Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 801 1961113 1953509 2026-04-24T21:54:52Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961113 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Eggert Ólafsson's Death.jpg|thumb|right|Koparrista af drukknun Eggerts Ólafssonar. Myndskreyting úr í riti Ólafs Ólafssonar (Olavius) Drauma diktur um søknud og sorglegan missir þess Havitra, Gøfuga og Goda Manns Herra Eggerts Olafssonar, Vice-Løgmanns sunnan og austan a Islande a samt Hans dygdum pryddar Konu Frur Ingibjargar Gudmunds Dottur (Kaupmannahöfn: Paul Herman Höecke, 1769).]] '''Eggert Ólafsson''' ([[1. desember]] [[1726]] - [[30. maí]] [[1768]]) var [[skáld]], [[rithöfundur]] og náttúrufræðingur úr [[Svefneyjar á Breiðafirði|Svefneyjum]] á Breiðafirði. Hann var einn boðbera [[upplýsingin á Íslandi|upplýsingarinnar á Íslandi]]. Rannveig systir Eggerts var kona séra [[Björn Halldórsson|Björns Halldórssonar]] í Sauðlauksdal. == Fjölskylda == Eggert var elsti sonur Ólafs Gunnlaugssonar og Ragnhildar Sigurðardóttur sem ráku bú í Svefneyjum í Breiðafirði. Systkini hans voru [[Magnús Ólafsson (lögmaður)|Magnús Ólafsson]] lögmaður sunnan og austan, [[Jón Ólafsson (úr Svefneyjum)|Jón Ólafsson]] „lærði“ fornfræðingur í Kaupmannahöfn, Guðrún Ólafsdóttir, Rannveig Ólafsdóttir og [[Jón Ólafsson yngri]] stúdent í Kaupmannahöfn. Eggert fékk seint embætti, en 1767 var hann skipaður varalögmaður sunnan og austan. Sama haust gekk hann að eiga Ingibjörgu Guðmundsdóttur, dóttur Guðmundar Sigurðssonar sýslumanns, sem var móðurbróðir hans. Þau drukknuðu bæði á Breiðafirði árið eftir. == Nám, störf og rit == Eggert nam [[heimspeki]] við [[Kaupmannahafnarháskóli|Hafnarháskóla]], og lagði auk þess stund á [[fornfræði]], [[málfræði]], [[lögfræði]], [[lögspeki]], [[náttúruvísindi]] og [[búfræði]]. Eggert ritaði um ýmis efni, sem ekki hefur allt verið gefið út. Hann er og talinn frumkvöðull að því að semja [[samræmdar réttritunarreglur]], en þær reglur eru fremur ólíkar þeim sem við fylgjum í dag. Einnig er hann talinn vera mesti málverndarsinni [[18. öld|18. aldar]] auk þess að vera þjóðræktarmaður. Eggert fór í rannsóknarferðir um Ísland með [[Bjarni Pálsson|Bjarna Pálssyni]] á árunum 1752-1757, á vegum [[Konunglega danska vísindafélagið|Konunglega danska vísindafélagsins]]. Í þessum ferðum könnuðu þeir náttúru landsins en einnig almennt ástand þess og gerðu tillögur til úrbóta. Á veturna sat hann í [[Viðey]] hjá [[Skúli Magnússon|Skúla Magnússyni]] landfógeta - líkt og [[Árni Magnússon]] hafði hálfri öld áður setið í Skálholti milli ferða sinna um landið. Bjarni var skipaður fyrsti landlæknir Íslands 1760 en Eggert tók að sér að fullvinna ferðabók þeirra félaga á dönsku frá 1760 til 1766 með styrk úr [[Árnasjóður|Árnasjóði]]. Hann var við þau störf fyrst í [[Sauðlauksdalur|Sauðlauksdal]] hjá mági sínum [[Björn Halldórsson|Birni Halldórssyni]], en svo í Kaupmannahöfn frá 1764 til 1766.<ref>{{tímarit.is|4322707|Nokkur bréf Eggerts Ólafssonar|blað=Andvari|dags=1874|bls=172}}</ref> Bókin kom út árið 1772. Tveimur árum síðar kom bókin út á þýsku, á frönsku árið 1802 og hlutar hennar á ensku 1805. Á íslensku kom hún út árið 1942. Samtíðarmenn Eggerts gáfu út nokkuð af verkum hans eftir dauða hans. Björn mágur hans og Magnús bróðir hans gáfu þannig út garðyrkjubókina ''[[Stutt ágrip úr lachanologia eða maturtabók]]'' 1774 og þekktasta kvæði hans, ''[[Búnaðarbálkur (Eggert Ólafsson)|Búnaðarbálkur]]'', kom út í [[Hrappsey]] árið [[1783]]. Heildarútgáfa af kvæðum Eggerts kom fyrst út árið 1953. Töluvert af ritverkum Eggerts er varðveitt í handritum. Á handritasafni [[Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn|Landsbókasafn]]s er til matreiðslubókin ''[[Pipar í öllum mat]]'' (Lbs 857 8vo), samin á 6. áratug 18. aldar og því líklega elsta matreiðslubók sem samin hefur verið á íslensku. Þar er einnig varðveitt ''[[Uppkast til forsagna um brúðkaupssiðu hér á landi]]'' frá 1760 (Lbs 551 4to). Á handritasafni [[National Library of Scotland]] í Edinborg er varðveitt eiginhandarrit Eggerts að ''[[Drykkjabók Íslendinga]]'', ársett 1761, sem áður var í handritasafni [[Finnur Magnússon|Finns Magnússonar]] í Kaupmannahöfn (Adv.MS.21.3.15). Hugsanlega hefur Eggert samið þá bók samhliða vinnu við Ferðabókina. == Dauði == Eggert drukknaði á [[Breiðafjörður|Breiðafirði]] árið [[1768]], ásamt konu sinni Ingibjörgu Guðmundsdóttur. Voru þau á leið heim úr vetursetu í Sauðlauksdal. Þegar Eggert Ólafsson fór seinast frá Sauðlauksdal, [[29. maí]] [[1768]], söng séra Björn Halldórsson hann úr hlaði að fornum sið, með kveðjuávarpi sem hann hafði ort: :Far nú, minn vin, sem ásatt er :auðnu og manndyggðabraut, :far nú, þótt sárt þín söknum vér, :sviftur frá allri þraut. :Far í guðs skjóli, því að þér :þann kjósum förunaut. :Farðu blessaður, þegar þver :þitt líf, í drottins skaut. Um drukknun Eggerts orti [[Matthías Jochumsson]] [[erfiljóð]]ið ''Eggert Ólafsson''. == Útgefin rit frá 18. öld == * 1749: ''Enarrationes historicæ de natura Islandiæ formatæ et transformatæ per eruptiones ignis'' ([https://baekur.is/bok/000099691/Enarrationes_historicae_de Bækur.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210518051934/https://baekur.is/bok/000099691/Enarrationes_historicae_de |date=2021-05-18 }}) * 1749: ''Islandia expergefacta'' ([https://baekur.is/bok/000609665/Islandia Bækur.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}) * 1751: ''Disquisitio antiquario-physica præmittenda enarrationum islandicarum'' ([https://baekur.is/bok/000602941/Disquisitio Bækur.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190720042458/http://baekur.is/bok/000602941/Disquisitio |date=2019-07-20 }}) * 1766: ''Friðriksdrápa'' ([https://baekur.is/bok/000602951/Fridriksdrapa Bækur.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}) * 1772: ''[[Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar|Reise igiennem Island]]'' ([http://baekur.is/is/bok/000099709/Reise_igiennem Bækur.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}). * 1774: ''[[Stutt ágrip úr lachanologia eða maturtabók]]'' ([https://baekur.is/bok/000099706/Stutt_agrip_ur_lachanologia Bækur.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210508152625/http://baekur.is/bok/000099706/Stutt_agrip_ur_lachanologia |date=2021-05-08 }}) * 1780: ''Index geographiæ veterum Islandorum'' ([https://baekur.is/bok/000602946/Index_geographiae_veterum Bækur.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}) * 1783: ''[[Búnaðarbálkur]]'' ([https://baekur.is/bok/000099688/Nokkrar_hugleidingar Bækur.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}) == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == Silja Aðalsteinsdóttir, 1993, Bók af bók, Mál og menning Reykjavík, prentun frá 2003. == Tenglar == {{wikiheimild höfundur}} * [https://www.handrit.is/is/biography/view/EggOla001 Handrit með verkum Eggerts Ólafssonar] * [https://baekur.is/search?facetBook=&facetAuthor=&facetVolume=&facetFromTo=&searchType=AUTHOR&titleSearchText=&authorSearchText=Eggert%20%C3%93lafsson%20(%201726-1768%20)&keywordSearchText=&searchText=Eggert%20%C3%93lafsson%20(%201726-1768%20)&page=0 Bækur eftir Eggert Ólafsson] * [http://www.timarit.is/?issueID=307041&pageSelected=0&lang=0 ''Eggert Ólafsson''; grein í Ísafold 1879]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{fd|1726|1768}} [[Flokkur:Íslensk skáld]] [[Flokkur:Íslenskir rithöfundar]] [[Flokkur:Íslenskir náttúrufræðingar]] [[Flokkur:Íslendingar sem látist hafa af slysförum]] [[Flokkur:Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla]] i6c1o7zoshew4eg5u1acnyzwkuhqqu1 0 2168 1961077 1939882 2026-04-24T15:48:33Z TKSnaevarr 53243 1961077 wikitext text/x-wiki {{Konungur |mynd = Christian IX af Henrik Olrik.jpg |titill = Konungur Danmerkur |ætt = [[Lukkuborgarætt|Lukkuborgarar]] |skjaldarmerki = Royal coat of arms of Denmark (1903–1948).svg |nafn = Kristján 9. |ríkisár = 1863 – 1906 |kjörorð = ''Med Gud for Ære og Ret.'' |skírnarnafn = Kristján<br />prins af Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck |fæðingardagur = [[8. apríl]] [[1818]] |fæðingarstaður = Gottorpshöll í Slésvík |dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1906|1|29|1818|4|18}} |dánarstaður = [[Amalienborg|Amaliuborg]] í [[Kaupmannahöfn]] |grafinn = í [[Hróarskeldudómkirkja|Hróarskeldudómkirkju]] |faðir = Vilhjálmur, Hertogi af Slesvig-Holsten-Sønderborg-Glücksborg |móðir = Louise Karoline af Hessen-Kassel |titill_maka = Drottning |maki = Louise af Hessen-Kassel |börn =<br /> * [[Friðrik 8. Danakonungur|Friðrik 8.]] Danakonungur * [[Alexandra Bretadrottning|Alexandra]] Englandsdrottning * [[María Fjodorovna|Dagmar]], sem varð Maria Fjodorovna Rússakeisaraynja * Vilhjálmur sem varð [[Georg 1. Grikklandskonungur|Georg&nbsp;1.]] [[konungur Grikklands|Grikkjakonungur]] * Þyrí Hertogaynja af Kumbaralandi * Valdimar prins }} '''Kristján 9.''' var [[konungur]] [[Danmörk|Danmerkur]] [[1863]] – [[1906]]. Hann fæddist [[8. apríl]] [[1818]] í Gottorpshöll (Gottorp Slot) og dó [[29. janúar]] [[1906]] í [[Amalienborg]]arhöll. [[Friðrik 7.]] konungur af [[Aldinborgarætt]] var barnlaus, en hann útnefndi þennan fjarskylda frænda sinn af [[Lukkuborgarætt]] til þess að taka við krúnunni eftir sinn dag. Kona Kristjáns (og síðar drottning Danmerkur) var [[Louise af Hessen-Kassel]], en hún var náskyld Friðriki konungi og hafði erfðarétt og er talið að það hafi verið helsta orsök þessarar tilnefningar. Þessi konungshjón, Kristján 9. og Louise af Hessen-Kassel urðu þekkt sem „''tengdaforeldrar Evrópu''“. Fjögur barna þeirra urðu þjóðhöfðingjar eða makar þjóðhöfðingja. Þau voru: [[Friðrik 8. Danakonungur|Friðrik]], konungur Danmerkur, [[Alexandra Bretadrottning|Alexandra]] drottning í [[England]]i, gift Albert Edward prins af Wales, sem síðar varð konungur Englands undir nafninu [[Játvarður 7.]], [[María Fjodorovna|Dagmar keisaraynja]] [[Rússland]]s gift [[Alexander 3. Rússakeisari|Alexander 3.]] sem tók sér nafnið Maria Feodorovna og Vilhelm, sem varð [[Georg 1. Grikklandskonungur|Georg 1.]] [[konungur Grikklands]]. Meðal núlifandi (2021) afkomenda Kristjáns og Louise af [[Lukkuborgarætt]] má nefna [[Margrét Þórhildur|Margréti 2.]] Þórhildi Danadrottningu, [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabetu 2.]] Bretadrotningu, [[Haraldur 5. Noregskonungur|Harald 5.]] Noregskonung, [[Konstantín 2. Grikkjakonungur|Konstantín 2.]] fyrrum Grikkjakonung og Önnu-Maríu drottningu hans, systur Konstantíns Soffíu, fyrrum Spánardrottningu, son hennar [[Filippus 6. Spánarkonungur|Filippus 6.]] Spánarkonung, [[Filippus prins, hertogi af Edinborg|Filippus prins]] og hertoga af Edinborg (sem fæddist prins af Grikklandi og Danmörku, en afsalaði sér þeim titlum 1947 við brúðkaup sitt og Elísabetar og fékk í staðinn breska aðalstitla ) og son hans [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]] Bretakonung. Breska grein ættarinnar kallar sig Windsor-ætt og hin spænska Borbón-Anjou. == Tengill == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3304382 ''Freigátan Jylland''], grein eftir Leif Sveinsson. Lesbók Morgunblaðsins, 25. tölublað (06.07.1985), Blaðsíða 8. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Friðrik 7. Danakonungur|Friðrik 7.]] | titill=[[Danakonungar|Danakonungur]] | frá=[[1863]] | til=[[1906]] | eftir=[[Friðrik 8. Danakonungur|Friðrik 8.]] }} {{Töfluendir}} {{Einvaldar Danmerkur}} [[Flokkur:Danakonungar]] [[Flokkur:Hertogar af Holtsetalandi]] [[Flokkur:Lukkuborgarætt]] {{fde|1818|1906|Kristján 9.}} e4csnlb5ldiv31oujxwu8mm2vgkeduc 0 2346 1961120 1950915 2026-04-24T23:04:26Z Berserkur 10188 /* Fædd */ 1961120 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1780]]|[[1781]]|[[1782]]|[[1783]]|[[1784]]|[[1785]]|[[1786]]| [[1771–1780]]|[[1781–1790]]|[[1791–1800]]| [[17. öldin]]|[[18. öldin]]|[[19. öldin]]| }} Árið '''1783''' ('''MDCCLXXXIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[1. maí]]: Eldgos hófst við Reykjaneshrygg og [[Nýey]] myndaðist. Hún var horfin sumarið eftir. * [[8. júní]]: Upphaf [[Skaftáreldar|Skaftárelda]], eldgoss í [[Lakagígar|Lakagígum]]. Í kjölfar þeirra verða [[Móðuharðindi]]. * [[20. júlí]]: Eldmessa [[Jón Steingrímsson|séra Jóns Steingrímssonar]] á [[Kirkjubæjarklaustur|Kirkjubæjarklaustri]]. * [[Búnaðarbálkur (Eggert Ólafsson)| Búnaðarbálkur]], kvæðasafn eftir [[Eggert Ólafsson]], kom út. === Fædd === *[[Tómas Tómasson]], skáld, hreppstjóri og handritaskrifari. === Dáin === == Erlendis == * [[20. janúar]]: Spánn og Frakkland rituðu undir friðarsamninga í Versölum. * [[3. febrúar]]: [[Bandaríska frelsisstríðið]]: Bretland viðurkenndi sjálfstæði Bandaríkjanna og skrifaði undir friðarsamninga daginn eftir. * [[5. febrúar]]: Jarðskjálftahrina hófst á [[Kalabría]]-skaga á Ítalíu, yfir 50.000 létust. *[[8. apríl]]: [[Krímkanatið]] lagðist af, ríki Tatara á Krímskaga. Að var innlimað í [[Rússneska keisaradæmið]]. * [[4. ágúst]]: Asama-eldfjallið í [[Japan]] gaus. Yfir 1.400 létust og ýtti gosið undir [[hungursneyð]] þar sem 20.000 létust. * [[27. ágúst]]: Fyrsti vetnis[[loftbelgur]]inn fór á loft í París. * [[31. desember]]: Fyrsta [[fallhlífarstökk]]ið fór fram úr turni í Frakklandi. === Fædd === * [[24. júlí]] - [[Símon Bólívar]], frelsishetja í Suður-Ameríku (d. [[1830]]). === Dáin === * [[18. september]] - [[Leonhard Euler]], stærðfræðingur (f. [[1707]]) * [[29. október]] - [[Jean le Rond d'Alembert]], franskur stærðfræðingur, eðlisfræðingur og heimspekingur (f. [[1713]]). [[Flokkur:1783]] 9s7h9ucodp38kzefjmpzxe0u33y6kfz 0 3551 1961145 1904445 2026-04-25T01:15:42Z TKSnaevarr 53243 /* Níunda tafla */ 1961145 wikitext text/x-wiki [[Mynd:GilgameshTablet.jpg|thumb|right|Fleygrúnaspjald með Gilgameskviðu á [[akkadíska|akkadísku]].]] '''''Gilgameskviða''''' er [[söguljóð]] frá [[Mesópótamía|Mesópótamíu]] og eitt elsta ritaða bókmenntaverk sem þekkt er. Fræðimenn telja að kviðan eigi rætur sínar að rekja til flokks [[Súmerar|súmerskra]] [[þjóðsaga|þjóðsagna]] og [[kvæði|kvæða]] um [[goðsögn]]ina og hetjukonunginn [[Gilgames]], sem síðar voru sett saman í lengra kvæði á [[akkadíska|akkadísku]]. Heillegasta eintakið sem til er í dag er varðveitt á tólf [[leirtafla|leirtöflum]] úr [[bókasafn]]i frá [[7. öld f.Kr.]], í eigu assýríska konungsins [[Assúrbanípal]]. Mögulegt er að persónan Gilgames sé byggð á raunverulegum höfðingja á tímabili II. frumkeisaraveldisins á 27. öld f.Kr. Kviðan fjallar um sambandið á milli konungsins Gilgamess, sem orðinn er spilltur af valdi sínu og snauður að hjartagæsku, og vinar hans, Enkídú, sem er hálfgerður villimaður og fer ásamt Gilgamesi í hættulegan leiðangur. Í kvæðinu er sjónum beint talsvert að hugsunum Gilgamess um missi í kjölfar dauða Enkídús. Þráin eftir ódauðleika leikur einnig stórt hlutverk í kviðunni. Hluti hennar segir frá leiðangri Gilgamess, eftir dauða Enkídús, til þess að öðlast ódauðleika. == Forsaga verksins == Margar og mismunandi upprunalegar heimildir um verkið hafa varðveist og eru þær flestar meira en tvö þúsund ára gamlar, en með því að nota þær elstu í bland við þær sem fram komu síðar á tímum má fá nokkuð góða mynd af efninu, þannig að búa megi til heildstæða þýðingu. Þess vegna er það súmerska útgáfan og síðar akkadíska útgáfan, sem nú er vísað til sem hefðbundinnar útgáfu verksins, Hefðbundna útgáfan er grunnurinn að nútímaþýðingum á verkinu og gamla gerðin er aðeins notuð til uppfyllingar þegar um stórar eyður í [[fleygletur]]stöflunni í hefðbundnu útgáfunni er að ræða. Elsta súmerska gerðin af kvæðinu er frá tíma þriðja keisaraveldisins (2150 – 2000 f.Kr.). Elsta akkadíska gerðin er tímasett í byrjun annarar aldar f.Kr. Hin „hefðbundna“ akkadíska gerð inniheldur tólf töflur, sem seiðpresturinn Sin-liqe-unninni setti saman úr eldri goðsögnum einhvern tímann á árabilinu 1300 til 1000 f.Kr. Hana fann [[Austen Henry Layard]] í bókasafni [[Assúrbanípal]]s í [[Niníveh|Níníve]] árið 1849. Hún er rituð á staðlaðri babýlonísku, akkadíska mállýskan var aðeins notuð í bókmenntafæðilegum tilgangi. Mismunurinn á akkadísku og súmersku gerðinni er fólginn í upphafsorðum kvæðanna. Eldri gerðin hefst á orðunum „Bar af öðrum konungum“, en hefðbundna gerðin hefst á „Hann er sá djúpið“. Akkadíska orðið nagbu, „djúpið“, á líklega að vísa til „hins óþekkta og dularfulla“. Eigi að síður heldur fræðimaðurinn [[Andrew George]] því fram að það vísi til hinnar sérstöku þekkingar sem Gilgames öðlaðist á fundi sínum með Uta-Napishiti (Utnapishtim). Hann öðlast þekkingu á því hvernig ber að tilbiðja guðina, hvers vegna dauðinn var áskapaður hinum mennsku, hvað gerir mann að góðum konungi og hvernig ber að lifa góðu lífi. Utnapishtim, hetja goðsagnarinnar um flóðið, segir Gilgames sögu sína, sem tengist babýloníska kvæðinu um Atrahasis en hann var konungur Shuruppak, súmerskar borgar, í kringum 1800 f.Kr., áður en flóðið skall á. == Tólfta taflan == Síðasta taflan stendur ein í kvæðinu, er í raun sjálfstætt framhald af hinum ellefu upprunalegu, og var að öllum líkindum bætt við síðar. Þessari töflu hefur venjulega verið sleppt, þar til á síðastliðnum árum. Hún inniheldur óvænta frásögn af Enkídú, sem er þar á lífi, en það stangast á við það sem áður hafði komið fram og hún hefur lítil tengsl við hinar ellefu vel samstæðu töflur sem á undan koma. Reyndar er kvæðið rammað inn í eins konar hringlaga formgerð, þar sem upphafslínur kvæðisins kallast á við lokalínur ellefta erindis, það er að segja þar er vitnað til upphafs sögunnar, sem gefur heildarmyndinni bæði hringlaga form og endalok. Tólfta taflan er í raun nánast afrit af eldri frásögn, þar sem Gilgames sendir Enkídú til undirheima til að endurheimta hluti sem hann á þar, en Enkídú lætur lífið í þessari för og kemur til baka sem andi í því skyni að tengja eðli undirheimanna við Gilgames — atburður sem mörgum þykir ofaukið í kvæðinu og vísa þá sjöundu töflu þar sem segir frá draumi Enkídús um undirheimana. == Þýðingar == Kvæðið um Gilgames er víða þekkt í dag. Fyrstu nútímaþýðingu kvæðisins gerði [[George Smith]] árið 1880. Skáldsagnahöfundurinn [[John Gardner]] og [[John Maier]], gerðu svo nýja enska þýðingu sem gefin var út árið 1984. Árið 1989 kom einnig út ensk þýðing af Gilgameskviðu sem [[Maureen Gallery Kovacs]] gerði. Verkið kom út í íslenskri þýðingu Stefáns Steinssonar árið 1996, en þar styðst hann við tvær síðastnefndu útgáfurnar. == Söguþráður == === Fyrsta tafla === '''Arfleifðin'' Sagan byrjar á kynningu á borginni Úrúk í Suður-Mesópótamíu þar sem Gilgames á að hafa farið með völd á þriðja árþúsundi f.Kr. ==== Gilgames ==== Þar koma einnig fram lýsingar á afrekum Gilgamess í stuttri frásögn. Honum er lýst sem hetjukonungi, hann er að tveimur þriðju hlutum guðlegur og að einum