coke Memorial Lectures''. — Hafa birst óreglulega frá 1964. ===Nokkur önnur rit=== * ''The Life and Death of Kormac the Skald'', London 1902. — [[Kormáks saga]] í enskri þýðingu. * Olive Bray (þýð.): ''The Elder or Poetic Edda, commonly known as Sæmund’s Edda. 1, The mythological poems'', London 1908. — Með myndskreytingum Collingwoods. * ''Gunnlaugs saga ormstungu'', London 1935, 2. prentun 1974. — ''Text Series'' I. Textaútgáfa fyrir námsmenn. * [[Hallvard Magerøy]] (útg.): ''[[Bandamanna saga]]'', London 1981. * [[Ólafur Halldórsson (f. 1920)|Ólafur Halldórsson]] (útg.): ''Danish Kings and the Jomsvikings in the Greatest Saga of Óláfr Tryggvason''. London 2000. * Ólafur Halldórsson (útg.): ''Text by Snorri Sturluson in Óláfs Saga Tryggvasonar en mesta''. London 2001. Sjá nánar á vefsíðu félagsins, þar sem er listi yfir þau rit sem fáanleg voru 2007. Mörg af ritum félagsins eru ætluð námsmönnum eða enskumælandi áhugamönnum um norræn fræði. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Viking Society for Northern Research | mánuðurskoðað = 28. mars | árskoðað = 2010}} == Tengt efni == * [[Viking Club, Leeds|Viking Club]] í Leeds. == Tenglar == * [https://vsnr.org/ Viking Society for Northern Research] – Vefsíða. * [https://www.ssns.org.uk/ Scottish Society for Northern Studies] – Vefsíða. [[Flokkur:Fræðafélög]] [[Flokkur:Norræn fræði]] [[Flokkur:Bresk félög]] {{s|1892}} h0tkvg1bbvgsxji9nf9ps12uuxl9gqc 1960976 1960974 2026-04-23T23:37:10Z Akigka 183 /* Tenglar */ 1960976 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Law_speaker.jpg|thumb|right|Frá [[alþingi]] á Þingvöllum. Hluti málverks eftir W. G. Collingwood.]] '''Viking Society for Northern Research''' eða '''Víkingafélagið í London''' var stofnað í [[London]] 1892 og hét þá „Orkney, Shetland and Northern Society“ eða „The Viking Club“. Félagið helgar sig rannsóknum og kynningu á bókmenntum og menningu [[Norðurlönd|Norðurlanda]] á [[miðaldir|miðöldum]] og er einnig samfélag fræðimanna og áhugamanna um efnið. Einkum er sjónum beint að menningartengslum Norðurlanda við [[Bretlandseyjar]]. Félagið, sem er helsti vettvangur [[norræn fræði|norrænufræðinga]] á Bretlandseyjum, hefur birt fræðirit, útgáfur og þýðingar á fornritum (einkum íslenskum), og gefið út tímaritið ''Saga-Book'' frá 1895. == Saga == Árið 1902 var nafni félagsins breytt í ''The Viking Club'' eða ''Society for Northern Research'' og árið 1912 í ''Viking Society for Northern Research''. Félagið varð brátt betur þekkt fyrir fræðastarfsemi en veislugleði, sem í upphafi var annar tilgangur þess. Félagslega þættinum var þó haldið við, einkum í árlegum kvöldverði („annual dinner“), sem hefur haldist til þessa dags, með nokkrum hléum. Tímaritið ''Saga-Book'' kom fyrst út 1895, og fyrsta bindi ''Old-Lore Miscellany'' 1907–1908. Árið 1902 var hafin útgáfa á þýðingum fornrita, og sáu þeir [[William G. Collingwood]] og [[dr. Jón Stefánsson]] um fyrsta bindið: ''The Life and Death of Kormac the Skald'', með fallegum myndskreytingum Collingwoods. Ritröð með textaútgáfum hófst 1935 með ''[[Gunnlaugs saga ormstungu|Gunnlaugs sögu ormstungu]]''. Víkingafélagið spratt upp úr hinni rómantísku sýn á [[víkingaöld]]ina, sem varð áberandi á [[Viktoríutímabilið|Viktoríutímabilinu]]. W. G. Collingwood, prófessor í myndlist, sem þýddi og myndskreytti íslensk fornrit, gaf félaginu olíumálverk sitt, ''Alþing hið forna á Þingvöllum'', og var það hengt upp í fundarherberginu. Eftir að félagið var stofnað varð það samkomustaður helstu norrænufræðinga sem búsettir voru á Bretlandseyjum. Meðal virkustu félagsmanna á fyrstu árunum voru: [[William Morris]], [[Eiríkur Magnússon]] og [[Frederick York Powell]]; og meðal þeirra sem héldu svo áfram útgáfustarfsemi, fyrirlestrum og ráðstefnum voru [[Gabriel Turville-Petre]], [[J.R.R. Tolkien]], og [[Ursula Dronke]], svo að einhverjir séu nefndir. [[Peter Foote]] var einn af forystumönnum félagsins eftir 1952, m.a. forseti þess 1974–1976 og 1990–1992. Árið 1917 var Víkingafélagið beðið um aðstoð við að koma á fót norrænudeild við [[Háskólinn í London|Háskólann í London]], þar sem félagið hélt fundi sína. Síðan þá hefur yfirmaður norrænudeildarinnar (nú Department of Scandinavian Studies við [[University College London]]) verið annar heiðursritari félagsins. Víkingafélagið átti mjög gott bókasafn á sínu fræðasviði, sem var árið 1931 sameinað bókasafni University College London, þegar félagið fékk framtíðarfundaraðstöðu þar. Bókasafnið eyðilagðist nær alveg í eldsvoða 1940, í loftárásum Þjóðverja, en hefur nú verið byggt upp aftur. Árið 1962 gaf B. E. Coke ofursti sjóð til minningar um eiginkonu sína, og var þá efnt til fyrirlestrahalds við University College: ''The Dorothea Coke Memorial Lectures'', fyrst 1963, þegar G. N. Garmonsway flutti fyrirlestur um [[Knútur ríki|Knút ríka]] og stórveldi hans – „Canute and His Empire“. Fyrirlestrarnir eru prentaðir. Félagið hefur einnig aðstoðað við útgáfu á ritum [[Víkingaþing (ráðstefna)|Víkingaþinganna]] (Proceedings of the Viking Congress) frá 1969. Á fimmta Víkingaþinginu í [[Þórshöfn (Færeyjum)|Þórshöfn]] árið 1965, kom fram sú hugmynd að stofna [[Skotland|skoska]] deild eða hliðstæðu við Víkingafélagið, og varð það að veruleika 1968, þegar [[Scottish Society for Northern Studies]] var stofnað. Það gefur út tímaritið ''Northern Studies'' og heldur ráðstefnu einu sinni á ári. == Útgáfustarfsemi == ===Tímarit og ritraðir=== * ''Saga-Book'' 1–31, London 1895–2007. — Yfirleitt kemur eitt hefti á ári. * ''Old-Lore Series (of Orkney and Shetland)'' 1–75 (10 bindi), London 1907–1946. — Skiptist í þrjá undirflokka: ''Old-Lore Miscellany'', ''Orkney and Shetland Records'' og ''Caithness and Sutherland Records''. * ''Yearbook of the Viking Society'' 1–24 (8 hefti), London 1909–1932. — Í árbókunum birtust skýrslur, félagatal o.fl., en einnig ritdómar og annað efni, sem eftir 1932 var birt í ''Saga-Book''. * ''Dorothea Coke Memorial Lectures''. — Hafa birst óreglulega frá 1964. ===Nokkur önnur rit=== * ''The Life and Death of Kormac the Skald'', London 1902. — [[Kormáks saga]] í enskri þýðingu. * Olive Bray (þýð.): ''The Elder or Poetic Edda, commonly known as Sæmund’s Edda. 1, The mythological poems'', London 1908. — Með myndskreytingum Collingwoods. * ''Gunnlaugs saga ormstungu'', London 1935, 2. prentun 1974. — ''Text Series'' I. Textaútgáfa fyrir námsmenn. * [[Hallvard Magerøy]] (útg.): ''[[Bandamanna saga]]'', London 1981. * [[Ólafur Halldórsson (f. 1920)|Ólafur Halldórsson]] (útg.): ''Danish Kings and the Jomsvikings in the Greatest Saga of Óláfr Tryggvason''. London 2000. * Ólafur Halldórsson (útg.): ''Text by Snorri Sturluson in Óláfs Saga Tryggvasonar en mesta''. London 2001. Sjá nánar á vefsíðu félagsins, þar sem er listi yfir þau rit sem fáanleg voru 2007. Mörg af ritum félagsins eru ætluð námsmönnum eða enskumælandi áhugamönnum um norræn fræði. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Viking Society for Northern Research | mánuðurskoðað = 28. mars | árskoðað = 2010}} == Tengt efni == * [[Viking Club, Leeds|Viking Club]] í Leeds. == Tenglar == * [https://vsnr.org/ Vefur Viking Society for Northern Research]. [[Flokkur:Fræðafélög]] [[Flokkur:Norræn fræði]] [[Flokkur:Bresk félög]] {{s|1892}} ryzvkpot5w0phezrhauvwn04u5aeq41 10 93974 1960995 1933572 2026-04-24T07:43:44Z Makenzis 56151 1960995 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Toccolours/styles.css" /> {| class="toccolours" style="margin: 0.5em auto; width:47em; max-width:100%; clear: both; font-size: 95%;text-align:center;" | colspan="12" | {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" | valign="top" | [[Mynd:Football pictogram.svg|42px|Knattspyrna]] |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="100%" | '''[[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild kvenna]] • Lið í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024]]''' |[[Mynd:Flag of Iceland.svg|42px|Flag of Iceland]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |colspan="3" align="center"| [[Breiðablik]] &nbsp;• [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]] &nbsp;• [[Íþróttafélagið Fylkir]] &nbsp;• [[Keflavík, íþrótta- og ungmennafélag]] &nbsp;• [[Stjarnan]]<br/>[[Ungmennafélagið Tindastóll]] &nbsp;• [[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] &nbsp;• &nbsp;• [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] [[Þór Akureyri|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]&nbsp;• [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="100%" | {{Tnavbar-header|'''Leiktímabil í efstu deild kvenna (1972-2023)'''&nbsp;|Leiktímabil í knattspyrnu kvenna|bgcolor=#BFD7FF}} |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |colspan="3" align="center"| |- |colspan="3" align="center" style="padding: 0 5% 0 5%;"| [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1972|1972]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1973|1973]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1974|1974]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1975|1975]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1976|1976]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1977|1977]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1979|1979]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1980|1980]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1981|1981]] <br/> [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1982|1982]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1983|1983]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1984|1984]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1985|1985]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1986|1986]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1987|1987]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1988|1988]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1989|1989]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1990|1990]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1991|1991]] <br/> [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1992|1992]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1993|1993]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1994|1994]] &bull; [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995|1995]] &bull; [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1996|1996]] &bull; [[Stofndeild kvenna í knattspyrnu 1997|1997]] &bull; [[Meistaradeild kvenna í knattspyrnu 1998|1998]] &bull; [[Meistaradeild kvenna í knattspyrnu 1999|1999]] &bull; [[Landssímadeild kvenna í knattspyrnu 2000|2000]] &bull; [[Símadeild kvenna í knattspyrnu 2001|2001]] <br/> [[Símadeild kvenna í knattspyrnu 2002|2002]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2003|2003]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2004|2004]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2005|2005]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2006|2006]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2007|2007]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2008|2008]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2009|2009]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2010|2010]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2011|2011]] <br/> [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2012|2012]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2013|2013]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2014|2014]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2015|2015]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2016|2016]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2017|2017]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2018|2018]] &bull; [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] &bull; [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]] &bull; [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] &bull; <br/> [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] &bull; [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023|2023]] &bull; [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024|2024]] &bull; [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025|2025]] &bull; |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="100%" | Tengt efni: '''[[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu|Mjólkurbikarinn kvenna]] • [[Deildarbikarkeppni kvenna í knattspyrnu|Lengjubikarinn]] • [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu|Meistarakeppni]]<br/>[[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild kvenna]] • [[1. deild kvenna í knattspyrnu|1. deild]] • [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2. deild]] • [[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|Deildakerfið]] • [[Knattspyrnusamband Íslands|KSÍ]]'''<br/>------------------------------------------------&shy;---------------------------------------------- <br/>'''[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Mjólkurbikar karla]] • [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu|Lengjubikar karla]] • [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarakeppni karla]] <br/>[[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeild karla]] • [[1. deild karla í knattspyrnu|1. deild]] • [[2. deild karla í knattspyrnu|2. deild]] • [[3. deild karla í knattspyrnu|3. deild]] • [[4. deild karla í knattspyrnu|4. deild]]''' |} |} <noinclude> [[Flokkur:Knattspyrnusnið]] </noinclude> 8bfw7ghlrltrm2jn53m2cmpnsi1lsat 1960996 1960995 2026-04-24T07:44:09Z Makenzis 56151 2026 1960996 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Toccolours/styles.css" /> {| class="toccolours" style="margin: 0.5em auto; width:47em; max-width:100%; clear: both; font-size: 95%;text-align:center;" | colspan="12" | {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" | valign="top" | [[Mynd:Football pictogram.svg|42px|Knattspyrna]] |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="100%" | '''[[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild kvenna]] • Lið í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024]]''' |[[Mynd:Flag of Iceland.svg|42px|Flag of Iceland]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |colspan="3" align="center"| [[Breiðablik]] &nbsp;• [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]] &nbsp;• [[Íþróttafélagið Fylkir]] &nbsp;• [[Keflavík, íþrótta- og ungmennafélag]] &nbsp;• [[Stjarnan]]<br/>[[Ungmennafélagið Tindastóll]] &nbsp;• [[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] &nbsp;• &nbsp;• [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] [[Þór Akureyri|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]&nbsp;• [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="100%" | {{Tnavbar-header|'''Leiktímabil í efstu deild kvenna (1972-2023)'''&nbsp;|Leiktímabil í knattspyrnu kvenna|bgcolor=#BFD7FF}} |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |colspan="3" align="center"| |- |colspan="3" align="center" style="padding: 0 5% 0 5%;"| [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1972|1972]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1973|1973]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1974|1974]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1975|1975]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1976|1976]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1977|1977]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1979|1979]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1980|1980]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1981|1981]] <br/> [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1982|1982]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1983|1983]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1984|1984]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1985|1985]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1986|1986]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1987|1987]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1988|1988]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1989|1989]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1990|1990]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1991|1991]] <br/> [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1992|1992]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1993|1993]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1994|1994]] &bull; [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995|1995]] &bull; [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1996|1996]] &bull; [[Stofndeild kvenna í knattspyrnu 1997|1997]] &bull; [[Meistaradeild kvenna í knattspyrnu 1998|1998]] &bull; [[Meistaradeild kvenna í knattspyrnu 1999|1999]] &bull; [[Landssímadeild kvenna í knattspyrnu 2000|2000]] &bull; [[Símadeild kvenna í knattspyrnu 2001|2001]] <br/> [[Símadeild kvenna í knattspyrnu 2002|2002]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2003|2003]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2004|2004]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2005|2005]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2006|2006]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2007|2007]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2008|2008]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2009|2009]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2010|2010]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2011|2011]] <br/> [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2012|2012]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2013|2013]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2014|2014]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2015|2015]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2016|2016]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2017|2017]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2018|2018]] &bull; [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] &bull; [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]] &bull; [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] &bull; <br/> [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] &bull; [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023|2023]] &bull; [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024|2024]] &bull; [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025|2025]] &bull; [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2026|2026]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="100%" | Tengt efni: '''[[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu|Mjólkurbikarinn kvenna]] • [[Deildarbikarkeppni kvenna í knattspyrnu|Lengjubikarinn]] • [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu|Meistarakeppni]]<br/>[[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild kvenna]] • [[1. deild kvenna í knattspyrnu|1. deild]] • [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2. deild]] • [[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|Deildakerfið]] • [[Knattspyrnusamband Íslands|KSÍ]]'''<br/>------------------------------------------------&shy;---------------------------------------------- <br/>'''[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Mjólkurbikar karla]] • [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu|Lengjubikar karla]] • [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarakeppni karla]] <br/>[[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeild karla]] • [[1. deild karla í knattspyrnu|1. deild]] • [[2. deild karla í knattspyrnu|2. deild]] • [[3. deild karla í knattspyrnu|3. deild]] • [[4. deild karla í knattspyrnu|4. deild]]''' |} |} <noinclude> [[Flokkur:Knattspyrnusnið]] </noinclude> eglajlu0j8tbf3oyqb2qvpdq7ag4xyb 0 95893 1960978 1799374 2026-04-23T23:41:06Z Akigka 183 1960978 wikitext text/x-wiki [[Mynd:St Magnus Cathedral Kirkwall.jpg|thumb|right|[[Magnúsarkirkjan í Kirkjuvogi]], Orkneyjum.]] '''Scottish Society for Northern Studies''' er fræðafélag sem stofnað var árið 1968 sem [[Skotland|skosk]] hliðstæða [[Víkingafélagið í London|Víkingafélagsins í London]]. Félagið helgar sig einkum rannsóknum og kynningu á menningu norðurhluta Skotlands og nálægra eyja á [[miðaldir|miðöldum]], þegar [[Norðurlönd|norræn]] menningaráhrif voru þar mikil frá ríki [[Orkneyjajarlar|Orkneyjajarla]]. Félagið er einnig samfélag fræðimanna og áhugamanna um efnið. == Saga == Á fimmta [[Víkingaþing (ráðstefna)|Víkingaþinginu]] í [[Þórshöfn (Færeyjum)|Þórshöfn]] árið 1965 kom fram sú hugmynd að stofna skoska deild eða hliðstæðu við Víkingafélagið í London, og varð það að veruleika 1968, þegar félagið var stofnað. Félaginu var ætlað „að rannsaka gagnkvæm tengsl hinna [[norræna|norrænu]], [[gelíska|keltnesku]] og [[skoska|skosku]] menningarsvæða, og verða vettvangur á Skotlandi fyrir sérfræðinga og áhugamenn á mörgum fræðasviðum til að ástunda sín sameiginlegu ‚norrænu‘ áhugamál.“ [[Hermann Pálsson]] prófessor í [[Edinborg]] var einn af stofnendum félagsins. Hann sat í stjórnarnefnd þess 1968–1982, og var forseti 1970–1971. Hann skrifaði talsvert í rit félagsins, m.a. níu greinar í tímaritið ''Northern Studies''. Félagið heldur [[málstofa|málstofu]] eða ráðstefnu einu sinni á ári og gefur út ráðstefnurit í tengslum við það. == Útgáfustarfsemi == Á vef félagsins er listi yfir helstu rit sem félagið hefur gefið út. Félagið gefur út tímaritið ''Northern Studies''. Það kom fyrst út 1973 og var fyrstu árin lítið fjölritað hefti, en frá og með 21. hefti (1984) hefur verið lagt meira í það. Þá fékk það undirtitilinn „The Journal of Scottish Society for Northern Studies“. Það kemur nú út árlega. Á vefsíðu félagsins er leitarvél til að finna greinar í tímaritinu. Eftirmæli um Hermann Pálsson, eftir Arne Kruse, eru í 37. hefti, 2003. == Heimildir == * Vefsíða félagsins og rit þess. == Tenglar == * [https://www.ssns.org.uk/ Vefur Scottish Society for Northern Studies] [[Flokkur:Fræðafélög]] [[Flokkur:Norræn fræði]] [[Flokkur:Skosk félög]] {{s|1968}} azj24x2iqbdi6rmb0i79jvmgl0ncrfp 1960979 1960978 2026-04-23T23:56:34Z Akigka 183 /* Saga */ 1960979 wikitext text/x-wiki [[Mynd:St Magnus Cathedral Kirkwall.jpg|thumb|right|[[Magnúsarkirkjan í Kirkjuvogi]], Orkneyjum.]] '''Scottish Society for Northern Studies''' er fræðafélag sem stofnað var árið 1968 sem [[Skotland|skosk]] hliðstæða [[Víkingafélagið í London|Víkingafélagsins í London]]. Félagið helgar sig einkum rannsóknum og kynningu á menningu norðurhluta Skotlands og nálægra eyja á [[miðaldir|miðöldum]], þegar [[Norðurlönd|norræn]] menningaráhrif voru þar mikil frá ríki [[Orkneyjajarlar|Orkneyjajarla]]. Félagið er einnig samfélag fræðimanna og áhugamanna um efnið. == Saga == Á fimmta [[Víkingaþing (ráðstefna)|Víkingaþinginu]] í [[Þórshöfn (Færeyjum)|Þórshöfn]] árið 1965 kom fram sú hugmynd að stofna skoska deild eða hliðstæðu við Víkingafélagið í London, og varð það að veruleika 1968, þegar félagið var stofnað. Félaginu var ætlað „að rannsaka gagnkvæm tengsl hinna [[norræna|norrænu]], [[gelíska|keltnesku]] og [[skoska|skosku]] menningarsvæða, og verða vettvangur á Skotlandi fyrir sérfræðinga og áhugamenn á mörgum fræðasviðum til að ástunda sín sameiginlegu ‚norrænu‘ áhugamál.“ [[Hermann Pálsson]] prófessor í [[Edinborg]] var einn af stofnendum félagsins. Hann sat í stjórnarnefnd þess 1968–1982, og var forseti 1970–1971. Hann skrifaði talsvert í rit félagsins, m.a. níu greinar í tímaritið ''Northern Studies''. Félagið heldur [[málstofa|málstofu]] eða ráðstefnu einu sinni á ári og gefur út ráðstefnurit í tengslum við það. Félagið veitir líka árleg peningaverðlaun fyrir ritgerðarskrif, kenndi við breska sjónvarpsmanninn [[Magnus Magnusson]].<ref>{{cite web|url=https://www.ssns.org.uk/magnusson-prize/|title=Magnusson Prize|website=Scottish Society for Northern Studies|access-date=23.4.2026}}</ref> == Útgáfustarfsemi == Á vef félagsins er listi yfir helstu rit sem félagið hefur gefið út. Félagið gefur út tímaritið ''Northern Studies''. Það kom fyrst út 1973 og var fyrstu árin lítið fjölritað hefti, en frá og með 21. hefti (1984) hefur verið lagt meira í það. Þá fékk það undirtitilinn „The Journal of Scottish Society for Northern Studies“. Það kemur nú út árlega. Á vefsíðu félagsins er leitarvél til að finna greinar í tímaritinu. Eftirmæli um Hermann Pálsson, eftir Arne Kruse, eru í 37. hefti, 2003. == Heimildir == * Vefsíða félagsins og rit þess. == Tenglar == * [https://www.ssns.org.uk/ Vefur Scottish Society for Northern Studies] [[Flokkur:Fræðafélög]] [[Flokkur:Norræn fræði]] [[Flokkur:Skosk félög]] {{s|1968}} t5v0etl8aikiij753vg3efuonzt2whf 1960981 1960979 2026-04-23T23:56:46Z Akigka 183 /* Heimildir */ 1960981 wikitext text/x-wiki [[Mynd:St Magnus Cathedral Kirkwall.jpg|thumb|right|[[Magnúsarkirkjan í Kirkjuvogi]], Orkneyjum.]] '''Scottish Society for Northern Studies''' er fræðafélag sem stofnað var árið 1968 sem [[Skotland|skosk]] hliðstæða [[Víkingafélagið í London|Víkingafélagsins í London]]. Félagið helgar sig einkum rannsóknum og kynningu á menningu norðurhluta Skotlands og nálægra eyja á [[miðaldir|miðöldum]], þegar [[Norðurlönd|norræn]] menningaráhrif voru þar mikil frá ríki [[Orkneyjajarlar|Orkneyjajarla]]. Félagið er einnig samfélag fræðimanna og áhugamanna um efnið. == Saga == Á fimmta [[Víkingaþing (ráðstefna)|Víkingaþinginu]] í [[Þórshöfn (Færeyjum)|Þórshöfn]] árið 1965 kom fram sú hugmynd að stofna skoska deild eða hliðstæðu við Víkingafélagið í London, og varð það að veruleika 1968, þegar félagið var stofnað. Félaginu var ætlað „að rannsaka gagnkvæm tengsl hinna [[norræna|norrænu]], [[gelíska|keltnesku]] og [[skoska|skosku]] menningarsvæða, og verða vettvangur á Skotlandi fyrir sérfræðinga og áhugamenn á mörgum fræðasviðum til að ástunda sín sameiginlegu ‚norrænu‘ áhugamál.“ [[Hermann Pálsson]] prófessor í [[Edinborg]] var einn af stofnendum félagsins. Hann sat í stjórnarnefnd þess 1968–1982, og var forseti 1970–1971. Hann skrifaði talsvert í rit félagsins, m.a. níu greinar í tímaritið ''Northern Studies''. Félagið heldur [[málstofa|málstofu]] eða ráðstefnu einu sinni á ári og gefur út ráðstefnurit í tengslum við það. Félagið veitir líka árleg peningaverðlaun fyrir ritgerðarskrif, kenndi við breska sjónvarpsmanninn [[Magnus Magnusson]].<ref>{{cite web|url=https://www.ssns.org.uk/magnusson-prize/|title=Magnusson Prize|website=Scottish Society for Northern Studies|access-date=23.4.2026}}</ref> == Útgáfustarfsemi == Á vef félagsins er listi yfir helstu rit sem félagið hefur gefið út. Félagið gefur út tímaritið ''Northern Studies''. Það kom fyrst út 1973 og var fyrstu árin lítið fjölritað hefti, en frá og með 21. hefti (1984) hefur verið lagt meira í það. Þá fékk það undirtitilinn „The Journal of Scottish Society for Northern Studies“. Það kemur nú út árlega. Á vefsíðu félagsins er leitarvél til að finna greinar í tímaritinu. Eftirmæli um Hermann Pálsson, eftir Arne Kruse, eru í 37. hefti, 2003. == Heimildir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.ssns.org.uk/ Vefur Scottish Society for Northern Studies] [[Flokkur:Fræðafélög]] [[Flokkur:Norræn fræði]] [[Flokkur:Skosk félög]] {{s|1968}} lp40ka7r01nprrbeja9rehmt789buld 1960982 1960981 2026-04-23T23:57:24Z Akigka 183 /* Saga */ 1960982 wikitext text/x-wiki [[Mynd:St Magnus Cathedral Kirkwall.jpg|thumb|right|[[Magnúsarkirkjan í Kirkjuvogi]], Orkneyjum.]] '''Scottish Society for Northern Studies''' er fræðafélag sem stofnað var árið 1968 sem [[Skotland|skosk]] hliðstæða [[Víkingafélagið í London|Víkingafélagsins í London]]. Félagið helgar sig einkum rannsóknum og kynningu á menningu norðurhluta Skotlands og nálægra eyja á [[miðaldir|miðöldum]], þegar [[Norðurlönd|norræn]] menningaráhrif voru þar mikil frá ríki [[Orkneyjajarlar|Orkneyjajarla]]. Félagið er einnig samfélag fræðimanna og áhugamanna um efnið. == Saga == Á fimmta [[Víkingaþing (ráðstefna)|Víkingaþinginu]] í [[Þórshöfn (Færeyjum)|Þórshöfn]] árið 1965 kom fram sú hugmynd að stofna skoska deild eða hliðstæðu við Víkingafélagið í London, og varð það að veruleika 1968, þegar félagið var stofnað. Félaginu var ætlað „að rannsaka gagnkvæm tengsl hinna [[norræna|norrænu]], [[gelíska|keltnesku]] og [[skoska|skosku]] menningarsvæða, og verða vettvangur á Skotlandi fyrir sérfræðinga og áhugamenn á mörgum fræðasviðum til að ástunda sín sameiginlegu ‚norrænu‘ áhugamál.“ [[Hermann Pálsson]] prófessor í [[Edinborg]] var einn af stofnendum félagsins. Hann sat í stjórnarnefnd þess 1968–1982, og var forseti 1970–1971. Hann skrifaði talsvert í rit félagsins, m.a. níu greinar í tímaritið ''Northern Studies''. Félagið heldur [[málstofa|málstofu]] eða ráðstefnu einu sinni á ári og gefur út ráðstefnurit í tengslum við það. Félagið veitir líka árleg peningaverðlaun fyrir ritgerðarskrif, kennd við breska sjónvarpsmanninn [[Magnus Magnusson]].<ref>{{cite web|url=https://www.ssns.org.uk/magnusson-prize/|title=Magnusson Prize|website=Scottish Society for Northern Studies|access-date=23.4.2026}}</ref> == Útgáfustarfsemi == Á vef félagsins er listi yfir helstu rit sem félagið hefur gefið út. Félagið gefur út tímaritið ''Northern Studies''. Það kom fyrst út 1973 og var fyrstu árin lítið fjölritað hefti, en frá og með 21. hefti (1984) hefur verið lagt meira í það. Þá fékk það undirtitilinn „The Journal of Scottish Society for Northern Studies“. Það kemur nú út árlega. Á vefsíðu félagsins er leitarvél til að finna greinar í tímaritinu. Eftirmæli um Hermann Pálsson, eftir Arne Kruse, eru í 37. hefti, 2003. == Heimildir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.ssns.org.uk/ Vefur Scottish Society for Northern Studies] [[Flokkur:Fræðafélög]] [[Flokkur:Norræn fræði]] [[Flokkur:Skosk félög]] {{s|1968}} 6jzpbs6l0678rjgi07zp8rhsxmufxb7 0 99713 1961013 1576122 2026-04-24T10:36:37Z TKSnaevarr 53243 1961013 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Josef Mengele | mynd = WP Josef Mengele 1956.jpg | mynd_texti = Mengele árið 1956. | fæðingardagur ={{fæðingardagur|1911|3|16}} | fæðingarstaður = [[Günzburg]], [[Þýska keisaradæmið|Þýskalandi]] | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1979|2|7|1911|3|16}} | dánarstaður =[[Bertioga]], [[São Paulo (fylki)|São Paulo]], [[Brasilía|Brasilíu]] | dánarorsök = [[Drukknun]] | þjóðerni = [[Þýskaland|Þýskur]] | stjórnmálaflokkur = [[Nasistaflokkurinn]] | háskóli = [[Háskólinn í Bonn]]<br>[[Ludwig-Maximilian-háskóli|Háskólinn í München]] ([[Philosophiae Doctor|PhD]])<br>[[Goethe-háskóli í Frankfurt|Háskólinn í Frankfurt]] ([[Medicinae Doctor|MD]]) | maki = {{gifting|Irene Schönbein|1939|1954|orsök=skildu​}}<br>{{gifting|Martha Mengele|1958}} | börn = 1 | undirskrift = Josef Mengele Signature.svg }} '''Josef Mengele''' ([[16. mars]] [[1911]] – [[7. febrúar]] [[1979]]), einnig þekktur sem Engill dauðans (á þýsku: Todesengel), var [[Þýskaland|þýskur]] foringi í SS sveitum [[Nasistar|nasista]] og [[læknir]] í útrýmingarbúðunum í [[Auschwitz]] í [[seinni heimstyrjöldin]]ni. Hann hafði doktorspróf í mannfræði frá Háskólanum í München og próf í læknisfræði frá Háskólanum í Frankfurt. Hann er alræmdur fyrir viðurstyggilegar tilraunir sínar á föngum í útrýmingarbúðunum Auschwitz, einkum á tvíburum. Fæstir þeirra sem Mengele gerði tilraunir á lifðu það af, en þar á meðal voru börn. Að stríðinu loknu lifði Mengele um hríð í Þýskalandi og fór huldu höfði en flúði síðan til [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]]. Þrátt fyrir að vera eftirlýstur stríðsglæpamaður og þrátt fyrir mikla leit komst Mengele undan. Talið er að hann hafi búið í [[Argentína|Argentínu]] þegar [[Adolf Eichmann]] var handsamaður þar árið [[1960]] og samneyti var á milli þeirra. Mengele lést árið 1979 í [[Brasilía|Brasilíu]]. == Tenglar == * {{Vísindavefurinn|2214|Komu „læknisrannsóknir“ dr. Mengeles heiminum að einhverju gagni?|höfundur=Ulrika Andersson|dags=19. mars 2002|skoðað=24. apríl 2026}} {{stubbur|æviágrip}} {{fd|1911|1979}} {{DEFAULTSORT:Mengele, Josef}} [[Flokkur:Liðsmenn í SS-sveitunum|Mengele, Josef Rudolf]] [[Flokkur:Þýskir læknar|Mengele, Josef Rudolf]] kcdgtojco0mjzgkf0wjhmn0nktshjh5 0 103172 1960969 1954933 2026-04-23T23:07:41Z Akigka 183 1960969 wikitext text/x-wiki {{Skákmaður |fullt nafn= Bragi Þorfinnsson |mynd= |fæðingardagur= [[10. apríl]], [[1981]] |fæðingarbær= |fæðingarland= [[Ísland]] |dánardagur= |dánarbær= |dánarland= |Land= |Titill= |Heimsmeistaraár= |Heimsmeistaraár kvenna= |Stig= 2452<ref>[http://chess-results.com/isl/ratings.aspx?lan=1 Skákstig 1. september 2011] chess-results.com</ref> |Flest stig= |Dagsetning flestra stiga= }} '''Bragi Þorfinnsson''' (fæddur [[10. apríl]] [[1981]])<ref name="TB">[http://taflfelagbolungarvikur.blog.is/blog/taflfelagbolungarvikur/entry/512465/ Fjórir sterkir skákmenn ganga til liðs við Taflfélag Bolugarvíkur] Taflfélag Bolungarvíkur. Sótt 9.11.2011</ref><ref name="chessgames.com"></ref> er íslenskur [[skák|skákmaður]]. Hann hlaut nafnbótina [[alþjóðlegur meistari (skák)|alþjóðlegur meistari]] í [[skák]] árið [[2003]]<ref name="TB"></ref><ref>[https://www.visir.is/bragi-thorfinnsson-er-efstur-a-islandsmotinu-i-skak/article/200770830009 Bragi Þorfinnsson er efstur á Íslandsmótinu í skák] Vísir. Sótt 9.11.2011</ref>. Bragi var útnefndur [[Stórmeistari (skák)|stórmeistari]] árið 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/04/09/bragi_thorfinnsson_stormeistari_i_skak/|title=Bragi Þorfinnsson stórmeistari í skák|website=www.mbl.is|access-date=2019-03-29}}</ref> Sem hvítur teflir Bragi yfirleitt [[drottningarpeðsbyrjun]]<ref>[http://www.chessgames.com/perl/explorer?pid=49470&side=white ''Chess Opening Explorer''] chessgames.com Sótt 9.11.2011</ref> en sem svartur teflir hann yfirleitt [[Sikileyjarvörn]], sérstaklega [[Sikileyjarvörn, Najdorf afbrigði|Najdorf afbrigðið]], gegn [[kóngapeðsbyrjun|kóngspeðsbyrjun]] en [[Drottningarindversk vörn|drottningarindverska-]] eða [[Nimzóindversk vörn|nimzóindverska vörn]] gegn drottningarpeðsbyrjun.<ref name="chessgames.com">[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=49470 Bragi Þorfinnsson, ''samantekt''] chessgames.com Sótt 11.9.2011</ref> ==Heimildir== {{reflist}} [[Flokkur:Íslenskir skákmenn]] {{f|1981}} hs18k0zw1ol5r6hgs3esv1q9aq6e4ix 0 106135 1960962 1924620 2026-04-23T22:35:31Z Friðþjófur 104929 /* Undirskriftasafnanir á Íslandi */ 1960962 wikitext text/x-wiki '''Undirskriftalisti''' er beiðni um að eitthvað sé gert í ákveðnu málefni og sem slík staðfesting á þeirri afstöðu sem er fyrir hendi meðal almennings. Slíkur listi er oft sendur til [[ríkisstjórn]]a(r) eða annarra opinberra [[samtök|samtaka]] og fyrirtækja. Undirskriftalisti samanstendur af fjölda undirskrifta sem skrifaðar eru til að sýna stuðning með eða gegn máli. Dæmi um undirskriftalista er sá sem saminn var til frelsunar [[Nelson Mandela]] úr fangelsi. Núorðið eru flestir undirskriftalistar settir fram á [[Internet|netinu]]. == Undirskriftasafnanir á Íslandi== Ýmsar undirskriftasafnanir hafa verið haldnar á Íslandi í gegnum tíðina. Eftirtaldar safnanir hafa náð mestum fjölda undirskrifta: # Krafa um að 11% af vergri þjóðarframleiðslu renni í heilbrigðismál (2016), 86.729 undirskriftir.<ref>{{vefheimild|url= https://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/04/30/afhendir_86_729_undirskriftir/|titill=Mbl. 30. apríl 2016}}</ref> # Gegn [http://icelandreview.com/news/2009/03/16/indefence-group-delivers-petition-uk-parliament beitingu breska ríkisins á hryðjuverkalögum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304125935/http://icelandreview.com/news/2009/03/16/indefence-group-delivers-petition-uk-parliament |date=2016-03-04 }} gegn Íslandi (2008), 83.353 undirskriftir.<ref>{{vefheimild|url= https://www.visir.is/g/2016160319564/kari-slaer-islandsmetid-i-undirskriftasofnun|titill=Vísir 12. mars 2016}}</ref> # Gegn flutningi [[Reykjavíkurflugvöllur|Reykjavíkurflugvallar]] úr [[Vatnsmýri]] (2013), 69.637 undirskriftir.<ref>{{vefheimild|url= https://www.visir.is/g/2016160319564/kari-slaer-islandsmetid-i-undirskriftasofnun|titill=Vísir 12. mars 2016}}</ref> # Gegn [[Icesave]]<nowiki/>-samningi 2 (2010), 56.089 undirskriftir.<ref>{{vefheimild|url= https://timarit.is/page/6135352#page/n7/mode/2up|titill=Fréttablaðið 20. júní 2013}}</ref> # [[Varið land]], gegn brottför hersins (1974), 55.522 undirskriftir.<ref>{{vefheimild|url= https://www.ruv.is/frett/yfir-50000-undirskriftir-komnar|titill=Ruv.is 21. janúar 2016}}</ref> # Gegn [[Íslenska kvótakerfið|kvótasetningu]] á [[makríll|makríl]] (2015), 53.571 undirskrift.<ref>{{vefheimild|url= https://www.mbl.is/frettir/innlent/2015/07/16/afhenda_forsetanum_53_571_undirskrift/|titill=Mbl.is 16. júlí 2015}}</ref> # Áskorun um áframhald ESB-viðræðna (2014), 53.555 undirskriftir.<ref>{{vefheimild|url= https://www.ruv.is/frett/yfir-50000-undirskriftir-komnar|titill=Ruv.is 21. janúar 2016}}</ref> # Áskorun um að [[Faxaflói]] verði griðland hvala (2018), 50.424 undirskriftir.<ref>{{vefheimild|url= https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/05/11/undirskriftir_gegn_hvalveidum_afhentar/|titill=Mbl.is 11. maí 2018}}</ref> # Gegn sölu HS-orku til [[Magma Energy Corp|Magma Energy]] (2011), 47.004 undirskriftir.<ref>{{vefheimild|url= https://timarit.is/page/6135352#page/n7/mode/2up|titill=Fréttablaðið 20. júní 2013}}</ref> # Gegn brottvísun hælisleitandans Uhunoma Osayomore (2021), 45.744 undirskriftir.<ref>{{vefheimild |höfundur=Ólafsdóttir, Kristín |titill=Afhentu 45 þúsund undirskriftir til stuðnings Uhunoma - Vísir |url=https://www.visir.is/g/20212074064d/afhentu-45-thusund-undirskriftir-til-studnings-uhunoma |ritverk=visir.is |dags=16. febrúar 2021 |tungumál=is}}</ref> # Gegn [[Eyjabakkar|Eyjabakkavirkjun]] (1999), 45.386 undirskriftir.<ref>{{Vefheimild|url= https://www.mbl.is/greinasafn/grein/518791/|titill=Morgunblaðið 15. febrúar 2000|aðgengi=áskrift}}</ref> # Krafa um að lögfesta nýju stjórnarskránna á grunni þjóðaratkvæðagreiðslunnar 2012 (2020), 43.423 undirskriftir.<ref>{{vefheimild|url= https://listar.island.is/Stydjum/74|titill=Undirskriftalisti Island.is 20. október 2020}}</ref> # Gegn Icesave-samningi 3 (2011), 42.400 undirskriftir (þ.a. 37.488 afhentar 18. febrúar 2011). # Krafa um að hætt verði við áætlanir um virkjanir á íslenska hálendinu (2015), 42.343 undirskriftir (þann 25. janúar 2016). # Bjarni Benediktsson hefur ekki minn stuðning sem forsætisráðherra (2024), 41.801 undirskriftir. <ref>{{Vefheimild|url=https://island.is/undirskriftalistar/1296970d-9dc4-4daf-938f-37c06b48bcd1|titill=Bjarni Benediktsson hefur ekki minn stuðning sem forsætisráðherra|vefsíða=Ísland.is|dags=11. apríl 2024}}</ref> # Undirskriftasöfnun fyrir afnámi kílómetragjalds (2026), 41.541 undirskriftir (þann 23. apríl 2026).<ref>{{vefheimild|url= https://island.is/undirskriftalistar/d6f9ffcf-3389-4060-888f-384fee03c951|titill=Undirskriftalisti Island.is 23. apríl 2026}}</ref> # Gegn vegatollum (2011), 41.525 undirskriftir.<ref>{{vefheimild|url= https://issuu.com/frettatiminn/docs/19_02_2015_lr/8|titill=Fréttatíminn 19. febrúar 2015}}</ref> # Krafa um leiðréttingu stökkbreyttra lána og afnám [[Verðtrygging|verðtryggingar]] (2012), 37.743 undirskriftir.<ref>{{vefheimild|url= https://timarit.is/page/6135352#page/n7/mode/2up|titill=Fréttablaðið 20. júní 2013}}</ref> # Gegn breytingum á brjóstaskimunum fyrir [[krabbamein|krabbameini]] (2021), 37.291 undirskriftir.<ref>{{vefheimild|url= https://www.mbl.is/frettir/innlent/2021/02/04/taknraen_motmaeli_vid_heilbrigdisraduneytid/ |titill=Táknræn mótmæli við heilbrigðisráðuneytið}}</ref> # Ávarp [[Friðarhreyfing íslenskra kvenna|Friðarhreyfingar íslenskra kvenna]] með ákalli um frið, afhent á kvennaráðstefnu S.Þ. (1985), 36.720 undirskriftir.<ref>{{vefheimild|url= https://timarit.is/page/3598510?iabr=on|titill=NT, 21. ágúst 1985, „36.720 undirskriftir vöktu mikla athygli“}}</ref> # Gegn breytingum á [[veiðigjald|veiðigjaldi]] (2013), 34.882 undirskriftir.<ref>{{vefheimild|url= https://www.ruv.is/frett/yfir-50000-undirskriftir-komnar|titill=Ruv.is 21. janúar 2016}}</ref> # Gegn [[Evrópska efnahagssvæðið|EES]]<nowiki/>-samningum (1992), 34.378 undirskriftir.<ref>{{vefheimild|url= https://timarit.is/page/6135352#page/n7/mode/2up|titill=Fréttablaðið 20. júní 2013}}</ref> # Gegn hvalveiðum (2013), 33.000 undirskriftir. # Krafa um að [[DV]] breyti ritstjórnarstefnu sinni í umfjöllun um menn og viðkvæm málefni (2006), 32.044 undirskriftir. <ref>{{Vefheimild|url= https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1060786/|vefsíða=Morgunblaðið|dags=14. janúar 2006|titill=Afhentu ritstjóra DV 32.044 undirskriftir|aðgengi=áskrift}}</ref> # Gegn [[Fjölmiðlafrumvarpið|Fjölmiðlafrumvarpinu]] (2004), 31.752 undirskriftir.<ref>{{vefheimild|url= https://timarit.is/page/6135352#page/n7/mode/2up|titill=Fréttablaðið 20. júní 2013}}</ref> # Áskorun SÁÁ um að 10% af áfengisgjaldi renni til vímuvarna (2013), 31.000 undirskriftir.<ref>{{vefheimild|url= https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2013/06/05/Radherra-tok-vid-undirskriftum-fra-SAA/|titill=Vefur Stjórnarráðsins 5. júní 2013}}</ref> # Krafa þess efnis að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson segi af sér sem forsætisráðherra í kjölfar [[Panamaskjölin|Panamaskjalanna]], 30.300 undirskriftir (þann 11. apríl 2016). # Áskorun Geðhjálpar um að setja geðverndarmál í forgang (2020), 30.093 undirskriftir.<ref>{{vefheimild|url= https://stundin.is/grein/12275//|titill=Stundin 12. nóvember 2020}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|stjórnmál}} [[Flokkur:Mótmæli]] [[Flokkur:Aðgerðastefna]] 1s6yczzuhxqgq2tumgbs9w935dsmq5b 0 106639 1960946 1754111 2026-04-23T19:19:18Z ~2026-24853-80 115833 1960946 wikitext text/x-wiki {{Deild keppnisíþrótta |titill=Deildarbikarkeppni karla |mynd= |stofnár=1996 |ríki={{ISL}} Ísland |liðafjöldi=24 |núverandi meistarar=A deild: {{Lið FH}}<br /> B deild: {{Lið Njarðvík}}<br /> C deild: Ýmir |sigursælasta lið={{Lið KR}} (8) |heimasíða= }} '''Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu''' (''Lengjubikar karla'') er [[knattspyrna|knattspyrnukeppni]] sem haldin er síðla vetrar og á vorin á vegum [[KSÍ|Knattspyrnusambands Íslands]]. Mótið er helsta æfingarmót íslenskra félagsliða og fer úrslitaleikurinn að jafnaði fram fáeinum dögum fyrir upphaf Íslandsmótsins. Mótið var fyrst haldið árið 1996. == Sigurvegarar == {| class="wikitable" |- |'''Ár'''||'''Sigurvegari'''||'''Úrslit'''||'''Í öðru sæti''' |- |[[1996]]||{{Lið ÍA}}||1-1 (1-0), 3-1 ([[Framlenging|frl.]])||{{Lið Breiðablik}} |- |[[1997]]||{{Lið ÍBV}}||2-2 (1-0), 3-2 ([[Framlenging|frl.]])||{{Lið Valur}} |- |[[1998]]||{{Lið KR}}||||{{Lið Valur}} |- |[[1999]]||{{Lið ÍA}}||||{{Lið Fylkir}} |- |[[2000]]||{{Lið Grindavík}}||||{{Lið Valur}} |- |[[2001]]||{{Lið KR}}||0:0 (0:0) 5:3 e.vítak.||{{Lið FH}} |- |[[2002]]||{{Lið FH}}||2:2 (2:1) 4:3 e.vítak.||{{Lið Fylkir}} |- |[[2003]]||{{Lið ÍA}}||1:1 (1:1) 4:2 e.vítak.||{{Lið Keflavík}} |- |[[2004]]||{{Lið FH}}||2:1 (1:1)||{{Lið KR}} |- |[[2005]]||{{Lið KR}}||3:2 (1:0)||{{Lið Þróttur R.}} |- |[[2006]]||{{Lið FH}}||3:2 (3:0)||{{Lið Keflavík}} |- |[[2007]]||{{Lið FH}}||3-2 (0-0)||{{Lið Valur}} |- |[[2008]]||{{Lið Valur}}||4-1 (2-1)||{{Lið Fram}} |- |[[2009]]||{{Lið FH}}||3-0 (1-0)||{{Lið Breiðablik}} |- |[[2010]]||{{Lið KR}}||2-1 (2-0)||{{Lið Breiðablik}} |- |[[2011]]||{{Lið Valur}}||3-1 (0-1)||{{Lið Fylkir}} |- |[[2012]]||{{Lið KR}}||1-0 (0-0)||{{Lið Fram}} |- |[[2013]]||{{Lið Breiðablik}}||3-2 (3-1)||{{Lið Valur}} |- |[[2014]]||{{Lið FH}}||4-1 (1-0)||{{Lið Breiðablik}} |- |[[2015]]||{{Lið Breiðablik}}||1-0 (1-0)||{{Lið KA}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2016|2016]]||{{Lið KR}}||2-0 (0-0)||{{Lið Víkingur R.}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2017|2017]]||{{Lið KR}}||4-0 (1-0)||{{Lið Grindavík}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2018|2018]]||{{Lið Valur}}||4-2 (1-0)||{{Lið Grindavík}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2019|2019]] |{{Lið KR}} |2-1 (1-1) |{{Lið ÍA}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2026|2026]] |{{Lið Fylkir}} |4-4 (2-3) (8-7 vítak.) |{{Lið KR}} |} {{S|1996}} [[Flokkur:Íslenskar knattspyrnudeildir]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnumót]] fkxivk3k1c46la29gseg4ojml89wpt8 1960947 1960946 2026-04-23T19:29:25Z ~2026-24853-80 115833 1960947 wikitext text/x-wiki {{Deild keppnisíþrótta |titill=Deildarbikarkeppni karla |mynd= |stofnár=1996 |ríki={{ISL}} Ísland |liðafjöldi=24 |núverandi meistarar=A deild: {{Lið FH}}<br /> B deild: {{Lið Njarðvík}}<br /> C deild: Ýmir |sigursælasta lið={{Lið KR}} (8) |heimasíða= }} '''Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu''' (''Lengjubikar karla'') er [[knattspyrna|knattspyrnukeppni]] sem haldin er síðla vetrar og á vorin á vegum [[KSÍ|Knattspyrnusambands Íslands]]. Mótið er helsta æfingarmót íslenskra félagsliða og fer úrslitaleikurinn að jafnaði fram fáeinum dögum fyrir upphaf Íslandsmótsins. Mótið var fyrst haldið árið 1996. == Sigurvegarar == {| class="wikitable" |- |'''Ár'''||'''Sigurvegari'''||'''Úrslit'''||'''Í öðru sæti''' |- |[[1996]]||{{Lið ÍA}}||1-1 (1-0), 3-1 ([[Framlenging|frl.]])||{{Lið Breiðablik}} |- |[[1997]]||{{Lið ÍBV}}||2-2 (1-0), 3-2 ([[Framlenging|frl.]])||{{Lið Valur}} |- |[[1998]]||{{Lið KR}}||||{{Lið Valur}} |- |[[1999]]||{{Lið ÍA}}||||{{Lið Fylkir}} |- |[[2000]]||{{Lið Grindavík}}||||{{Lið Valur}} |- |[[2001]]||{{Lið KR}}||0:0 (0:0) 5:3 e.vítak.||{{Lið FH}} |- |[[2002]]||{{Lið FH}}||2:2 (2:1) 4:3 e.vítak.||{{Lið Fylkir}} |- |[[2003]]||{{Lið ÍA}}||1:1 (1:1) 4:2 e.vítak.||{{Lið Keflavík}} |- |[[2004]]||{{Lið FH}}||2:1 (1:1)||{{Lið KR}} |- |[[2005]]||{{Lið KR}}||3:2 (1:0)||{{Lið Þróttur R.}} |- |[[2006]]||{{Lið FH}}||3:2 (3:0)||{{Lið Keflavík}} |- |[[2007]]||{{Lið FH}}||3-2 (0-0)||{{Lið Valur}} |- |[[2008]]||{{Lið Valur}}||4-1 (2-1)||{{Lið Fram}} |- |[[2009]]||{{Lið FH}}||3-0 (1-0)||{{Lið Breiðablik}} |- |[[2010]]||{{Lið KR}}||2-1 (2-0)||{{Lið Breiðablik}} |- |[[2011]]||{{Lið Valur}}||3-1 (0-1)||{{Lið Fylkir}} |- |[[2012]]||{{Lið KR}}||1-0 (0-0)||{{Lið Fram}} |- |[[2013]]||{{Lið Breiðablik}}||3-2 (3-1)||{{Lið Valur}} |- |[[2014]]||{{Lið FH}}||4-1 (1-0)||{{Lið Breiðablik}} |- |[[2015]]||{{Lið Breiðablik}}||1-0 (1-0)||{{Lið KA}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2016|2016]]||{{Lið KR}}||2-0 (0-0)||{{Lið Víkingur R.}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2017|2017]]||{{Lið KR}}||4-0 (1-0)||{{Lið Grindavík}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2018|2018]]||{{Lið Valur}}||4-2 (1-0)||{{Lið Grindavík}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2019|2019]] |{{Lið KR}} |2-1 (1-1) |{{Lið ÍA}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2020|2020]] | |Móti aflýst v. Covid | |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2021|2021]] | |Móti aflýst v. Covid | |- |[[2022]]||{{Lið FH}}||2-1 (0-1)||{{Lið Víkingur}} |- |[[2023]]||{{Lið Valur}}||1-1 (0-0) (5-4 vítak.)||{{Lið KA}} |- |[[2024]]||{{Lið Breiðablik}}||4-1 (2-1)||{{Lið ÍA}} |- |[[2025]]||{{Lið Valur}}||3-2 (1-2)||{{Lið Fylkir}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2026|2026]] |{{Lið Fylkir}} |4-4 (2-3) (8-7 vítak.) |{{Lið KR}} |} {{S|1996}} [[Flokkur:Íslenskar knattspyrnudeildir]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnumót]] kxkbouob7zj3z9ww3iihkz3hrg862nn 0 107960 1960929 1469197 2026-04-23T17:18:26Z Akigka 183 1960929 wikitext text/x-wiki {{skáletrun}} '''''Submarínó''''' er kvikmynd frá 2010 í leikstjórn [[Thomas Vinterberg]]. Myndin er gerð eftir samnefndri skáldsögu eftir [[Jonas Bengtsson]] frá 2007. Myndinni var vel tekið af gagnrýnendum og hlaut hún [[Kvikmyndaverðlaun Norðurlandaráðs]] sama ár. Hún fékk þó dræma aðsókn, en aðeins 46 þúsund manns fóru á hana í bíó í [[Danmörk]]u.<ref>{{Cite web|author=[[Ritzau]]|url=http://www.berlingske.dk/danmark/vinterbergs-fiasko-faar-oprejsning|title=Vinterbergs fiasko får oprejsning|language=Danish|work=[[Berlingske Tidende]]|date=24 August 2010|accessdate=5 November 2010}}</ref> Sagan segir frá tveimur bræðrum leiknum af [[Jakob Cedergren]] og [[Peter Plaugborg]]. Þriðja stærsta hlutverkið í myndinni er Ívan leikin af [[Morten Rose]]. [[Valdís Óskarsdóttir]] klipti myndina. == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Danskar kvikmyndir]] {{K|2010}} 0vjyufshs46e485070y9n1btmkru9r4 1960930 1960929 2026-04-23T17:20:43Z Akigka 183 1960930 wikitext text/x-wiki {{skáletrun}} '''''Submarino''''' er kvikmynd frá 2010 í leikstjórn [[Thomas Vinterberg]]. Myndin er gerð eftir samnefndri skáldsögu eftir [[Jonas Bengtsson]] frá 2007. Myndinni var vel tekið af gagnrýnendum og hlaut hún [[Kvikmyndaverðlaun Norðurlandaráðs]] sama ár. Hún fékk þó dræma aðsókn, en aðeins 46 þúsund manns fóru á hana í bíó í [[Danmörk]]u.<ref>{{Cite web|author=[[Ritzau]]|url=http://www.berlingske.dk/danmark/vinterbergs-fiasko-faar-oprejsning|title=Vinterbergs fiasko får oprejsning|language=Danish|work=[[Berlingske Tidende]]|date=24 August 2010|accessdate=5 November 2010}}</ref> Sagan segir frá tveimur bræðrum leiknum af [[Jakob Cedergren]] og [[Peter Plaugborg]]. Þriðja stærsta hlutverkið í myndinni er Ívan leikin af [[Morten Rose]]. [[Valdís Óskarsdóttir]] klipti myndina. == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Danskar kvikmyndir]] {{K|2010}} nrwko37ih4ztjxfhrxiq2akr098udhk 0 109911 1960984 1890646 2026-04-24T00:21:03Z Akigka 183 1960984 wikitext text/x-wiki {{Breiðskífa |Nafn = Ingibjörg Þorbergs - Hin fyrstu jól - Klukknahljóð |Gerð = IM 69 |Tónlistarmaður = Ingibjörg Þorbergs, barnakór og hljómsveit |Forsíða = IM 69-a.jpg |Bakhlið = IM 69-b.jpg |Bakgrunnur = Sky Blue |Gefin út = 1954 |Tónlistarstefna = Jólalög |Lengd = |Útgáfufyrirtæki = Íslenzkir tónar |Upptökustjóri = |Gagnrýni = |Síðasta breiðskífa = |Þessi breiðskífa = |Næsta breiðskífa = |}} '''Ingibjörg Þorbergs - Hin fyrstu jól - Klukknahljóð''' - er 78-snúninga [[hljómplata]] gefin út af [[Íslenzkir tónar|Íslenzkum tónum]] árið 1954. Á henni flytur [[Ingibjörg Þorbergs]] tvö jólalög ásamt barnakór og hljómsveit sem hún stjórnaði. Ingibjörg samdi lagið við ljóð [[Kristján frá Djúpalæk|Kristjáns frá Djúpalæk]], „Hin fyrstu jól“, og útsetti bæði lögin. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka fór fram hjá [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpinu]] en [[AS Nera]] í [[Osló]] pressaði plötuna. == Lagalisti == # „Hin fyrstu jól“ - Lag - texti: Ingibjörg Þorbergs - Kristján frá Djúpalæk - {{Hljóð|Hin fyrstu jól bútur.ogg|Hljóðdæmi}} # „Klukknahljóð“ - Lag - texti: [[James Lord Pierpont|Pierpont]] - [[Loftur Guðmundsson]] == Tilurð == [[Mynd:Ingibjörg, barnakór og hljómsveit.jpg|450px|left|Ingibjörg Þorbergs, barnakór og hljómsveit í útvarpssal 1954.]] [[Mynd:EXP-IM_120-A.jpg|thumb|right|Platan var endurútgefin á 45 snúninga plötu 1964 ([[EXP-IM 120]]). Hér má sjá umslag þeirrar plötu.]] Ingibjörg Þorbergs sagði í viðtali í Morgunblaðinu<ref>Morgunblaðið, 27. nóvember 2005, bls. 16.</ref> að [[Tage Ammendrup]] hafi beðið sig um að gera jólalag.. {{tilvitnun2|..en það hefðu ekki verið til nein íslensk jólalög. [[Kristján frá Djúpalæk]] sendi mér í hvelli texta og úr varð „Hin fyrstu jól“ sem ég hef verið svo þakklát landsmönnum fyrir að hafa tekið því svona vel, margir kórar, einsöngvarar, kvartettar og fleira hafa sungið þetta. Tage Ammendrup á heiðurinn af þessu.|}} ==Heimildir== {{reflist}} [[Flokkur:Íslenzkir tónar]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1954]] ia82jslbti8ykhy9s973t91j2qs4xgb 1960985 1960984 2026-04-24T00:21:22Z Akigka 183 1960985 wikitext text/x-wiki {{Breiðskífa |Nafn = Ingibjörg Þorbergs - Hin fyrstu jól - Klukknahljóð |Gerð = IM 69 |Tónlistarmaður = Ingibjörg Þorbergs, barnakór og hljómsveit |Forsíða = IM 69-a.jpg |Bakhlið = IM 69-b.jpg |Bakgrunnur = Sky Blue |Gefin út = 1954 |Tónlistarstefna = Jólalög |Lengd = |Útgáfufyrirtæki = Íslenzkir tónar |Upptökustjóri = |Gagnrýni = |Síðasta breiðskífa = |Þessi breiðskífa = |Næsta breiðskífa = |}} '''Ingibjörg Þorbergs - Hin fyrstu jól - Klukknahljóð''' - er 78-snúninga [[hljómplata]] gefin út af [[Íslenzkir tónar|Íslenzkum tónum]] árið 1954. Á henni flytur [[Ingibjörg Þorbergs]] tvö jólalög ásamt barnakór og hljómsveit sem hún stjórnaði. Ingibjörg samdi lagið við ljóð [[Kristján frá Djúpalæk|Kristjáns frá Djúpalæk]], „Hin fyrstu jól“, og útsetti bæði lögin. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka fór fram hjá [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpinu]] en [[AS Nera]] í [[Osló]] pressaði plötuna. == Lagalisti == # „Hin fyrstu jól“ - Lag - texti: Ingibjörg Þorbergs - Kristján frá Djúpalæk - {{Hljóð|Hin fyrstu jól bútur.ogg|Hljóðdæmi}} # „Klukknahljóð“ - Lag - texti: [[James Lord Pierpont|Pierpont]] - [[Loftur Guðmundsson]] == Tilurð == [[Mynd:Ingibjörg, barnakór og hljómsveit.jpg|left|Ingibjörg Þorbergs, barnakór og hljómsveit í útvarpssal 1954.]] [[Mynd:EXP-IM_120-A.jpg|thumb|right|Platan var endurútgefin á 45 snúninga plötu 1964 ([[EXP-IM 120]]). Hér má sjá umslag þeirrar plötu.]] Ingibjörg Þorbergs sagði í viðtali í Morgunblaðinu<ref>Morgunblaðið, 27. nóvember 2005, bls. 16.</ref> að [[Tage Ammendrup]] hafi beðið sig um að gera jólalag.. {{tilvitnun2|..en það hefðu ekki verið til nein íslensk jólalög. [[Kristján frá Djúpalæk]] sendi mér í hvelli texta og úr varð „Hin fyrstu jól“ sem ég hef verið svo þakklát landsmönnum fyrir að hafa tekið því svona vel, margir kórar, einsöngvarar, kvartettar og fleira hafa sungið þetta. Tage Ammendrup á heiðurinn af þessu.|}} ==Heimildir== {{reflist}} [[Flokkur:Íslenzkir tónar]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1954]] lux4887lklmo473g8d2o437os5kqe68 1960986 1960985 2026-04-24T00:21:46Z Akigka 183 1960986 wikitext text/x-wiki {{Breiðskífa |Nafn = Ingibjörg Þorbergs - Hin fyrstu jól - Klukknahljóð |Gerð = IM 69 |Tónlistarmaður = Ingibjörg Þorbergs, barnakór og hljómsveit |Forsíða = IM 69-a.jpg |Bakhlið = IM 69-b.jpg |Bakgrunnur = Sky Blue |Gefin út = 1954 |Tónlistarstefna = Jólalög |Lengd = |Útgáfufyrirtæki = Íslenzkir tónar |Upptökustjóri = |Gagnrýni = |Síðasta breiðskífa = |Þessi breiðskífa = |Næsta breiðskífa = |}} '''Ingibjörg Þorbergs - Hin fyrstu jól - Klukknahljóð''' - er 78-snúninga [[hljómplata]] gefin út af [[Íslenzkir tónar|Íslenzkum tónum]] árið 1954. Á henni flytur [[Ingibjörg Þorbergs]] tvö jólalög ásamt barnakór og hljómsveit sem hún stjórnaði. Ingibjörg samdi lagið við ljóð [[Kristján frá Djúpalæk|Kristjáns frá Djúpalæk]], „Hin fyrstu jól“, og útsetti bæði lögin. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka fór fram hjá [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpinu]] en [[AS Nera]] í [[Osló]] pressaði plötuna. == Lagalisti == # „Hin fyrstu jól“ - Lag - texti: Ingibjörg Þorbergs - Kristján frá Djúpalæk - {{Hljóð|Hin fyrstu jól bútur.ogg|Hljóðdæmi}} # „Klukknahljóð“ - Lag - texti: [[James Lord Pierpont|Pierpont]] - [[Loftur Guðmundsson]] == Tilurð == [[Mynd:Ingibjörg, barnakór og hljómsveit.jpg|thumb|left|Ingibjörg Þorbergs, barnakór og hljómsveit í útvarpssal 1954.]] [[Mynd:EXP-IM_120-A.jpg|thumb|right|Platan var endurútgefin á 45 snúninga plötu 1964 ([[EXP-IM 120]]). Hér má sjá umslag þeirrar plötu.]] Ingibjörg Þorbergs sagði í viðtali í Morgunblaðinu<ref>Morgunblaðið, 27. nóvember 2005, bls. 16.</ref> að [[Tage Ammendrup]] hafi beðið sig um að gera jólalag.. {{tilvitnun2|..en það hefðu ekki verið til nein íslensk jólalög. [[Kristján frá Djúpalæk]] sendi mér í hvelli texta og úr varð „Hin fyrstu jól“ sem ég hef verið svo þakklát landsmönnum fyrir að hafa tekið því svona vel, margir kórar, einsöngvarar, kvartettar og fleira hafa sungið þetta. Tage Ammendrup á heiðurinn af þessu.|}} ==Heimildir== {{reflist}} [[Flokkur:Íslenzkir tónar]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1954]] 2n735bsi00yo4r9uqjt0lzzsoq66ybv 1960987 1960986 2026-04-24T00:28:18Z Akigka 183 /* Tilurð */ 1960987 wikitext text/x-wiki {{Breiðskífa |Nafn = Ingibjörg Þorbergs - Hin fyrstu jól - Klukknahljóð |Gerð = IM 69 |Tónlistarmaður = Ingibjörg Þorbergs, barnakór og hljómsveit |Forsíða = IM 69-a.jpg |Bakhlið = IM 69-b.jpg |Bakgrunnur = Sky Blue |Gefin út = 1954 |Tónlistarstefna = Jólalög |Lengd = |Útgáfufyrirtæki = Íslenzkir tónar |Upptökustjóri = |Gagnrýni = |Síðasta breiðskífa = |Þessi breiðskífa = |Næsta breiðskífa = |}} '''Ingibjörg Þorbergs - Hin fyrstu jól - Klukknahljóð''' - er 78-snúninga [[hljómplata]] gefin út af [[Íslenzkir tónar|Íslenzkum tónum]] árið 1954. Á henni flytur [[Ingibjörg Þorbergs]] tvö jólalög ásamt barnakór og hljómsveit sem hún stjórnaði. Ingibjörg samdi lagið við ljóð [[Kristján frá Djúpalæk|Kristjáns frá Djúpalæk]], „Hin fyrstu jól“, og útsetti bæði lögin. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka fór fram hjá [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpinu]] en [[AS Nera]] í [[Osló]] pressaði plötuna. == Lagalisti == # „Hin fyrstu jól“ - Lag - texti: Ingibjörg Þorbergs - Kristján frá Djúpalæk - {{Hljóð|Hin fyrstu jól bútur.ogg|Hljóðdæmi}} # „Klukknahljóð“ - Lag - texti: [[James Lord Pierpont|Pierpont]] - [[Loftur Guðmundsson]] == Tilurð == [[Mynd:Ingibjörg, barnakór og hljómsveit.jpg|thumb|left|Ingibjörg Þorbergs, barnakór og hljómsveit í útvarpssal 1954.]] [[Mynd:EXP-IM_120-A.jpg|thumb|right|Platan var endurútgefin á 45 snúninga plötu 1964 ([[EXP-IM 120]]). Hér má sjá umslag þeirrar plötu.]] Ingibjörg Þorbergs sagði í viðtali í Morgunblaðinu<ref>Morgunblaðið, 27. nóvember 2005, bls. 16.</ref> að [[Tage Ammendrup]] hafi beðið sig um að gera jólalag.. {{tilvitnun2|..en það hefðu ekki verið til nein íslensk jólalög. [[Kristján frá Djúpalæk]] sendi mér í hvelli texta og úr varð „Hin fyrstu jól“ sem ég hef verið svo þakklát landsmönnum fyrir að hafa tekið því svona vel, margir kórar, einsöngvarar, kvartettar og fleira hafa sungið þetta. Tage Ammendrup á heiðurinn af þessu.|}} Platan var fyrsta íslenska jólaplatan sem innihélt lög sem ekki voru [[sálmur|sálmar]], og jafnframt fyrsta platan þar sem kona söng eigið jólalag.<ref>{{cite web|url=https://glatkistan.com/2015/12/17/jolatonlist-1926/|title=Jólatónlist (1926-)|website=Glatkistan|author=Helgi Jónsson|date=17.12.2015}}</ref> ==Heimildir== {{reflist}} [[Flokkur:Íslenzkir tónar]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1954]] d8jxv9k7b1i3ef60poc4c9cka0pumzt 1960988 1960987 2026-04-24T00:31:44Z Akigka 183 /* Tilurð */ 1960988 wikitext text/x-wiki {{Breiðskífa |Nafn = Ingibjörg Þorbergs - Hin fyrstu jól - Klukknahljóð |Gerð = IM 69 |Tónlistarmaður = Ingibjörg Þorbergs, barnakór og hljómsveit |Forsíða = IM 69-a.jpg |Bakhlið = IM 69-b.jpg |Bakgrunnur = Sky Blue |Gefin út = 1954 |Tónlistarstefna = Jólalög |Lengd = |Útgáfufyrirtæki = Íslenzkir tónar |Upptökustjóri = |Gagnrýni = |Síðasta breiðskífa = |Þessi breiðskífa = |Næsta breiðskífa = |}} '''Ingibjörg Þorbergs - Hin fyrstu jól - Klukknahljóð''' - er 78-snúninga [[hljómplata]] gefin út af [[Íslenzkir tónar|Íslenzkum tónum]] árið 1954. Á henni flytur [[Ingibjörg Þorbergs]] tvö jólalög ásamt barnakór og hljómsveit sem hún stjórnaði. Ingibjörg samdi lagið við ljóð [[Kristján frá Djúpalæk|Kristjáns frá Djúpalæk]], „Hin fyrstu jól“, og útsetti bæði lögin. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka fór fram hjá [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpinu]] en [[AS Nera]] í [[Osló]] pressaði plötuna. == Lagalisti == # „Hin fyrstu jól“ - Lag - texti: Ingibjörg Þorbergs - Kristján frá Djúpalæk - {{Hljóð|Hin fyrstu jól bútur.ogg|Hljóðdæmi}} # „Klukknahljóð“ - Lag - texti: [[James Lord Pierpont|Pierpont]] - [[Loftur Guðmundsson]] == Tilurð == [[Mynd:Ingibjörg, barnakór og hljómsveit.jpg|thumb|left|Ingibjörg Þorbergs, barnakór og hljómsveit í útvarpssal 1954.]] [[Mynd:EXP-IM_120-A.jpg|thumb|right|Platan var endurútgefin á 45 snúninga plötu 1964 ([[EXP-IM 120]]). Hér má sjá umslag þeirrar plötu.]] Ingibjörg Þorbergs sagði í viðtali í Morgunblaðinu að [[Tage Ammendrup]] hafi beðið sig um að gera jólalag.<ref>{{tímarit.is|3687451|Ekki tala amma, bara hlusta|blað=Morgunblaðið|höfundur=Sigurður Pálmi Sigurbjörnsson|dags=27. nóvember 2005|bls=16}}</ref> {{tilvitnun2|... en það hefðu ekki verið til nein íslensk jólalög. [[Kristján frá Djúpalæk]] sendi mér í hvelli texta og úr varð „Hin fyrstu jól“ sem ég hef verið svo þakklát landsmönnum fyrir að hafa tekið því svona vel, margir kórar, einsöngvarar, kvartettar og fleira hafa sungið þetta. Tage Ammendrup á heiðurinn af þessu.|}} Platan var fyrsta íslenska jólaplatan sem innihélt lög sem ekki voru [[sálmur|sálmar]], og jafnframt fyrsta platan þar sem kona söng eigið jólalag.<ref>{{cite web|url=https://glatkistan.com/2015/12/17/jolatonlist-1926/|title=Jólatónlist (1926-)|website=Glatkistan|author=Helgi Jónsson|date=17.12.2015}}</ref> ==Heimildir== {{reflist}} [[Flokkur:Íslenzkir tónar]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1954]] koarr0s0h13v2la6wy7fkfmkfaye5i7 0 115437 1960977 1959886 2026-04-23T23:40:10Z TKSnaevarr 53243 1960977 wikitext text/x-wiki {{Land |nafn = Franska ríkið |nafn_á_frummáli = État français |nafn_í_eignarfalli = Frakklands |fáni = Flag of France (1794–1815, 1830–1958).svg |skjaldarmerki = Informal emblem of the French State (1940–1944).svg |staðsetningarkort = French State 1942.svg |alt2 = |kjörorð = ''Travail, Famille, Patrie''<br />(„Vinna, fjölskylda, föðurland“) |kjörorð_tungumál = |kjörorð_þýðing = |þjóðsöngur = [[La Marseillaise]] |tungumál = [[Franska]] |höfuðborg = [[París]] (opinberlega)<br>[[Vichy]] (stjórnsetur) |stjórnarfar = {{plainlist| * [[Leppríki]]<ref>{{cite book | title=European Dictatorships 1918–1945 | year= 2016 | publisher=Routledge | isbn=978-1-317-29422-1 | url=https://books.google.com/books?id=D32PCwAAQBAJ&pg=PA388 }}</ref><ref>{{cite book | title=Fighting for the French Foreign Legion: Americans who joined the First World War in 1914 | date= 2025 | publisher=Pen and Sword Military | isbn=978-1-3990-6917-5 | url=https://books.google.com/books?id=pLfSEAAAQBAJ&pg=PT224 }}</ref><ref>{{cite book | title=A History of Western Political Thought | date=2005 | publisher=Routledge | isbn=978-1-134-81210-3 | url=https://books.google.com/books?id=6X2JAgAAQBAJ&pg=PA763 }}</ref> [[Þriðja ríkið|Þýskalands]] undir hernámi að hluta (1940–1942) * Hernámsstjórn (1942–1944) * [[Útlegðarstjórn]] (1944–1945)}} |titill_leiðtoga1 = Þjóðhöfðingi |nafn_leiðtoga1 =[[Philippe Pétain]] (1940–1942) |titill_leiðtoga2 = Stjórnarleiðtogi |nafn_leiðtoga2 =[[Philippe Pétain]] (1940–1942)<br>[[Pierre Laval]] (1942–1944) |staða = Tímabil |staða_athugasemd = [[Seinni heimsstyrjöldin]] |atburður1 = Pétain fær einræðisvald |dagsetning1 = 10. júlí 1940 |atburður2 = Þjóðverjar hörfa frá Frakklandi |dagsetning2 = Sumar 1944 |atburður3 = 9. ágúst 1944 |dagsetning3 = Vichy-lögin ógilt<ref name="law-1944-08-09">{{cite web |url=http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=LEGITEXT000006071212&dateTexte=20090620 |title=Ordonnance du 9 août 1944 relative au rétablissement de la légalité républicaine sur le territoire continental – Version consolidée au 10 août 1944 |trans-title=Lög 9. ágúst 1944 um endurstofnun hins lagalega skipaða lýðveldis á meginlandinu – sameinuð útgáfa 10. ágúst 1944 |date=9 August 1944 |website=gouv.fr |publisher=Legifrance |archive-url=https://web.archive.org/web/20090716040542/http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=LEGITEXT000006071212&dateTexte=20090620 |archive-date=16 July 2009 |access-date=21 October 2015 |quote=1. gr. Stjórnarfyrirkomulag Frakklands er og verður áfram lýðveldið. Samkvæmt lögum hefur það ekki verið lagt niður.<br /> 2. gr. Þar af leiðandi er eftirfarandi lagalega ógilt: Öll lög og allar reglugerðir og allar ráðstafanir í hvívetna sem gerðar hafa verið til að framfylgja þeim á meginlandi Frakklands frá 16. júní 1940 til endurreisnar bráðabirgðastjórnar Franska lýðveldisins. Þessi ógilding er hér með staðfest og ber að virða.<br />3. gr. Eftirfarandi lög eru hér með alfarið ógilt og hafa ekki réttaráhrif: Hin svokölluðu stjórnarskrárlög 10. júlí 1940 ásamt öllum lögum sem kölluð eru „stjórnarskrárlög“;...}}</ref> |gjaldmiðill = [[Franskur franki]] | fólksfjöldi = | mannfjöldaár = | íbúar_á_ferkílómetra = | flatarmál = }} '''Vichy-stjórnin''' var [[ríkisstjórn Frakklands]] eftir ósigurinn gegn [[Þýskaland|Þjóðverjum]] í [[orrustan um Frakkland|orrustunni um Frakkland]] í júlí 1940 þar til [[Bandamenn (Síðari heimsstyrjöldin)|bandamenn]] leystu [[Frakkland]] undan hernámi Þjóðverja í ágúst 1944. Eftir ósigurinn skipaði [[forseti Frakklands]], [[Albert Lebrun]], [[Philippe Pétain]] forsætisráðherra. Stjórnin kom saman í bænum [[Vichy]] í [[Auvergne]]. Eftir undirritun friðarsamninga við Þýskaland fékk Pétain aukin völd og heimild til að afnema lagareglur og endurskrifa stjórnarskrána. Pétain kom á [[alræði]] í verki þótt hann legði ekki niður stofnanir [[Þriðja franska lýðveldið|þriðja lýðveldisins]]: lýðræði var afnumið og lýðræðislega kjörnir fulltrúar látnir víkja fyrir skipuðum fulltrúum stjórnarinnar, borgaraleg réttindi voru afnumin og refsingar teknar upp fyrir gagnrýni á stjórnina. Engu að síður studdi meirihluti fransks samfélags nýju stjórnina til að byrja með. Hún var álitin nauðsynleg til að [[Öxulveldin]], Þýskaland og [[Ítalía]], skiptu Frakklandi ekki á milli sín. Þessi stuðningur fór minnkandi eftir því sem á leið og [[andspyrna]] óx að sama skapi. Friðarsamningarnir við Þjóðverja fólu í sér að Vichy-stjórnin hélt stjórn alls Frakklands að nafninu til. Þjóðverjar réðu í reynd yfir öllu Norður- og Vestur-Frakklandi (''[[Zone occupée]]'') en Vichy-stjórnin yfir Mið- og Suður-Frakklandi (''[[Zone libre]]'') að undanskilinni mjórri ræmu við landamæri Ítalíu og Sviss sem Ítalir höfðu hernumið í upphafi styrjaldarinnar. Af nýlendum Frakka réði stjórnin yfir norðurhluta [[Alsír]] og [[Franska Vestur-Afríka|Frönsku Vestur-Afríku]] en missti fljótlega yfirráð yfir nýlendum í Mið-Afríku og Asíu. Sumar nýlendur kusu heldur að taka afstöðu með útlagastjórninni í London en Vichy-stjórninni. Tvær milljónir franskra hermanna voru áfram í haldi Þjóðverja og notaðir sem vinnuafl í Þýskalandi. Franskir hermenn sem störfuðu áfram í ''Zone libre'' voru undir stjórn þýska hersins. Stjórninni bar auk þess að greiða fyrir uppihald þýskra hermanna í ''Zone occupée''. Vichy-stjórnin vann náið með þýsku hernámsstjórninni enda réði þýski herinn í raun líka yfir ''Zone libre''. Meðal þess sem stjórnin gerði var að handtaka [[gyðingar|gyðinga]] og pólitíska flóttamenn og koma þeim í hendur Þjóðverja sem fluttu þá í fangabúðir. Í samstarfi við þýska herinn stóð Vichy-stjórnin fyrir stofnun vopnaðra hópa, [[Milice]]s, til að berjast gegn andspyrnumönnum. Í [[London]] myndaði hópur franskra landflótta herforingja, undir stjórn [[Charles de Gaulle]], útlagastjórn Vichy-stjórninni til höfuðs. Eftir innrás Bandamanna í Frakkland myndaði De Gaulle [[bráðabirgðastjórn Franska lýðveldisins]]. Eftir ósigur Þjóðverja voru þeir ráðamenn Vichy-stjórnarinnar sem ekki tókst að flýja handteknir af bráðabirgðastjórninni og kærðir fyrir [[landráð]]. Pétain var dæmdur til dauða en dómnum var breytt í lífstíðarfangelsi. Þúsundir fylgismanna stjórnarinnar voru teknar af lífi án dóms og laga af frönskum andspyrnumönnum. ==Tilvísanir== <references/> {{Seinni heimsstyrjöldin}} [[Flokkur:Seinni heimsstyrjöldin]] [[Flokkur:Ríkisstjórnir Frakklands]] [[Flokkur:Saga Frakklands]] {{sa|1940|1944}} 3tq70ee59844863svrezi6pg090j19c 0 120259 1961028 1823369 2026-04-24T11:54:36Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961028 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Taxobox | name = '''''Broddfura''''' | image = Pinus aristata0.jpg | image_width = 240px | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref>{{cite web| url = http://www.iucnredlist.org/details/34057/0| title = Pinus aristata | date = 2012| website = iucnredlist.org| publisher = iucnredlist| access-date = 11 November 2017| quote = data}}</ref> | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'') | classis = [[Barrtré]] (''Pinopsida'') | ordo = [[Pinales]] | familia = [[Þallarætt]] (''Pinaceae'') | genus = [[Furur]] (''Pinus'') | subgenus = ''Strobus'' <br>section ''Parrya'' <br>subsection ''Balfourianae'' | species = '''''P. aristata''''' | binomial = ''Pinus aristata'' | binomial_authority = [[George Engelmann|Engelm.]] | range_map = Pinus aristata range map 1.png | range_map_width = 240px | range_map_caption = Útbreiðsla broddfuru }} '''Broddfura''' ([[fræðiheiti]] ''Pinus aristata''), einnig kölluð '''broddafura''', er meðalstórt [[barrtré]] af [[þallarætt]]. Tréð verður 5–15 m hátt og ummál bols allt að 1,5 m. Nálarnar eru fimm 2,5 til 4 sm langar. [[köngull|Könglar]] eru 5-10 sm langir og 3-4 sm breiðir þegar þeir eru lokaðir og eru þeir fjólubláir í fyrstu en gulna seinna. Broddfura á sín náttúrulegu heimkynni hátt til fjalla í 2500-3700 metra hæð í Colorado, Nýju Mexíkó og á takmörkuðu svæði í Arizóna. [[Mynd:Bristleconeflagstaff.jpg|thumb|left|Broddfura í náttúrulegu umhverfi í Black Mountain í Colorado]] [[Mynd:Pinus Aristata resin flecks.jpg|thumb|left|Furunálar og köngull broddfuru]] Broddfura er langlíft tré. Elsta þekkta broddfura vex hátt í fjöllum Black Mountain í Colorado í Bandaríkjunum og er hún talin um 2480 ára en þó er sjaldgæft að broddfurur verði yfir 1500 ára gamlar. Broddfura vex hægt og hentar sem garðtré fyrir litla garða á norðlægum slóðum. Nafnið er tilkomið vegna brodda á könglum hennar. Skyldar tegundir broddfuru eru ''[[Pinus balfouriana]]'' og ''[[Pinus longaeva]]''. Sú síðarnefnda er meðal elstu þekktra lífvera heims, rúmlega 5000 ára gömul. [[Mynd:Broddfura.jpg|thumbnail|Broddfura í Reykjavík]] [[Mynd:Broddfura2.jpg|thumbnail|Broddfura í Árnessýslu]] ==Tenglar== * [http://www.conifers.org/pi/pin/aristata.htm Gymnosperm gagnagrunnur: ''Pinus aristata''] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=233500922 Flora of North America: ''Pinus aristata''] * [http://www.pinetum.org/cones/PNDucampopinus.htm Mynd af könglu (neðst á síðunni)] * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PIAR USDA upplýsingar um plöntu: ''Pinus aristata''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230828132937/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PIAR |date=2023-08-28 }} * [http://www.fs.fed.us/rm/highelevationwhitepines/trees/RM-bristlecone.htm High-elevation white pine educational website: ''Pinus aristata''] == Heimildir == <references/> {{stubbur|tré}} {{Wikiorðabók|broddfura}} {{commonscat|Pinus aristata|broddfuru}} {{Wikilífverur|Pinus aristata|broddfuru}} [[Flokkur:Furur]] [[Flokkur:Barrtré]] r8q97bu8nv7wbob5n7oqqlhaf9fmd40 0 124622 1960970 1940418 2026-04-23T23:09:41Z Akigka 183 1960970 wikitext text/x-wiki '''Santa Cruz''' getur m.a. átt við: *[[Santa Cruz-hérað (Argentínu)|Santa Cruz]], hérað í Argentínu. * [[Santa Cruz de Tenerife]], borg á Tenerife. * [[Santa Cruz-sýsla (Kaliforníu)|Santa Cruz]], sýslu í Kaliforníu. {{aðgreining}} [[Flokkur:Aðgreiningarsíður]] 7zu4zq4ze8dmlv8h8llwyonpu9uawz6 0 126126 1961012 1890588 2026-04-24T10:29:21Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961012 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Jón Gnarr, mayor of Reykjavik dressed in drag at the head of the Gay Pride 2010 march through downtown Reykjavik.jpg|thumb|right|[[Jón Gnarr]], þáverandi [[borgarstjóri Reykjavíkur]], hafði tilkynnt að hann hyggist ekki bjóða sig fram til sveitarstjórnarkosninganna sem haldnar voru í maí 2014.]] '''Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2014 '''fóru fram [[31. maí]] [[2014]]. Á kjörtímabilinu sem þá var að ljúka höfðu [[Besti flokkurinn]] og [[Samfylkingin]] myndað 9 fulltrúa meirihluta og hafði [[Jón Gnarr]] gegnt embætti [[Borgarstjóri Reykjavíkur|borgarstjóra Reykjavíkur]]. Samfylkingin varð stærst flokka í kosningunum og fékk fimm borgarfulltrúa og um þriðjung atkvæða, og myndaði meirihluta ásamt fulltrúum Bjartrar framtíðar, Pírata og Vinstrihreyfingarinnar græns framboðs. Sjálfstæðisflokkurinn fékk sína verstu kosningu í borginni frá upphafi, um 25% og fjóra borgarfulltrúa. == Síðustu kosningar == Í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2010|sveitarstjórnarkosningunum 2010]] hafði framboð [[Besti flokkurinn|Besta flokksins]] vakið athygli og hlaut sá flokkur sex sæti í borgarstjórn og var þar með stærsti flokkurinn í [[Reykjavík]]. Úr þeim kosningum myndaðist stjórnarsamband milli Besta flokksins og [[Samfylkingin|Samfylkingarinnar]] sem samanlagt hafði níu af fimmtán sætum í borgarstjórn. {{Kosning| Kjördæmi=[[Mynd:ISL Reykjavik COA.svg|20px|]] [[Reykjavíkurborg]]| Listar= {{Listi|B|[[Framsóknarflokkurinn]]|1.629|2,7|0|1|-1}} {{Listi|D|[[Sjálfstæðisflokkurinn]]|20.006|33,6|5|7|-2}} {{Listi|E|Listi Reykjavíkurframboðsins|681|1,1|0|0|-}} {{Listi|F|[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]]|274|0,5|0|1|-1}} {{Listi|H|Listi framboðs um heiðarleika|668|1,1|0|0|-}} {{Listi|S|[[Samfylkingin]]|11.344|19,1|3|4|-1}} {{Listi|V|[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð]]|4.255|7,2|1|2|-1}} {{Listi|Æ|[[Besti flokkurinn|Listi Besta flokksins]]|20.666|34,7|6|0|+6}} {{Listi||auðir og ógildir|3.496|5,5|||}} | Greidd atkvæði=63.019| Fulltrúafjöldi=15| Fyrri fulltrúafjöldi=15| Breyting=-| Kjörskrá=85.808| Kjörsókn=73,4%| }} == Framboð == Jón Gnarr tilkynnti á [[Hrekkjavaka|Hrekkjavökudegi]], í útvarpsþættinum [[Tvíhöfði]] á [[Rás 2]] að hann hyggðist ekki sækjast eftir endurkjöri í kosningunum.<ref>[http://www.ruv.is/frett/%E2%80%9Eatla-ekki-ad-gefa-kost-a-mer%E2%80%9C „Ætla ekki að gefa kost á mér“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102010626/http://www.ruv.is/frett/%E2%80%9Eatla-ekki-ad-gefa-kost-a-mer%E2%80%9C |date=2013-11-02 }}, Rúv.is 30. október 2013</ref> Í stað þess myndu fulltrúar Besta flokksins bjóða fram undir merkjum Bjartrar framtíðar sem var pólitískur arftaki flokksins. Jón sagði jafnframt hann teldi að stjórnarmyndun Samfylkingarinnar og Bjartrar framtíðar undir leiðsögn Björns Blöndals eftir kosningar yrði Reykjavíkurborg best. [[Dögun (stjórnmálasamtök)|Dögun]] hafa tilkynnnt um framboð í Reykjavík en sá flokkur bauð fram í síðustu Alþingiskosningum án þess að ná manni á þing.<ref name="dogun">[http://www.mbl.is/frettir/kosning/2014/03/06/dogun_samthykkti_lista_i_reykjavik/ Dögun samþykkti lista í Reykjavík]</ref> Átta flokkar verða í framboði til kosninga.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/8-flokkar-i-frambodi-i-reykjavik|titill=8 flokkar í framboði í Reykjavík}}</ref> === Björt framtíð === Sveitarstjórnarkosningarnar 2014 voru fyrstu sveitarstjórnarkosningarnar sem Björt framtíð bauð fram í, en af tíu efstu sætunum á framboðslista flokksins höfðu sex frambjóðendur verið tengdir framboði Besta flokkssins. {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! 10 efstu sæti framboðslista Bjartrar framtíðar<ref>[http://www.bjortframtid.is/sveitarstjornarmal/reykjavik/ Sveitarstjórnarmál - Reykjavík]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> |- | # [[Björn Blöndal]], aðstoðarmaður borgarstjóra og tónlistarmaður # [[Elsa Yeoman]], forseti borgarstjórnar og húsgagnasmiður # [[Ilmur Kristjánsdóttir]], leikkona # [[Eva Einarsdóttir]], borgarfulltrúi # [[Ragnar Hansson]], leikstjóri # [[Magnea Guðmundsdóttir]], arkitekt # [[Kristján Freyr Halldórsson]], bóksali og tónlistarmaður # [[Margrét Kristín Blöndal]], varaborgarfulltrúi og tónlistarmaður # [[Heiðar Ingi Svansson]], bókaútgefandi # [[Diljá Ámundadóttir]], varaborgarfulltrúi |} === Dögun === Stjórnmálasamtökin [[Dögun (stjórnmálasamtök)|Dögun]] sem voru stofnuð 2012 og buðu fram til [[Alþingiskosningar 2013]] en fengu engan mann kjörinn til Alþingis hafa tilkynnt um að þau hyggjist bjóða fram lista til sveitarstjórnarkosninganna 2014. Oddviti framboðsins var [[Þorleifur Gunnlaugsson]] sem hafði boðið fram á vegum Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs um árabil. {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! 8 efstu sæti framboðslista Dögunar<ref name="dogun"/> |- | # [[Þorleifur Gunnlaugsson]], varaborgarfulltrúi # [[Ása Lind Finnbogadóttir]], framhaldsskólakennari # [[Salmann Tamimi]], tölvunarfræðingur # [[Ragnheiður Lára Guðrúnardóttir]], varaborgarfulltrúi # [[Gunnar Hólmsteinn Ársælsson]], stjórnmálafræðingur # [[Alma Rut Lindudóttir]], forvarnarráðgjafi # [[Björgvin Egill Vídalín]], rafeindavirki # [[Helga Þórðardóttir]], kennari |} === Listi framsóknar og flugvallarvina í Reykjavík === Í nóvember 2013 samþykkti kjördæmaþing framsóknarfélaganna í Reykjavík tillögu kjörstjórnar um skipan í efstu sjö sæti framboðslista fyrir sveitarstjórnarkosningar. Kjörorð Framsóknarflokksins í Reykjavík í kosningunum verða ''Reykjavík fyrir alla''. Þriðja apríl tilkynnti Óskar Bergsson að hann hafði ákveðið að axla ábyrgð á slælegu gengi flokksins í skoðanakönnunum og bjóða ekki fram í kosningunum.<ref>[http://www.ruv.is/frett/oskar-bergsson-haettir-vid-frambod Óskar Bergsson hættir við framboð]</ref> Eftir ákvörðun hans um að hætta framboð var leit hafin að nýjum oddvita, en athygli vakti að [[Guðrún Bryndís Karlsdóttir]] yrði ekki valin sem nýr oddviti. Voru bæði [[Guðni Ágústsson]] og [[Magnús Scheving]] nefndir sem mögulegir frambjóðendur. Guðni hafði ætlað að lýsa yfir framboði sínu við [[Reykjavíkurflugvöllur|Reykjavíkurflugvöll]] þann [[24. apríl]] [[2014]] en hætti síðan við kvöldið áður þegar hann tilkynnti að hann myndi ekki bjóða sig fram.<ref>[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]], [http://www.visir.is/ekki-bloggsorinn-sem-stod-i-gudna/article/2014140429479 Ekki bloggsorinn sem stóð í Guðna], [[25. apríl]] [[2014]]</ref> Þann [[29. apríl]] [[2014]] var síðan [[Sveinbjörg Birna Sveinbjörnsdóttir]] tilkynnt sem oddviti flokksins á aukakjördæmisþingi flokksins.<ref>[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]], [http://www.visir.is/sveinbjorg-birna-oddviti-framsoknar-i-reykjavik/article/2014140428997 Sveinbjörg Birna oddviti Framsóknar í Reykjavík]. Listinn var skipaður fjórum konum í fjóru efstu sætunum og var því með flestan fjölda kvenna í efstu sætum framboðsins. [[29. apríl]] [[2014]]</ref> Þann 23. maí lýsti Sveinbjörg Birna, oddviti Framsóknar, þeirri skoðun sinni að afturkalla ætti lóð sem búið var að úthluta til byggingu [[moska|mosku]] í Reykjavík.<ref>[http://www.visir.is/oddviti-framsoknar-vill-afturkalla-lod-til-muslima/article/2014140529463 Oddviti Framsóknar vill afturkalla lóð til múslima]</ref> Fyrir vikið upphófst gagnrýnin umræða á netinu og Hreiðar Eiríksson sagði sig frá fimmta sæti listans.<ref>[http://www.visir.is/-vid-erum-ekki-rasistar-/article/2014140529344 „Við erum ekki rasistar“]</ref> {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! Upprunalegu 7 efstu sæti framboðslista Framsóknar<ref>{{cite web |url=http://eyjan.pressan.is/frettir/2013/11/20/oskar-bergsson-leidir-lista-framsoknar-i-borginni-vill-tryggja-flugvollinn-i-sessi/ |title=Óskar Bergsson leiðir lista Framsóknar í borginni: Vill tryggja flugvöllinn í sessi |access-date=2015-04-15 |archive-date=2014-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227145649/http://eyjan.pressan.is/frettir/2013/11/20/oskar-bergsson-leidir-lista-framsoknar-i-borginni-vill-tryggja-flugvollinn-i-sessi/ |url-status=dead }}</ref> |- | # [[Óskar Bergsson]], rekstrarfræðingur og húsasmíðameistari # [[Guðrún Bryndís Karlsdóttir]], sjúkraliði og verkfræðingur # [[Valgerður Sveinsdóttir]], lyfjafræðingur # [[Guðlaugur Gylfi Sverrisson]], vélfræðingur # [[Hafsteinn Ágústsson]], kerfisstjóri # [[Hallveig Björk Höskuldsdóttir]], öryggisstjóri # [[Trausti Harðarson]], viðskiptafræðingur |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! 10 efstu sæti framboðslista Framsóknar eftir [[29. apríl]] [[2014]]<ref>[[RÚV]], [http://ruv.is/frett/framsokn-bydur-fram-med-flugvallarvinum Framsókn býður fram með flugvallarvinum], [[30. apríl]] [[2014]]</ref> |- | # [[Sveinbjörg Birna Sveinbjörnsdóttir]], héraðsdómslögmaður # [[Guðfinna Guðmunsdóttir]], héraðsdómslögmaður # [[Gréta Björg Egilsdóttir]], íþróttafræðingur # [[Jóna Björg Sætran]], menntunarfræðingur og markþjálfi # <s>[[Hreiðar Eiríksson]], héraðsdómslögmaður og fyrrverandi lögreglumaður</s> # [[Ríkharð Óskar Guðnason]], útvarpsmaður # [[Trausti Harðarson]], viðskiptafræðingur # [[Herdís Telma Jóhannsdóttir]], verslunareigandi # [[Katrín Dögg Ólafsdóttir]], jafnréttisfulltrúi lögreglunnar # [[Jón Sigurðsson]], skemmtikraftur |} === Píratar === Framboðslistakosningum Pírata lauk þann 22. febrúar og voru eftirtaldir frambjóðendur valdir á lista þeirra. Kosningarnar voru þær fyrstu sem Píratar buðu fram í á sveitarstjórnarstigi og lýsti oddviti framboðsins því yfir að verið væri að móta stefnu flokksins á það stig. {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! 7 efstu sæti framboðslista Pírata<ref>{{Cite web |url=http://www.piratar.is/sveitarstjorn/reykjavik/ |title=Píratar - REYKJAVÍK 2014 |access-date=2015-04-15 |archive-date=2015-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150414190600/http://www.piratar.is/sveitarstjorn/reykjavik/ |url-status=dead }}</ref> |- | # [[Halldór Auðar Svansson]] # [[Þórgnýr Thoroddsen]] # [[Þórlaug Ágústsdóttir]] # [[Arnaldur Sigurðarson]] # [[Kristín Elfa Guðnadóttir]] # [[Ásta Helgadóttir]] # [[Þuríður Björg Þorgrímsdóttir]] |} === Samfylkingin === [[File:Mun elect dagur 2014.jpg|thumb|right|Auglýsingar við Hringbraut sem sýna Dag B. Eggertsson, frambjóðanda Samfylkingarinnar.]] Fulltrúaráð Samfylkingarinnar í Reykjavík samþykkti þann [[25. nóvember]] [[2013]] að fjórir efstu fulltrúar flokksins í borgarstjórnarkosningunum skyldu vera valdnir í flokksvali en hinir yrðu uppstilltir. Prófkjör fóru fram í netkosningu frá [[7. febrúar|7.]]-[[8. febrúar]] [[2014]] og lýsti [[Dagur B. Eggertsson]] einn því yfir að hann sóttist eftir oddvitasætinu.<ref>[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]], [http://visir.is/flokksmenn-velja-fjora-efstu-fulltrua-samfylkingarinnar-i-reykjavik/article/2013131129340 Flokksmenn völdu fjóra efstu fulltrúa Samfylkingarinnar í Reykjavík], [[26. nóvember]] [[2013]]</ref><ref>[[18. janúar]] [[2014]], [http://visir.is/frambjodendur-samfylkingarinnar-i-reykjavik/article/2014140118890 Frambjóðendur Samfylkingarinnar í Reykjavík], [[Fréttablaðið]]</ref> Úr prófkjörinu voru [[Dagur B. Eggertsson]], [[Björk Vilhelmsdóttir]], [[Hjálmar Sveinsson]] og [[Kristín Soffía Jónsdóttir]] valin í fyrstu fjögur sætin og var það flokksstjórnar að velja hin sætin á eftir með niðurstöður prófkjörsins að leiðarljósi. Fléttulisti var notaður til þess að tryggja kynjajafnrétti. {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! 10 efstu sæti framboðslista Samfylkingarinnar<ref>[http://samfylking.is/Frettir/tabid/60/ID/4074/Dagur_fer_fyrir_30_frambjoendum_i_Reykjavik.aspx Dagur fer fyrir 30 frambjóðendum í Reykjavík]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> |- | # [[Dagur B. Eggertsson]], borgarfulltrúi og læknir # [[Björk Vilhelmsdóttir]], borgarfulltrúi # [[Hjálmar Sveinsson]], varaborgarfulltrúi # [[Kristín Soffía Jónsdóttir]], varaborgarfulltrúi # [[Skúli Helgason]], stjórnmálafræðingur # [[Heiða Björg Hilmisdóttir]], deildastjóri LSH # [[Magnús Már Guðmundsson]], framhaldsskólakennari # [[Dóra Magnúsdóttir]], stjórnsýslufræðingur # [[Sabine Leskopf]] # [[Tomasz Chrapek]] |} === Sjálfstæðisflokkurinn === Prófkjör [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] í Reykjavík fóru fram [[16. nóvember]] [[2013]].<ref>[http://www.visir.is/profkjor-sjalfstaedismanna-fer-fram-i-november/article/2013130918911 Prófkjör Sjálfstæðismanna fer fram í nóvember]</ref> Fjórir tilkynntu um framboð í fyrsta sætið: [[Hildur Sverrisdóttir]], lögfræðingur, [[Halldór Halldórsson (stjórnmálamaður)|Halldór Halldórsson]] fyrrverandi formaður [[Samband íslenskra sveitarfélaga|Sambands íslenskra sveitarfélaga]], [[Júlíus Vífill Ingvarsson]], borgarfulltrúi, og [[Þorbjörg Helga Vigfúsdóttir]], borgarfulltrúi.<ref>[http://www.vb.is/frettir/97596/ Tuttugu gefa kost á sér í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131027090629/http://www.vb.is/frettir/97596/ |date=2013-10-27 }} Viðskiptablaðið, 25. okt. 2013</ref> Í prófkjörinu greiddu 5.075 flokksmenn atkvæði og fyrir fyrsta sætið hlaut Halldór Halldórsson þar flest og mun hann þá vera oddviti flokksins í komandi kosningu. {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! 10 efstu sæti framboðslista Sjálfstæðisflokksins<ref>[http://www.xd.is/profkjor2014/reykjavik/ Niðurstöður úr prófkjöri Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík]</ref> |- | # [[Halldór Halldórsson (stjórnmálamaður)|Halldór Halldórsson]] # [[Júlíus Vífill Ingvarsson]] # [[Kjartan Magnússon]] # [[Þorbjörg Helga Vigfúsdóttir]] # [[Áslaug María Friðriksdóttir]] # [[Hildur Sverrisdóttir]] # [[Marta Guðjónsdóttir]] # [[Börkur Gunnarsson]] # [[Björn Gíslason]] # [[Lára Óskarsdóttir]] |} === Vinstrihreyfingin - grænt framboð === Valfundur var haldinn meðal félaga Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs um efstu fimm sæti á lista þeirra og sóttu um 400 meðlimir flokksins fundinn. {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! 5 efstu sæti framboðslista Vinstrihreyfingarinnar - grænt framboð <ref>[http://www.vg.is/soley-tomasdottir-leidir-lista-vg-i-reykjavik/ Sóley Tómasdóttir leiðir lista VG í Reykjavík]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> |- | # [[Sóley Tómasdóttir]] # [[Líf Magneudóttir]] # [[Hermann Valsson]] # [[Eyrún Eyþórsdóttir]] # [[Gísli Garðarsson]] |} == Kannanir == {| class="wikitable" ! Framkvæmd ! Aðili ! Úrtak ! Nefna flokk ! style="width:7em; background:#a7cc67" | [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarfl.]] ! style="width:7em; background:#1f52a6" | [[Sjálfstæðisflokkurinn|<span style="color:White;">Sjálfstæðisfl.</span>]] ! style="width:7em; background:#ff2020" | [[Samfylkingin]] ! style="width:7em; background:#669b41" | [[Vinstrihreyfingin - grænt framboð|Vinstri græn]] ! style="width:7em; background:#92278f" | [[Björt framtíð|<span style="color:White;">Björt framtíð</span>]] ! style="width:7em; background:#00cccc" | [[Besti flokkurinn]] ! style="width:7em; background:#54306c" | [[Píratar|<span style="color:White;">Píratar</span>]] ! style="width:7em; background:#cccccc" | Aðrir |- || 1.4-30.4.2013 || [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20130713133920/www.capacent.is/frettir-og-frodleikur/thjodarpulsinn/thjodarpulsinn/?NewsID=a701c60c-b644-11e2-8d8b-005056867cb9 Þjóðarpúlsinn] || 2.496 (60,3%) | style="text-align:right;" | 78,7% | style="text-align:right;" | 8,6% | style="text-align:right;" | 31,7% | style="text-align:right;" | 16,7% | style="text-align:right;" | 7,9% | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | 31,9% | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | 3,2% |- || 15.08-14.09 2013 || [https://archive.today/20131125163232/www.capacent.is/frettir-og-frodleikur/thjodarpulsinn/thjodarpulsinn/?NewsID=cd76b743-2441-11e3-b274-005056867cb9 Þjóðarpúlsinn] || 2.682 (60,1%) | style="text-align:right;" | 87% | style="text-align:right;" | 4,1% | style="text-align:right;" | 31,4% | style="text-align:right;" | 15,1% | style="text-align:right;" | 10,6% | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | 34,8% | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | 4,1% |- || 6.11-18.11 || [http://www.mbl.is/frettir/kosning/2013/11/22/flestir_vilja_dag_sem_borgarstjora/ MBL] || 2.600 (59%) | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | 2,3% | style="text-align:right;" | 26,6% | style="text-align:right;" | 17,5% | style="text-align:right;" | 9,0% | style="text-align:right;" | 29,4% | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | 10,1% | style="text-align:right;" | 5,1% |- || [[nóvember]] [[2013]] || [http://www.capacent.is/rannsoknir/thjodarpulsinn/nr/1631#tab2 Þjóðarpúlsinn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140210130814/http://www.capacent.is/rannsoknir/thjodarpulsinn/nr/1631#tab2 |date=2014-02-10 }} || 2.066 (60,2%) | style="text-align:right;" | 75,8% | style="text-align:right;" | 3,3% | style="text-align:right;" | 28,7% | style="text-align:right;" | 20,5% | style="text-align:right;" | 9,3% | style="text-align:right;" | 33,9% | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | 4,3% |- || 16.1-16.2 [[2014]] || [http://www.ruv.is/files/skjol/gallup23022014.pdf Þjóðarpúlsinn]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} || 1.730 (60,2%) | style="text-align:right;" | 83,0% | style="text-align:right;" | 3,3% | style="text-align:right;" | 28,5% | style="text-align:right;" | 18,2% | style="text-align:right;" | 9,7% | style="text-align:right;" | 28,1% | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | 10,9% | style="text-align:right;" | 1,4% |- || 12.3 [[2014]] || [http://www.visir.is/thridjungi-faerri-stydja-sjalfstaedisflokkinn-i-borginni/article/2014703149997 Fréttablaðið] || 805 (65,0%) | style="text-align:right;" | 60,0% | style="text-align:right;" | 3,7% | style="text-align:right;" | 23,1% | style="text-align:right;" | 23,0% | style="text-align:right;" | 9,5% | style="text-align:right;" | 28,3% | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | 10,9% | style="text-align:right;" | 9,6% |- || 20.2-19.3 [[2014]] || [http://www.capacent.is/rannsoknir/thjodarpulsinn/nr/1826 Þjóðarpúlsinn]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} || 2.738 (59,7%) | style="text-align:right;" | 82,6% | style="text-align:right;" | 3,6% | style="text-align:right;" | 23,5% | style="text-align:right;" | 23,5% | style="text-align:right;" | 9,9% | style="text-align:right;" | 22,7% | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | 13,2% | style="text-align:right;" | 2,1% |- || 19.2-10.4 [[2014]] || [http://ruv.is/frett/samfylkingin-med-28-i-borginni Þjóðarpúlsinn] || 2100 (60%) | style="text-align:right;" | 87% | style="text-align:right;" | 3,0% | style="text-align:right;" | 25,5% | style="text-align:right;" | 27,6% | style="text-align:right;" | 6,5% | style="text-align:right;" | 24,3% | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | 10,5% | style="text-align:right;" | 2,6% |- || 30.4-6.5 [[2014]] || [http://www.visir.is/samfylking-staerst-og-fengi-fimm-borgarfulltrua/article/2014140509085 Félagsvísindastofnun HÍ] || | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | 4,5% | style="text-align:right;" | 27,2% | style="text-align:right;" | 30,3% | style="text-align:right;" | 6,0% | style="text-align:right;" | 19,7% | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | 10,0% | style="text-align:right;" | |- || 15.4-7.5 [[2014]] || [http://www.capacent.is/frettir/nr/1873 Þjóðarpúlsinn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150404231945/http://www.capacent.is/frettir/nr/1873 |date=2015-04-04 }} || 1.591 | style="text-align:right;" | 80% | style="text-align:right;" | 4,9% | style="text-align:right;" | 23,2% | style="text-align:right;" | 29,9% | style="text-align:right;" | 9,2% | style="text-align:right;" | 20,5% | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | 10,6% | style="text-align:right;" | 1,7% |- || 12.5-15.5 [[2014]] || [http://www.mbl.is/frettir/kosning/2014/05/12/samfylking_staerst_i_borginni/ Félagsvísindastofnun HÍ] || 1.591 | style="text-align:right;" | 80% | style="text-align:right;" | 3,1% | style="text-align:right;" | 21,5% | style="text-align:right;" | 34,1% | style="text-align:right;" | 6,3% | style="text-align:right;" | 22,2% | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | 9,4% | style="text-align:right;" | 3,5% |- || 23.5-29.5 [[2014]] || [http://www.ruv.is/frett/sex-flokkar-fengju-borgarfulltrua Þjóðarpúlsinn] || 1.991 | style="text-align:right;" | 60% | style="text-align:right;" | 6,9% | style="text-align:right;" | 22.6% | style="text-align:right;" | 36,7% | style="text-align:right;" | 7,9% | style="text-align:right;" | 17,8% | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | 6,3% | style="text-align:right;" | 1,7% |- |} [[Flokkur:Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík]] 74ojjid29d77ufahbeentz6jbnf8bcq 0 128895 1960960 1489662 2026-04-23T22:21:45Z Akigka 183 1960960 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} '''969''' (CMLXIX í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 69. ár 10. aldar og [[almennt ár]] sem hófst á [[föstudagur|föstudegi]] samkvæmt [[júlíska tímatalið|júlíska tímatalinu]]. == Atburðir == * [[6. febrúar]] - Her [[Fatímídar|Fatímída]] hóf innrás í Egyptaland. * [[28. október]] - [[Umsátrið um Antíokkíu]]: [[Mikhaíl Búrtzes]] náði hluta af virkisveggjum [[Antíokkía|Antíokkíu]]. Þremur dögum síðar féll borgin í hendur [[Býsantíum]]. * [[11. desember]] - [[Níkefóros 2.]] keisari var myrtur í höllinni [[Búkoleón]] í [[Konstantínópel]]. == Fædd == * [[Liu keisaradrottning]] Mingveldisins í Kína (d. [[1033]]). == Dáin == * [[12. mars]] - [[Mu Zong]], keisari Liao-veldisins (f. [[931]]). * [[11. júlí]] - [[Olga af Kænugarði]], drottning Rússa (f. um 890). * [[Mikael Krešimir 2.]] konungur Króatíu. [[Flokkur:969]] [[Flokkur:961-970]] pthmxc44yonx585gf72th9dkkd358nb 0 129020 1960948 1951375 2026-04-23T20:05:05Z Akigka 183 /* Helstu ritverk */ 1960948 wikitext text/x-wiki '''Björn Þorsteinsson''' ([[20. mars]] [[1918]] - [[6. október]] [[1986]]) var [[sagnfræði]]ngur og [[prófessor]] við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. Foreldrar Björns voru Þorsteinn Björnsson og Þuríður Þorvaldsdóttir og föðurafi hans var Björn Eysteinsson heiðarbóndi. Björn lauk stúdentsprófi utanskóla 1941 og kandidatsprófi í íslenskum fræðum með sögu að sérgrein árið 1947. Hann kenndi íslensku og sögu í Gagnfræðaskóla Reykjavíkur frá 1943. Veturinn 1948-49 var hann í framhaldsnámi í London.<ref>{{cite journal|author=Einar Laxness|year=1987|title=Björn Þorsteinsson|journal=Saga|volume=25|number=1|pages=6-19|url=https://timarit.is/gegnir/991004014319706886}}</ref> Björn var forseti [[Sögufélag]]s og ritstjóri tímaritsins ''Sögu'' frá 1960 til 1972.<ref>{{cite web|url=https://sogufelag.is/2020/03/10/bjorn-thorsteinsson/|title=Björn Þorsteinsson|website=Sögufélag|access-date=3.2.2026}}</ref> Björn fékkst lengi við sögukennslu og samdi töluvert af kennsluefni í Íslandssögu. Hann rannsakaði tengsl Íslands og Englands á miðöldum og setti meðal annars fyrstur fram hugtökin „[[enska öldin]]“, „[[þýska öldin]]“ og „[[norska öldin]]“; og kenninguna um [[Eyrarsundslásinn]].<ref>{{tímarit.is|1480463|„Tíu þorskastríð“ eftir Björn Þorsteinsson|blað=Morgunblaðið|bls=13|dags=27.11.1976}}</ref> Björn samdi yfirlitsrit um Íslandssögu og kom fyrsta bindið ''Íslenska þjóðveldið'' út árið 1953 og síðar ''Íslenska skattlandið'' sem var saga Íslands frá 1262-1400. Yfirlitsrit hans um Íslandssögu í einu bindi, ''Íslandssaga til okkar daga'', kom út að honum látnum árið 1991. == Helstu ritverk == * ''Íslenska þjóðveldið'' (1953) * ''Íslenska skattlandið'' (1956) * ''Hansestæderne og Norden'' (1957) * ''Enska öldin í sögu Íslendinga'' (1970) * ''Tíu þorskastríð 1415-1976'' (1976) * ''Á fornum slóðum og nýjum'' (1978) * ''Íslensk miðaldasaga'' (1978) * ''[https://baekur.is/bok/81f2ed20-7e69-4ccc-8f30-e3deb3c90a8b/Islandssaga_til_okkar Íslandssaga til okkar daga]'' (1991) == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Íslenskir sagnfræðingar]] {{fd|1918|1986}} [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] 7t5fr43kla65k8xxq0rwpdyv2qkxk68 1961001 1960948 2026-04-24T08:54:01Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961001 wikitext text/x-wiki '''Björn Þorsteinsson''' ([[20. mars]] [[1918]] - [[6. október]] [[1986]]) var [[sagnfræði]]ngur og [[prófessor]] við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. Foreldrar Björns voru Þorsteinn Björnsson og Þuríður Þorvaldsdóttir og föðurafi hans var Björn Eysteinsson heiðarbóndi. Björn lauk stúdentsprófi utanskóla 1941 og kandidatsprófi í íslenskum fræðum með sögu að sérgrein árið 1947. Hann kenndi íslensku og sögu í Gagnfræðaskóla Reykjavíkur frá 1943. Veturinn 1948-49 var hann í framhaldsnámi í London.<ref>{{cite journal|author=Einar Laxness|year=1987|title=Björn Þorsteinsson|journal=Saga|volume=25|number=1|pages=6-19|url=https://timarit.is/gegnir/991004014319706886}}</ref> Björn var forseti [[Sögufélag]]s og ritstjóri tímaritsins ''Sögu'' frá 1960 til 1972.<ref>{{cite web|url=https://sogufelag.is/2020/03/10/bjorn-thorsteinsson/|title=Björn Þorsteinsson|website=Sögufélag|access-date=3.2.2026}}</ref> Björn fékkst lengi við sögukennslu og samdi töluvert af kennsluefni í Íslandssögu. Hann rannsakaði tengsl Íslands og Englands á miðöldum og setti meðal annars fyrstur fram hugtökin „[[enska öldin]]“, „[[þýska öldin]]“ og „[[norska öldin]]“; og kenninguna um [[Eyrarsundslásinn]].<ref>{{tímarit.is|1480463|„Tíu þorskastríð“ eftir Björn Þorsteinsson|blað=Morgunblaðið|bls=13|dags=27.11.1976}}</ref> Björn samdi yfirlitsrit um Íslandssögu og kom fyrsta bindið ''Íslenska þjóðveldið'' út árið 1953 og síðar ''Íslenska skattlandið'' sem var saga Íslands frá 1262-1400. Yfirlitsrit hans um Íslandssögu í einu bindi, ''Íslandssaga til okkar daga'', kom út að honum látnum árið 1991. == Helstu ritverk == * ''Íslenska þjóðveldið'' (1953) * ''Íslenska skattlandið'' (1956) * ''Hansestæderne og Norden'' (1957) * ''Enska öldin í sögu Íslendinga'' (1970) * ''Tíu þorskastríð 1415-1976'' (1976) * ''Á fornum slóðum og nýjum'' (1978) * ''Íslensk miðaldasaga'' (1978) * ''[https://baekur.is/bok/81f2ed20-7e69-4ccc-8f30-e3deb3c90a8b/Islandssaga_til_okkar Íslandssaga til okkar daga]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}'' (1991) == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Íslenskir sagnfræðingar]] {{fd|1918|1986}} [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] 5yiu3v7pewng1a0nhoyezwt5lfs6plu 0 131138 1960927 1960854 2026-04-23T15:35:05Z Berserkur 10188 1960927 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''2026''' ('''MMXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) er í [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á fimmtudegi]]. == Atburðir == ===Janúar=== * [[1. janúar]]: **[[Búlgaría]] tók upp [[evra|evru]]. ** Yfir 41 lést í sprengingu sem varð í skíðabænum Crans Montana í [[Sviss]]. ** Tónlistarstöðvar [[MTV]] hættu útsendingum. * [[3. janúar]]: ** [[Árásir Bandaríkjanna á Venesúela 2026]]: Bandaríkjaher gerði loftárásir á [[Venesúela]]. Tugir létust í árásunum og var [[Nicolás Maduro]], forseti landsins, handsamaður. [[Delcy Rodríguez]] var skipuð forseti landsins. ** [[Eygló Fanndal Sturludóttir]], kraftlyftingarkona var valin [[íþróttamaður ársins]]. ** [[Miðbaugs-Gínea]] flutti höfuðborg sína frá [[Malabó]] til [[Ciudad de la Paz]]. * [[7. janúar]] - Bandaríkin tóku yfir stjórn á olíuflutningaskipið Marinera sem sigldi undir rússneskum fána 200 km suðaustan við Ísland. * [[8. janúar]] - [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði af sér embætti menntamálaráðherra vegna veikinda. * [[Mótmælin í Íran 2025–2026|Mótmæli í Íran]] gegn stjórnvöldum stigmögnuðust. Þúsundir létust. * [[14. janúar]] - Utanríkisráðherra Danmerkur og [[Grænland]]s funduðu með [[Marco Rubio]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og [[JD Vance]], varaforseta Bandaríkjanna um [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|málefni Grænlands]]. * [[15. janúar]] - 1. febrúar: Evrópukeppnin í [[handbolti|handbolta]] fór fram í Skandinavíu. Þýskaland og Danmörk mættust í úrslitum og vann [[Danska karlalandsliðið í handknattleik]] mótið. * [[16. janúar]] - [[Yoweri Museveni]] var endurkjörinn forseti [[Úganda]]. Ásakanir voru um kosningasvindl. * [[18. janúar]]: ** Átta Evrópuþjóðir gáfu út yfirlýsingu gagnvart hótunum [[Donald Trump]] um að innlima Grænland, að þær græfu undan samskiptum Evrópu og Bandaríkjanna. ** 46 létust og hátt í 300 slösuðust þegar tvær háhraðalestir skullu saman nálægt [[Córdoba]] á suður-Spáni. ** [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu]] vann [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla]]. Titillinn var síðar sviptur af þeim og Marokkó afhentur titillinn. * [[19. janúar]] - Helmingur íbúa [[Kýiv]] varð rafmagnslaus eftir árásir Rússlandshers. * [[19. janúar]] - [[23. janúar]]: [[Heimsviðskiptaráðstefnan í Davos]] fór fram. * [[20. janúar]] - Stjórnarher [[Sýrland]]s náði yfirráðum yfir megninu af svæði sem [[Lýðræðissveitir Sýrlands]] höfðu á valdi sínu í norðurhluta landsins. * [[22. janúar]]: ** Bandaríkin sögðu sig formlega úr [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni. ** [[Laugarnestangi]] í Reykjavík var friðlýstur. * [[23. janúar]] - [[Ílíjana Jotova]] varð fyrsti kvenforseti [[Búlgaría|Búlgaríu]] eftir afsögn [[Rúmen Radev]]. * [[24. janúar]] - Maður var skotinn til bana í [[Minneapolis]] af útsendurum [[ICE]]-innflytjendaeftirlitsins, rúmum tveimur vikum eftir að kona var skotin til bana af þeim. Mikil mótmæli voru gegn ICE í borginni. Ríkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]] ásamt borgarstjóra Minneapolis, [[Jacob Frey]], kröfðust enn á ný að ICE-liðar yfirgæfu borgina og fylkið. * [[27. janúar]] - [[Evrópusambandið]] og [[Indland]] gerðu fríverslunarsamning. * [[28. janúar]] - Yfir 200 létust þegar náma féll saman í miklum rigningum í [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]]. * [[30. janúar]] - [[Epstein-skjölin]] voru birt. Þau innihéldu nær 3.5 milljón skjöl, myndir og myndbönd sem viðkomu kynferðisglæpamanninum [[Jeffrey Epstein]] og hans innsta hring. ===Febrúar=== * [[1. febrúar]] - [[Laura Fernández Delgado]] var kosin forseti [[Kosta Ríka]]. * [[6. febrúar]] - [[22. febrúar]]: [[Vetrarólympíuleikarnir 2026]] fóru fram í Mílanó og Cortina d'Ampezzo á Ítalíu. * [[8. febrúar]]: **Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn undir forystu [[Sanae Takaichi]] vann sigur í þingkosningum í [[Japan]]. ** [[António José Seguro]] var kjörinn forseti Portúgals. * [[11. febrúar]] - 18 ára byssumaður drap 6 í framhaldsskóla í Tumbler Ridge í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í Kandada ásamt því að drepa móður sína, stjúpbróður og loks sjálfan sig. * [[15. febrúar]] - [[Lilja Alfreðsdóttir]] var kjörin formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]]. * [[19. febrúar]] - [[Yoon Suk-yeol]], fyrrum forseti Suður-Kóreu, var dæmdur í ævilangt fangelsi. * [[20. febrúar]] - [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] felldi úr gildi tolla sem [[Donald Trump]], forseti, hafði sett á lönd heimsins fyrr á forsetatíð sinni. * [[22. febrúar]] - Yfir 60 létust í lögregluaðgerðum í [[Jalisco]], Mexíkó. Þar á meðal var fíkniefnabaróninn Nemesio Oseguera ''El Mencho'' Cervantes. * [[23. febrúar]] - [[Rob Jetten]] tók við embætti forsætisráðherra [[Holland]]s. * [[26. febrúar]] - [[Pakistan]] gerði loftárásir á [[Afganistan]] og lýsti stríði á hendur stjórn [[Talibanar|Talibana]]. * [[28. febrúar]] - [[Árásir Ísraels og Bandaríkjanna á Íran 2026|Ísrael og Bandaríkin gerðu loftárásir á Íran]]. Nokkrir leiðtogar landsins létust í árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins, varnarmálaráðherann og fleiri. Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar í nágrannaríkjum þess. ===Mars=== * [[2. mars]]: ** [[Hezbollah]] gerði árásir á Ísrael sem svaraði með árásum á [[Beirút]]. ** Um 170 voru drepnir í árás vopnaðra ungmenna í [[Suður-Súdan]]. * [[4. mars]] - Bandaríkjaher sökkti íranska herskipinu ''IRIS Dena'' undan ströndum [[Srí Lanka]]. Nálægt 90 voru taldir af en yfir 30 björguðust. * [[8. mars]] - [[Mojtaba Khamenei]] var valinn [[æðsti leiðtogi Írans]]. * [[14. mars]] - Bandaríkin gerðu loftárásir á [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]] undan ströndum [[Íran]]s. * [[17. mars]] - Yfir 400 létust í árás [[Pakistan]]s á spítala í [[Kabúl]], Afganistan. * [[18. mars]] - [[Ísrael]] gerði árás á gasvinnslustöðvar í [[Íran]]. Íran gerði árásir á olíu- og gasvinnslu í [[Katar]] og [[Kúveit]]. * [[24. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Danmörk]]u. [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra frá 2019, fékk umboð til stjórnarmyndunar en Jafnaðarmannaflokkur hennar tapaði þó fylgi. * [[25. mars]] - [[Úkraína]] gerði drónaárás á olíu og gas-stöðvar við höfnina í bænum Ust-Luga í [[Leníngradfylki]] Rússlands. * [[26. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Færeyjar|Færeyjum]]. [[Fólkaflokkurinn]] hlaut flest atkvæði. * [[27. mars]] - [[Balendra Shah]] varð forsætisráðherra [[Nepal]]s. * [[28. mars]] - [[Hútar]] í [[Jemen]] skutu flugskeytum á [[Ísrael]]. ===Apríl=== [[Mynd:Earth From the Perspective of Artemis II.jpg|thumb|Mynd tekin úr Artemis II.]] * [[1. apríl]] - [[NASA]] hóf fyrstu [[tunglið|tunglferðina]], [[Artemis II]], síðan [[1972]]. * [[6. apríl]] - Áhöfn Artemis II sló metið yfir vegalengd sem menn hafa komist fjarri jörðu og komust 406.773 km. * [[7. apríl]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Íran sömdu um 2 vikna vopnahlé. * [[8. apríl]] - [[Ísrael]] gerði loftárásir á miðborg [[Beirút]] þar sem yfir 300 létust. * [[10. apríl]] - Áhöfn Artemis II lenti í sjónum við Kyrrahaf nálægt [[San Diego]]. * [[12. apríl]] - Þingkosningar fóru fram í [[Ungverjaland]]i. [[Fidesz]]-flokkur [[Viktor Orbán]] tapaði fyrir stjórnmálaflokknum [[Tisza]] undir forystu [[Péter Magyar]]. * [[16. apríl]] - [[Donald Trump]] boðaði 10 daga [[vopnahlé]] milli [[Ísrael]]s og [[Líbanon]]s. * [[17. apríl]] - [[Íran]] opnaði [[Hormússund]] fyrir skipaumferð. * [[19. apríl]] - Þingkosningar í [[Búlgaría|Búlgaríu]]. Flokkur [[Rúmen Radev]], fyrrum forseta, hlaut flest atkvæði. * [[22. apríl]] - Íran gerði árásir á vöruflutningaskip við [[Hormússund]]. ===Maí=== * [[12. maí]] - [[16. maí]]: [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026|Eurovision]] verður haldið í Austurríki. * [[16. maí]]: [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningar]] verða haldnar. * Sameining sveitarfélaga: [[Skorradalshreppur]] sameinast [[Borgarbyggð]]. ===Júní=== * [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026]] verður haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada í júní og júlí. ===Júlí=== ===Ágúst=== * [[12. ágúst]] - [[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Sólmyrkvi]] mun eiga sér stað á Norðurslóðum. * [[29. ágúst]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðsla]] er fyrirhuguð um áframhaldandi viðræður [[Ísland]]s við [[Evrópusambandið]]. ===September=== * [[13. september]] - Þingkosningar verða í Svíþjóð. ===Október=== * [[4. október]] - Þingkosningar verða í Brasilíu. ===Nóvember=== * [[3. nóvember]] - Kosningar verða haldnar í Bandaríkjunum. ===Desember=== ===Ódagsett=== *Fyrirhugað er að ljúka aðalbyggingu kirkjunnar [[Yfirbótakirkja heilögu fjölskyldunnar|La Sagrada Familia]] í Barselóna. * Brasilíska [[þungarokk]]ssveitin [[Sepultura]] spilar á sínum síðustu tónleikum. ==Dáin== * [[3. janúar]] - [[Guðmundur Oddur Magnússon]], ''Goddur'', listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands. (f. [[1955]]) * [[9. janúar]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[10. janúar]] - [[Sturla Böðvarsson]], alþingismaður og ráðherra (f. [[1945]]). * [[13. janúar]] - [[Baltasar Samper]], katalónsk-íslenskur listmálari (f. [[1938]]). * [[18. janúar]] - [[Heidi Strand]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1953]]). * [[21. janúar]] - [[Kristinn Svavarsson]], saxófónleikari ([[Mezzoforte]]) og kennari (f. [[1947]]). * [[22. janúar]] - [[Floyd Vivino]], bandarískur leikari og sviðslistamaður (f. [[1951]]) * [[25. janúar]] - [[Jón Þ. Ólafsson]], frjálsíþróttamaður (f. [[1941]]). * [[30. janúar]] - [[Catherine O´Hara]], kanadísk-bandarísk leikkona (f. [[1954]]) * [[11. febrúar]] - [[James Van Der Beek]], bandarískur leikari (f. [[1977]]) * [[15. febrúar]] - [[Robert Duvall]], bandarískur leikari (f. [[1931]]). * [[17. febrúar]] - [[Jesse Jackson]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1941]]) * [[18. febrúar]]: ** [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson]], leikari (f. [[1942]]) ** [[Jan Timman]], hollenskur stórmeistari í skák. (f. [[1951]]). * [[20. febrúar]] - [[Frank Booker]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1964]]) * [[28. febrúar]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur [[Íran]]s (f. [[1939]]). * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins (f. [[1948]]) . * [[13. mars]]: **[[Hjálmar H. Ragnarsson]], tónskáld og tónlistarfræðingur (f. [[1952]]). ** [[Phil Campbell]], enskur gítarleikari ([[Motörhead]]) (f. [[1961]]) * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur og félagsfræðingur (f. [[1929]]). * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], bandarískur leikari og bardagaíþróttamaður (f. [[1940]]). * [[20. mars]]: ** [[Robert Mueller]], formaður bandarísku alríkislögreglunnar (f. [[1944]]). ** [[Nicholas Brendon]], bandarískur leikari (f. [[1971]]). * [[22. mars]] - [[Lionel Jospin]], forsætisráðherra Frakklands (f. [[1937]]). * [[30. mars]] - [[Chan Santokhi]], forseti Súrínam (f. [[1959]]) * [[9. apríl]] - [[Björgvin Halldórsson]], íslenskur söngvari (f. [[1951]]). * [[13. apríl]] - [[Moya Brennan]], írsk söngkona (f. [[1952]]). * [[17. apríl]] - [[Oscar Schmidt]], brasilískur körfuknattleiksmaður (f. [[1958]]). * [[19. apríl]] - [[Desmond Morris]], breskur dýrafræðingur (f. [[1928]]) * [[20. apríl]] - [[Valdimar Örnólfsson]], íþróttamaður og fimleikakennari (f. [[1932]]). [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:2021-2030]] bgqxvm0gjtj2meung9n7mcn9wp52acy 0 132353 1960956 1792767 2026-04-23T21:42:57Z Akigka 183 1960956 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Múshéri | image = American_pika_(ochotona_princeps)_with_a_mouthful_of_flowers.jpg | image_caption = Ochotona princeps | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'') | ordo = [[Héradýr]] (''Lagomorpha'') | familia = ''[[Ochotonidae]]'' | genus = '''''Ochotona''''' | genus_authority = Link, 1795 | subdivision_ranks = Tegundir | subdivision = 30 tegundir, sjá texta }} [[Mynd:Himalayan Pika.JPG|thumbnail|Múshéri í [[Himalajafjöll]]um.]] [[Mynd:Pika.jpg|thumbnail|Múshéri í [[Jasperþjóðgarðurinn|Jasper]], Alberta, Kanada.]] '''Múshéri''' er lítið [[nagdýr]] af ættbálki [[héradýr]]a (''Lagomorpha'') og af [[múshéraætt]] (''Ochotonidae'')<ref>[http://reykjavik.is/sites/default/files/nagdyr_kaninur.pdf Nagdýr og kanínur] Fjölskyldu og Húsdýragarðurinn. Skoðað 16. janúar 2016.</ref>. Múshérar lifa í klettóttu fjallendi aðallega á norðurslóðum í allt að 4100 metra hæð. <ref>[http://www.mbl.is/frettir/taekni/2015/03/23/visindamenn_finna_musherann_aftur/ Vísindamenn finna múshérann aftur] Mbl.is. Skoðað 16. janúar 2016.</ref> Múshéri er um 20 cm. á hæð, með litla útlimi og kringlótt eyru. Múshérar gefa frá sér hátíðnihljóð til að tjá hættumerki. Um 30 mismunandi tegundir finnast af honum. Þrátt fyrir nafnið er múshéri hvorki af sömu ættkvísl né ætt og [[hérar]] heldur af sama [[Ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálki]]. ==Tegundir== ===Undirætt ''Pika''=== *Ochotona alpina *Ochotona argentata *Ochotona collaris *Ochotona hoffmanni *Ochotona hyperborea *Ochotona pallasi *Ochotona princeps *Ochotona turuchanensis ===Undirætt ''Ochotona''=== *Ochotona cansus *Ochotona curzoniae *Ochotona dauurica *Ochotona huangensis *Ochotona nubrica *Ochotona pusilla *Ochotona rufescens *Ochotona thibetana *Ochotona thomasi ===Undirætt ''Conothoa''=== *Ochotona erythrotis *Ochotona forresti *Ochotona gaoligongensis *Ochotona gloveri *Ochotona himalayana *Ochotona iliensis *Ochotona koslowi *Ochotona ladacensis *Ochotona macrotis *Ochotona muliensis *Ochotona nigritia *Ochotona roylei *Ochotona rutila ==Tilvísanir== [[Flokkur:Héradýr]] 6wjq9w01bdbtxe9o1bsg578hdgi9503 0 136824 1960953 1843363 2026-04-23T21:39:57Z Akigka 183 1960953 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Hérar | image = Scrub Hare (Lepus saxatilis) close-up (30544290256) (2).jpg | image_caption = [[Höfðagráhéri]] (''Lepus saxatilis'') | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'') | ordo = [[Héradýr]] (''Lagomorpha'') | familia = [[Héraætt]] (''Leporidae'') | genus = Lepus | genus_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10. útgáfa Systema Naturae|1758]] | type_species = [[Snæhéri]] (''Lepus timidus'') | type_species_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | subdivision_ranks = Tegundir | subdivision = Sjá grein }} '''Hérar''' eru spendýr af ættkvíslinni ''Lepus'' og af [[héraætt]]; sömu ætt og [[kanínur]]. Búsvæði héra er í Afríku, Evrópu, Norður-Ameríku og japanska eyjaklasanum. Ólíkt mörgum [[nagdýr]]um grafa þeir sig ekki niður og fæða ekki afkvæmin í holum og ólíkt kanínum eru þeir ekki haldnir sem [[húsdýr]]. Hraðskreiðustu hérar geta náð 80 km hraða á styttri vegalengdum.<ref>{{cite book| publisher = IUCN Species Survival Commission (SSC), Lagomorph Specialist Group| isbn = 2831700191| last1 = Chapman| first1 = Joseph| last2 = Flux | first2 = John | title = Rabbits, Hares and Pikas : Status Survey and Conservation Action Plan | date = 1990|page=2}}</ref> Hérar eru víða veiddir til matar og þykja herramannsmatur víða um heim.<ref>{{cite journal | title = What is the role and contribution of meat from wildlife in providing high quality protein for consumption? | last1 = Hoffman | first1 = L.C. | last2 = Cawthorn | first2 = D.M. | journal = Animal Frontiers | volume = 2 | issue = 4 | date = October 2012 | pages = 40–53 | doi = 10.2527/af.2012-0061 | doi-access = free }}</ref> Þrátt fyrir nafnið er [[múshéri]] hvorki af sömu ættkvísl né ætt og hérar, heldur af sama [[Ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálki]]. ==Tegundir== [[Mynd:Brooklyn Museum - California Hare - John J. Audubon.jpg|thumb|Mynd af asnahéra.]] [[Mynd:Feldhase.jpg|thumb|Evrópskur héri/brúnhéri (''Lepus europaeus'').]] [[Mynd:Cape Hare, near Prince Albert, Western Cape, South Africa - panoramio.jpg|thumb|Höfðagráhéri.]] [[Mynd:Liebre LaCañada 2012-05-26.jpg|thumb|Granadahéri.]] [[Mynd:Alaskan Hare U.S. Fish and Wildlife Service (16247425696).jpg|thumb|Alaskahéri.]] [[Mynd:Lepus brachyurus.JPG|thumb|Japanshéri.]] 32 skráðar tegundir: ''Subgenus Macrotolagus'' *[[Antilópuhéri]], Lepus alleni Subgenus Poecilolagus *[[Snjóþrúguhéri]], Lepus americanus ''Subgenus Lepus'' *[[Pólhéri]], Lepus arcticus *[[Alaska-héri]], Lepus othus *[[Snæhéri]], Lepus timidus ''Subgenus Proeulagus'' *[[Asnahéri]], Lepus californicus *Mexíkó-héri, [[Lepus callotis]] *[[Höfðagráhéri]], Lepus capensis *[[Tehuantepec-héri]], [[Lepus flavigularis]] *Espiritu Santo-héri, [[Lepus insularis]] *[[Runnahéri]], Lepus saxatilis *Eyðimerkur-héri, [[Lepus tibetanus]] *[[Tolaihéri]], Lepus tolai ''Subgenus Eulagos'' *[[Kantabríuhéri]] , Lepus castroviejoi *[[Júnnanhéri]], Lepus comus *[[Kóreuhéri]], Lepus coreanus *[[Korsíkuhéri]], Lepus corsicanus *[[Evrópuhéri]] eða [[brúnhéri]], Lepus europaeus (einnig gráhéri) *Granadahéri, [[Lepus granatensis]] *[[Mansjúríuhéri]], Lepus mandschuricus *[[Ullarhéri]], Lepus oiostolus *[[Eþíópíuhálendishéri]], Lepus starcki *[[Sléttuhéri]], Lepus townsendii ''Subgenus Sabanalagus'' *[[Eþíópíuhéri]], Lepus fagani *[[Savannahéri]], Lepus microtis ''Subgenus Indolagus'' *[[Hainanhéri]], Lepus hainanus *[[Indlandshéri]] Lepus nigricollis *[[Búrmahéri]], Lepus peguensis ''Subgenus Sinolagus'' *[[Kínahéri]], Lepus sinensis ''Subgenus Tarimolagus'' *[[Yarkand-héri]], Lepus yarkandensis ''Óflokkað'' *[[Japanshéri]], Lepus brachyurus *[[Abyssiníuhéri]], Lepus habessinicus ==Tilvísanir== {{reflist}} [[Flokkur:Hérar| ]] oohot8bweaxjvqk4tgg614l180p6bnt 1960954 1960953 2026-04-23T21:40:20Z Akigka 183 /* Tegundir */ 1960954 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Hérar | image = Scrub Hare (Lepus saxatilis) close-up (30544290256) (2).jpg | image_caption = [[Höfðagráhéri]] (''Lepus saxatilis'') | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'') | ordo = [[Héradýr]] (''Lagomorpha'') | familia = [[Héraætt]] (''Leporidae'') | genus = Lepus | genus_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10. útgáfa Systema Naturae|1758]] | type_species = [[Snæhéri]] (''Lepus timidus'') | type_species_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | subdivision_ranks = Tegundir | subdivision = Sjá grein }} '''Hérar''' eru spendýr af ættkvíslinni ''Lepus'' og af [[héraætt]]; sömu ætt og [[kanínur]]. Búsvæði héra er í Afríku, Evrópu, Norður-Ameríku og japanska eyjaklasanum. Ólíkt mörgum [[nagdýr]]um grafa þeir sig ekki niður og fæða ekki afkvæmin í holum og ólíkt kanínum eru þeir ekki haldnir sem [[húsdýr]]. Hraðskreiðustu hérar geta náð 80 km hraða á styttri vegalengdum.<ref>{{cite book| publisher = IUCN Species Survival Commission (SSC), Lagomorph Specialist Group| isbn = 2831700191| last1 = Chapman| first1 = Joseph| last2 = Flux | first2 = John | title = Rabbits, Hares and Pikas : Status Survey and Conservation Action Plan | date = 1990|page=2}}</ref> Hérar eru víða veiddir til matar og þykja herramannsmatur víða um heim.<ref>{{cite journal | title = What is the role and contribution of meat from wildlife in providing high quality protein for consumption? | last1 = Hoffman | first1 = L.C. | last2 = Cawthorn | first2 = D.M. | journal = Animal Frontiers | volume = 2 | issue = 4 | date = October 2012 | pages = 40–53 | doi = 10.2527/af.2012-0061 | doi-access = free }}</ref> Þrátt fyrir nafnið er [[múshéri]] hvorki af sömu ættkvísl né ætt og hérar, heldur af sama [[Ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálki]]. ==Tegundir== [[Mynd:Brooklyn Museum - California Hare - John J. Audubon.jpg|thumb|Mynd af asnahéra.]] [[Mynd:Feldhase.jpg|thumb|Evrópskur héri/brúnhéri (''Lepus europaeus'').]] [[Mynd:Cape Hare, near Prince Albert, Western Cape, South Africa - panoramio.jpg|thumb|Höfðagráhéri.]] [[Mynd:Liebre LaCañada 2012-05-26.jpg|thumb|Granadahéri.]] [[Mynd:Alaskan Hare U.S. Fish and Wildlife Service (16247425696).jpg|thumb|Alaskahéri.]] [[Mynd:Lepus brachyurus.JPG|thumb|Japanshéri.]] 32 skráðar tegundir: ''Subgenus Macrotolagus'' *[[Antilópuhéri]], Lepus alleni Subgenus Poecilolagus *[[Snjóþrúguhéri]], Lepus americanus ''Subgenus Lepus'' *[[Pólhéri]], Lepus arcticus *[[Alaskahéri]], Lepus othus *[[Snæhéri]], Lepus timidus ''Subgenus Proeulagus'' *[[Asnahéri]], Lepus californicus *Mexíkó-héri, [[Lepus callotis]] *[[Höfðagráhéri]], Lepus capensis *[[Tehuantepec-héri]], [[Lepus flavigularis]] *Espiritu Santo-héri, [[Lepus insularis]] *[[Runnahéri]], Lepus saxatilis *Eyðimerkur-héri, [[Lepus tibetanus]] *[[Tolaihéri]], Lepus tolai ''Subgenus Eulagos'' *[[Kantabríuhéri]] , Lepus castroviejoi *[[Júnnanhéri]], Lepus comus *[[Kóreuhéri]], Lepus coreanus *[[Korsíkuhéri]], Lepus corsicanus *[[Evrópuhéri]] eða [[brúnhéri]], Lepus europaeus (einnig gráhéri) *Granadahéri, [[Lepus granatensis]] *[[Mansjúríuhéri]], Lepus mandschuricus *[[Ullarhéri]], Lepus oiostolus *[[Eþíópíuhálendishéri]], Lepus starcki *[[Sléttuhéri]], Lepus townsendii ''Subgenus Sabanalagus'' *[[Eþíópíuhéri]], Lepus fagani *[[Savannahéri]], Lepus microtis ''Subgenus Indolagus'' *[[Hainanhéri]], Lepus hainanus *[[Indlandshéri]] Lepus nigricollis *[[Búrmahéri]], Lepus peguensis ''Subgenus Sinolagus'' *[[Kínahéri]], Lepus sinensis ''Subgenus Tarimolagus'' *[[Yarkand-héri]], Lepus yarkandensis ''Óflokkað'' *[[Japanshéri]], Lepus brachyurus *[[Abyssiníuhéri]], Lepus habessinicus ==Tilvísanir== {{reflist}} [[Flokkur:Hérar| ]] bzruc76y4snu7djyqj4p17tdcj36rk0 1960955 1960954 2026-04-23T21:41:20Z Akigka 183 /* Tegundir */ 1960955 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Hérar | image = Scrub Hare (Lepus saxatilis) close-up (30544290256) (2).jpg | image_caption = [[Höfðagráhéri]] (''Lepus saxatilis'') | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'') | ordo = [[Héradýr]] (''Lagomorpha'') | familia = [[Héraætt]] (''Leporidae'') | genus = Lepus | genus_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10. útgáfa Systema Naturae|1758]] | type_species = [[Snæhéri]] (''Lepus timidus'') | type_species_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | subdivision_ranks = Tegundir | subdivision = Sjá grein }} '''Hérar''' eru spendýr af ættkvíslinni ''Lepus'' og af [[héraætt]]; sömu ætt og [[kanínur]]. Búsvæði héra er í Afríku, Evrópu, Norður-Ameríku og japanska eyjaklasanum. Ólíkt mörgum [[nagdýr]]um grafa þeir sig ekki niður og fæða ekki afkvæmin í holum og ólíkt kanínum eru þeir ekki haldnir sem [[húsdýr]]. Hraðskreiðustu hérar geta náð 80 km hraða á styttri vegalengdum.<ref>{{cite book| publisher = IUCN Species Survival Commission (SSC), Lagomorph Specialist Group| isbn = 2831700191| last1 = Chapman| first1 = Joseph| last2 = Flux | first2 = John | title = Rabbits, Hares and Pikas : Status Survey and Conservation Action Plan | date = 1990|page=2}}</ref> Hérar eru víða veiddir til matar og þykja herramannsmatur víða um heim.<ref>{{cite journal | title = What is the role and contribution of meat from wildlife in providing high quality protein for consumption? | last1 = Hoffman | first1 = L.C. | last2 = Cawthorn | first2 = D.M. | journal = Animal Frontiers | volume = 2 | issue = 4 | date = October 2012 | pages = 40–53 | doi = 10.2527/af.2012-0061 | doi-access = free }}</ref> Þrátt fyrir nafnið er [[múshéri]] hvorki af sömu ættkvísl né ætt og hérar, heldur af sama [[Ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálki]]. ==Tegundir== [[Mynd:Brooklyn Museum - California Hare - John J. Audubon.jpg|thumb|Mynd af asnahéra.]] [[Mynd:Feldhase.jpg|thumb|Evrópskur héri/brúnhéri (''Lepus europaeus'').]] [[Mynd:Cape Hare, near Prince Albert, Western Cape, South Africa - panoramio.jpg|thumb|Höfðagráhéri.]] [[Mynd:Liebre LaCañada 2012-05-26.jpg|thumb|Granadahéri.]] [[Mynd:Alaskan Hare U.S. Fish and Wildlife Service (16247425696).jpg|thumb|Alaskahéri.]] [[Mynd:Lepus brachyurus.JPG|thumb|Japanshéri.]] 32 skráðar tegundir: ''Subgenus Macrotolagus'' *[[Antilópuhéri]], Lepus alleni Subgenus Poecilolagus *[[Snjóþrúguhéri]], Lepus americanus ''Subgenus Lepus'' *[[Pólhéri]], Lepus arcticus *[[Alaskahéri]], Lepus othus *[[Snæhéri]], Lepus timidus ''Subgenus Proeulagus'' *[[Asnahéri]], Lepus californicus *[[Mexíkóhéri]], Lepus callotis *[[Höfðagráhéri]], Lepus capensis *[[Tehuantepec-héri]], Lepus flavigularis *[[Espiritu Santo-héri]], Lepus insularis *[[Runnahéri]], Lepus saxatilis *Eyðimerkur-héri, [[Lepus tibetanus]] *[[Tolaihéri]], Lepus tolai ''Subgenus Eulagos'' *[[Kantabríuhéri]] , Lepus castroviejoi *[[Júnnanhéri]], Lepus comus *[[Kóreuhéri]], Lepus coreanus *[[Korsíkuhéri]], Lepus corsicanus *[[Evrópuhéri]] eða [[brúnhéri]], Lepus europaeus (einnig gráhéri) *Granadahéri, [[Lepus granatensis]] *[[Mansjúríuhéri]], Lepus mandschuricus *[[Ullarhéri]], Lepus oiostolus *[[Eþíópíuhálendishéri]], Lepus starcki *[[Sléttuhéri]], Lepus townsendii ''Subgenus Sabanalagus'' *[[Eþíópíuhéri]], Lepus fagani *[[Savannahéri]], Lepus microtis ''Subgenus Indolagus'' *[[Hainanhéri]], Lepus hainanus *[[Indlandshéri]] Lepus nigricollis *[[Búrmahéri]], Lepus peguensis ''Subgenus Sinolagus'' *[[Kínahéri]], Lepus sinensis ''Subgenus Tarimolagus'' *[[Yarkand-héri]], Lepus yarkandensis ''Óflokkað'' *[[Japanshéri]], Lepus brachyurus *[[Abyssiníuhéri]], Lepus habessinicus ==Tilvísanir== {{reflist}} [[Flokkur:Hérar| ]] jzcnr556ry6nsaka5ya1jt2vwhncoja 1960983 1960955 2026-04-24T00:08:31Z Akigka 183 /* Tegundir */ 1960983 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Hérar | image = Scrub Hare (Lepus saxatilis) close-up (30544290256) (2).jpg | image_caption = [[Höfðagráhéri]] (''Lepus saxatilis'') | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'') | ordo = [[Héradýr]] (''Lagomorpha'') | familia = [[Héraætt]] (''Leporidae'') | genus = Lepus | genus_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10. útgáfa Systema Naturae|1758]] | type_species = [[Snæhéri]] (''Lepus timidus'') | type_species_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | subdivision_ranks = Tegundir | subdivision = Sjá grein }} '''Hérar''' eru spendýr af ættkvíslinni ''Lepus'' og af [[héraætt]]; sömu ætt og [[kanínur]]. Búsvæði héra er í Afríku, Evrópu, Norður-Ameríku og japanska eyjaklasanum. Ólíkt mörgum [[nagdýr]]um grafa þeir sig ekki niður og fæða ekki afkvæmin í holum og ólíkt kanínum eru þeir ekki haldnir sem [[húsdýr]]. Hraðskreiðustu hérar geta náð 80 km hraða á styttri vegalengdum.<ref>{{cite book| publisher = IUCN Species Survival Commission (SSC), Lagomorph Specialist Group| isbn = 2831700191| last1 = Chapman| first1 = Joseph| last2 = Flux | first2 = John | title = Rabbits, Hares and Pikas : Status Survey and Conservation Action Plan | date = 1990|page=2}}</ref> Hérar eru víða veiddir til matar og þykja herramannsmatur víða um heim.<ref>{{cite journal | title = What is the role and contribution of meat from wildlife in providing high quality protein for consumption? | last1 = Hoffman | first1 = L.C. | last2 = Cawthorn | first2 = D.M. | journal = Animal Frontiers | volume = 2 | issue = 4 | date = October 2012 | pages = 40–53 | doi = 10.2527/af.2012-0061 | doi-access = free }}</ref> Þrátt fyrir nafnið er [[múshéri]] hvorki af sömu ættkvísl né ætt og hérar, heldur af sama [[Ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálki]]. ==Tegundir== [[Mynd:Brooklyn Museum - California Hare - John J. Audubon.jpg|thumb|Mynd af asnahéra.]] [[Mynd:Feldhase.jpg|thumb|Evrópskur héri/brúnhéri (''Lepus europaeus'').]] [[Mynd:Cape Hare, near Prince Albert, Western Cape, South Africa - panoramio.jpg|thumb|Höfðagráhéri.]] [[Mynd:Liebre LaCañada 2012-05-26.jpg|thumb|Granadahéri.]] [[Mynd:Alaskan Hare U.S. Fish and Wildlife Service (16247425696).jpg|thumb|Alaskahéri.]] [[Mynd:Lepus brachyurus.JPG|thumb|Japanshéri.]] Til eru 32 skráðar tegundir héra: ''Subgenus Macrotolagus'' *[[Antilópuhéri]], Lepus alleni Subgenus Poecilolagus *[[Snjóþrúguhéri]], Lepus americanus ''Subgenus Lepus'' *[[Pólhéri]], Lepus arcticus *[[Alaskahéri]], Lepus othus *[[Snæhéri]], Lepus timidus ''Subgenus Proeulagus'' *[[Asnahéri]], Lepus californicus *[[Mexíkóhéri]], Lepus callotis *[[Höfðagráhéri]], Lepus capensis *[[Tehuantepec-héri]], Lepus flavigularis *[[Espiritu Santo-héri]], Lepus insularis *[[Runnahéri]], Lepus saxatilis *Eyðimerkurhéri, Lepus tibetanus *[[Tolaihéri]], Lepus tolai ''Subgenus Eulagos'' *[[Kantabríuhéri]] , Lepus castroviejoi *[[Júnnanhéri]], Lepus comus *[[Kóreuhéri]], Lepus coreanus *[[Korsíkuhéri]], Lepus corsicanus *[[Evrópuhéri]] eða [[brúnhéri]], Lepus europaeus (einnig gráhéri) *[[Granadahéri]], Lepus granatensis *[[Mansjúríuhéri]], Lepus mandschuricus *[[Ullarhéri]], Lepus oiostolus *[[Eþíópíuhálendishéri]], Lepus starcki *[[Sléttuhéri]], Lepus townsendii ''Subgenus Sabanalagus'' *[[Eþíópíuhéri]], Lepus fagani *[[Savannahéri]], Lepus microtis ''Subgenus Indolagus'' *[[Hainanhéri]], Lepus hainanus *[[Indlandshéri]] Lepus nigricollis *[[Búrmahéri]], Lepus peguensis ''Subgenus Sinolagus'' *[[Kínahéri]], Lepus sinensis ''Subgenus Tarimolagus'' *[[Yarkand-héri]], Lepus yarkandensis ''Óflokkað'' *[[Japanshéri]], Lepus brachyurus *[[Abyssiníuhéri]], Lepus habessinicus ==Tilvísanir== {{reflist}} [[Flokkur:Hérar| ]] qfzuy8ty5wxp4ezsabtxfraionpajpd 0 142500 1960952 1949267 2026-04-23T21:33:13Z TKSnaevarr 53243 1960952 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Markgreifinn af Salisbury | mynd = Robert Cecil - 3rd Marquess of Salisbury.jpg | myndatexti1 = Salisbury árið 1886. | titill= [[Forsætisráðherra Bretlands]] | stjórnartíð_start3 = 23. júní 1885 | stjórnartíð_end3 = 28. janúar 1886 | einvaldur3 = [[Viktoría Bretadrottning|Viktoría]] | forveri3 = [[William Ewart Gladstone]] | eftirmaður3 = [[William Ewart Gladstone]] | stjórnartíð_start2 = 25. júlí 1886 | stjórnartíð_end2 = 11. ágúst 1892 | einvaldur2 = [[Viktoría Bretadrottning|Viktoría]] | forveri2 = [[William Ewart Gladstone]] | eftirmaður2 = [[William Ewart Gladstone]] | stjórnartíð_start = 25. júní 1895 | stjórnartíð_end = 11. júlí 1902 | einvaldur = [[Viktoría Bretadrottning|Viktoría]]<br>[[Játvarður 7. Bretlandskonungur|Játvarður 7.]] | forveri = [[Archibald Primrose, 5. jarlinn af Rosebery|Jarlinn af Rosebery]] | eftirmaður = [[Arthur Balfour]] | fæddur = [[3. febrúar]] [[1830]] | fæðingarstaður = [[Hatfield]], [[Hertfordshire]], [[Bretland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1903|8|22|1830|2|3}} | dánarstaður = Hatfield, Hertfordshire, Bretlandi | þjóderni = [[Bretland|Breskur]] | maki = Georgina Alderson (gift 1857; látin 1899) | stjórnmálaflokkur = [[Íhaldsflokkurinn (Bretlandi)|Íhaldsflokkurinn]] | börn = Beatrix, Gwendolen, Fanny, James, William, [[Robert Cecil, 1. vísigreifinn Cecil af Chelwood|Robert]], Edward, Hugh |undirskrift = Robert Cecil, 3rd Marquess of Salisbury Signature.svg }} '''Robert Arthur Talbot Gascoyne-Cecil, 3. markgreifinn af Salisbury''' (3. febrúar 1830 – 22. ágúst 1903), kallaður '''Robert Cecil lávarður''' fyrir 1865 og '''Cranborne markgreifi''' frá júní 1865 til apríl 1868, var breskur stjórnmálamaður úr röðum [[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokksins]] sem var þrisvar [[forsætisráðherra Bretlands]], í alls rúmlega þrettán ár. Hann var síðasti forsætisráðherrann sem fór fyrir heilli ríkisstjórn úr lávarðadeild [[Breska þingið|breska þingsins]]. Sagnfræðingum kemur saman um að Salisbury hafi verið hæfur leiðtogi í utanríkismálum. Salisbury var hluti af landeignaraðlinum og kjörorð hans í stjórnmálum voru: „Allt sem gerist er til hins verra, og því er það okkur í hag að eins fátt gerist og hægt er.“<ref>{{cite book|author=Andrew Roberts|title=Salisbury: Victorian Titan|url=https://books.google.com/books?id=-ZU9rQ_BjVEC&pg=PT328|year=2012|publisher=Faber & Faber|page=328}}</ref> ==Æviágrip== Robert Arthur Talbot Gascoyne-Cecil fæddist í Hatfield þann 3. febrúar 1830. Hann hlaut sína fyrstu skólamenntun í [[Eton]] en útskrifaðist síðar úr [[Christ Church College]] í [[Oxford]].<ref name=svava>{{Tímarit.is|6863222|Salisbury lávarður|blað=Svava|útgáfudagsetning=1. október 1903|blaðsíða=100–107}}</ref> Hann var ekki elsti sonur foreldra sinna og átti því ekki von á að erfa aðalsnafnbót og eignir föður síns. Eftir að hafa lokið námi fór Cecil á heimshornaflakk og kom meðal annars til [[Ástralía|Ástralíu]], þar sem hann vann í gullgreftri.<ref name=svava/> Þegar Cecil sneri heim kvæntist hann Georginu Anderson í óþökk foreldra sinna. Cecil var kjörinn á þing fyrir Stamford-kjördæmi árið 1853, þá 23 ára gamall. Árið 1865 lést eldri bróðir hans og því varð Cecil fyrstur í erfðaröðinni að jarlstigninni Salisbury. Árið 1866 gaf [[Edward Smith-Stanley, 14. jarlinn af Derby|Derby lávarður]] Cecil sæti í ríkisstjórn sinni sem ríkisritari fyrir Indland. Tveimur árum síðar lést faðir hans og Robert Cecil varð þar með markgreifi af Salisbury. Sem slíkur hlaut hann einnig sæti á lávarðadeild breska þingsins, en hann var tregur til að yfirgefa neðri deildina þar sem honum fannst öll raunveruleg stjórnmálaumræða fara þar fram.<ref name=svava/> Salisbury sagði af sér sem Indlandsmálaráðherra árið 1867 þegar ríkisstjórnin samþykkti lög sem gáfu körlum úr verkamannastétt kosningarétt. Salisbury varð Indlandsmálaráðherra á ný í ríkisstjórn [[Benjamin Disraeli|Benjamins Disraeli]] árið 1874. Hungursneyð geisaði í Indlandi á meðan Salisbury gegndi því embætti en hann þótti sýna af sér hæfileika og dugnað með viðbrögðum sínum við hamförunum þótt hann ynni sér litla hylli eða vinsældir heima fyrir með þeim.<ref name=svava/> Hann var útnefndur utanríkisráðherra árið 1878 og lék lykilhlutverk á [[Berlínarfundurinn (1878)|Berlínarfundinum]] sama ár. Eftir ósigur Íhaldsmanna í þingkosningum árið 1880 og dauða Disraeli næsta ár gerðist Salisbury leiðtogi Íhaldsmanna á lávarðadeildinni. Hann varð forsætisráðherra árið 1885 þegar [[William Ewart Gladstone]], formaður Frjálslyndra, sagði af sér vegna misheppnaðrar tilraunar sinnar til að koma á írskri heimastjórn. Þegar Gladstone hafði lýst yfir stuðningi við írska heimastjórn hafði Salisbury lýst yfir andstöðu við frumvarpið, gengið í bandalag við Frjálslynda sambandssinna (klofning úr Frjálslynda flokknum) og unnið sigur í kosningunum árið 1886. Salisbury og Gladstone skiptust á því að fara með forsætisráðherraembættið mestallan níunda áratuginn og jafnan fór þá Salisbury einnig fyrir utanríkisráðuneytinu.<ref name=svava/> Salisbury var forsætisráðherra þar til Gladstone og Frjálslyndir mynduðu nýja stjórn með stuðningi írskra þjóðernissinna árið 1892 þrátt fyrir að sambandssinnar hefðu fengið flest atkvæði og flest þingsæti í kosningum þess árs. Frjálslyndir töpuðu þingkosningum árið 1895 og Salisbury varð enn á ný forsætisráðherra. Á síðustu ráðherratíð sinni leiddi hann Breta til [[Seinna Búastríðið|stríðs gegn Búum]] og vann annan kosningasigur árið 1900. Salisbury dró sig að mestu úr stjórnmálalífinu vegna hrakandi heilsu árið 1902 og eftirlét frænda sínum, [[Arthur Balfour]], forsætisráðherrastólinn. Salisbury lést ári síðar, árið 1903. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá = [[23. júní]] [[1885]]| til = [[28. janúar]] [[1886]]| fyrir = [[William Ewart Gladstone]] | eftir = [[William Ewart Gladstone]] | }} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá = [[25. júlí]] [[1886]]| til = [[11. ágúst]] [[1892]]| fyrir = [[William Ewart Gladstone]] | eftir = [[William Ewart Gladstone]] | }} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá = [[25. júní]] [[1895]]| til = [[11. júlí]] [[1902]]| fyrir = [[Archibald Primrose, 5. jarlinn af Rosebery|Jarlinn af Rosebery]] | eftir = [[Arthur Balfour]] | }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{DEFAULTSORT:Salisbury, Robert Gascoyne-Cecil}} {{fde|1830|1903|Salisbury, Robert Gascoyne-Cecil}} [[Flokkur:Breskir markgreifar]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Leiðtogar breska Íhaldsflokksins]] [[Flokkur:Utanríkisráðherrar Bretlands]] mm7pk8ce5dwrzh9fb9ae8isitqu0nzf 0 142647 1960919 1918144 2026-04-23T13:27:28Z TKSnaevarr 53243 1960919 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Spencer Perceval | mynd = Spencer Perceval.JPG | titill= [[Forsætisráðherra Bretlands]] | stjórnartíð_start = [[4. október]] [[1809]] | stjórnartíð_end = [[11. maí]] [[1812]] | einvaldur = [[Georg 3.]] | forveri = [[William Cavendish-Bentinck, 3. hertoginn af Portland|Hertoginn af Portland]] | eftirmaður = [[Robert Jenkinson, 2. jarlinn af Liverpool|Jarlinn af Liverpool]] | fæddur = [[1. nóvember]] [[1762]] | fæðingarstaður = [[Mayfair]], [[Middlesex]], [[England]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1812|5|11|1762|11|1}} | dánarstaður = [[Westminster]], [[Middlesex]], Englandi | þjóderni = [[Bretland|Breskur]] | maki = Jane Wilson | stjórnmálaflokkur = [[Torýar]] | börn = 13, þ. á m. Spencer og John | háskóli = [[Trinity College, Cambridge]] |undirskrift = Spencer Perceval Signature.svg }} '''Spencer Perceval''' (1. nóvember 1762 – 11. maí 1812) var breskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Bretlands frá október 1809 þar til hann var myrtur í maí 1812. Perceval er eini forsætisráðherra Bretlands sem hefur verið ráðinn af dögum. ==Æviágrip== Perceval var yngri sonur írsks jarls og hlaut menntun í Harrow-skóla og Trinity-háskóla í Cambridge. Hann stundaði laganám í Lincoln's Inn og vann sem málafærslumaður og í lögráðgjafaráði konungsins áður en hann hóf afskipti af stjórnmálum. Hann gekk á breska þingið fyrir Northampton-kjördæmi þegar hann var 33 ára. Perceval var stuðningsmaður [[William Pitt yngri|Williams Pitt]] og skilgreindi sjálfan sig ávallt sem „vin hr. Pitt“ frekar en sem eiginlegan [[Torýar|Torýa]]. Perceval var á móti því að kaþólikkar fengju full borgaraleg réttindi og að umbótum yrði komið á í breska þinginu. Hann studdi [[Napóleonsstyrjaldirnar|stríð Breta]] gegn [[Napóleon Bónaparte|Napóleon]] Frakkakeisara og að [[Þrælahald|þrælaverslunin]] á Atlantshafi yrði leyst upp. Perceval var á móti veiðum, fjárhættuspili og framhjáhaldi, drakk ekki eins mikið og flestir þingmenn á hans tíma, gaf rausnarlega af eigum sínum til góðgerðamála og eyddi miklum tíma með börnunum sínum þrettán. Eftir að Perceval hóf afskipti af stjórnmálum kleif hann fljótt upp metorðastigann. Hann var málafærslumaður ríkisins í ríkisstjórn [[Henry Addington]], fjármálaráðherra og þingleiðtogi á neðri deild þingsins í ríkisstjórn [[William Cavendish-Bentinck, 3. hertoginn af Portland|hertogans af Portland]], og varð loks forsætisráðherra í október árið 1809. Perceval var leiðtogi veikburða ríkisstjórnar og þurfti að fást við ýmis vandamál á ráðherratíð sinni, þar á meðal geðveiki [[Georg 3.|Georgs 3. konungs]], fjárhagskreppu og uppþot [[Lúddítar|Lúddíta]]. Perceval tókst að vinna bug á þessum kreppum, rak stríð Breta gegn Frökkum á Íbaríuskaga þrátt fyrir svartsýni stjórnarandstöðunnar, og vann stuðning [[Georg 4.|Georgs ríkisarfa og ríkisstjóra]]. Staða Perceval var orðin mun sterkari vorið 1812 þegar hann var skyndilega myrtur. ===Morðið á Spencer Perceval=== Þann 11. maí 1812 steig Perceval inn í anddyri neðri deildar breska þingsins. Maður steig fram, reiddi fram byssu og skaut forsætisráðherrann í brjóstkassann. Perceval hneig niður og mælti orð sem vitni heyrðu ýmist sem „morð!“ eða „Guð minn góður!“.<ref name=Gillen>Gillen, Mollie (1972), ''Assassination of the Prime Minister: The Shocking Death of Spencer Perceval'', London: Sidgwick and Jackson.</ref> Þetta voru lokaorð hans. Þegar Perceval var komið fyrir í næsta herbergi og hann lagður ofan á borð var hann meðvitundarlaus en púlsinn sló enn laust. Þegar skurðlæknir mætti á svæðið fáeinum mínútum síðar var púlsinn hættur að slá og Perceval var lýstur látinn.<ref name=Gray>Gray, Denis (1963), ''Spencer Perceval: The Evangelical Prime Minister, 1762–1812'', Manchester University Press.</ref> Í fyrstu óttuðust menn að morðið á Perceval væri byrjunin á uppreisn en brátt kom í ljós að morðinginn, sem reyndi ekki að flýja, hafði verið einn að verki. Morðinginn var kaupmaður að nafni John Bellingham, sem taldi sig hafa verið fangelsaðan án laga og réttlætis í Rússlandi og vildi fá sárabætur frá ríkisstjórninni.<ref name = Gillen/> Ríkisstjórnin hafði hafnað öllum kröfum hans þess efnis og því hafði Bellingham ræktað með sér ofsafengið hatur á forsætisráðherranum. Lík Perceval var flutt á [[Downingstræti 10]] þann 12. maí.<ref name=Gray/> Bellingham var sakfelldur fyrir morð þann 15. maí, daginn fyrir jarðarför Perceval, og dæmdur til dauða. Hann var hengdur þann 18. maí. Perceval var sjöundi sonur foreldra sinna og átti fjóra eldri bræður sem lifðu af bernsku sína, en jarlsnafnbót föður hans hlotnaðist einum af afkomendum hans snemma á tuttugustu öld. Afkomendur hans voru áfram jarlar af Egmont þar til ættkvísl þeirra dó út árið 2011. ==Heimild== * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Spencer Perceval | mánuðurskoðað = 15. mars | árskoðað = 2018}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá = [[4. október]] [[1809]]| til = [[11. maí]] [[1812]]| fyrir = [[William Cavendish-Bentinck, 3. hertoginn af Portland|Hertoginn af Portland]] | eftir = [[Robert Jenkinson, 2. jarlinn af Liverpool|Jarlinn af Liverpool]] | }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{fde|1762|1812|Perceval, Spencer}} {{DEFAULTSORT:Perceval, Spencer}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Myrtir ríkisstjórnarleiðtogar]] 436h1kemf7pm6vew77t4aby16hqy0zc 0 145529 1960961 1602067 2026-04-23T22:32:57Z Akigka 183 1960961 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = The larva and fly of the sheep-nostril-fly (Oestrus ovis). C Wellcome V0022564.jpg | image_caption = Fjárbrimsa, lirfa og fluga (''Oestrus ovis'') | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Liðdýr]] (''Arthropoda'') | subphylum = [[Sexfætlur]] (''Hexapoda'') | classis = [[Skordýr]] (''Insecta'') | subclassis = [[Vængberar]] (''Pterygota'') | superordo = [[Innvængjur]] (''Endopterygota'') | ordo = [[Tvívængjur]] (''Diptera'') | familia = [[Brimsa]] (''Oestridae'') | genus = ''[[Oestrus]]'' | species = '''''O. ovis''''' | binomial = ''Oestrus ovis'' | binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]] [[Systema Naturae|1758]]) }} '''Fjárbrimsa''' ([[fræðiheiti]]: ''Oestrus ovis'') er tegund sníkjuflugna af [[Brimsa|brimsuætt]]. Fjárbrimsan líkt og [[Rádýrabrimsa|rádýrabrimsan]] verpir á granir [[klaufdýr]]a, en fjárbrimsan herjar einkum á [[sauðkind]]ur. Lirfur hennar skríða inn um nasirnar og setjast þar að. Þessi fluga þekkist vel á [[Norðurlönd]]um og er alræmt meindýr á sauðfjárstofnum.<ref>{{cite journal|title=Farstynget - Oestrus ovis|journal=Svensk Veterinartidning|year=1976|volume=28|number=13/14|pages=614-615|author1=G. Holm|author2=A. Alderin|author3=C. Gyllerup}}</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Brimsur]] [[Flokkur:Sníkjudýr]] [[Flokkur:Meindýr]] ar7iumf77rqlyni5qnije0dsq20rl57 0 151652 1961024 1637046 2026-04-24T11:07:37Z TKSnaevarr 53243 1961024 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Hammurabi's_Babylonia_1.svg|thumb|right|Babýlónía á tímum Hammúrabis.]] '''Babýlónía''' var fornt ríki og menningarsvæði í [[Mesópótamía|Mesópótamíu]] þar sem nú er [[Írak]]. Ríkið var stofnað af [[akkadíska|akkadískumælandi]] [[Amorítar|Amorítum]] um 1894 f.Kr. í kringum bæinn [[Babýlon]]. Babýlon varð höfuðborg [[Fyrsta Babýlóníuveldið|Fyrsta Babýlóníuveldisins]] og ríkið stækkaði mjög í valdatíð [[Hammúrabi]]s á fyrri hluta 18. aldar f.Kr. Babýlónía átti oft í átökum við [[Assýría|Assýríu]] í norðri og [[Elam]] í austri. Eftir lát Hammúrabis minnkaði Babýlónía hratt og varð að smáríki. Síðasti Amorítakonungur Babýlóníu var [[Samsu-Ditana]] (1562–1531 f.Kr.). Honum var steypt af stóli eftir að Hittítar, undir stjórn [[Mursili 1.]], rændu borgina (um 1531 f.Kr. samkvæmt kenningunni um [[stutta tímatalið]]). Eftir rán borgarinnar tóku við yfirráð [[Kassítar|Kassíta]] og síðar [[Elamítar|Elamíta]]. [[Nebúkadnessar 1.]] rak Elamíta frá Babýlon. Um hundrað árum síðar féll Babýlónía í hendur [[Aramear|Arameum]] og [[Sutear|Suteum]] á flótta undan [[Bronsaldarhrunið|Bronsaldarhruninu]] í vestri. Babýlónía varð hluti af [[Nýja Assýríuveldið|Nýja Assýríuveldinu]] á 8. öld f.Kr. Á 7. öld f.Kr. hófst borgarastyrjöld innan Assýríu og Babýlónía gerði uppreisn undir stjórn [[Nabóplassar]]s sem stofnaði [[Nýja Babýlóníuveldið]]. [[Akkamenídaríkið]] lagði Babýlóníu undir sig árið 539 f.Kr. Síðar lagði [[Alexander mikli]] landið undir sig og stofnaði landstjóradæmið Babýlóníu. Síðar varð það hluti af [[Parþaveldið|Parþaveldinu]]. Eftir árið 226 var Mesópótamía undir samfelldum yfirráðum [[Sassanídar|Sassanída]] fram að [[landvinningar Araba|landvinningum Araba]] á 7. öld. {{stubbur}} [[Flokkur:Babýlónía| ]] [[Flokkur:Saga Íraks]] 7oy97iix9tsx6kyoogy1utfx8tuj71l 0 158141 1960957 1797112 2026-04-23T21:43:37Z Akigka 183 1960957 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Héraætt | image =Hase-19 DSC4508.jpg | image_caption = Brúnhéri | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'') | ordo = [[Héradýr]] (''Lagomorpha'') | familia = Héraætt (''Leporidae'') | familia_authority = [[Johann Fischer von Waldheim|Fischer de Waldheim]], 1817 | type_genus = ''[[Lepus]]'' | type_genus_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | subdivision_ranks = Ættkvíslir | subdivision = *''[[Pentalagus]]'' *''[[Bunolagus]]'' *''[[Nesolagus]]'' *''[[Romerolagus]]'' *''[[Brachylagus]]'' *''[[Sylvilagus]]'' *''[[Oryctolagus]]'' *''[[Poelagus]]'' *''[[Caprolagus]]'' *''[[Pronolagus]]'' *''[[Lepus]]'' *''†[[Aztlanolagus]]'' *''†[[Nuralagus]]'' }} '''Héraætt''' ([[Fræðiheiti]]: Leporidae) er ætt [[kanínur|kanína]] og [[hérar|héra]] og telur yfir 60 tegundir. Þær eru innlendar víða um heim en hafa til að mynda verið fluttar til Ástralíu og Íslands. Dýr af héraætt eru lítil eða meðalstór [[spendýr]] sem eru aðlöguð að ferðast hratt yfir. Afturfætur eru stórir með 4 tær en framfætur styttri með 5 tær. Eyru og augu eru stór og eru heyrn og sjón góð, sér í lagi nætursjón. Dýrin hafa tvær stórar og sterkar framtennur sem nýtast til að naga. Tegundir af héraætt eru jurtaætur og endurnýta saur sinn (éta). == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Leporidae}} {{Wikilífverur|Leporidae}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Hérar]] [[Flokkur:Kanínur]] [[Flokkur:Spendýr]] 38hyrx3np6grery9w63707077ns9z94 14 158517 1961025 1947992 2026-04-24T11:09:40Z TKSnaevarr 53243 1961025 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Forn-Grikkir]] [[Flokkur:Fornkonungar]] [[Flokkur:Konungar Grikklands]] lg15frqovba6agw96mrpxvms97yrs86 0 159519 1961027 1960198 2026-04-24T11:52:00Z Berserkur 10188 1961027 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Type O Negative in performance (Columbiahalle, Berlin - 15 June 2007).jpg|thumb|Type O Negative, Berlin , 2007.]] [[File:Type O Negative in performance (Gods of Metal, 30-06-2007) (2).jpg|250px|thumb|Type O Negative 2007]] '''Type O Negative''' var bandarísk [[gotneskt þungarokk|goth-þungarokk]]ssveit frá [[Brooklyn]], [[New York]]. Hún var stofnuð árið [[1989]] af [[Peter Steele]], Kenny Hickey, Josh Silver og Sal Abruscato. Trommarinn Johnny Kelly kom síðar í sveitina. Tónlistin var mörkuð af djúpri röddu Steele og þungum, hægum riffum. Sveitin naut vinsælda um miðjan 10. áratug 20. aldar og seldust plöturnar ''Bloody Kisses'' og ''October Rust'' vel. Tónlist hennar var spiluð á MTV, VH1 og greinar voru birtar í tímaritum á borð við Rolling Stone. Algeng yrkisefni sveitarinnar voru rómantík, þunglyndi og dauði. Miklir áhrifavaldar á hljómsveitina voru [[Bítlarnir]] og [[Black Sabbath]]. Grínuðust þeir með því að kalla sig ''The Drab Four'' (í stað ''The Fab Four'' eins og Bítlarnir voru kallaðir). Með andláti Pete Steele árið 2010 lögðu hinir meðlimirnir hljómveitina niður og hafa starfað fyrir ýmsar hljómsveitir síðan. Steele, sem var m.a. af norskum og íslenskum ættum, hannaði merki fyrir hljómsveitina og meðal annars [[Vínland]]sfána sem var grænn og með skandinavískum [[kross]]i (fáninn hefur síðan verið notaður af hvítum öfgamönnum). Nafnið ''Type O Negative'' kemur úr [[blóðflokkur|blóðflokki]] -O. ==Meðlimir== *Peter Steele – Söngur og bassi, (1989–2010) *Kenny Hickey – Gítar, söngur og bakraddir (1989–2010) *Josh Silver – Hljómborð, píanó og bakraddir (1989–2010) *Johnny Kelly – Trommur (1993–2010) ===Fyrrum meðlimur=== *Sal Abruscato – Trommur (1989–1993) ==Breiðskífur== *Slow, Deep and Hard (1991) *The Origin of the Feces (1992) *Bloody Kisses (1993) *October Rust (1996) *World Coming Down (1999) *Life Is Killing Me (2003) *Dead Again (2007) ==Tengill== *[https://www.allmusic.com/artist/type-o-negative-mn0000206465#biography TON á Allmusic] [[Flokkur:Bandarískar þungarokkshljómsveitir]] [[Flokkur:Stofnað 1989]] [[Flokkur:Lagt niður 2010]] 9nze8cm0fxoog938h67biqswyiywakd 1961029 1961027 2026-04-24T11:55:51Z Berserkur 10188 1961029 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Type O Negative in performance (Columbiahalle, Berlin - 15 June 2007).jpg|thumb|Type O Negative, Berlin , 2007.]] [[File:Type O Negative in performance (Gods of Metal, 30-06-2007) (2).jpg|250px|thumb|Type O Negative 2007]] '''Type O Negative''' var bandarísk [[gotneskt þungarokk|goth]]- og [[dómsdagsmálmur|dómsdagsþungarokk]]ssveit frá [[Brooklyn]], [[New York]]. Hún var stofnuð árið [[1989]] af [[Peter Steele]], Kenny Hickey, Josh Silver og Sal Abruscato. Trommarinn Johnny Kelly kom síðar í sveitina. Tónlistin var mörkuð af djúpri röddu Steele og þungum, hægum riffum. Sveitin naut vinsælda um miðjan 10. áratug 20. aldar og seldust plöturnar ''Bloody Kisses'' og ''October Rust'' vel. Tónlist hennar var spiluð á MTV, VH1 og greinar voru birtar í tímaritum á borð við Rolling Stone. Algeng yrkisefni sveitarinnar voru rómantík, þunglyndi og dauði. Miklir áhrifavaldar á hljómsveitina voru [[Bítlarnir]] og [[Black Sabbath]]. Grínuðust þeir með því að kalla sig ''The Drab Four'' (í stað ''The Fab Four'' eins og Bítlarnir voru kallaðir). Með andláti Pete Steele árið 2010 lögðu hinir meðlimirnir hljómveitina niður og hafa starfað fyrir ýmsar hljómsveitir síðan. Steele, sem var m.a. af norskum og íslenskum ættum, hannaði merki fyrir hljómsveitina og meðal annars [[Vínland]]sfána sem var grænn og með skandinavískum [[kross]]i (fáninn hefur síðan verið notaður af hvítum öfgamönnum). Nafnið ''Type O Negative'' kemur úr [[blóðflokkur|blóðflokki]] -O. ==Meðlimir== *Peter Steele – Söngur og bassi, (1989–2010) *Kenny Hickey – Gítar, söngur og bakraddir (1989–2010) *Josh Silver – Hljómborð, píanó og bakraddir (1989–2010) *Johnny Kelly – Trommur (1993–2010) ===Fyrrum meðlimur=== *Sal Abruscato – Trommur (1989–1993) ==Breiðskífur== *Slow, Deep and Hard (1991) *The Origin of the Feces (1992) *Bloody Kisses (1993) *October Rust (1996) *World Coming Down (1999) *Life Is Killing Me (2003) *Dead Again (2007) ==Tengill== *[https://www.allmusic.com/artist/type-o-negative-mn0000206465#biography TON á Allmusic] [[Flokkur:Bandarískar þungarokkshljómsveitir]] [[Flokkur:Stofnað 1989]] [[Flokkur:Lagt niður 2010]] df23yibzfdykbh5foyh9x2r67jgmwv7 0 168538 1960993 1951555 2026-04-24T07:13:35Z TKSnaevarr 53243 1960993 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Dalian | nafn_á_frummáli = 大连市 | tegund_byggðar = Borg og undirhéraðsborg | mynd = Xigang,_Dalian,_Liaoning,_China_-_panoramio_(18).jpg | mynd_texti = Frá Xigang hverfi sem er eitt sjö hverfa Dalian borgar. Árið 2020 bjuggu á stórborgarsvæði Dalian um 7,5 milljónir manna. | teiknibóla_kort = Kína | teiknibóla_kort_texti = Kort er sýnir staðsetningu Dalian-borgar í [[Liaoning]]-héraði í Kína. | hnit = {{Coord|38|54|N|121|36|E|type:adm2nd_region:CN-21_dim:128km|format=dms|display=it}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = {{CHN}} [[Kína]] | undirskipting_gerð1 = [[Héruð Kína|Hérað]] | undirskipting_nafn1 = [[Liaoning]] | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = 1899 | leiðtogi_titill = Flokksritari | leiðtogi_nafn = Tang Jun | leiðtogi_titill2 = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn2 = Wang Qiyao | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 13.743 | hæð_m = 29 | mannfjöldi_frá_og_með = 2020 | mannfjöldi_heild = 7450785<ref>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/china/liaoning/admin/|title=China: Liáoníng (Prefectures, Cities, Districts and Counties) - Population Statistics, Charts and Map}}</ref> | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | tímabelti = [[UTC+08:00]] | utc_hliðrun = | tímabelti_sumartími = | utc_hliðrun_sumartími = | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = 116000 | svæðisnúmer = 0411 | vefsíða = {{URL|http://www.dl.gov.cn}} }} [[File: Dalian,_China,_satellite_image,_LandSat-5,_2010-08-03.jpg |thumb|upright|Dalian og nágrenni séð frá Landsat 5 gervihnettinum í ágúst 2020.]] '''Dalian '''([[Kínverska|kínverska:]]'' 大连市 ; [[Pinyin|rómönskun:]] Dàlián)'' er stórborg í [[Kína|Alþýðulýðveldinu Kína]] staðsett í suðurhluta [[Liaoning]] héraðs, sem er í norðaustur Kína.<ref>{{cite web |url=http://www.docin.com/p-51864614.html |script-title=zh:中央机构编制委员会印发《关于副省级市若干问题的意见》的通知. 中编发[1995]5号 |script-website=zh:豆丁网 |trans-website=Douding network |date=19 February 1995 |access-date=28 May 2014 | language = zh-hans |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529084536/http://www.docin.com/p-51864614.html |archive-date=29 May 2014 }}</ref> Borgin er mikilvæg menningar-, iðnaðar-, viðskipta -, og samskiptamiðstöð. Árið 2020 bjuggu á stórborgarsvæði Dalian um 7,5 milljónir manna, sem gerir hana að annarri stærstu borg Liaoning héraðs á eftir höfuðborginni [[Shenyang]]. Dalian er á suðurodda Liaodong-skagans við [[Bóhaíhaf]] og [[Gulahaf]]. Þar er góð djúpsjávarhöfn sem jafnframt er nyrsta íslausa höfn Kína. Höfnin er notuð til viðskipta við lönd eins og [[Rússland]], [[Norður-Kórea|Norður]]<nowiki/>- og [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]] og [[Japan]]. == Saga == Vegna þess að hægt er að nota Dalian höfn allt árið tók [[rússneska keisaradæmið]] hana á sitt vald árið 1898 og byggði Síberíujárnbrautina allt til Dailan. Borgin tilheyrði því Rússum á árunum 1898 og 1905. Borgin varð aðalflotahöfn Rússa í [[Mansjúría|Mansjúríu]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1425788?iabr=on#page/n5/mode/2up|title=Morgunblaðið - Sunnudagsblað Morgunblaðsins (24.10.1971) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2022-07-17}}</ref> Í [[Stríð Rússlands og Japans|stríði Rússlands og Japans]] 1904–05 féll borgin undir undir [[Japanska keisaradæmið]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2294507?iabr=on#page/n1/mode/2up|title=Reykjavík - 38. tölublað (26.08.1904) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2022-07-17}}</ref> Réðu þeir henni frá 1905 til 1945 . Að lokinni [[Seinni heimsstyrjöldin|síðari heimsstyrjöld]] 1945 eftir sigur á Japan tóku [[Sovétríkin]] borgina yfir. Var það samkvæmt áformum sem [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|bandamenn]] höfðu samþykkt á Jaltaráðstefnunni.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1409367?iabr=on#page/n12/mode/2up|title=Morgunblaðið - 42. tölublað (20.02.1970) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2022-07-17}}</ref> Var síðar sérstakur samningur gerður milli [[Kína]] og [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] sem leyfði Sovétríkjunum að nota borgina sem flotastöð í tíu ár eftir lok styrjaldarinnar. Eftir það fór borgin aftur undir kínverskt fullveldi. == Nafngift == Bretar hertóku strandsvæði sem kennt er við Qingniwa á [[Liaoning]]<nowiki/>-skaga í [[Ópíumstríðin|seinna ópíumstríðinu]] árið 1858, en skiluðu því aftur til kínverskra yfirráða árið 1860. Flotahöfnin var síðar kennd á ensku ''„Port Arthur“'' eftir breska sjóðliðsforingjanum William Arthur, en Kínverjar kölluðu höfnina Lüshun. Borgin var áður þekkt sem Lüda eða Lüta. Undir rússneskri stjórn bar hún nafnið [[Artúrshöfn]] („Port Arthur“) ''([[rússneska]]: Порт-Артур)'', og undir japönskum yfirráðum nafnið Ryojun. Í íslenskum prentmiðlum á síðustu öld er gjarnar vísað til Artúrshafnar eða „Port Arthur“. Núverandi borg samanstendur af áður tveimur sjálfstæðum borgum Dalian og Lüshun, sem voru sameinaðar árið 1950 undir nafninu sem Lüda. Árið 1981 var nafnið Dalian tekið upp að nýju og Lüshun varð hverfi í borginni.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Dalian|title=Dalian {{!}} China {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2022-07-17}}</ref> == Lýðfræði == Árið 2020 þegar síðasta manntal var gert í Kína, var íbúafjöldi borgarkjarna Dalian 4.913.879 en íbúafjöldi undir lögsögu borgarinnar var 7.450.785.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.citypopulation.de/en/china/cities/|titill=CHINA: Provinces and Major Cities|höfundur=Thomas Brinkhoff|útgefandi=City Populations- https://www.citypopulation.de/|ár=2022|mánuðurskoðað=15. ágúst|árskoðað=2022}}</ref> == Atvinnuvegir == [[File:Jinzhou_Airport_Under_Construction.jpg|thumb|upright|Dalian Jinzhouwan alþjóðaflugvöllurinn í byggingu á landfyllingu. Hann er hannaður fyrir 70 milljónir farþega á ári og eina milljón tonna af vöruflutningum.]] Í Dalian borg hefur verið ör hagvöxtur allt frá 1950. Árið 1984 var Dalian útnefnd ein af „opnum“ borgum Kína í samræmi við frjálsari efnahagsstefnu landsins. Opnað var fyrir erlenda fjárfestingu, sem ýtti enn frekar undir framþróun borgarinnar.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Dalian|title=Dalian {{!}} China {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2022-07-17}}</ref> Í kjölfarið fjárfestu erlend fyrirtæki þar í framleiðslu. Japönsk fyrirtæki á borð við Canon, Mitsubishi Electric, Nidec, Sanyo Electric og Toshiba, buggðu þar upp starfssemi. Á eftir fylgdu fyrirtæki frá Suður Kóreu, Bandaríkjunum (Intel) og Evrópu (Pfizer). Borgin er nú mikil iðnaðarmiðstöð og þekkt fyrir fjölbreytni. Auk skipasmíði og smíði járnbrautavagna sem er fyrirferðamikil í borginni, eru þar framleiddar ýmsar vélar, rafeindatæki, efna-, olíu- og vefnaðarvara. Hátæknifyrirtæki hafa orðið þar sífellt mikilvægari. Kínverski bílsmiðurinn BYD einn söluhæsti rafbílasmiður heims hefur verksmiðjur í borginni.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/bill/frettir/2019/06/26/byd_a_toppinn/|title=BYD á toppinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-07-17}}</ref> Þar eru framleiddir rafknúnir strætisvagnar fyrirtækisins. Höfnin í Dalian er meðal þeirra stærstu í Kína og einn annasamasta höfn heims, með tengingar til 300 hafna 160 ríkja heims. Hún er einnig mikil miðstöð fiskveiða og sjávar. Borgin hefur haldið áfram sem mikilvæg járnbrautarstöð og er tengd með hraðbraut til Shenyang og þaðan til annarra svæðisbundinna miðstöðvar. Alþjóðaflugvöllurinn er með reglubundið flug til borga í Japan og Kóreu, sem og til annarra stórborga í Kína. Eldri flugvöllur borgarinnar sem byggður var 1927, kenndur við Dalian Zhoushuizi ''(IATA: DLC, ICAO: ZYTL)'' var ekki hannaður með 20 milljónir farþega í huga. Því er nýr flugvöllur Dalian Jinzhouwan alþjóðaflugvöllurinn ''(IATA: DLC; ICAO: ZYTL)'', sem er byggður á landfyllingu. Hann mun fyrst opna 2026 og er hannaður fyrir 70 milljónir farþega á ári og eina milljón tonna af vöruflutningum.<ref name=huang>{{cite web |url=http://news.carnoc.com/list/258/258692.html |script-title=zh:大连有望建大陆首个海上机场 机场选址金州湾 |author=Huang Fengtong |date=2013-08-09 |language=Chinese |work=Carnoc |access-date=2025-03-16 |archive-date=2023-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604184247/http://news.carnoc.com/list/258/258692.html |url-status=dead }}</ref> == Myndir == <gallery> Mynd:Dalian International Conference Center.jpg|<small>Alþjóðaráðstefnuhöll Dalian borgar.</small> Mynd:Xinghai Square .jpg|<small>Xinghai torg í Dalian er meðal stærstu borgartorga heims.</small> Mynd:Donggang Dalian.jpg|<small>Horft yfir Zhongshan hverfið í Dalian.</small> Mynd:青泥洼桥.JPG|<small>Qingniwaqiao verslunarhverfið í Dalian.</small> Mynd:Xinghai Square Station Platform 20190621.jpg|alt=Leið 1. í öflugu og nútímalegu kerfi snarlesta borgarinnar.|<small>Áfangastaður á Leið 1. í öflugu og nútímalegu kerfi snarlesta borgarinnar.</small> Mynd:Zhongshan_Square.jpg|alt=Viðskiptahverfið við Zhongshan torg í Dalian.|<small>Viðskiptahverfið við Zhongshan torg í Dalian.</small> Mynd:Dalian North Railway Station Interior.jpg|<small>Norðurlestarstöð Dalian borgar.</small> Mynd:Dalian Peking Opera House.JPG|<small>Pekíng óperuhúsið í Dalian.</small> Mynd:Donggang Dalian.jpg|<small>Donggang höfnin ('Austurhöfnin').</small> </gallery> <gallery></gallery> == Tengt efni == * [[Borgir Kína eftir fólksfjölda]] * [[Liaoning]] hérað í norðaustur Kína. * [[Shenyang]] höfuðborg Liaoning héraðs. ==Tilvísanir== {{Reflist|3}} [[Flokkur:Borgir í Kína]] 6zo9m83w5on4jg4e8k130xq8cp3s4y1 1960994 1960993 2026-04-24T07:14:12Z TKSnaevarr 53243 /* Saga */ 1960994 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Dalian | nafn_á_frummáli = 大连市 | tegund_byggðar = Borg og undirhéraðsborg | mynd = Xigang,_Dalian,_Liaoning,_China_-_panoramio_(18).jpg | mynd_texti = Frá Xigang hverfi sem er eitt sjö hverfa Dalian borgar. Árið 2020 bjuggu á stórborgarsvæði Dalian um 7,5 milljónir manna. | teiknibóla_kort = Kína | teiknibóla_kort_texti = Kort er sýnir staðsetningu Dalian-borgar í [[Liaoning]]-héraði í Kína. | hnit = {{Coord|38|54|N|121|36|E|type:adm2nd_region:CN-21_dim:128km|format=dms|display=it}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = {{CHN}} [[Kína]] | undirskipting_gerð1 = [[Héruð Kína|Hérað]] | undirskipting_nafn1 = [[Liaoning]] | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = 1899 | leiðtogi_titill = Flokksritari | leiðtogi_nafn = Tang Jun | leiðtogi_titill2 = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn2 = Wang Qiyao | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 13.743 | hæð_m = 29 | mannfjöldi_frá_og_með = 2020 | mannfjöldi_heild = 7450785<ref>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/china/liaoning/admin/|title=China: Liáoníng (Prefectures, Cities, Districts and Counties) - Population Statistics, Charts and Map}}</ref> | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | tímabelti = [[UTC+08:00]] | utc_hliðrun = | tímabelti_sumartími = | utc_hliðrun_sumartími = | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = 116000 | svæðisnúmer = 0411 | vefsíða = {{URL|http://www.dl.gov.cn}} }} [[File: Dalian,_China,_satellite_image,_LandSat-5,_2010-08-03.jpg |thumb|upright|Dalian og nágrenni séð frá Landsat 5 gervihnettinum í ágúst 2020.]] '''Dalian '''([[Kínverska|kínverska:]]'' 大连市 ; [[Pinyin|rómönskun:]] Dàlián)'' er stórborg í [[Kína|Alþýðulýðveldinu Kína]] staðsett í suðurhluta [[Liaoning]] héraðs, sem er í norðaustur Kína.<ref>{{cite web |url=http://www.docin.com/p-51864614.html |script-title=zh:中央机构编制委员会印发《关于副省级市若干问题的意见》的通知. 中编发[1995]5号 |script-website=zh:豆丁网 |trans-website=Douding network |date=19 February 1995 |access-date=28 May 2014 | language = zh-hans |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529084536/http://www.docin.com/p-51864614.html |archive-date=29 May 2014 }}</ref> Borgin er mikilvæg menningar-, iðnaðar-, viðskipta -, og samskiptamiðstöð. Árið 2020 bjuggu á stórborgarsvæði Dalian um 7,5 milljónir manna, sem gerir hana að annarri stærstu borg Liaoning héraðs á eftir höfuðborginni [[Shenyang]]. Dalian er á suðurodda Liaodong-skagans við [[Bóhaíhaf]] og [[Gulahaf]]. Þar er góð djúpsjávarhöfn sem jafnframt er nyrsta íslausa höfn Kína. Höfnin er notuð til viðskipta við lönd eins og [[Rússland]], [[Norður-Kórea|Norður]]<nowiki/>- og [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]] og [[Japan]]. == Saga == Vegna þess að hægt er að nota Dalian höfn allt árið tók [[rússneska keisaradæmið]] hana á sitt vald árið 1898 og byggði Síberíujárnbrautina allt til Dailan. Borgin tilheyrði því Rússum á árunum 1898 og 1905. Borgin varð aðalflotahöfn Rússa í [[Mansjúría|Mansjúríu]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1425788?iabr=on#page/n5/mode/2up|title=Morgunblaðið - Sunnudagsblað Morgunblaðsins (24.10.1971) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2022-07-17}}</ref> Í [[Stríð Rússlands og Japans|stríði Rússlands og Japans]] 1904–05 féll borgin undir undir [[Japanska keisaradæmið]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2294507?iabr=on#page/n1/mode/2up|title=Reykjavík - 38. tölublað (26.08.1904) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2022-07-17}}</ref> Réðu þeir henni frá 1905 til 1945 . Að lokinni [[Seinni heimsstyrjöldin|síðari heimsstyrjöld]] 1945 eftir sigur á Japan tóku [[Sovétríkin]] borgina yfir. Var það samkvæmt áformum sem [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|bandamenn]] höfðu samþykkt á [[Jaltaráðstefnan|Jaltaráðstefnunni]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1409367?iabr=on#page/n12/mode/2up|title=Morgunblaðið - 42. tölublað (20.02.1970) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2022-07-17}}</ref> Var síðar sérstakur samningur gerður milli [[Kína]] og [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] sem leyfði Sovétríkjunum að nota borgina sem flotastöð í tíu ár eftir lok styrjaldarinnar. Eftir það fór borgin aftur undir kínverskt fullveldi. == Nafngift == Bretar hertóku strandsvæði sem kennt er við Qingniwa á [[Liaoning]]<nowiki/>-skaga í [[Ópíumstríðin|seinna ópíumstríðinu]] árið 1858, en skiluðu því aftur til kínverskra yfirráða árið 1860. Flotahöfnin var síðar kennd á ensku ''„Port Arthur“'' eftir breska sjóðliðsforingjanum William Arthur, en Kínverjar kölluðu höfnina Lüshun. Borgin var áður þekkt sem Lüda eða Lüta. Undir rússneskri stjórn bar hún nafnið [[Artúrshöfn]] („Port Arthur“) ''([[rússneska]]: Порт-Артур)'', og undir japönskum yfirráðum nafnið Ryojun. Í íslenskum prentmiðlum á síðustu öld er gjarnar vísað til Artúrshafnar eða „Port Arthur“. Núverandi borg samanstendur af áður tveimur sjálfstæðum borgum Dalian og Lüshun, sem voru sameinaðar árið 1950 undir nafninu sem Lüda. Árið 1981 var nafnið Dalian tekið upp að nýju og Lüshun varð hverfi í borginni.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Dalian|title=Dalian {{!}} China {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2022-07-17}}</ref> == Lýðfræði == Árið 2020 þegar síðasta manntal var gert í Kína, var íbúafjöldi borgarkjarna Dalian 4.913.879 en íbúafjöldi undir lögsögu borgarinnar var 7.450.785.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.citypopulation.de/en/china/cities/|titill=CHINA: Provinces and Major Cities|höfundur=Thomas Brinkhoff|útgefandi=City Populations- https://www.citypopulation.de/|ár=2022|mánuðurskoðað=15. ágúst|árskoðað=2022}}</ref> == Atvinnuvegir == [[File:Jinzhou_Airport_Under_Construction.jpg|thumb|upright|Dalian Jinzhouwan alþjóðaflugvöllurinn í byggingu á landfyllingu. Hann er hannaður fyrir 70 milljónir farþega á ári og eina milljón tonna af vöruflutningum.]] Í Dalian borg hefur verið ör hagvöxtur allt frá 1950. Árið 1984 var Dalian útnefnd ein af „opnum“ borgum Kína í samræmi við frjálsari efnahagsstefnu landsins. Opnað var fyrir erlenda fjárfestingu, sem ýtti enn frekar undir framþróun borgarinnar.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Dalian|title=Dalian {{!}} China {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2022-07-17}}</ref> Í kjölfarið fjárfestu erlend fyrirtæki þar í framleiðslu. Japönsk fyrirtæki á borð við Canon, Mitsubishi Electric, Nidec, Sanyo Electric og Toshiba, buggðu þar upp starfssemi. Á eftir fylgdu fyrirtæki frá Suður Kóreu, Bandaríkjunum (Intel) og Evrópu (Pfizer). Borgin er nú mikil iðnaðarmiðstöð og þekkt fyrir fjölbreytni. Auk skipasmíði og smíði járnbrautavagna sem er fyrirferðamikil í borginni, eru þar framleiddar ýmsar vélar, rafeindatæki, efna-, olíu- og vefnaðarvara. Hátæknifyrirtæki hafa orðið þar sífellt mikilvægari. Kínverski bílsmiðurinn BYD einn söluhæsti rafbílasmiður heims hefur verksmiðjur í borginni.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/bill/frettir/2019/06/26/byd_a_toppinn/|title=BYD á toppinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-07-17}}</ref> Þar eru framleiddir rafknúnir strætisvagnar fyrirtækisins. Höfnin í Dalian er meðal þeirra stærstu í Kína og einn annasamasta höfn heims, með tengingar til 300 hafna 160 ríkja heims. Hún er einnig mikil miðstöð fiskveiða og sjávar. Borgin hefur haldið áfram sem mikilvæg járnbrautarstöð og er tengd með hraðbraut til Shenyang og þaðan til annarra svæðisbundinna miðstöðvar. Alþjóðaflugvöllurinn er með reglubundið flug til borga í Japan og Kóreu, sem og til annarra stórborga í Kína. Eldri flugvöllur borgarinnar sem byggður var 1927, kenndur við Dalian Zhoushuizi ''(IATA: DLC, ICAO: ZYTL)'' var ekki hannaður með 20 milljónir farþega í huga. Því er nýr flugvöllur Dalian Jinzhouwan alþjóðaflugvöllurinn ''(IATA: DLC; ICAO: ZYTL)'', sem er byggður á landfyllingu. Hann mun fyrst opna 2026 og er hannaður fyrir 70 milljónir farþega á ári og eina milljón tonna af vöruflutningum.<ref name=huang>{{cite web |url=http://news.carnoc.com/list/258/258692.html |script-title=zh:大连有望建大陆首个海上机场 机场选址金州湾 |author=Huang Fengtong |date=2013-08-09 |language=Chinese |work=Carnoc |access-date=2025-03-16 |archive-date=2023-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604184247/http://news.carnoc.com/list/258/258692.html |url-status=dead }}</ref> == Myndir == <gallery> Mynd:Dalian International Conference Center.jpg|<small>Alþjóðaráðstefnuhöll Dalian borgar.</small> Mynd:Xinghai Square .jpg|<small>Xinghai torg í Dalian er meðal stærstu borgartorga heims.</small> Mynd:Donggang Dalian.jpg|<small>Horft yfir Zhongshan hverfið í Dalian.</small> Mynd:青泥洼桥.JPG|<small>Qingniwaqiao verslunarhverfið í Dalian.</small> Mynd:Xinghai Square Station Platform 20190621.jpg|alt=Leið 1. í öflugu og nútímalegu kerfi snarlesta borgarinnar.|<small>Áfangastaður á Leið 1. í öflugu og nútímalegu kerfi snarlesta borgarinnar.</small> Mynd:Zhongshan_Square.jpg|alt=Viðskiptahverfið við Zhongshan torg í Dalian.|<small>Viðskiptahverfið við Zhongshan torg í Dalian.</small> Mynd:Dalian North Railway Station Interior.jpg|<small>Norðurlestarstöð Dalian borgar.</small> Mynd:Dalian Peking Opera House.JPG|<small>Pekíng óperuhúsið í Dalian.</small> Mynd:Donggang Dalian.jpg|<small>Donggang höfnin ('Austurhöfnin').</small> </gallery> <gallery></gallery> == Tengt efni == * [[Borgir Kína eftir fólksfjölda]] * [[Liaoning]] hérað í norðaustur Kína. * [[Shenyang]] höfuðborg Liaoning héraðs. ==Tilvísanir== {{Reflist|3}} [[Flokkur:Borgir í Kína]] 6wzcyo3oo0n87u5yiii109o853icvs5 0 169692 1960951 1886599 2026-04-23T21:00:22Z Icodense 50103 Freidrich → Friedrich 1960951 wikitext text/x-wiki '''Útópískur sósíalismi''' er hugtak sem er notað til að lýsa þeim hugmyndum sósíalískra hugsuða sem voru uppi á fyrri hluta 19 aldar. Í kjölfar iðnbyltingarinnar sem var kominn á fullt skrið í [[Bretland|Bretlandi]] og [[Frakkland|Frakklandi]] upp úr 1820 varð lífið erfitt og dapurt. Tækniframfarir og verksmiðjur juku framleiðslu langt umfram það sem hægt var áður en verksmiðjur þurfa vinnuafl sem oft var misþyrmt. Fullorðnir og börn unnu langa vinnudaga í erfiðum og hættulegum vinnuaðstæðum.<ref name=":1">{{Bókaheimild|titill=The worldy philosophers: The lives, times and ideas of the great economic thinkers, revised seventh edition|höfundur=Robert L. Heilbroner|útgefandi=Touchstone|ár=1999}}</ref> Verkalýðshreyfingar svo sem Lúddítahreyfingin í Bretlandi og Frakklandi sem var sterkust 1808-1820 reyndu að koma á breytingum með mótmælum og ofbeldi en hreyfingarnar voru bældar niður með hervaldi. Á eftir þeim komu verkalýðshreyfing [[Robert Owen|Robert Owens]] og Sáttmálahreyfingin ennþá síðar sem náðu kannski ekki öllum sínum markmiðum en þessar hreyfingar ýttu undir pólitíska vitund verkalýðsins í Bretlandi og Frakklandi.<ref>{{Bókaheimild|titill=An outline of the history of economic thought, second edition|höfundur=Ernesto Screpanti|höfundur2=Stefano Zamagni|útgefandi=Oxford university press|ár=2005}}</ref> Á þessari sturlungaöld verkalýðsins lögðu margir hugsuðir fram hugmyndir um hversu gott samfélagið gæti orðið. Menn sáu fyrir sér framtíð útópískra sósíalískra samfélaga, þar sem fátækt, neyð, misskiptingu og efnahagslegu óréttlæti hafði verið útrýmt. Framleiðsluþættirnir skyldu vera í almannaeign og notaðir í almannaþágu. Einn mikilvægasti munur útópísku sósíalistanna og síðari [[Sósíalismi|sósíalista]], [[Stjórnleysisstefna|anarkista]] og [[Marxismi|marxista]] er að útópískir sósíalistar höfnuðu stéttabaráttu og byltingu sem leið að markmiðum sínum. Í staðinn sáu þeir fyrir sér að framtíðarríkið myndi vaxa af sjálfu sér innan ríkjandi þjóðfélagskerfis, t.d. í formi fyrirmyndarsamfélaga á borð við þau sem sósíalistar á borð við Robert Owen reyndi að koma á fót í Bretlandi og [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Owen og fleiri reyndu að stofna fyrirmyndarsamfélög þar sem siðferðilegir og efnahagslegir yfirburðir sameignar- eða samvinnusamfélaga þeirra áttu að vera slíkir að allir skynsamir menn myndu taka upp hætti þeirra og allt samfélagið þannig hægt og rólega umbreytast af sjálfu sér.<ref name=":1" /> Útópískur sósíalismi, og þá sérstaklega hugmyndir Owen og Saint-Simon, höfðu mikil áhrif á ýmsa frjálslynda og sósíalíska hugsuði 19. aldar. == Helstu hugsuðir útópísks sósíalisma == Útópísku sósíalistarinr vor sammála um böl samtímans og meðalið við því í stóru dráttunum. Á hinn bóginn munaði þeim oft í smáatriðunum og hver spekingur setti sína eigin aðferðafræði fram. Hér eru hugmyndir og gjörðir helstu hugsuða útópísk sósíalisma í hnotskurn. === Robert Owen === ''Aðalgrein:'' [[Robert Owen]] Robert Owen stofnaði vefnaðarverksmiðju í New Lanark í [[Skotland|Skotlandi]] sem var bæði rekin á sanngjarnan og siðferðislegan hátt og skilaði inn hagnaði, andstætt væntingum samtímamanna hans. Owen fór vel með verkafólk sitt og sá til þess að það bjó við góðar aðstæður og að börn þeirra gengu í skóla. New Lanark varð heimsfrægt en fá fyrirtæki tóku upp þessa góðu siði Owens. En Owen far fullviss um að fordæmi New Lanark mætti færa yfir á samfélagið í heildina og reyndi fyrst að sannfæra Bresku ríkisstjórnina um að stofna fleiri slík fyrirmyndarsamfélög, eða samvinnuþorp, sem var hafnað vegna gífurlegs kostnaðar. Eftir það seldi Owen New Lanark og reyndi að stofna samvinnuþorp í Bandaríkjunum og fjárfesti megnið af aleigunni í verkefnið. Tilraunin gekk ekki upp og entist í ekki nema tvö ár. Owen fór heim til Bretlands og reyndi að koma á fót allsherjar verkalýðsfélagi sem leystist fljótt upp en það greiddi leið fyrir atlögur seinni tíma og hafði mikil áhrif á þróun sáttmálahreyfingunnar.<ref name=":1" /> === Charles Fourier === ''Aðalgrein:'' [[Charles Fourier]] Charles Fourier lagði fram mjög róttæka og útópíska samfélagsskiptingu í samhljómum við alheiminn, eins og hann leit á það. Samfélaginu skyldi skipta í breiðfylkingar (fr. ''phalanstéres)'' sem væru nokkurskonar þorp samvinnuframleiðslu. Þessi smásamfélög skyldu vera í einni stórri byggingu á við hótel og skyldi vera stéttaskipt eftir hæðum, þeir sem þénuðu mest bjyggu efst og þeir sem þérnuðu minnst bjyggu neðst. Fourier lofaði gífurlegri framleiðslu og hagnaði með slíkri samfélagsskipan án þess að leggja til nein gögn þess til stuðnings.<ref name=":1" /> === Henri de Saint-Simon === ''Aðalgrein:'' [[Claude Henri de Rouvroy, Comte de Saint-Simon]] Samkvæmt Saint-Simon er kjarni samfélagsins verkamaðurinn og þaðan af ætti afrakstur samfélagsins að renna til hans. Ágóði framleiðslu og þjóðar ætti að deila samkvæmt hversu mikið menn leggja sitt af mörkum. Þar að auki ætti að stjórna samfélaginu eins og einni stórri verksmiðju, stjórnmál skyldu vera hagfræðileg í sniði en ekki pólitísk. En Saint-Simon lagði ekki fram neina aðferð til að skipa samfélaginu eftir þessum hugmyndum.<ref name=":1" /> == Gagnrýni á útópískan sósíalisma == [[Karl Marx]] og [[Friedrich Engels]] voru fyrstu fræðimennirnir til þess að nota hugtakið útópískur sósíalismi og skilgreindu þeir það í skrifum sínum. Marx notaði fyrst hugtakið í ritinu “Miskunnarlaus gagnrýni á allt," ''For a Ruthless Criticism of Everything'' (1843). Síðar notuðu Marx og Engels hugtakið í [[Kommúnistaávarpið|Kommúnistaávarpinu]] (1848) og að lokum krufði Engels muninn á bók sem kallaðist Sósíalismi: Útópískur og Vísindalegur.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.marxists.org/archive/marx/works/1880/soc-utop/ch01.htm|title=Socialism: Utopian and Scientific (Chpt. 1)|website=www.marxists.org|access-date=2022-09-23}}</ref> Í skrifum sínum lögðu þeir áherslu á að kenningar útópísks sósíalisma skorti vísindalega greiningu á kapítalísku þjóðskipulagi, þær væru aðeins hugmyndir um hvaða markmiði ætit að stefna að, en ekki hvernig nálgast ætti markmiðið.<ref>{{Cite web|url=https://www.marxists.org/archive/marx/works/1848/communist-manifesto/ch03.htm|title=Communist Manifesto (Chapter 3)|website=www.marxists.org|access-date=2022-09-23}}</ref> Til þess að uppræta tátækt og efnahagslegu óréttlæti þyrfti að gjörbreyta samfélagsgerðinni. Engels sagði að því lengur sem hann velti fyrir sér hugmynd útópískra sósíalista um að þetta myndi gerast að sjálfu sér, þökk sé skynsemi og rökhugsun, því sannfærðari væri hann um að hugmyndir þeirra væru hreinir draumórar.<ref name=":0" /> Hugtakið útópískur sósíalismi var notað í niðrandi merkingu af marxistum, sem lögðu áherslu á að kenningar þeirra væru heimspekilegar vangaveltur, ólíkt vísindalegri aðferð Marx, sem greindi hagkerfi kapítalismans með skipulegum hætti og með greiningartækjum hagfræðinnar í stað gildisdóma og siðferðilegra mælikvarða. Hugmyndir útópískra sósíalista voru þó ekki jafn draumórakenndar eða rómantískar og margir síðari tíma gagnrýnendur vildu meina, heldur lögðu þeir flestir áherslu á mikilvægi vísinda og sérfræðinga í framtíðarríkinu, og gerðu þó skrif þeirra um efnahagsmál hafi ekki verið jafn formleg og greiningar Marx og klassískra hagfræðinga 19 aldar, settu þeir fram skipulega gagnrýni á iðnbyltinguna sem var þá að ganga yfir Evrópu. Að lokum má taka undir það sem Robert Heilbroner skrifaði, að nálgun útópískra sósíalista til að hrinda hugmyndum sínum í framkvæmd hafi verið mjög gölluð. Útópísku sósíalistarnir höfðuðu til efri stéttanna til að gera hugmyndir sínar að veruleika. Efri stéttirnar höfðu kannski valdið til að gera tilraun til útópíusamfélaga sem þessir spekingar lögðu til en þeir höfðu ekki hvatann til þess. Owen höfðaði í fyrstu til Bresku ríkisstjórnarinnar til að stofna fyrirmyndarsamfélagið sitt en því var neitað. Fourier auglýsti og beið árum saman eftir fjármagni til að hrinda sínum hugmyndum í verk en enginn fjármagnseigandi bauð sig fram.<ref name=":1" /> Marx orðar það svo að útópísku sósíalistarnir vildu breyta samfélaginu með því að byggja utan um það en ekki efla verkalýðsstéttina eins og hann taldi þörfina vera.<ref>{{Bókaheimild|titill=Kommúnistaávarpið|höfundur=Karl Marx|höfundur2=Friedrich Engels|ár=1848}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Sósíalismi]] 3w7za9ginuxzq1e5zuegdm8iaqe7k9x 0 172345 1960971 1794274 2026-04-23T23:19:14Z Berserkur 10188 1960971 wikitext text/x-wiki [[Mynd:HF2023Riverside 8.jpg|thumb|Riverside (2023)]] [[Mynd:Riverside (band) 1.jpg|thumb|Riverside, 2009.]] '''Riverside''' er [[framsækið rokk|framsækin rokk]] og [[framsækið þungarokk|þungarokk]]ssveit frá [[Varsjá]], Póllandi, sem stofnuð var árið 2001. Tónlist þeirra hefur verið í ætt við t.d. [[Porcupine Tree]], [[Pain of Salvation]] og [[Dream Theater]]. Stíllinn hefur verið allt frá þungum, flóknum og löngum lagasmíðum yfir í léttara og einfaldara efni. Önnur plata þeirra, ''Second Life Syndrome'' (2005) vakti athygli og var gefin út af hinni virtu Inside Out útgáfu. Hljómsveitin varð fyrir áfalli þegar gítarleikarinn Piotr Grudziński varð bráðkvaddur árið 2016 en hélt áfram sínu striki. <ref>[https://www.allmusic.com/artist/mn0000812061 Riverside] Allmusic</ref> Áratug síðar hætti söngvarinn Mariusz Duda vegna ágreinings. <ref>[https://metalinjection.net/news/breakups/mariusz-duda-quits-riverside-citing-internal-tensions-doesnt-see-the-band-continuing-without-him MARIUSZ DUDA Quits RIVERSIDE Citing Internal Tensions, Doesn't See The Band Continuing Without Him] Metal Injection, sótt 23. apríl 2026</ref> ==Meðlimir== *Piotr Kozieradzki – Trommur og ásláttur (2001–) *Michał Łapaj – Hljómborð og bakraddir (2003–) *Maciej Meller – Gítar (2020– tónleikameðlimur 2017–2020) ==Fyrrum meðlimir== *Mariusz Duda – Söngur, bassi, kassagítar (2001–2026), gítar (2016–2020) *Piotr Grudziński – Gítar (2001–2016) *Jacek Melnicki – Hljómborð (2001–2003) ==Skífur== ===Breiðskífur=== *Out of Myself (2003) *Second Life Syndrome (2005) *Rapid Eye Movement (2007) *Anno Domini High Definition (2009) *Shrine of New Generation Slaves (2013) **Love, Fear and the Time Machine (2015) *Wasteland (2018) *ID Entity (2023) ==Stuttskífur== *Voices in My Head (2005) *Memories in My Head (2011) *Acoustic Session (2019) ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Pólskar hljómsveitir]] [[Flokkur:Pólskar þungarokkssveitir]] {{s|2001}} 1bcxjw1lc7nba8uvx1bfefsyrxrvpco 0 175676 1961014 1960152 2026-04-24T10:45:47Z ~2026-24945-16 115853 /* A */ 1961014 wikitext text/x-wiki {{færa| Á Wikiquote}} Eftirfarandi er listi yfir íslenska málshætti: == A == * Að heita sverrir þíðir að þú sért perri * Að hika er sama og að tapa * Að tala er silfur, en að þegja er gull * Af misjöfnu þrífast börnin best * Allar gjafir þiggja laun * Aldrei er góð vísa of oft a liðna stund * Allir brosa á sama tungumáli * Allir eru skyldir sjálfum sér * Allt er hey í harðindum * Allt er vænt sem vel er grænt * Allt er þegar þrennt er * Allt vill lifa * Allur er varinn góður. * Andri er góður strákur sem kann að hlíða. == Á == * Á heimahaug er haninn frakkastur * Á morgun segir sá lati * Árinni kennir illur ræðari * Ást hylur lýti * Ástarhugir oftast saman rata == B == * Barnið vex en brókin ekki * Batnandi manni er best að lifa * Ber er hver að baki nema sér bróður eigi * Betra er autt rúm en illa skipað * Betra er að iðja en biðja * Betra er fylgi en fjölmenni * Betra er seint en aldrei * Betra er yndi en auður * Betri er hálfur skaði en allur * Betri er krókur en kelda * Binni binn er intómt drasl * Betri er mánudagshnerri en móðurkoss * Betur má ef duga skal * Betur sjá augu en auga * Blessun fylgir barni hverju * Binni binn er intómt drasl * Blindur er hver í sjálfs síns sök * Bragð er að þá barnið finnur * Bráð er barnalundin * Brennt barn forðast eldinn * Brjóta skal bein til mergjar * Bylur hæst í tómri tunnu == D == * Dagur og nótt bíða ekki eftir neinum * Dramb er falli næst * Drjúg eru morgunverkin * Dropinn holar harðan stein == E == * Eftir höfðinu dansa limirnir * Eigi er sopið þó í ausuna sé komið * Eitt barn sem ekkert, tvö sem tíu * Engin er verri þó hann sé perri * Ein syndin bíður annari heim * Einhversstaðar verða vondir að vera * Eins dauði er annars brauð * Ekkert er fullreynt í fyrsta sinn * Ekki er allt gull sem glóir * Ekki er ráð nema í tíma sé tekið * Ekki sér á svörtu * Ekki skal lengi lítils bíða * Ekki verður bókvitið í askanna látið * Engar fréttir eru góðar fréttir * Engin er rós án þyrna * Enginn er annars bróðir í leik * Enginn er verri þó hann vökni * Enginn fær ófreistað * Enginn kann tveimur herrum að þjóna * Enginn má við margnum * Enginn veit í annars brjóst * Enginn veit sína æfina fyrr en öll er * Enginn verður ágætur af engu * Enginn verður óbarinn biskup * Engum er alls varnað == F == * Fall er fararheill * Fátt segir af einum * Fleira verður að gera en gott þykir * Flýtur á meðan ekki sekkur * Fjarlægðin gerir fjöllin blá * Frelsi er fé betra * Fullreynt er í fjórða sinn * Fyrr er fullt en út af flóir * Fyrra verkið vinnur hið síðara * Fyrst er allt frægast == G == * Gleymt er þá gleypt er * Glöggt er gests augað * Græddur er geymdur eyri * Gæfa fylgir djörfum * Guðmar skal ekki fótin hafa == H == * Halur er heima hver<ref>Hávamál</ref> * Hálfnað er verk þá hafið er * Hált er heimsglysið * Heima er best * Hlátur lengir lífið * Huggun er manni mönnum af * Hugur ræður hálfum sigri * Hugurinn ber mann hálfa leið * Hvað ungur nemur gamall temur * Hver er sinnar gæfu smiður * Hver er sínum hnútum kunnugastur * Hver hefur sinn djöful að draga * Hver hefur sýna byrði að bera * Hverjum þykir sinn fugl fagur == I == * Illur á ills von * Illu er best af lokið == Í ' == * Í upphafi skyldi endinn skoða == J == * Jafnan er hálfsögð sagan, ef einn segir * Járnið skal hamra á meðan það er heitt * Jöfnuður góður allur er == K == * Kapp er best með forsjá * Kemst þó hægt fari * Koma dagar koma ráð * Kólnar heitt, ef kalt blæs á * Kóngur er hver af klæðunum * Kóngur í dag. Dauður á morgun * Krókur á móti bragði * Krummi verður ei hvítur þótt hann baði sig * Kurteisi kostar ekkert * Kærleikurinn er kröfuhæstur == L == * Lengi getur vont versnað * Lengi lifir í góðum glæðum * Lengi lifir í kolunum * Lengi tognar hrátt skinn * Leynist straumur í lygnu vatni * Litlu má með ljúfum skipta * Lífið er núna * Líkur sækir líkan heim * Lærdómstími æfin er * Löngum hlær lítið vit * Lifir eik þótt laufin fjúki * Lærður nærri getur, reyndur veit þó betur. == M == * Maður er manns gaman * Margt er í hjónahjali * Margt smátt gerir eitt stórt * Margt þarf búmaðurinn bandið * Margur er knár þó hann sé smár * Margur heldur mig sig * Margur hyggur auð í annars garð * Margur verður af aurum api * Mjúk er móðurhöndin * Morgunstund gefur gull í mund == N == * Nauðsyn brýtur lög * Náttúran er náminu ríkari * Neyðin kennir naktri konu að spinna * Nú er það af sem áður var * Nýir vendir sópa best == O == * Oft er flagð undir fögru skinni * Oft er misjafn sauður í mörgu fé * Oft ilmar eitruð rós * Oft kemur góður þá getið og illur þá um er rætt * Oft má satt kyrrt liggja * Oft veltir lítil þúfa þungu hlassi == Ó == * Ófróður er sá sem einskis spyr * Óttinn drepur ekki dauðann == P == * Prýðir bætandi hönd * Pussyclat ud == R == * Raun er að vera rassvotur * Ragur er sá sem við rassinn glímir * Rúsínan í pylsuendanum == S == * Samtal er sorgarléttir * Sá á fund sem finnur * Sá á kvölina sem á völina * Sá einn veit sem reynir * Sá hlær best sem síðast hlær * Sá kennir öðrum vaðið sem undan ríður * Sá vægir sem vitið hefur meira * Sjaldan er ein báran stök * Sjaldan er sama typpið of oft sogið * Sjaldan fellur eplið langt frá eikinni * Sjaldséðir eru hvítir hrafnar * Sjaldan veldur einn, þá tveir deila * Sjálfan sækir háðið heim * Sjón er sögu ríkari * Skammt er á milli skeggs og höku * Svo ergist hver sem hann eldist == T == * Taka skal viljann fyrir verkið * Tekst þá tveir vilja * Tíminn læknar öll sár * Tómir vagnar skrölta mest * Tvisvar verður gamall maður barn * Tvisvar verður sá feginn sem á steininn sest == U == * Umgengni lýsir innri manni * Unnin verk verða ekki aftur tekin * Una augu meðan horfa == Ú == * Úti er þraut þá unnin er == V == * Valt er völubeinið * Verkið lofar meistarann * Vogun vinnur og vogun tapar == Þ == * Það mæla börn, sem vilja * Þeir skora sem þora * Þegar ein báran rís er önnur vís * Þeir fiska sem róa * Þeir sletta skyrinu sem eiga það * Þjóð veit þá þrír vita * Þolinmæðin þrautir vinnur allar * Þröngt mega sáttir sitja * Þungt er þegjandi böl == Æ == * Æ sér gjöf til gjalda * Ærlegt líf er sjálfsvaldi * Ærslafull er æskan == Ö == * Öl er innri maður * Öl kætir, öl grætir * Öll er neyðin nöpur * Öll él birtir um síðir * Öll vötn renna til sjávar * Öllu gamni fylgir nokkur alvara * Öllu má ofbjóða * Örskamt er öfganna milli == Ytri tenglar == * [https://tilvitnun.is/malshaettir Íslenskir málshættir] 1g2efbwmlxxoi4hh5tzzoahpf4rpkm1 1961015 1961014 2026-04-24T10:47:26Z ~2026-24945-16 115853 /* P */ 1961015 wikitext text/x-wiki {{færa| Á Wikiquote}} Eftirfarandi er listi yfir íslenska málshætti: == A == * Að heita sverrir þíðir að þú sért perri * Að hika er sama og að tapa * Að tala er silfur, en að þegja er gull * Af misjöfnu þrífast börnin best * Allar gjafir þiggja laun * Aldrei er góð vísa of oft a liðna stund * Allir brosa á sama tungumáli * Allir eru skyldir sjálfum sér * Allt er hey í harðindum * Allt er vænt sem vel er grænt * Allt er þegar þrennt er * Allt vill lifa * Allur er varinn góður. * Andri er góður strákur sem kann að hlíða. == Á == * Á heimahaug er haninn frakkastur * Á morgun segir sá lati * Árinni kennir illur ræðari * Ást hylur lýti * Ástarhugir oftast saman rata == B == * Barnið vex en brókin ekki * Batnandi manni er best að lifa * Ber er hver að baki nema sér bróður eigi * Betra er autt rúm en illa skipað * Betra er að iðja en biðja * Betra er fylgi en fjölmenni * Betra er seint en aldrei * Betra er yndi en auður * Betri er hálfur skaði en allur * Betri er krókur en kelda * Binni binn er intómt drasl * Betri er mánudagshnerri en móðurkoss * Betur má ef duga skal * Betur sjá augu en auga * Blessun fylgir barni hverju * Binni binn er intómt drasl * Blindur er hver í sjálfs síns sök * Bragð er að þá barnið finnur * Bráð er barnalundin * Brennt barn forðast eldinn * Brjóta skal bein til mergjar * Bylur hæst í tómri tunnu == D == * Dagur og nótt bíða ekki eftir neinum * Dramb er falli næst * Drjúg eru morgunverkin * Dropinn holar harðan stein == E == * Eftir höfðinu dansa limirnir * Eigi er sopið þó í ausuna sé komið * Eitt barn sem ekkert, tvö sem tíu * Engin er verri þó hann sé perri * Ein syndin bíður annari heim * Einhversstaðar verða vondir að vera * Eins dauði er annars brauð * Ekkert er fullreynt í fyrsta sinn * Ekki er allt gull sem glóir * Ekki er ráð nema í tíma sé tekið * Ekki sér á svörtu * Ekki skal lengi lítils bíða * Ekki verður bókvitið í askanna látið * Engar fréttir eru góðar fréttir * Engin er rós án þyrna * Enginn er annars bróðir í leik * Enginn er verri þó hann vökni * Enginn fær ófreistað * Enginn kann tveimur herrum að þjóna * Enginn má við margnum * Enginn veit í annars brjóst * Enginn veit sína æfina fyrr en öll er * Enginn verður ágætur af engu * Enginn verður óbarinn biskup * Engum er alls varnað == F == * Fall er fararheill * Fátt segir af einum * Fleira verður að gera en gott þykir * Flýtur á meðan ekki sekkur * Fjarlægðin gerir fjöllin blá * Frelsi er fé betra * Fullreynt er í fjórða sinn * Fyrr er fullt en út af flóir * Fyrra verkið vinnur hið síðara * Fyrst er allt frægast == G == * Gleymt er þá gleypt er * Glöggt er gests augað * Græddur er geymdur eyri * Gæfa fylgir djörfum * Guðmar skal ekki fótin hafa == H == * Halur er heima hver<ref>Hávamál</ref> * Hálfnað er verk þá hafið er * Hált er heimsglysið * Heima er best * Hlátur lengir lífið * Huggun er manni mönnum af * Hugur ræður hálfum sigri * Hugurinn ber mann hálfa leið * Hvað ungur nemur gamall temur * Hver er sinnar gæfu smiður * Hver er sínum hnútum kunnugastur * Hver hefur sinn djöful að draga * Hver hefur sýna byrði að bera * Hverjum þykir sinn fugl fagur == I == * Illur á ills von * Illu er best af lokið == Í ' == * Í upphafi skyldi endinn skoða == J == * Jafnan er hálfsögð sagan, ef einn segir * Járnið skal hamra á meðan það er heitt * Jöfnuður góður allur er == K == * Kapp er best með forsjá * Kemst þó hægt fari * Koma dagar koma ráð * Kólnar heitt, ef kalt blæs á * Kóngur er hver af klæðunum * Kóngur í dag. Dauður á morgun * Krókur á móti bragði * Krummi verður ei hvítur þótt hann baði sig * Kurteisi kostar ekkert * Kærleikurinn er kröfuhæstur == L == * Lengi getur vont versnað * Lengi lifir í góðum glæðum * Lengi lifir í kolunum * Lengi tognar hrátt skinn * Leynist straumur í lygnu vatni * Litlu má með ljúfum skipta * Lífið er núna * Líkur sækir líkan heim * Lærdómstími æfin er * Löngum hlær lítið vit * Lifir eik þótt laufin fjúki * Lærður nærri getur, reyndur veit þó betur. == M == * Maður er manns gaman * Margt er í hjónahjali * Margt smátt gerir eitt stórt * Margt þarf búmaðurinn bandið * Margur er knár þó hann sé smár * Margur heldur mig sig * Margur hyggur auð í annars garð * Margur verður af aurum api * Mjúk er móðurhöndin * Morgunstund gefur gull í mund == N == * Nauðsyn brýtur lög * Náttúran er náminu ríkari * Neyðin kennir naktri konu að spinna * Nú er það af sem áður var * Nýir vendir sópa best == O == * Oft er flagð undir fögru skinni * Oft er misjafn sauður í mörgu fé * Oft ilmar eitruð rós * Oft kemur góður þá getið og illur þá um er rætt * Oft má satt kyrrt liggja * Oft veltir lítil þúfa þungu hlassi == Ó == * Ófróður er sá sem einskis spyr * Óttinn drepur ekki dauðann * Óskarítos dorítos. == P == * Prýðir bætandi hönd * Pussyclat ud == R == * Raun er að vera rassvotur * Ragur er sá sem við rassinn glímir * Rúsínan í pylsuendanum == S == * Samtal er sorgarléttir * Sá á fund sem finnur * Sá á kvölina sem á völina * Sá einn veit sem reynir * Sá hlær best sem síðast hlær * Sá kennir öðrum vaðið sem undan ríður * Sá vægir sem vitið hefur meira * Sjaldan er ein báran stök * Sjaldan er sama typpið of oft sogið * Sjaldan fellur eplið langt frá eikinni * Sjaldséðir eru hvítir hrafnar * Sjaldan veldur einn, þá tveir deila * Sjálfan sækir háðið heim * Sjón er sögu ríkari * Skammt er á milli skeggs og höku * Svo ergist hver sem hann eldist == T == * Taka skal viljann fyrir verkið * Tekst þá tveir vilja * Tíminn læknar öll sár * Tómir vagnar skrölta mest * Tvisvar verður gamall maður barn * Tvisvar verður sá feginn sem á steininn sest == U == * Umgengni lýsir innri manni * Unnin verk verða ekki aftur tekin * Una augu meðan horfa == Ú == * Úti er þraut þá unnin er == V == * Valt er völubeinið * Verkið lofar meistarann * Vogun vinnur og vogun tapar == Þ == * Það mæla börn, sem vilja * Þeir skora sem þora * Þegar ein báran rís er önnur vís * Þeir fiska sem róa * Þeir sletta skyrinu sem eiga það * Þjóð veit þá þrír vita * Þolinmæðin þrautir vinnur allar * Þröngt mega sáttir sitja * Þungt er þegjandi böl == Æ == * Æ sér gjöf til gjalda * Ærlegt líf er sjálfsvaldi * Ærslafull er æskan == Ö == * Öl er innri maður * Öl kætir, öl grætir * Öll er neyðin nöpur * Öll él birtir um síðir * Öll vötn renna til sjávar * Öllu gamni fylgir nokkur alvara * Öllu má ofbjóða * Örskamt er öfganna milli == Ytri tenglar == * [https://tilvitnun.is/malshaettir Íslenskir málshættir] qvawsc6sm9f9mg8ogglqiyj3s2qvb45 1961017 1961015 2026-04-24T10:49:45Z ~2026-24945-16 115853 /* Ö */ 1961017 wikitext text/x-wiki {{færa| Á Wikiquote}} Eftirfarandi er listi yfir íslenska málshætti: == A == * Að heita sverrir þíðir að þú sért perri * Að hika er sama og að tapa * Að tala er silfur, en að þegja er gull * Af misjöfnu þrífast börnin best * Allar gjafir þiggja laun * Aldrei er góð vísa of oft a liðna stund * Allir brosa á sama tungumáli * Allir eru skyldir sjálfum sér * Allt er hey í harðindum * Allt er vænt sem vel er grænt * Allt er þegar þrennt er * Allt vill lifa * Allur er varinn góður. * Andri er góður strákur sem kann að hlíða. == Á == * Á heimahaug er haninn frakkastur * Á morgun segir sá lati * Árinni kennir illur ræðari * Ást hylur lýti * Ástarhugir oftast saman rata == B == * Barnið vex en brókin ekki * Batnandi manni er best að lifa * Ber er hver að baki nema sér bróður eigi * Betra er autt rúm en illa skipað * Betra er að iðja en biðja * Betra er fylgi en fjölmenni * Betra er seint en aldrei * Betra er yndi en auður * Betri er hálfur skaði en allur * Betri er krókur en kelda * Binni binn er intómt drasl * Betri er mánudagshnerri en móðurkoss * Betur má ef duga skal * Betur sjá augu en auga * Blessun fylgir barni hverju * Binni binn er intómt drasl * Blindur er hver í sjálfs síns sök * Bragð er að þá barnið finnur * Bráð er barnalundin * Brennt barn forðast eldinn * Brjóta skal bein til mergjar * Bylur hæst í tómri tunnu == D == * Dagur og nótt bíða ekki eftir neinum * Dramb er falli næst * Drjúg eru morgunverkin * Dropinn holar harðan stein == E == * Eftir höfðinu dansa limirnir * Eigi er sopið þó í ausuna sé komið * Eitt barn sem ekkert, tvö sem tíu * Engin er verri þó hann sé perri * Ein syndin bíður annari heim * Einhversstaðar verða vondir að vera * Eins dauði er annars brauð * Ekkert er fullreynt í fyrsta sinn * Ekki er allt gull sem glóir * Ekki er ráð nema í tíma sé tekið * Ekki sér á svörtu * Ekki skal lengi lítils bíða * Ekki verður bókvitið í askanna látið * Engar fréttir eru góðar fréttir * Engin er rós án þyrna * Enginn er annars bróðir í leik * Enginn er verri þó hann vökni * Enginn fær ófreistað * Enginn kann tveimur herrum að þjóna * Enginn má við margnum * Enginn veit í annars brjóst * Enginn veit sína æfina fyrr en öll er * Enginn verður ágætur af engu * Enginn verður óbarinn biskup * Engum er alls varnað == F == * Fall er fararheill * Fátt segir af einum * Fleira verður að gera en gott þykir * Flýtur á meðan ekki sekkur * Fjarlægðin gerir fjöllin blá * Frelsi er fé betra * Fullreynt er í fjórða sinn * Fyrr er fullt en út af flóir * Fyrra verkið vinnur hið síðara * Fyrst er allt frægast == G == * Gleymt er þá gleypt er * Glöggt er gests augað * Græddur er geymdur eyri * Gæfa fylgir djörfum * Guðmar skal ekki fótin hafa == H == * Halur er heima hver<ref>Hávamál</ref> * Hálfnað er verk þá hafið er * Hált er heimsglysið * Heima er best * Hlátur lengir lífið * Huggun er manni mönnum af * Hugur ræður hálfum sigri * Hugurinn ber mann hálfa leið * Hvað ungur nemur gamall temur * Hver er sinnar gæfu smiður * Hver er sínum hnútum kunnugastur * Hver hefur sinn djöful að draga * Hver hefur sýna byrði að bera * Hverjum þykir sinn fugl fagur == I == * Illur á ills von * Illu er best af lokið == Í ' == * Í upphafi skyldi endinn skoða == J == * Jafnan er hálfsögð sagan, ef einn segir * Járnið skal hamra á meðan það er heitt * Jöfnuður góður allur er == K == * Kapp er best með forsjá * Kemst þó hægt fari * Koma dagar koma ráð * Kólnar heitt, ef kalt blæs á * Kóngur er hver af klæðunum * Kóngur í dag. Dauður á morgun * Krókur á móti bragði * Krummi verður ei hvítur þótt hann baði sig * Kurteisi kostar ekkert * Kærleikurinn er kröfuhæstur == L == * Lengi getur vont versnað * Lengi lifir í góðum glæðum * Lengi lifir í kolunum * Lengi tognar hrátt skinn * Leynist straumur í lygnu vatni * Litlu má með ljúfum skipta * Lífið er núna * Líkur sækir líkan heim * Lærdómstími æfin er * Löngum hlær lítið vit * Lifir eik þótt laufin fjúki * Lærður nærri getur, reyndur veit þó betur. == M == * Maður er manns gaman * Margt er í hjónahjali * Margt smátt gerir eitt stórt * Margt þarf búmaðurinn bandið * Margur er knár þó hann sé smár * Margur heldur mig sig * Margur hyggur auð í annars garð * Margur verður af aurum api * Mjúk er móðurhöndin * Morgunstund gefur gull í mund == N == * Nauðsyn brýtur lög * Náttúran er náminu ríkari * Neyðin kennir naktri konu að spinna * Nú er það af sem áður var * Nýir vendir sópa best == O == * Oft er flagð undir fögru skinni * Oft er misjafn sauður í mörgu fé * Oft ilmar eitruð rós * Oft kemur góður þá getið og illur þá um er rætt * Oft má satt kyrrt liggja * Oft veltir lítil þúfa þungu hlassi == Ó == * Ófróður er sá sem einskis spyr * Óttinn drepur ekki dauðann * Óskarítos dorítos. == P == * Prýðir bætandi hönd * Pussyclat ud == R == * Raun er að vera rassvotur * Ragur er sá sem við rassinn glímir * Rúsínan í pylsuendanum == S == * Samtal er sorgarléttir * Sá á fund sem finnur * Sá á kvölina sem á völina * Sá einn veit sem reynir * Sá hlær best sem síðast hlær * Sá kennir öðrum vaðið sem undan ríður * Sá vægir sem vitið hefur meira * Sjaldan er ein báran stök * Sjaldan er sama typpið of oft sogið * Sjaldan fellur eplið langt frá eikinni * Sjaldséðir eru hvítir hrafnar * Sjaldan veldur einn, þá tveir deila * Sjálfan sækir háðið heim * Sjón er sögu ríkari * Skammt er á milli skeggs og höku * Svo ergist hver sem hann eldist == T == * Taka skal viljann fyrir verkið * Tekst þá tveir vilja * Tíminn læknar öll sár * Tómir vagnar skrölta mest * Tvisvar verður gamall maður barn * Tvisvar verður sá feginn sem á steininn sest == U == * Umgengni lýsir innri manni * Unnin verk verða ekki aftur tekin * Una augu meðan horfa == Ú == * Úti er þraut þá unnin er == V == * Valt er völubeinið * Verkið lofar meistarann * Vogun vinnur og vogun tapar == Þ == * Það mæla börn, sem vilja * Þeir skora sem þora * Þegar ein báran rís er önnur vís * Þeir fiska sem róa * Þeir sletta skyrinu sem eiga það * Þjóð veit þá þrír vita * Þolinmæðin þrautir vinnur allar * Þröngt mega sáttir sitja * Þungt er þegjandi böl == Æ == * Æ sér gjöf til gjalda * Ærlegt líf er sjálfsvaldi * Ærslafull er æskan * Æi, nú er Andri að fara að vera skammaður. == Ö == * Öl er innri maður * Öl kætir, öl grætir * Öll er neyðin nöpur * Öll él birtir um síðir * Öll vötn renna til sjávar * Öllu gamni fylgir nokkur alvara * Öllu má ofbjóða * Örskamt er öfganna milli == Ytri tenglar == * [https://tilvitnun.is/malshaettir Íslenskir málshættir] j90vvgbs5dpjciu5elhhigw5oiao74i 1961018 1961017 2026-04-24T10:53:09Z ~2026-24945-16 115853 /* D */ 1961018 wikitext text/x-wiki {{færa| Á Wikiquote}} Eftirfarandi er listi yfir íslenska málshætti: == A == * Að heita sverrir þíðir að þú sért perri * Að hika er sama og að tapa * Að tala er silfur, en að þegja er gull * Af misjöfnu þrífast börnin best * Allar gjafir þiggja laun * Aldrei er góð vísa of oft a liðna stund * Allir brosa á sama tungumáli * Allir eru skyldir sjálfum sér * Allt er hey í harðindum * Allt er vænt sem vel er grænt * Allt er þegar þrennt er * Allt vill lifa * Allur er varinn góður. * Andri er góður strákur sem kann að hlíða. == Á == * Á heimahaug er haninn frakkastur * Á morgun segir sá lati * Árinni kennir illur ræðari * Ást hylur lýti * Ástarhugir oftast saman rata == B == * Barnið vex en brókin ekki * Batnandi manni er best að lifa * Ber er hver að baki nema sér bróður eigi * Betra er autt rúm en illa skipað * Betra er að iðja en biðja * Betra er fylgi en fjölmenni * Betra er seint en aldrei * Betra er yndi en auður * Betri er hálfur skaði en allur * Betri er krókur en kelda * Binni binn er intómt drasl * Betri er mánudagshnerri en móðurkoss * Betur má ef duga skal * Betur sjá augu en auga * Blessun fylgir barni hverju * Binni binn er intómt drasl * Blindur er hver í sjálfs síns sök * Bragð er að þá barnið finnur * Bráð er barnalundin * Brennt barn forðast eldinn * Brjóta skal bein til mergjar * Bylur hæst í tómri tunnu * Biggie Biggie Biggie, can't you see, sometimes your words just hipnotyse me. == D == * Dagur og nótt bíða ekki eftir neinum * Dramb er falli næst * Drjúg eru morgunverkin * Dropinn holar harðan stein == E == * Eftir höfðinu dansa limirnir * Eigi er sopið þó í ausuna sé komið * Eitt barn sem ekkert, tvö sem tíu * Engin er verri þó hann sé perri * Ein syndin bíður annari heim * Einhversstaðar verða vondir að vera * Eins dauði er annars brauð * Ekkert er fullreynt í fyrsta sinn * Ekki er allt gull sem glóir * Ekki er ráð nema í tíma sé tekið * Ekki sér á svörtu * Ekki skal lengi lítils bíða * Ekki verður bókvitið í askanna látið * Engar fréttir eru góðar fréttir * Engin er rós án þyrna * Enginn er annars bróðir í leik * Enginn er verri þó hann vökni * Enginn fær ófreistað * Enginn kann tveimur herrum að þjóna * Enginn má við margnum * Enginn veit í annars brjóst * Enginn veit sína æfina fyrr en öll er * Enginn verður ágætur af engu * Enginn verður óbarinn biskup * Engum er alls varnað == F == * Fall er fararheill * Fátt segir af einum * Fleira verður að gera en gott þykir * Flýtur á meðan ekki sekkur * Fjarlægðin gerir fjöllin blá * Frelsi er fé betra * Fullreynt er í fjórða sinn * Fyrr er fullt en út af flóir * Fyrra verkið vinnur hið síðara * Fyrst er allt frægast == G == * Gleymt er þá gleypt er * Glöggt er gests augað * Græddur er geymdur eyri * Gæfa fylgir djörfum * Guðmar skal ekki fótin hafa == H == * Halur er heima hver<ref>Hávamál</ref> * Hálfnað er verk þá hafið er * Hált er heimsglysið * Heima er best * Hlátur lengir lífið * Huggun er manni mönnum af * Hugur ræður hálfum sigri * Hugurinn ber mann hálfa leið * Hvað ungur nemur gamall temur * Hver er sinnar gæfu smiður * Hver er sínum hnútum kunnugastur * Hver hefur sinn djöful að draga * Hver hefur sýna byrði að bera * Hverjum þykir sinn fugl fagur == I == * Illur á ills von * Illu er best af lokið == Í ' == * Í upphafi skyldi endinn skoða == J == * Jafnan er hálfsögð sagan, ef einn segir * Járnið skal hamra á meðan það er heitt * Jöfnuður góður allur er == K == * Kapp er best með forsjá * Kemst þó hægt fari * Koma dagar koma ráð * Kólnar heitt, ef kalt blæs á * Kóngur er hver af klæðunum * Kóngur í dag. Dauður á morgun * Krókur á móti bragði * Krummi verður ei hvítur þótt hann baði sig * Kurteisi kostar ekkert * Kærleikurinn er kröfuhæstur == L == * Lengi getur vont versnað * Lengi lifir í góðum glæðum * Lengi lifir í kolunum * Lengi tognar hrátt skinn * Leynist straumur í lygnu vatni * Litlu má með ljúfum skipta * Lífið er núna * Líkur sækir líkan heim * Lærdómstími æfin er * Löngum hlær lítið vit * Lifir eik þótt laufin fjúki * Lærður nærri getur, reyndur veit þó betur. == M == * Maður er manns gaman * Margt er í hjónahjali * Margt smátt gerir eitt stórt * Margt þarf búmaðurinn bandið * Margur er knár þó hann sé smár * Margur heldur mig sig * Margur hyggur auð í annars garð * Margur verður af aurum api * Mjúk er móðurhöndin * Morgunstund gefur gull í mund == N == * Nauðsyn brýtur lög * Náttúran er náminu ríkari * Neyðin kennir naktri konu að spinna * Nú er það af sem áður var * Nýir vendir sópa best == O == * Oft er flagð undir fögru skinni * Oft er misjafn sauður í mörgu fé * Oft ilmar eitruð rós * Oft kemur góður þá getið og illur þá um er rætt * Oft má satt kyrrt liggja * Oft veltir lítil þúfa þungu hlassi == Ó == * Ófróður er sá sem einskis spyr * Óttinn drepur ekki dauðann * Óskarítos dorítos. == P == * Prýðir bætandi hönd * Pussyclat ud == R == * Raun er að vera rassvotur * Ragur er sá sem við rassinn glímir * Rúsínan í pylsuendanum == S == * Samtal er sorgarléttir * Sá á fund sem finnur * Sá á kvölina sem á völina * Sá einn veit sem reynir * Sá hlær best sem síðast hlær * Sá kennir öðrum vaðið sem undan ríður * Sá vægir sem vitið hefur meira * Sjaldan er ein báran stök * Sjaldan er sama typpið of oft sogið * Sjaldan fellur eplið langt frá eikinni * Sjaldséðir eru hvítir hrafnar * Sjaldan veldur einn, þá tveir deila * Sjálfan sækir háðið heim * Sjón er sögu ríkari * Skammt er á milli skeggs og höku * Svo ergist hver sem hann eldist == T == * Taka skal viljann fyrir verkið * Tekst þá tveir vilja * Tíminn læknar öll sár * Tómir vagnar skrölta mest * Tvisvar verður gamall maður barn * Tvisvar verður sá feginn sem á steininn sest == U == * Umgengni lýsir innri manni * Unnin verk verða ekki aftur tekin * Una augu meðan horfa == Ú == * Úti er þraut þá unnin er == V == * Valt er völubeinið * Verkið lofar meistarann * Vogun vinnur og vogun tapar == Þ == * Það mæla börn, sem vilja * Þeir skora sem þora * Þegar ein báran rís er önnur vís * Þeir fiska sem róa * Þeir sletta skyrinu sem eiga það * Þjóð veit þá þrír vita * Þolinmæðin þrautir vinnur allar * Þröngt mega sáttir sitja * Þungt er þegjandi böl == Æ == * Æ sér gjöf til gjalda * Ærlegt líf er sjálfsvaldi * Ærslafull er æskan * Æi, nú er Andri að fara að vera skammaður. == Ö == * Öl er innri maður * Öl kætir, öl grætir * Öll er neyðin nöpur * Öll él birtir um síðir * Öll vötn renna til sjávar * Öllu gamni fylgir nokkur alvara * Öllu má ofbjóða * Örskamt er öfganna milli == Ytri tenglar == * [https://tilvitnun.is/malshaettir Íslenskir málshættir] o7zigwc0pb7c7tofv7gcbpawcdb2vwx 1961019 1961018 2026-04-24T10:54:59Z ~2026-24945-16 115853 /* F */ 1961019 wikitext text/x-wiki {{færa| Á Wikiquote}} Eftirfarandi er listi yfir íslenska málshætti: == A == * Að heita sverrir þíðir að þú sért perri * Að hika er sama og að tapa * Að tala er silfur, en að þegja er gull * Af misjöfnu þrífast börnin best * Allar gjafir þiggja laun * Aldrei er góð vísa of oft a liðna stund * Allir brosa á sama tungumáli * Allir eru skyldir sjálfum sér * Allt er hey í harðindum * Allt er vænt sem vel er grænt * Allt er þegar þrennt er * Allt vill lifa * Allur er varinn góður. * Andri er góður strákur sem kann að hlíða. == Á == * Á heimahaug er haninn frakkastur * Á morgun segir sá lati * Árinni kennir illur ræðari * Ást hylur lýti * Ástarhugir oftast saman rata == B == * Barnið vex en brókin ekki * Batnandi manni er best að lifa * Ber er hver að baki nema sér bróður eigi * Betra er autt rúm en illa skipað * Betra er að iðja en biðja * Betra er fylgi en fjölmenni * Betra er seint en aldrei * Betra er yndi en auður * Betri er hálfur skaði en allur * Betri er krókur en kelda * Binni binn er intómt drasl * Betri er mánudagshnerri en móðurkoss * Betur má ef duga skal * Betur sjá augu en auga * Blessun fylgir barni hverju * Binni binn er intómt drasl * Blindur er hver í sjálfs síns sök * Bragð er að þá barnið finnur * Bráð er barnalundin * Brennt barn forðast eldinn * Brjóta skal bein til mergjar * Bylur hæst í tómri tunnu * Biggie Biggie Biggie, can't you see, sometimes your words just hipnotyse me. == D == * Dagur og nótt bíða ekki eftir neinum * Dramb er falli næst * Drjúg eru morgunverkin * Dropinn holar harðan stein == E == * Eftir höfðinu dansa limirnir * Eigi er sopið þó í ausuna sé komið * Eitt barn sem ekkert, tvö sem tíu * Engin er verri þó hann sé perri * Ein syndin bíður annari heim * Einhversstaðar verða vondir að vera * Eins dauði er annars brauð * Ekkert er fullreynt í fyrsta sinn * Ekki er allt gull sem glóir * Ekki er ráð nema í tíma sé tekið * Ekki sér á svörtu * Ekki skal lengi lítils bíða * Ekki verður bókvitið í askanna látið * Engar fréttir