þriðja mennskur, afkvæmi hins kröftuga Lúgalbanda og villikýrinnar göfugu, Rímat-Nínsún, sem ku hafa verið vígaleg á velli og átti að hafa unnið mörg mikil verk. Gilgames hafði mikla fegurð og fullkomnun í útliti frá móðurgyðju sinni Arúrú, sem er einnig nefnd í verkinu, Mammetúm og Beletílí. Gilgames gnæfir yfir allt í ríki sínu og fólk óttast hann. Hann beitir ógnarstjórn og er tákn siðmenningar í kviðunni. Einmanaleiki hans og einangrun þjaka íbúa Úrúk. Til að auka vanlíðun íbúanna og gera hana varanlega lætur hann reisa mikinn vegg í kringum borgina, sem leiðir til uppgjafar fólksins og örvæntingar svo að þau leita grátandi á náðir sólargyðjunnar, Arúrú. ==== Enkídú ==== Sem svar við ofríki Gilgames, er villimaðurinn Enkídú, skapaður í mynd Anús. Hann er tákn náttúrunnar og er skapaður til að lifa með dýrunum, bíta gras, drekka með þeim úr vatnsbólunum og læra af þeim góðvild. Með þessu eru guðirnir að leitast við að koma á jafnvægi í borginni Úrúk. Enkídú er gerður hraustur, sterkur og loðinn. Hann þekkir ekki siðmenningu, umgengst ekki fólk og lifir á auðninni. ==== Veiðimaðurinn og yndiskonan ==== Gildruveiðimaður er á veiðum í auðninni og þrjá daga í röð verður hann var við ferðir Enkídús hinum megin við vatnsbólið. Veiðimaðurinn verður óttasleginn en heldur ró sinni uns Enkídú hverfur á braut með dýrunum. Hann heldur síðan heim til föður síns og segir honum fréttirnar. Faðir hans hvetur hann til að halda til Úrúk og segja Gilgames allt af létta. Hann veit að Gilgames mun beita yndiskonunni Sjamat á villimanninn, láta hana tæla hann og viti menn, það gengur eftir. Gilgames trúir að með freistingu muni dýrin og villimennskan verða Enkídú framandi. ==== Yndiskonan ==== Sjamat og veiðimaðurinn halda inn í skóginn og hitta fyrir Enkídú. Veiðimaðurinn hvetur Sjamat til að halda ekkert aftur af sér þegar hún tælir villimanninn. Hún afklæðist og Enkídú fellur í stafi, lostafullur leikur þeirra stendur í sex daga og sjö nætur. Þegar Enkídú hefur loks nært hold sitt, ætlar hann að halda uppteknum hætti og hlaupast á brott með dýrunum en þau forðast hann og hann finnur að allt er breytt. Yndiskonan býður honum að koma með sér til Úrúk í hofið helga, þar sem guð himins og konungsveldis, [[Anú]], og gyðja ástar, kynlífs, frjósemis og stríða, [[Ístar]], sitja og Gilgames ræður ríkjum, hann sé vitur en stjórni ríki sínu sem mannýgur tarfur. ==== Til Úrúk ==== Enkídú geðjast að boði yndiskonunnar og eltir hana til Úrúk. Hann finnur hjá sér þrá til að eignast vin. Yndiskonan lýsir Gilgamesi fyrir Enkídú, sem fögrum, sterkum manni, elskuðum af guðunum. Hann þarf ekki að sofa, en gerir það þó líklega stundum, þar sem hann dreymir draum um Enkídú. ==== Draumarnir ==== Gilgames dreymir tvo þýðingamikla drauma sem móðir hans Ninsún, hin alvitra, ræður sem góða fyrirboða. Þeir eru eru báðir fyrir komu Enkídú og vinskapnum sem þróast þeirra á milli. Yndiskonan heyrir af draumunum og segir Enkídú frá, eftir einn af ástarleikjum þeirra. === Önnur tafla === ==== Enkídú og yndiskonan ==== Enkídú og Sjamat undirbúa sig fyrir brottför úr auðninni og leiðin liggur til Úrúk. ==== Hjá hjarðmönnum ==== Þeim er veittur matur og mjöður hjá hjarðmönnum, Sjamat leiðbeinir honum um hvernig fara á að við slíkt og Enkídú borðar sig saddan og verður örlítið hífaður af öldrykkjunni. Hann vakir síðan yfir hjörðum mannanna um nóttina. Hann kemur auga á mann og Sjamat kallar á manninn og spyr á hvaða ferðalagi hann sé. Leið hans liggur á brúðkaupsstefnu í Úrúk, þar sem Gilgames muni njóta brúðarinnar. Heimildir frá Mesópótamíu herma að hefð hafi verið fyrir því á þessum tíma að konungur hefði mök við hina „útvöldu“ brúði á undan eiginmanninum. Enkídú verður myrkur á svip og arkar af stað og Sjamat á eftir honum. ==== Glíman ==== Enkídú hindrar för Gilgames að rekkju brúðarinnar og þeir takast á. Fólkið í Úrúk verður himinlifandi að sjá að Gilgames hefur eignast jafningja, sem er líkur honum í útliti en ólíkt honum hefur Enkídú siðsemi og góðvild að leiðarljósi. Gilgames hættir átökunum og Enkídú minnir hann á að móðir hans hafi fætt hann einstakan, sem mann réttlætis, hann beri ægishjálm yfir aðra menn og Enlíl hafi gert hann að konungi yfir mannheimum. ==== Vinir ==== Enkídú heyrir samtal Gilgames og Rímat-Nínsún, móður hans. Hún bendir syni sínum á að Enkídú eigi ekki foreldra, enginn hafi alið hann upp né hugsað um hann. Enkídú brestur í grát, þetta vekur upp samkennd hjá Gilgamesi og hann faðmar Enkídú að sér. Upp frá þessu verða Enkídú og Gilgames vinir, í raun sem bræður. Gilgames breytist til hins betra. ==== Áskorun hetjunnar ==== Gilgames vill að þeir félagar fari og drepi Húmbaba, verndara sedrusviðarskógarins, og ber þá hugmynd á borð fyrir Enkídú. ==== Húmbaba ==== Gilgames er orðinn leiður á hinu friðsæla lífi í Úrúk og vill gera nafn sitt ódauðlegt, hann telur að ferð til sedrusviðarskógarins geti hrist upp í hlutunum. Tilgangur ferðarinnar væri að höggva niður mikil tré og drepa verndara skógarins, árann Húmbaba, sem sólarguðinn og guð réttlætis, Sjamas, hatar. Gilgames vill gera þetta til þess að öðlast frægð og frama og til að smíða mikilfenglega hluti úr sedrusviðnum. Enkídú reynar fá hann ofan af þessu, en án árangurs. === Þriðja tafla === ==== Varnaðarorð og undirbúningur ==== Þeir undirbúa ferðina til sedrusviðarskógarins tveir saman. Gilgames segir móður sinni frá hættuför þeirra félaga og biður hana að leita á náðir Sjamas til verndar. ==== Móðurbænir ==== Ninsún biður Sjamas um að vernda og aðstoða son sinn og að láta næturvörðinn, stjörnurnar og föður sinn Sin, mánaguðinn, fylgja Gilgamesi á næturnar, einnig um að hleypa upp stórviðri gegn Húmbaba daginn sem hann verði felldur. ==== Bandið helga ==== Ninsún gefur Enkídú ráð, færir honum hálsmen og nánast ættleiðir hann. Gilgames felur öldungunum stjórnina í Úrúk og biður þá að vægja fólki í dómum sínum. ==== Síðasta blessunin ==== Gilgames biður Sjamas um vernd og velgengni. Þeir vígbúast og gera sig tilbúna í leiðangurinn. Öldungarnir ráða Gilgames frá að treysta of mikið á krafta sína, en vera á varðbergi og láta Enkídú fara á undan sér, þar sem hann þekki óbyggðirnar vel. Þeir biðja Enkídú að vernda Gilgames og færa hann heilan heim til Úrúk, hann skuli færa Sjamasi fórn að morgni og ávallt hafa Lúgalbanda í huga. Með því veittu öldungarnir hetjunni fararleyfi. === Fjórða tafla === ==== Ferðin til sedrusviðarskógarins ==== Á leið Gilgames og Enkídú til sedrusviðarskógarins, gengur Gilgames á fjall áður en hann leggst til hvílu, færir fórn og óskar eftir draumtákni frá Sjamas. Hann dreymir fimm ljóta drauma, Enkídú ræður draumana og allir eru þeir góðir fyrirboðar. Sá fyrsti er fyrir því að þeir yfirbugi Húmbaba. Annar draumurinn táknar að Sjamas verndari Gilgames, leiði hann í þrengingum. Þriðji draumurinn merkir að baráttan við Húmbabú nálgist, en þeir sigri hann. Fjórði draumurinn sé merki um að gegn Húmbaba fari þeir hamstola og sigri áður en dagur rís. ==== Þar var dólgur, afar stór ==== Í fimmta draumi finnst Gilgamesi hann berjast við villtan tarf sem meiðir hann en gefur honum að drekka að lokum. Enkídú ræður drauminn þannig að þeir eigi fyrir höndum mikið verk og muni drýgja dáð slíka að ekkert því líkt hafi áður þekkst. ==== Sameinaðir standa þeir ==== Gilgames og Enkídú heyra varnaðarorð af himni, þeir eiga að taka höndum saman og varna þess að Húmbaba komist inn í skóginn, svo hann feli sig ekki þar. Þegar þeir koma í sedrusviðarskóginn sækir uggur að Enkídú en Gilgames hvetur hann áfram. Þeir ganga inn í skóginn. === Fimmta tafla === ==== Sedrusviðarskógurinn ==== Í skógarjaðrinum sjá þeir sedrusviðinn, stíg sem Húmbaba hefur markað og sedrusviðarfjallið, dvalarstað guðanna. Gilgames heggur sedrusviðinn og raskar þar með ró Húmbaba og hann verður reiður. Hetjurnar hitta fyrir Húmbaba, tröllvaxinn ára, verndara trjánna og ófreskjan misbýður þeim. ==== Húmbaba tekinn ==== Gilgames verður hræddur, en Enkídú og Sjamas hvetja hann áfram. Sjamas sendi þrettán vinda sína gegn Húmbaba er nístu augu hans. Hann getur sig hvergi hrært svo að Gilgames finnur höggstað á honum með vopni sínu. Ófreskjan sárbænir Gilgames um lífgjöf en Enkídú biður hann að drepa ófreskjuna. Húmbaba snýr sér þá að Enkídúi og sárbænir hann að láta vin sinn þyrma lífi sínu. ==== Bölvunin og vígið ==== Þegar Enkídú endurtekur bón sína við Gilgames, formælir ófreskjan þeim báðum. Gilgames drepur þá ófreskjuna. Þar með var skógarvörðurinn, sem hrellt hafði Sýrland og Líbanon, fallinn. Þeir skáru úr honum innyflin og tunguna og við það kipptist ófreskjan til. ''Sedrusviðurinn'' Gilgames heggur sedrusviðinn og með því rýfur hann helgan reit Annúnakí-guðanna. Þeir höggva gríðarstórt tré og smíða úr því mikið hlið og fleyta því niður ána Efrat, hinni helgu Nippúr til dýrðar og fara sjálfir á fleka niður ána. Gilgames er með höfuð Húmbaba í höndum sér. === Sjötta tafla === ==== Smáð kona ==== Gilgames prýðist konungsklæðum og gyðjan Ístar dáist að honum. Gilgames hafnar ástleitni gyðjunnar, vegna illrar meðferðar hennar á fyrrum elskhugum sínum eins og Litla hirðinum, fjárhirðinum, döðluyrkjumanni föður hennar. ==== Reiði hennar ==== Ístar fær æðiskast og fer á fund föður síns Anú, guð himins, hún biður hann að senda naut himins, til þess að hefna fyrir framkomu Gilgames og láta nautið éta hann. Hún hótar því jafnframt, að ef hann verði ekki við óskum hennar, muni hún opna dyr undirheimanna og vekja upp þá dauðu. Anú óttast um uppskeru landsins en Ístar hefur séð til þess að næga fæðu verði að fá næstu sjö árin svo Anú gefur eftir. Naut himins veldur usla á jörðu niðri og margt fólk liggur í valnum. Gilgames og Enkídú taka höndum saman, fella nautið og færa Sjamasi hjartað úr því að gjöf. Þeim er ákaft fagnað á götum Úrúk. Gilgames heldur hátíð í höll sinni. Bræðurnir fá sér síðan blund og Enkídú dreymir illa, hann segir Gilgamesi drauminn. === Sjöunda tafla === '''Andmæli og sakleysi''' Í dögun segir Enkídú Gilgames meira af draumi sínum. Honum finnst sem Anú, guð vindanna, Enlíl, og Sjamas sitji fund og tali um að þeim sem drepið hafi naut himinsins og Húmbaba verði refsað. Fyrir þetta verði sá sem hjó sedrusviðinn að deyja. Guðirnir eru ósammála um hverjum skuli refsað. Þegar Enkídú veikist verða bræðurnir hryggir og óttast að sjást ekki aftur. Enkídú skynjar nálægð Sjamas. ''Sedrusviðarhliðinu formælt'' Enkídú talar til sedrusviðarhliðsins, líkt og það væri mennskt. Hann formælir því og finnst þeim mikið vanþakklæti sýnt. Gilgames hefur áhyggjur af óráði vinar síns og biður hann að halda sönsum. Hann er mjög sorgmæddur og ákallar Enlíl. ''Veiðimanninum formælt'' Enkídú vaknar í dögun og æpir á Sjamas. Hann iðrast þess að hafa orðið mennskur, formælir veiðimanninum og biður þess að honum gangi veiðar sínar illa, að dýrin sleppi undan honum. ''Yndiskonunni formælt'' Eftir formælingar veiðimannsins, finnur Enkídú þörf hjá sér til að formæla yndiskonunni. Hann leggur bölvun á hana, óskar þess að hún verði alltaf svöng, geti ekki unnað barni sínu og að það muni lemja hana. Að hún fái aðeins að dvelja með ambáttum, að mjaðardreggjar kámi hennar fagra skaut, fylliraftar æli yfir hátíðaskikkju hennar, hún eignist aldrei fagran grip úr alabastri, gleði mannfólksins vitji aldrei heimilis hennar og fleira telur hann upp sem gera eigi líf hennar snautt og ömurlegt. Þetta gerir hann til að hefna sín fyrir það að hún tók þátt í því að gera hann mennskan. ''Yndiskonan blessuð'' Þegar Sjamas heyrir formælingar hans, kallar hann til Enkídú af himni og spyr hann hvers vegna hann formæli yndiskonunni sem hefur fært honum Gilgames að vin, fætt hann og klætt og verið honum góð. Við orð Sjamas, dvín reiði Enkídús og hann kallar á yndiskonuna, Sjamat. Óskar henni þess að varirnar sem formæltu henni muni nú færa henni blessun. Hann þylur upp fögur örlög henni til handa. '''Draumur um dauða menn''' Enkídú líður illa þar sem hann liggur veikur og segir Gilgamesi frá draumi sem hann dreymdi. Fyrst finnst Enkídú hann staddur í hættu og kallar á Gilgames en hann þorir ekki að koma honum til aðstoðar. Svo finnst honum hann staddur í heimi hinna látnu. Gilgames ræður drauminn sem illan fyrirboða. ''Dauði Enkídús'' Í tólf daga liggur Enkídú og æ versnar honum sóttin. Á tólfta degi þýtur hann upp úr rúminu, kallar nafn Gilgames og heldur að hann hafi yfirgefið sig. Enkídú finnst lítil sæmd í að verða sóttdauður, honum þykir verðugri dauðdagi að falla fyrir vopnum. Gilgames hrekkur upp við óp Enkídús og óskar honum þess að komast frá hinum dauðu. Gilgames vill vera við hlið vinar síns og finnur að hann muni syrgja hann. === Áttunda tafla === ''Enkídú syrgður'' Í sorg sinni skipar Gilgames öllum lýð landsins að syrgja vin sinn, Enkídú, allt frá fólkinu í sveitinni til hinna háu guða, náttúrunni, dýrunum og öllum sem eru í Úrúk. Hann tjáir sig um hversu mikilvægur Enkídú var honum, líkir honum við sverð sitt og skjöld og fleira sem honum þykir vera hluti af sér. Hann þreifar á líki Enkídús og finnur lífleysi líkama hans, honum er líkt við ljónynju sem misst hefur unga sína, æðir um og rífur af sér skartið, sker af sér hárlokka og hendir á jörðina. ''Minnismerki um vin'' Gilgames lætur þau boð út ganga um ríki sitt að handverksmenn landsins skuli reisa Enkídú minnismerki úr gulli og kóngablásteini. Hann heitir því að láta sér vaxa skítugan hárlubba, klæðast hundskinni og reika um öræfin. Daginn eftir fer Gilgames og finnur fagra steina, gull og fílabein og hleður því á lík Enkídús. Hann færir hinni miklu drottningu Ístar fórn og biður hana að fagna Enkídú og ganga honum við hlið, einnig guðinum Namra-Sít, Erekígal, drottningu undirheims, Dúmúsí, fjárhirði hinnar elskuðu Ístar, Namatar, klæðskera örlaganna og ráðgjafa Ereskígal, Húspysju, þernu undirheims, Kassútabat, sópara Erekígal, Ninsjúlúha, þrifabósa hússins, Bíbbí, slátrara undirheims, Dúmúsí-absú, blóraböggli undirheims og að lokum guðinum Sjamasi. Hann færir þeim öllum fórn og þakklætisvott og biður þess að þeir gangi við hlið vinar síns. === Níunda tafla === ''Leitin'' Gilgames grætur vin sinn sárt og ákveður að halda af stað um öræfin á leið sinni til Útnapistím, sem er goðsögn sem líkist [[Nói|Nóa]] í Biblíunni, sá er lifði af flóðið mikla. Hann hefur slæma tilfinningu fyrir ferðinni og biður því mánaguðinn Sin að færa sér góðan draum. Draumar hans láta bíða eftir sér og Gilgames vaknar við að stríðsmenn og ljón ógna lífi hans. Hetjan Gilgames vegur mótherja sína, klæðist skinnum dýranna, kastar hræjum þeirra á víð og dreif og étur hold þeirra. Þetta veldur Sjamasi áhyggjum því hann veit að förin er til einskis. Gilgames er á öðru máli og biður Sjamas að senda sér sólskin. '''Sporðdrekahjónin''' Gilgames kemur að fjallinu Masjú, sem gætir sólseturs og sólrisu. Rætur fjallsins ná niður til undirheima og það teygir sig hærra en nokkuð annað, fyrir utan þak himins. Sporðdrekahjónin, verðir sólarinnar, gæta inngangsins. Þau eru uggvænleg ásýndum og Gilgames þarf að taka sig taki til þess að mæta þeim. Sporðdrekamaðurinn segir konu sinni að sá sem nálgist þau minni á einhvern guð. ''Hjónin gæta sólarinnar er hún rís og hnígur'' Sporðdrekahjónin sjá að Gilgames er ekki nema að tveim þriðju guðlegur og að þriðjungi mennskur. Þau vilja vita á hvaða ferðalagi hann er, svo þau geti vísað honum veginn. Hann segir þeim að hann vilji fara á fund Útnapistím, forföður síns, til að fræðast um líf og dauða. Þau segja Gilgamesi frá þeim hættum sem hann á í vændum ef hann, sem dauðlegur maður, kjósi að halda yfir fjallaskarðið. Jafnframt að enginn hafi áður vogað sér að ganga til móts við rísandi sólu, leiðin sé að stórum hluta myrkur. Gilgames er ákveðinn og vill ótrauður halda áfram og biður þau að opna sér leiðina. Þau veita honum fararleyfi um Masjúfjöll. ''Ferð gegnum nóttina'' Gilgames hugleiðir orð hjónanna og heldur af stað eftir undirheimavegi Sjamas, myrkrið er þétt og ljósglætu hvergi að sjá á þessum hluta leiðarinnar. Hann kemst í gegnum myrkrið, við enda þess mætir honum mild birta. ''Gimsteinagarður'' Gilgames gengur í gegnum afar fagran garð þar sem vaxa tré með gimsteinaklasa sem ávexti og laufblöð af kóngablásteini og allt ljómar af birtu hinna ýmsu steintegunda. === Tíunda tafla === ''Ölselja við hafið'' Ölseljan, Sídúrí, sér hvar Gilgames kemur, illa til reika. Hún verður hrædd við hann og læsir að sér. Gilgames hótar henni öllu illu ef hún opni ekki fyrir sér. Hún vill vita af hverju hann líti svona illa út og ráfi um öræfin ef hann sé hinn mikli Gilgames. Hann segir ölseljunni frá dauða Enkídús sem íþyngi sér og hann leiti friðar fyrir sál sína og óttist endalokin. Ölseljan segir að lífið sem hann leiti að sé hvergi að finna, guðirnir hafi gert mannkynið dauðlegt. Hún ráðleggur honum að njóta hvers dags, lifa lífinu lifandi. Það sé hið raunverulega hlutverk mannkyns. Gilgames biður hana að vísa sér veginn til Útanapistíms. Ölseljan segir þessa ferð ómögulega fyrir aðra en guði en ef hann reyni þurfi hann aðstoð ferjumannsins. '''Ferjumaðurinn''' Gilgames fer í gegnum skóginn og finnur ferjumanninn Úrsjanbí og biður hann um að vísa sér veginn til Útnapistíms. ''Vötn dauðans'' Úrsjanabí leiðbeinir Gilgames svo hann geti haldið ferð sinni áfram, þeir ýta úr vör þegar þeir eru ferðbúnir. Þeir sigla hálfsmánaðar ferð á aðeins þremur dögum og koma að vötnum dauðans. ''Og komu þá á vötn dauðans, þau þekkti Úrsjanabí'' Úrsjanabí segir Gilgamesi að hann skuli taka sér tólf stjaka í hendur og alls ekki megi snerta vötn dauðans. En þegar ekkert þokast áleiðis með þeim hætti, afklæðir Gilgames ferjumanninn og býr til segl úr klæðum hans. ''Útnapistím'' Útnapistím undrar sig á því hver sé þarna á ferð, hann rýnir út í fjarskann og sér að þetta er ekki einn af hans mönnum og veltir því fyrir sér hvort þetta sé dýr. Þegar þeir hittast vill Útnapistím vita hvers vegna Gilgames sé sorgmæddur og illa útlítandi. Gilgames rekur honum raunir sínar og segir honum hvers vegna hann sé kominn til að hitta Útnapistím. Gilgames segir honum jafnframt frá ferð sinni og hremmingum. Útnapistím segir Gilgamesi að eyða ekki tímanum í að berjast gegn dauðleika sínum, heldur lifa lífi sínu í gleði, einn dag í senn. === Ellefta tafla === ''Flóðið mikla'' Samkvæmt þýðendum tekur höfundur ''Gilgameskviðu'' söguna um flóðið mikla beint upp úr goðsögninni um Aþrahasis. Jafnframt notar hann orðin „kúkkú“ sem merkir bæði brauð og myrkur og orðið „kibtú“ sem þýðir bæði hveiti og ógæfa, bæði í formi orðaleiks. Gardner og Maier telja ræðu Ea í þessari töflu með betri dæmum um líkingamál í mesópótamískum kveðskap, þ.e. þessi akkadísku orð sem nefnd voru og bera tvöfalda merkingu. Gilgames veltir því upp við Útnapistím af hverju hann, sem sé þó í mannsmynd, hafi öðlast eilíft líf. Útnapistím segir honum söguna af flóðinu mikla, en þá hafi guð vísdómsins og herra jarðar, Ea, beðið hann að smíða sér örk. Hann átti að útskýra brottför sína fyrir borginni, þjóðinni og öldungunum í Sjúrúppak, þar sem hann bjó, með því að segja að guðinn Enlíl hafi hafnað honum og því megi hann ekki búa í borg hans. Hann ætli því halda til bústaðar Ea og búa hjá honum. Hann átti að taka allar lifandi skepnur um borð með sér og þegar örkin væri tilbúin ætlaði Sjamas að láta rigna brauði og þá um kvöldið, dynja yfir hellidembu hveitis. Þá átti Útnapistím að stíga um borð og þétta meðfram hlerum. Útnapistím gerði eins og honum var sagt og sama dag gerði veður svo hrikalegt að jörðin splundraðist og gáttir himins opnuðust og allt kaffærðist í vatni, fjöll, fólk og lönd. Jafnvel guðirnir urðu skelkaðir við allan hamaganginn í veðrinu. Hinn gamli heimur hélt á vit fiskanna í sjónum. '''Nú fyllir hún flokk fiska í sjónum''' Á sjöunda degi birti til og þögn færðist yfir allt. Útnapístím sendi dýrin smám saman út af örkinni, þegar hættan var liðin hjá. Enlíl, valdur flóðsins, varð reiður að sjá að eitthvað hafði komist lífs af. Enlíl fór um borð í örkina og lé Útnapistím og konu hans krjúpa á kné sér, sagði þau nú orðin að guðum og bjó þeim bústað langt í burtu við árósana. ''Tækifæri til ódauðleika'' Útnapistím gefur Gilgamesi tækifæri á að öðlast ódauðleika og leggur fyrir hann prófraun, hann þarf að vaka í sex daga og sjö nætur og má ekki leggjast út af. Gilgames stenst ekki prófraunina. ''Tómhentur heim'' Útnapistím færir ferjumanninum Gilgames í hendur og óskar þess að hann aðstoði hann við að þrífa sig og bera á sig olíu, láti hann kasta dýrshúðinni og klæði hann konunglegum klæðum. Hann vill síðan að hann komi Gilgamesi heim til sín. ''Annað ódauðleikatækifæri'' Útnapistím vill ekki senda Gilgames tómhentan heim. Hann vill að hann geti komið til baka með sæmd. Hann segir honum leyndardóm jurtar nokkurrar sem yngir fólk upp og hvar hana sé að finna. Gilgames finnur jurtina og ætlar sér að gefa öldungunum hana þegar hann kemur til baka, ásamt því að neyta hennar sjálfur. Eina nóttina þegar ferjumaðurinn og Gilgames hvílast, kemur snákur og stelur jurtinni. Þegar Gilgames uppgötvar það fyllist hann vonleysi á ný. ''Verk manna eru dauðanum æðri'' Þegar þeir koma til Úrúk biður Gilgames ferjumanninn að ganga upp á Úrúk-garðana sem umlykja borgina og skoða stórfenglega smíði þeirra. === Tólfta tafla === Þessi tafla er að öllum líkindum skrifuð af öðrum höfundi, mun seinna en hin og er ekki beint framhald hinna ellefu taflnanna. '''Gilgames mælti:''' Gilgames kvartar yfir því við Enkídú vin sinn að hann sakni eins og annars af eigum sínum, þar á meðal nokkurs konar trumbu og trumbuslegli, sem fallið hafi niður í undirheima. Enkídú býðst til þess að fara og sækja þetta fyrir hann. Gilgames gleðst og segir honum hvað honum beri að forðast. Enkídú gerir síðan allt sem honum hafði verið bannað að gera og kemst ekki til baka úr undirheimum. Gilgames biður til guða sinna að færa sér Enkídú aftur. Sin, mánaguðinn, bendir honum á að tala við Ea. Ea gerir holu í jörðina og upp úr henni skýst andi Enkídús. Taflan endar á því að Gilgames spyr Enkídú hvað hann hafi upplifað í undirheimum. Óljóster síðan hvort Enkídú heldur áfram að vera draugur eða hvort hann vaknar til lífs aftur. == Tengt efni == * [[Babýlónskar bókmenntir]] * [[Ódysseifskviða]] * [[Ramayana]] * [[Sagan um Genji]] * [[Súmerskar bókmenntir]] == Tenglar == * {{Vísindavefurinn|1667|Fyrir hvað eru Súmerar þekktir?}} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1868925 „Óðurinn um vináttuna og dauðann“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1996] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3348522 „Af ástalífshlutverki yndiskvenna í Súmer“; grein í ''Alþýðublaðinu'' 1996] [[Flokkur:Söguljóð]] [[Flokkur:Súmersk goðafræði]] [[Flokkur:Goðsagnir]] g2bgtrqtfvrqn6vnnkluzciwrbleh6a 0 4372 1961121 1827223 2026-04-24T23:05:27Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961121 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Vulcanian Eruption-numbers.svg|250 px|thumb|Skýringamynd af eldgosi]] {{CommonsCat|Volcanic eruptions|Eldgosum}} '''Eldgos''' kallast sá þáttur [[eldvirkni]], þegar [[bergkvika]] brýtur sér leið upp úr [[Jarðskorpan|jarðskorpunni]], og gosið þá annaðhvort í formi [[hraun]]s eða [[Eldfjallaaska|ösku]]. == Tengt efni == * [[Eldfjall]] * [[Eldgosaannáll Íslands]] == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1533287 ''Að segja fyrir eldgos á Íslandi''; grein í Morgunblaðinu 1980]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Wiktionary|eldgos}} {{Stubbur|jarðfræði}} [[Flokkur:Eldfjallafræði]] [[Flokkur:Eldgos| ]] fkfzaqz8yd3vh3orj7rp2fiibmh88ez 0 4838 1961154 1923221 2026-04-25T03:39:05Z ~2026-25239-42 115873 Leiðrétt innsláttarvilla/stafesetningarvilla. 1961154 wikitext text/x-wiki [[Mynd:South America (orthographic projection).svg|thumb|250px|Heimskort sem sýnir Suður-Ameríku]] '''Suður-Ameríka''' er [[heimsálfa]] sem er að öllu leyti á [[vesturhvel]]i jarðar og að mestu leyti á [[suðurhvel]]i jarðar. Suður-Ameríka er syðri hluti [[Ameríka|Ameríku]] sem er oft talin ein heimsálfa. Norðurhlutinn er [[Norður-Ameríka]]. Suður-Ameríka á strönd að [[Kyrrahaf|Kyrrahafi]] vestri, [[Atlantshaf]]i í austri og [[Karíbahaf]]i í norðri. Hún tengist Norður-Ameríku um [[Panamaeiðið]] í norðri. Í Suður-Ameríku eru tólf sjálfstæð ríki: [[Argentína]], [[Bólivía]], [[Brasilía]], [[Ekvador]], [[Gvæjana]], [[Kólumbía]], [[Paragvæ]], [[Perú]], [[Síle]], [[Súrínam]], [[Úrúgvæ]] og [[Venesúela]]; og tvær [[útlenda|útlendur]]: [[Falklandseyjar]] og [[Franska Gvæjana]]. Við strönd álfunnar eru [[ABC-eyjar (Karíbahafi)|ABC-eyjarnar]] sem tilheyra Hollandi, [[Ascension-eyja]] (hluti af [[Sankti Helena, Ascension og Tristan da Cunha|Sankti Helenu, Ascension og Tristan da Cunha]] sem tilheyrir Bretlandi) og [[Bouvet-eyja]] sem tilheyrir Noregi. [[Panama]] og [[Trínidad og Tóbagó]] eru stundum talin til Suður-Ameríku landfræðilega. Suður-Ameríka er fjórða stærsta heimsálfan og sú fimmta fjölmennasta. Hún þekur 17.818.508 [[ferkílómetri|ferkílómetra]] og fjöldi íbúa álfunnar var áætlaður 423 milljónir árið 2019.<ref>{{Vísindavefurinn|7013|Hvað búa margir í Suður-Ameríku?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags=18.1.2008}}</ref> Brasilía er langfjölmennasta Suður-Ameríkuríkið með yfir helming allra íbúa álfunnar, en þar á eftir koma Kólumbía, Argentína, Venesúela og Perú. Síðustu áratugi hefur Brasilía orðið leiðandi afl í álfunni bæði efnahagslega og í stjórnmálum.<ref name="academia.edu">{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/12944490 |title=Unveiling the South American Balance |journal=Estudos Internacionais 2(2): 215–232.|date=1 January 1970 |access-date=8. desember 2016|last1=Schenoni |first1=Luis L. }}</ref> Flestir íbúar Suður-Ameríku búa við austur- eða vesturströndina, en meira dreifbýli er innar og syðst í álfunni.<ref>{{Vísindavefurinn|21381|Hvort er Suður-Ameríka þéttbýl eða strjálbýl?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags=18.9.2008}}</ref> [[Andesfjöll]] setja mikinn svip á landfræði vesturhluta Suður-Ameríku. Í austurhlutanum eru bæði hásléttur og stór láglendissvæði sem stórfljótin [[Amasónfljót]], [[Órinókófljót]] og [[Paraná-fljót]] hlykkjast um. Stærstur hluti álfunnar er í [[hitabeltið|hitabeltinu]] utan syðsti hluti [[Suðurkeilan|Suðurkeilunnar]] sem er við [[miðbreiddargráður]]nar. Íbúasamsetning álfunnar er blanda af menningu [[frumbyggjar Ameríku|frumbyggja]] og [[landnám|landnema]] frá [[Evrópa|Evrópu]], [[Asía|Asíu]] og [[Afríka|Afríku]]. Saga [[nýlendustefna|nýlendustefnu]] í Suður-Ameríku er löng og ein afleiðing hennar er að flestir íbúar tala ýmist [[spænska|spænsku]] eða [[portúgalska|portúgölsku]]. Samanborið við aðrar heimsálfur hefur saga Suður-Ameríku verið tiltölulega friðsæl og fá meiriháttar stríð átt sér þar stað.<ref>Holsti 1996, p. 155</ref> Stærsta borg Suður-Ameríku er [[Sao Paulo]] í Brasilíu. Stærsta stöðuvatnið er [[Títícaca-vatn]] og hæsti tindur er [[Aconcagua]] í [[Andesfjöll]]um. == Lönd í Suður-Ameríku == {| class="wikitable sortable" style="float:center; text-align:center;" |- ! class="unsortable" | Skjaldarmerki ! class="unsortable" | Fáni ! Land / hjálenda ! Stærð ! Fólksfjöldi<br />(2021)<ref name="UN_WPP">{{Cite web|url= https://population.un.org/wpp/ |title= World Population Prospects 2022 |publisher= [[United Nations Department of Economic and Social Affairs]], Population Division |access-date= July 17, 2022}}</ref><ref name="UN_WPP_2022">{{Cite web |url= https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_General/WPP2022_GEN_F01_DEMOGRAPHIC_INDICATORS_COMPACT_REV1.xlsx |title= World Population Prospects 2022: Demographic indicators by region, subregion and country, annually for 1950-2100 |type= "Total Population, as of 1 July (thousands)" |publisher= [[United Nations Department of Economic and Social Affairs]], Population Division |access-date= July 17, 2022 |format= XSLX |archive-date= mars 6, 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230306213755/https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20%28Standard%29/EXCEL_FILES/1_General/WPP2022_GEN_F01_DEMOGRAPHIC_INDICATORS_COMPACT_REV1.xlsx |url-status= dead }}</ref> ! Íbúaþéttleiki ! Höfuðborg ! Nafn á opinberum tungumálum |- | [[File:Coat of arms of Argentina.svg|20px|link=Argentína]] | {{flagicon|Argentina}} | [[Argentina]] | style="text-align:right;"| 2.766.890 km² | style="text-align:right;"| 45.276.780 | style="text-align:right;"| 14,3/km² | [[Búenos Aíres]] | Argentina |- | [[File:Coat of arms of Bolivia.svg|20px|link=Bólivía]] | {{flagicon|Bólivía}} | [[Bólivía]] | style="text-align:right;"| 1.098.580 km² | style="text-align:right;"| 12.079.472 | style="text-align:right;"| 8,4/km² | [[La Paz]],<br />[[Sucre]]{{efn|[[La Paz]] er aðsetur stjórnar Bólivíu; Sucre er höfuðborg samkvæmt stjórnarskránni.}} | Bolivia / Mborivia / Wuliwya / Puliwya |- | [[File:Coat of arms of Brazil.svg|20px|link=Brasilía]] | {{flagicon|Brasilía}} | [[Brasilía]] | style="text-align:right;"| 8.514.877 km² | style="text-align:right;"| 214.326.223 | style="text-align:right;"| 22/km² | [[Brasilía (borg)|Brasilía]] | Brasil |- | [[File:Coat of arms of Ecuador.svg|20px|link=Ekvador]] | {{flagicon|Ekvador}} | [[Ekvador]] | style="text-align:right;"| 283.560 km² | style="text-align:right;"| 17.797.737 | style="text-align:right;"| 53,8/km² | [[Quito]] | Ecuador / Ikwayur / Ekuatur |- | [[File:Coat of arms of the Falkland Islands.svg|20px|link=Falklandseyjar]] | {{flagicon|Falklandseyjar}} | [[Falklandseyjar]]<br />([[Bresk handanhafssvæði|Bretland]]) | style="text-align:right;"| 12.173 km² | style="text-align:right;"| 3.764 | style="text-align:right;"| 0,26/km² | [[Stanley (Falklandseyjum)|Stanley]] | Falkland Islands |- | [[File:Coat of arms of French Guyana.svg|20px|link=Franska Gvæjana]] | {{flagicon|Franska Gvæjana}} | [[Franska Gvæjana]]<br />([[Frönsk handanhafssvæði|Frakkland]]){{efn|Landið er að fullu innlimað í Frakkland og er hluti af Evrópusambandinu.}} | style="text-align:right;"| 91.000 km² | style="text-align:right;"| 297.449 | style="text-align:right;"| 2,1/km² | [[Cayenne]]<br />([[Préfecture]]) | Guyane |- | [[File:Coat of arms of Guyana.svg|20px|link=Gvæjana]] | {{flagicon|Gvæjana}} | [[Gvæjana]] | style="text-align:right;"| 214.999 km² | style="text-align:right;"| 804.567 | style="text-align:right;"| 3,5/km² | [[Georgetown (Gvæjana)|Georgetown]] | Guyana |- | [[File:Coat of arms of Colombia.svg|20px|link=Kólumbía]] | {{flagicon|Kólumbía}} | [[Kólumbía]] | style="text-align:right;"| 1.141.748 km² | style="text-align:right;"| 51.516.562 | style="text-align:right;"| 40/km² | [[Bogotá]] | Colombia |- | [[File:Coat of arms of Paraguay.svg|20px|link=Paragvæ]] | {{flagicon|Paragvæ}} | [[Paragvæ]] | style="text-align:right;"| 406.750 km² | style="text-align:right;"| 6.703.799 | style="text-align:right;"| 15,6/km² | [[Asunción]] | Paraguay/Paraguái |- | [[File:Escudo_nacional_del_Perú.svg|20px|link=Perú]] | {{flagicon|Perú}} | [[Perú]] | style="text-align:right;"| 1.285.220 km² | style="text-align:right;"| 33.715.471 | style="text-align:right;"| 22/km² | [[Líma]] | Perú/Piruw/Piruw |- | [[File:Coat of arms of Chile.svg|20px|link=Síle]] | {{flagicon|Síle}} | [[Síle]]{{efn|Telur líka [[Páskaeyja|Páskaeyju]] í Kyrrahafi, sem telst til Eyjaálfu.}} | style="text-align:right;"| 756.950 km² | style="text-align:right;"| 19.493.184 | style="text-align:right;"| 22/km² | [[Santíagó]]{{efn|Löggjafarþingið kemur saman í [[Valparaíso]].}} | Chile |- | [[File:Coat of arms of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|20px|link=Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar]] | {{flagicon|Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar}} | [[Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar]]<br />([[Bresk handanhafssvæði|Bretland]]){{efn|Engin föst búseta er á eyjunum, en um 100 manns hafast þar við tímabundið á hverjum tíma.}} | style="text-align:right;"| 3.093 km² | style="text-align:right;"| 20 | style="text-align:right;"| 0/km² | [[King Edward Point]] | Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar |- | [[File:Coat of arms of Suriname.svg|20px|link=Súrínam]] | {{flagicon|Súrínam}} | [[Súrínam]] | style="text-align:right;"| 163.270 km² | style="text-align:right;"| 612.985 | style="text-align:right;"| 3/km² | [[Paramaríbó]] | Suriname |- |[[File:Coat of arms of Uruguay.svg|20px|link=Úrúgvæ]] | {{flagicon|Úrúgvæ}} | [[Úrúgvæ]] | style="text-align:right;"| 176.220 km² | style="text-align:right;"| 3.426.260 | style="text-align:right;"| 19,4/km² | [[Montevídeó]] | Uruguay |- | [[File:Coat of arms of Venezuela.svg|20px|link=Venesúela]] | {{flagicon|Venesúela}} | [[Venesúela]] | style="text-align:right;"| 916.445 km² | style="text-align:right;"| 28.199.867 | style="text-align:right;"| 27,8/km² | [[Karakas]] | Venezuela |- class="sortbottom" ! colspan="3" | Alls ! style="text-align:right;"| 17.824.513 km² ! style="text-align:right;"| 434.254.119 ! style="text-align:right;"| 21,5/km² ! colspan="3" | |} == Neðanmálsgreinar == <references group="lower-alpha"/> == Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * {{Vísindavefurinn|1950|Um hvað snerist sjálfstæðisbarátta Suður-Ameríku?|höfundur=Sigurður Hjartarson|dags=13.11.2001}} {{Suður-Ameríka}} {{Heimsálfur}} {{Heimshlutar}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Suður-Ameríka]] 714jbghq43ueummgdu1uwu9o7rwt5jk 1961155 1961154 2026-04-25T03:40:38Z ~2026-25239-42 115873 Leiðrétt villa (vantaði orð). 1961155 wikitext text/x-wiki [[Mynd:South America (orthographic projection).svg|thumb|250px|Heimskort sem sýnir Suður-Ameríku]] '''Suður-Ameríka''' er [[heimsálfa]] sem er að öllu leyti á [[vesturhvel]]i jarðar og að mestu leyti á [[suðurhvel]]i jarðar. Suður-Ameríka er syðri hluti [[Ameríka|Ameríku]] sem er oft talin ein heimsálfa. Norðurhlutinn er [[Norður-Ameríka]]. Suður-Ameríka á strönd að [[Kyrrahaf|Kyrrahafi]] í vestri, [[Atlantshaf]]i í austri og [[Karíbahaf]]i í norðri. Hún tengist Norður-Ameríku um [[Panamaeiðið]] í norðri. Í Suður-Ameríku eru tólf sjálfstæð ríki: [[Argentína]], [[Bólivía]], [[Brasilía]], [[Ekvador]], [[Gvæjana]], [[Kólumbía]], [[Paragvæ]], [[Perú]], [[Síle]], [[Súrínam]], [[Úrúgvæ]] og [[Venesúela]]; og tvær [[útlenda|útlendur]]: [[Falklandseyjar]] og [[Franska Gvæjana]]. Við strönd álfunnar eru [[ABC-eyjar (Karíbahafi)|ABC-eyjarnar]] sem tilheyra Hollandi, [[Ascension-eyja]] (hluti af [[Sankti Helena, Ascension og Tristan da Cunha|Sankti Helenu, Ascension og Tristan da Cunha]] sem tilheyrir Bretlandi) og [[Bouvet-eyja]] sem tilheyrir Noregi. [[Panama]] og [[Trínidad og Tóbagó]] eru stundum talin til Suður-Ameríku landfræðilega. Suður-Ameríka er fjórða stærsta heimsálfan og sú fimmta fjölmennasta. Hún þekur 17.818.508 [[ferkílómetri|ferkílómetra]] og fjöldi íbúa álfunnar var áætlaður 423 milljónir árið 2019.<ref>{{Vísindavefurinn|7013|Hvað búa margir í Suður-Ameríku?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags=18.1.2008}}</ref> Brasilía er langfjölmennasta Suður-Ameríkuríkið með yfir helming allra íbúa álfunnar, en þar á eftir koma Kólumbía, Argentína, Venesúela og Perú. Síðustu áratugi hefur Brasilía orðið leiðandi afl í álfunni bæði efnahagslega og í stjórnmálum.<ref name="academia.edu">{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/12944490 |title=Unveiling the South American Balance |journal=Estudos Internacionais 2(2): 215–232.|date=1 January 1970 |access-date=8. desember 2016|last1=Schenoni |first1=Luis L. }}</ref> Flestir íbúar Suður-Ameríku búa við austur- eða vesturströndina, en meira dreifbýli er innar og syðst í álfunni.<ref>{{Vísindavefurinn|21381|Hvort er Suður-Ameríka þéttbýl eða strjálbýl?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags=18.9.2008}}</ref> [[Andesfjöll]] setja mikinn svip á landfræði vesturhluta Suður-Ameríku. Í austurhlutanum eru bæði hásléttur og stór láglendissvæði sem stórfljótin [[Amasónfljót]], [[Órinókófljót]] og [[Paraná-fljót]] hlykkjast um. Stærstur hluti álfunnar er í [[hitabeltið|hitabeltinu]] utan syðsti hluti [[Suðurkeilan|Suðurkeilunnar]] sem er við [[miðbreiddargráður]]nar. Íbúasamsetning álfunnar er blanda af menningu [[frumbyggjar Ameríku|frumbyggja]] og [[landnám|landnema]] frá [[Evrópa|Evrópu]], [[Asía|Asíu]] og [[Afríka|Afríku]]. Saga [[nýlendustefna|nýlendustefnu]] í Suður-Ameríku er löng og ein afleiðing hennar er að flestir íbúar tala ýmist [[spænska|spænsku]] eða [[portúgalska|portúgölsku]]. Samanborið við aðrar heimsálfur hefur saga Suður-Ameríku verið tiltölulega friðsæl og fá meiriháttar stríð átt sér þar stað.