eru góðar fréttir * Engin er rós án þyrna * Enginn er annars bróðir í leik * Enginn er verri þó hann vökni * Enginn fær ófreistað * Enginn kann tveimur herrum að þjóna * Enginn má við margnum * Enginn veit í annars brjóst * Enginn veit sína æfina fyrr en öll er * Enginn verður ágætur af engu * Enginn verður óbarinn biskup * Engum er alls varnað == F == * Fall er fararheill * Fátt segir af einum * Fleira verður að gera en gott þykir * Flýtur á meðan ekki sekkur * Fjarlægðin gerir fjöllin blá * Frelsi er fé betra * Fullreynt er í fjórða sinn * Fyrr er fullt en út af flóir * Fyrra verkið vinnur hið síðara * Fyrst er allt frægast * Fossó eru algjörar tussur. == G == * Gleymt er þá gleypt er * Glöggt er gests augað * Græddur er geymdur eyri * Gæfa fylgir djörfum * Guðmar skal ekki fótin hafa == H == * Halur er heima hver<ref>Hávamál</ref> * Hálfnað er verk þá hafið er * Hált er heimsglysið * Heima er best * Hlátur lengir lífið * Huggun er manni mönnum af * Hugur ræður hálfum sigri * Hugurinn ber mann hálfa leið * Hvað ungur nemur gamall temur * Hver er sinnar gæfu smiður * Hver er sínum hnútum kunnugastur * Hver hefur sinn djöful að draga * Hver hefur sýna byrði að bera * Hverjum þykir sinn fugl fagur == I == * Illur á ills von * Illu er best af lokið == Í ' == * Í upphafi skyldi endinn skoða == J == * Jafnan er hálfsögð sagan, ef einn segir * Járnið skal hamra á meðan það er heitt * Jöfnuður góður allur er == K == * Kapp er best með forsjá * Kemst þó hægt fari * Koma dagar koma ráð * Kólnar heitt, ef kalt blæs á * Kóngur er hver af klæðunum * Kóngur í dag. Dauður á morgun * Krókur á móti bragði * Krummi verður ei hvítur þótt hann baði sig * Kurteisi kostar ekkert * Kærleikurinn er kröfuhæstur == L == * Lengi getur vont versnað * Lengi lifir í góðum glæðum * Lengi lifir í kolunum * Lengi tognar hrátt skinn * Leynist straumur í lygnu vatni * Litlu má með ljúfum skipta * Lífið er núna * Líkur sækir líkan heim * Lærdómstími æfin er * Löngum hlær lítið vit * Lifir eik þótt laufin fjúki * Lærður nærri getur, reyndur veit þó betur. == M == * Maður er manns gaman * Margt er í hjónahjali * Margt smátt gerir eitt stórt * Margt þarf búmaðurinn bandið * Margur er knár þó hann sé smár * Margur heldur mig sig * Margur hyggur auð í annars garð * Margur verður af aurum api * Mjúk er móðurhöndin * Morgunstund gefur gull í mund == N == * Nauðsyn brýtur lög * Náttúran er náminu ríkari * Neyðin kennir naktri konu að spinna * Nú er það af sem áður var * Nýir vendir sópa best == O == * Oft er flagð undir fögru skinni * Oft er misjafn sauður í mörgu fé * Oft ilmar eitruð rós * Oft kemur góður þá getið og illur þá um er rætt * Oft má satt kyrrt liggja * Oft veltir lítil þúfa þungu hlassi == Ó == * Ófróður er sá sem einskis spyr * Óttinn drepur ekki dauðann * Óskarítos dorítos. == P == * Prýðir bætandi hönd * Pussyclat ud == R == * Raun er að vera rassvotur * Ragur er sá sem við rassinn glímir * Rúsínan í pylsuendanum == S == * Samtal er sorgarléttir * Sá á fund sem finnur * Sá á kvölina sem á völina * Sá einn veit sem reynir * Sá hlær best sem síðast hlær * Sá kennir öðrum vaðið sem undan ríður * Sá vægir sem vitið hefur meira * Sjaldan er ein báran stök * Sjaldan er sama typpið of oft sogið * Sjaldan fellur eplið langt frá eikinni * Sjaldséðir eru hvítir hrafnar * Sjaldan veldur einn, þá tveir deila * Sjálfan sækir háðið heim * Sjón er sögu ríkari * Skammt er á milli skeggs og höku * Svo ergist hver sem hann eldist == T == * Taka skal viljann fyrir verkið * Tekst þá tveir vilja * Tíminn læknar öll sár * Tómir vagnar skrölta mest * Tvisvar verður gamall maður barn * Tvisvar verður sá feginn sem á steininn sest == U == * Umgengni lýsir innri manni * Unnin verk verða ekki aftur tekin * Una augu meðan horfa == Ú == * Úti er þraut þá unnin er == V == * Valt er völubeinið * Verkið lofar meistarann * Vogun vinnur og vogun tapar == Þ == * Það mæla börn, sem vilja * Þeir skora sem þora * Þegar ein báran rís er önnur vís * Þeir fiska sem róa * Þeir sletta skyrinu sem eiga það * Þjóð veit þá þrír vita * Þolinmæðin þrautir vinnur allar * Þröngt mega sáttir sitja * Þungt er þegjandi böl == Æ == * Æ sér gjöf til gjalda * Ærlegt líf er sjálfsvaldi * Ærslafull er æskan * Æi, nú er Andri að fara að vera skammaður. == Ö == * Öl er innri maður * Öl kætir, öl grætir * Öll er neyðin nöpur * Öll él birtir um síðir * Öll vötn renna til sjávar * Öllu gamni fylgir nokkur alvara * Öllu má ofbjóða * Örskamt er öfganna milli == Ytri tenglar == * [https://tilvitnun.is/malshaettir Íslenskir málshættir] oh66r21e3qr5pgx5pf62lnuckgfyj6q 1961020 1961019 2026-04-24T10:57:16Z ~2026-24945-16 115853 /* Í ' */ 1961020 wikitext text/x-wiki {{færa| Á Wikiquote}} Eftirfarandi er listi yfir íslenska málshætti: == A == * Að heita sverrir þíðir að þú sért perri * Að hika er sama og að tapa * Að tala er silfur, en að þegja er gull * Af misjöfnu þrífast börnin best * Allar gjafir þiggja laun * Aldrei er góð vísa of oft a liðna stund * Allir brosa á sama tungumáli * Allir eru skyldir sjálfum sér * Allt er hey í harðindum * Allt er vænt sem vel er grænt * Allt er þegar þrennt er * Allt vill lifa * Allur er varinn góður. * Andri er góður strákur sem kann að hlíða. == Á == * Á heimahaug er haninn frakkastur * Á morgun segir sá lati * Árinni kennir illur ræðari * Ást hylur lýti * Ástarhugir oftast saman rata == B == * Barnið vex en brókin ekki * Batnandi manni er best að lifa * Ber er hver að baki nema sér bróður eigi * Betra er autt rúm en illa skipað * Betra er að iðja en biðja * Betra er fylgi en fjölmenni * Betra er seint en aldrei * Betra er yndi en auður * Betri er hálfur skaði en allur * Betri er krókur en kelda * Binni binn er intómt drasl * Betri er mánudagshnerri en móðurkoss * Betur má ef duga skal * Betur sjá augu en auga * Blessun fylgir barni hverju * Binni binn er intómt drasl * Blindur er hver í sjálfs síns sök * Bragð er að þá barnið finnur * Bráð er barnalundin * Brennt barn forðast eldinn * Brjóta skal bein til mergjar * Bylur hæst í tómri tunnu * Biggie Biggie Biggie, can't you see, sometimes your words just hipnotyse me. == D == * Dagur og nótt bíða ekki eftir neinum * Dramb er falli næst * Drjúg eru morgunverkin * Dropinn holar harðan stein == E == * Eftir höfðinu dansa limirnir * Eigi er sopið þó í ausuna sé komið * Eitt barn sem ekkert, tvö sem tíu * Engin er verri þó hann sé perri * Ein syndin bíður annari heim * Einhversstaðar verða vondir að vera * Eins dauði er annars brauð * Ekkert er fullreynt í fyrsta sinn * Ekki er allt gull sem glóir * Ekki er ráð nema í tíma sé tekið * Ekki sér á svörtu * Ekki skal lengi lítils bíða * Ekki verður bókvitið í askanna látið * Engar fréttir eru góðar fréttir * Engin er rós án þyrna * Enginn er annars bróðir í leik * Enginn er verri þó hann vökni * Enginn fær ófreistað * Enginn kann tveimur herrum að þjóna * Enginn má við margnum * Enginn veit í annars brjóst * Enginn veit sína æfina fyrr en öll er * Enginn verður ágætur af engu * Enginn verður óbarinn biskup * Engum er alls varnað == F == * Fall er fararheill * Fátt segir af einum * Fleira verður að gera en gott þykir * Flýtur á meðan ekki sekkur * Fjarlægðin gerir fjöllin blá * Frelsi er fé betra * Fullreynt er í fjórða sinn * Fyrr er fullt en út af flóir * Fyrra verkið vinnur hið síðara * Fyrst er allt frægast * Fossó eru algjörar tussur. == G == * Gleymt er þá gleypt er * Glöggt er gests augað * Græddur er geymdur eyri * Gæfa fylgir djörfum * Guðmar skal ekki fótin hafa == H == * Halur er heima hver<ref>Hávamál</ref> * Hálfnað er verk þá hafið er * Hált er heimsglysið * Heima er best * Hlátur lengir lífið * Huggun er manni mönnum af * Hugur ræður hálfum sigri * Hugurinn ber mann hálfa leið * Hvað ungur nemur gamall temur * Hver er sinnar gæfu smiður * Hver er sínum hnútum kunnugastur * Hver hefur sinn djöful að draga * Hver hefur sýna byrði að bera * Hverjum þykir sinn fugl fagur == I == * Illur á ills von * Illu er best af lokið * Ísak er vér mikilvægur == Í == * Í upphafi skyldi endinn skoða == J == * Jafnan er hálfsögð sagan, ef einn segir * Járnið skal hamra á meðan það er heitt * Jöfnuður góður allur er == K == * Kapp er best með forsjá * Kemst þó hægt fari * Koma dagar koma ráð * Kólnar heitt, ef kalt blæs á * Kóngur er hver af klæðunum * Kóngur í dag. Dauður á morgun * Krókur á móti bragði * Krummi verður ei hvítur þótt hann baði sig * Kurteisi kostar ekkert * Kærleikurinn er kröfuhæstur == L == * Lengi getur vont versnað * Lengi lifir í góðum glæðum * Lengi lifir í kolunum * Lengi tognar hrátt skinn * Leynist straumur í lygnu vatni * Litlu má með ljúfum skipta * Lífið er núna * Líkur sækir líkan heim * Lærdómstími æfin er * Löngum hlær lítið vit * Lifir eik þótt laufin fjúki * Lærður nærri getur, reyndur veit þó betur. == M == * Maður er manns gaman * Margt er í hjónahjali * Margt smátt gerir eitt stórt * Margt þarf búmaðurinn bandið * Margur er knár þó hann sé smár * Margur heldur mig sig * Margur hyggur auð í annars garð * Margur verður af aurum api * Mjúk er móðurhöndin * Morgunstund gefur gull í mund == N == * Nauðsyn brýtur lög * Náttúran er náminu ríkari * Neyðin kennir naktri konu að spinna * Nú er það af sem áður var * Nýir vendir sópa best == O == * Oft er flagð undir fögru skinni * Oft er misjafn sauður í mörgu fé * Oft ilmar eitruð rós * Oft kemur góður þá getið og illur þá um er rætt * Oft má satt kyrrt liggja * Oft veltir lítil þúfa þungu hlassi == Ó == * Ófróður er sá sem einskis spyr * Óttinn drepur ekki dauðann * Óskarítos dorítos. == P == * Prýðir bætandi hönd * Pussyclat ud == R == * Raun er að vera rassvotur * Ragur er sá sem við rassinn glímir * Rúsínan í pylsuendanum == S == * Samtal er sorgarléttir * Sá á fund sem finnur * Sá á kvölina sem á völina * Sá einn veit sem reynir * Sá hlær best sem síðast hlær * Sá kennir öðrum vaðið sem undan ríður * Sá vægir sem vitið hefur meira * Sjaldan er ein báran stök * Sjaldan er sama typpið of oft sogið * Sjaldan fellur eplið langt frá eikinni * Sjaldséðir eru hvítir hrafnar * Sjaldan veldur einn, þá tveir deila * Sjálfan sækir háðið heim * Sjón er sögu ríkari * Skammt er á milli skeggs og höku * Svo ergist hver sem hann eldist == T == * Taka skal viljann fyrir verkið * Tekst þá tveir vilja * Tíminn læknar öll sár * Tómir vagnar skrölta mest * Tvisvar verður gamall maður barn * Tvisvar verður sá feginn sem á steininn sest == U == * Umgengni lýsir innri manni * Unnin verk verða ekki aftur tekin * Una augu meðan horfa == Ú == * Úti er þraut þá unnin er == V == * Valt er völubeinið * Verkið lofar meistarann * Vogun vinnur og vogun tapar == Þ == * Það mæla börn, sem vilja * Þeir skora sem þora * Þegar ein báran rís er önnur vís * Þeir fiska sem róa * Þeir sletta skyrinu sem eiga það * Þjóð veit þá þrír vita * Þolinmæðin þrautir vinnur allar * Þröngt mega sáttir sitja * Þungt er þegjandi böl == Æ == * Æ sér gjöf til gjalda * Ærlegt líf er sjálfsvaldi * Ærslafull er æskan * Æi, nú er Andri að fara að vera skammaður. == Ö == * Öl er innri maður * Öl kætir, öl grætir * Öll er neyðin nöpur * Öll él birtir um síðir * Öll vötn renna til sjávar * Öllu gamni fylgir nokkur alvara * Öllu má ofbjóða * Örskamt er öfganna milli == Ytri tenglar == * [https://tilvitnun.is/malshaettir Íslenskir málshættir] ikb9cjirxiomv7gz0wouq5662ruygya 1961021 1961020 2026-04-24T10:58:45Z ~2026-24945-16 115853 /* M */ 1961021 wikitext text/x-wiki {{færa| Á Wikiquote}} Eftirfarandi er listi yfir íslenska málshætti: == A == * Að heita sverrir þíðir að þú sért perri * Að hika er sama og að tapa * Að tala er silfur, en að þegja er gull * Af misjöfnu þrífast börnin best * Allar gjafir þiggja laun * Aldrei er góð vísa of oft a liðna stund * Allir brosa á sama tungumáli * Allir eru skyldir sjálfum sér * Allt er hey í harðindum * Allt er vænt sem vel er grænt * Allt er þegar þrennt er * Allt vill lifa * Allur er varinn góður. * Andri er góður strákur sem kann að hlíða. == Á == * Á heimahaug er haninn frakkastur * Á morgun segir sá lati * Árinni kennir illur ræðari * Ást hylur lýti * Ástarhugir oftast saman rata == B == * Barnið vex en brókin ekki * Batnandi manni er best að lifa * Ber er hver að baki nema sér bróður eigi * Betra er autt rúm en illa skipað * Betra er að iðja en biðja * Betra er fylgi en fjölmenni * Betra er seint en aldrei * Betra er yndi en auður * Betri er hálfur skaði en allur * Betri er krókur en kelda * Binni binn er intómt drasl * Betri er mánudagshnerri en móðurkoss * Betur má ef duga skal * Betur sjá augu en auga * Blessun fylgir barni hverju * Binni binn er intómt drasl * Blindur er hver í sjálfs síns sök * Bragð er að þá barnið finnur * Bráð er barnalundin * Brennt barn forðast eldinn * Brjóta skal bein til mergjar * Bylur hæst í tómri tunnu * Biggie Biggie Biggie, can't you see, sometimes your words just hipnotyse me. == D == * Dagur og nótt bíða ekki eftir neinum * Dramb er falli næst * Drjúg eru morgunverkin * Dropinn holar harðan stein == E == * Eftir höfðinu dansa limirnir * Eigi er sopið þó í ausuna sé komið * Eitt barn sem ekkert, tvö sem tíu * Engin er verri þó hann sé perri * Ein syndin bíður annari heim * Einhversstaðar verða vondir að vera * Eins dauði er annars brauð * Ekkert er fullreynt í fyrsta sinn * Ekki er allt gull sem glóir * Ekki er ráð nema í tíma sé tekið * Ekki sér á svörtu * Ekki skal lengi lítils bíða * Ekki verður bókvitið í askanna látið * Engar fréttir eru góðar fréttir * Engin er rós án þyrna * Enginn er annars bróðir í leik * Enginn er verri þó hann vökni * Enginn fær ófreistað * Enginn kann tveimur herrum að þjóna * Enginn má við margnum * Enginn veit í annars brjóst * Enginn veit sína æfina fyrr en öll er * Enginn verður ágætur af engu * Enginn verður óbarinn biskup * Engum er alls varnað == F == * Fall er fararheill * Fátt segir af einum * Fleira verður að gera en gott þykir * Flýtur á meðan ekki sekkur * Fjarlægðin gerir fjöllin blá * Frelsi er fé betra * Fullreynt er í fjórða sinn * Fyrr er fullt en út af flóir * Fyrra verkið vinnur hið síðara * Fyrst er allt frægast * Fossó eru algjörar tussur. == G == * Gleymt er þá gleypt er * Glöggt er gests augað * Græddur er geymdur eyri * Gæfa fylgir djörfum * Guðmar skal ekki fótin hafa == H == * Halur er heima hver<ref>Hávamál</ref> * Hálfnað er verk þá hafið er * Hált er heimsglysið * Heima er best * Hlátur lengir lífið * Huggun er manni mönnum af * Hugur ræður hálfum sigri * Hugurinn ber mann hálfa leið * Hvað ungur nemur gamall temur * Hver er sinnar gæfu smiður * Hver er sínum hnútum kunnugastur * Hver hefur sinn djöful að draga * Hver hefur sýna byrði að bera * Hverjum þykir sinn fugl fagur == I == * Illur á ills von * Illu er best af lokið * Ísak er vér mikilvægur == Í == * Í upphafi skyldi endinn skoða == J == * Jafnan er hálfsögð sagan, ef einn segir * Járnið skal hamra á meðan það er heitt * Jöfnuður góður allur er == K == * Kapp er best með forsjá * Kemst þó hægt fari * Koma dagar koma ráð * Kólnar heitt, ef kalt blæs á * Kóngur er hver af klæðunum * Kóngur í dag. Dauður á morgun * Krókur á móti bragði * Krummi verður ei hvítur þótt hann baði sig * Kurteisi kostar ekkert * Kærleikurinn er kröfuhæstur == L == * Lengi getur vont versnað * Lengi lifir í góðum glæðum * Lengi lifir í kolunum * Lengi tognar hrátt skinn * Leynist straumur í lygnu vatni * Litlu má með ljúfum skipta * Lífið er núna * Líkur sækir líkan heim * Lærdómstími æfin er * Löngum hlær lítið vit * Lifir eik þótt laufin fjúki * Lærður nærri getur, reyndur veit þó betur. == M == * Maður er manns gaman * Margt er í hjónahjali * Margt smátt gerir eitt stórt * Margt þarf búmaðurinn bandið * Margur er knár þó hann sé smár * Margur heldur mig sig * Margur hyggur auð í annars garð * Margur verður af aurum api * Mjúk er móðurhöndin * Morgunstund gefur gull í mund * Moddinn hér eru buns == N == * Nauðsyn brýtur lög * Náttúran er náminu ríkari * Neyðin kennir naktri konu að spinna * Nú er það af sem áður var * Nýir vendir sópa best == O == * Oft er flagð undir fögru skinni * Oft er misjafn sauður í mörgu fé * Oft ilmar eitruð rós * Oft kemur góður þá getið og illur þá um er rætt * Oft má satt kyrrt liggja * Oft veltir lítil þúfa þungu hlassi == Ó == * Ófróður er sá sem einskis spyr * Óttinn drepur ekki dauðann * Óskarítos dorítos. == P == * Prýðir bætandi hönd * Pussyclat ud == R == * Raun er að vera rassvotur * Ragur er sá sem við rassinn glímir * Rúsínan í pylsuendanum == S == * Samtal er sorgarléttir * Sá á fund sem finnur * Sá á kvölina sem á völina * Sá einn veit sem reynir * Sá hlær best sem síðast hlær * Sá kennir öðrum vaðið sem undan ríður * Sá vægir sem vitið hefur meira * Sjaldan er ein báran stök * Sjaldan er sama typpið of oft sogið * Sjaldan fellur eplið langt frá eikinni * Sjaldséðir eru hvítir hrafnar * Sjaldan veldur einn, þá tveir deila * Sjálfan sækir háðið heim * Sjón er sögu ríkari * Skammt er á milli skeggs og höku * Svo ergist hver sem hann eldist == T == * Taka skal viljann fyrir verkið * Tekst þá tveir vilja * Tíminn læknar öll sár * Tómir vagnar skrölta mest * Tvisvar verður gamall maður barn * Tvisvar verður sá feginn sem á steininn sest == U == * Umgengni lýsir innri manni * Unnin verk verða ekki aftur tekin * Una augu meðan horfa == Ú == * Úti er þraut þá unnin er == V == * Valt er völubeinið * Verkið lofar meistarann * Vogun vinnur og vogun tapar == Þ == * Það mæla börn, sem vilja * Þeir skora sem þora * Þegar ein báran rís er önnur vís * Þeir fiska sem róa * Þeir sletta skyrinu sem eiga það * Þjóð veit þá þrír vita * Þolinmæðin þrautir vinnur allar * Þröngt mega sáttir sitja * Þungt er þegjandi böl == Æ == * Æ sér gjöf til gjalda * Ærlegt líf er sjálfsvaldi * Ærslafull er æskan * Æi, nú er Andri að fara að vera skammaður. == Ö == * Öl er innri maður * Öl kætir, öl grætir * Öll er neyðin nöpur * Öll él birtir um síðir * Öll vötn renna til sjávar * Öllu gamni fylgir nokkur alvara * Öllu má ofbjóða * Örskamt er öfganna milli == Ytri tenglar == * [https://tilvitnun.is/malshaettir Íslenskir málshættir] rgbsghskjc2oesq0ybvtp14f4h2olr1 1961022 1961021 2026-04-24T11:00:09Z ~2026-24945-16 115853 /* M * 1961022 wikitext text/x-wiki {{færa| Á Wikiquote}} Eftirfarandi er listi yfir íslenska málshætti: == A == * Að heita sverrir þíðir að þú sért perri * Að hika er sama og að tapa * Að tala er silfur, en að þegja er gull * Af misjöfnu þrífast börnin best * Allar gjafir þiggja laun * Aldrei er góð vísa of oft a liðna stund * Allir brosa á sama tungumáli * Allir eru skyldir sjálfum sér * Allt er hey í harðindum * Allt er vænt sem vel er grænt * Allt er þegar þrennt er * Allt vill lifa * Allur er varinn góður. * Andri er góður strákur sem kann að hlíða. == Á == * Á heimahaug er haninn frakkastur * Á morgun segir sá lati * Árinni kennir illur ræðari * Ást hylur lýti * Ástarhugir oftast saman rata == B == * Barnið vex en brókin ekki * Batnandi manni er best að lifa * Ber er hver að baki nema sér bróður eigi * Betra er autt rúm en illa skipað * Betra er að iðja en biðja * Betra er fylgi en fjölmenni * Betra er seint en aldrei * Betra er yndi en auður * Betri er hálfur skaði en allur * Betri er krókur en kelda * Binni binn er intómt drasl * Betri er mánudagshnerri en móðurkoss * Betur má ef duga skal * Betur sjá augu en auga * Blessun fylgir barni hverju * Binni binn er intómt drasl * Blindur er hver í sjálfs síns sök * Bragð er að þá barnið finnur * Bráð er barnalundin * Brennt barn forðast eldinn * Brjóta skal bein til mergjar * Bylur hæst í tómri tunnu * Biggie Biggie Biggie, can't you see, sometimes your words just hipnotyse me. == D == * Dagur og nótt bíða ekki eftir neinum * Dramb er falli næst * Drjúg eru morgunverkin * Dropinn holar harðan stein == E == * Eftir höfðinu dansa limirnir * Eigi er sopið þó í ausuna sé komið * Eitt barn sem ekkert, tvö sem tíu * Engin er verri þó hann sé perri * Ein syndin bíður annari heim * Einhversstaðar verða vondir að vera * Eins dauði er annars brauð * Ekkert er fullreynt í fyrsta sinn * Ekki er allt gull sem glóir * Ekki er ráð nema í tíma sé tekið * Ekki sér á svörtu * Ekki skal lengi lítils bíða * Ekki verður bókvitið í askanna látið * Engar fréttir eru góðar fréttir * Engin er rós án þyrna * Enginn er annars bróðir í leik * Enginn er verri þó hann vökni * Enginn fær ófreistað * Enginn kann tveimur herrum að þjóna * Enginn má við margnum * Enginn veit í annars brjóst * Enginn veit sína æfina fyrr en öll er * Enginn verður ágætur af engu * Enginn verður óbarinn biskup * Engum er alls varnað == F == * Fall er fararheill * Fátt segir af einum * Fleira verður að gera en gott þykir * Flýtur á meðan ekki sekkur * Fjarlægðin gerir fjöllin blá * Frelsi er fé betra * Fullreynt er í fjórða sinn * Fyrr er fullt en út af flóir * Fyrra verkið vinnur hið síðara * Fyrst er allt frægast * Fossó eru algjörar tussur. == G == * Gleymt er þá gleypt er * Glöggt er gests augað * Græddur er geymdur eyri * Gæfa fylgir djörfum * Guðmar skal ekki fótin hafa == H == * Halur er heima hver<ref>Hávamál</ref> * Hálfnað er verk þá hafið er * Hált er heimsglysið * Heima er best * Hlátur lengir lífið * Huggun er manni mönnum af * Hugur ræður hálfum sigri * Hugurinn ber mann hálfa leið * Hvað ungur nemur gamall temur * Hver er sinnar gæfu smiður * Hver er sínum hnútum kunnugastur * Hver hefur sinn djöful að draga * Hver hefur sýna byrði að bera * Hverjum þykir sinn fugl fagur == I == * Illur á ills von * Illu er best af lokið * Ísak er vér mikilvægur == Í == * Í upphafi skyldi endinn skoða == J == * Jafnan er hálfsögð sagan, ef einn segir * Járnið skal hamra á meðan það er heitt * Jöfnuður góður allur er == K == * Kapp er best með forsjá * Kemst þó hægt fari * Koma dagar koma ráð * Kólnar heitt, ef kalt blæs á * Kóngur er hver af klæðunum * Kóngur í dag. Dauður á morgun * Krókur á móti bragði * Krummi verður ei hvítur þótt hann baði sig * Kurteisi kostar ekkert * Kærleikurinn er kröfuhæstur == L == * Lengi getur vont versnað * Lengi lifir í góðum glæðum * Lengi lifir í kolunum * Lengi tognar hrátt skinn * Leynist straumur í lygnu vatni * Litlu má með ljúfum skipta * Lífið er núna * Líkur sækir líkan heim * Lærdómstími æfin er * Löngum hlær lítið vit * Lifir eik þótt laufin fjúki * Lærður nærri getur, reyndur veit þó betur. == NOLLÓ == * Maður er manns gaman * Margt er í hjónahjali * Margt smátt gerir eitt stórt * Margt þarf búmaðurinn bandið * Margur er knár þó hann sé smár * Margur heldur mig sig * Margur hyggur auð í annars garð * Margur verður af aurum api * Mjúk er móðurhöndin * Morgunstund gefur gull í mund * Moddinn hér eru buns == N == * Nauðsyn brýtur lög * Náttúran er náminu ríkari * Neyðin kennir naktri konu að spinna * Nú er það af sem áður var * Nýir vendir sópa best == O == * Oft er flagð undir fögru skinni * Oft er misjafn sauður í mörgu fé * Oft ilmar eitruð rós * Oft kemur góður þá getið og illur þá um er rætt * Oft má satt kyrrt liggja * Oft veltir lítil þúfa þungu hlassi == Ó == * Ófróður er sá sem einskis spyr * Óttinn drepur ekki dauðann * Óskarítos dorítos. == P == * Prýðir bætandi hönd * Pussyclat ud == R == * Raun er að vera rassvotur * Ragur er sá sem við rassinn glímir * Rúsínan í pylsuendanum == S == * Samtal er sorgarléttir * Sá á fund sem finnur * Sá á kvölina sem á völina * Sá einn veit sem reynir * Sá hlær best sem síðast hlær * Sá kennir öðrum vaðið sem undan ríður * Sá vægir sem vitið hefur meira * Sjaldan er ein báran stök * Sjaldan er sama typpið of oft sogið * Sjaldan fellur eplið langt frá eikinni * Sjaldséðir eru hvítir hrafnar * Sjaldan veldur einn, þá tveir deila * Sjálfan sækir háðið heim * Sjón er sögu ríkari * Skammt er á milli skeggs og höku * Svo ergist hver sem hann eldist == T == * Taka skal viljann fyrir verkið * Tekst þá tveir vilja * Tíminn læknar öll sár * Tómir vagnar skrölta mest * Tvisvar verður gamall maður barn * Tvisvar verður sá feginn sem á steininn sest == U == * Umgengni lýsir innri manni * Unnin verk verða ekki aftur tekin * Una augu meðan horfa == Ú == * Úti er þraut þá unnin er == V == * Valt er völubeinið * Verkið lofar meistarann * Vogun vinnur og vogun tapar == Þ == * Það mæla börn, sem vilja * Þeir skora sem þora * Þegar ein báran rís er önnur vís * Þeir fiska sem róa * Þeir sletta skyrinu sem eiga það * Þjóð veit þá þrír vita * Þolinmæðin þrautir vinnur allar * Þröngt mega sáttir sitja * Þungt er þegjandi böl == Æ == * Æ sér gjöf til gjalda * Ærlegt líf er sjálfsvaldi * Ærslafull er æskan * Æi, nú er Andri að fara að vera skammaður. == Ö == * Öl er innri maður * Öl kætir, öl grætir * Öll er neyðin nöpur * Öll él birtir um síðir * Öll vötn renna til sjávar * Öllu gamni fylgir nokkur alvara * Öllu má ofbjóða * Örskamt er öfganna milli == Ytri tenglar == * [https://tilvitnun.is/malshaettir Íslenskir málshættir] 6pbyvvt3sr5h1th3lwutxaxsonlopqp 1961026 1961022 2026-04-24T11:11:10Z TKSnaevarr 53243 Tók aftur breytingar frá [[Special:Contributions/~2026-24945-16|~2026-24945-16]] ([[User talk:~2026-24945-16|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:~2026-23602-58|~2026-23602-58]] 1960152 wikitext text/x-wiki {{færa| Á Wikiquote}} Eftirfarandi er listi yfir íslenska málshætti: == A == * Að heita sverrir þíðir að þú sért perri * Að hika er sama og að tapa * Að tala er silfur, en að þegja er gull * Af misjöfnu þrífast börnin best * Allar gjafir þiggja laun * Aldrei er góð vísa of oft a liðna stund * Allir brosa á sama tungumáli * Allir eru skyldir sjálfum sér * Allt er hey í harðindum * Allt er vænt sem vel er grænt * Allt er þegar þrennt er * Allt vill lifa * Allur er varinn góður. == Á == * Á heimahaug er haninn frakkastur * Á morgun segir sá lati * Árinni kennir illur ræðari * Ást hylur lýti * Ástarhugir oftast saman rata == B == * Barnið vex en brókin ekki * Batnandi manni er best að lifa * Ber er hver að baki nema sér bróður eigi * Betra er autt rúm en illa skipað * Betra er að iðja en biðja * Betra er fylgi en fjölmenni * Betra er seint en aldrei * Betra er yndi en auður * Betri er hálfur skaði en allur * Betri er krókur en kelda * Binni binn er intómt drasl * Betri er mánudagshnerri en móðurkoss * Betur má ef duga skal * Betur sjá augu en auga * Blessun fylgir barni hverju * Binni binn er intómt drasl * Blindur er hver í sjálfs síns sök * Bragð er að þá barnið finnur * Bráð er barnalundin * Brennt barn forðast eldinn * Brjóta skal bein til mergjar * Bylur hæst í tómri tunnu == D == * Dagur og nótt bíða ekki eftir neinum * Dramb er falli næst * Drjúg eru morgunverkin * Dropinn holar harðan stein == E == * Eftir höfðinu dansa limirnir * Eigi er sopið þó í ausuna sé komið * Eitt barn sem ekkert, tvö sem tíu * Engin er verri þó hann sé perri * Ein syndin bíður annari heim * Einhversstaðar verða vondir að vera * Eins dauði er annars brauð * Ekkert er fullreynt í fyrsta sinn * Ekki er allt gull sem glóir * Ekki er ráð nema í tíma sé tekið * Ekki sér á svörtu * Ekki skal lengi lítils bíða * Ekki verður bókvitið í askanna látið * Engar fréttir eru góðar fréttir * Engin er rós án þyrna * Enginn er annars bróðir í leik * Enginn er verri þó hann vökni * Enginn fær ófreistað * Enginn kann tveimur herrum að þjóna * Enginn má við margnum * Enginn veit í annars brjóst * Enginn veit sína æfina fyrr en öll er * Enginn verður ágætur af engu * Enginn verður óbarinn biskup * Engum er alls varnað == F == * Fall er fararheill * Fátt segir af einum * Fleira verður að gera en gott þykir * Flýtur á meðan ekki sekkur * Fjarlægðin gerir fjöllin blá * Frelsi er fé betra * Fullreynt er í fjórða sinn * Fyrr er fullt en út af flóir * Fyrra verkið vinnur hið síðara * Fyrst er allt frægast == G == * Gleymt er þá gleypt er * Glöggt er gests augað * Græddur er geymdur eyri * Gæfa fylgir djörfum * Guðmar skal ekki fótin hafa == H == * Halur er heima hver<ref>Hávamál</ref> * Hálfnað er verk þá hafið er * Hált er heimsglysið * Heima er best * Hlátur lengir lífið * Huggun er manni mönnum af * Hugur ræður hálfum sigri * Hugurinn ber mann hálfa leið * Hvað ungur nemur gamall temur * Hver er sinnar gæfu smiður * Hver er sínum hnútum kunnugastur * Hver hefur sinn djöful að draga * Hver hefur sýna byrði að bera * Hverjum þykir sinn fugl fagur == I == * Illur á ills von * Illu er best af lokið == Í ' == * Í upphafi skyldi endinn skoða == J == * Jafnan er hálfsögð sagan, ef einn segir * Járnið skal hamra á meðan það er heitt * Jöfnuður góður allur er == K == * Kapp er best með forsjá * Kemst þó hægt fari * Koma dagar koma ráð * Kólnar heitt, ef kalt blæs á * Kóngur er hver af klæðunum * Kóngur í dag. Dauður á morgun * Krókur á móti bragði * Krummi verður ei hvítur þótt hann baði sig * Kurteisi kostar ekkert * Kærleikurinn er kröfuhæstur == L == * Lengi getur vont versnað * Lengi lifir í góðum glæðum * Lengi lifir í kolunum * Lengi tognar hrátt skinn * Leynist straumur í lygnu vatni * Litlu má með ljúfum skipta * Lífið er núna * Líkur sækir líkan heim * Lærdómstími æfin er * Löngum hlær lítið vit * Lifir eik þótt laufin fjúki * Lærður nærri getur, reyndur veit þó betur. == M == * Maður er manns gaman * Margt er í hjónahjali * Margt smátt gerir eitt stórt * Margt þarf búmaðurinn bandið * Margur er knár þó hann sé smár * Margur heldur mig sig * Margur hyggur auð í annars garð * Margur verður af aurum api * Mjúk er móðurhöndin * Morgunstund gefur gull í mund == N == * Nauðsyn brýtur lög * Náttúran er náminu ríkari * Neyðin kennir naktri konu að spinna * Nú er það af sem áður var * Nýir vendir sópa best == O == * Oft er flagð undir fögru skinni * Oft er misjafn sauður í mörgu fé * Oft ilmar eitruð rós * Oft kemur góður þá getið og illur þá um er rætt * Oft má satt kyrrt liggja * Oft veltir lítil þúfa þungu hlassi == Ó == * Ófróður er sá sem einskis spyr * Óttinn drepur ekki dauðann == P == * Prýðir bætandi hönd * Pussyclat ud == R == * Raun er að vera rassvotur * Ragur er sá sem við rassinn glímir * Rúsínan í pylsuendanum == S == * Samtal er sorgarléttir * Sá á fund sem finnur * Sá á kvölina sem á völina * Sá einn veit sem reynir * Sá hlær best sem síðast hlær * Sá kennir öðrum vaðið sem undan ríður * Sá vægir sem vitið hefur meira * Sjaldan er ein báran stök * Sjaldan er sama typpið of oft sogið * Sjaldan fellur eplið langt frá eikinni * Sjaldséðir eru hvítir hrafnar * Sjaldan veldur einn, þá tveir deila * Sjálfan sækir háðið heim * Sjón er sögu ríkari * Skammt er á milli skeggs og höku * Svo ergist hver sem hann eldist == T == * Taka skal viljann fyrir verkið * Tekst þá tveir vilja * Tíminn læknar öll sár * Tómir vagnar skrölta mest * Tvisvar verður gamall maður barn * Tvisvar verður sá feginn sem á steininn sest == U == * Umgengni lýsir innri manni * Unnin verk verða ekki aftur tekin * Una augu meðan horfa == Ú == * Úti er þraut þá unnin er == V == * Valt er völubeinið * Verkið lofar meistarann * Vogun vinnur og vogun tapar == Þ == * Það mæla börn, sem vilja * Þeir skora sem þora * Þegar ein báran rís er önnur vís * Þeir fiska sem róa * Þeir sletta skyrinu sem eiga það * Þjóð veit þá þrír vita * Þolinmæðin þrautir vinnur allar * Þröngt mega sáttir sitja * Þungt er þegjandi böl == Æ == * Æ sér gjöf til gjalda * Ærlegt líf er sjálfsvaldi * Ærslafull er æskan == Ö == * Öl er innri maður * Öl kætir, öl grætir * Öll er neyðin nöpur * Öll él birtir um síðir * Öll vötn renna til sjávar * Öllu gamni fylgir nokkur alvara * Öllu má ofbjóða * Örskamt er öfganna milli == Ytri tenglar == * [https://tilvitnun.is/malshaettir Íslenskir málshættir] lifivbrmwtyy60kfm83k1zy2ec28mvz 0 185895 1960943 1911457 2026-04-23T18:17:45Z Akigka 183 1960943 wikitext text/x-wiki '''Eggert Ólafur Eggertsson Briem''' (25. júlí 1867 – 7. júlí 1936) var íslenskur lögfræðingur og Hæstaréttardómari. Eggert fæddist á Hjaltastöðum í [[Skagafjörður|Skagafirði]] þann 25. júlí 1867. Hann lauk stúdentsprófi frá [[Lærði skólinn|Lærða skólanum]] 1887 og embættisprófi frá lagadeild [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]] árið 1893. Eggert var málaflutningsmaður við [[Landsyfirréttur|Landsyfirréttinn]] frá 1893-1896. Í kjölfarið var hann sýslumaður [[Skagafjarðarsýsla|Skagfirðinga]] og síðar skrifstofustjóri í [[Stjórnarráð Íslands|Stjórnarráðinu]]. Frá 1915 var hann annar yfirdómari og dómsmálaritari við Landsyfirréttinn. Árið 1919 var hann skipaður [[Hæstiréttur Íslands|Hæstaréttardómari]] og sinnti því embætti til ársins 1935.<ref>{{tímarit.is|6994804|Merkir Íslendingar: Eggert Ó.E. Briem|blað=Morgunblaðið|dags=25. júlí 2018|bls=27}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} [[Flokkur:íslenskir lögfræðingar]] [[Flokkur:Dómarar við Hæstarétt Íslands]] {{fd|1867|1936}} aieh56rav50wcouwijq5ug28latvjuf 0 187579 1960968 1928968 2026-04-23T23:04:45Z Berserkur 10188 1960968 wikitext text/x-wiki '''Riverside''' getur átt við: * [[Riverside (Kaliforníu)|Riverside]], borg í Kaliforníu í Bandaríkjunum * [[Riverside-sýsla (Kaliforníu)|Riverside]], sýsla í Kaliforníu. * [[Riverside (hljómsveit)|Riverside]], pólsk rokkhljómsveit {{aðgreining}} c2zbsdjo04xpl8sad46peym4a4zuf5q 0 188322 1960917 1933764 2026-04-23T12:22:50Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1960917 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Latin_letter_Y_with_loop.svg|thumb|Latneska Y með lykkju]] Ỿ (lágtaf: ỿ), afbrigði af bókstafnum [[Y]], er bókstafur sem sumir velskir miðaldafræðingar notuðu til að gefa til kynna [[schwa]]<nowiki/>-hljóðið í ⟨y⟩. [[Unicode]]<nowiki/>-nöfnin og kóðapunktarnir eru sem hér segir: * U+1EFE Ỿ LATIN CAPITAL LETTER Y WITH LOOP * U+1EFE ỿ LATIN SMALL LETTER Y WITH LOOP == Hemildir == Everson, Michael & félagar. Tillaga um að bæta miðaldapersónum við UCS“. ISO/IEC JTC1/SC2/WG2 vinnuhópsskjal N3027, 30. janúar 2006. Sótt 18. nóvember 2019. https://folk.uib.no/hnooh/mufi/proposals/n3027-medieval.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230627030026/https://folk.uib.no/hnooh/mufi/proposals/n3027-medieval.pdf |date=2023-06-27 }}<nowiki/>{{Reflist}} * Ỿ á charbase.com '''<u>(Farðu á ensku útgáfuna af síðunni til að fá aðgang að tenglinum)</u>''' [[Flokkur:Latneskt leturbréf]] [[Flokkur:Velska tungumál]] hizwcr80twvfoi6k45rhp413qjcbyt1 0 189491 1961009 1959384 2026-04-24T10:12:51Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961009 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Bonaire | nafn_á_frummáli = Boneiru | nafn_í_eignarfalli = Bonaire | staða = Handanhafssveitarfélag í [[Holland]]i | fáni = Flag of Bonaire.svg | skjaldarmerki = Bonaire_wapen.svg | staðsetningarkort = Bonaire in its region.svg | þjóðsöngur = [[Tera di Solo y Suave Biento]] | tungumál = [[papiamentu]], [[hollenska]] | atburður1 = Upplausn [[Hollensku Antillaeyjar|Hollensku Antillaeyja]] | dagsetning1 = 10. október 2010 | stjórnarfar = Sveitarstjórn | titill_leiðtoga1 = [[Undirlandstjóri]] | nafn_leiðtoga1 = [[John Soliano]]<ref>{{Cite web |last=Hofstra |first=Hans |date=2024-06-16 |title=John Soliano about his new role as lieutenant governor: 'Integrity and inclusivity are crucial' |url=https://bes-reporter.com/john-soliano-about-his-new-role-as-lieutenant-governor-integrity-and-inclusivity-are-crucial/ |access-date=2024-08-18 |website=BES Reporter |archive-date=2024-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240617022804/https://bes-reporter.com/john-soliano-about-his-new-role-as-lieutenant-governor-integrity-and-inclusivity-are-crucial/ |url-status=dead }}</ref> | höfuðborg = [[Kralendijk]] | flatarmál = 288 | fólksfjöldi = 26.552<ref name="CBS.nl">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/news/2025/21/population-of-the-caribbean-netherlands-up-by-nearly-1-6-thousand-in-2024#:~:text=Population%20of%20the%20Caribbean%20Netherlands%20up%20by%20nearly%201.6%20thousand%20in%202024,-19/05/2025&text=On%201%20January%202025%2C%20the%20population%20of%20Bonaire%20stood%20at,percent)%20than%20one%20year%20previously. |title=Population of the Caribbean Netherlands up by nearly 1.6 thousand in 2024 |date=19 May 2025| website= cbs.nl| publisher = | accessdate= }}</ref> | mannfjöldaár = 2025 | íbúar_á_ferkílómetra = 83,6 | tímabelti = [[UTC−04:00]] | símakóði = 599 | gjaldmiðill = [[bandaríkjadalur]] | VLF_ár = 2023 | VLF = 0,722<ref>{{cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/figures/detail/84789ENG|title=Caribbean Netherlands; gross domestic product (GDP)|website=Statistics Netherlands|date=25.9.2025}}</ref> | VLF_á_mann = 29.300<ref>{{cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/figures/detail/85251ENG|title=Caribbean Netherlands; gross domestic product (GDP) per capita|website=Statistics Netherlands|date=25.9.2025}}</ref> | tld = nl }} '''Bonaire''' er eyja í [[Karíbahafseyjar|Karíbahafi]] sem tilheyrir [[Holland|Hollandi]]. Höfuðborg eyjarinnar er [[Kralendijk]], á vesturströnd eyjarinnar. [[Arúba]], Bonaire og [[Curaçao]] mynda [[ABC-eyjar (Karíbahafi)|ABC-eyjar]], 80 km frá strönd [[Venesúela]]. Loftslag á eyjunum er þurrt sem laðar að sér gesti sem leita að hlýju, sólríku veðri allt árið; og þær eru utan myndunarsvæðis [[Fellibylur|hitabeltisfellibylja]]. Bonaire er vinsæll köfunarstaður vegna margra köfunarstöðva á ströndinni, skipsflaka og góðs aðgengis að kóralrifjum. Þann 1. janúar 2025 voru íbúar eyjarinnar samtals 26,552, sem er 10.011 manna aukning frá árinu 2012.<ref>{{Cite web |title=Bonaire: population 2023 |url=https://www.statista.com/statistics/706799/population-of-bonaire-in-the-caribbean-netherlands/ |access-date=2025-05-21 |website= Statista.com |language=en}}</ref> Heildarflatarmál eyjarinnar er 288 km²; hún er 38,6 km löng frá norðri til suðurs og á bilinu 5–8 km breið frá austri til vesturs. Bonaire var hluti af [[Hollensku Antillaeyjar|Hollensku Antillaeyjum]] þar til það ríki var leyst upp árið 2010.<ref>{{cite web|url=http://nos.nl/artikel/95861-antillen-opgeheven-op-10102010.html|title=Antillen opgeheven|publisher=NOS Nieuws|date=18 November 2009|access-date=10 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091224143841/http://nos.nl/artikel/95861-antillen-opgeheven-op-10102010.html|archive-date=24 December 2009}}</ref> Þá varð eyjan [[Karíbíska Holland|sérstakt sveitarfélag]] í [[Holland]]i<ref name="WOLBES" /> ásamt [[Sint Eustatius]] og [[Saba (eyja)|Saba]].<ref name="WOLBES">{{cite web |title=Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Lög um opinbera stjórnsýslu Bonaire, Sint Eustatius og Saba) |work=[[Ríkisstjórn Hollands]] |url=http://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/31954_wet_openbare_lichamen |access-date=14 October 2010 |language=nl |archive-date=25 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125025004/http://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/31954_wet_openbare_lichamen |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.government.nl/files/documents-and-publications/publications/2013/04/22/koninkrijk-der-nederlanden/kingdom-of-the-netherlands-def.pdf |title=Kingdom of the Netherlands_DEF |website = government.nl| publisher =| date = 2013-04-22 |url-status=live |access-date=2017-06-13 |archive-date=2015-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106074925/http://www.government.nl/files/documents-and-publications/publications/2013/04/22/koninkrijk-der-nederlanden/kingdom-of-the-netherlands-def.pdf}}</ref> 80% íbúa Bonaire eru hollenskir ríkisborgarar, og nærri 60% íbúa fæddust í fyrrum aðildarríkjum Hollensku Antillaeyja og Arúba.<ref>{{cite web | title=Population Caribbean Netherlands stable | website= cbs.nl | date=2016-07-21 | url=http://www.cbs.nl/en-gb/news/2016/29/population-caribbean-netherlands-stable | access-date=2018-06-13 | archive-date=2023-03-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230327194513/https://www.cbs.nl/en-gb/news/2016/29/population-caribbean-netherlands-stable | url-status=live }}</ref> == Heiti == Nafnið Bonaire er talið vera dregið af [[Caquetio]]-orðinu ''Bonay'', sem þýðir „láglendi“. Fyrstu spænsku og hollensku landnemarnir á eyjunni breyttu stafsetningu þess í ''Bojnaj'' og einnig Bonaire. Samkvæmt annarri kenningu gæti nafnið verið dregið af spænsku setningunni „buen aire“, sem þýðir „gott loft“, þar sem Spánverjar voru fyrstu Evrópubúarnir sem námu þar land. == Landfræði == [[Mynd:Bonaire_highres.jpg|thumb|Mynd af Bonaire og smærri eyjunni Klein Bonaire.]] [[Mynd:Bonaire_-_Encyclopaedie_van_Nederlandsch_West-Indië-Antilles_part_1,_left.gif|thumb|Kort af Bonaire, 1914-1917.]] Bonaire er um 80 kílómetra undan strönd Venesúela. Landflatarmál eyjunar er 288 ferkílómetrar, en [[Klein Bonaire]], lítil eyðiey undan vesturströnd hennar, bætir 6 ferkílómetrum við. Á norðurhluta bonaire er hæsti tindurinn, [[Brandaris]], sem er aðeins 240 metrar. Suðurhluti eyjarinnar er næstum sléttur og rís varla yfir sjávarmál. Þetta svæði inniheldur einnig [[Lake Bay]] með stórum fenjaviðarskógi. Ströndin í Bonaire er þakin lónum og vogum, en stærst þeirra er [[Gotovatn]] í norðri. Yfirborð Klein Bonaire er nokkuð slétt og aðeins um tveir metrar yfir sjávarmáli. == Menning == === Íþróttir === [[Mynd:Bonaire_1000_steps.jpg|thumb|Bonaire er vinsæll áfangastaður fyrir kafara.]] [[Mynd:Kralendijk_Stadium_After_Renovations_(March_2014).jpg|thumb|Kralendijk-leikvangurinn.]] Íbúar Bonaire taka þátt í fjölmörgum íþróttaviðburðum, þar á meðal vinsælum íþróttum sem laða að sér ferðamenn til eyjarinnar eins og köfun, sigling, veiði, hjólreiðar, hafnabolti, blak og tennis. Það eru margar köfunarverslanir á Bonaire, sem flestar bjóða upp á köfunarkennslu. == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Konungsríkið Holland]] [[Flokkur:Eyjar í Karíbahafi]] 98f73om3yr2yjhdh5fi7e4ug21bmfkt 0 190412 1960935 1960654 2026-04-23T17:39:56Z Akigka 183 /* Tilvísanir */ 1960935 wikitext text/x-wiki '''Borgarstjórnarkosningar''' fara fram í [[Reykjavík]] [[16. maí]] [[2026]] þegar [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|kosið verður til sveitarstjórna á landsvísu]]. Kosið verður um 23 sæti í [[Borgarstjórn Reykjavíkur|borgarstjórn]] og 12 fulltrúa þarf því til að mynda meirihluta. Framboðsfrestur var til 10. apríl og fram komu 11 framboðslistar. 24 kjörstaðir verða í hverfum borgarinnar. Í kjölfar borgarstjórnarkosninga 2022 var myndaður meirihluti [[Samfylkingin|Samfylkingar]], [[Framsóknarflokkur|Framsóknarflokks]], [[Viðreisn]]ar og [[Píratar|Pírata]]. Samkvæmt samkomulagi flokkanna gegndi [[Dagur B. Eggertsson]], oddviti Samfylkingar, hlutverki borgarstjóra fram í janúar 2024 en þá tók [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]], oddviti Framsóknar, við embættinu. Upp úr þessu meirihlutasamstarfi slitnaði í febrúar 2025, m.a. vegna ágreinings um skipulagsmál vegna [[Reykjavíkurflugvöllur|Reykjavíkurflugvallar]]. Nýr fimm flokka meirihluti Samfylkingar, Pírata, [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokksins]] og [[Flokkur fólksins|Flokks fólksins]] tók þá við og [[Heiða Björg Hilmisdóttir]] tók við embætti borgarstjóra, en hún var þá orðin oddviti Samfylkingar í borgarstjórn eftir að Dagur [[Alþingiskosningar 2024|náði kjöri á Alþingi]] og vék úr borgarstjórn. Í skoðanakönnununum hefur fylgi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokks]], Samfylkingar, Viðreisnar og [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokksins]] verið að mælast hærra en það fylgi sem flokkarnir fengu árið 2022, en Miðflokkurinn fékk þá engann mann kjörinn í borgarstjórn. Á móti hefur fylgi við Framsóknarflokkinn minnkað verulega og einnig nokkuð hjá Pírötum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252811685d/ny-konnun-synir-meiri-hlutann-fallinn-i-borginni|titill=Ný könnun sýnir meiri­hlutann fallinn í borginni|höfundur=Sunna Sæmundsdóttir|útgefandi=Vísir.is|mánuður=2. desember|ár=2025}}</ref> Nokkur umræða átti sér stað um möguleika á sameiginlegu framboði vinstri flokka. Sanna Magdalena Mörtudóttir sem nú er oddviti Sósíalistaflokksins í borgarstjórn gaf út í desember 2025 að hún hygði á framboð undir merkjum „Vors til vinstri“ og bauð öðrum að vera með. Vinstri græn þáðu boðið og var nafninu síðar breytt í ''Vinstrið''.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252816686d|titill=Sanna býður sig fram undir merkjum Vors til vinstri|höfundur=Árni Sæberg|útgefandi=Vísir.is|mánuður=12. desember|ár=2025}}</ref> Píratar og Sósíalistaflokkurinn tóku hins vegar ekki þátt í því og munu bjóða fram í eigin nafni. ==Framboð== Fram komu 11 framboðslistar fyrir framboðsfrest, jafn margir og í síðustu kosningum. Ekki kom aftur fram framboð frá [[Ábyrg framtíð|Ábyrgri framtíð]] eða [[Reykjavík, besta borgin]] en á móti komu fram ný framboð sem nefnast Okkar borg og Góðan daginn. Vinstri græn bjóða ekki fram undir eigin nafni nú, heldur í kosningabandalagi með Vori til vinstri undir merkjum Vinstrisins. === (A) Vinstrið === Í kjölfar alþingiskosninganna 2024 vaknaði nokkur umræða um samstarf eða sameiningu flokka á vinstri vængnum eftir að Vinstri græn og Píratar féllu af þingi og Sósíalistaflokkurinn fékk engann mann kjörinn en samanlagt fylgi þessara þriggja flokka var 9,3% í kosningunum. [[Sanna Magdalena Mörtudóttir]], sem hafði verið oddviti Sósíalistaflokksins, boðaði í desember 2025 að hún ætlaði ekki aftur að vera í framboði undir merkjum Sósíalistaflokksins þrátt fyrir að vera enn formlega félagi í flokknum. Hún kynnti áform um framboð undir heitinu „Vor til vinstri“.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/453521|title=Sanna ætlar aftur fram en ekki endilega fyrir Sósíalista - RÚV.is|last=Kristjánsson|first=Alexander|date=2025-09-15|website=RÚV|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://heimildin.is/grein/25803/|title=Sanna með nýtt framboð|last=Reynisson|first=Jón Trausti|date=2025-12-12|website=Heimildin|access-date=2026-01-08}}</ref> Samkomulag náðist um að Vinstri græn og Vor til vinstri stæðu saman að framboði sem kallast [[Vinstrið]] þar sem Sanna skipar fyrsta sætið og aðrir á vegum Vors til vinstri skipi sæti fjögur og fimm, en Vinstri græn skipi í sæti tvö, þrjú og sex. Forval fór fram hjá Vinstri grænum um röðun í þeirra sæti á lista Vinstrisins. [[Líf Magneudóttir]], sitjandi oddviti Vinstri grænna í borgarstjórn bar sigur úr býtum og skipar því annað sæti listans og [[Stefán Pálsson]] lenti í öðru sæti forvalsins og verður því í þriðja sæti hins sameiginlega framboðs. === (B) Framsóknarflokkurinn === Kosið var í efstu fjögur sæti lista Framsóknarflokksins á tvöföldu kjördæmaþingi 8. febrúar 2026. [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]], fyrrum [[borgarstjóri Reykjavíkur]] (2024-2025) og sitjandi oddviti flokksins í borgarstjórn frá [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|2022]] var einn í framboði í oddvitasætið og [[Magnea Gná Jóhannsdóttir]] sem skipaði þriðja sæti listans í kosningunum 2022 var ein í framboði í annað sætið.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.tiktok.com/@chessafterdark/video/7420887642784435489?lang=en|titill=Ætlar Einar að bjóða sig aftur fram til Borgarstjóra á næsta kjörtímabili?|höfundur=@chessafterdark|útgefandi=TikTok|mánuður=1. október|ár=2024}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/453513|title=Flestir oddvitar ætla aftur fram - RÚV.is|last=Kristjánsson|first=Alexander|date=2025-09-15|website=RÚV|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.framsokn.is/en/blog/nidurstada-i-reykjavik|titill=Niðurstaða í Reykjavík|útgefandi=Framsóknarflokkurinn|mánuður=8. febrúar|ár=2026}}</ref> === (C) Viðreisn === [[Þórdís Lóa Þórhallsdóttir]] hafði verið oddviti flokksins í borgarstjórn frá því að hann bauð fyrst fram í Reykjavík 2018 en gaf ekki kost á sér áfram.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-09-15-thordis-loa-gefur-ekki-kost-a-ser-i-borgarstjornarkosningum-453494|titill=Þórdís Lóa gefur ekki kost á sér í borgarstjórnarkosningum|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=15. september|ár=2025}}</ref> Kosið var um oddvitasæti listans í leiðtogaprófkjöri 31. janúar 2026 þar sem fjórir voru í framboði: * [[Aðalsteinn Leifsson]], fyrrum ríkissáttasemjari (2020-2023) og aðstoðarmaður [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur]] utanríkisráðherra<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252817777d/adal-steinn-gefur-kost-a-ser-i-oddvitasaeti-og-fer-i-leyfi|title=Aðal­steinn gefur kost á sér í oddvitasæti og fer í leyfi - Vísir|last=Sæberg|first=Árni|date=2025-12-15|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> * [[Björg Magnúsdóttir]], sjónvarpskona og fyrrum aðstoðarmaður [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einars Þorsteinssonar]] borgarstjóra<ref>{{Cite web|url=https://www.vb.is/frettir/thrju-i-oddvitaslag-hja-vidreisn-i-borginni/|title=Björg hellir sér í odd­vita­slaginn hjá Viðreisn|website=www.vb.is|access-date=2026-01-08}}</ref> * [[Róbert Ragnarsson]], fyrrum bæjarstjóri [[Grindavík|Grindavíkur]] (2010-2016)<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/10/robert_vill_leida_vidreisn_i_borginni/|title=Róbert vill leiða Viðreisn í borginni|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> * Signý Sigurðardóttir, viðskiptafræðingur. Björg Magnúsdóttir sigraði örugglega í prófkjörinu. Stillt var upp í önnur sæti listans og hann kynntur 5. mars. Í öðru sæti var Róbert Ragnarsson sem hafði boðið sig fram í leiðtogaprófkjörinu en í því þriðja var leikarinn [[Þorvaldur Davíð Kristjánsson]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-05-fjolmidlakona-stjornsysluradgjafi-og-leikari-i-thremur-efstu-saetum-vidreisnar-i-reykjavik-468882|titill=Fjölmiðlakona, stjórnsýsluráðgjafi og leikari í þremur efstu sætum Viðreisnar í Reykjavík|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=5. mars|ár=2026}}</ref> === (D) Sjálfstæðisflokkurinn === [[Hildur Björnsdóttir]], sitjandi oddviti flokksins í borgarstjórn frá [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|2022]] staðfesti í september 2025 að hún stefndi á að leiða listann áfram.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252775759d/oddvitarnir-aetla-ser-stora-hluti-eftir-atta-manudi|title=Oddvitarnir ætla sér stóra hluti eftir átta mánuði - Vísir|last=Daðason|first=Kolbeinn Tumi|date=2025-09-15|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Boðað var til leiðtogaprófkjörs í Sjálfstæðisflokknum og ýmsir mögulegir mótframbjóðendur voru nefndir í umræðunni og þá sérstaklega [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] alþingismaður og fyrrum [[Utanríkisráðherrar á Íslandi|utanríkisráðherra]] (2017-2021), [[Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra Íslands|umhverfisráðherra]] (2021-2024). Eftir umhugsun lét hann þó ekki verða af framboði.<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/eyjan/2025/04/24/ordid-gotunni-margir-vilja-gudlaug-thor-forystu-borginni-ut-med-alla-nuverandi-borgarfulltrua-sjalfstaedisflokksins/|title=Orðið á götunni: Margir vilja Guðlaug Þór í forystu í borginni – út með alla núverandi borgarfulltrúa Sjálfstæðisflokksins|date=2025-04-24|website=DV|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252776160d/hildur-vill-leida-a-fram-en-gud-laugur-lodinn-i-svorum|title=Hildur vill leiða á­fram en Guð­laugur loðinn í svörum - Vísir|last=Daðason|first=Kolbeinn Tumi|date=2025-09-17|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2026/01/02/miklar-likur-sagdar-ad-gudlaugur-thor-fari-fram-gegn-hildi/|title=Miklar líkur sagðar á að Guðlaugur Þór fari fram gegn Hildi|date=2026-01-02|website=DV|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262825166d/gud-laugur-fer-ekki-fram-i-reykja-vik|title=Guð­laugur fer ekki fram í Reykja­vík - Vísir|last=Arnardóttir|first=Lovísa|date=2026-06-01|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Þegar framboðsfresturinn rann út 6. janúar hafði aðeins borist framboð Hildar og hún varð því sjálfkjörin til að leiða flokkinn áfram og varð raunar fyrsti oddviti sjálfstæðismanna í borginni til að gera það tvennar kosningar í röð síðan [[Árni Sigfússon]] gerði það 1994 og 1998.