<ref>Holsti 1996, p. 155</ref> Stærsta borg Suður-Ameríku er [[Sao Paulo]] í Brasilíu. Stærsta stöðuvatnið er [[Títícaca-vatn]] og hæsti tindur er [[Aconcagua]] í [[Andesfjöll]]um. == Lönd í Suður-Ameríku == {| class="wikitable sortable" style="float:center; text-align:center;" |- ! class="unsortable" | Skjaldarmerki ! class="unsortable" | Fáni ! Land / hjálenda ! Stærð ! Fólksfjöldi<br />(2021)<ref name="UN_WPP">{{Cite web|url= https://population.un.org/wpp/ |title= World Population Prospects 2022 |publisher= [[United Nations Department of Economic and Social Affairs]], Population Division |access-date= July 17, 2022}}</ref><ref name="UN_WPP_2022">{{Cite web |url= https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_General/WPP2022_GEN_F01_DEMOGRAPHIC_INDICATORS_COMPACT_REV1.xlsx |title= World Population Prospects 2022: Demographic indicators by region, subregion and country, annually for 1950-2100 |type= "Total Population, as of 1 July (thousands)" |publisher= [[United Nations Department of Economic and Social Affairs]], Population Division |access-date= July 17, 2022 |format= XSLX |archive-date= mars 6, 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230306213755/https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20%28Standard%29/EXCEL_FILES/1_General/WPP2022_GEN_F01_DEMOGRAPHIC_INDICATORS_COMPACT_REV1.xlsx |url-status= dead }}</ref> ! Íbúaþéttleiki ! Höfuðborg ! Nafn á opinberum tungumálum |- | [[File:Coat of arms of Argentina.svg|20px|link=Argentína]] | {{flagicon|Argentina}} | [[Argentina]] | style="text-align:right;"| 2.766.890 km² | style="text-align:right;"| 45.276.780 | style="text-align:right;"| 14,3/km² | [[Búenos Aíres]] | Argentina |- | [[File:Coat of arms of Bolivia.svg|20px|link=Bólivía]] | {{flagicon|Bólivía}} | [[Bólivía]] | style="text-align:right;"| 1.098.580 km² | style="text-align:right;"| 12.079.472 | style="text-align:right;"| 8,4/km² | [[La Paz]],<br />[[Sucre]]{{efn|[[La Paz]] er aðsetur stjórnar Bólivíu; Sucre er höfuðborg samkvæmt stjórnarskránni.}} | Bolivia / Mborivia / Wuliwya / Puliwya |- | [[File:Coat of arms of Brazil.svg|20px|link=Brasilía]] | {{flagicon|Brasilía}} | [[Brasilía]] | style="text-align:right;"| 8.514.877 km² | style="text-align:right;"| 214.326.223 | style="text-align:right;"| 22/km² | [[Brasilía (borg)|Brasilía]] | Brasil |- | [[File:Coat of arms of Ecuador.svg|20px|link=Ekvador]] | {{flagicon|Ekvador}} | [[Ekvador]] | style="text-align:right;"| 283.560 km² | style="text-align:right;"| 17.797.737 | style="text-align:right;"| 53,8/km² | [[Quito]] | Ecuador / Ikwayur / Ekuatur |- | [[File:Coat of arms of the Falkland Islands.svg|20px|link=Falklandseyjar]] | {{flagicon|Falklandseyjar}} | [[Falklandseyjar]]<br />([[Bresk handanhafssvæði|Bretland]]) | style="text-align:right;"| 12.173 km² | style="text-align:right;"| 3.764 | style="text-align:right;"| 0,26/km² | [[Stanley (Falklandseyjum)|Stanley]] | Falkland Islands |- | [[File:Coat of arms of French Guyana.svg|20px|link=Franska Gvæjana]] | {{flagicon|Franska Gvæjana}} | [[Franska Gvæjana]]<br />([[Frönsk handanhafssvæði|Frakkland]]){{efn|Landið er að fullu innlimað í Frakkland og er hluti af Evrópusambandinu.}} | style="text-align:right;"| 91.000 km² | style="text-align:right;"| 297.449 | style="text-align:right;"| 2,1/km² | [[Cayenne]]<br />([[Préfecture]]) | Guyane |- | [[File:Coat of arms of Guyana.svg|20px|link=Gvæjana]] | {{flagicon|Gvæjana}} | [[Gvæjana]] | style="text-align:right;"| 214.999 km² | style="text-align:right;"| 804.567 | style="text-align:right;"| 3,5/km² | [[Georgetown (Gvæjana)|Georgetown]] | Guyana |- | [[File:Coat of arms of Colombia.svg|20px|link=Kólumbía]] | {{flagicon|Kólumbía}} | [[Kólumbía]] | style="text-align:right;"| 1.141.748 km² | style="text-align:right;"| 51.516.562 | style="text-align:right;"| 40/km² | [[Bogotá]] | Colombia |- | [[File:Coat of arms of Paraguay.svg|20px|link=Paragvæ]] | {{flagicon|Paragvæ}} | [[Paragvæ]] | style="text-align:right;"| 406.750 km² | style="text-align:right;"| 6.703.799 | style="text-align:right;"| 15,6/km² | [[Asunción]] | Paraguay/Paraguái |- | [[File:Escudo_nacional_del_Perú.svg|20px|link=Perú]] | {{flagicon|Perú}} | [[Perú]] | style="text-align:right;"| 1.285.220 km² | style="text-align:right;"| 33.715.471 | style="text-align:right;"| 22/km² | [[Líma]] | Perú/Piruw/Piruw |- | [[File:Coat of arms of Chile.svg|20px|link=Síle]] | {{flagicon|Síle}} | [[Síle]]{{efn|Telur líka [[Páskaeyja|Páskaeyju]] í Kyrrahafi, sem telst til Eyjaálfu.}} | style="text-align:right;"| 756.950 km² | style="text-align:right;"| 19.493.184 | style="text-align:right;"| 22/km² | [[Santíagó]]{{efn|Löggjafarþingið kemur saman í [[Valparaíso]].}} | Chile |- | [[File:Coat of arms of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|20px|link=Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar]] | {{flagicon|Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar}} | [[Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar]]<br />([[Bresk handanhafssvæði|Bretland]]){{efn|Engin föst búseta er á eyjunum, en um 100 manns hafast þar við tímabundið á hverjum tíma.}} | style="text-align:right;"| 3.093 km² | style="text-align:right;"| 20 | style="text-align:right;"| 0/km² | [[King Edward Point]] | Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar |- | [[File:Coat of arms of Suriname.svg|20px|link=Súrínam]] | {{flagicon|Súrínam}} | [[Súrínam]] | style="text-align:right;"| 163.270 km² | style="text-align:right;"| 612.985 | style="text-align:right;"| 3/km² | [[Paramaríbó]] | Suriname |- |[[File:Coat of arms of Uruguay.svg|20px|link=Úrúgvæ]] | {{flagicon|Úrúgvæ}} | [[Úrúgvæ]] | style="text-align:right;"| 176.220 km² | style="text-align:right;"| 3.426.260 | style="text-align:right;"| 19,4/km² | [[Montevídeó]] | Uruguay |- | [[File:Coat of arms of Venezuela.svg|20px|link=Venesúela]] | {{flagicon|Venesúela}} | [[Venesúela]] | style="text-align:right;"| 916.445 km² | style="text-align:right;"| 28.199.867 | style="text-align:right;"| 27,8/km² | [[Karakas]] | Venezuela |- class="sortbottom" ! colspan="3" | Alls ! style="text-align:right;"| 17.824.513 km² ! style="text-align:right;"| 434.254.119 ! style="text-align:right;"| 21,5/km² ! colspan="3" | |} == Neðanmálsgreinar == <references group="lower-alpha"/> == Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * {{Vísindavefurinn|1950|Um hvað snerist sjálfstæðisbarátta Suður-Ameríku?|höfundur=Sigurður Hjartarson|dags=13.11.2001}} {{Suður-Ameríka}} {{Heimsálfur}} {{Heimshlutar}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Suður-Ameríka]] ofyndbxxyp654mnaz11vhbct40slikr 1 5309 1961124 1682031 2026-04-24T23:30:26Z Berserkur 10188 /* tilgangur */ 1961124 wikitext text/x-wiki Færa á [[Listi yfir hljómveitir sem ekki eru íslenskar]] eða álíka? Einhver með betri uppástungu af nafni? : Hvað með bara „Hljómsveitir“ og hafa „Íslenskar hljómsveitir“ sem undirflokk þar? --[[Notandi:Akigka|Akigka]] 03:00, 18 feb 2005 (UTC) ::Góð hugmynd. —{{Notandi:Ævar Arnfjörð Bjarmason/Sig}} 03:02, 18 feb 2005 (UTC) ---- Vill einhver útskýra af hverju þessu er skipt eftir öldum? Ekki ætlið þið að fara að bæta inn „The Pondering Popes“, sem var hljómsveit sérhæfð í gregoríönskum söngvum á [[17. öldin|17. öld]], eða einhverju í þeim stíl? ;) --[[Notandi:Odin|Odin]] 10:28, 18 feb 2005 (UTC) : Það væri nú skemmtilegt... Af hverju ekki? ::Þessi aldaskipting er held ég mín sök. Ég vissi ekki hvernig átti að flokka þetta upp, og vildi ekki vera sá maður sem tók þá ákvörðun hvort að [[Pink Floyd]] ætti að vera talin sem [[Rokk]] eða [[Pönk]], og eins hvort að einhver munur sé þar á. Genre-skipting tónlistar er allt of stórt og flókið fyrirbæri fyrir mig að eiga við. Eina flokkunin sem að ég tek þátt í er [[:en:Post Rock|TÓNLIST]]. --[[Notandi:Spm|Smári McCarthy]] 11:11, 18 feb 2005 (UTC) == tilgangur == Hver er tilgangur þessa lista? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. apríl 2026 kl. 23:30 (UTC) : Þetta er hentugt vinnuplagg til að sjá um hvaða hljómsveitir á eftir að skrifa, að því gefnu að þær séu á listanum.[[Notandi:Svarði2|Svarði2]] ([[Notandaspjall:Svarði2|spjall]]) 2. september 2020 kl. 19:45 (UTC) :: Vinnuplagg ætti að vera annars staðar á Wikipediu. Mæli með því frekar að listar yfir undirgreinar tónlistar komi í staðinn... Það vantar svona 2000 hljómsveitir á listann... Listinn er ekki uppfærður reglulega --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. apríl 2026 kl. 23:30 (UTC) 1slwxtte37karfcen2a8sxb5wbm3szx 1961125 1961124 2026-04-24T23:34:15Z Berserkur 10188 1961125 wikitext text/x-wiki Færa á [[Listi yfir hljómveitir sem ekki eru íslenskar]] eða álíka? Einhver með betri uppástungu af nafni? : Hvað með bara „Hljómsveitir“ og hafa „Íslenskar hljómsveitir“ sem undirflokk þar? --[[Notandi:Akigka|Akigka]] 03:00, 18 feb 2005 (UTC) ::Góð hugmynd. —{{Notandi:Ævar Arnfjörð Bjarmason/Sig}} 03:02, 18 feb 2005 (UTC) ---- Vill einhver útskýra af hverju þessu er skipt eftir öldum? Ekki ætlið þið að fara að bæta inn „The Pondering Popes“, sem var hljómsveit sérhæfð í gregoríönskum söngvum á [[17. öldin|17. öld]], eða einhverju í þeim stíl? ;) --[[Notandi:Odin|Odin]] 10:28, 18 feb 2005 (UTC) : Það væri nú skemmtilegt... Af hverju ekki? ::Þessi aldaskipting er held ég mín sök. Ég vissi ekki hvernig átti að flokka þetta upp, og vildi ekki vera sá maður sem tók þá ákvörðun hvort að [[Pink Floyd]] ætti að vera talin sem [[Rokk]] eða [[Pönk]], og eins hvort að einhver munur sé þar á. Genre-skipting tónlistar er allt of stórt og flókið fyrirbæri fyrir mig að eiga við. Eina flokkunin sem að ég tek þátt í er [[:en:Post Rock|TÓNLIST]]. --[[Notandi:Spm|Smári McCarthy]] 11:11, 18 feb 2005 (UTC) == tilgangur == Hver er tilgangur þessa lista? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. apríl 2026 kl. 23:30 (UTC) : Þetta er hentugt vinnuplagg til að sjá um hvaða hljómsveitir á eftir að skrifa, að því gefnu að þær séu á listanum.[[Notandi:Svarði2|Svarði2]] ([[Notandaspjall:Svarði2|spjall]]) 2. september 2020 kl. 19:45 (UTC) :: Vinnuplagg ætti að vera annars staðar á Wikipediu. Mæli með því frekar að listar yfir undirgreinar tónlistar komi í staðinn... Það vantar svona 2000 hljómsveitir á listann... Listinn er ekki uppfærður reglulega *edit* Hann hefur varla verið uppfærður síðan 2013 --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. apríl 2026 kl. 23:30 (UTC) dsb7g1eyfcej2mzjkem4fy5c6coldmj 1961127 1961125 2026-04-25T00:00:16Z TKSnaevarr 53243 /* tilgangur */ Svar 1961127 wikitext text/x-wiki Færa á [[Listi yfir hljómveitir sem ekki eru íslenskar]] eða álíka? Einhver með betri uppástungu af nafni? : Hvað með bara „Hljómsveitir“ og hafa „Íslenskar hljómsveitir“ sem undirflokk þar? --[[Notandi:Akigka|Akigka]] 03:00, 18 feb 2005 (UTC) ::Góð hugmynd. —{{Notandi:Ævar Arnfjörð Bjarmason/Sig}} 03:02, 18 feb 2005 (UTC) ---- Vill einhver útskýra af hverju þessu er skipt eftir öldum? Ekki ætlið þið að fara að bæta inn „The Pondering Popes“, sem var hljómsveit sérhæfð í gregoríönskum söngvum á [[17. öldin|17. öld]], eða einhverju í þeim stíl? ;) --[[Notandi:Odin|Odin]] 10:28, 18 feb 2005 (UTC) : Það væri nú skemmtilegt... Af hverju ekki? ::Þessi aldaskipting er held ég mín sök. Ég vissi ekki hvernig átti að flokka þetta upp, og vildi ekki vera sá maður sem tók þá ákvörðun hvort að [[Pink Floyd]] ætti að vera talin sem [[Rokk]] eða [[Pönk]], og eins hvort að einhver munur sé þar á. Genre-skipting tónlistar er allt of stórt og flókið fyrirbæri fyrir mig að eiga við. Eina flokkunin sem að ég tek þátt í er [[:en:Post Rock|TÓNLIST]]. --[[Notandi:Spm|Smári McCarthy]] 11:11, 18 feb 2005 (UTC) == tilgangur == Hver er tilgangur þessa lista? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. apríl 2026 kl. 23:30 (UTC) : Þetta er hentugt vinnuplagg til að sjá um hvaða hljómsveitir á eftir að skrifa, að því gefnu að þær séu á listanum.[[Notandi:Svarði2|Svarði2]] ([[Notandaspjall:Svarði2|spjall]]) 2. september 2020 kl. 19:45 (UTC) :: Vinnuplagg ætti að vera annars staðar á Wikipediu. Mæli með því frekar að listar yfir undirgreinar tónlistar komi í staðinn... Það vantar svona 2000 hljómsveitir á listann... Listinn er ekki uppfærður reglulega *edit* Hann hefur varla verið uppfærður síðan 2013 --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. apríl 2026 kl. 23:30 (UTC) :::Þetta virkar alltof yfirgripsmikið fyrir mér. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 25. apríl 2026 kl. 00:00 (UTC) ek8jym61isne0nvp36my0zep25us3i3 1961128 1961127 2026-04-25T00:00:59Z TKSnaevarr 53243 /* tilgangur */ 1961128 wikitext text/x-wiki Færa á [[Listi yfir hljómveitir sem ekki eru íslenskar]] eða álíka? Einhver með betri uppástungu af nafni? : Hvað með bara „Hljómsveitir“ og hafa „Íslenskar hljómsveitir“ sem undirflokk þar? --[[Notandi:Akigka|Akigka]] 03:00, 18 feb 2005 (UTC) ::Góð hugmynd. —{{Notandi:Ævar Arnfjörð Bjarmason/Sig}} 03:02, 18 feb 2005 (UTC) ---- Vill einhver útskýra af hverju þessu er skipt eftir öldum? Ekki ætlið þið að fara að bæta inn „The Pondering Popes“, sem var hljómsveit sérhæfð í gregoríönskum söngvum á [[17. öldin|17. öld]], eða einhverju í þeim stíl? ;) --[[Notandi:Odin|Odin]] 10:28, 18 feb 2005 (UTC) : Það væri nú skemmtilegt... Af hverju ekki? ::Þessi aldaskipting er held ég mín sök. Ég vissi ekki hvernig átti að flokka þetta upp, og vildi ekki vera sá maður sem tók þá ákvörðun hvort að [[Pink Floyd]] ætti að vera talin sem [[Rokk]] eða [[Pönk]], og eins hvort að einhver munur sé þar á. Genre-skipting tónlistar er allt of stórt og flókið fyrirbæri fyrir mig að eiga við. Eina flokkunin sem að ég tek þátt í er [[:en:Post Rock|TÓNLIST]]. --[[Notandi:Spm|Smári McCarthy]] 11:11, 18 feb 2005 (UTC) == tilgangur == Hver er tilgangur þessa lista? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. apríl 2026 kl. 23:30 (UTC) : Þetta er hentugt vinnuplagg til að sjá um hvaða hljómsveitir á eftir að skrifa, að því gefnu að þær séu á listanum.[[Notandi:Svarði2|Svarði2]] ([[Notandaspjall:Svarði2|spjall]]) 2. september 2020 kl. 19:45 (UTC) :: Vinnuplagg ætti að vera annars staðar á Wikipediu. Mæli með því frekar að listar yfir undirgreinar tónlistar komi í staðinn... Það vantar svona 2000 hljómsveitir á listann... Listinn er ekki uppfærður reglulega *edit* Hann hefur varla verið uppfærður síðan 2013 --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. apríl 2026 kl. 23:30 (UTC) :::Þetta virkar alltof yfirgripsmikið fyrir mér. Það eru líka til vinnusíður fyrir tillögur að síðum þar sem mætti kortleggja hvaða hljómsveitargreinar vantar. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 25. apríl 2026 kl. 00:00 (UTC) h3i0s6xk9q8rnqyr53l1k4v4t7y3fx5 0 5632 1961115 1948287 2026-04-24T22:32:53Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961115 wikitext text/x-wiki '''Einmánuður''' er sjötti mánuður ársins í gamla [[Norræna tímatalið|norræna tímatalinu]] og síðasti vetrarmánuðurinn. Hann hefst á [[Þriðjudagur|þriðjudegi]] í 22. viku vetrar, eða [[20. mars|20.]] til [[26. mars]]. Elstu heimildir um einmánuð eru úr [[Bókarbót]] frá [[12. öld]] og Skáldskaparmálum [[Snorra-Edda|Snorra Eddu]] frá [[13. öld]]. Hann ásamt [[Gormánuður|gormánuði]], [[Þorri|þorra]] og [[Góa|góu]] eru einu mánaðarnöfnin í gamla norræna tímatalinu sem koma fyrir í fleiri en einni heimild. Líklega er nafnið dregið af því að hann var síðasti mánuður vetrar líkt og orðið ''eindagi'' sem þýðir ''síðasti dagur''. Fyrsti dagur einmánaðar er helgaður piltum eins og [[Harpa (mánuður)|harpa]] stúlkum og þorri og góa húsbændum og húsfrúm og ýmist kallaður ''yngismannadagur'' eða ''yngisveinadagur''. Áttu stúlkur þá að fara fyrstar á fætur til að taka á móti einmánuði og veita piltum glaðning. Árið 2022 var stungið upp á því að fyrsti dagur einmánaðar yrði nefndur [[kváradagur]].<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/skvisuregn/status/1484596084970344448|title=https://twitter.com/skvisuregn/status/1484596084970344448|website=Twitter|language=en|access-date=2022-03-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/lifid/stofnadi-sinn-eigin-hatidisdag-fyrir-kynsegin-folk/|title=Stofn­að­i sinn eig­in há­tíð­is­dag fyr­ir kyn­seg­in fólk|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2022-03-22}}</ref> ==Heitdagur== [[Mynd:Ludvig Harboe.jpg|thumb|150px|Ludvig Harboe (1709 – 1783) var danskur prestur, Hólabiskup 1741 til 1745 og jafnframt Skálholtsbiskup eitt ár frá 1744 til 1745 og Sjálandsbiskup frá 1757.]] Venja var að haldnar væru þrjár samkomur á ári í hverjum [[Hreppur|hrepp]] til að ræða sameiginleg mál eins og fátækratíund og fjallskil. Ein var að hausti önnur á [[Langafasta|lönguföstu]] og þriðja eftir vorþing. Á [[Norðurland|Norðurlandi]] var samkoman á föstunni haldin fyrsta dag einmánaðar og hann nefndur ''heitdagur'' en þá var einkum safnað heitum fyrir fátæka. Árin 1741–45 fóru þeir [[Ludvig Harboe]] og [[Jón Þorkelsson Thorcillius|Jón Þorkelsson Thorcillius]] í eftirlitsferð til Íslands að undirlagi Jóns og með samþykki danskra stjórnvalda og í framhaldi lögðu þeir til ýmsar breytingar á helgidagahaldi á landinu. Var þá heitdagur eitt af því sem aflagt var með konunglegri tilskipun 29. maí [[1744]] og norðlendingum skipað að flytja hann yfir á næst sunnudag er fólk kæmi almennt til messu. Var það með þeim rökum að ekki tíðkaðist þessi siður annarstaðar í [[Danaveldi]]. Norðlendingar rituðu konungi ítarlega greinargerð og bænarskjal árið [[1755]] um að fá að halda deginum en því var hafnað. Nokkur skipti var reynt að endurvekja einmánaðarsamkomu á Norðurlandi upp úr aldamótunum [[1900]] og dæmi eru líka þekkt að fólk sendi fátækum nágrönnum sínum mat á þessum degi þegar harðæri var. ==Vorverk í einmánuði== Séra [[Björn Halldórsson|Björn Halldórsson]] í [[Sauðlauksdalur|Sauðlauksdal]] (f. [[1724]] d. [[1794]]) skrifaði í riti sínu ''Atli'' sem kom fyrst út í [[Hrappsey]] [[1780]], um vorverk í Einmánuði að ef vorgott væri þá væri hentugur tími að stífla vatn, sem veitast skal yfir land svo vatnið standi þar á meðan vorleysing er mest. Það átti að vera vegna þess að það grugg, sem setur sig undir leysingavatnið á meðan það stendur yfir landinu væri betra en nokkur áburður. Eins að sá sem vill ná grjóti upp úr jörð, því sem upp úr stendur, hann géri það þá þegar jörð er hálfa alin þíð ofan til eða nokkuð minna. Þá væri það bæði lausast og ylti líka á klakanum svo erfiðið yrði minna.<ref>[http://baekur.is/bok/000043615 Atli eður ráðagjörðir yngismanns um búnað sinn]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==Veðurspá tengd einmánuði== Ekki er mikið um veðurspár tengdar einmánuði utan að trúað var að ef fyrsti dagur einmánaðar vari blautur, boðaði það gott vor. Gæti það tengst ofangreindri lýsingu Björns. Er til vísubrot um það: : Þurr skyldi þorri, : þeysöm góa, : votur einmánuður, : þá mun vel vora.<ref>{{Cite web |url=http://visindavefur.hi.is/svar.php?id=58509 |title=Vísindavefur.is |access-date=2011-03-19 |archive-date=2011-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110404081254/http://visindavefur.hi.is/svar.php?id=58509 |url-status=dead }}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Heimildir== * {{bókaheimild|höfundur=Árni Björnsson|titill=Saga daganna|ár=2000}} * {{bókaheimild|höfundur=Björn Halldórsson|titill=Atli|ár=1780}} ==Tenglar== * [http://baekur.is/bok/000043615/Atli_edr_Raadagiordir Atli – útgáfa frá 1777 á Bækur.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220827/http://baekur.is/bok/000043615/atli_edr_raadagiordir |date=2016-03-04 }} {{Norrænir_mánuðir}} [[Flokkur:Tímatöl]] [[Flokkur:Dagatal]] mc3dmkx56x9qux05zbnjm5zcfu8367l 0 8683 1961160 1948315 2026-04-25T08:53:44Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961160 wikitext text/x-wiki {{land | nafn = Lýðveldið Côte d‘Ivoire | nafn_á_frummáli = République de Côte d'Ivoire | nafn_í_eignarfalli = Fílabeinsstrandarinnar | fáni = Flag of Cote d'Ivoire.svg | skjaldarmerki =Coat of arms of Ivory Coast.svg | kjörorð = Union, Discipline, Travail | kjörorð_tungumál = franska | kjörorð_þýðing = Eining, agi, vinna | staðsetningarkort = C%C3%B4te_d'Ivoire_(orthographic_projection).svg | tungumál = [[franska]] | höfuðborg = [[Yamoussoukro]] (opinber), [[Abidjan]] (í reynd) | stjórnarfar = [[Forsetaræði]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Fílabeinsstrandarinnar|Forseti]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Fílabeinsstrandarinnar|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1 = [[Alassane Ouattara]] | nafn_leiðtoga2 = [[Robert Beugré Mambé]] | stærðarsæti = 68 | flatarmál = 322.463 | hlutfall_vatns = 1,4 | mannfjöldaár = 2020 | mannfjöldasæti = 53 | fólksfjöldi = 26.378.274 | íbúar_á_ferkílómetra = 63,9 | VLF_ár = 2020 | VLF_sæti = 79 | VLF = 144,497 | VLF_á_mann = 5.360 | VLF_á_mann_sæti = 170 | VÞL = {{hækkun}} 0.538 | VÞL_ár = 2019 | VÞL_sæti = 162 | staða = [[Sjálfstæði]] | atburður1 = Frá [[Frakkland]]i | dagsetning1 = [[7. ágúst]] [[1960]] | gjaldmiðill = [[Vesturafrískur CFA-franki]] | tímabelti = [[UTC]] | þjóðsöngur = [[L'Abidjanaise]] | tld = ci | símakóði = 225 }} '''Fílabeinsströndin''' er [[land]] í [[Vestur-Afríka|Vestur-Afríku]] með [[landamæri]] að [[Líbería|Líberíu]] og [[Gínea|Gíneu]] í vestri, [[Malí]] og [[Búrkína Fasó]] í norðri og [[Gana]] í austri. Í suðri á landið strönd að [[Gíneuflói|Gíneuflóa]]. Landið er einn af stærstu útflytjendum [[kaffi]]s, [[kakó]]s og [[Pálmaolía|pálmaolíu]] í heimi. Landið skiptist milli nokkurra konungsríkja, eins og [[Gyaaman]], [[Kongveldið|Kongveldisins]] og [[Baoulé]], áður en það varð hluti af nýlenduveldi [[Frakkland|Frakka]] á [[19. öldin|19. öld]]. Upphaflega gerðu Frakkar samninga við innfædda höfðingja um að landið yrði franskt verndarríki en 1893 varð það hluti af [[nýlenda|nýlendunni]] [[Franska Vestur-Afríka|Frönsku Vestur-Afríku]]. Fyrsti forseti landsins eftir að það fékk sjálfstæði 1960 var [[Félix Houphouët-Boigny]] sem ríkti til 1993. Stjórn landsins var áfram í nánum stjórnmálatengslum við Frakka sem sendu þangað herlið þegar [[Fyrsta borgarastyrjöld Fílabeinsstrandarinnar]] braust út 2002 og eins þegar [[Önnur borgarastyrjöld Fílabeinsstrandarinnar]] braust út 2011. Þótt Fílabeinsströndin sé lýðveldi liggja mikil völd hjá forsetanum. Borgin [[Yamoussoukro]] er ''de jure'' höfuðborg ríkisins en stærsta borgin er hafnarborgin [[Abidjan]]. Rúmlega þriðjungur íbúa er [[íslam|múslimar]] (aðallega [[súnní-íslam|súnnítar]]), um þriðjungur [[kristni|kristinn]] (aðallega [[kaþólsk trú|kaþólikkar]]) og tæplega þriðjungur aðhyllist hefðbundin afrísk trúarbrögð. Fílabeinsströndin er fjölmenningarríki og í landinu eru töluð 65 tungumál. Stærsti einstaki hópurinn eru [[Akanar]] sem eru um 40% íbúa. ==Heiti== Upphaflega skiptu portúgalskir og franskir kaupmenn á 15. og 16. öld vesturströnd Afríku gróflega í fjórar „strendur“ eftir aðalútflutningsvörum á hverjum stað. Ströndin sem Frakkar kölluðu ''Côte d'Ivoire'' og Portúgalar ''Costa Do Marfim'' — sem bæði merkja bókstaflega „Fílabeinsströnd“ — var á milli landsvæða sem þá voru þekkt sem ''Guiné de Cabo Verde'', eða „Efri-Gíneu“ við [[Cap-Vert]], og Neðri-Gíneu.{{sfn|Thornton|1996|p=53–56}}{{sfn|Lipski|2005|p=39}} Auk Fílabeinsstrandarinnar voru „[[Piparströndin]]“, líka þekkt sem „Kornströndin“ (nú [[Líbería]]), „[[Gullströndin]]“ (nú [[Gana]]) og „[[Þrælaströndin]]“ (nú [[Tógó]], [[Benín]] og [[Nígería]]). Nafnið „Fílabeinsströndin“ vísar til helstu verslunarvörunnar á þeim hluta strandarinnar: [[fílabein]]s.{{sfn|Duckett|1853|p=594}}{{sfn|Thornton|1996|p=53–56}}{{sfn|Homans|1858|p=14}}{{sfn|Lipski|2005|p=39}}{{sfn|Plée|1868|p=146}} Önnur nöfn voru meðal annars ''Côte de Dents'', „Tannaströndin“, sem líka vísaði til verslunar með fílabein; {{sfn|Blanchard|1818|p=57}}{{sfn|Chisholm|1911|p=100}}{{sfn|Duckett|1853|p=594}}{{sfn|Lipski|2005|p=39}}{{sfn|Plée|1868|p=146}}{{sfn|Walckenaer|1827|p=35}} ''Côte de Quaqua'', eftir fólki sem Hollendingar nefndu Quaqua (líka ritað Kwa Kwa);{{sfn|Chisholm|1911|p=100}}{{sfn|Thornton|1996|p=53–56}}{{sfn|Vaissète|1755|p=185–186}} Fimm- og sexrenda ströndin, eftir klæðaefni úr bómull sem líka var verslað með á þeim stað;{{sfn|Chisholm|1911|p=100}} og ''Côte du Vent'', „Kulborðsströndin“, eftir staðvindum undan ströndinni.{{sfn|Duckett|1853|p=594}}{{sfn|Thornton|1996|p=53–56}} Hægt er að finna heitið ''Cote de(s) Dents'' víða í eldri ritum{{sfn|Chisholm|1911|p=100}} en á 19. öld varð ''Côte d'Ivoire'' ofan á.{{sfn|Chisholm|1911|p=100}} Strandlengja nútímaríkisins er ekki alveg samstæð því sem kaupmenn á 15. og 16. öld kölluðu Fílabeinsströndina. Hún var talin frá [[Palmashöfði|Palmashöfða]] að [[Þriggja skaga höfði|Þriggja skaga höfða]] og nær því yfir strandlengu sem skiptist milli nútímaríkjanna Gana, Fílabeinsstrandarinnar og Líberíu.{{sfn|Blanchard|1818|p=57}}{{sfn|Homans|1858|p=14}}{{sfn|Walckenaer|1827|p=35}}{{sfn|Vaissète|1755|p=185–186}} Landið hélt nafninu á nýlendutímanum og við sjálfstæði 1960.<ref name=WDL1>{{cite web|title=The Ivory Coast|url=http://www.wdl.org/en/item/643|publisher=[[World Digital Library]]|access-date=16. febrúar 2013|url-status=dead|archive-date=2013-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204073233/http://www.wdl.org/en/item/643/}}</ref> Nafnið hefur lengi verið þýtt á önnur mál líkt og á íslensku, og nefnist til dæmis ''Elfenbeinküste'' á þýsku, ''Costa d'Avorio'' á ítölsku og ''Norsunluurannikko'' á finnsku).{{sfn|David|2000|p=7}} Eftir að landið fékk sjálfstæði hefur ríkisstjórn landsins sagt að þessi mikli fjöldi útgáfa af nafninu skapi vandræði í alþjóðasamskiptum utan við hinn frönskumælandi heim. Árið 1986 lýsti stjórnin því yfir að Côte d'Ivoire (eða lengri útgáfan République de Côte d'Ivoire{{sfn|Auzias|Labourdette|2008|p=9}}) skyldi verða formlegt heiti landsins í alþjóðasamskiptum, og hefur síðan þá neitað að viðurkenna eða samþykkja neinar þýðingar.{{sfn|David|2000|p=7}}{{sfn|Lea|Rowe|2001|p=127}}{{sfn|Jessup|1998|p=351}} Þrátt fyrir óskir ríkisstjórnar landsins hafa önnur málsvæði haldið áfram að nota þýðingu heitisins í fjölmiðlum og útgáfu af ýmsu tagi. ==Landfræði== Fílabeinsströndin er land í vesturhluta [[Afríka sunnan Sahara|Afríku sunnan Sahara]]. Það á landamæri að [[Líbería|Líberíu]] og [[Gínea|Gíneu]] í vestri, [[Malí]] og [[Búrkína Fasó]] í norðri, [[Gana]] í austri, og strönd að [[Gíneuflói|Gíneuflóa]] við Atlantshafið í suðri. Landið er að mestu milli 4. og 11. breiddargráðu norður og 2. og 9. lengdargráðu vestur. Um 64,8% landsins eru landbúnaðarland, þar af 9,1 ræktarland, 41,5% beitilönd og 14,2% fjölærar nytjajurtir. Vatnsmengun er ein stærsta umhverfisáskorunin sem landið glímir við.<ref>{{cite web|title=CIA World Factbook Ivory Coast|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cote-divoire/|website=cia.gov|access-date=20. maí 2016|archive-date=2021-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109221218/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cote-divoire|url-status=dead}}</ref> ==Stjórnmál== ===Héruð og umdæmi=== Fílabeinsströndin skipist í nítján héruð (''régions''): [[Mynd:Cote_d'Ivoire.png|250px|left]] {{div col}} # [[Agnéby]] # [[Bafing]] # [[Bas-Sassandra]] # [[Denguélé]] # [[Dix-Huit Montagnes]] # [[Fromager]] # [[Haut-Sassandra]] # [[Lacs]] # [[Lagunes]] # [[Marahoué]] # [[Moyen-Cavally]] # [[Moyen-Comoé]] # [[N'zi-Comoé]] # [[Savanes]] # [[Sud-Bandama]] # [[Sud-Comoé]] # [[Vallée du Bandama]] # [[Worodougou]] # [[Zanzan]] {{div col end}} {{-}} Héruðin skiptast síðan í 81 umdæmi. ===Mannfjöldi í helstu borgum=== Opinber höfuðborg Fílabeinsstrandarinnar er [[Yamoussoukro]] með 295.500 íbúa. Hún er því fjórða stærsta borgin. [[Abidjan]] með 3.310.500 íbúa er langstærsta borg landsins og er auk þess miðstöð fjármála. Abidjan er jafnframt stærsta borg frönskumælandi Vestur-Afríku. {|class="wikitable" |- !Borg!!Íbúafjöldi |- |[[Abidjan]] ||3.310.500 |- |[[Bouaké]] ||775.300 |- |[[Daloa]] ||489.100 |- |[[Yamoussoukro]] ||295.500 |- |[[Korhogo]] ||163.400 |- |[[San Pédro]] ||151.600 |- |[[Divo]] ||134.200 |} ==Tilvísanir== {{reflist}} {{wikiorðabók|Fílabeinsströndin}} {{Stubbur|afríka}} {{Afríka}} [[Flokkur:Fílabeinsströndin| ]] e30trs6sgu450ko5g1gtnbsyrueew0b 0 11293 1961047 1929117 2026-04-24T13:39:24Z TKSnaevarr 53243 /* Kvikmyndir */ 1961047 wikitext text/x-wiki {{Hreingerning}} {{Persóna | nafn = Marilyn Monroe | mynd = Monroecirca1953.jpg | mynd_texti = Monroe árið 1953 | fæðingarnafn = Norma Jeane Mortenson | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1926|6|1}} | fæðingarstaður = [[Los Angeles]], [[Kalifornía]], [[Bandaríkin|BNA]] | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1962|8|5|1926|6|1}} | dánarstaður = Los Angeles, Kalifornía, BNA | dánarorsök = Ofskammtur verkjalyfja | gröf = | önnur_nöfn = Norma Jeane Baker | starf = {{Hlist|Leikari|fyrirsæta|söngvari}} | ár = 1945–1962 | maki = {{Plainlist| * {{g|James Dougherty<br />|1942|1946}} * {{g|[[Joe DiMaggio]]<br />|1954|1955}} * {{g|[[Arthur Miller]]<br />|1956|1961}} }} | vefsíða = {{URL|marilynmonroe.com}} | undirskrift = Marilyn Monroe Signature.svg }} '''Marilyn Monroe''' (fædd '''Norma Jeane Mortenson'''; 1. júní 1926 – 5. ágúst 1962) var [[Bandaríkin|bandarísk]] leikkona.<ref>Dánartilkynning hennar, ''[[Variety]]'', 8. ágúst, 1962, bls. 63.</ref> Sviðsframkoma hennar, [[fegurð]] og dularfullur dauðdagi gerði hana að eftirminnilegu [[kyntákn]]i og síðar [[Dægurmenning|popp]]-tákni. Hún hóf feril sinn sem fyrirsæta eftir að eiginmaður hennar fór í stríð. Hún fékk samning við kvikmyndaver árið 1946. Í fyrstu fékk hún aðeins örsmá hlutverk í nokkrum kvikmyndum en varð fræg eftir að hún lék í myndum eins og ''[[The Asphalt Jungle]]'' og ''[[All About Eve]]''. Árið 1953 var hún orðin stjarna í [[Hollywood]], fræg fyrir að leika „heimsku ljóskuna“ í bíómyndum, hlutverk sem hún festist í. Hún var tilnefnd til nokkurra verðlauna, þar á meðal [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]] fyrir ''[[Some Like it Hot]]'' árið 1959 og fékk tilnefningu fyrir myndina ''[[Bus Stop]]'' frá árinu 1956. Síðustu ár ævi sinnar glímdi hún við veikindi og vandamál í einkalífi og varð fræg fyrir að vera sérstaklega erfið að vinna með. Þegar hún dó, árið 1961, aðeins 36 ára, eftir að taka of stórann skammt af sterkum [[verkjalyf]]jum, fór fólk að geta sér til um hvort hún hefði verið myrt. Meðal annars hefur því verið fleygt að [[Kennedy-fjölskyldan]] hafi átt þátt í dauða hennar en ekkert hefur sannast um það. Árið 1999 var hún valin sjötta stærsta kvenstjarna allra tíma af [[Kvikmyndastofnun Bandaríkjanna]].<ref>Hall, Susan G.(2006). American Icons: An Encyclopedia of the People, Places, and Things that Have Shaped Our Culture. Greenwood Publishing Grop. bls. 468</ref> == Ævisaga == === Æska og uppruni === Þótt Marilyn yrði um síðir ein frægasta konan í kvikmyndaheiminum, voru æska og uppvaxtarár hennar fábrotin. Hún fæddist á fæðingardeild héraðssjúkrahússins í [[Los Angeles]] þann 1. júní árið 1926<ref>Churchwell, pp. 150-151</ref> og hlaut nafnið Norma Jeane Mortensen, en sleppti oftast seinna e-inu í Jeane. Amma hennar, Della Monroe Grainger, breytti nafni hennar síðar í Norma Jeane Baker. Norma var þriðja barn Gladys Pearl Baker (fædd Monroe).<ref>Riese and Hitchens, bls. 33</ref> Á fæðingarvottorði Normu stendur að faðir hennar hafi verið [[Noregur|Norðmaðurinn]] Martin Edward Mortenson, sem hafði verið giftur Gladys en þau höfðu skilið að borði og sæng áður en Gladys varð ólétt að Normu. Gladys tókst ekki að sannfæra móður sína um að taka barnið að sér og kom því þess vegna til Wayne og Idu Bolender frá [[Hawthorne (Kaliforníu)|Hawthorne]], þar sem Norma bjó þar til hún var sjö ára gömul. Bolender-hjónin voru mjög trúuð og drýgðu litlar tekjur sínar með því að vera fósturforeldrar. Í sjálfsævisögu sinni, (e. ''My Story''), segist Marilyn hafa haldið að Ida og Wayne væru blóðforeldrar sínir, þar til Ida sagði henni, frekar illkvittnislega, að svo væri ekki. Eftir dauða Marilyn hélt Ida því fram að þau Wayne hefðu hugleitt að ættleiða hana, en til þess hefðu þau þurft samþykki Gladys. Gladys heimsótti Normu Jeane á hverjum sunnudegi samkvæmt ævisögunni en kyssti hana aldrei eða faðmaði að sér — Marilyn sagði að hún brosti ekki einu sinni. Dag einn tilkynnti Gladys Normu að hún hefði keypt handa þeim húsnæði og tók hana til sín. Nokkrum mánuðum síðar fékk Gladys taugaáfall og var flutt með valdi á geðsjúkrahús. Marilyn rifjar það upp að Gladys hafi „öskrað og hlegið“ þar til hún var flutt á brott. Vinkona Gladys, Grace McKee, tók Normu þá að sér en 1935, þegar Norma var níu ára, giftist Grace manni að nafni Goddard og sendi þá Normu á fósturheimili. Næstu árin flakkaði hún á milli [[Fósturbarn|fósturheimila]], sumir segja að hún hafi átt viðkomu á 12 ólíkum heimilum og hafi verið misnotuð og vanrækt. Hins vegar eru engar sannanir fyrir því að hún hafi búið á svo mörgum stofnunum og við svo bág kjör og má vera að hún alla tíð ýkt þau atvik sem settu mark sitt á æsku hennar. Í september 1941 fór Norma Jean aftur til Goddard-fjölskyldunnar og kynntist þar syni nágrannans, James Dougherty. Goddard-fjölskyldan var á leiðinni að flytja á austurströnd Bandaríkjanna og vildu ekki taka Normu Jean með. Þau töldu því Normu og James á að ganga í hjónaband svo að Norma þyrfti ekki að fara á fósturheimili að nýju, því hana skorti tvö ár upp á sjálfræðisaldur. Þau giftust 19. júní 1942 og var Norma Jean rétt orðin 16 ára en James var 21 árs. === Faðerni === Enn er óvíst hver var raunverulegur faðir Marilyn var en flestir telja þó að það hafi veri Martin E. Mortensen. Gladys giftist honum þann 11. október árið 1924, tveimur árum áður en Norma fæddist. Þau skildu að borði og sæng eftir aðeins sex mánaða hjónaband en Gladys sótti ekki um lögskilnað fyrr en ári eftir fæðingu barnsins og gekk skilnaðurinn í gildi 15. október 1928. Ævisöguritarinn Donald H. Wolfe skrifar í bók sinni ''The Last Days of Marilyn Monroe'' að Norma hafi sjálf trúað því að Charles Stanley Gifford, sölumaður hjá RKO Pictures, myndverið þar sem Gladys vann, hafi verið faðir hennar. Á fæðingavottorðið hennar segir að Mortensen sé faðirinn þótt þau væru þá skilin að borði og sæng. Í viðtali sagði James Dougherty, fyrsti eiginmaður Marilyn, að hún hafi í raun og veru trúað að Gifford væri faðir hennar. == Frægðin == [[Mynd:MarilynMonroe - YankArmyWeekly.jpg|thumb|right|250px|Myndin af Marilyn sem fór í tímaritið ''Yank'']] === Fyrirsætuferill === Andlit Marilyn Monroe skóp henni vissulega örlög og allt til þessa dags, nær hálfri öld eftir lát hennar, hefur fólk áhuga á lífi hennar og dauða. James Dougherty, eiginmaður hennar, var í flutningasveitum [[Bandaríkjaher|bandaríska hersins]] í [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimstyrjöldinni]] og á meðan fór hin unga Norma Jean að vinna í hergagnaverksmiðju. Þar tók ljósmyndarinn David Conover mynd af henni sem var birt með grein í hermannablaðinu ''Yank''. Hann sá strax möguleika hennar sem fyrirsætu og hún skrifaði undir samning við umboðsskrifstofuna The Blue Book Modelling. Norma Jean varð ein af vinsælustu Blue Book-fyrirsætunum og myndir af henni birtust á forsíðum margra blaða. Eiginmaður hennar vissi ekki af þessu nýja starfi konu sinnar fyrr en hann sá skipsfélaga sinn dást af mynd af Normu í tímariti. Dougherty skrifaði þá fjölmörg bréf til konunnar sinnar og sagði henni að hún yrði að hætta fyrirsætustörfum þegar hann sneri heim. Hún ákvað þá að skilja við hann og lét verða af því þegar hann sneri heim árið 1946. === Upphaf leikferils === Velgengi Marilyn sem fyrirsæta varð til þess að [[Ben Lyon]], yfirmaður hjá [[20th Century Fox]], kom henni á blað hjá myndverinnu og undirbjó prufutökur. Hann var hrifinn af útkomunni og kallaði hana „næstu Jean Harlow“. Hún skrifaði undir hefðbundinn sex mánaða samning með byrjunarlaun upp á 125 [[bandaríkjadalur|bandaríkjadali]] á viku. Lyon stakk upp á að breyta nafni hennar úr Norma í eitthvað sem hentaði leikkonu betur. Þeim datt í hug nafnið „Carole Lind“ en Lyon fannst það ekki henta heldur. Eina helgi bauð hann henni með sér heim til sín þar sem þau fundu henni nýtt nafn. Norma dýrkaði leikkonuna [[Jean Harlow]] og ákvað að nota eftirnafn móður sinnar (Monroe) eins og Harlow. Lyon fannst þó hvorki Jean Monroe né Norma Monroe virka. Hann stakk upp á Marilyn af því að honum fannst Norma minna á leikkonuna Marilyn Miller og árið 1946 „fæddist“ Marilyn Monroe. Marilyn lék mjög lítið á fyrsta samningstímabili sínu hjá Fox, heldur lærði hún um hár, [[snyrtivörur]], búninga, leik og lýsingu. Hún lét lita hár sitt ljóst og klippti það stutt. Sögusagnir hafa lengi gengið um að hún hafi einnig farið í fegrunaraðgerð. Þegar samningur hennar rann út ákváðu starfsmenn hjá Fox að endurnýja hann og á næstu sex mánuðum kom hún fram í litlum hlutverkum í tveimur myndum; ''Scudda Hoo! Scudda Hay!'' og ''Dangereous Years'' (báðar frumsýndaar árið 1947). En kvikmyndirnar féllu ekki í góðan farveg í kvikmyndahúsum og því ákvað Fox að semja ekki við Marilyn í þriðja sinn. Hún henti sér að fullu inn í fyrirsætustarfið að nýju en gaf ekki kvikmyndaferilinn upp á bátinn. Í millitíðinni sat hún oft fyrir nakin á meðan hún leitaði að kvikmyndahlutverkum. Árið 1947 var hún valin hin fyrsta „Miss California Artichoke Queen“ á hinu árlega ætiþistillshátíðinni í [[Castroville]]. Árið 1948 skrifaði Marilyn undir sex mánaða samning við [[Columbia Pictures]]. Þar kynntist hún [[Natasha Lytess]] aðal-leikþjálfanum hjá myndverinu á þeim tíma. Hún vann með Marilyn um nokkurra ára skeið. Marilyn hlaut aðalhlutverkið í söngleikjamyndinni ''Ladies of the Chorus'' það sama ár. Gagnrýnendur voru hrifnir af leik Marilyn en myndin var ekki vinsæl í kvikmyndahúsum. Hún fékk aukahlutverk í myndinni ''[[Love Happy]]'' árið 1949 og vakti aðdáun framleiðenda myndarinnar. Þeir sendu hana til New York til þess að taka þátt í auglýsingaferð fyrir myndina. Á þessum tíma hitti hún Johnny Hyde, einn af helstu umboðsmönnunum í Hollywood. Hann útvegaði henni áheyrnarprufu hjá leikstjóranum [[John Huston]] sem lét hana hafa hlutverk í myndinni ''[[The Asphalt Jungle]]'' þar sem hún lék unga hjákonu glæpamanns. Gagnrýnendum fannst leikur hennar frábær og hún var stuttu seinna kominn með annað hlutverk sem frú Caswell í ''[[All About Eve]]''. Hyde