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262825420d/hildur-bjorns-dottir-oskoradur-odd-viti-i-reykja-vik|title=Hildur Björns­dóttir óskoraður odd­viti í Reykja­vík - Vísir|last=Gunnarsson|first=Oddur Ævar|date=2026-06-01|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Uppstillingarnefnd valdi listann að öðru leyti og réðst í mikla endurnýjun þar sem sitjandi borgarfulltrúarflokksins voru annað hvort færðir neðar á lista eða teknir af honum. Af sitjandi borgarfulltrúum utan oddvitans er einungis [[Ragnhildur Alda Vilhjálmsdóttir]] í efstu sætum listans en hún skipar fjórða sætið. [[Bjarni Guðjónsson]], fyrrum forstöðumaður hjá [[VÍS]] og atvinnumaður í knattspyrnu, er í öðru sætinu og [[Brynjar Níelsson]], fyrrum alþingismaður, í því þriðja.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-28-listi-sjalfstaedisflokksins-i-reykjavik-stadfestur-468266|titill=Listi Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík staðfestur|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=28. febrúar|ár=2026}}</ref> Tveir af sitjandi fulltrúm flokksins í borgarstjórn, þau [[Kjartan Magnússon]] og [[Marta Guðjónsdóttir]], gengu til liðs við [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkinn]] eftir að hafa verið hafnað af uppstillingarnefndinni. Áður hafði fyrsti varamaður flokksins í borgarstjórn, [[Helgi Áss Grétarsson]], einnig gengið til liðs við Miðflokkinn og þegið sæti á framboðslista þess flokks.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262853376d/hefur-setid-tvo-af-thremur-borgar-stjornar-fundum-fra-thvi-ad-hann-skipti-um-lid|titill=Hefur setið tvo af þremur borgar­stjórnar­fundum frá því að hann skipti um lið|útgefandi=Vísir.is|mánuður=9. mars|ár=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/03/06/borgarfulltruar_sjalfstaedisflokksins_i_midflokkinn/|titill=Borgarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins í Miðflokkinn|útgefandi=Mbl.is|mánuður=6. mars|ár=2026}}</ref> === (F) Flokkur fólksins === Í kosningunum 2022 leiddi [[Kolbrún Baldursdóttir]] lista Flokks fólksins og náði ein kjöri í borgarstjórn. Kolbrún náði kjöri á Alþingi í [[Alþingiskosningar 2024|kosningunum 2024]] og vék í kjölfarið úr borgarstjórn. [[Helga Þórðardóttir]] hefur verið oddviti flokksins í borgarstjórn síðan en hún hyggur ekki á framboð nú.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/453554|title=Helga Þórðardóttir ætlar ekki aftur fram - RÚV.is|last=Kristjánsson|first=Alexander|date=2025-09-15|website=RÚV|access-date=2026-01-08}}</ref> Framboðslisti flokksins var kynntur 31. mars. [[Guðmundur Ingi Þóroddsson]] leiðir listann en hann er helst þekktur sem formaður [[Afstaða|Afstöðu]], réttindafélags fanga og fyrrverand fanga, og var virkur í starfi Samfylkingarinnar þar sem hann tók þátt í prófkjörinu í janúar en náði ekki kjöri í eitt sex efstu sætanna.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262863764d/-eg-stend-ekki-her-ut-af-minni-for-tid-|titill=Ég stend ekki hér út af minni fortíð|útgefandi=Vísir|mánuður=31. mars|ár=2026}}</ref> === (G) Góðan daginn === Framboðið Góðan daginn kom fram skömmu áður en framboðsfresti lauk. Oddviti þess er Ingimar Þór Friðriksson, tölvunarfræðingur.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-04-10-godan-daginn-bydur-fram-i-reykjavik-472412|titill=Góðan daginn býður fram í Reykjavík|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=10. apríl|ár=2026}}</ref> === (J) Sósíalistaflokkur Íslands === [[Sanna Magdalena Mörtudóttir]] leiddi lista Sósíalistaflokksins í kosningunum 2022 þegar flokkurinn fékk tvo fulltrúa kjörna í borgarstjórn. Eftir innanflokksátök 2025 sagði Sanna af sér embætti pólitísks leiðtoga flokksins. Uppstillingarnefnd ákvað efstu 10 sæti listans nú og oddviti verður Silja Sóley Birgisdóttir, stuðningsfulltrúi.<ref>{{Cite web|url=https://www.sosialistaflokkurinn.is/frettir/10-efstu-saeti-i-reykjavik|title=10 efstu sæti á framboðslista Sósíalistaflokks Íslands í Reykjavík|website=sosialistaflokkurinn.is|date=2026-02-07|access-date=2026-02-21}}</ref> Enginn af fyrrum borgarfulltrúum eða varaborgarfulltrúum flokksins skipa listann nú.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-10-silja-soley-leidir-lista-sosialista-i-borginni-466613/|titill=Silja Sóley leiðir lista Sósíalista í borginni|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=10. febrúar|ár=2026}}</ref> === (M) Miðflokkurinn === Miðflokkurinn fékk engann fulltrúa kjörinn í kosningunum 2022 en flokkurinn fékk aukinn liðsstyrk undir lok kjörtímabilsins þegar [[Helgi Áss Grétarsson]], varaborgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins, gekk til liðs við Miðflokkinn og svo enn frekar þegar borgarfulltrúarnir [[Kjartan Magnússon]] og [[Marta Guðjónsdóttir]] gerðu slíkt hið sama. Uppstillingarnefnd setti saman framboðslista flokksins sem kynntur var 9. febrúar. Í oddvitasæti er [[Ari Edwald]], fyrrum forstjóri [[365 miðlar|365 miðla]], [[Mjólkursamsalan|MS]] og fyrrum framkvæmdastjóri [[Samtök atvinnulífsins|Samtaka Atvinnulífsins]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/466516|title=Ari Edwald leiðir lista Miðflokksins í Reykjavík - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2026-02-09|website=RÚV|access-date=2026-02-09}}</ref> Í öðru sæti er Kristín Kolbrún Waage Kolbeinsdóttir en hún var áður formaður Hvatar, félags sjálfstæðiskvenna í Reykjavík.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/01/25/kristin_vill_saeti_a_lista_midflokksins_i_borginni/|titill=Kristín vill sæti á lista Miðflokksins í borginni|útgefandi=mbl.is|mánuður=25. janúar|ár=2026}}</ref> === (P) Píratar === Píratar fengu þrjá fulltrúa kjörna í kosningunum 2022 og hafa tekið þátt í báðum meirihlutunum sem myndaðir voru á kjörtímabilinu. Ljóst varð að [[Dóra Björt Guðjónsdóttir]] myndi ekki leiða listann aftur eftir að hún tilkynnti um að hún væri gengin til liðs við Samfylkinguna í desember 2025.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-12-16-dora-bjort-fer-ur-pirotum-i-samfylkinguna-461707|titill=Dóra Björt fer úr Pírötum í Samfylkinguna|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=16. desember|ár=2025}}</ref> [[Alexandra Briem]], borgarfulltrúi og oddviti flokksins í borgarstjórn eftir brotthvarf Dóru Bjartar, sóttist eftir því að leiða listann.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252818183d/alexandra-saekist-eftir-oddvitasaetinu|title=Alexandra sækist eftir oddvitasætinu - Vísir|last=Erlingsdóttir|first=Silja Rún Sigurbjörnsdóttir,Margrét Helga|date=2025-12-16|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Hið sama gerði Kristinn Jón Ólafsson, fyrsti varaborgarfulltrúi flokksins.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-26-tvo-berjast-um-oddvitasaetid-hja-pirotum-468002|titill=Tvö berjast um oddvitasætið hjá Pírötum|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=26. febrúar|ár=2026}}</ref> Prófkjör fór fram frá 26. febrúar til 6. mars. 230 atkvæði voru greidd í prófkjörinu og Kristinn fór með sigur af hólmi en Alexandra lenti í öðru sæti.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-06-kristinn-skakar-sitjandi-oddvita-og-leidir-pirata-i-reykjavik-469042|titill=Kristinn skákar sitjandi oddvita og leiðir Pírata í Reykjavík|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=6. mars|ár=2026}}</ref> === (R) Okkar borg === Hópur sem kallar sig Ísland þvert á flokka og hefur staðið fyrir útfundum á Austurvelli um útlendingamál hefur boðað framboðið Okkar borg. Sigfús Aðalsteinsson fasteignasali leiðir það.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/455349|title=Ísland þvert á flokka boðar framboð til borgarstjórnar - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-10-06|website=RÚV|access-date=2026-01-08}}</ref> === (S) Samfylkingin === Samfylkingin fékk fimm fulltrúa kjörna í kosningunum 2022 undir forystu [[Dagur B. Eggertsson|Dags. B Eggertssonar]] sem gegndi embætti borgarstjóra þar til í janúar 2024. Í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]] náði Dagur kjöri á Alþingi og vék úr borgarstjórn í kjölfarið. [[Heiða Björg Hilmarsdóttir]] varð þá oddviti Samfylkingarinnar í borgarstjórn og svo borgarstjóri í nýjum meirihluta frá febrúar 2025. Hún gaf kost á sér að leiða Samfylkinguna áfram.<ref name=":0" /> [[Pétur Marteinsson]], rekstrarstjóri og fyrrum atvinnumaður í knattspyrnu bauð sig einnig fram í oddvitasætið.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262823575d/petur-fer-a-moti-borgar-stjora-og-vill-fyrsta-saetid-i-reykja-vik|title=Pétur fer á móti borgar­stjóra og vill fyrsta sætið í Reykja­vík - Vísir|last=Árnason|first=Eiður Þór|date=2026-01-01|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Prófkjör (eða flokksval eins og það er kallað í lögum flokksins) fór fram 24. janúar og var bindandi fyrir sex efstu sætin. Greidd voru 4.849 atkvæði og Pétur hafði öruggan sigur með 3.063 atkvæði í fyrsta sætið en Heiða Björg lenti í öðru sæti með 1.668 atkvæði í 1.–2. sæti og var raunar aðeins 15 atkvæðum frá því að hafna í þriðja sætinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-01-25-dora-bjort-ekki-medal-sjo-efstu-i-flokksvali-samfylkingarinnar-464931|titill=Dóra Björt ekki meðal sjö efstu í flokksvali Samfylkingarinnar|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=25. janúar|ár=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://vb.is/frettir/borgarstjori-galt-algjort-afhrod/|titill=Borgarstjóri galt agjört afhroð|útgefandi=Viðskiptablaðið|mánuður=24. janúar|ár=2026}}</ref> Nokkrum dögum eftir flokksvalið gaf Heiða það út að hún myndi taka annað sætið á listanum þrátt fyrir að niðurstaðan hafi verið henni mikil vonbrigði.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262834784d/heida-tekur-annad-saetid-i-reykjavik|titill=Heiða tekur annað sætið í Reykjavík|útgefandi=Vísir|mánuður=27. janúar|ár=2026}}</ref> == Skoðanakannanir == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" |- style="height:40px;" ! style="width:150px;" rowspan="2"| Fyrirtæki ! style="width:135px;" rowspan="2"| Framkvæmd ! style="width:30px;" rowspan="2"| Svarendur ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Sjálfstæðisflokkurinn|D]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Samfylkingin|S]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Framsóknarflokkurinn|B]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Píratar|P]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|J]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Viðreisn|C]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Flokkur fólksins|F]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Vinstrið|A]]{{ref|a|[a]}} ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Miðflokkurinn (Ísland)|M]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Okkar borg|R]] ! class="unsortable" style="width:40px;" rowspan="2" | Aðrir ! style="width:30px;" rowspan="2"| Forskot |- ! style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Píratar}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Sósíalistaflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Viðreisn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Flokkur fólksins}};"| ! style="background:#023f38;"| ! style="background:{{flokkslitur|Miðflokkurinn}};"| |- |[https://www.visir.is/g/20262870855d/meiri-hlutinn-fallinn-sam-kvaemt-nyrri-konnun Gallup] |1.–15.apríl 2026 |857 |style="background:#C6ECFB;"|27,6 |23,2 |3,9 |3,5 |2,5 |10,0 |3,8 |13,5 |10,7 |1,5 |0,0 | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;"| 4,4 |- |[https://www.dv.is/frettir/2026/3/28/fylgid-flugi-nyrri-konnun-borginni-einn-flokkur-lykilstodu/ Maskína] |12.–19. mars 2026 |1.442 |21,2 |style="background:#F6CDCF;"|21,7 |5,2 |5,4 |2,7 |12,6 |3,7 |12,4 |10,6 |2,3 |2,1 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 0,5 |- |[https://vb.is/frettir/-hnifjafnt-a-toppnum/ Gallup] |4. mars 2026 (birting) | |style="background:#C6ECFB;"|26,4 |style="background:#F6CDCF;"|26,4 |4,6 |3,7 |3,1 |10,7 |4,0 |8,7 |11,3 |1,2 |– | 0 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-27-samfylkingin-og-sjalfstaedisflokkur-gefa-eftir-i-borginni-468121 Maskína] |1.–27. febrúar 2026 |1.015 |22,7 |style="background:#F6CDCF;"|24,0 |5,1 |5,5 |3,7 |13,5 |3,4 |9,1 |11,0 |1,2 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,3 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |janúar 2026 | |24,4 |style="background:#F6CDCF;"|26,1 |4,4 |3,0 |3,8 |14,6 |3,8 |8,7 |10,1 |– |1,0 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,7 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |desember 2025 | |24,1 |style="background:#F6CDCF;"|26,7 |4,5 |6,3 |5,5 |12,1 |4,8 |5,3 |10,0 |– |0,6 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 2,6 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |nóvember 2025 | |style="background:#C6ECFB;"|31,0 |25,5 |4,2 |6,4 |5,0 |11,9 |2,9 |4,2 |8,5 |– |0,3 | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;"| 5,5 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |október 2025 | |25,4 |style="background:#F6CDCF;"|26,0 |3,9 |7,1 |6,1 |13,3 |5,2 |3,8 |8,5 |– |0,7 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 0,6 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |september 2025 | |24,8 |style="background:#F6CDCF;"|28,1 |3,4 |6,7 |3,9 |14,9 |4,6 |5,5 |7,1 |– |1,0 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 3,3 |- style="background:#E9E9E9;" |[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022#Reykjavík|Kosningar 2022]] |14. maí 2022 |– |style="background:#C6ECFB;"|24,5 |20,3 |18,7 |11,6 |7,7 |5,2 |4,5 |4,0 |2,5 |– |1,0 | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðis}};color:#FFFFFF;"| 4,2 |} :{{note|a|a}} Dálkurinn sýnir fylgi Vinstrisins eftir að það kom til sögunnar en þar áður fylgi VG og Vors til vinstri. ==Tilvísanir== {{reflist}} [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík]] gk9cxxivhi19uu4xtxpphqlyswp953z 0 190558 1961000 1959210 2026-04-24T08:52:59Z TKSnaevarr 53243 /* Söguþráður */ 1961000 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | mynd = Oppenheimer logo.svg | director = [[Christopher Nolan]] | screenplay = Christopher Nolan | based_on = ''[[American Prometheus]]'' eftir [[Kai Bird]] og [[Martin J. Sherwin]] | producer = {{Plainlist| * [[Emma Thomas]] * [[Charles Roven]] * Christopher Nolan }} | starring = {{Plainlist| * [[Cillian Murphy]] * [[Emily Blunt]] * [[Matt Damon]] * [[Robert Downey Jr.]] * [[Florence Pugh]] * [[Josh Hartnett]] * [[Casey Affleck]] * [[Rami Malek]] * [[Kenneth Branagh]] }} | cinematography = [[Hoyte van Hoytema]] | editing = [[Jennifer Lame]] | music = [[Ludwig Göransson]] | studio = {{Plainlist| * [[Universal Pictures]]<ref name="Cineuropa">{{cite web |last1=Lazic |first1=Elena |title=Review: Oppenheimer |url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/446662/ |website=[[Cineuropa]] |access-date=8 January 2025 |date=21 July 2023}}</ref><ref name="Moviefone">{{cite web |title=Oppenheimer (2023) |url=https://www.moviefone.com/movie/untitled-oppenheimer-biopic/1tOJVQRXmFcGn2lZ7Th6l7/main/ |website=[[Moviefone]] |access-date=8 January 2025}}</ref> * [[Syncopy Inc.|Syncopy]]<ref name="Cineuropa"/><ref name="Moviefone"/> * [[Atlas Entertainment]]<ref name="Cineuropa"/><ref name="Moviefone"/> * Breakheart Films<ref name="Moviefone"/> * Peters Creek Entertainment<ref name="Moviefone"/> * Gadget Films<ref name="Cineuropa"/><ref>{{cite web |title=Oppenheimer |url=https://nmfilm.com/production/oppenheimer |website=New Mexico Film Office |access-date=8 January 2025}}</ref> }} | distributor = Universal Pictures | released = {{Film date|2023|7|11|[[Grand Rex|Le Grand Rex]]|2023|7|21|Bandaríkin og Bretland}} | runtime = 180 mínútur<!--180:09; only IMAX version is 180:39--><ref>{{Cite web |date=July 6, 2023 |title=''Oppenheimer'' (15) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/oppenheimer-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda2mjm0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706191747/https://www.bbfc.co.uk/release/oppenheimer-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda2mjm0 |archive-date=July 6, 2023 |access-date=July 6, 2023 |publisher=[[British Board of Film Classification]]}}</ref> | country = {{Plainlist| * Bandaríkin * Bretland }} | language = Enska | budget = $100 milljónir<!--SEE TALK #BUDGET--><ref name="Keegan 2023">{{Cite magazine |last=Keegan |first=Rebecca |date=July 14, 2023 |title='This Can't Be Safe. It's Got to Have Bite': Christopher Nolan and Cast Unleash ''Oppenheimer'' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/oppenheimer-christopher-nolan-cast-interview-film-1235535418/ |url-status=live |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720013003/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/oppenheimer-christopher-nolan-cast-interview-film-1235535418/ |archive-date=July 20, 2023 |access-date=July 15, 2023}}</ref> | gross = $1,07 milljarðar<ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo |id=15398776|title=Oppenheimer |access-date=March 5, 2025}}</ref> }} ''''' Oppenheimer''''' er ævisöguleg kvikmynd frá árinu 2023 sem [[Christopher Nolan]] leikstýrði, skrifaði og framleiddi.<ref>{{cite news |last=Scott |first=A. O. |authorlink=A. O. Scott |title=Are Fears of A.I. and Nuclear Apocalypse Keeping You Up? Blame Prometheus. - How an ancient Greek myth explains our terrifying modern reality. |url=https://www.nytimes.com/2023/10/21/books/review/robert-oppenheimer-john-von-neumann-prometheus.html |date=October 21, 2023 |work=[[The New York Times]] |access-date=October 21, 2023 }}</ref> Myndin fjallar um ævi [[J.&nbsp;Robert Oppenheimer]], bandaríska eðlisfræðingsins sem [[Manhattan-verkefnið|stýrði þróun fyrstu kjarnorkuvopnanna]] í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni. Myndin er byggð á ævisögunni ''American Prometheus'' frá árinu 2005 eftir [[Kai Bird]] og [[Martin J. Sherwin]]. Í myndinni er fjallað um rannsóknir Oppenheimers, stjórn hans í rannsóknarstofunni í [[Los Alamos]] og öryggisyfirheyrslur hans árið 1954. [[Cillian Murphy]] birtist í aðalhlutverki myndarinnar sem Oppenheimer og [[Robert Downey Jr.]] lék [[Lewis Strauss]], meðlim í [[Kjarnorkunefnd Bandaríkjanna]]. Meðal annarra leikara myndarinnar voru [[Emily Blunt]], [[Matt Damon]], [[Florence Pugh]], [[Josh Hartnett]], [[Casey Affleck]], [[Rami Malek]] og [[Kenneth Branagh]]. Tilkynnt var um gerð ''Oppenheimer'' í september 2021. Þetta var fyrsta kvikmynd Nolans sem ekki var dreift af [[Warner Bros. Pictures]] síðan ''[[Memento]]'' kom út árið 2000, vegna ósættis Nolans með áætlanir fyrirtækisins um að frumsýna myndir sínar á [[HBO Max]] um leið og þær birtust í kvikmyndahúsum.<ref>{{cite web | last=Fleming | first=Mike | title=Christopher Nolan Chooses Universal Pictures For His Film About J. Robert Oppenheimer & The A-Bomb | website=Deadline | date=September 14, 2021 | url=https://deadline.com/2021/09/christopher-nolan-universal-pictures-sets-next-film-j-robert-oppenheimer-development-atom-bomb-world-war-two-1234832975/ | access-date=January 19, 2024 | archive-date=January 19, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240119025706/https://deadline.com/2021/09/christopher-nolan-universal-pictures-sets-next-film-j-robert-oppenheimer-development-atom-bomb-world-war-two-1234832975/amp/ | url-status=live }}</ref> Murphy var fyrsti leikarinn sem fékk hlutverk í myndinni en hinir fengu hlutverk frá 2021 til apríl 2022. Myndin var tekin upp frá febrúar til maí 2022. Kvikmyndatökumaðurinn [[Hoyte van Hoytema]] notaði bæði 65&nbsp;mm [[IMAX]]-filmur og 65&nbsp;mm filmur við tökur myndarinnar, þar á meðal tiltekin atriði með svarthvítri IMAX-kvikmyndaljósmyndun, sem hafði ekki verið gert áður. Líkt og í mörgum fyrri myndum sínum notaði Nolan mikið af praktískum tæknibrellum og lagði áherslu á að fáar samsettar myndir væru í ''Oppenheimer''. Þrátt fyrir þetta eru mörg hundruð skot í myndinni með tölvubrellum.<ref>{{cite web | title=No VFX in ‘Oppenheimer’? “Clearly Not True” Says Film’s Oscar-Winning VFX Supervisor | website=The Hollywood Reporter | date=August 23, 2023 | url= https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/yes-oppenheimer-plenty-vfx-shots-1235573104/ | access-date=March 22, 2026 | archive-url= https://web.archive.org/web/20260303232547/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/yes-oppenheimer-plenty-vfx-shots-1235573104/ | archive-date=March 3, 2026 | url-status=live }}</ref> Um það bil 160 manns unnu í tæknibrelluteymi myndarinnar en fæstra þeirra var getið á kreditlista hennar.<ref>{{cite web | title= Christopher Nolan Forgot To Credit Over 80% Of VFX Crew On ‘Oppenheimer’ | website=Cartoon Brew | date=July 23, 2023 | url=https://www.cartoonbrew.com/cgi/christopher-nolan-forgot-to-credit-more-than-80-of-vfx-artists-on-oppenheimer-230775.html | access-date=March 22, 2026 | archive-url= https://web.archive.org/web/20260226021902/https://www.cartoonbrew.com/cgi/christopher-nolan-forgot-to-credit-more-than-80-of-vfx-artists-on-oppenheimer-230775.html | archive-date=February 26, 2026 | url-status=live}}</ref> ''Oppenheimer'' var frumsýnd í [[Grand Rex|Le Grand Rex]] í París fimmtudaginn 11. júlí 2023 og í breskum og bandarískum kvikmyndahúsum 21. júlí í dreifingu [[Universal Pictures]]. ''Oppenheimer'' var frumsýnd sama dag og gamanmyndin ''[[Barbie (kvikmynd)|Barbie]]'' frá Warner Bros., sem leiddi til kvikmyndaviðburðarins „[[Barbenheimer]]“ þar sem fólk var hvatt til að fara á báðar myndirnar sama dag. ''Oppenheimer'' hlaut góða dóma og halaði inn 975 milljónum bandaríkjadala á alþjóðavísu. Hún varð þar með þriðja tekjuhæsta kvikmynd ársins 2023, tekjuhæsta kvikmyndin um seinni heimsstyrjöldina, tekjuhæsta ævisögulega kvikmyndin og næsttekjuhæsta kvikmynd með sautján ára aldurstakmarki sem gerð hefur verið. ''Oppenheimer'' hlaut fjölda verðlauna. Myndin var tillnefnd til þrettán [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlauna]] og vann sjö, meðal annars verðlaun sem [[Óskarsverðlaun fyrir bestu kvikmynd|besta myndin]], fyrir [[Óskarsverðlaun sem besti leikstjóri|besta leikstjórann]] (Nolan), fyrir [[Óskarsverðlaun sem besti leikari í aðalhlutverki|besta leikarann]] (Murphy) og [[Óskarsverðlaun sem besti leikari í aukahlutverki|besta aukaleikarann]] (Downey). Myndin vann jafnframt fimm [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe-verðlaun]], meðal annars sem besta myndin í dramaflokki, og sjö [[BAFTA-verðlaunin|BAFTA-verðlaun]], meðal annars sem besta myndin. [[Kvikmyndastofnun Bandaríkjanna]] setti myndina á lista sinn yfir tíu bestu myndir ársins 2023. == Söguþráður == {{hatnote|Saga myndarinnar er sögð í [[Ólínuleg frásögn|ólínulegri frásögn]]. Hér er sagt frá atburðunum í tímaröð.}} Á þriðja áratugnum snýr kennilegi eðlisfræðingurinn J. Robert Oppenheimer heim til Bandaríkjanna eftir ferðalög um Evrópu. Hann byrjar kennslustörf við [[Kaliforníuháskóli í Berkeley|Kaliforníuháskóla í Berkeley]], þar sem hann vingast við prófessorinn [[Haakon Chevalier]] og geðlæknanemann [[Jean Tatlock]], sem bæði eru [[Kommúnismi|kommúnistar]]. Robert og Jean eiga í rómantísku sambandi sem lýkur þegar Robert kynnist [[Kitty Oppenheimer|Kitty Puening]] í teiti. Þótt Kitty sé gift verður hún ófrísk af barni Roberts og þau giftast eftir að hún hefur skilið við mann sinn. Árið 1939 tekst þýskum eðlisfræðingum að [[Kjarnaklofnun|kljúfa atómið]]. [[Ernest Lawrence]], eðlisfræðingur við geislavirknirannsóknarstofu Berkeley, samsinnir Robert um að hægt væri að búa til [[kjarnorkuvopn]] með þessari uppgötvun. Oppenheimer birtir fræðigrein sína um svarthol en hún fellur í skuggann af [[Innrásin í Pólland|innrásinni í Pólland]], sem hrindir af stað [[seinni heimsstyrjöldin]]ni. Við Berkeley ráðleggur Lawrence Robert að slíta sambandi við kommúníska kunningja sína svo hann geti hjálpað Bandaríkjunum í stríðinu. Stuttu síðar fær Robert heimsókn frá [[Leslie Groves]] ofursta, framkvæmdastjóra [[Manhattan-verkefnið|Manhattan-verkefnisins]], sem hafði áður stýrt byggingu [[Pentagon]]. Groves felur Robert það verkefni að stýra þróun kjarnavopna fyrir Bandaríkin og skipar byggingu nýrrar tilraunastofu í Los Alamos í Nýju-Mexíkó. Vísindamenn eru boðaðir þangað til að vinna í laumi að verkefninu með aðstoð hjálparverkefna í Chicago, Hanford og Tennessee. Stuttu eftir upphaf verkefnisins segir kollegi Roberts, [[Edward Condon]], af sér vegna óánægju með strangar reglur hersins um [[hólfun]] á tilraunastofunni. Robert fær aðgangsheimild hans og kemur sér strax aftur í samband við Jean. Þau verja einni nótt saman á hóteli og Robert segir henni að þau muni ekki hittast aftur. Jean finnst látin í baðkari sínu nokkrum mánuðum síðar. Í Los Alamos stingur [[Edward Teller]] upp á þróun sprengju með [[Kjarnasamruni|kjarnasamruna]] og spáir því að hún yrði kraftmeiri en kjarnaklofningssprengjurnar sem verið er að þróa. [[Trinity (kjarnorkutilraun)|Sprengjutilraun]] er dagsett í júlí 1945 og Robert fær bróður sinn, [[Frank Oppenheimer|Frank]], fyrrum meðlim í [[Kommúnistaflokkur Bandaríkjanna|Kommúnistaflokknum]], til liðs við verkefnið í aðdraganda hennar. Eftir að tilraunin heppnast skipar [[Harry S. Truman|Truman Bandaríkjaforseti]] að tveimur sprengjum verði [[Kjarnorkuárásirnar á Hiroshima og Nagasaki|varpað á Japan]]. Stríðinu lýkur og tímaritið ''[[Time]]'' nefnir Robert „föður atómsprengjunnar“. Þótt Robert sé stríðshetja ráðleggur hann Truman að hætta frekari kjarnorkuþróun og loka tilraunastofunni í Los Alamos. Skyndileg afstaða Roberts gegn kjarnorkuvopnum gerir hann að utangarðsmanni meðal stjórnmálamanna í Washington, sem draga tryggð hans við Bandaríkin í efa. Þetta leiðir til þess að hann er sviptur Q-öryggisheimild sinni árið 1954 eftir margra mánaða öryggisyfirheyrslur þar sem gamall kunningskapur Roberts við kommúnista er dreginn fram í dagsljósið. Robert heldur starfi sínu við [[Princeton-háskóli|Princeton-háskóla]] en er ekki lengur ráðgjafi í kjarnorkustefnu Bandaríkjanna. Fimm árum síðar er [[Lewis Strauss]], fyrrum formaður [[Kjarnorkunefndar Bandaríkjanna]], tilnefndur í embætti verslunarmálaráðherra Bandaríkjanna. Umræður um tilnefningu hans á [[öldungadeild Bandaríkjaþings]] fara að snúast um hlutverk hans í falli Roberts. Í ljós kemur að Strauss skipulagði persónulega aðför gegn Robert eftir deilur milli þeirra um útflutning á [[Geislavirk kjarnategund|geislavirkum kjarnategundum]]. Hann telur Robert jafnframt hafa svívirt sig með andstöðu sinni gegn [[Vetnissprengja|vetnissprengjunni]] og vegna þess að [[Albert Einstein]] hundsaði hann eftir samtal við Oppenheimer við Princeton. Strauss er hafnað í atkvæðagreiðslu þingsins, sem bindur enda á stjórnmálaferil hans. Árið 1963 sæmir [[Lyndon B. Johnson|Johnson forseti]] Robert [[Enrico Fermi-verðlaunin|Enrico Fermi-verðlaununum]] og gefur þannig til kynna að stjórnin hafi tekið hann í sátt. Í afturhvarfi til samtals Roberts og Einsteins við Princeton kemur í ljós að Einstein hafði spáð því að ferill Roberts myndi þróast á þennan veg. Robert spáði því á móti að áframhaldandi þróun kjarnavopna gæti tortímt heiminum, sem olli Einstein svo miklu hugarangri að hann virti Strauss að vettugi. == Leikarar == {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 300 | image1 = Cillian_Murphy-2014.jpg | alt1 = Actor Cillian Murphy in Berlin, Germany, in 2017 | image2 = Oppenheimer (cropped).jpg | alt2 = Portrait of J. Robert Oppenheimer | footer = [[Cillian Murphy]] (vinstri) leikur [[J. Robert Oppenheimer]]. }} * [[Cillian Murphy]] sem [[J. Robert Oppenheimer]], [[Kennileg eðlisfræði|kennilegur eðlisfræðingur]] og framkvæmdastjóri [[Los Alamos-rannsóknarstofan|Los Alamos-rannsóknarstofunnar]].<ref name="Murphy">{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=October 8, 2021 |title=Cillian Murphy Confirmed to Star As J. Robert Oppenheimer In Christopher Nolan's Next Film At Universal, Film Will Bow in July 2023 |url=https://deadline.com/2021/10/cillian-murphy-j-robert-oppenheimer-christopher-nolans-universal-film-july-2023-1234852888/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008180121/https://deadline.com/2021/10/cillian-murphy-j-robert-oppenheimer-christopher-nolans-universal-film-july-2023-1234852888/ |archive-date=October 8, 2021 |website=Deadline Hollywood |access-date=October 8, 2021}}</ref> * [[Emily Blunt]] sem [[Katherine Oppenheimer|Katherine „Kitty“ Oppenheimer]], eiginkona Roberts Oppenheimer og fyrrum meðlimur í [[Kommúnistaflokkur Bandaríkjanna|Kommúnistaflokki Bandaríkjanna]].<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=October 20, 2021 |title=Emily Blunt In Talks To Join Christopher Nolan's Next Film ''Oppenheimer'' At Universal |url=https://deadline.com/2021/10/emily-blunt-christopher-nolans-oppenheimer-universal-1234858556/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102160825/https://deadline.com/2021/10/emily-blunt-christopher-nolans-oppenheimer-universal-1234858556/ |archive-date=November 2, 2021 |website=Deadline Hollywood |access-date=October 20, 2021}}</ref> * [[Matt Damon]] sem [[Leslie Groves]] hershöfðingi, foringi í verkfræðideild Bandaríkjahers og framkvæmdastjóri [[Manhattan-verkefnið|Manhattan-verkefnisins]].<ref name="DamonDowney">{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=November 2, 2021 |title=Robert Downey Jr. And Matt Damon Latest Stars To Join Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' |url=https://deadline.com/2021/11/robert-downey-jr-matt-damon-christopher-nolan-oppenheimer-1234859892/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102154342/https://deadline.com/2021/11/robert-downey-jr-matt-damon-christopher-nolan-oppenheimer-1234859892/ |archive-date=November 2, 2021 |website=Deadline Hollywood |access-date=November 2, 2021}}</ref> * [[Robert Downey Jr.]] sem [[Lewis Strauss]] undirflotaforingi, uppgjafameðlimur í varaliði bandaríska sjóhersins og háttsettur meðlimur í [[Kjarnorkunefnd Bandaríkjanna]].<ref name="DamonDowney" /> * [[Florence Pugh]] sem [[Jean Tatlock]], geðlæknir, meðlimur í Kommúnistaflokki Bandaríkjanna og viðhald Roberts Oppenheimer.<ref name="PughMalekSafdie">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=December 9, 2021 |title=Florence Pugh, Rami Malek, Benny Safdie Join Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/florence-pugh-rami-malek-christopher-nolan-oppenheimer-1235060259/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210153011/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/florence-pugh-rami-malek-christopher-nolan-oppenheimer-1235060259/ |archive-date=December 10, 2021 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=December 9, 2021}}</ref> * [[Josh Hartnett]] sem [[Ernest Lawrence]], [[kjarneðlisfræði]]ngur og [[Nóbelsverðlaunin í eðlisfræði|Nóbelsverðlaunahafi]] sem vann með Oppenheimer við [[Kaliforníuháskóli í Berkeley|Kaliforníuháskóla í Berkeley]].<ref name="FirstLook" /><ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=January 4, 2022 |title=Josh Hartnett Joins Christopher Nolan's Next Film ''Oppenheimer'' |url=https://deadline.com/2022/01/josh-hartnett-christopher-nolans-oppenheimer-1234904070/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220104190115/https://deadline.com/2022/01/josh-hartnett-christopher-nolans-oppenheimer-1234904070/ |archive-date=January 4, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=January 4, 2022}}</ref> * [[Casey Affleck]] sem [[Boris Pash]], foringi í leyniþjónustu Bandaríkjahers og foringi [[Alsos-aðgerðin|Alsos-aðgerðarinnar]].<ref>{{Cite web |last=Francis-Crow |first=Alana |date=April 23, 2022 |title=''Oppenheimer'' Set Photos Reveal Casey Affleck Is Cast In New Nolan Movie |url=https://screenrant.com/oppenheimer-movie-cast-casey-affleck-set-photos/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424080512/https://screenrant.com/oppenheimer-movie-cast-casey-affleck-set-photos/ |archive-date=April 24, 2022 |website=Screen Rant |access-date=April 23, 2022}}</ref> * [[Rami Malek]] sem [[David L. Hill]], kjarneðlisfræðingur hjá málmfræðirannsóknarstofunni ([[Metallurgical Laboratory]]) sem tók þátt í að búa til kjarnorkuofninn [[Chicago Pile-1]].<ref name="PughMalekSafdie" /> * [[Kenneth Branagh]] sem [[Niels Bohr]], danskur eðlisfræðingur, Nóbelsverðlaunahafi, heimspekingur og átrúnaðargoð Oppenheimers.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=February 22, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Gets First-Look Photo As Kenneth Branagh Joins Cast |url=https://deadline.com/2022/02/christopher-nolans-oppenheimer-adds-kenneth-branagh-gets-first-look-photo-1234958101/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222185037/https://deadline.com/2022/02/christopher-nolans-oppenheimer-adds-kenneth-branagh-gets-first-look-photo-1234958101/ |archive-date=February 22, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=February 22, 2022}}</ref> * [[Benny Safdie]] sem [[Edward Teller]], ungverskur kennilegur eðlisfræðingur sem gjarnan er kallaður „faðir [[Vetnissprengja|vetnissprengjunnar]]“.<ref name="PughMalekSafdie" /> * [[Jason Clarke]] sem [[Roger Robb]], lögmaður og verðandi alríkisdómari sem var ráðgjafi Kjarnorkunefndarinnar við öryggisyfirheyrslur Oppenheimers.<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=March 1, 2022 |title=''Oppenheimer'': Jason Clarke Joins Christopher Nolan's Next Tentpole At Universal |url=https://deadline.com/2022/03/oppenheimer-jason-clarke-christopher-nolans-universal-1234962372/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301200322/https://deadline.com/2022/03/oppenheimer-jason-clarke-christopher-nolans-universal-1234962372/ |archive-date=March 1, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 1, 2022}}</ref> * [[Dylan Arnold]] sem [[Frank Oppenheimer]], yngri bróðir Roberts og öreindafræðingur sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="ArnoldHaaskivi">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=February 16, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Adds ''Halloween Kills'', ''Manifest'' Actors (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-oppenheimer-movie-dylan-arnold-olli-haaskivi-1235094434/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216200041/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-oppenheimer-movie-dylan-arnold-olli-haaskivi-1235094434/ |archive-date=February 16, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=February 16, 2022}}</ref> * [[Tom Conti]] sem [[Albert Einstein]], þýskur kennilegur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem þekktur er fyrir að þróa [[Afstæðiskenningin|afstæðiskenninguna]].<ref>{{Cite magazine |last=Reul |first=Katie |date=May 8, 2023 |title=New 'Oppenheimer' Trailer Reveals a Sad Albert Einstein, Florence Pugh, Robert Downey Jr. and More in Christopher Nolan's Star-Studded Movie |url=https://variety.com/2023/film/news/oppenheimer-trailer-albert-einstein-christopher-nolan-cillian-murphy-1235542552/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230508170826/https://variety.com/2023/film/news/oppenheimer-trailer-albert-einstein-christopher-nolan-cillian-murphy-1235542552/ |archive-date=May 8, 2023 |magazine=Variety |access-date=May 8, 2023}}</ref> * [[James D'Arcy]] sem [[Patrick Blackett]], doktorsleiðbeinandi Oppenheimers og Nóbelsverðlaunahafi í eðlisfræði við [[Cambridge-háskóli|Cambridge-háskóla]].<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 2, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Adds James D'Arcy & Michael Angarano |url=https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-james-darcy-michael-angarano-1234969435/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303000052/https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-james-darcy-michael-angarano-1234969435/ |archive-date=March 3, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 2, 2022}}</ref> * [[David Dastmalchian]] sem [[William L. Borden]], lögmaður og framkvæmdastjóri kjarnorkunefndar Bandaríkjaþings.<ref>{{Cite magazine |last=Couch |first=Aaron |date=February 25, 2022 |title=David Dastmalchian Reuniting With Christopher Nolan for ''Oppenheimer'' (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/david-dastmalchian-christopher-nolan-oppenheimer-1235097425/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225205748/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/david-dastmalchian-christopher-nolan-oppenheimer-1235097425/ |archive-date=February 25, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=February 25, 2022}}</ref> * [[Dane DeHaan]] sem [[Kenneth Nichols]] undirhershöfðingi, liðsmaður í verkfræðideild Bandaríkjahers og aðstoðarverkfræðingur við Manhattan-verkefnið.<ref>{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=February 7, 2022 |title=Dane DeHaan Joins Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/dane-dehaan-oppenheimer-cast-christopher-nolan-1235088312/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207205214/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/dane-dehaan-oppenheimer-cast-christopher-nolan-1235088312/ |archive-date=February 7, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=February 7, 2022}}</ref> * [[Alden Ehrenreich]] sem aðstoðarmaður Lewis Strauss á þingi þegar Strauss er tilnefndur í embætti verslunarmálaráðherra Bandaríkjanna.<ref name="EhrenreichKrumholtz">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=February 22, 2022 |title=''Oppenheimer'': Alden Ehrenreich, David Krumholtz Join Christopher Nolan Drama (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-alden-ehrenreich-david-krumholtz-christopher-nolan-movie-1235097289/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222164045/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-alden-ehrenreich-david-krumholtz-christopher-nolan-movie-1235097289/ |archive-date=February 22, 2022 |access-date=February 22, 2022 |magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Remley |first=Hilary |date=February 22, 2022 |title=''Ironheart'' Adds Alden Ehrenreich to Marvel Disney+ Series |url=https://collider.com/ironheart-series-cast-alden-ehrenreich-disney-plus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721144556/https://collider.com/ironheart-series-cast-alden-ehrenreich-disney-plus/ |archive-date=July 21, 2022 |website=Collider |access-date=July 21, 2022}}</ref> * [[Tony Goldwyn]] sem [[Gordon Gray (stjórnmálamaður)|Gordon Gray]], opinber embættismaður og formaður nefndar sem tekur ákvörðun um að svipta Oppenheimer öryggisheimildum.<ref>{{Cite magazine |last=Couch |first=Aaron |date=March 23, 2022 |title=''Oppenheimer'' Enlists Tony Goldwyn (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-tony-goldwyn-1235116653/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523141222/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-tony-goldwyn-1235116653/ |archive-date=May 23, 2022 |access-date=March 23, 2022 |magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> * [[Jefferson Hall (leikari)|Jefferson Hall]] as [[Haakon Chevalier|Haakon Chevalier („Hoke“)]], prófessor við Berkeley sem vingaðist við Oppenheimer í háskólanum og lék lykilhlutverk í „Chevalier-atvikinu“.<ref>{{Cite press release |title=''Oppenheimer'' Production Information Approved |date=June 21, 2023 |publisher=Universal Pictures Publicity |url=https://dam.gettyimages.com/viewer/universal/qn8mrrcjstj3bq4wrq5hm5h |access-date=July 10, 2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230710041747/https://dam.gettyimages.com/viewer/universal/qn8mrrcjstj3bq4wrq5hm5h |archive-date=July 10, 2023}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Vivarelli |first=Nick |date=June 20, 2023 |title=''House of the Dragon'' Star Jefferson Hall Set for Emirati Director Nayla Al Khaja's Debut ''Three'' – Global Bulletin |url=https://variety.com/2023/film/asia/house-of-the-dragon-jefferson-hall-nayla-al-khaja-three-1235649024/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629145830/https://variety.com/2023/film/asia/house-of-the-dragon-jefferson-hall-nayla-al-khaja-three-1235649024/ |archive-date=June 29, 2023 |access-date=July 10, 2023 |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> * [[David Krumholtz]] sem [[Isidor Isaac Rabi]], eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem vann sem ráðgjafi við Manhattan-verkefnið.<ref name="EhrenreichKrumholtz" /> * [[Matthew Modine]] sem [[Vannevar Bush]], formaður [[Office of Scientific Research and Development|Vísindarannsókna- og þróunarskrifstofu Bandaríkjanna]].<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=February 16, 2022 |title=''Oppenheimer'': Matthew Modine Joins Christopher Nolan's Film For Universal |url=https://deadline.com/2022/02/oppenheimer-matthew-modine-joins-christopher-nolans-film-for-universal-1234933906/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216180908/https://deadline.com/2022/02/oppenheimer-matthew-modine-joins-christopher-nolans-film-for-universal-1234933906/ |archive-date=February 16, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=February 16, 2022}}</ref> * [[Scott Grimes]] sem ráðgjafi Lewis Strauss<ref name="GrimesDenham">{{Cite magazine |last=White |first=James |date=March 1, 2022 |title=''Oppenheimer'' Adds Jason Clarke And Louise Lombard |url=https://www.empireonline.com/movies/news/oppenheimer-adds-jason-clarke-and-louise-lombard/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302001646/https://www.empireonline.com/movies/news/oppenheimer-adds-jason-clarke-and-louise-lombard/ |archive-date=March 2, 2022 |magazine=Empire |access-date=March 2, 2022}}</ref> * Kurt Koehler sem Thomas A. Morgan, iðnjöfur og fyrrum forstjóri Sperry-fyrirtækisins sem var einn nefndarmannanna við öryggisyfirheyrslur Oppenheimers.<ref>{{Cite web |last=Jannat |first=Zarghona |date=May 8, 2023 |title=Star-studded cast shines in new Oppenheimer trailer |url=https://themarkhortimes.com/editors-pick/star-studded-cast-shines-in-new-oppenheimer-trailer/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621013103/https://themarkhortimes.com/editors-pick/star-studded-cast-shines-in-new-oppenheimer-trailer/ |archive-date=June 21, 2023 |access-date=July 13, 2023 |website=The Markhor Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jones |first=Nate |date=July 12, 2023 |title=Which Supporting Characters in Oppenheimer Will Die of Radiation Poisoning? |url=https://www.vulture.com/2023/07/which-oppenheimer-characters-die-of-radiation-poisoning.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720060947/https://www.vulture.com/2023/07/which-oppenheimer-characters-die-of-radiation-poisoning.html |archive-date=July 20, 2023 |access-date=July 13, 2023 |website=Vulture}}</ref> * John Gowans sem [[Ward V. Evans]], efnafræðingur sem var einn nefndarmannanna við öryggisyfirheyrslur Oppenheimers.<ref name="The Direct" /> * [[Macon Blair]] sem [[Lloyd K. Garrison]], lögmaður sem talaði máli Oppenheimers við öryggisyfirheyrslurnar.<ref name="Vulture">{{Cite web |last=Jones |first=Nate |date=July 12, 2023 |title=Which Supporting Characters in Oppenheimer Will Die of Radiation Poisoning? |url=https://www.vulture.com/2023/07/which-oppenheimer-characters-die-of-radiation-poisoning.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720060947/https://www.vulture.com/2023/07/which-oppenheimer-characters-die-of-radiation-poisoning.html |archive-date=July 20, 2023 |access-date=July 17, 2023 |website=[[Vulture (website)|Vulture]]}}</ref> * [[Gregory Jbara]] sem [[Warren Magnuson]], öldungadeildarþingmaður, formaður verslunarmálanefndar þingsins.<ref name="Vulture" /> * [[Harry Groener]] sem [[Gale W. McGee]] öldungadeildarþingmaður<ref name="Vulture" /> * [[Tim DeKay]] sem [[John Pastore]] öldungadeildarþingmaður<ref name="Vulture" /> * [[Matthias Schweighöfer]] sem [[Werner Heisenberg]], þýskur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem vann að kjarnorkuáætlun Þýskalands á tíma seinni heimsstyrjaldarinnar.<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=March 11, 2022 |title=''Army Of The Dead'' Breakout Matthias Schweighöfer Joins Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' |url=https://deadline.com/2022/03/army-of-the-dead-matthias-schweighofer-christopher-nolans-oppenheimer-1234975712/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609011416/https://deadline.com/2022/03/army-of-the-dead-matthias-schweighofer-christopher-nolans-oppenheimer-1234975712/ |archive-date=June 9, 2022 |access-date=March 11, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{Cite magazine |date=November 2, 2022 |title=Schweighöfers nächste große Rolle |trans-title=Schweighöfer's next big role |url=https://www.spiegel.de/kultur/kino/mathias-schweighoefer-spielt-in-oppenheimer-den-physiker-werner-heisenberg-a-7af5cbfe-06d8-4d7d-9ae6-47a58d448720 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212192136/https://www.spiegel.de/kultur/kino/mathias-schweighoefer-spielt-in-oppenheimer-den-physiker-werner-heisenberg-a-7af5cbfe-06d8-4d7d-9ae6-47a58d448720 |archive-date=February 12, 2023 |magazine=Der Spiegel |language=de |access-date=February 12, 2023}}</ref> * [[Alex Wolff]] sem [[Luis Walter Alvarez]], eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="Wolff">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=March 22, 2022 |title=''Oppenheimer'': Alex Wolff Joins All-Star Cast of Christopher Nolan Drama (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-alex-wolff-christopher-nolan-movie-1235116406/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327032739/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-alex-wolff-christopher-nolan-movie-1235116406/ |archive-date=March 27, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=March 22, 2022}}</ref> * [[Josh Zuckerman]] sem [[Giovanni Rossi Lomanitz]], eðlisfræðingur sem varð lærlingur Oppenheimers við Berkeley.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=April 4, 2022 |title=Christopher Denham & Josh Zuckerman Join ''Oppenheimer''; Shane Dax Taylor's Indie ''Best Man'' Adds Andrey Ivchenko |url=https://deadline.com/2022/04/oppenheimer-adds-two-andrey-ivchenko-joins-best-man-1234994274/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531062604/https://deadline.com/2022/04/oppenheimer-adds-two-andrey-ivchenko-joins-best-man-1234994274/ |archive-date=May 31, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=April 4, 2022}}</ref> * Rory Keane sem [[Hartland Snyder]], eðlisfræðingur sem vann með Oppenheimer við að reikna út [[þyngdarhrun]] rykeindar.<ref name="The Direct">{{Cite news |last=Thompson |first=David |date=July 22, 2023 |title=Oppenheimer Cast: Every Celebrity & Actor In the Movie |work=The Direct |url=https://thedirect.com/article/oppenheimer-cast-characters-actors |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726171245/https://thedirect.com/article/oppenheimer-cast-characters-actors |archive-date=July 26, 2023 |access-date=July 26, 2023}}</ref> * [[Michael Angarano]] sem [[Robert Serber]], eðlisfræðingur sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="FirstLook">{{Cite magazine |last=Lang |first=Brent |date=February 22, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Releases Moody First Look, Kenneth Branagh Joins Cast |url=https://variety.com/2022/film/news/christopher-nolan-oppenheimer-first-look-kenneth-branagh-joins-cast-1235187501/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222192334/https://variety.com/2022/film/news/christopher-nolan-oppenheimer-first-look-kenneth-branagh-joins-cast-1235187501/ |archive-date=February 22, 2022 |magazine=Variety |access-date=February 22, 2022}}</ref> * Britt Kyle sem Barbara Chevalier, eiginkona Hoke. * [[Emma Dumont]] sem Jackie Oppenheimer, eiginkona Franks og mágkona Roberts.<ref name="GilbertsonDumont" /> * [[Guy Burnet]] sem [[George C. Eltenton]], [[efnaverkfræði]]ngur í Bandaríkjunum með tengsl við Sovétríkin.<ref name="BurnetDeferrari">{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 7, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Adds Guy Burnet & Danny Deferrari |url=https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-guy-burnet-danny-deferrari-1234972967/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422215653/https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-guy-burnet-danny-deferrari-1234972967/ |archive-date=April 22, 2022 |access-date=March 7, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> * [[Louise Lombard]] sem [[Ruth Tolman]], geðlæknir sem er náin Oppenheimer við þróun kjarnorkusprengjunnar.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 1, 2022 |title=Louise Lombard Joins ''Oppenheimer''; ''Harold And The Purple Crayon'' Adds Camille Guaty |url=https://deadline.com/2022/03/louise-lombard-joins-oppenheimer-harold-and-the-purple-crayon-camille-guaty-1234968424/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422181233/https://deadline.com/2022/03/louise-lombard-joins-oppenheimer-harold-and-the-purple-crayon-camille-guaty-1234968424/ |archive-date=April 22, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 1, 2022}}</ref> * Tom Jenkins sem [[Richard C. Tolman]], eiginmaður Ruth og vísindaráðgjafi Groves hershöfðingja við Manhattan-verkefnið.<ref>{{Cite magazine |date=July 21, 2023 |title=Here's How Close 'Oppenheimer' Sticks to J. Robert Oppenheimer's Life |url=https://time.com/6295760/oppenheimer-true-story/ |archive-date=August 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811140712/https://time.com/6295760/oppenheimer-true-story/ |url-status=live |magazine=Time |access-date=October 30, 2023}}</ref> * [[Olli Haaskivi]] sem [[Edward Condon]], kjarneðlisfræðingur sem tók þátt í þróun [[ratsjá]]a og vann stuttlega við Manhattan-verkefnið.<ref name="ArnoldHaaskivi" /> * [[David Rysdahl]] sem [[Donald Hornig]], efnafræðingur sem vann í Los Alamos-rannsóknarstofunni.<ref>{{Cite magazine |last=Grobar |first=Matt |date=March 4, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Casts ''No Exit'' Star David Rysdahl (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-casts-david-rysdahl-1235104019/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417043701/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-casts-david-rysdahl-1235104019/ |archive-date=April 17, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=March 4, 2022}}</ref> * [[Josh Peck]] sem [[Kenneth Bainbridge]], eðlisfræðingur sem stýrði Trinity-kjarnorkutilraun Manhattan-verkefnisins.<ref>{{Cite magazine |last=Rubin |first=Rebecca |date=March 9, 2022 |title=''Drake and Josh'' Star Josh Peck Joins Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' (Exclusive) |url=https://variety.com/2022/film/news/josh-peck-oppenheimer-movie-christopher-nolan-1235198045/ |url-status=live |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609011429/https://variety.com/2022/film/news/josh-peck-oppenheimer-movie-christopher-nolan-1235198045/ |archive-date=June 9, 2022 |access-date=March 9, 2022}}</ref> * [[Jack Quaid]] sem [[Richard Feynman]], bandarískur kennilegur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem vann við kennilega deild rannsóknarstofunnar í Los Alamos.<ref>{{Cite magazine |date=July 20, 2023 |title=The Cast of 'Oppenheimer' and the Real People They Play |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/photos/2023/07/oppenheimer-cast-actors-vs-real-people |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726014222/https://www.vanityfair.com/hollywood/photos/2023/07/oppenheimer-cast-actors-vs-real-people |archive-date=July 26, 2023 |magazine=Vanity Fair |access-date=July 26, 2023}}</ref> * [[Gustaf Skarsgård]] sem [[Hans Bethe]], þýsk-bandarískur kennilegur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi og formaður kennilegrar deildar rannsóknarstofunnar í Los Alamos.