útvegaði henni líka nýjan samning við Fox til sjö ára, skömmu áður en hann lést árið 1950. Marilyn skráði sig í [[Kaliforníuháskóli í Los Angeles|UCLA]] árið 1951 og stundaði þar nám í bókmenntum og listum en hélt þó áfram að leika í nokkrum kvikmyndum inn á milli. === Upprennandi stjarna === Árið 1952 kom upp hneyksli þegar ein af myndunum af Marilyn þar sem hún hafði setið fyrir nakin var birt í dagatali. Fjölmiðlar veltu því fyrir sér hver konan í einni mynd var og nafn Marilyn kom oft upp. Forstjórar Fox veltu því fyrir sér hvað þeir ættu að gera og Marilyn stakk upp á því að segja sannleikann að þetta væri í raun og veru hún en láta fólk vita að það hafi verið það eina sem hún gat gert fyrir peninga á þeim tíma. Almenningur fann til með Marilyn og hneykslið gerði hana bara vinsælli. [[Mynd:Marilyn Monroe and Keith Andes in Clash by Night trailer.jpg|thumb|left|Marilyn Monroe og Keith Andes í myndinni ''Clash by Night'' árið 1952]] Hún komst á forsíðu tímaritsins ''Life'' árið 1952 þar sem hún var umtöluð í [[Hollywood]]. Í maí hið sama ár komst hún á forsíðu ''True Experiences'' þar sem sögur barnæsku hennar voru ræddar og Marilyn var auglýst sem [[Öskubuska]]. Einkalíf hennar varð einnig aðaltal Hollywood og fólk velti því fyrir sér hvort hún ætti í sambandi við [[hafnabolti|hafnabolta]]-leikmanninn [[Joe DiMaggio]]. ==== Velgengni sem leikkona ==== Í júní 1952 kom út kvikmyndin ''[[Clash by Night]]'' þar sem Marilyn lék eitt af aðalhlutverkunum. Myndin varð mjög vinsæl á meðal áhorfenda og gagnrýnendur voru enn á ný heillaðir upp úr skónum af leik Monroe. Marilyn sem hafði verið vinsæl á meðal fjölmiðla síðustu mánuði dró inn mikið af fólki sem vildu sjá leikkonuna leika. Marilyn lék einnig í tveimur öðrum kvikmyndum sem fóru í kvikmyndahús í júlí það ár. Hið fyrra var ''[[We're Not Married]]'', gamanmynd þar sem Marilyn lék keppanda í fegurðarkeppni en hin seinni var dramamyndin ''[[Don't Bother to Knock]]'' þar sem hún lék aðalhlutverkið. Hún lék barnapíu sem hótar að drepa barnið sem hún sér um. Myndin fékk slæma dóma og gagnrýnendum fannst hún langdreginn og melódramatísk. Í september kom svo út myndin ''[[Monkey Business]]'' þar sem Marilyn lék eitt af aðalhlutverkunum ásamt stórstjörnunum [[Cary Grant]] og [[Ginger Rogers]]. Marilyn var með eitt lítið atriði í myndinni ''[[O. Henry's Full House]]'' en hún var samt auglýst sem ein af aðalleikurunum. Þetta sýndi hversu stór stjarna Marilyn var að verða. ==== ''Niagara'' ==== Daryl F. Zanuck, bandarískur framleiðandi, hafði séð Marilyn og fannst hún vera hæf til þess að leika í nýrri ''femme fatale'' mynd sem hét ''[[Niagara (kvikmynd)|Niagara]]'' sem fjallaði um konu sem langaði að drepa eiginmann sinn. Á meðan á tökum stóð kom í ljós að Marilyn var með mikinn sviðsskrekk og leikstjórinn reddaði henni þjálfa sem róaði hana klukkutímum saman fyrir hvert atriði. Þó að leikur Marilynar hafi fengið góða gagnrýni þá þótti framkoma hennar á frumsýningu myndarinnar barnaleg og dónaleg. Blaðadálkur Louellu Parsons talaði um slæma hegðun hennar og hún sagði að [[Joan Crawford]] hefði rætt dónaskapinn hennar opinberlega og að hún væri óviðeigandi sem leikkona og kona almennt. Marilyn klæddi sig oft í glannalega kjóla og hún birtist líka á forsíðu fyrsta tölublaðs ''[[Playboy]]'' þar sem myndir af henni voru birtar þar á meðal nokkrar af henni allsberi. === Velgengni í kvikmyndum === ==== ''Gentlemen Prefer Blondes'' ==== [[Mynd:Marilyn Monroe in Gentlemen Prefer Blondes trailer.jpg|thumb|right|240px|Marilyn að flytja lagið „Diamonds Are a Girl's Best Friend“ í myndinni ''[[Gentlemen Prefer Blondes]]'']] Næsta mynd hennar á eftir Niagara var ''[[Gentlemen Prefer Blondes]]'' árið 1953 þar sem hún lék aðalhlutverkið ásamt [[Jane Russell]]. Hún lék Lorelei Lee, ljóshærða dansmær í von um að verða rík, hlutverk sem krafðist þess af henni að leika, dansa og syngja. Marilyn og aukaleikkona hennar urðu góðar vinkonur og Jane lýsti henni seinna sem feiminni og mikið gáfaðri en fjölmiðlar héldu fram. Hún vann oft lengur en hinir leikararnir og æfði danssporin sín klukkutímum saman. Leikstjórinn kvartaði samt undan því að hún mætti alltaf sein. Jane Russell tók eftir því að hún var oft mætt á réttum tíma en hún var með svo mikinn sviðsskrekk að hún læsti sig inni í skiptiklefanum sínum og reyndi að gera sig klára. Russell fór þá að fylgja Marilyn inn á sviðið til þess að hjálpa henni. Á frumsýningu myndarinnar settu Marilyn og Jane fótspor og handaför sín í steypuna fyrir utan kvikmyndahúsið eins og var hefð með stórar myndir í Hollywood. Gagnrýnendur gáfu henni góða dóma fyrir leik sinn og myndin varð mjög vinsæl og heildartekjurnar voru meira en tvisvar sinnum það sem kostaði að búa hana til. Útgáfa hennar af laginu „Diamonds Are a Girl's Best Friend“ er enn þá heimsfræg og margar söngkonur hafa flutt lagið, þar á meðal [[Kylie Minogue]]. [[Mynd:Gentlemen Prefer Blondes Movie Trailer Screenshot (16).jpg|thumb|left|Marilyn í ''[[Gentlemen Prefer Blondes]]'']] ==== Vandamál með staðalímyndina ==== Í byrjun 6. áratugs 20. aldar reyndi Marilyn stöðugt að losa við ímyndina hennar sem „heimska ljóskan“ sem fylgdi henni hvert sem hún fór. Í viðtalið við ''[[New York Times]]'' sagði hún frá hvernig hana langaði að þroskast sem leikkona með því að leika alvarlegri hlutverk. Natasha Lytess, leikþjálfinn hennar, reyndi að redda henni einhver hlutverk hjá leikstjórum sem hún þekkti en það vildi enginn ráða hana. Framleiðandi myndarinnar ''[[The Egyptian]]'', Darryl F. Zanuck, sem var gamall vinur hennar neitaði jafnvel að setja hana í prufu. Hún fékk hlutverk í myndinni ''[[River of No Return]]'' sem gerðist í villta vestrinu. Hún lék á móti sveitasöngvaranum [[Robert Mitchum]] sem þurfti að vera sáttasemjari á milli hennar og leikstjórans [[Otto Preminger]] sem rifust út í eitt. Hann kvartaði undan því að Marilyn reyndi of mikið á leikþjálfann sinn sem hún hlustaði meira á en hann. Á endanum töluðu þau ekki við hvort annað sem gerði það næstum því ómögulegt að halda áfram tökum. Haustið 1953 fékk hún hlutverk á móti [[Frank Sinatra]] í myndinni ''[[The Girl in Pink Tights]]'' sem hún var rekinn frá út af því að hún mætti sjaldan á vinnustaðinn. Marilyn giftist Joe DiMaggio í janúar 1954 í [[San Francisco]]. Þau fóru í brúðkaupsferð til [[Japan]] stuttu eftir það. DiMaggio eyddi miklum tíma að vinna í Japan að spila hafnabolta svo að Marilyn flaug til [[Kóreuskagi|Kóreu]] og skemmti yfir 13.000 bandarískum hermönnum. Marilyn sagði í viðtali að sú reynsla hafi hjálpað henni að sigra sviðshrollinn hennar. Þegar hún kom aftur til Hollywood í mars 1954 þá fór hún aftur til Fox og fékk hlutverk í söngleiknum ''[[There's No Business Like Show Business]]''. Myndin var óvinsæl og fékk hræðilega dóma. Leikur Marilyn var rakkaður niður af gagnrýnendum og flutningur hennar á lögunum var sagður hlægilegur. Monroe sagði í viðtali að henni hafði leiðst á meðan að tökum stóð enda hafði hún aðeins gert myndina út af því að forstjórar Fox sögðu að það væri eina leiðin fyrir hana að fá aðalhlutverkið í ''[[The Seven Year Itch]]''. ==== ''The Seven Year Itch'' ==== Í september 1954 tók Marilyn upp myndina ''[[The Seven Year Itch]]'' sem var byggð á vinsælu [[Broadway]] leikriti. Eitt af atriðunum sem hún tók upp var skotið fyrir utan neðanjarðarlestarstöð í New York þar sem stór múgur af fólki fylgdist með. Í atriðinu stóð Marilyn fyrir ofan grindur á lestarstöðinni á meðan lestin keyrði fram hjá og vindurinn skaut upp pilsinu hennar. Fólk mætti með myndavélar og atriðið varð frægasti sena myndarinnar. Einn af þeim sem voru í áhorfendunum var Joe DiMaggio, eiginmaður hennar, sem var brjálaður yfir kringumstæðunum. Þegar tökum lauk sótti DiMaggio um skilnað og þau reyndu bæði að forðast fjölmiðla í lengri tíma eftir það. Monroe hafði verið boðið mikið af hlutverkum en hún neitaði af því að henni fannst þau of lítil og hún fór þá frá Hollywood í nokkurn tíma. === Upprennandi stórstjarna === [[Milton Greene]] var frægur ljósmyndari í Hollywood sem tók margar frægar myndir af Marilyn á ferli sínum. Þau urðu mjög góðir vinir og hún lét hann vita af skapraunum hennar vegna lágra launa hjá Fox og lélegum hlutverkum sem henni var boðið. Hún hafði fengi 18.000 bandaríkjadali fyrir ''Gentlemen Prefer Blondes'' en [[Jane Russell]] var borgað meira en 100.000 dali. Hún hélt því fram að hún gæti fengið mikið hærra kaup ef hún færi í burtu frá myndverinu. Milton hætti störfum árið 1954 og veðsetti húsið sitt til þess að hjálpa henni og leyfði henni að búa hjá fjölskyldu sinni á meðan þau reyndu að finna nýja stefnu fyrir ferillinn hennar. ==== Leikþjálfun og ný ást ==== Monroe hitti nýjan leikþjálfa það ár sem hét [[Constance Collier]] og hjálpaði henni töluvert. Collier benti Marilyn á það að hún væri með alla réttu hæfileikana til þess að leika í kvikmyndum en ekki á sviði. Collier gat ekki aðstoðað Marilyn lengi þó út af því að hún dó stuttu eftir að þær byrjuðu að vinna saman. Marilyn leitaði þá til [[Lee Strasberg]] sem var frægur leikþjálfi og hafði unnið með mörgum öðrum leikurum áður. Í maí 1955 fór hún að vera með leikritahöfundinum [[Arthur Miller]] sem hún kynntist í New York og hann bauð henni svo út að borða stuttu seinna. Joe DiMaggio, fyrrverandi eiginmaður hennar, vildi þá byrja aftur með henni og fylgdi henni á frumsýningu myndarinnar ''[[The Seven Year Itch]]''. Hann hélt líka upp á afmæli hennar með því að halda stórt afmælisteiti en hún stormaði út eftir stórt rifrildi í miðri veislunni. Þau héldu sig í burtu frá hvort öðru í lengri tíma eftir það. Á meðan hún lærði hjá [[Actors Studio]] í New York þá fann hún það út að sviðsskrekkur var stærsta vandamálið hennar sem hún átti mjög erfitt með að vinna bug á. Hún sat alltaf aftast í tímunum til þess að forðast athygli. Hún og vinkona sín í bekknum [[Maureen Stapleton]] léku út byrjunaratriðið frá leikritinu [[Anna Christie]] sem Marilyn átti erfitt með. Hún mundi aldrei línurnar sínar í æfingum fyrr en hún sýndi fyrir framan hina nemenduna þegar allt gekk vel. Allir í herberginu klöppuðu á endanum og Marilyn þótti frábær. Strasberg sagði seinna að af öllum nemendum hans hafi aðeins tveir staðið upp úr, sá fyrri var [[Marlon Brando]] og sú seinni var Marilyn Monroe. ==== Endurkoma til Fox ==== Þegar ''The Seven Year Itch'' kom út og varð mjög vinsæl þá ákváðu forstjórar Fox að fara aftur í viðræður við Marilyn og draga upp hugsanlegann samning. Marilyn skrifaði undir samning á gamlársdag 1955 til sjö ára. Marilyn átti að gera fjórar myndir á næstu árum og fyrirtækið sem Marilyn hafði stofnað stuttu fyrir það ([[Marilyn Monroe Productions]]) myndi fá 100.000 bandaríkjadali fyrir hverja mynd og prósentu af ágóðanum fyrir sig. Marilyn myndi líka fá að vinna fyrir önnur myndver og hún var með rétt til þess að neita að leika í mynd sem hana langaði ekki að leika í. ==== ''Bus Stop'' ==== ''[[Bus Stop]]'' var fyrsta myndin sem Marilyn lék í undir nýja samningnum hennar hjá Fox. Monroe lék Chérie sem var fátæk kráarsöngkona og varð ástfangin af kúreka. Leikur Marilyn þótti góður og gagnrýnandi hjá ''[[New York Times]]'' skrifaði að Marilyn hafði loksins reynst vera leikkona. Leikstjóri myndarinnar [[Joshua Logan]] sagði að Marilyn hafi komið honum á óvart og verið algjör stórstjarna á meðan á tökum stóð. Logan stakk upp á því að Marilyn ætti að vera tilnefnd til [[Óskarsverðlaunin|Óskars]] fyrir hlutverk sitt en það gerðist ekki. Hún var samt tilnefnd til [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]]. Á þeim tíma komst það í fjölmiðla að Marilyn átti í sambandi við [[Arthur Miller]] og þau voru of kölluð „séníið og stundaglasið“ í blöðunum. Monroe var oft hvött af fólki hjá Fox að fara frá Miller út af því að stjórnvöld yfirheyrðu hann út í eitt út af stjórnmálaskoðunum hans en hann var [[kommúnismi|kommúnisti]]. Þau giftust 29. júní 1956. ==== ''The Prince and the Showgirl'' ==== Þegar hún kláraði ''[[Bus Stop]]'' var Marilyn valin í aðalhlutverkið í myndinni ''[[The Prince and the Showgirl]]'' sem var leikstýrð af [[Laurence Olivier]] sem lék einnig aðalhlutverk. Olivier fannst Marilyn vera fyndin gamanleikkona sem þýddi að hún væri líka frábær leikkona að hans sögn. Olivier var ekki hrifinn af leikþjálfa Marilyn og á meðan tökum stóð í [[England]]i fannst hann hún reyna of mikið á hana. Olivier sagði seinna að Marilyn hafi verið „yndisleg“. Leikur Marilyn fékk fagnaðaróp gagnrýnenda sérstaklega í Evrópu þar sem hún vann ítölsku verðlaunin [[David di Donatello]] sem er ítalska útgáfan af óskarnum. Hún fékk líka tilnefningu til [[BAFTA]] verðlaunanna árið 1957. === Seinni myndir === Ár leið þangað til að hún fór að leika á ný en hún eyddi því ári með eiginmanni sínu. Þau eyddu frítíma sínum á [[Long Island]] og hún varð ólétt og missti [[Fóstur|fóstrið]] snemma. ==== ''Some Like it Hot'' ==== Eftir að Miller hvatti hana að snúa til baka til Hollywood ákvað Marilyn að taka við hlutverki í myndinni ''[[Some Like it Hot]]''. Gamanmyndin var leikstýrð af [[Billy Wilder]] sem valdi hana í hlutverk „Sugar Cane“ á móti stórleikurunum [[Tony Curtis]] og [[Jack Lemmon]]. Monroe var sérstaklega erfið við tökurnar á myndinni af því að hún neitaði að hlusta á það sem leikstjórinn sagði og heimtaði að alls konar atriði yrðu endurtekin þangað til hún var sátt. Marilyn varð góð vinkona Jack Lemmons og þau töluðu oft lengi saman eftir tökur en henni líkaði illa við Tony Curtis sem hafði lýst ástaratriðinu þeirra með því að segja að það hafi verið eins og að kyssa [[Adolf Hitler|Hitler]]. Monroe komst að því að hún var ólétt á meðan að tökum stóð í október 1958 en missti fóstur aftur í desember. Myndin þótti vel heppnuð og var tilnefnd til sex óskarsverðlauna og varð sígild undireins. Marilyn fékk [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]] verðlaun fyrir leik sinn sen Sugar Cane en allar stjörnur myndarinnar urðu mjög vinsælar á meðal áhorfenda eftir að hún gefinn út í kvikmyndahúsum. Billy Wilder sagði í viðtali að Marilyn hafi verið mjög þreytandi og að hefði þurft að kenna henni að mæta á réttum tíma. === Síðustu myndir === ==== ''Let's Make Love'' og ''The Misfits'' ==== [[Mynd:Marilyn Monroe in The Misfits trailer 2.jpg|thumb|right|Marilyn Monroe í ''[[The Misfits]]'']] Á meðan hún lék í ''[[Bus Stop]]'' var henni boðið hlutverk í nýrri mynd sem [[George Cukor]] ætlaði að leikstýra. Hún féllst á að leika í myndinni sem átti að heita ''[[Let's Make Love]]'' en hún heimtaði breytingar á handritinu sem eiginmaður hennar Arthur Miller skrifaði. [[Gregory Peck]] átti upprunalega að leika á móti Marilyn en hann hætti eftir að honum líkaði ekki nýja handritið. [[Yves Montand]] fékk endanlega hlutverkið eftir að leikarar á borð við [[Cary Grant]], [[Charlton Heston]] og [[Rock Hudson]] höfðu hafnað. Marilyn og Arthur urðu vinir Montands og tökum tókst vel þangað til Miller þurfti að fara til [[Evrópa|Evrópu]] í viðskiptaferð. Þá hóf Marilyn að mæta seint á ný og fór stundum heim í miðri töku. Þetta lagaðist þegar Montand talaði við Marilyn og lét hana horfast í augu við vandamálið. Myndin gekk illa í kvikmyndahúsum og fékk slæma dóma. Á þessum tíma versnaði heilsa Marilynar mikið og hún hóf að ganga til sálfræðings sem sagði í viðtali eftir að hún dó að hún hafi kvartað undan svefnleysi. Hún fór til margra lækna og náði sér í óhóflegt úrval af verkjalyfjum og svefntöflum. Samkvæmt sálfræðingnum var hún orðin fíkill árið 1959 og sama hvað hún reyndi gat hún ekki hætt að taka lyfin. Sálfræðingurinn reyndi að hjálpa henni að losna við fíknina með því að minnka magnið sem hún tók af lyfjum. Árið 1960 tók Marilyn að sér hlutverk Roslyn Tabor í myndinni ''[[The Misfits]]'' þar sem hún lék á móti [[Clark Gable]] og öðrum stórum Hollywood leikurum. Myndin var skrifuð af [[Arthur Miller]] og var byggð á smásögu um fráskilda konu og aldraðan kúreka í [[Nevada]] sem Miller hafði skrifað árið 1956. Monroe átti erfitt með að leika á meðan á tökum stóð enda var hún orðin háð töflunum sem hún var að taka og drakk [[áfengi]] í óhófi. Í ágúst 1960 þurfti að senda Marilyn á spítala þar sem hún sat inni í 10 daga. Fjölmiðlarnir héldu því fram að hún hefði verið nær dauða en þau vissu ekki af hverju hún var veik. Þegar hún fór aftur til Nevada og kláraði myndina var samband hennar og Millers mikið verra og þau rifust út í eitt. Margir af hinum leikurunum kvörtuðu einnig undan veikindum og Clark Gable var dáinn innan tíu daga eftir að tökum lauk og Marilyn var farin frá eiginmanni sínum. Gangrýnendum fannst myndin slæm þó að fólk hafi síðan hrósað leik Clarks og Marilyn miðað við kringumstæður og veikindi. ==== ''Something's Got to Give'' ==== Árið 1962 hóf Marilyn að leika í myndinni ''[[Something's Got To Give]]'' sem [[George Cukor]] leikstýrði. Þegar byrjað var að kvikmynda var Marilyn mjög veik með háan hita. Framleiðandi myndarinnar Henry Weinstein tók eftir því að hún leit hræðilega út á meðan að hún gerði sig klára fyrir næsta atriði hennar. Þann 19. maí það ár mætti hún í afmælisveislu [[John F. Kennedy]] þáverandi forseta Bandaríkjanna í New York. Mágur forsetans hafði stungið upp á því að hún myndi fara upp á sviðið og hún söng afmælissönginn fyrir hann sem var sýndur í beinni útsendingu út um öll Bandaríkin. Þegar Marilyn sneri aftur í vinnuna var hún strax rekinn enda hafði hún aðeins mætt tólf sinnum en hún átti að hafa mætt 35 daga. Myndverið, Fox, kærði hana svo og forstöðumaður fyritækisins [[Peter Levathes]] gaf út yfirlýsingu kvartandi að stjörnur væru orðnar ofdekraðar og að fangarnir væru farnir að reka fangelsið í staðinn fyrir verðina. Eftir að hafa verið rekin fór Marilyn í margar myndatökur og viðtöl við tímarit eins og ''[[Cosmopolitan]]'', ''[[Vogue]]'' og ''[[Life]]''. Myndirnar sem hún tók fyrir ''Vogue'' voru mjög djarfar og hún var nakin á nokkrum þeirra. Viðtal hennar við ''Life'' varð hennar síðasta og hún ræddi samband sitt við aðdáendur sína og vandamál hennar við það að samsama sig við stjörnuna hennar og kyntákn hennar. Síðustu vikur lífi hennar eyddi hún með því að leita að nýjum hlutverkum í bíómyndum og umræður hófust um nýjan samning við Fox. Nýi samningurinn hennar var upp á eina milljón bandaríkjadali fyrir tvær myndir en Marilyn hélt áfram að fara í prufur fyrir margar myndir sem hún fékk ekki. [[Allan Whitey Snyder]], maðurinn sem hún eyddi miklum tíma með síðasta hluta lífs síns, lýsti hegðun Marylinar síðustu viku lífs hennar sem frábærri. „Hún leit aldrei betur út“ sagði hann og talaði um hversu glöð hún var að hafa snúið blaðinu við. == Dauðinn og afleiðingar == [[Mynd:Monroecrypt1.jpg|thumb|left|Gröfin hennar]] Lögreglan var kölluð á vettvang klukkan fjögur að