<ref>{{Cite magazine |last=Couch |first=Aaron |date=March 15, 2022 |title=''Oppenheimer'' Enlists ''Vikings'' Actor Gustaf Skarsgard (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-casts-gustaf-skarsgard-exclusive-1235111329/ |url-status=live |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404191624/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-casts-gustaf-skarsgard-exclusive-1235111329/ |archive-date=April 4, 2022 |access-date=March 15, 2022}}</ref> * [[James Urbaniak]] sem [[Kurt Gödel]], austurrískur rökfræðingur og stærðfræðingur sem er þekktur fyrir kenningar sínar sem umbyltu stærðfræði og höfðu mikil áhrif á heimspeki og tölvunarfræði.<ref name="Vulture" /> * [[Trond Fausa Aurvåg|Trond Fausa]] sem [[George Kistiakowsky]], úkraínskættaður prófessor við Harvard sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 29, 2022 |title=Billy Slaughter Joins Amazon's ''The Burial''; ''Oppenheimer'' Adds Trond Fausa |url=https://deadline.com/2022/03/billy-slaughter-joins-amazons-the-burial-oppenheimer-adds-trond-fausa-1234989239/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220604180401/https://deadline.com/2022/03/billy-slaughter-joins-amazons-the-burial-oppenheimer-adds-trond-fausa-1234989239/ |archive-date=June 4, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 29, 2022}}</ref> * [[Devon Bostick]] sem [[Seth Neddermeyer]], eðlisfræðingur sem uppgötvaði mýendir og mælti með notkun kjarnavopnsins sem notað var í Trinity-tilrauninni.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 16, 2022 |title=Devon Bostick Joins Universal's ''Oppenheimer''; Sony's George Foreman Biopic Adds Deion Smith |url=https://deadline.com/2022/03/devon-bostick-joins-oppenheimer-sonys-george-foreman-biopic-adds-deion-smith-1234980250/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418110853/https://deadline.com/2022/03/devon-bostick-joins-oppenheimer-sonys-george-foreman-biopic-adds-deion-smith-1234980250/ |archive-date=April 18, 2022 |access-date=March 16, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> * Danny Deferrari sem [[Enrico Fermi]], ítalskur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem bjó til kjarnaofninn [[Chicago Pile-1|Chicago Pile]].<ref name="BurnetDeferrari" /> * [[Christopher Denham]] sem [[Klaus Fuchs]], þýskættaður eðlisfræðingur sem vann við Manhattan-verkefnið og njósnaði fyrir Sovétríkin.<ref name="GrimesDenham" /> * Jessica Erin Martin sem [[Charlotte Serber]], yfirbókavörður í Los Alamos.<ref name="thedirect.com">{{Cite web |date=August 2023 |title=Oppenheimer Cast: Every Celebrity & Actor in the Movie |url=https://thedirect.com/article/oppenheimer-cast-characters-actors |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726171245/https://thedirect.com/article/oppenheimer-cast-characters-actors |archive-date=July 26, 2023 |website=The Direct |access-date=July 30, 2023}}</ref> * Ronald Auguste sem [[J. Ernest Wilkins Jr.]], bandarískur kjarnorkufræðingur, vélaverkfræðingur og stærðfræðingur sem vann með Oppenheimer við Manhattan-verkefnið.<ref name="thedirect.com" /> * {{ill|Máté Haumann|hu|Haumann Máté}} sem [[Leo Szilard]], ungverskur eðlisfræðingur sem lagði fram kenninguna um [[kjarnorkukeðjuverkun]] árið 1933 og safnaði í júlí 1945 undirritunum á áskorun til Trumans forseta á Chicago-deild Manhattan-verkefnisins um að beita ekki kjarnavopnum gegn Japan.<ref>{{Cite web |date=July 14, 2023 |title=Egy magyar szerepre magyar színész is jutott az Oppenheimerben – Haumann Máté alakítja Szilárd Leót |url=https://telex.hu/szorakozas/2023/07/14/oppenheimer-szilard-leo-haumann-mate-szinesz-premier |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714094619/https://telex.hu/szorakozas/2023/07/14/oppenheimer-szilard-leo-haumann-mate-szinesz-premier |archive-date=July 14, 2023 |access-date=July 30, 2023}}</ref> * [[Olivia Thirlby]] sem [[Lilli Hornig]], tékknesk-bandarískur vísindamaður sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="Thirlby">{{Cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=April 15, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Adds Olivia Thirlby |url=https://deadline.com/2022/04/oppenheimer-christopher-nolan-olivia-thirlby-1235003014/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220604190700/https://deadline.com/2022/04/oppenheimer-christopher-nolan-olivia-thirlby-1235003014/ |archive-date=June 4, 2022 |access-date=April 15, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> * [[Jack Cutmore-Scott]] sem Lyall Johnson, öryggisvörður við Berkeley sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="Vulture" /> * [[Harrison Gilbertson]] sem [[Philip Morrison]], prófessor í eðlisfræði sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="GilbertsonDumont">{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 10, 2022 |title=''Oppenheimer'': Harrison Gilbertson & Emma Dumont Board Christopher Nolan's Thriller For Universal |url=https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-harrison-gilbertson-emily-dumont-1234975430/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220310190940/https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-harrison-gilbertson-emily-dumont-1234975430/ |archive-date=March 10, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 10, 2022}}</ref> * [[James Remar]] sem [[Henry L. Stimson]], stríðsmálaráðherra í ríkisstjórn Trumans.<ref name="Vulture" /> * Will Roberts sem [[George C. Marshall]], Yfirmaður herforingjaráðs bandaríska landhersins frá 1939 til 1945. * [[Pat Skipper]] sem [[James F. Byrnes]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og síðar fylkisstjóri Suður-Karólínu.<ref name="Vulture" /> * [[Gary Oldman]] sem [[Harry S. Truman]], 33. forseti Bandaríkjanna sem tók ákvörðunina um að varpa tveimur kjarnorkusprengjum á Hiroshima og Nagasaki í ágúst 1945.<ref name="Gary Oldman">{{Cite web |last=Grater |first=Tom |date=April 1, 2022 |title=Gary Oldman Says He Is Appearing In One Scene In Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' |url=https://deadline.com/2022/04/gary-oldman-appearing-one-scene-christopher-nolans-oppenheimer-1234992452/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523141218/https://deadline.com/2022/04/gary-oldman-appearing-one-scene-christopher-nolans-oppenheimer-1234992452/ |archive-date=May 23, 2022 |access-date=April 1, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> * Hap Lawrence sem [[Lyndon B. Johnson]], 36. forseti Bandaríkjanna.<ref name="Vulture" /> * Troy Bronson sem [[Joseph W. Kennedy]], efnafræðingur sem lék lykilhlutverk í uppgötvun [[Plútóníum|plútons]] og formaður efnafræðideildarinnar í Los Alamos.<ref>{{Cite web |last=Burnett {{!}} @BrynnaLynne24 |first=Aminah Syed {{!}} @aminahsyed_ & Brynna |date=2024-01-12 |title=Q&A: How actor Troy Bronson portrayed KU alumnus Joseph W. Kennedy in 'Oppenheimer' |url=https://www.kansan.com/arts_and_culture/q-a-how-actor-troy-bronson-portrayed-ku-alumnus-joseph-w-kennedy-in-oppenheimer/article_6118a7e4-b18f-11ee-944d-2fb841da029a.html |access-date=2024-03-12 |website=The University Daily Kansan |archive-date=February 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226142622/https://www.kansan.com/arts_and_culture/q-a-how-actor-troy-bronson-portrayed-ku-alumnus-joseph-w-kennedy-in-oppenheimer/article_6118a7e4-b18f-11ee-944d-2fb841da029a.html |url-status=live }}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{k|2023}} [[Flokkur:Kvikmyndir í leikstjórn Christophers Nolan]] [[Flokkur:Kvikmyndir um seinni heimsstyrjöldina]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunamyndir í flokki bestu kvikmyndarinnar]] [[Flokkur:Universal Pictures-kvikmyndir]] [[Flokkur:Ævisögulegar kvikmyndir]] cdm8llj6mjypxj3kuzo0r3ronl8mxcn 1961002 1961000 2026-04-24T08:56:29Z TKSnaevarr 53243 /* Leikarar */ 1961002 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | mynd = Oppenheimer logo.svg | director = [[Christopher Nolan]] | screenplay = Christopher Nolan | based_on = ''[[American Prometheus]]'' eftir [[Kai Bird]] og [[Martin J. Sherwin]] | producer = {{Plainlist| * [[Emma Thomas]] * [[Charles Roven]] * Christopher Nolan }} | starring = {{Plainlist| * [[Cillian Murphy]] * [[Emily Blunt]] * [[Matt Damon]] * [[Robert Downey Jr.]] * [[Florence Pugh]] * [[Josh Hartnett]] * [[Casey Affleck]] * [[Rami Malek]] * [[Kenneth Branagh]] }} | cinematography = [[Hoyte van Hoytema]] | editing = [[Jennifer Lame]] | music = [[Ludwig Göransson]] | studio = {{Plainlist| * [[Universal Pictures]]<ref name="Cineuropa">{{cite web |last1=Lazic |first1=Elena |title=Review: Oppenheimer |url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/446662/ |website=[[Cineuropa]] |access-date=8 January 2025 |date=21 July 2023}}</ref><ref name="Moviefone">{{cite web |title=Oppenheimer (2023) |url=https://www.moviefone.com/movie/untitled-oppenheimer-biopic/1tOJVQRXmFcGn2lZ7Th6l7/main/ |website=[[Moviefone]] |access-date=8 January 2025}}</ref> * [[Syncopy Inc.|Syncopy]]<ref name="Cineuropa"/><ref name="Moviefone"/> * [[Atlas Entertainment]]<ref name="Cineuropa"/><ref name="Moviefone"/> * Breakheart Films<ref name="Moviefone"/> * Peters Creek Entertainment<ref name="Moviefone"/> * Gadget Films<ref name="Cineuropa"/><ref>{{cite web |title=Oppenheimer |url=https://nmfilm.com/production/oppenheimer |website=New Mexico Film Office |access-date=8 January 2025}}</ref> }} | distributor = Universal Pictures | released = {{Film date|2023|7|11|[[Grand Rex|Le Grand Rex]]|2023|7|21|Bandaríkin og Bretland}} | runtime = 180 mínútur<!--180:09; only IMAX version is 180:39--><ref>{{Cite web |date=July 6, 2023 |title=''Oppenheimer'' (15) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/oppenheimer-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda2mjm0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706191747/https://www.bbfc.co.uk/release/oppenheimer-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda2mjm0 |archive-date=July 6, 2023 |access-date=July 6, 2023 |publisher=[[British Board of Film Classification]]}}</ref> | country = {{Plainlist| * Bandaríkin * Bretland }} | language = Enska | budget = $100 milljónir<!--SEE TALK #BUDGET--><ref name="Keegan 2023">{{Cite magazine |last=Keegan |first=Rebecca |date=July 14, 2023 |title='This Can't Be Safe. It's Got to Have Bite': Christopher Nolan and Cast Unleash ''Oppenheimer'' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/oppenheimer-christopher-nolan-cast-interview-film-1235535418/ |url-status=live |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720013003/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/oppenheimer-christopher-nolan-cast-interview-film-1235535418/ |archive-date=July 20, 2023 |access-date=July 15, 2023}}</ref> | gross = $1,07 milljarðar<ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo |id=15398776|title=Oppenheimer |access-date=March 5, 2025}}</ref> }} ''''' Oppenheimer''''' er ævisöguleg kvikmynd frá árinu 2023 sem [[Christopher Nolan]] leikstýrði, skrifaði og framleiddi.<ref>{{cite news |last=Scott |first=A. O. |authorlink=A. O. Scott |title=Are Fears of A.I. and Nuclear Apocalypse Keeping You Up? Blame Prometheus. - How an ancient Greek myth explains our terrifying modern reality. |url=https://www.nytimes.com/2023/10/21/books/review/robert-oppenheimer-john-von-neumann-prometheus.html |date=October 21, 2023 |work=[[The New York Times]] |access-date=October 21, 2023 }}</ref> Myndin fjallar um ævi [[J.&nbsp;Robert Oppenheimer]], bandaríska eðlisfræðingsins sem [[Manhattan-verkefnið|stýrði þróun fyrstu kjarnorkuvopnanna]] í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni. Myndin er byggð á ævisögunni ''American Prometheus'' frá árinu 2005 eftir [[Kai Bird]] og [[Martin J. Sherwin]]. Í myndinni er fjallað um rannsóknir Oppenheimers, stjórn hans í rannsóknarstofunni í [[Los Alamos]] og öryggisyfirheyrslur hans árið 1954. [[Cillian Murphy]] birtist í aðalhlutverki myndarinnar sem Oppenheimer og [[Robert Downey Jr.]] lék [[Lewis Strauss]], meðlim í [[Kjarnorkunefnd Bandaríkjanna]]. Meðal annarra leikara myndarinnar voru [[Emily Blunt]], [[Matt Damon]], [[Florence Pugh]], [[Josh Hartnett]], [[Casey Affleck]], [[Rami Malek]] og [[Kenneth Branagh]]. Tilkynnt var um gerð ''Oppenheimer'' í september 2021. Þetta var fyrsta kvikmynd Nolans sem ekki var dreift af [[Warner Bros. Pictures]] síðan ''[[Memento]]'' kom út árið 2000, vegna ósættis Nolans með áætlanir fyrirtækisins um að frumsýna myndir sínar á [[HBO Max]] um leið og þær birtust í kvikmyndahúsum.<ref>{{cite web | last=Fleming | first=Mike | title=Christopher Nolan Chooses Universal Pictures For His Film About J. Robert Oppenheimer & The A-Bomb | website=Deadline | date=September 14, 2021 | url=https://deadline.com/2021/09/christopher-nolan-universal-pictures-sets-next-film-j-robert-oppenheimer-development-atom-bomb-world-war-two-1234832975/ | access-date=January 19, 2024 | archive-date=January 19, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240119025706/https://deadline.com/2021/09/christopher-nolan-universal-pictures-sets-next-film-j-robert-oppenheimer-development-atom-bomb-world-war-two-1234832975/amp/ | url-status=live }}</ref> Murphy var fyrsti leikarinn sem fékk hlutverk í myndinni en hinir fengu hlutverk frá 2021 til apríl 2022. Myndin var tekin upp frá febrúar til maí 2022. Kvikmyndatökumaðurinn [[Hoyte van Hoytema]] notaði bæði 65&nbsp;mm [[IMAX]]-filmur og 65&nbsp;mm filmur við tökur myndarinnar, þar á meðal tiltekin atriði með svarthvítri IMAX-kvikmyndaljósmyndun, sem hafði ekki verið gert áður. Líkt og í mörgum fyrri myndum sínum notaði Nolan mikið af praktískum tæknibrellum og lagði áherslu á að fáar samsettar myndir væru í ''Oppenheimer''. Þrátt fyrir þetta eru mörg hundruð skot í myndinni með tölvubrellum.<ref>{{cite web | title=No VFX in ‘Oppenheimer’? “Clearly Not True” Says Film’s Oscar-Winning VFX Supervisor | website=The Hollywood Reporter | date=August 23, 2023 | url= https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/yes-oppenheimer-plenty-vfx-shots-1235573104/ | access-date=March 22, 2026 | archive-url= https://web.archive.org/web/20260303232547/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/yes-oppenheimer-plenty-vfx-shots-1235573104/ | archive-date=March 3, 2026 | url-status=live }}</ref> Um það bil 160 manns unnu í tæknibrelluteymi myndarinnar en fæstra þeirra var getið á kreditlista hennar.<ref>{{cite web | title= Christopher Nolan Forgot To Credit Over 80% Of VFX Crew On ‘Oppenheimer’ | website=Cartoon Brew | date=July 23, 2023 | url=https://www.cartoonbrew.com/cgi/christopher-nolan-forgot-to-credit-more-than-80-of-vfx-artists-on-oppenheimer-230775.html | access-date=March 22, 2026 | archive-url= https://web.archive.org/web/20260226021902/https://www.cartoonbrew.com/cgi/christopher-nolan-forgot-to-credit-more-than-80-of-vfx-artists-on-oppenheimer-230775.html | archive-date=February 26, 2026 | url-status=live}}</ref> ''Oppenheimer'' var frumsýnd í [[Grand Rex|Le Grand Rex]] í París fimmtudaginn 11. júlí 2023 og í breskum og bandarískum kvikmyndahúsum 21. júlí í dreifingu [[Universal Pictures]]. ''Oppenheimer'' var frumsýnd sama dag og gamanmyndin ''[[Barbie (kvikmynd)|Barbie]]'' frá Warner Bros., sem leiddi til kvikmyndaviðburðarins „[[Barbenheimer]]“ þar sem fólk var hvatt til að fara á báðar myndirnar sama dag. ''Oppenheimer'' hlaut góða dóma og halaði inn 975 milljónum bandaríkjadala á alþjóðavísu. Hún varð þar með þriðja tekjuhæsta kvikmynd ársins 2023, tekjuhæsta kvikmyndin um seinni heimsstyrjöldina, tekjuhæsta ævisögulega kvikmyndin og næsttekjuhæsta kvikmynd með sautján ára aldurstakmarki sem gerð hefur verið. ''Oppenheimer'' hlaut fjölda verðlauna. Myndin var tillnefnd til þrettán [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlauna]] og vann sjö, meðal annars verðlaun sem [[Óskarsverðlaun fyrir bestu kvikmynd|besta myndin]], fyrir [[Óskarsverðlaun sem besti leikstjóri|besta leikstjórann]] (Nolan), fyrir [[Óskarsverðlaun sem besti leikari í aðalhlutverki|besta leikarann]] (Murphy) og [[Óskarsverðlaun sem besti leikari í aukahlutverki|besta aukaleikarann]] (Downey). Myndin vann jafnframt fimm [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe-verðlaun]], meðal annars sem besta myndin í dramaflokki, og sjö [[BAFTA-verðlaunin|BAFTA-verðlaun]], meðal annars sem besta myndin. [[Kvikmyndastofnun Bandaríkjanna]] setti myndina á lista sinn yfir tíu bestu myndir ársins 2023. == Söguþráður == {{hatnote|Saga myndarinnar er sögð í [[Ólínuleg frásögn|ólínulegri frásögn]]. Hér er sagt frá atburðunum í tímaröð.}} Á þriðja áratugnum snýr kennilegi eðlisfræðingurinn J. Robert Oppenheimer heim til Bandaríkjanna eftir ferðalög um Evrópu. Hann byrjar kennslustörf við [[Kaliforníuháskóli í Berkeley|Kaliforníuháskóla í Berkeley]], þar sem hann vingast við prófessorinn [[Haakon Chevalier]] og geðlæknanemann [[Jean Tatlock]], sem bæði eru [[Kommúnismi|kommúnistar]]. Robert og Jean eiga í rómantísku sambandi sem lýkur þegar Robert kynnist [[Kitty Oppenheimer|Kitty Puening]] í teiti. Þótt Kitty sé gift verður hún ófrísk af barni Roberts og þau giftast eftir að hún hefur skilið við mann sinn. Árið 1939 tekst þýskum eðlisfræðingum að [[Kjarnaklofnun|kljúfa atómið]]. [[Ernest Lawrence]], eðlisfræðingur við geislavirknirannsóknarstofu Berkeley, samsinnir Robert um að hægt væri að búa til [[kjarnorkuvopn]] með þessari uppgötvun. Oppenheimer birtir fræðigrein sína um svarthol en hún fellur í skuggann af [[Innrásin í Pólland|innrásinni í Pólland]], sem hrindir af stað [[seinni heimsstyrjöldin]]ni. Við Berkeley ráðleggur Lawrence Robert að slíta sambandi við kommúníska kunningja sína svo hann geti hjálpað Bandaríkjunum í stríðinu. Stuttu síðar fær Robert heimsókn frá [[Leslie Groves]] ofursta, framkvæmdastjóra [[Manhattan-verkefnið|Manhattan-verkefnisins]], sem hafði áður stýrt byggingu [[Pentagon]]. Groves felur Robert það verkefni að stýra þróun kjarnavopna fyrir Bandaríkin og skipar byggingu nýrrar tilraunastofu í Los Alamos í Nýju-Mexíkó. Vísindamenn eru boðaðir þangað til að vinna í laumi að verkefninu með aðstoð hjálparverkefna í Chicago, Hanford og Tennessee. Stuttu eftir upphaf verkefnisins segir kollegi Roberts, [[Edward Condon]], af sér vegna óánægju með strangar reglur hersins um [[hólfun]] á tilraunastofunni. Robert fær aðgangsheimild hans og kemur sér strax aftur í samband við Jean. Þau verja einni nótt saman á hóteli og Robert segir henni að þau muni ekki hittast aftur. Jean finnst látin í baðkari sínu nokkrum mánuðum síðar. Í Los Alamos stingur [[Edward Teller]] upp á þróun sprengju með [[Kjarnasamruni|kjarnasamruna]] og spáir því að hún yrði kraftmeiri en kjarnaklofningssprengjurnar sem verið er að þróa. [[Trinity (kjarnorkutilraun)|Sprengjutilraun]] er dagsett í júlí 1945 og Robert fær bróður sinn, [[Frank Oppenheimer|Frank]], fyrrum meðlim í [[Kommúnistaflokkur Bandaríkjanna|Kommúnistaflokknum]], til liðs við verkefnið í aðdraganda hennar. Eftir að tilraunin heppnast skipar [[Harry S. Truman|Truman Bandaríkjaforseti]] að tveimur sprengjum verði [[Kjarnorkuárásirnar á Hiroshima og Nagasaki|varpað á Japan]]. Stríðinu lýkur og tímaritið ''[[Time]]'' nefnir Robert „föður atómsprengjunnar“. Þótt Robert sé stríðshetja ráðleggur hann Truman að hætta frekari kjarnorkuþróun og loka tilraunastofunni í Los Alamos. Skyndileg afstaða Roberts gegn kjarnorkuvopnum gerir hann að utangarðsmanni meðal stjórnmálamanna í Washington, sem draga tryggð hans við Bandaríkin í efa. Þetta leiðir til þess að hann er sviptur Q-öryggisheimild sinni árið 1954 eftir margra mánaða öryggisyfirheyrslur þar sem gamall kunningskapur Roberts við kommúnista er dreginn fram í dagsljósið. Robert heldur starfi sínu við [[Princeton-háskóli|Princeton-háskóla]] en er ekki lengur ráðgjafi í kjarnorkustefnu Bandaríkjanna. Fimm árum síðar er [[Lewis Strauss]], fyrrum formaður [[Kjarnorkunefndar Bandaríkjanna]], tilnefndur í embætti verslunarmálaráðherra Bandaríkjanna. Umræður um tilnefningu hans á [[öldungadeild Bandaríkjaþings]] fara að snúast um hlutverk hans í falli Roberts. Í ljós kemur að Strauss skipulagði persónulega aðför gegn Robert eftir deilur milli þeirra um útflutning á [[Geislavirk kjarnategund|geislavirkum kjarnategundum]]. Hann telur Robert jafnframt hafa svívirt sig með andstöðu sinni gegn [[Vetnissprengja|vetnissprengjunni]] og vegna þess að [[Albert Einstein]] hundsaði hann eftir samtal við Oppenheimer við Princeton. Strauss er hafnað í atkvæðagreiðslu þingsins, sem bindur enda á stjórnmálaferil hans. Árið 1963 sæmir [[Lyndon B. Johnson|Johnson forseti]] Robert [[Enrico Fermi-verðlaunin|Enrico Fermi-verðlaununum]] og gefur þannig til kynna að stjórnin hafi tekið hann í sátt. Í afturhvarfi til samtals Roberts og Einsteins við Princeton kemur í ljós að Einstein hafði spáð því að ferill Roberts myndi þróast á þennan veg. Robert spáði því á móti að áframhaldandi þróun kjarnavopna gæti tortímt heiminum, sem olli Einstein svo miklu hugarangri að hann virti Strauss að vettugi. == Leikarar == {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 300 | image1 = Cillian_Murphy-2014.jpg | alt1 = Actor Cillian Murphy in Berlin, Germany, in 2017 | image2 = Oppenheimer (cropped).jpg | alt2 = Portrait of J. Robert Oppenheimer | footer = [[Cillian Murphy]] (vinstri) leikur [[J. Robert Oppenheimer]]. }} * [[Cillian Murphy]] sem [[J. Robert Oppenheimer]], [[Kennileg eðlisfræði|kennilegur eðlisfræðingur]] og framkvæmdastjóri [[Los Alamos-rannsóknarstofan|Los Alamos-rannsóknarstofunnar]].<ref name="Murphy">{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=October 8, 2021 |title=Cillian Murphy Confirmed to Star As J. Robert Oppenheimer In Christopher Nolan's Next Film At Universal, Film Will Bow in July 2023 |url=https://deadline.com/2021/10/cillian-murphy-j-robert-oppenheimer-christopher-nolans-universal-film-july-2023-1234852888/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008180121/https://deadline.com/2021/10/cillian-murphy-j-robert-oppenheimer-christopher-nolans-universal-film-july-2023-1234852888/ |archive-date=October 8, 2021 |website=Deadline Hollywood |access-date=October 8, 2021}}</ref> * [[Emily Blunt]] sem [[Katherine Oppenheimer|Katherine „Kitty“ Oppenheimer]], eiginkona Roberts Oppenheimer og fyrrum meðlimur í [[Kommúnistaflokkur Bandaríkjanna|Kommúnistaflokki Bandaríkjanna]].<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=October 20, 2021 |title=Emily Blunt In Talks To Join Christopher Nolan's Next Film ''Oppenheimer'' At Universal |url=https://deadline.com/2021/10/emily-blunt-christopher-nolans-oppenheimer-universal-1234858556/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102160825/https://deadline.com/2021/10/emily-blunt-christopher-nolans-oppenheimer-universal-1234858556/ |archive-date=November 2, 2021 |website=Deadline Hollywood |access-date=October 20, 2021}}</ref> * [[Matt Damon]] sem [[Leslie Groves]] hershöfðingi, foringi í verkfræðideild Bandaríkjahers og framkvæmdastjóri [[Manhattan-verkefnið|Manhattan-verkefnisins]].<ref name="DamonDowney">{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=November 2, 2021 |title=Robert Downey Jr. And Matt Damon Latest Stars To Join Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' |url=https://deadline.com/2021/11/robert-downey-jr-matt-damon-christopher-nolan-oppenheimer-1234859892/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102154342/https://deadline.com/2021/11/robert-downey-jr-matt-damon-christopher-nolan-oppenheimer-1234859892/ |archive-date=November 2, 2021 |website=Deadline Hollywood |access-date=November 2, 2021}}</ref> * [[Robert Downey Jr.]] sem [[Lewis Strauss]] undirflotaforingi, uppgjafameðlimur í varaliði bandaríska sjóhersins og háttsettur meðlimur í [[Kjarnorkunefnd Bandaríkjanna]].<ref name="DamonDowney" /> * [[Florence Pugh]] sem [[Jean Tatlock]], geðlæknir, meðlimur í Kommúnistaflokki Bandaríkjanna og viðhald Roberts Oppenheimer.<ref name="PughMalekSafdie">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=December 9, 2021 |title=Florence Pugh, Rami Malek, Benny Safdie Join Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/florence-pugh-rami-malek-christopher-nolan-oppenheimer-1235060259/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210153011/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/florence-pugh-rami-malek-christopher-nolan-oppenheimer-1235060259/ |archive-date=December 10, 2021 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=December 9, 2021}}</ref> * [[Josh Hartnett]] sem [[Ernest Lawrence]], [[kjarneðlisfræði]]ngur og [[Nóbelsverðlaunin í eðlisfræði|Nóbelsverðlaunahafi]] sem vann með Oppenheimer við [[Kaliforníuháskóli í Berkeley|Kaliforníuháskóla í Berkeley]].<ref name="FirstLook" /><ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=January 4, 2022 |title=Josh Hartnett Joins Christopher Nolan's Next Film ''Oppenheimer'' |url=https://deadline.com/2022/01/josh-hartnett-christopher-nolans-oppenheimer-1234904070/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220104190115/https://deadline.com/2022/01/josh-hartnett-christopher-nolans-oppenheimer-1234904070/ |archive-date=January 4, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=January 4, 2022}}</ref> * [[Casey Affleck]] sem [[Boris Pash]], foringi í leyniþjónustu Bandaríkjahers og foringi [[Alsos-aðgerðin|Alsos-aðgerðarinnar]].<ref>{{Cite web |last=Francis-Crow |first=Alana |date=April 23, 2022 |title=''Oppenheimer'' Set Photos Reveal Casey Affleck Is Cast In New Nolan Movie |url=https://screenrant.com/oppenheimer-movie-cast-casey-affleck-set-photos/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424080512/https://screenrant.com/oppenheimer-movie-cast-casey-affleck-set-photos/ |archive-date=April 24, 2022 |website=Screen Rant |access-date=April 23, 2022}}</ref> * [[Rami Malek]] sem [[David L. Hill]], kjarneðlisfræðingur hjá málmfræðirannsóknarstofunni ([[Metallurgical Laboratory]]) sem tók þátt í að búa til kjarnorkuofninn [[Chicago Pile-1]].<ref name="PughMalekSafdie" /> * [[Kenneth Branagh]] sem [[Niels Bohr]], danskur eðlisfræðingur, Nóbelsverðlaunahafi, heimspekingur og átrúnaðargoð Oppenheimers.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=February 22, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Gets First-Look Photo As Kenneth Branagh Joins Cast |url=https://deadline.com/2022/02/christopher-nolans-oppenheimer-adds-kenneth-branagh-gets-first-look-photo-1234958101/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222185037/https://deadline.com/2022/02/christopher-nolans-oppenheimer-adds-kenneth-branagh-gets-first-look-photo-1234958101/ |archive-date=February 22, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=February 22, 2022}}</ref> * [[Benny Safdie]] sem [[Edward Teller]], ungverskur kennilegur eðlisfræðingur sem gjarnan er kallaður „faðir [[Vetnissprengja|vetnissprengjunnar]]“.<ref name="PughMalekSafdie" /> * [[Jason Clarke]] sem [[Roger Robb]], lögmaður og verðandi alríkisdómari sem var ráðgjafi Kjarnorkunefndarinnar við öryggisyfirheyrslur Oppenheimers.<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=March 1, 2022 |title=''Oppenheimer'': Jason Clarke Joins Christopher Nolan's Next Tentpole At Universal |url=https://deadline.com/2022/03/oppenheimer-jason-clarke-christopher-nolans-universal-1234962372/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301200322/https://deadline.com/2022/03/oppenheimer-jason-clarke-christopher-nolans-universal-1234962372/ |archive-date=March 1, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 1, 2022}}</ref> * [[Dylan Arnold]] sem [[Frank Oppenheimer]], yngri bróðir Roberts og öreindafræðingur sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="ArnoldHaaskivi">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=February 16, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Adds ''Halloween Kills'', ''Manifest'' Actors (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-oppenheimer-movie-dylan-arnold-olli-haaskivi-1235094434/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216200041/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-oppenheimer-movie-dylan-arnold-olli-haaskivi-1235094434/ |archive-date=February 16, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=February 16, 2022}}</ref> * [[Tom Conti]] sem [[Albert Einstein]], þýskur kennilegur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem þekktur er fyrir að þróa [[Afstæðiskenningin|afstæðiskenninguna]].<ref>{{Cite magazine |last=Reul |first=Katie |date=May 8, 2023 |title=New 'Oppenheimer' Trailer Reveals a Sad Albert Einstein, Florence Pugh, Robert Downey Jr. and More in Christopher Nolan's Star-Studded Movie |url=https://variety.com/2023/film/news/oppenheimer-trailer-albert-einstein-christopher-nolan-cillian-murphy-1235542552/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230508170826/https://variety.com/2023/film/news/oppenheimer-trailer-albert-einstein-christopher-nolan-cillian-murphy-1235542552/ |archive-date=May 8, 2023 |magazine=Variety |access-date=May 8, 2023}}</ref> * [[James D'Arcy]] sem [[Patrick Blackett]], doktorsleiðbeinandi Oppenheimers og Nóbelsverðlaunahafi í eðlisfræði við [[Cambridge-háskóli|Cambridge-háskóla]].<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 2, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Adds James D'Arcy & Michael Angarano |url=https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-james-darcy-michael-angarano-1234969435/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303000052/https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-james-darcy-michael-angarano-1234969435/ |archive-date=March 3, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 2, 2022}}</ref> * [[David Dastmalchian]] sem [[William L. Borden]], lögmaður og framkvæmdastjóri kjarnorkunefndar Bandaríkjaþings.<ref>{{Cite magazine |last=Couch |first=Aaron |date=February 25, 2022 |title=David Dastmalchian Reuniting With Christopher Nolan for ''Oppenheimer'' (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/david-dastmalchian-christopher-nolan-oppenheimer-1235097425/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225205748/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/david-dastmalchian-christopher-nolan-oppenheimer-1235097425/ |archive-date=February 25, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=February 25, 2022}}</ref> * [[Dane DeHaan]] sem [[Kenneth Nichols]] undirhershöfðingi, liðsmaður í verkfræðideild Bandaríkjahers og aðstoðarverkfræðingur við Manhattan-verkefnið.<ref>{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=February 7, 2022 |title=Dane DeHaan Joins Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/dane-dehaan-oppenheimer-cast-christopher-nolan-1235088312/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207205214/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/dane-dehaan-oppenheimer-cast-christopher-nolan-1235088312/ |archive-date=February 7, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=February 7, 2022}}</ref> * [[Alden Ehrenreich]] sem aðstoðarmaður Lewis Strauss á þingi þegar Strauss er tilnefndur í embætti verslunarmálaráðherra Bandaríkjanna.<ref name="EhrenreichKrumholtz">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=February 22, 2022 |title=''Oppenheimer'': Alden Ehrenreich, David Krumholtz Join Christopher Nolan Drama (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-alden-ehrenreich-david-krumholtz-christopher-nolan-movie-1235097289/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222164045/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-alden-ehrenreich-david-krumholtz-christopher-nolan-movie-1235097289/ |archive-date=February 22, 2022 |access-date=February 22, 2022 |magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Remley |first=Hilary |date=February 22, 2022 |title=''Ironheart'' Adds Alden Ehrenreich to Marvel Disney+ Series |url=https://collider.com/ironheart-series-cast-alden-ehrenreich-disney-plus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721144556/https://collider.com/ironheart-series-cast-alden-ehrenreich-disney-plus/ |archive-date=July 21, 2022 |website=Collider |access-date=July 21, 2022}}</ref> * [[Tony Goldwyn]] sem [[Gordon Gray (stjórnmálamaður)|Gordon Gray]], opinber embættismaður og formaður nefndar sem tekur ákvörðun um að svipta Oppenheimer öryggisheimildum.<ref>{{Cite magazine |last=Couch |first=Aaron |date=March 23, 2022 |title=''Oppenheimer'' Enlists Tony Goldwyn (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-tony-goldwyn-1235116653/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523141222/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-tony-goldwyn-1235116653/ |archive-date=May 23, 2022 |access-date=March 23, 2022 |magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> * [[Jefferson Hall (leikari)|Jefferson Hall]] sem [[Haakon Chevalier|Haakon Chevalier („Hoke“)]], prófessor við Berkeley sem vingaðist við Oppenheimer í háskólanum og lék lykilhlutverk í „Chevalier-atvikinu“.<ref>{{Cite press release |title=''Oppenheimer'' Production Information Approved |date=June 21, 2023 |publisher=Universal Pictures Publicity |url=https://dam.gettyimages.com/viewer/universal/qn8mrrcjstj3bq4wrq5hm5h |access-date=July 10, 2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230710041747/https://dam.gettyimages.com/viewer/universal/qn8mrrcjstj3bq4wrq5hm5h |archive-date=July 10, 2023}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Vivarelli |first=Nick |date=June 20, 2023 |title=''House of the Dragon'' Star Jefferson Hall Set for Emirati Director Nayla Al Khaja's Debut ''Three'' – Global Bulletin |url=https://variety.com/2023/film/asia/house-of-the-dragon-jefferson-hall-nayla-al-khaja-three-1235649024/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629145830/https://variety.com/2023/film/asia/house-of-the-dragon-jefferson-hall-nayla-al-khaja-three-1235649024/ |archive-date=June 29, 2023 |access-date=July 10, 2023 |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> * [[David Krumholtz]] sem [[Isidor Isaac Rabi]], eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem vann sem ráðgjafi við Manhattan-verkefnið.<ref name="EhrenreichKrumholtz" /> * [[Matthew Modine]] sem [[Vannevar Bush]], formaður [[Office of Scientific Research and Development|Vísindarannsókna- og þróunarskrifstofu Bandaríkjanna]].<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=February 16, 2022 |title=''Oppenheimer'': Matthew Modine Joins Christopher Nolan's Film For Universal |url=https://deadline.com/2022/02/oppenheimer-matthew-modine-joins-christopher-nolans-film-for-universal-1234933906/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216180908/https://deadline.com/2022/02/oppenheimer-matthew-modine-joins-christopher-nolans-film-for-universal-1234933906/ |archive-date=February 16, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=February 16, 2022}}</ref> * [[Scott Grimes]] sem ráðgjafi Lewis Strauss<ref name="GrimesDenham">{{Cite magazine |last=White |first=James |date=March 1, 2022 |title=''Oppenheimer'' Adds Jason Clarke And Louise Lombard |url=https://www.empireonline.com/movies/news/oppenheimer-adds-jason-clarke-and-louise-lombard/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302001646/https://www.empireonline.com/movies/news/oppenheimer-adds-jason-clarke-and-louise-lombard/ |archive-date=March 2, 2022 |magazine=Empire |access-date=March 2, 2022}}</ref> * Kurt Koehler sem Thomas A. Morgan, iðnjöfur og fyrrum forstjóri Sperry-fyrirtækisins sem var einn nefndarmannanna við öryggisyfirheyrslur Oppenheimers.<ref>{{Cite web |last=Jannat |first=Zarghona |date=May 8, 2023 |title=Star-studded cast shines in new Oppenheimer trailer |url=https://themarkhortimes.com/editors-pick/star-studded-cast-shines-in-new-oppenheimer-trailer/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621013103/https://themarkhortimes.com/editors-pick/star-studded-cast-shines-in-new-oppenheimer-trailer/ |archive-date=June 21, 2023 |access-date=July 13, 2023 |website=The Markhor Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jones |first=Nate |date=July 12, 2023 |title=Which Supporting Characters in Oppenheimer Will Die of Radiation Poisoning? |url=https://www.vulture.com/2023/07/which-oppenheimer-characters-die-of-radiation-poisoning.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720060947/https://www.vulture.com/2023/07/which-oppenheimer-characters-die-of-radiation-poisoning.html |archive-date=July 20, 2023 |access-date=July 13, 2023 |website=Vulture}}</ref> * John Gowans sem [[Ward V. Evans]], efnafræðingur sem var einn nefndarmannanna við öryggisyfirheyrslur Oppenheimers.<ref name="The Direct" /> * [[Macon Blair]] sem [[Lloyd K. Garrison]], lögmaður sem talaði máli Oppenheimers við öryggisyfirheyrslurnar.<ref name="Vulture">{{Cite web |last=Jones |first=Nate |date=July 12, 2023 |title=Which Supporting Characters in Oppenheimer Will Die of Radiation Poisoning? |url=https://www.vulture.com/2023/07/which-oppenheimer-characters-die-of-radiation-poisoning.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720060947/https://www.vulture.com/2023/07/which-oppenheimer-characters-die-of-radiation-poisoning.html |archive-date=July 20, 2023 |access-date=July 17, 2023 |website=[[Vulture (website)|Vulture]]}}</ref> * [[Gregory Jbara]] sem [[Warren Magnuson]], öldungadeildarþingmaður, formaður verslunarmálanefndar þingsins.<ref name="Vulture" /> * [[Harry Groener]] sem [[Gale W. McGee]] öldungadeildarþingmaður<ref name="Vulture" /> * [[Tim DeKay]] sem [[John Pastore]] öldungadeildarþingmaður<ref name="Vulture" /> * [[Matthias Schweighöfer]] sem [[Werner Heisenberg]], þýskur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem vann að kjarnorkuáætlun Þýskalands á tíma seinni heimsstyrjaldarinnar.<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=March 11, 2022 |title=''Army Of The Dead'' Breakout Matthias Schweighöfer Joins Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' |url=https://deadline.com/2022/03/army-of-the-dead-matthias-schweighofer-christopher-nolans-oppenheimer-1234975712/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609011416/https://deadline.com/2022/03/army-of-the-dead-matthias-schweighofer-christopher-nolans-oppenheimer-1234975712/ |archive-date=June 9, 2022 |access-date=March 11, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{Cite magazine |date=November 2, 2022 |title=Schweighöfers nächste große Rolle |trans-title=Schweighöfer's next big role |url=https://www.spiegel.de/kultur/kino/mathias-schweighoefer-spielt-in-oppenheimer-den-physiker-werner-heisenberg-a-7af5cbfe-06d8-4d7d-9ae6-47a58d448720 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212192136/https://www.spiegel.de/kultur/kino/mathias-schweighoefer-spielt-in-oppenheimer-den-physiker-werner-heisenberg-a-7af5cbfe-06d8-4d7d-9ae6-47a58d448720 |archive-date=February 12, 2023 |magazine=Der Spiegel |language=de |access-date=February 12, 2023}}</ref> * [[Alex Wolff]] sem [[Luis Walter Alvarez]], eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="Wolff">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=March 22, 2022 |title=''Oppenheimer'': Alex Wolff Joins All-Star Cast of Christopher Nolan Drama (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-alex-wolff-christopher-nolan-movie-1235116406/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327032739/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-alex-wolff-christopher-nolan-movie-1235116406/ |archive-date=March 27, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=March 22, 2022}}</ref> * [[Josh Zuckerman]] sem [[Giovanni Rossi Lomanitz]], eðlisfræðingur sem varð lærlingur Oppenheimers við Berkeley.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=April 4, 2022 |title=Christopher Denham & Josh Zuckerman Join ''Oppenheimer''; Shane Dax Taylor's Indie ''Best Man'' Adds Andrey Ivchenko |url=https://deadline.com/2022/04/oppenheimer-adds-two-andrey-ivchenko-joins-best-man-1234994274/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531062604/https://deadline.com/2022/04/oppenheimer-adds-two-andrey-ivchenko-joins-best-man-1234994274/ |archive-date=May 31, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=April 4, 2022}}</ref> * Rory Keane sem [[Hartland Snyder]], eðlisfræðingur sem vann með Oppenheimer við að reikna út [[þyngdarhrun]] rykeindar.<ref name="The Direct">{{Cite news |last=Thompson |first=David |date=July 22, 2023 |title=Oppenheimer Cast: Every Celebrity & Actor In the Movie |work=The Direct |url=https://thedirect.com/article/oppenheimer-cast-characters-actors |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726171245/https://thedirect.com/article/oppenheimer-cast-characters-actors |archive-date=July 26, 2023 |access-date=July 26, 2023}}</ref> * [[Michael Angarano]] sem [[Robert Serber]], eðlisfræðingur sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="FirstLook">{{Cite magazine |last=Lang |first=Brent |date=February 22, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Releases Moody First Look, Kenneth Branagh Joins Cast |url=https://variety.com/2022/film/news/christopher-nolan-oppenheimer-first-look-kenneth-branagh-joins-cast-1235187501/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222192334/https://variety.com/2022/film/news/christopher-nolan-oppenheimer-first-look-kenneth-branagh-joins-cast-1235187501/ |archive-date=February 22, 2022 |magazine=Variety |access-date=February 22, 2022}}</ref> * Britt Kyle sem Barbara Chevalier, eiginkona Hoke. * [[Emma Dumont]] sem Jackie Oppenheimer, eiginkona Franks og mágkona Roberts.<ref name="GilbertsonDumont" /> * [[Guy Burnet]] sem [[George C. Eltenton]], [[efnaverkfræði]]ngur í Bandaríkjunum með tengsl við Sovétríkin.<ref name="BurnetDeferrari">{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 7, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Adds Guy Burnet & Danny Deferrari |url=https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-guy-burnet-danny-deferrari-1234972967/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422215653/https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-guy-burnet-danny-deferrari-1234972967/ |archive-date=April 22, 2022 |access-date=March 7, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> * [[Louise Lombard]] sem [[Ruth Tolman]], geðlæknir sem er náin Oppenheimer við þróun kjarnorkusprengjunnar.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 1, 2022 |title=Louise Lombard Joins ''Oppenheimer''; ''Harold And The Purple Crayon'' Adds Camille Guaty |url=https://deadline.com/2022/03/louise-lombard-joins-oppenheimer-harold-and-the-purple-crayon-camille-guaty-1234968424/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422181233/https://deadline.com/2022/03/louise-lombard-joins-oppenheimer-harold-and-the-purple-crayon-camille-guaty-1234968424/ |archive-date=April 22, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 1, 2022}}</ref> * Tom Jenkins sem [[Richard C. Tolman]], eiginmaður Ruth og vísindaráðgjafi Groves hershöfðingja við Manhattan-verkefnið.<ref>{{Cite magazine |date=July 21, 2023 |title=Here's How Close 'Oppenheimer' Sticks to J. Robert Oppenheimer's Life |url=https://time.com/6295760/oppenheimer-true-story/ |archive-date=August 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811140712/https://time.com/6295760/oppenheimer-true-story/ |url-status=live |magazine=Time |access-date=October 30, 2023}}</ref> * [[Olli Haaskivi]] sem [[Edward Condon]], kjarneðlisfræðingur sem tók þátt í þróun [[ratsjá]]a og vann stuttlega við Manhattan-verkefnið.<ref name="ArnoldHaaskivi" /> * [[David Rysdahl]] sem [[Donald Hornig]], efnafræðingur sem vann í Los Alamos-rannsóknarstofunni.<ref>{{Cite magazine |last=Grobar |first=Matt |date=March 4, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Casts ''No Exit'' Star David Rysdahl (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-casts-david-rysdahl-1235104019/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417043701/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-casts-david-rysdahl-1235104019/ |archive-date=April 17, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=March 4, 2022}}</ref> * [[Josh Peck]] sem [[Kenneth Bainbridge]], eðlisfræðingur sem stýrði Trinity-kjarnorkutilraun Manhattan-verkefnisins.<ref>{{Cite magazine |last=Rubin |first=Rebecca |date=March 9, 2022 |title=''Drake and Josh'' Star Josh Peck Joins Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' (Exclusive) |url=https://variety.com/2022/film/news/josh-peck-oppenheimer-movie-christopher-nolan-1235198045/ |url-status=live |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609011429/https://variety.com/2022/film/news/josh-peck-oppenheimer-movie-christopher-nolan-1235198045/ |archive-date=June 9, 2022 |access-date=March 9, 2022}}</ref> * [[Jack Quaid]] sem [[Richard Feynman]], bandarískur kennilegur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem vann við kennilega deild rannsóknarstofunnar í Los Alamos.<ref>{{Cite magazine |date=July 20, 2023 |title=The Cast of 'Oppenheimer' and the Real People They Play |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/photos/2023/07/oppenheimer-cast-actors-vs-real-people |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726014222/https://www.vanityfair.com/hollywood/photos/2023/07/oppenheimer-cast-actors-vs-real-people |archive-date=July 26, 2023 |magazine=Vanity Fair |access-date=July 26, 2023}}</ref> * [[Gustaf Skarsgård]] sem [[Hans Bethe]], þýsk-bandarískur kennilegur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi og formaður kennilegrar deildar rannsóknarstofunnar í Los Alamos.<ref>{{Cite magazine |last=Couch |first=Aaron |date=March 15, 2022 |title=''Oppenheimer'' Enlists ''Vikings'' Actor Gustaf Skarsgard (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-casts-gustaf-skarsgard-exclusive-1235111329/ |url-status=live |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404191624/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-casts-gustaf-skarsgard-exclusive-1235111329/ |archive-date=April 4, 2022 |access-date=March 15, 2022}}</ref> * [[James Urbaniak]] sem [[Kurt Gödel]], austurrískur rökfræðingur og stærðfræðingur sem er þekktur fyrir kenningar sínar sem umbyltu stærðfræði og höfðu mikil áhrif á heimspeki og tölvunarfræði.<ref name="Vulture" /> * [[Trond Fausa Aurvåg|Trond Fausa]] sem [[George Kistiakowsky]], úkraínskættaður prófessor við Harvard sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 29, 2022 |title=Billy Slaughter Joins Amazon's ''The Burial''; ''Oppenheimer'' Adds Trond Fausa |url=https://deadline.com/2022/03/billy-slaughter-joins-amazons-the-burial-oppenheimer-adds-trond-fausa-1234989239/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220604180401/https://deadline.com/2022/03/billy-slaughter-joins-amazons-the-burial-oppenheimer-adds-trond-fausa-1234989239/ |archive-date=June 4, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 29, 2022}}</ref> * [[Devon Bostick]] sem [[Seth Neddermeyer]], eðlisfræðingur sem uppgötvaði mýendir og mælti með notkun kjarnavopnsins sem notað var í Trinity-tilrauninni.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 16, 2022 |title=Devon Bostick Joins Universal's ''Oppenheimer''; Sony's George Foreman Biopic Adds Deion Smith |url=https://deadline.com/2022/03/devon-bostick-joins-oppenheimer-sonys-george-foreman-biopic-adds-deion-smith-1234980250/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418110853/https://deadline.com/2022/03/devon-bostick-joins-oppenheimer-sonys-george-foreman-biopic-adds-deion-smith-1234980250/ |archive-date=April 18, 2022 |access-date=March 16, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> * Danny Deferrari sem [[Enrico Fermi]], ítalskur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem bjó til kjarnaofninn [[Chicago Pile-1|Chicago Pile]].<ref name="BurnetDeferrari" /> * [[Christopher Denham]] sem [[Klaus Fuchs]], þýskættaður eðlisfræðingur sem vann við Manhattan-verkefnið og njósnaði fyrir Sovétríkin.<ref name="GrimesDenham" /> * Jessica Erin Martin sem [[Charlotte Serber]], yfirbókavörður í Los Alamos.<ref name="thedirect.com">{{Cite web |date=August 2023 |title=Oppenheimer Cast: Every Celebrity & Actor in the Movie |url=https://thedirect.com/article/oppenheimer-cast-characters-actors |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726171245/https://thedirect.com/article/oppenheimer-cast-characters-actors |archive-date=July 26, 2023 |website=The Direct |access-date=July 30, 2023}}</ref> * Ronald Auguste sem [[J. Ernest Wilkins Jr.]], bandarískur kjarnorkufræðingur, vélaverkfræðingur og stærðfræðingur sem vann með Oppenheimer við Manhattan-verkefnið.<ref name="thedirect.com" /> * {{ill|Máté Haumann|hu|Haumann Máté}} sem [[Leo Szilard]], ungverskur eðlisfræðingur sem lagði fram kenninguna um [[kjarnorkukeðjuverkun]] árið 1933 og safnaði í júlí 1945 undirritunum á áskorun til Trumans forseta á Chicago-deild Manhattan-verkefnisins um að beita ekki kjarnavopnum gegn Japan.<ref>{{Cite web |date=July 14, 2023 |title=Egy magyar szerepre magyar színész is jutott az Oppenheimerben – Haumann Máté alakítja Szilárd Leót |url=https://telex.hu/szorakozas/2023/07/14/oppenheimer-szilard-leo-haumann-mate-szinesz-premier |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714094619/https://telex.hu/szorakozas/2023/07/14/oppenheimer-szilard-leo-haumann-mate-szinesz-premier |archive-date=July 14, 2023 |access-date=July 30, 2023}}</ref> * [[Olivia Thirlby]] sem [[Lilli Hornig]], tékknesk-bandarískur vísindamaður sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="Thirlby">{{Cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=April 15, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Adds Olivia Thirlby |url=https://deadline.com/2022/04/oppenheimer-christopher-nolan-olivia-thirlby-1235003014/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220604190700/https://deadline.com/2022/04/oppenheimer-christopher-nolan-olivia-thirlby-1235003014/ |archive-date=June 4, 2022 |access-date=April 15, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> * [[Jack Cutmore-Scott]] sem Lyall Johnson, öryggisvörður við Berkeley sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="Vulture" /> * [[Harrison Gilbertson]] sem [[Philip Morrison]], prófessor í eðlisfræði sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="GilbertsonDumont">{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 10, 2022 |title=''Oppenheimer'': Harrison Gilbertson & Emma Dumont Board Christopher Nolan's Thriller For Universal |url=https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-harrison-gilbertson-emily-dumont-1234975430/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220310190940/https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-harrison-gilbertson-emily-dumont-1234975430/ |archive-date=March 10, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 10, 2022}}</ref> * [[James Remar]] sem [[Henry L. Stimson]], stríðsmálaráðherra í ríkisstjórn Trumans.<ref name="Vulture" /> * Will Roberts sem [[George C. Marshall]], Yfirmaður herforingjaráðs bandaríska landhersins frá 1939 til 1945. * [[Pat Skipper]] sem [[James F. Byrnes]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og síðar fylkisstjóri Suður-Karólínu.<ref name="Vulture" /> * [[Gary Oldman]] sem [[Harry S. Truman]], 33. forseti Bandaríkjanna sem tók ákvörðunina um að varpa tveimur kjarnorkusprengjum á Hiroshima og Nagasaki í ágúst 1945.