morgni þann 5. ágúst árið 1962 eftir að ráðskona Marilyn hafði hringt á neyðarlínuna og tilkynnt hana látna. Lögreglumaðurinn kom að líki leikkonunnar þar sem hún lá nakin í rúminu sínu með hendina á símtólinu og fullt af lyfseðilsskyldum lyfjum á náttborðinu. Yfir tólf milligröm af sterkum lyfjum fundust í maganum á henni og læknirinn sagði að dánarorsök hennar hefði verið of stór skammtur af lyfjum í einu. Jarðarför hennar fór fram þann 8. ágúst í kirkjugarði í Kaliforníu. Stofnandi ''[[Playboy]]'', [[Hugh Hefner]] lét taka frá reitinn við hliðin á Marilyn fyrir sjálfan sig þar sem hann myndi láta grafa sig þegar hann myndi deyja. === Samsæriskenningar === Margar kenningar hafa komið upp síðan Marilyn dó um hvort hún hafi verið myrt. Margir trúa því að ráðskonan hafi drepið Marilyn en aðrir hafa gengið svo langt og haldið því fram að sjálfur [[forseti Bandaríkjanna]] hafi banað henni. <ref>Laurence Leamer (2002) The Kennedy Men</ref> Jack Clemmons, lögreglumaðurinn sem var fyrstur á vettvang trúði því að ráðskona Marilyn, Eunice Murray hafi átt eitthvað að gera við dauða hennar. Honum fannst það sérstakt að Murray hafði sett þvott í þvottavélina snemma um morguninn og þegar hann spurði hana var hún mjög taugaveikluð þegar hún talaði. Murray hélt því fram að hún hafði tekið eftir því að svefnherbergishurð Marilynar var læst um miðnætti nóttina áður og þegar hún bankaði á hurðina svaraði enginn. Þá hringdi hún í Dr. Engelberg sem var sálfræðingur Marilynar. Engelberg mætti á staðinn og bankaði á hurðina hjá Marilyn en ekkert svar barst svo að hann fór upp að glugganum hjá henni og sá hana liggja þar hreyfingarlausa. Hann braut gluggann og kom sér inn og fann út að hún var dáin. Murray beið þá í fjórar klukkustundir þangað til hún hringdi í lögregluna og í millitíðinni setti hún í þvottavélina. Krufningarskýrslan sýndi að Marilyn hafði gleypt að minnsta kosti 50 töflur í einu en það var ekkert vatn í krönunum í húsinu hennar. Einkenni taflanna sem hún hafði tekið vantaði alveg alls staðar og lík hennar leit út eins og hún hefði ekki tekið neinar pillur. Kennedy bræðurnir komu upp í máli Marilyn og það kom í ljós að síðasta símtal hennar var til forsetans. Samkvæmt vini hennar, Robert Slatzer, hafði Marilyn planað að halda blaðamannafund á mánudaginn eftir helgina til þess að ræða samband sitt við Kennedy bræðurna. Hún var líka búin að panta tíma með lögfræðingi sínum rétt fyrir blaðamannafundinn til þess að breyta erfðarskránni sinni. == Einkalíf == Marilyn var gift þrisvar sinnum, fyrst [[James Dougherty]], næst hafnaboltaspilaranum [[Joe DiMaggio]] og síðast [[Arthur Miller]]. Fólk hefur haldið því fram að Marilyn hafi verið viðhald bæði [[John F. Kennedy]] og [[Robert F. Kennedy]]. [[Marlon Brando]] hefur einnig haldið því fram að hafa haft ástarsamband með Marilyn í ákveðinn tíma. === James Dougherty === Marilyn giftist James Dougherty þann 19. júní árið 1942 þegar hún var aðeins sextán ára gömul. Dougherty sagði frá í bókinni sinni ''To Norma Jeane with Love, Jimmie'' að þau hafi verið ástfangin en hún þráði frægðina meira en hann og þráin hennar tældi hana í burtu. Árið 1953 skrifaði hann stutta grein fyrir blaðið ''Photoplay'' þar sem hann sagði frá að hann hefði ætlað að fara frá henni en hún hafði hótað að fyrirfara sér svo að hann ákvað að vera áfram hjá henni. Dougherty hélt því fram þangað til hann dó að hann hefði búið til karakterinn hennar Marilyn og að myndverin hefðu neytt hana til þess að skilja við hann. Það hefur þó komið fram að hann hefði skilið við hana eftir að hann kom til baka frá stríðinu út af því að hún neitaði að hætta fyrirsætustörfum. Dougherty var kvæntur á ný mánuðum eftir að hann skildi við Marilyn. === Joe DiMaggio === [[Mynd:Joe DiMaggio, Marilyn Monroe and Tstsuzo Inumaru.jpg|thumb|right|Marilyn Monroe og Joe DiMaggio í Japan í brúðkaupsferðinni þeirra]] Marilyn hitti [[Joe DiMaggio]] árið 1952 eftir að sameiginlegur vinur setti upp stefnumót. Þau giftust í janúar 1954 og fóru síðan í brúðkauðsferð til [[Tókýó]]. Á meðan þau voru þar var Marilyn beðin um að fljúga til Kóreu til þess að skemmta hermönnum þar sem hún skemmti í fjóra daga. Þegar þau sneru til baka til Bandaríkjanna fór hjónabandið strax í vaskinn. Þegar hún tók upp fræga pilsatriðið í ''[[The Seven Year Itch]]'' var Joe DiMaggio einn af mörgum áhorfendum og hann varð brjálaður af reiði. Þau rifust mikið eftir það atriði og hún sótti um skilnað stuttu seinna eftir að hafa verið gift í minna en eitt ár. Stuttu seinna reyndu þau aftur að hefja samband og hann hélt afmælisveislu fyrir hana árið 1961 í húsinu sínu en þau voru aldrei par aftur. Eftir að hún dó þá sá hann um jarðarförina hennar og lét senda sex rauðar rósir til hennar þrisvar sinnum í viku í meira en tuttugu ár eftir lát hennar. === Arthur Miller === Marilyn giftist [[Arthur Miller]] þann 29. júní árið 1956 sem hún hafði kynnst árið 1950. Eftir brúðkauðið fóru hinu nýgiftu hjón í ferð til [[London]] og heimsóttu vinafólk sitt [[Laurence Olivier]] og [[Vivien Leigh]] þar sem breskir fjölmiðlar urðu óðir í Marilyn. Brúðkaup þeirra var mjög hefðbundið [[Gyðingdómur|gyðingabrúðkauð]] en Marilyn sem hafði áður verið [[Kristni|kristin]] og skipti um trú fyrir hann. Því hefur verið haldið fram að hún hafi verið í sambandi með [[Tony Curtis]] þegar hún fór aftur til Bandaríkjanna og tók upp ''[[Some Like it Hot]]''. Curtis hélt því seinna fram að fóstrið sem Marilyn missti þá hafði verið hans en ekki Millers. Þau skildu þann 24. janúar árið 1961 og hann var kvæntur á ný stuttu seinna. === Kennedy-bræðurnir === Þann 19. maí árið 1962 söng Marilyn afmælissönginn fyrir [[John F. Kennedy]] í beinni sjónvarpsútsendingu í [[New York-borg|New York]]. Fatahönnuðurinnn [[Jean Louis]] hannaði kjól sérstaklega fyrir hana sem var seinna seldur á uppboði árið 1999 fyrir rúmar 1,26 milljónir bandaríkjadala.<ref>{{cite web |url=http://www.cnn.com/STYLE/9910/28/monroe.auction.01/ |title=Geymd eintak |access-date=2007-02-06 |archive-date=2007-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070206174811/http://www.cnn.com/STYLE/9910/28/monroe.auction.01/ }}</ref> Margir hafa haldið því fram að Marilyn hafi átt í sambandi við [[John F. Kennedy]] og [[Robert F. Kennedy]] sem voru báðir giftir. Sumir hafa jafnvel sagt að Kennedy bræðurnir hafi myrt Marilyn með því að dæla í hana lyfjum. Sú kenning var aldrei tekin alvarlega af lögreglunni enda fundust engin sönnunargögn sem studdu hana. Robert Kennedy var engu að síður í Kaliforníu daginn sem Marilyn dó 4. ágúst árið 1962. == Kvikmyndir == {| class="wikitable" |- ! Ár ! Nafn ! Hlutverk ! Leikstjóri |- | 1947 |''[[Hættulegur aldur]]'' (''Dangerous Years'') | Evie | [[Arthur Pierson]] |- | rowspan="2" | 1948 | ''[[Sumar í sveit]]'' (''Scudda Hoo! Scudda Hay!'') | Betty (ónefnd) | [[Hugh Herbert]] |- | ''[[Dansadrottningin]]'' (''Ladies of the Chorus'') | Peggy Martin | [[Phil Karlson]] |- | 1949 | ''[[Gimsteinarnir]]'' (''Love Happy'') | Kúnni Grunions | [[David Miller]] |- | rowspan="5" | 1950 | ''[[Allt á ferð og flugi]]'' (''A Ticket to Tomahawk'') | Clara (ónefnd) | [[Richard Sale]] |- | ''[[Sleginn út]]'' (''Right Cross'') | Dusky Ledoux (ónefnd) | [[John Sturges]] |- | ''[[The Fireball]]'' | Polly | [[Tay Garnett]] |- | ''[[Undirheimar stórborgarinnar]]'' (''The Asphalt Jungle'') | Angela Phinlay | [[John Huston]] |- | ''[[Allt um Evu]]'' (''All About Eve'') | Miss Claudia Caswell | [[Joseph L. Mankiewicz]] |- | rowspan="4" | 1951 | ''[[Ástarhreiðrið]]'' (''Love Nest'') | Roberta Stevens | [[Joseph M. Newman]] |- | ''[[Let's Make It Legal]]'' | Joyce Mannering | [[Richard Sale]] |- | ''[[Home Town Story]]'' | Iris Martin | [[Arthur Pierson]] |- | ''[[As Young as You Feel]]'' | Harriet | [[Harman Jones]] |- | rowspan="5" | 1952 | ''[[O. Henry's Full House]]'' | Streetwalker | [[Henry Koster]] |- | ''[[Yngingarlyfið]]'' (''Monkey Business'') | Lois Laurel | [[Howard Hawks]] |- | ''[[Árekstur að nóttu]]'' (''Clash by Night'') | Peggy | [[Fritz Lang]] |- | ''[[Við erum ekki gift]]'' (''We're Not Married'') | Anabel Norris | [[Edmund Goulding]] |- | ''[[Sálsjúka barnfóstran]]'' (''Don't Bother to Knock'') | Nell Forbes | [[Roy Ward Baker|Roy Baker]] |- | rowspan="3" | 1953 | ''[[Niagara (kvikmynd)|Niagara]]'' | Rose Loomis | [[Henry Hathaway]] |- | ''[[Litfríð og ljóshærð]]'' (''Gentlemen Prefer Blondes'') | Lorelei Lee | [[Howard Hawks]] |- | ''[[Að krækja sér í ríkan mann]]'' (''How to Marry a Millionaire'') | Pola Debevoise | [[Jean Negulesco]] |- | rowspan="2" | 1954 | ''[[Örlagafljótið]]'' (''River of No Return'') | Kay Weston | [[Otto Preminger]] |- | ''[[Líf og fjör í bransanum]]'' (''There's No Business Like Show Business'') | Vicky | [[Walter Lang]] |- | 1955 | ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]'' (''The Seven Year Itch'') | Stúlkan | [[Billy Wilder]] |- | 1956 | ''[[Bus Stop]]'' | Chérie | [[Joshua Logan]] |- | 1957 |''[[Prinsinn og dansmærin]]'' (''The Prince and the Showgirl'') | Elsie Marina | [[Laurence Olivier]] |- | 1959 | ''[[Enginn er fullkominn]]'' (''Some Like It Hot'') | Sugar Kane Kowalczyk | [[Billy Wilder]] |- | 1960 | ''[[Við skulum elskast]]'' (''Let's Make Love'') | Amanda Dell | [[George Cukor]] |- | 1961 | ''[[Gallagripir]]'' (''The Misfits'') | Roslyn Taber | [[John Huston]] |- | 1962 | ''[[Something's Got to Give]]'' (ókláruð) | Ellen Wagstaff Arden | [[George Cukor]] |} == Í dægurmenningu == Marilyn er átrúnaðargoð margra enn í dag og er oft haft eftir henni í auglýsingum, kvikmyndum og tísku. Margar leikkonur þar á meðal [[Anna Faris]] hafa endurleikið atriði Marilynar í ''[[The Seven Year Itch]]'' og margar stórstjörnur sérstaklega [[Madonna]] hafa farið í myndartökur og stillt sér upp eins og Marilyn hafði gert áður. Margar ævisögur hafa verið skrifaðar um Marilyn sem hafa orðið metsölubækur út um allan heim. Margir frægir söngvarar þar á meðal [[Lady Gaga]] og [[Jon Bon Jovi]] hafa sungið um Marilyn og nokkrar óperur hafa verið skrifaðar um hana. Marilyn er oft mjög vinsæl á meðal eftirherma og það eru oft margar „Marilynar“ á [[Gleðiganga|gleðigöngum]]. == Heimildir == Greinin er að hluta til þýdd frá [[:en:Marilyn Monroe|ensku útgáfunni]] en það er einnig búið að bæta við ákveðnum atburðum frá lífi Marilynar. {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Monroe, Marilyn}} {{fd|1926|1962}} [[Flokkur:Bandarískir leikarar]] o18sqiqch1otgrzvabby7u61b08uw8y 1961063 1961047 2026-04-24T14:23:18Z Berserkur 10188 málfar 1961063 wikitext text/x-wiki {{Hreingerning|heimildir}} {{Persóna | nafn = Marilyn Monroe | mynd = Monroecirca1953.jpg | mynd_texti = Monroe árið 1953 | fæðingarnafn = Norma Jeane Mortenson | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1926|6|1}} | fæðingarstaður = [[Los Angeles]], [[Kalifornía]], [[Bandaríkin|BNA]] | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1962|8|5|1926|6|1}} | dánarstaður = Los Angeles, Kalifornía, BNA | dánarorsök = Ofskammtur verkjalyfja | gröf = | önnur_nöfn = Norma Jeane Baker | starf = {{Hlist|Leikari|fyrirsæta|söngvari}} | ár = 1945–1962 | maki = {{Plainlist| * {{g|James Dougherty<br />|1942|1946}} * {{g|[[Joe DiMaggio]]<br />|1954|1955}} * {{g|[[Arthur Miller]]<br />|1956|1961}} }} | vefsíða = {{URL|marilynmonroe.com}} | undirskrift = Marilyn Monroe Signature.svg }} '''Marilyn Monroe''' (fædd '''Norma Jeane Mortenson'''; 1. júní 1926 – 5. ágúst 1962) var [[Bandaríkin|bandarísk]] leikkona.<ref>Dánartilkynning hennar, ''[[Variety]]'', 8. ágúst, 1962, bls. 63.</ref> Sviðsframkoma hennar, [[fegurð]] og dularfullur dauðdagi gerði hana að eftirminnilegu [[kyntákn]]i og síðar [[Dægurmenning|popp]]-tákni. Hún hóf feril sinn sem fyrirsæta eftir að eiginmaður hennar gegndi herskyld. Hún fékk samning við kvikmyndaver árið 1946. Í fyrstu fékk Monroe aðeins örsmá hlutverk í nokkrum kvikmyndum en varð fræg eftir að hún lék í myndum eins og ''[[The Asphalt Jungle]]'' og ''[[All About Eve]]''. Árið 1953 var hún orðin stjarna í [[Hollywood]], fræg fyrir að leika „heimsku ljóskuna“ í bíómyndum, hlutverk sem hún festist í. Hún var tilnefnd til nokkurra verðlauna, þar á meðal [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]] fyrir ''[[Some Like it Hot]]'' árið 1959 og fékk tilnefningu fyrir myndina ''[[Bus Stop]]'' frá árinu 1956. Síðustu ár ævi sinnar glímdi hún við veikindi og vandamál í einkalífi og varð fræg fyrir að vera sérstaklega erfið að vinna með. Þegar hún dó, árið 1961, aðeins 36 ára, eftir að taka of stórann skammt af sterkum [[verkjalyf]]jum, fór fólk að geta sér til um hvort hún hefði verið myrt. Meðal annars hefur því verið fleygt fram að [[Kennedy-fjölskyldan]] hafi átt þátt í dauða hennar en ekkert hefur sannast um það. Árið 1999 var hún valin sjötta stærsta kvenstjarna allra tíma af [[Kvikmyndastofnun Bandaríkjanna]].<ref>Hall, Susan G.(2006). American Icons: An Encyclopedia of the People, Places, and Things that Have Shaped Our Culture. Greenwood Publishing Grop. bls. 468</ref> == Ævisaga == === Æska og uppruni === Þótt Marilyn yrði um síðir ein frægasta konan í kvikmyndaheiminum, voru æska og uppvaxtarár hennar fábrotin. Hún fæddist á fæðingardeild héraðssjúkrahússins í [[Los Angeles]] þann 1. júní árið 1926<ref>Churchwell, pp. 150-151</ref> og hlaut nafnið Norma Jeane Mortensen, en sleppti oftast seinna e-inu í Jeane. Amma hennar, Della Monroe Grainger, breytti nafni hennar síðar í Norma Jeane Baker. Norma var þriðja barn Gladys Pearl Baker (fædd Monroe).<ref>Riese and Hitchens, bls. 33</ref> Á fæðingarvottorði Normu stendur að faðir hennar hafi verið [[Noregur|Norðmaðurinn]] Martin Edward Mortenson, sem hafði verið giftur Gladys en þau höfðu skilið að borði og sæng áður en Gladys varð ólétt að Normu. Gladys tókst ekki að sannfæra móður sína um að taka barnið að sér og kom því þess vegna til Wayne og Idu Bolender frá [[Hawthorne (Kaliforníu)|Hawthorne]], þar sem Norma bjó þar til hún var sjö ára gömul. Bolender-hjónin voru mjög trúuð og drýgðu litlar tekjur sínar með því að vera fósturforeldrar. Í sjálfsævisögu sinni, (e. ''My Story''), segist Marilyn hafa haldið að Ida og Wayne væru blóðforeldrar sínir, þar til Ida sagði henni, frekar illkvittnislega, að svo væri ekki. Eftir dauða Marilyn hélt Ida því fram að þau Wayne hefðu hugleitt að ættleiða hana, en til þess hefðu þau þurft samþykki Gladys. Gladys heimsótti Normu Jeane á hverjum sunnudegi samkvæmt ævisögunni en kyssti hana aldrei eða faðmaði að sér, Marilyn sagði að hún brosti ekki einu sinni. Dag einn tilkynnti Gladys Normu að hún hefði keypt handa þeim húsnæði og tók hana til sín. Nokkrum mánuðum síðar fékk Gladys taugaáfall og var flutt með valdi á geðsjúkrahús. Marilyn rifjar það upp að Gladys hafi „öskrað og hlegið“ þar til hún var flutt á brott. Vinkona Gladys, Grace McKee, tók Normu þá að sér en 1935, þegar Norma var níu ára, giftist Grace manni að nafni Goddard og sendi þá Normu á fósturheimili. Næstu árin flakkaði hún á milli [[Fósturbarn|fósturheimila]], sumir segja að hún hafi átt viðkomu á 12 ólíkum heimilum og hafi verið misnotuð og vanrækt. Hins vegar eru engar sannanir fyrir því að hún hafi búið á svo mörgum stofnunum og við svo bág kjör og má vera að hún alla tíð ýkt þau atvik sem settu mark sitt á æsku hennar. Í september 1941 fór Norma Jean aftur til Goddard-fjölskyldunnar og kynntist þar syni nágrannans, James Dougherty. Goddard-fjölskyldan var á leiðinni að flytja á austurströnd Bandaríkjanna og vildu ekki taka Normu Jean með. Þau töldu því Normu og James á að ganga í hjónaband svo að Norma þyrfti ekki að fara á fósturheimili að nýju, því hana skorti tvö ár upp á sjálfræðisaldur. Þau giftust 19. júní 1942 og var Norma Jean rétt orðin 16 ára en James var 21 árs. === Faðerni === Enn er óvíst hver var raunverulegur faðir Marilyn var en flestir telja þó að það hafi veri Martin E. Mortensen. Gladys giftist honum þann 11. október árið 1924, tveimur árum áður en Norma fæddist. Þau skildu að borði og sæng eftir aðeins sex mánaða hjónaband en Gladys sótti ekki um lögskilnað fyrr en ári eftir fæðingu barnsins og gekk skilnaðurinn í gildi 15. október 1928. Ævisöguritarinn Donald H. Wolfe skrifar í bók sinni ''The Last Days of Marilyn Monroe'' að Norma hafi sjálf trúað því að Charles Stanley Gifford, sölumaður hjá RKO Pictures, myndverið þar sem Gladys vann, hafi verið faðir hennar. Á fæðingavottorðið hennar segir að Mortensen sé faðirinn þótt þau væru þá skilin að borði og sæng. Í viðtali sagði James Dougherty, fyrsti eiginmaður Marilyn, að hún hafi í raun og veru trúað að Gifford væri faðir hennar. == Frægðin == [[Mynd:MarilynMonroe - YankArmyWeekly.jpg|thumb|right|250px|Myndin af Marilyn sem fór í tímaritið ''Yank'']] === Fyrirsætuferill === Andlit Marilyn Monroe skóp henni vissulega örlög og allt til þessa dags hefur fólk áhuga á lífi hennar og dauða. James Dougherty, eiginmaður hennar, var í flutningasveitum [[Bandaríkjaher|bandaríska hersins]] í [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimstyrjöldinni]] og á meðan fór hin unga Norma Jean að vinna í hergagnaverksmiðju. Þar tók ljósmyndarinn David Conover mynd af henni sem var birt með grein í hermannablaðinu ''Yank''. Hann sá strax möguleika hennar sem fyrirsætu og hún skrifaði undir samning við umboðsskrifstofuna The Blue Book Modelling. Norma Jean varð ein af vinsælustu Blue Book-fyrirsætunum og myndir af henni birtust á forsíðum margra blaða. Eiginmaður hennar vissi ekki af þessu nýja starfi konu sinnar fyrr en hann sá skipsfélaga sinn dást af mynd af Normu í tímariti. Dougherty skrifaði þá fjölmörg bréf til konunnar sinnar og sagði henni að hún yrði að hætta fyrirsætustörfum þegar hann sneri heim. Hún ákvað þá að skilja við hann og lét verða af því þegar hann sneri heim árið 1946. === Upphaf leikferils === Velgengi Marilyn sem fyrirsæta varð til þess að [[Ben Lyon]], yfirmaður hjá [[20th Century Fox]], kom henni á blað hjá myndverinu og undirbjó prufutökur. Hann var hrifinn af útkomunni og kallaði hana „næstu Jean Harlow“. Hún skrifaði undir hefðbundinn sex mánaða samning með byrjunarlaun upp á 125 [[bandaríkjadalur|bandaríkjadali]] á viku. Lyon stakk upp á að breyta nafni hennar úr Norma í eitthvað sem hentaði leikkonu betur. Þeim datt í hug nafnið „Carole Lind“ en Lyon fannst það ekki henta heldur. Eina helgi bauð hann henni með sér heim til sín þar sem þau fundu henni nýtt nafn. Norma dýrkaði leikkonuna [[Jean Harlow]] og ákvað að nota eftirnafn móður sinnar (Monroe) eins og Harlow. Lyon fannst þó hvorki Jean Monroe né Norma Monroe virka. Hann stakk upp á Marilyn af því að honum fannst Norma minna á leikkonuna Marilyn Miller og árið 1946 „fæddist“ Marilyn Monroe. Marilyn lék mjög lítið á fyrsta samningstímabili