<ref name="Gary Oldman">{{Cite web |last=Grater |first=Tom |date=April 1, 2022 |title=Gary Oldman Says He Is Appearing In One Scene In Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' |url=https://deadline.com/2022/04/gary-oldman-appearing-one-scene-christopher-nolans-oppenheimer-1234992452/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523141218/https://deadline.com/2022/04/gary-oldman-appearing-one-scene-christopher-nolans-oppenheimer-1234992452/ |archive-date=May 23, 2022 |access-date=April 1, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> * Hap Lawrence sem [[Lyndon B. Johnson]], 36. forseti Bandaríkjanna.<ref name="Vulture" /> * Troy Bronson sem [[Joseph W. Kennedy]], efnafræðingur sem lék lykilhlutverk í uppgötvun [[Plútóníum|plútons]] og formaður efnafræðideildarinnar í Los Alamos.<ref>{{Cite web |last=Burnett {{!}} @BrynnaLynne24 |first=Aminah Syed {{!}} @aminahsyed_ & Brynna |date=2024-01-12 |title=Q&A: How actor Troy Bronson portrayed KU alumnus Joseph W. Kennedy in 'Oppenheimer' |url=https://www.kansan.com/arts_and_culture/q-a-how-actor-troy-bronson-portrayed-ku-alumnus-joseph-w-kennedy-in-oppenheimer/article_6118a7e4-b18f-11ee-944d-2fb841da029a.html |access-date=2024-03-12 |website=The University Daily Kansan |archive-date=February 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226142622/https://www.kansan.com/arts_and_culture/q-a-how-actor-troy-bronson-portrayed-ku-alumnus-joseph-w-kennedy-in-oppenheimer/article_6118a7e4-b18f-11ee-944d-2fb841da029a.html |url-status=live }}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{k|2023}} [[Flokkur:Kvikmyndir í leikstjórn Christophers Nolan]] [[Flokkur:Kvikmyndir um seinni heimsstyrjöldina]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunamyndir í flokki bestu kvikmyndarinnar]] [[Flokkur:Universal Pictures-kvikmyndir]] [[Flokkur:Ævisögulegar kvikmyndir]] 4jjcib4b02tk88aue6p58wxezm5ebtp 0 190569 1960936 1960240 2026-04-23T17:40:21Z TKSnaevarr 53243 /* Seinni hluti: Endurbyggingin */ 1960936 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Fæðing þjóðar | upprunalegt heiti = The Birth of a Nation | image = Birth of a Nation theatrical poster.jpg | caption = Auglýsingaplakat fyrir myndina | director = [[D. W. Griffith]] | producer = {{unbulleted list|D. W. Griffith|[[Harry Aitken]]<ref>{{cite web |url=http://www.cobbles.com/simpp_archive/dwgriffith.htm |title=D. W. Griffith: Hollywood Independent |publisher=Cobbles.com |date=June 26, 1917 |access-date=July 3, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130824173109/http://www.cobbles.com/simpp_archive/dwgriffith.htm |archive-date=August 24, 2013}}</ref>}} | screenplay = {{unbulleted list|D. W. Griffith|[[Frank E. Woods]]}} | based_on = ''[[The Clansman: An Historical Romance of the Ku Klux Klan|The Clansman]]'' eftir [[Thomas Dixon Jr.]] | starring = {{plainlist| * [[Lillian Gish]] * [[Mae Marsh]] * [[Henry B. Walthall]] * [[Miriam Cooper]] * [[Ralph Lewis (leikari)|Ralph Lewis]] * [[George Siegmann]] * [[Walter Long (leikari)|Walter Long]] }} | music = [[Joseph Carl Breil]] | cinematography = [[Billy Bitzer]] | editing = D. W. Griffith | studio = David W. Griffith Corp. | distributor = Epoch Producing Co. | released = {{Film date|1915|02|08}} | runtime = 12 filmur<br /> 133–193 mínútur<ref>{{cite web|title=''The Birth of a Nation'' (U)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/birth-nation-1970|work=Western Import Co. Ltd.|publisher=[[British Board of Film Classification]]|access-date=August 20, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305143624/http://www.bbfc.co.uk/releases/birth-nation-1970|archive-date=March 5, 2016}}</ref> | country = Bandaríkin | language = {{ubl|Þögul mynd|Enskur texti}} | budget = $100.000+<ref name="Hall & Neale (2010)">{{Cite book |last1=Hall |first1=Sheldon |last2=Neale |first2=Stephen |title=Epics, spectacles, and blockbusters: a Hollywood history |series=Contemporary Approaches to Film and Television |year=2010 |publisher=[[Wayne State University Press]] |isbn=978-0-8143-3697-7 |page=[https://books.google.com/books?id=Ro0hASPfC68C&pg=PA270 270] (note 2.78)|quote=In common with most film historians, he estimates that ''The Birth of Nation'' cost "just a little more than $100,000" to produce...|trans-quote=Líkt og flestir kvikmyndasagnfræðingar telur hann að ''Fæðing þjóðar'' hafi kostað „rétt rúmlega 100.000 dali“ til að framleiða...}}</ref> | gross = $50–100 milljónir<ref name="Monaco">{{cite book |last=Monaco |first=James |title=How to Read a Film: Movies, Media, and Beyond |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2009 |isbn=978-0-19-975579-0 |page=[https://books.google.com/books?id=bgbOsjnppAcC&pg=PA262 262] |quote=The Birth of a Nation, costing an unprecedented and, many believed, thoroughly foolhardy $110,000, eventually returned $20 million and more. The actual figure is hard to calculate because the film was distributed on a "states' rights" basis in which licenses to show the film were sold outright. The actual cash generated by ''The Birth of a Nation'' may have been as much as $50 million to $100 million, an almost inconceivable amount for such an early film.|trans-quote=''Fæðing þjóðar'', sem kostaði fordæmalausa og að margra mati fífldjarfa 110.000 dollara upphæð, skilaði á endanum 20 milljónum dala og vel það. Hina raunverulegu fjárhæð er erfitt að áætla þar sem myndinni var dreift á grundvelli „ríkjaréttinda“ þar sem sýningarleyfi myndarinnar var beinlínis selt. Hin raunverulega fjárhæð sem ''Fæðing þjóðar'' skilaði kann að nema allt að 50 milljónum upp í 100 milljónir, nánast óhugsandi upphæð fyrir mynd á árdögum kvikmyndaiðnaðarins.}}</ref> }} '''''Fæðing þjóðar''''' eða '''''Þjóðin vaknar''''' (enska: ''The Birth of a Nation'') er bandarísk [[Þögul kvikmynd|þögul]] dramamynd sem [[D. W. Griffith]] leikstýrði. [[Lillian Gish]] lék aðalhlutverkið í myndinni. Handrit myndarinnar var byggt á bókinni og leikritinu ''[[The Clansman: A Historical Romance of the Ku Klux Klan]]'' frá árinu 1905 eftir [[Thomas Dixon Jr.|Thomas Dixon yngri]]. Griffith skrifaði handritið ásamt [[Frank E. Woods]] og framleiddi myndina ásamt [[Harry Aitken]]. ''Fæðing þjóðar'' markaði mikið framfaraspor í þróun kvikmyndaiðnaðarins<ref>{{cite book |title=The Birth of a Nation |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/topic/The-Birth-of-a-Nation |access-date=August 1, 2022 |archive-date=September 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918182156/https://www.britannica.com/topic/The-Birth-of-a-Nation |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.filmsite.org/birt.html|title=The Birth of a Nation (1915)|work=filmsite.org|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903173349/http://www.filmsite.org/birt.html|archive-date=September 3, 2011}}</ref> með ýmsum tækninýjungum sem hún kynnti til sögunnar.<ref name="Historynet">{{cite web |first=Eric |last=Niderost |title='The Birth of a Nation': When Hollywood Glorified the KKK |date=October 2005 |website=[[HistoryNet]] |url=https://www.historynet.com/the-birth-of-a-nation-when-hollywood-glorified-the-kkk.htm |access-date=June 7, 2021 |archive-date=January 30, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220130233324/https://www.historynet.com/the-birth-of-a-nation-when-hollywood-glorified-the-kkk.htm |url-status=live }}</ref> Hún var fyrsta bandaríska kvikmyndin, að undanskildum framhaldsmyndum, sem gerð var á tólf filmurúllum.<ref>{{Cite book|last=Hubbert|first=Julie|title=Celluloid Symphonies: Texts and Contexts in Film Music History|date=2011|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-94743-6|pages=12}}</ref> Saga myndarinnar, sem að hluta til er skáldskapur og að hluta sannsöguleg, segir frá [[Morðið á Abraham Lincoln|morðinu á Abraham Lincoln]] og frá sambandi tveggja fjölskylda á tíma [[Þrælastríðið|þrælastríðsins]] og [[Endurbyggingartímabilið|endurbyggingartímabilsins]]. Fjölskyldurnar eru Stoneman-ættin, sem styður alríkisstjórnina í þrælastríðinu, og Cameron-ættin, sem styður málstað [[Suðurríkjasambandið|Suðurríkjasambandsins]]. Myndin var upphaflega sýnd í tveimur hlutum með hléi á milli. ''Fæðing þjóðar'' var fyrsta bandaríska myndin sem sýnd var með sérstökum undirleik sem hljómsveit spilaði. Hún átti þátt í að gera [[nærmynd]]ir og [[langvinnt úthvarfl]] að algengum stílbrigðum í kvikmyndum. Í myndinni er vandlega sviðsett bardagaatriði með hundruðum aukaleikara sem látið er líta út fyrir að nemi þúsundum.<ref name="auto">{{cite book |last=Norton |first=Mary Beth |title=A People and a Nation, Volume II: Since 1865, Brief Edition |publisher=Cengage Learning |year=2015 |isbn=978-1-305-14278-7 |page=487}}</ref> Myndinni fylgdi þrettán blaðsíðna „minjagripaskrá“.<ref>{{cite web|title=Souvenir. The Birth of a Nation|year=1915|url=https://digitalcommons.gardner-webb.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1000&context=birth-of-nation-program|access-date=April 5, 2019|format=PDF}}</ref> ''Fæðing þjóðar'' var fyrsta kvikmyndin sem sýnd var í [[Hvíta húsið|Hvíta húsinu]], þar sem [[Woodrow Wilson]] Bandaríkjaforseti horfði á hana. Myndin var umdeild jafnvel áður en hún var frumsýnd og hefur ætíð verið það síðan. Hún hefur verið kölluð „umdeildasta kvikmynd sem gerð hefur verið í Bandaríkjunum“<ref name=Slide>{{cite book |last=Slide |first=Anthony |author-link=Anthony Slide |title=American Racist: The Life and Films of Thomas Dixon |year=2004 |publisher=[[University Press of Kentucky]] |isbn=978-0-8131-2328-8 |url=https://muse.jhu.edu/book/10080 |via=[[Project MUSE]] |access-date=September 16, 2018 |archive-date=September 17, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917143241/http://muse.jhu.edu/book/10080 |url-status=live }}</ref>{{rp|198}} og „andstyggilegasta, rasískasta kvikmynd í sögu Hollywood“.<ref>{{cite news |first=Ed |last=Rampell |title='The Birth of a Nation': The most racist movie ever made |date=March 3, 2015 |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/posteverything/wp/2015/03/03/the-birth-of-a-nation/ |access-date=June 7, 2021 |archive-date=September 5, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210905072712/https://www.washingtonpost.com/posteverything/wp/2015/03/03/the-birth-of-a-nation/ |url-status=live }}</ref> Myndin hefur verið gagnrýnd fyrir að slá upp rasískri mynd af [[Svartir Bandaríkjamenn|svörtum Bandaríkjamönnum]] (sem margir eru leiknir í myndinni af hvítum mönnum með svartan andlitsfarða) sem heimskum og kynferðislega ágengum gagnvart hvítum konum. Á hinn bóginn sýnir myndin haturssamtökin [[Ku Klux Klan]] (KKK) í hetjulegu ljósi þar sem þau vernda hvítar konur og viðhalda yfirburðastöðu hvíts fólks.<ref>{{Cite web|url=http://www.moviejustice.com/vault/index.php?p=getitem&db_id=4&item_id=27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090707194449/http://www.moviejustice.com/vault/index.php?p=getitem&db_id=4&item_id=27|url-status=dead|title=MJ Movie Reviews – Birth of a Nation, The (1915) by Dan DeVore|archive-date=July 7, 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://themovingarts.com/revered-and-reviled-d-w-griffiths-the-birth-of-a-nation/|first=Eric M.|last=Armstrong|title=Revered and Reviled: D.W. Griffith's 'The Birth of a Nation'|work=The Moving Arts Film Journal|date=February 26, 2010|access-date=April 13, 2010|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20100529224316/http://themovingarts.com/revered-and-reviled-d-w-griffiths-the-birth-of-a-nation/|archive-date=May 29, 2010}}</ref> Myndin var vinsæl meðal hvítra áhorfenda þegar hún kom út. Velgengni hennar var bæði afleiðing og örsök frekari kynþáttaaðskilnaðarstefnu í Bandaríkjunum.<ref>{{cite book |title=Stand Your Ground: A History of America's Love Affair with Lethal Self-Defense |url=https://archive.org/details/standyourgroundh0000ligh |date=2017 |publisher=Beacon Press |page=[https://archive.org/details/standyourgroundh0000ligh/page/80 81] |quote=The Birth of a Nation was an instant success across the nation, grossing more than any prior motion picture ... white audiences throughout the nation enjoyed the romantic depiction of the Old South.|trans-quote=''Fæðing þjóðar'' var umsvifalaus stórsmellur um allt landið og þénaði meira en nokkur fyrri kvikmynd ... hvítir áhorfendur um allt landið nutu rómantískrar uppstillingarinnar á gamla suðrinu.}}</ref> Svart fólk um öll Bandaríkin mótmælti myndinni vegna afbökunar hennar á sögu þrælastríðsins og á svörtu fólki. Í [[Boston]] og annars staðar reyndu svartir leiðtogar, ásamt [[National Association for the Advancement of Colored People|Þjóðarsamtökum til eflingar framfara þeldökks fólks]] (NAACP), að láta banna myndina með vísan til þess að hún kynti undir kynþáttahatur og gæti egnt fólk til ofbeldis, en án árangurs.<ref name="NAACP">{{cite news|title=The Black Activist Who Fought Against D. W. Griffith's "The Birth of a Nation"|url=https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/the-black-activist-who-fought-against-d-w-griffiths-the-birth-of-a-nation|access-date=March 11, 2022|magazine=The New Yorker|archive-date=March 11, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220311191403/https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/the-black-activist-who-fought-against-d-w-griffiths-the-birth-of-a-nation|url-status=live}}</ref> Í Ohio og borgunum Chicago, Denver, Pittsburgh, St. Louis og Minneapolis var myndinni synjað um sýningarleyfi. Reiði Griffiths yfir tilraunum til að ritskoða eða banna myndina varð honum hvatning til að gera myndina ''[[Umburðarleysi]]'' árið á eftir.<ref>Sonneborn, Liz (2002). ''A to Z of American Women in the Performing Arts''. New York: Facts on File, Inc. p. 85. {{ISBN|9780816043989}}.</ref> Þrátt fyrir að vera umdeild vegnaði ''Fæðingu þjóðar'' mjög vel í kvikmyndahúsum. Hún þénaði mun meira fé en nokkur fyrri kvikmynd og hafði djúpstæð áhrif bæði á kvikmyndaiðnaðinn og á bandaríska menningu. Með tilliti til verðbólgu er myndin enn ein [[Tekjuhæstu kvikmyndir allra tíma|tekjuhæsta kvikmynd allra tíma]]. Myndin var einn hvatinn að endurstofnun Ku Klux Klan, sem varð aðeins nokkrum mánuðum eftir frumsýningu hennar. Árið 1992 lýsti [[Þjóðskjalasafn Bandaríkjanna]] myndina „menningarlega, sögulega eða fagurfræðilega mikilvæga“ og valdi hana til varðveislu í kvikmyndasafninu [[National Film Registry]].<ref>{{Cite web|title=Complete National Film Registry Listing|url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/|website=Library of Congress|access-date=2020-05-19|archive-date=October 31, 2016|archive-url=https://archive.today/20161031213743/https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title='The Birth of a Nation' Documents History|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-01-04-ca-864-story.html|date=1993-01-04|website=The Los Angeles Times|language=en-US|access-date=2020-05-19|archive-date=August 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809043320/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-01-04-ca-864-story.html|url-status=live}}</ref> ==Söguþráður== ===Fyrri hluti: Borgarastyrjöld í Bandaríkjunum=== [[File:The Birth of a Nation war scene.jpg|left|thumb|[[Umsátrið um Petersburg]] eins og það birtist í myndinni, undir stjórn Bens Cameron.]] Phil, eldri sonur Stoneman-hjónanna (fjölskyldu að norðan), verður ástfanginn af Margaret Cameron (dóttur fjölskyldu að sunnan), þegar hann heimsækir Cameron-búgarðinn í Suður-Karólínu. Þar verður bróðir Margaretar, Ben, jafnframt hugfanginn af mynd af Elsie Stoneman, systur Phils. Þegar [[þrælastríðið]] byrjar skrá ungmenni beggja fjölskyldanna sig í heri sinna ríkja. Yngri Stoneman-bróðirinn og tveir Cameron-bræðranna falla í valinn. Á meðan ræðst herlið svartra manna á heimili Cameron-fjölskyldunnar en er rekinn á brott þegar hermenn Suðurríkjasambandsins mæta á svæðið og bjarga Cameron-konunum. Ben Cameron leiðir síðasta áhlaup [[Umsátrið um Petersburg|umsátursins um Petersburg]] og honum áskotnast viðurnefnið „litli ofurstinnn“ en hann særist jafnframt og er tekinn til fanga. Hann er síðan fluttur á hersjúkrahús sambandshersins í Washington, D.C. Á meðan Ben Cameron dvelst á sjúkrahúsinu kemst hann að því að til stendur að hengja hann. Elsie Stoneman, sem er á myndinni sem hann hefur verið með á sér, er þar að störfum sem hjúkrunarkona. Elsie fer með móður Camerons, sem er komin þangað til að hlúa að syni sínum, á fund [[Abraham Lincoln|Abrahams Lincoln]]. Frú Cameron telur hann á að veita Ben sakaruppgjöf. Eftir að [[Morðið á Abraham Lincoln|Lincoln er myrtur]] deyr sáttastefna hans í garð suðurríkjanna með honum. Faðir Elsie og aðrir róttækir Repúblikanar eru staðráðnir í því að refsa suðurríkjunum.<ref>Griffith var fylgjandi söguskýringu sagnfræðinga á borð við [[William Archibald Dunning]] og [[Claude G. Bowers]] um að endurbyggingartímabilið hafi verið „sorgartímabil“. Þessi sýn á tímabilið var algeng meðal Bandaríkjamanna í byrjun 20. aldar.{{harvnb|Stokes|2007|pp=190–191}}.</ref> ===Seinni hluti: Endurbyggingin=== Stoneman og lærlingur hans, Silas Lynch, siðblindur maður af blönduðum kynþætti, halda til Suður-Karólínu til að fylgjast með framkvæmd endurbyggingarinnar. Í kosningunum, þar sem Lynch er kjörinn varafylkisstjóri, beita svartir kjósendur kosningasvikum og mörgu hvítu fólki er meinað að greiða atkvæði. Flestir nýir þingmenn á fylkisþingi Suður-Karólínu eru svartir. [[File:Birth-of-a-nation-klan-and-black-man.jpg|thumb|Grímuklæddir hvíthettir Ku Klux Klan handsama Gus, sem leikinn er af hvíta leikaranum [[Walter Long (actor)|Walter Long]] í svörtum andlitsfarða.]] Ben berst gegn nýjum valdhöfum með því að stofna samtökin [[Ku Klux Klan]] (eða hvíthetti). Þetta leiðir til þess að Elsie slítur sambandi við hann. Þegar Flora Cameron fer ein inn í skóg til að sækja vatn eltir Gus, svartur leysingi sem nú er orðinn höfuðsmaður, hana. Gus segir Floru að hann vilji kvænast henni. Hún hafnar honum en hann lætur ekki til leiðast. Flora flýr inn í skóginn með Gus á hælunum. Hann króar hana af við bjarg og Flora hótar að stökkva af bjarginu ef hann kemur nær. Þegar hann stígur nær henni stekkur hún af bjarginu. Ben kemur auga á Floru stökkva. Hann heldur á henni þegar hún deyr og fer með lík hennar á heimili Cameron-fjölskyldunnar. Gus felur sig á krá en járnsmiðurinn Jeff gengur inn. Slagsmál brjótast út og Gus skýtur Jeff og flýr af hólmi. Hvíthettir Ku Klux Klan elta Gus uppi, rétta yfir honum, sakfella hann, taka hann af lífi í [[Múgæsingsaftaka|múgæsingsaftöku]] og skilja lík hans eftir við hús Silas Lynch. Þegar Lynch fréttir af morðinu á Gus skipar hann atlögu gegn Ku Klux Klan. Hann knýr einnig í gegn löggjöf sem heimilar hjónabönd þvert á kynþætti. Dr. Cameron er handtekinn fyrir að hafa tignarmerki Bens úr Ku Klux Klan í fórum sér, sem nú er glæpur sem varðar dauðarefsingu. Phil Stone bjargar honum ásamt svörtum þjónum sínum. Þeir komast undan ásamt Margaret Cameron. Þegar vagn þeirra verður fyrir skemmdum flýja þau í gegnum skóginn að litlum kofa. Þar búa tveir uppgjafarhermenn í sambandshernum sem fallast á að fela þau. Stoneman fulltrúadeildarþingmaður, faðir Elsie, hefur sig á brott til þess að forðast að vera bendlaður við aðfarir Lynch. Þegar Elsie fréttir af handtöku Dr. Camerons fer hún á fund Lynch til að biðla til hans um frelsun hans. Lynch, sem girnist Elsie, reynir að þvinga hana til að giftast honum, sem veldur því að hún fellur í yfirlið. Stoneman snýr aftur og Elsie er færð í annað herbergi. Stoneman er í fyrstu glaður að heyra að Lynch vilji kvænast hvítri konu en reiðist þegar Lynch segist vilja kvænast Elsie. Hún brýtur glugga og hrópar á hjálp, sem berst til eyrna njósnara Ku Klux Klan. Hvíthettir ríða af stað undir forystu Bens til að leggja undir sig bæinn. Lynch er handsamaður á meðan hersveitir hans sitja um kofann þar sem Cameron-fjölskyldan er í felum. Hvíthettirnir bjarga þeim hins vegar undir forystu Bens. Þegar svartir menn ganga út af hóteli næsta kjördag mæta þeir vopnuðum meðlimum Ku Klux Klan, sem hræða þá til þess að koma í veg fyrir að þeir kjósi. Margaret Cameron giftist Phil Stoneman og Elsie Stoneman giftist Ben Cameron. ==Leikarar== [[File:The Birth of a Nation (1915) 2.jpg|thumb|George Siegmann, Ralph Lewis, Lillian Gish og Henry B. Walthall í atriði í myndinni]] {{Div col|colwidth=30em}} ;Á kreditlista * [[Lillian Gish]] sem Elsie Stoneman * [[Mae Marsh]] sem Flora Cameron, yngsta systirin * [[Henry B. Walthall]] sem Benjamin Cameron ofursti („litli ofurstinn“) * [[Miriam Cooper]] sem Margaret Cameron, eldri systirin * [[Mary Alden]] sem Lydia Brown, húsþerna Stoneman-fjölskyldunnar * [[Ralph Lewis (leikari)|Ralph Lewis]] sem Austin Stoneman, þingforseti * [[George Siegmann]] sem Silas Lynch * [[Walter Long (leikari)|Walter Long]] sem Gus * [[Wallace Reid]] sem Jeff, járnsmiðurinn * [[Joseph Henabery]] sem [[Abraham Lincoln]] * [[Elmer Clifton]] sem Phil Stoneman, elsti sonurinn * [[Robert Harron]] sem Tod Stoneman * [[Josephine Crowell]] sem frú Cameron * [[Spottiswoode Aitken]] sem Dr. Cameron * [[George Beranger]] sem Wade Cameron, miðsonurinn * [[Maxfield Stanley]] sem Duke Cameron, yngsti sonurinn * [[Jennie Lee (leikkona)|Jennie Lee]] sem Mammy, hinn trúi þjónn * [[Donald Crisp]] sem [[Ulysses S. Grant]] hershöfðingi * [[Howard Gaye]] sem [[Robert E. Lee]] hershöfðingi {{div col end}} ;Ekki á kreditlista<ref>{{Citation |title=Index of Titles: 1914–15 |date=2004 |url=https://books.google.com/books?id=aOXxDwAAQBAJ&pg=PA50 |work=The Griffith Project |publisher=British Film Institute |doi=10.5040/9781838710729.0007 |isbn=978-1-84457-043-0 |access-date=2022-05-08|via=[[Google Books]]}}</ref> [[File:Nation walsh.jpg|thumb|upright|[[Raoul Walsh]] sem [[John Wilkes Booth]]]] {{Div col|colwidth=30em}} * [[Harry Braham]] sem hinn trúi þjónn Cameron-fjölskyldunnar * [[Edmund Burns]] sem KKK-meðlimur * [[David Butler (leikstjóri)|David Butler]] sem sambandshermaður / suðurríkjahermaður * William Freeman sem Jake, vörður á sjúkrahúsi * [[Sam De Grasse]] sem [[Charles Sumner]] öldungadeildarþingmaður * [[Olga Grey]] sem [[Laura Keene]] * [[Russell Hicks]] * [[Elmo Lincoln]] sem eigandi bómullarmyllu / þrælauppboðshaldari * [[Eugene Pallette]] sem sambandshermaður * [[Harry Braham]] sem Jake / Nelse * [[Charles Stevens (leikari)|Charles Stevens]] sem sjálfboðaliði * [[Madame Sul-Te-Wan]] sem kona með sjal * [[Raoul Walsh]] sem [[John Wilkes Booth]] * Lenore Cooper sem þerna Elsie * [[Violet Wilkey]] sem Flora (ung) * [[Tom Wilson (leikari)|Tom Wilson]] sem þjónn Stoneman-fjölskyldunnar * Donna Montran sem fögur dama 1861 * [[Alberta Lee]] sem [[Mary Todd Lincoln]] * [[Allan Sears]] sem hvíthöttur * [[Dark Cloud (leikari)|Dark Cloud]] sem hershöfðingi við uppgjöfina í Appomattox * [[Vester Pegg]] * [[Alma Rubens]] * [[Mary Wynn]] * [[Jules White]] * [[Monte Blue]] * [[Gibson Gowland]] * [[Fred Burns (leikari)|Fred Burns]] * [[Charles King (leikari)|Charles King]] {{div col end}} ==Tengt efni== * [[Glataði málstaðurinn]] ==Heimildir== * {{cite book |last=Stokes |first=Melvyn |title=D. W. Griffith's The Birth of a Nation: A History of "The Most Controversial Motion Picture of All Time" |location=New York |publisher=[[Oxford University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=fGJFpiTjbKwC| year=2007 |isbn=978-0-19-804436-9}} ==Tilvísanir== <references/> {{k|1915}} [[Flokkur:Kvikmyndir í leikstjórn D. W. Griffith]] [[Flokkur:Kvikmyndir um þrælastríðið]] pwgbe3ic8d7oar594iz0256sni1afcf 0 190631 1960922 1960206 2026-04-23T13:45:48Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Draft:Suð (hljómsveit)]] á [[Suð (hljómsveit)]] án þess að skilja eftir tilvísun: Væntanlega á þetta ekki að vera merkt sem uppkast inni á aðalnafnrýminu. 1960206 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Suð | origin = Ísland | genre = Indie rock, noise rock | years_active = 1990s–, með hléum }} '''Suð''' er íslensk hljómsveit sem var stofnuð á tíunda áratug 20. aldar. == Saga == Suð gaf út sína fyrstu plötu, ''Hugsanavélin'', árið 1998 og var tilnefnd til Íslensku tónlistarverðlaunanna sem efnilegasta hljómsveitin.<ref>{{Cite web|url=https://ismus.is/tonlist/hopar/474/|title=Suð – Ísmús}}</ref> Eftir hlé sneri hljómsveitin aftur með útgáfur á árunum 2016, 2020 og 2022.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2020/04/18/snua_aftur_ur_sjalfskipadri_rokksottkvi/|title=Snúa aftur úr sjálfskipaðri rokksóttkví}}</ref> Árið 2022 gaf hún út plötuna ''Save the Swimmers'' sem fékk umfjöllun bæði á Íslandi og erlendis.<ref>{{Cite web|url=https://grapevine.is/icelandic-culture/2022/04/13/suds-indie-noise-track-by-track/|title=Suð’s Indie Noise – Track by Track}}</ref> == Meðlimir == * Helgi Benediktsson – söngur, gítar * Kjartan Benediktsson – bassi, bakraddir * Magnús Magnússon – trommur, slagverk == Diskógrafía == * ''Hugsanavélin'' (1998) * ''444 gátur'' (EP, 2001) * ''Meira Suð'' (2016) * ''Vesen'' (2020) * ''Save the Swimmers'' (2022) == Vinsældir == Lagið „Made“ komst í annað sæti á X-Dominos listanum.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20222204605d/fyrsta-rokklag-arsins-|title=Fyrsta rokklag ársins?}}</ref> == Heimildir == <references /> 6gcsuciv3ieji0x7tnkj9102abx04e4 1960923 1960922 2026-04-23T13:46:10Z TKSnaevarr 53243 1960923 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Suð | origin = Ísland | genre = Indie rock, noise rock | years_active = 1990s–, með hléum }} '''Suð''' er íslensk hljómsveit sem var stofnuð á tíunda áratug 20. aldar. == Saga == Suð gaf út sína fyrstu plötu, ''Hugsanavélin'', árið 1998 og var tilnefnd til Íslensku tónlistarverðlaunanna sem efnilegasta hljómsveitin.<ref>{{Cite web|url=https://ismus.is/tonlist/hopar/474/|title=Suð – Ísmús}}</ref> Eftir hlé sneri hljómsveitin aftur með útgáfur á árunum 2016, 2020 og 2022.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2020/04/18/snua_aftur_ur_sjalfskipadri_rokksottkvi/|title=Snúa aftur úr sjálfskipaðri rokksóttkví}}</ref> Árið 2022 gaf hún út plötuna ''Save the Swimmers'' sem fékk umfjöllun bæði á Íslandi og erlendis.<ref>{{Cite web|url=https://grapevine.is/icelandic-culture/2022/04/13/suds-indie-noise-track-by-track/|title=Suð’s Indie Noise – Track by Track}}</ref> == Meðlimir == * Helgi Benediktsson – söngur, gítar * Kjartan Benediktsson – bassi, bakraddir * Magnús Magnússon – trommur, slagverk == Diskógrafía == * ''Hugsanavélin'' (1998) * ''444 gátur'' (EP, 2001) * ''Meira Suð'' (2016) * ''Vesen'' (2020) * ''Save the Swimmers'' (2022) == Vinsældir == Lagið „Made“ komst í annað sæti á X-Dominos listanum.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20222204605d/fyrsta-rokklag-arsins-|title=Fyrsta rokklag ársins?}}</ref> == Heimildir == <references /> [[Flokkur:Íslenskar hljómsveitir]] jy2jqkpfro3qy92dawv39znaofwmyfe 0 190763 1960980 1960825 2026-04-23T23:56:35Z TKSnaevarr 53243 /* Fall frá völdum */ 1960980 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Todor Zhívkov | nafn_á_frummáli = {{nobold|Тодор Живков}} | mynd = Todor Zhivkov , eerste secretaris Communistische Partij en president van Bulgari, Bestanddeelnr 924-8077 (cropped).jpg | titill= Aðalritari miðnefndar búlgarska kommúnistaflokksins | stjórnartíð_start = 4. mars 1954 | stjórnartíð_end = 10. nóvember 1989 | forveri = [[Valko Tsjervenkov]] | eftirmaður = [[Petar Mladenov]] | titill2 = Formaður ríkisráðs Búlgaríu | stjórnartíð_start2 = 7. júlí 1971 | stjórnartíð_end2 = 17. nóvember 1989 | forveri2 = [[Georgí Trajkov]] | eftirmaður2 = [[Petar Mladenov]] | titill3 = Forsætisráðherra Búlgaríu | stjórnartíð_start3 = 19. nóvember 1962 | stjórnartíð_end3 = 7. júlí 1971 | forveri3 = [[Anton Júgov]] | eftirmaður3 = [[Stanko Todorov]] | myndatexti1 = Todor Zhívkov árið 1971. | fæddur = {{fæðingardagur|1911|9|7}} | fæðingarstaður = [[Pravets]], [[Búlgaría|Búlgaríu]] | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1998|8|5|1911|9|7}} | dánarstaður = [[Sófía|Sófíu]], [[Búlgaría|Búlgaríu]] | þjóderni = [[Búlgaría|Búlgarskur]] | maki = {{gifting|Mara Malíva-Zhívkova|1936|1971|orsök=dó}} | stjórnmálaflokkur = [[Kommúnistaflokkur Búlgaríu]] | börn = Ljúdmíla, Vladímír | undirskrift =SigTodorZhivkov.svg }} '''Todor Hrístov Zhívkov''' ([[búlgarska]]: Тодор Христов Живков; 7. september 1911 – 5. ágúst 1998) var [[Búlgaría|búlgarskur]] stjórnmálamaður sem var leiðtogi [[Alþýðulýðveldið Búlgaría|Alþýðulýðveldisins Búlgaríu]] frá 1956 til 1989 sem aðalritari miðnefndar [[Kommúnistaflokkur Búlgaríu|Kommúnistaflokks Búlgaríu]]. Zhívkov var næstþaulsetnasti þjóðarleiðtoginn í [[austurblokkin]]ni, þaulsetnasti leiðtoginn innan [[Varsjárbandalagið|Varsjárbandalagsins]] og þaulsetnasti leiðtogi í sögu Búlgaríu sem ekki var af kóngaættum. ==Æviágrip== Todor Zhívkov fæddist árið 1911 í þorpinu [[Pravets]] og var kominn af fátæku bændafólki. Hann gekk í æskulýðshreyfingu [[Kommúnistaflokkur Búlgaríu|búlgarska kommúnistaflokksins]] árið 1928 og varð meðlimur í flokknum árið 1932. Hann var orðinn hátt settur í flokknum á árunum 1932 til 1941 og var einn helsti forystumaður flokksdeildarinnar í [[Sófía|Sófíu]]. Sem slíkur tók Zhívkov virkan þátt í andspyrnuhreyfingu kommúnista gegn hernámi [[Þriðja ríkið|nasista]] í Búlgaríu á árum [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]].<ref name=mbl70>{{Tímarit.is|1414782|Forsætisráðherra Búlgaríu í heimsókn í kvöld|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=24. september 1970|blaðsíða=12}}</ref> Þegar kommúnistar tóku völdin í Búlgaríu eftir lok stríðsins hlaut hann ábyrgðarstöður innan flokksins. Hann var formaður flokksnefndarinnar í Sófíu frá 1948 til 1949 og var kjörinn í miðstjórn Kommúnistaflokksins árið 1945. Hann átti sæti í forsætisnefnd flokksins frá árinu 1951 og varð forsætisráðherra Alþýðulýðveldisins Búlgaríu árið 1962.<ref name=mbl70/> Zhívkov varð aðalritari Kommúnistaflokksins árið 1954.<ref name=abl/> Sem leiðtogi Búlgaríu var Zhívkov ávallt mjög vilhallur [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]]. Sjálfur lýsti hann sambandi ríkjanna sem „tveimur lungum í sama líkama með sömu blóðrás“.<ref name=mbl80>{{Tímarit.is|1532689|„Regnhlífarmorðið“ rifjað upp|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=19. október 1980|blaðsíða=62–63}}</ref> Zhívkov fór eitt sinn fram á það að Búlgaría yrði formlega limuð inn í Sovétríkin en þáverandi leiðtogi Sovétríkjanna, [[Níkíta Khrústsjov]], afþakkaði tilboðið.<ref name=guðni>{{Tímarit.is|6220301|Kommúnistar kveðja|blað=[[Þjóðlíf]]|útgáfudagsetning=1. febrúar 1991|blaðsíða=24|höfundur=[[Guðni Thorlacius Jóhannesson]]}}</ref> Heima fyrir studdist Zhívkov við svokallaða Tsjavdar-klíku, sem hafði tögl og hagldir í stjórnmálanefnd Kommúnistaflokksins. Klíkan var kennd við skæruliðasveit sem Zhívkov hafði stýrt á stríðsárunum, en margir félagar Zhívkovs úr stríðinu deildu völdum með honum á stjórnarárum hans. Zhívkov studdist einnig við hóp manna í stjórnmálanefndinni sem hann kom til metorða á fyrstu valdaárum sínum. Búlgarski herinn gerði misheppnaða valdaránstilraun gegn Zhívkov árið 1965 en eftir það voru völd hans sjaldan í hættu. Zhívkov hreinsaði reglulega til í forystuliðið Kommúnistaflokksins til þess að forðast frekari ógnir gegn sér.<ref name=fall>{{Tímarit.is|1714330|Fall Zhívkovs|blað=[[Morgunblaðið]]|höfundur=Guðmundur Halldórsson|útgáfudagsetning=10. desember 1989|blaðsíða=20-21}}</ref> Zhívkov kom í opinbera heimsókn til [[Ísland]]s árið 1970. Hann var fyrsti leiðtogi austantjaldsríkis sem kom í opinbera heimsókn til landsins.<ref name=abl>{{Tímarit.is|3190288|Forsætisráðherra Búlgaríu í opinberri heimsókn|blað=[[Alþýðublaðið]]|útgáfudagsetning=24. september 1970|blaðsíða=1}}</ref> Hann fundaði með [[Jóhann Hafstein|Jóhanni Hafstein]] forsætisráðherra og sat fyrir svörum blaðamanna í [[Ráðherrabústaðurinn|Ráðherrabústaðnum]], þar sem hann varði meðal annars hernaðarinngrip [[Varsjárbandalagið|Varsjárbandalagsins]] í Tékkóslóvakíu í [[Vorið í Prag|vorinu í Prag]] 1968.<ref>{{Tímarit.is|1414835|„Við leyfum aldrei að kommúnísku skipulagi sé steypt“|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=26. september 1970|blaðsíða=1}}</ref> Talið er að Zhívkov hafi fyrirskipað morðið á búlgarska rithöfundinum [[Georgí Markov]] í London árið 1978. Markov hafði verið einn vinsælasti rithöfundur Búlgaríu en hafði flúið land og hlotið starf hjá búlgarskri deild [[BBC]]. Hann vann einnig hjá bandarísku útvarpsstöðinni [[Radio Free Europe]], sem útvarpaði áróðri frá Vesturlöndum til austantjaldsríkja. Markov lést úr eitrun úr efninu [[rísín]] fjórum dögum eftir að hafa verið stunginn með [[regnhlíf]] af vegfaranda á Waterloobrú í London.<ref name=mbl80/> Í útsendingum sínum á búlgörsku og í ritum sínum hafði Markov reglulega gagnrýnt Zhívkov. Þeir Zhívkov höfðu áður verið nánir vinir en Markov hafði fallið í ónáð í Búlgaríu vegna umfjöllunar sinnar um spillingu í búlgarska stjórnkerfinu.<ref>{{Tímarit.is|1718066|Regnhlífarmorðið rannsakað|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=18. febrúar 1990|blaðsíða=12–13|höfundur=Guðmundur Halldórsson}}</ref> ==Fall frá völdum== Árið 1984 gerði Zhívkov víðtækar breytingar á valdaforystunni í Búlgaríu og boðaði aðgerðir til þess að rétta við efnahag landsins.<ref>{{Tímarit.is|1587413|Breytingar í Búlgaríu|blað=[[Morgunblaðið]]|höfundur=Guðmundur Halldórsson|útgáfudagsetning=31. janúar 1984|blaðsíða=16}}</ref> Óánægja með spillingu og slæmt efnahagsástand jókst í Búlgaríu á níunda áratugnum. Efnahagsaðgerðir sem stjórn Zhívkovs boðaði báru lítinn árangur og ekki tókst að bæta úr þrálátum vöruskorti í landinu. Á svipuðum tíma hóf Zhívkov aukin afskipti af minnihlutahópi Tyrkja í Búlgaríu og hvatti tyrkneskumælandi landsmenn til að taka upp búlgörsk nöfn og aðlaga sig að búlgarskri menningu. Í maí 1989 hvatti Zhívkov tyrkneskumælandi landi til að flytjast til Tyrklands, sem leiddi til þess að um 300.000 manns flúði land, þar til Tyrkir lokuðu landamærum sínum að Búlgaríu. Brottför svo margra úr landinu olli röskun í búlgörsku efnahagslífi og þegar um 60.000 manns ákváðu að snúa aftur til Búlgaríu olli það enn frekari erfiðleikum.<ref name=fall/> Glundroðinn sem fylgdi fjöldaflótta búlgörsku Tyrkjanna sannfærði [[Petar Mladenov]], utanríkisráðherra í stjórn Búlgaríu, að nauðsynlegt væri að losna við Zhívkov. Margir meðlimir stjórnmálanefndar kommúnistaflokksins voru orðnir óánægðir með Zhívkov, einkum vegna tilraunar hans til að upphefja son sinn, Vladímír, og koma honum í áhrifastöður. Mladenov fékk varnarmálaráðherrann [[Dobrí Dzhúrov]], forsætisráðherrann [[Georgí Atanasov]] og utanríkisverslunarráðherrann [[Andrej Lúkanov]] til liðs við sig og hóf að leggja á ráðin um að steypa Zhívkov af stóli. Eftir að hafa reynt að tryggja stuðning hersins, draga úr áhrifum lífvarðasveitar Zhívkovs og fá grænt ljós frá Sovétmönnum létu samsærismennirnir til skarar skríða. Á fundi stjórnmálanefndarinnar 9. nóvember 1989 lögðu þeir fram vantrauststillögu gegn Zhívkov sem var að endingu samþykkt með eins atkvæðis mun. Zhívkov neyddist til að leggja niður völd og Mladenov var kjörinn nýr leiðtogi flokksins.<ref name=fall/> Kommúnistastjórn Búlgaríu leið undir lok innan við ári eftir að Zhívkov var steypt af stóli. Eftir fall kommúnistastjórnarinnar var Zhívkov settur í stofufangelsi og kærður fyrir fjárdrátt og margvíslega spillingu. Zhívkov hélt því fram að hann hefði haft efasemdir um þjóðarskipulag kommúnistastjórnarinnar frá því á miðjum sjötta áratugnum en að hann hafi neyðst til að viðhalda því vegna þrýstings frá Sovétríkjunum.<ref name=guðni/> Árið 1992 var Zhívkov dæmdur í sjö ára fangelsi fyrir að hafa dregið sér fé upp á 21,5 milljónir [[Búlgarskt lef|búlgarskra lefa]] úr ríkissjóði og notað það til að kaupa 67 bifreiðar frá Vesturlöndum og og 72 lúxusíbúðir fyrir ættingja sína og vini.<ref>{{Tímarit.is|1770829|Ég komst í sögubækurnar og þar verð ég|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=5. september 1992|blaðsíða=19}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Zhívkov, Todor}} {{fd|1911|1998}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Búlgaríu]] [[Flokkur:Kommúnistaleiðtogar]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Búlgaríu]] qqko7wsvavmpfy08lu8p8sx9up9ahqn 1 190770 1960920 2026-04-23T13:36:28Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Æviágrip lifandi fólks}}“ 1960920 wikitext text/x-wiki {{Æviágrip lifandi fólks}} b75xrfi0grej1bw61lv8tkm8pd648up 14 190771 1960950 2026-04-23T20:25:32Z Akigka 183 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Héruð Póllands]]“ 1960950 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Héruð Póllands]] a53ror8mdezoul9h1f367reimcnu7yc 0 190772 1960958 2026-04-23T21:43:52Z Akigka 183 Tilvísun á [[Hérar]] 1960958 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Hérar]] 0bbyxugb6dpys4t0guepitdborx0hsx 0 190773 1960964 2026-04-23T22:38:21Z Akigka 183 Akigka færði [[K.F.R.]] á [[Knattspyrnufélag Rangæinga]] 1960964 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Knattspyrnufélag Rangæinga]] k2k4ksk1k3s9nuvmzrodgb77ernc2kq 0 190774 1960991 2026-04-24T00:44:51Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Fyrrum Sovétlýðveldi]] 1960991 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Fyrrum Sovétlýðveldi]] myq2lflwi1lxrk21u6c7km4exqnc66h 1 190775 1960992 2026-04-24T03:50:13Z Lafi90 69742 Nýr hluti: /* Mynd */ 1960992 wikitext text/x-wiki == Mynd == Er ekki hægt að gera eitthvað í myndinni? Hún er ekki sérlega góð. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 24. apríl 2026 kl. 03:50 (UTC) 574jc3mlp4idzlokfsx0mlz8iiw5ivw 0 190776 1960997 2026-04-24T07:44:47Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Forsætisráðherra | nafn = Beinir Johannesen | búseta = | mynd = Beinir johannesen.jpg | myndastærð = | myndatexti1 = Beinir Johannesen árið 2026. | titill = [[Lögmaður Færeyja]] | stjórnartíð_start =13. apríl 2026 | stjórnartíð_end = | einvaldur = [[Friðrik 10. Danakonungur|Friðrik 10.]] | forveri = [[Aksel V. Johannesen]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1997|2|12}} | fæðingarstaður = [[Klaksvík]], [[Færeyjar|Færeyjum]] | stjó...“ 1960997 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Beinir Johannesen | búseta = | mynd = Beinir johannesen.jpg | myndastærð = | myndatexti1 = Beinir Johannesen árið 2026. | titill = [[Lögmaður Færeyja]] | stjórnartíð_start =13. apríl 2026 | stjórnartíð_end = | einvaldur = [[Friðrik 10. Danakonungur|Friðrik 10.]] | forveri = [[Aksel V. Johannesen]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1997|2|12}} | fæðingarstaður = [[Klaksvík]], [[Færeyjar|Færeyjum]] | stjórnmálaflokkur = [[Fólkaflokkurinn]] | maki = Helena Johannesen | börn = | háskóli = }} '''Beinir Johannesen''' (f. 12. febrúar 1997) er [[Færeyjar|færeyskur]] stjórnmálamaður frá [[Klaksvík]], núverandi formaður [[Fólkaflokkurinn|Fólkaflokksins]] og núverandi [[lögmaður Færeyja]].<ref name="info2020"/><ref name="klaksvik"/> Þegar Beinir var kjörinn á [[lögþing Færeyja]] 31. ágúst 2019 hafði hann nýlega útskrifast úr menntaskóla og var meðlimur í bæjarráði Klaksvíkur fyrir Fólkaflokkinn.<ref name="klaksvik"/> Hann hlaut 995 einstaklingsatkvæði, sem voru flest atkvæði allra frambjóðenda flokksins og allra frambjóðenda sem náðu kjöri í fyrstu umferð. Í kosningum á danska þingið 5. júní sama ár hafði hann hlotið 677 einstaklingsatkvæði.<ref name="info2019aug"/> Beinir Johannesen var kjörinn formaður Fólkaflokksins þann 10. nóvember 2022 eftir að Christian Andreasen sagði af sér, stuttu eftir kosningar á danska þingið. Hann var þá aðeins 25 ára gamall.<ref>{{cite web |url=https://kvf.fo/greinar/2022/11/10/beinir-johannesen-nyggjur-formadur-i-folkaflokkinum |title=Beinir Johannesen nýggjur formaður í Fólkaflokkinum |last=Hansen |first=Uni L. |date=10. november 2022 |website=kvf.fo |publisher=Kringvarp Føroya |access-date=10. november 2022|archive-date=2022-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221110231400/http://kvf.fo/greinar/2022/11/10/beinir-johannesen-nyggjur-formadur-i-folkaflokkinum |dead-url=yes }}</ref> Í kosningum á lögþingið 26. mars 2026 hlaut Beinir 1.679 einstaklingsatkvæði. Fólkaflokkurinn varð stærsti flokkurinn á lögþinginu og myndaði ríkisstjórn ásamt [[Jafnaðarflokkurinn|Jafnaðarflokknum]] og [[Sambandsflokkurinn|Sambandsflokknum]]. Beinir varð yngsti lögmaður í sögu Færeyja, þá 29 ára gamall.<ref>https://kvf.fo/greinar/2026/04/09/hava-skrivad-undir-samgonguskjalid</ref> == Fjölskylda == Beinir Jo­hann­e­sen er sonarsonur [[Vilhelm Johannesen|Vilhelms Johannesen]], sem var þingmaður á lögþinginu frá 1980 til 2008. Hann er jafnframt bróðursonur [[Aksel V. Johannesen|Aksels V. Johannesen]], sem var lögmaður Færeyja á undan honum og er formaður Jafnaðarflokksins.<ref name="info2019sep"/> == Tenglar == *[https://www.in.fo/news-detail/eg-helt-eg-kundi-gera-mun - Eg helt eg kundi gera mun], in.fo, 15.02.2020 *[https://kvf.fo/valevni Hesi stilla upp til løgtingsvalið 2019 - A - Beinir Johannesen], kvf.fo *[https://www.klaksvik.fo/byradslimir Býráðslimir], klaksvik.fo == Heimildir == {{reflist|refs= <ref name="info2020">[https://www.in.fo/news-detail/eg-helt-eg-kundi-gera-mun - Eg helt eg kundi gera mun], in.fo, 15.02.2020</ref> <ref name="klaksvik">[https://www.klaksvik.fo/byradslimir Býráðslimir], klaksvik.fo</ref> <ref name="info2019aug">[https://www.in.fo/news-detail/news/beinir-johannesen-gjoert-kanonval/ Beinir Johannesen gjørt kanónval], in.fo, 31. 08. 2019</ref> <ref name="info2019sep">[https://www.in.fo/news-detail/fleiri-tingf-lk-hava-havt-p-par-og-abbar-l-gtinginum Fleiri tingfólk hava havt pápar og abbar í Løgtinginum], in.fo, 09.09.2019</ref> }} {{Lögmenn Færeyja}} {{DEFAULTSORT:Johannesen, Beinir}} {{f|1997}} [[Flokkur:Lögmenn Færeyja]] 7drily0jsjmpc5yzow3r7ee61u2bs3l 1 190777 1960998 2026-04-24T07:46:15Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Æviágrip lifandi fólks}} {{Þýðing |titill=Beinir Johannesen |tungumál=fo |id=387946 }}“ 1960998 wikitext text/x-wiki {{Æviágrip lifandi fólks}} {{Þýðing |titill=Beinir Johannesen |tungumál=fo |id=387946 }} bvqzvwhyvex9e1a2zfgefwv4f3vmtt9 2 190778 1960999 2026-04-24T08:45:20Z Maris Dreshmanis 115848 Creating user page 1960999 wikitext text/x-wiki {{#babel:lv|ru-4}} == Maris Dreshmanis == Open data researcher. Contributor to [[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]] on Wikidata. * '''[[d:User:Maris Dreshmanis|Wikidata contributions]]''' — 37,000+ edits * '''GSCO''' — Global Standard Classification of Occupations (140 national registries, 245,000+ entries) * '''[[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]]''' — coordinating occupation label enrichment in 21 languages [[Category:Wikipedians]] bhwbuqpk2yn05lbwnfuckwjwbrdzu54 0 190779 1961003 2026-04-24T09:01:40Z Berserkur 10188 Tilvísun á [[Klakksvík]] 1961003 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Klakksvík]] gxumhy3gy8gj8dx3s9j8y3e0d425bae 0 190780 1961004 2026-04-24T09:37:14Z Akigka 183 Bjó til síðu með „[[Mynd:Horace_Vernet-Barricade_rue_Soufflot.jpg|thumb|Vegatálmi á rue Soufflot, málverk eftir [[Horace Vernet]] sem lýsir [[Júníuppreisnin]]ni í Frakklandi.]] '''Byltingarnar 1848''', '''byltingarárið 1848''' eða '''þjóðavorið''' ([[þýska]]: ''Völkerfrühling'') voru röð [[bylting]]a í [[Evrópa|Evrópu]] frá janúar til október árið [[1848]]. Þessar byltingar voru ólíkar og markmið þeirra mismunandi, en almennt sóttust þátttakendur...“ 1961004 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Horace_Vernet-Barricade_rue_Soufflot.jpg|thumb|Vegatálmi á rue Soufflot, málverk eftir [[Horace Vernet]] sem lýsir [[Júníuppreisnin]]ni í Frakklandi.]] '''Byltingarnar 1848''', '''byltingarárið 1848''' eða '''þjóðavorið''' ([[þýska]]: ''Völkerfrühling'') voru röð [[bylting]]a í [[Evrópa|Evrópu]] frá janúar til október árið [[1848]]. Þessar byltingar voru ólíkar og markmið þeirra mismunandi, en almennt sóttust þátttakendur eftir afnámi [[einveldi]]s og [[lénsveldi]]s, og vildu þess í stað [[þjóðríki]] byggð á [[stjórnarskrá]] og [[fullveldi alþýðu]]. Fyrsta byltingin þetta ár var [[uppreisnin á Sikiley 1848]]. [[Febrúarbyltingin í Frakklandi]] hófst svo 22. febrúar og þaðan breiddist byltingarhugsjónin út um alla Evrópu.<ref>{{cite book|author1=Haupt, Heinz-Gerhard|author2=Langewiesche, Dieter|year=2008|chapter=The European Revolution of 1848: Its Political and Social Reforms, its Politics of Nationalism, and its Short- and Long-Term Consequences|editor1=Dowe, Dieter|editor2=Haupt, Heinz-Gerhard|editor3=Langewische, Dieter|editor4=Sperber, Jonathan|title=Europe in 1848: Revolution and Reform|publisher=Berghahn|pages=1–23|isbn=978-1-57181-164-6}}</ref> Byltingarnar náðu til yfir 50 landa, en ekkert samráð eða samvinna var milli hinna ólíku byltingarhreyfinga. Kveikjur byltinganna voru útbreidd óánægja með íhaldsstjórnir, kröfur um aukna stjórnmálaþátttöku og [[lýðræði]], [[prentfrelsi]], og aukin efnahagsleg réttindi [[verkalýður|verkalýðsins]], auk uppgangs [[þjóðernisstefna|þjóðernisstefnu]].<ref>{{cite book|author=Pogge von Strandmann, Hartmut|year=2002|chapter=1848–1849: A European Revolution?|editor1=Evans, Robert|editor2=Pogge von Strandmann, Hartmut|title=The Revolutions in Europe, 1848–1849: From Reform to Reaction. Oxford: Oxford University Press|pages=1–8|isbn=978-0199249978}}</ref> Efnahagslegir þættir, eins og [[kartöflubresturinn í Evrópu]], ýttu undir óróa með því að skapa hungur og fólksflótta frá ákveðnum svæðum.<ref>{{cite conference |last1=Ó Gráda |first1=Cormac |last2=Vanhaute |first2=Eric |last3=Paping |first3=Richard |date=2006 |title=The European subsistence crisis of 1845-1850: a comparative perspective |url=http://www.helsinki.fi/iehc2006/papers3/Vanhaute.pdf |conference=XIV [[International Economic History Association|International Economic History Congress]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170417175737/http://www.helsinki.fi/iehc2006/papers3/Vanhaute.pdf |archive-date=17 April 2017 }}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|saga}} [[Flokkur:Saga Evrópu]] [[Flokkur:Þjóðernisstefna]] [[Flokkur:1848]] [[Flokkur:Byltingar]] 8imrpghl1tqh9pma7d10dhcm0tlgetf 1961008 1961004 2026-04-24T09:43:51Z Akigka 183 1961008 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Horace_Vernet-Barricade_rue_Soufflot.jpg|thumb|Vegatálmi á rue Soufflot, málverk eftir [[Horace Vernet]] sem lýsir [[Júníuppreisnin]]ni í Frakklandi.]] '''Byltingarnar 1848''', '''byltingarárið 1848''' eða '''þjóðavorið''' ([[þýska]]: ''Völkerfrühling'') voru röð [[bylting]]a í [[Evrópa|Evrópu]] frá janúar til október árið [[1848]]. Þessar byltingar voru ólíkar og markmið þeirra mismunandi, en almennt sóttust þátttakendur eftir afnámi [[einveldi]]s og [[lénsveldi]]s, og vildu þess í stað [[þjóðríki]] byggð á [[stjórnarskrá]] og [[fullveldi alþýðu]]. Fyrsta byltingin þetta ár var [[uppreisnin á Sikiley 1848]]. [[Febrúarbyltingin í Frakklandi]] hófst svo 22. febrúar og þaðan breiddist byltingarhugsjónin út um alla Evrópu.<ref>{{cite book|author1=Haupt, Heinz-Gerhard|author2=Langewiesche, Dieter|year=2008|chapter=The European Revolution of 1848: Its Political and Social Reforms, its Politics of Nationalism, and its Short- and Long-Term Consequences|editor1=Dowe, Dieter|editor2=Haupt, Heinz-Gerhard|editor3=Langewische, Dieter|editor4=Sperber, Jonathan|title=Europe in 1848: Revolution and Reform|publisher=Berghahn|pages=1–23|isbn=978-1-57181-164-6}}</ref> Byltingarnar náðu til yfir 50 landa, en ekkert samráð eða samvinna var milli hinna ólíku byltingarhreyfinga. Kveikjur byltinganna voru útbreidd óánægja með íhaldsstjórnir, kröfur um aukna stjórnmálaþátttöku og [[lýðræði]], [[prentfrelsi]], og aukin efnahagsleg réttindi [[verkalýður|verkalýðsins]], auk uppgangs [[þjóðernisstefna|þjóðernisstefnu]].<ref>{{cite book|author=Pogge von Strandmann, Hartmut|year=2002|chapter=1848–1849: A European Revolution?|editor1=Evans, Robert|editor2=Pogge von Strandmann, Hartmut|title=The Revolutions in Europe, 1848–1849: From Reform to Reaction|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|pages=1–8|isbn=978-0199249978}}</ref> Efnahagslegir þættir, eins og [[kartöflubresturinn í Evrópu]], ýttu undir óróa með því að skapa hungur og fólksflótta frá ákveðnum svæðum.<ref>{{cite conference |last1=Ó Gráda |first1=Cormac |last2=Vanhaute |first2=Eric |last3=Paping |first3=Richard |date=2006 |title=The European subsistence crisis of 1845-1850: a comparative perspective |url=http://www.helsinki.fi/iehc2006/papers3/Vanhaute.pdf |conference=XIV [[International Economic History Association|International Economic History Congress]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170417175737/http://www.helsinki.fi/iehc2006/papers3/Vanhaute.pdf |archive-date=17 April 2017 }}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|saga}} [[Flokkur:Saga Evrópu]] [[Flokkur:Þjóðernisstefna]] [[Flokkur:1848]] [[Flokkur:Byltingar]] 256a0t5q294u2desq2agpwc5qst9h5t 1961023 1961008 2026-04-24T11:01:53Z TKSnaevarr 53243 1961023 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Horace_Vernet-Barricade_rue_Soufflot.jpg|thumb|Vegatálmi á rue Soufflot, málverk eftir [[Horace Vernet]] sem lýsir [[Júníuppreisnin]]ni í Frakklandi.]] '''Byltingarnar 1848''', '''byltingarárið 1848''' eða '''þjóðavorið''' ([[þýska]]: ''Völkerfrühling'') voru röð [[bylting]]a í [[Evrópa|Evrópu]] frá janúar til október árið [[1848]]. Þessar byltingar voru ólíkar og markmið þeirra mismunandi, en almennt sóttust þátttakendur eftir afnámi [[einveldi]]s og [[lénsveldi]]s, og vildu þess í stað [[þjóðríki]] byggð á [[stjórnarskrá]] og [[fullveldi alþýðu]]. Fyrsta byltingin þetta ár var [[uppreisnin á Sikiley 1848]]. [[Febrúarbyltingin í Frakklandi]] hófst svo 22. febrúar og þaðan breiddist byltingarhugsjónin út um alla Evrópu.<ref>{{cite book|author1=Haupt, Heinz-Gerhard|author2=Langewiesche, Dieter|year=2008|chapter=The European Revolution of 1848: Its Political and Social Reforms, its Politics of Nationalism, and its Short- and Long-Term Consequences|editor1=Dowe, Dieter|editor2=Haupt, Heinz-Gerhard|editor3=Langewische, Dieter|editor4=Sperber, Jonathan|title=Europe in 1848: Revolution and Reform|publisher=Berghahn|pages=1–23|isbn=978-1-57181-164-6}}</ref> Byltingarnar náðu til yfir 50 landa, en ekkert samráð eða samvinna var milli hinna ólíku byltingarhreyfinga. Kveikjur byltinganna voru útbreidd óánægja með íhaldsstjórnir, kröfur um aukna stjórnmálaþátttöku og [[lýðræði]], [[prentfrelsi]], og aukin efnahagsleg réttindi [[verkalýður|verkalýðsins]], auk uppgangs [[þjóðernisstefna|þjóðernisstefnu]].<ref>{{cite book|author=Pogge von Strandmann, Hartmut|year=2002|chapter=1848–1849: A European Revolution?|editor1=Evans, Robert|editor2=Pogge von Strandmann, Hartmut|title=The Revolutions in Europe, 1848–1849: From Reform to Reaction|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|pages=1–8|isbn=978-0199249978}}</ref> Efnahagslegir þættir, eins og [[kartöflubresturinn í Evrópu]], ýttu undir óróa með því að skapa hungur og fólksflótta frá ákveðnum svæðum.<ref>{{cite conference |last1=Ó Gráda |first1=Cormac |last2=Vanhaute |first2=Eric |last3=Paping |first3=Richard |date=2006 |title=The European subsistence crisis of 1845-1850: a comparative perspective |url=http://www.helsinki.fi/iehc2006/papers3/Vanhaute.pdf |conference=XIV [[International Economic History Association|International Economic History Congress]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170417175737/http://www.helsinki.fi/iehc2006/papers3/Vanhaute.pdf |archive-date=17 April 2017 }}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|saga}} [[Flokkur:Saga Evrópu]] [[Flokkur:Þjóðernishyggja]] [[Flokkur:1848]] [[Flokkur:Byltingar]] bvzf34ahoaaf2ku4baklkjieunc076n 0 190781 1961005 2026-04-24T09:38:16Z Akigka 183 Tilvísun á [[Byltingarnar 1848]] 1961005 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Byltingarnar 1848]] 32z5jeh3ihbqrtb85mv441vnw9df5fl 0 190782 1961006 2026-04-24T09:38:34Z Akigka 183 Tilvísun á [[Byltingarnar 1848]] 1961006 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Byltingarnar 1848]] 32z5jeh3ihbqrtb85mv441vnw9df5fl