sínu hjá Fox, heldur lærði hún um hár, [[snyrtivörur]], búninga, leik og lýsingu. Hún lét lita hár sitt ljóst og klippti það stutt. Sögusagnir hafa lengi gengið um að hún hafi einnig farið í fegrunaraðgerð. Þegar samningur hennar rann út ákváðu starfsmenn hjá Fox að endurnýja hann og á næstu sex mánuðum kom hún fram í litlum hlutverkum í tveimur myndum; ''Scudda Hoo! Scudda Hay!'' og ''Dangereous Years'' (báðar frumsýndaar árið 1947). En kvikmyndirnar féllu ekki í góðan farveg í kvikmyndahúsum og því ákvað Fox að semja ekki við Marilyn í þriðja sinn. Hún henti sér að fullu inn í fyrirsætustarfið að nýju en gaf ekki kvikmyndaferilinn upp á bátinn. Í millitíðinni sat hún oft fyrir nakin á meðan hún leitaði að kvikmyndahlutverkum. Árið 1947 var hún valin hin fyrsta „Miss California Artichoke Queen“ á hinu árlega ætiþistillshátíðinni í [[Castroville]]. Árið 1948 skrifaði Marilyn undir sex mánaða samning við [[Columbia Pictures]]. Þar kynntist hún [[Natasha Lytess]] aðal-leikþjálfanum hjá myndverinu á þeim tíma. Hún vann með Marilyn um nokkurra ára skeið. Marilyn hlaut aðalhlutverkið í söngleikjamyndinni ''Ladies of the Chorus'' það sama ár. Gagnrýnendur voru hrifnir af leik Marilyn en myndin var ekki vinsæl í kvikmyndahúsum. Hún fékk aukahlutverk í myndinni ''[[Love Happy]]'' árið 1949 og vakti aðdáun framleiðenda myndarinnar. Þeir sendu hana til New York til þess að taka þátt í auglýsingaferð fyrir myndina. Á þessum tíma hitti hún Johnny Hyde, einn af helstu umboðsmönnunum í Hollywood. Hann útvegaði henni áheyrnarprufu hjá leikstjóranum [[John Huston]] sem lét hana hafa hlutverk í myndinni ''[[The Asphalt Jungle]]'' þar sem hún lék unga hjákonu glæpamanns. Gagnrýnendum fannst leikur hennar frábær og hún var stuttu seinna kominn með annað hlutverk sem frú Caswell í ''[[All About Eve]]''. Hyde útvegaði henni líka nýjan samning við Fox til sjö ára, skömmu áður en hann lést árið 1950. Marilyn skráði sig í [[Kaliforníuháskóli í Los Angeles|UCLA]] árið 1951 og stundaði þar nám í bókmenntum og listum en hélt þó áfram að leika í nokkrum kvikmyndum inn á milli. === Upprennandi stjarna === Árið 1952 kom upp hneyksli þegar ein af myndunum af Marilyn þar sem hún hafði setið fyrir nakin var birt í dagatali. Fjölmiðlar veltu því fyrir sér hver konan í einni mynd var og nafn Marilyn kom oft upp. Forstjórar Fox veltu því fyrir sér hvað þeir ættu að gera og Marilyn stakk upp á því að segja sannleikann að þetta væri í raun og veru hún en láta fólk vita að það hafi verið það eina sem hún gat gert fyrir peninga á þeim tíma. Almenningur fann til með Marilyn og hneykslið gerði hana bara vinsælli. [[Mynd:Marilyn Monroe and Keith Andes in Clash by Night trailer.jpg|thumb|left|Marilyn Monroe og Keith Andes í myndinni ''Clash by Night'' árið 1952]] Hún komst á forsíðu tímaritsins ''Life'' árið 1952 þar sem hún var umtöluð í [[Hollywood]]. Í maí hið sama ár komst hún á forsíðu ''True Experiences'' þar sem sögur barnæsku hennar voru ræddar og Marilyn var auglýst sem [[Öskubuska]]. Einkalíf hennar varð einnig aðaltal Hollywood og fólk velti því fyrir sér hvort hún ætti í sambandi við [[hafnabolti|hafnabolta]]-leikmanninn [[Joe DiMaggio]]. ==== Velgengni sem leikkona ==== Í júní 1952 kom út kvikmyndin ''[[Clash by Night]]'' þar sem Marilyn lék eitt af aðalhlutverkunum. Myndin varð mjög vinsæl á meðal áhorfenda og gagnrýnendur voru enn á ný heillaðir upp úr skónum af leik Monroe. Marilyn sem hafði verið vinsæl á meðal fjölmiðla síðustu mánuði vakti áhuga margra sem vildi sjá leikkonuna leika. Marilyn lék einnig í tveimur öðrum kvikmyndum sem fóru í kvikmyndahús í júlí það ár. Hið fyrra var ''[[We're Not Married]]'', gamanmynd þar sem Marilyn lék keppanda í fegurðarkeppni en hin seinni var dramamyndin ''[[Don't Bother to Knock]]'' þar sem hún lék aðalhlutverkið. Hún lék barnapíu sem hótar að drepa barnið sem hún sér um. Myndin fékk slæma dóma og gagnrýnendum fannst hún langdregin og melódramatísk. Í september kom svo út myndin ''[[Monkey Business]]'' þar sem Marilyn lék eitt af aðalhlutverkunum ásamt stórstjörnunum [[Cary Grant]] og [[Ginger Rogers]]. Marilyn var með eitt lítið atriði í myndinni ''[[O. Henry's Full House]]'' en hún var samt auglýst sem ein af aðalleikurunum. ==== ''Niagara'' ==== Daryl F. Zanuck, bandarískur framleiðandi, hafði séð Marilyn og fannst hún vera tilvalin til þess að leika í nýrri ''femme fatale'' mynd sem hét ''[[Niagara (kvikmynd)|Niagara]]'' sem fjallaði um konu sem langaði að drepa eiginmann sinn. Á meðan á tökum stóð kom í ljós að Marilyn var með mikinn sviðsskrekk og leikstjórinn reddaði henni þjálfa sem róaði hana klukkutímum saman fyrir hvert atriði. Þó að leikur Marilynar hafi fengið góða gagnrýni þá þótti framkoma hennar á frumsýningu myndarinnar barnaleg og dónaleg. Blaðadálkur Louellu Parsons talaði um slæma hegðun hennar og hún sagði að [[Joan Crawford]] hefði rætt dónaskapinn hennar opinberlega og að hún væri óviðeigandi sem leikkona og kona almennt. Marilyn klæddi sig oft í glannalega kjóla og hún birtist líka á forsíðu fyrsta tölublaðs ''[[Playboy]]'' þar sem myndir af henni voru birtar þar á meðal nokkrar af henni allsberi. === Velgengni í kvikmyndum === ==== ''Gentlemen Prefer Blondes'' ==== [[Mynd:Marilyn Monroe in Gentlemen Prefer Blondes trailer.jpg|thumb|right|240px|Marilyn að flytja lagið „Diamonds Are a Girl's Best Friend“ í myndinni ''[[Gentlemen Prefer Blondes]]'']] Næsta mynd hennar á eftir Niagara var ''[[Gentlemen Prefer Blondes]]'' árið 1953 þar sem hún lék aðalhlutverkið ásamt [[Jane Russell]]. Hún lék Lorelei Lee, ljóshærða dansmær í von um að verða rík, hlutverk sem krafðist þess af henni að leika, dansa og syngja. Marilyn og aukaleikkona hennar urðu góðar vinkonur og Jane lýsti henni seinna sem feiminni og mikið gáfaðri en fjölmiðlar héldu fram. Hún vann oft lengur en hinir leikararnir og æfði danssporin sín klukkutímum saman. Leikstjórinn kvartaði samt undan því að hún mætti alltaf sein. Jane Russell tók eftir því að hún var oft mætt á réttum tíma en hún var með svo mikinn sviðsskrekk að hún læsti sig inni í skiptiklefanum sínum og reyndi að gera sig klára. Russell fór þá að fylgja Marilyn inn á sviðið til þess að hjálpa henni. Á frumsýningu myndarinnar settu Marilyn og Jane fótspor og handaför sín í steypuna fyrir utan kvikmyndahúsið eins og var hefð með stórar myndir í Hollywood. Gagnrýnendur gáfu henni góða dóma fyrir leik sinn og myndin varð mjög vinsæl og heildartekjurnar voru meira en tvisvar sinnum það sem kostaði að búa hana til. Útgáfa hennar af laginu „Diamonds Are a Girl's Best Friend“ er enn þá heimsfræg og margar söngkonur hafa flutt lagið, þar á meðal [[Kylie Minogue]]. [[Mynd:Gentlemen Prefer Blondes Movie Trailer Screenshot (16).jpg|thumb|left|Marilyn í ''[[Gentlemen Prefer Blondes]]'']] ==== Vandamál með staðalímyndina ==== Í byrjun 6. áratugs 20. aldar reyndi Marilyn stöðugt að losa við ímyndina hennar sem „heimska ljóskan“ sem fylgdi henni hvert sem hún fór. Í viðtalið við ''[[New York Times]]'' sagði hún frá hvernig hana langaði að þroskast sem leikkona með því að leika alvarlegri hlutverk. Natasha Lytess, leikþjálfinn hennar, reyndi að redda henni einhver hlutverk hjá leikstjórum sem hún þekkti en það vildi enginn ráða hana. Framleiðandi myndarinnar ''[[The Egyptian]]'', Darryl F. Zanuck, sem var gamall vinur hennar neitaði jafnvel að setja hana í prufu. Hún fékk hlutverk í myndinni ''[[River of No Return]]'' sem gerðist í villta vestrinu. Hún lék á móti sveitasöngvaranum [[Robert Mitchum]] sem þurfti að vera sáttasemjari á milli hennar og leikstjórans [[Otto Preminger]] sem rifust út í eitt. Hann kvartaði undan því að Marilyn reyndi of mikið á leikþjálfann sinn sem hún hlustaði meira á en hann. Á endanum töluðu þau ekki við hvort annað sem gerði það næstum því ómögulegt að halda áfram tökum. Haustið 1953 fékk hún hlutverk á móti [[Frank Sinatra]] í myndinni ''[[The Girl in Pink Tights]]'' sem hún var rekin frá út af því að hún mætti sjaldan á vinnustaðinn. Marilyn giftist Joe DiMaggio í janúar 1954 í [[San Francisco]]. Þau fóru í brúðkaupsferð til [[Japan]] stuttu eftir það. DiMaggio eyddi miklum tíma að vinna í Japan að spila hafnabolta svo að Marilyn flaug til [[Kóreuskagi|Kóreu]] og skemmti yfir 13.000 bandarískum hermönnum. Marilyn sagði í viðtali að sú reynsla hafi hjálpað henni að sigra sviðshrollinn hennar. Þegar hún kom aftur til Hollywood í mars 1954 þá fór hún aftur til Fox og fékk hlutverk í söngleiknum ''[[There's No Business Like Show Business]]''. Myndin var óvinsæl og fékk hræðilega dóma. Leikur Marilyn var rakkaður niður af gagnrýnendum og flutningur hennar á lögunum var sagður hlægilegur. Monroe sagði í viðtali að henni hafði leiðst á meðan að tökum stóð enda hafði hún aðeins gert myndina út af því að forstjórar Fox sögðu að það væri eina leiðin fyrir hana að fá aðalhlutverkið í ''[[The Seven Year Itch]]''. ==== ''The Seven Year Itch'' ==== Í september 1954 tók Marilyn upp myndina ''[[The Seven Year Itch]]'' sem var byggð á vinsælu [[Broadway]] leikriti. Eitt af atriðunum sem hún tók upp var skotið fyrir utan neðanjarðarlestarstöð í New York þar sem stór múgur af fólki fylgdist með. Í atriðinu stóð Marilyn fyrir ofan grindur á lestarstöðinni á meðan lestin keyrði fram hjá og vindurinn skaut upp pilsinu hennar. Fólk mætti með myndavélar og atriðið varð frægasti sena myndarinnar. Einn af þeim sem voru í áhorfendunum var Joe DiMaggio, eiginmaður hennar, sem var brjálaður yfir kringumstæðunum. Þegar tökum lauk sótti DiMaggio um skilnað og þau reyndu bæði að forðast fjölmiðla í lengri tíma eftir það. Monroe hafði verið boðin mörg hlutverk en hún neitaði þeim af því að henni fannst þau of lítil og hún fór þá frá Hollywood í nokkurn tíma. === Upprennandi stórstjarna === [[Milton Greene]] var frægur ljósmyndari í Hollywood sem tók margar frægar myndir af Marilyn á ferli sínum. Þau urðu mjög góðir vinir og hún lét hann vita af skapraunum hennar vegna lágra launa hjá Fox og lélegum hlutverkum sem henni var boðið. Hún hafði fengi 18.000 bandaríkjadali fyrir ''Gentlemen Prefer Blondes'' en [[Jane Russell]] var borgað meira en 100.000 dali. Hún hélt því fram að hún gæti fengið mikið hærra kaup ef hún færi í burtu frá myndverinu. Milton hætti störfum árið 1954 og veðsetti húsið sitt til þess að hjálpa henni og leyfði henni að búa hjá fjölskyldu sinni á meðan þau reyndu að finna nýja stefnu fyrir ferillinn hennar. ==== Leikþjálfun og ný ást ==== Monroe hitti nýjan leikþjálfa það ár sem hét [[Constance Collier]] og hjálpaði henni töluvert. Collier benti Marilyn á það að hún væri með alla réttu hæfileikana til þess að leika í kvikmyndum en ekki á sviði. Collier gat ekki aðstoðað Marilyn lengi þó út af því að hún dó stuttu eftir að þær byrjuðu að vinna saman. Marilyn leitaði þá til [[Lee Strasberg]] sem var frægur leikþjálfi og hafði unnið með mörgum öðrum leikurum áður. Í maí 1955 hóf hún samband með hún leikritahöfundinum [[Arthur Miller]] sem hún kynntist í New York og hann bauð henni svo út að borða stuttu seinna. Joe DiMaggio, fyrrverandi eiginmaður hennar, vildi þá byrja aftur með henni og fylgdi henni á frumsýningu myndarinnar ''[[The Seven Year Itch]]''. Hann hélt líka upp á afmæli hennar með því að halda stórt afmælisteiti en hún stormaði út eftir stórt rifrildi í miðri veislunni. Þau héldu sig í burtu frá hvort öðru í lengri tíma eftir það. Á meðan hún lærði hjá [[Actors Studio]] í New York þá fann hún það út að sviðsskrekkur var stærsta vandamálið hennar sem hún átti mjög erfitt með að vinna bug á. Hún sat alltaf aftast í tímunum til þess að forðast athygli. Hún og vinkona sín í bekknum [[Maureen Stapleton]] léku út byrjunaratriðið frá leikritinu [[Anna Christie]] sem Marilyn átti erfitt með. Hún mundi aldrei línurnar sínar í æfingum fyrr en hún sýndi fyrir framan hina nemendurna þegar allt gekk vel. Allir í herberginu klöppuðu á endanum og Marilyn þótti frábær. Strasberg sagði seinna að af öllum nemendum hans hafi aðeins tveir staðið upp úr, sá fyrri var [[Marlon Brando]] og sú seinni var Marilyn Monroe. ==== Endurkoma til Fox ==== Þegar ''The Seven Year Itch'' kom út og varð mjög vinsæl þá ákváðu forstjórar Fox að fara aftur í viðræður við Marilyn og draga upp hugsanlegan samning. Marilyn skrifaði undir samning á gamlársdag 1955 til sjö ára. Hún átti að gera fjórar myndir á næstu árum og fyrirtækið sem Marilyn hafði stofnað stuttu fyrir það ([[Marilyn Monroe Productions]]) myndi fá 100.000 bandaríkjadali fyrir hverja mynd og prósentu af ágóðanum fyrir sig. Marilyn myndi líka fá að vinna fyrir önnur myndver og hún var með rétt til þess að neita að leika í mynd sem hana langaði ekki að leika í. ==== ''Bus Stop'' ==== ''[[Bus Stop]]'' var fyrsta myndin sem Marilyn lék í undir nýja samningnum hennar hjá Fox. Monroe lék Chérie sem var fátæk kráarsöngkona og varð ástfangin af kúreka. Leikur Marilyn þótti góður og gagnrýnandi hjá ''[[New York Times]]'' skrifaði að Marilyn hafði loksins reynst vera leikkona. Leikstjóri myndarinnar [[Joshua Logan]] sagði að Marilyn hafi komið honum á óvart og verið algjör stórstjarna á meðan á tökum stóð. Logan stakk upp á því að Marilyn ætti að vera tilnefnd til [[Óskarsverðlaunin|Óskars]] fyrir hlutverk sitt en það gerðist ekki. Hún var samt tilnefnd til [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]]. Á þeim tíma komst það í fjölmiðla að Marilyn átti í sambandi við [[Arthur Miller]] og þau voru of kölluð „séníið og stundaglasið“ í blöðunum. Monroe var oft hvött af fólki hjá Fox að fara frá Miller út af því að stjórnvöld yfirheyrðu hann út í eitt út af stjórnmálaskoðunum hans en hann var [[kommúnismi|kommúnisti]]. Þau giftust 29. júní 1956. ==== ''The Prince and the Showgirl'' ==== Þegar hún kláraði ''[[Bus Stop]]'' var Marilyn valin í aðalhlutverkið í myndinni ''[[The Prince and the Showgirl]]'' sem var leikstýrð af [[Laurence Olivier]] sem lék einnig aðalhlutverk. Olivier fannst Marilyn vera fyndin gamanleikkona sem þýddi að hún væri líka frábær leikkona að hans sögn. Olivier var ekki hrifinn af leikþjálfa Marilyn og á meðan tökum stóð í [[England]]i fannst hann hún reyna of mikið á hana. Olivier sagði seinna að Marilyn hafi verið „yndisleg“. Leikur Marilyn fékk fagnaðaróp gagnrýnenda sérstaklega í Evrópu þar sem hún vann ítölsku verðlaunin [[David di Donatello]] sem er ítalska útgáfan af óskarnum. Hún fékk líka tilnefningu til [[BAFTA]] verðlaunanna árið 1957. === Seinni myndir === Ár leið þangað til að hún fór að leika á ný en hún eyddi því ári með eiginmanni sínu. Þau eyddu frítíma sínum á [[Long Island]] og hún varð ólétt og missti [[Fóstur|fóstrið]] snemma. ==== ''Some Like it Hot'' ==== Eftir að Miller hvatti hana að snúa til baka til Hollywood ákvað Marilyn að taka við hlutverki í myndinni ''[[Some Like it Hot]]''. Gamanmyndin var leikstýrð af [[Billy Wilder]] sem valdi hana í hlutverk „Sugar Cane“ á móti stórleikurunum [[Tony Curtis]] og [[Jack Lemmon]]. Monroe var sérstaklega erfið við tökurnar á myndinni af því að hún neitaði að hlusta á það sem leikstjórinn sagði og heimtaði að alls konar atriði yrðu endurtekin þangað til hún var sátt. Marilyn varð góð vinkona Jack Lemmons og þau töluðu oft lengi saman eftir tökur en henni líkaði illa við Tony Curtis sem hafði lýst ástaratriðinu þeirra með því að segja að það hafi verið eins og að kyssa [[Adolf Hitler|Hitler]]. Monroe komst að því að hún var ólétt á meðan að tökum stóð í október 1958 en missti fóstur aftur í desember. Myndin þótti vel heppnuð og var tilnefnd til sex óskarsverðlauna og varð sígild undireins. Marilyn fékk [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]] verðlaun fyrir leik sinn sen Sugar Cane en allar stjörnur myndarinnar urðu mjög vinsælar á meðal áhorfenda eftir að hún gefinn út í kvikmyndahúsum. Billy Wilder sagði í viðtali að Marilyn hafi verið mjög þreytandi og að hefði þurft að kenna henni að mæta á réttum tíma. === Síðustu myndir === ==== ''Let's Make Love'' og ''The Misfits'' ==== [[Mynd:Marilyn Monroe in The Misfits trailer 2.jpg|thumb|right|Marilyn Monroe í ''[[The Misfits]]'']] Á meðan hún lék í ''[[Bus Stop]]'' var henni boðið hlutverk í nýrri mynd sem [[George Cukor]] ætlaði að leikstýra. Hún féllst á að leika í myndinni sem átti að heita ''[[Let's Make Love]]'' en hún heimtaði breytingar á handritinu sem eiginmaður hennar Arthur Miller skrifaði. [[Gregory Peck]] átti upprunalega að leika á móti Marilyn en hann hætti eftir að honum líkaði ekki nýja handritið. [[Yves Montand]] fékk endanlega hlutverkið eftir að leikarar á borð við [[Cary Grant]], [[Charlton Heston]] og [[Rock Hudson]] höfðu hafnað. Marilyn og Arthur urðu vinir Montands og tökum tókst vel þangað til Miller þurfti að fara til [[Evrópa|Evrópu]] í viðskiptaferð. Þá hóf Marilyn að mæta seint á ný og fór stundum heim í miðri töku. Þetta lagaðist þegar Montand talaði við Marilyn og lét hana horfast í augu við vandamálið. Myndin gekk illa í kvikmyndahúsum og fékk slæma dóma. Á þessum tíma versnaði heilsa Marilyn mikið og hún hóf að ganga til sálfræðings sem sagði í viðtali eftir að hún dó að hún hafi kvartað undan svefnleysi. Hún fór til margra lækna og náði sér í óhóflegt úrval af verkjalyfjum og svefntöflum. Samkvæmt sálfræðingnum var hún orðin fíkill árið 1959 og sama hvað hún reyndi gat hún ekki hætt að taka lyfin. Sálfræðingurinn reyndi að hjálpa henni að losna við fíknina með því að minnka magnið sem hún tók af lyfjum. Árið 1960 tók Marilyn að sér hlutverk Roslyn Tabor í myndinni ''[[The Misfits]]'' þar sem hún lék á móti [[Clark Gable]] og öðrum stórum Hollywood leikurum. Myndin var skrifuð af [[Arthur Miller]] og var byggð á smásögu um fráskilda konu og aldraðan kúreka í [[Nevada]] sem Miller hafði skrifað árið 1956. Monroe átti erfitt með að leika á meðan á tökum stóð enda var hún orðin háð töflunum sem hún var að taka og drakk [[áfengi]] í óhófi. Í ágúst 1960 þurfti að senda Marilyn á spítala þar sem hún sat inni í 10 daga. Fjölmiðlarnir héldu því fram að hún hefði verið nær dauða en þau vissu ekki af hverju hún var veik. Þegar hún fór aftur til Nevada og kláraði myndina var samband hennar og Millers mikið verra og þau rifust út í eitt. Margir af hinum leikurunum kvörtuðu einnig undan veikindum og Clark Gable var dáinn innan tíu daga eftir að tökum lauk og Marilyn var farin frá eiginmanni sínum. Gangrýnendum fannst myndin slæm þó að fólk hafi síðan hrósað leik Clarks og Marilyn miðað við kringumstæður og veikindi. ==== ''Something's Got to Give'' ==== Árið 1962 hóf Marilyn að leika í myndinni ''[[Something's Got To Give]]'' sem [[George Cukor]] leikstýrði. Þegar byrjað var að kvikmynda var Marilyn mjög veik með háan hita. Framleiðandi myndarinnar Henry Weinstein tók eftir því að hún leit hræðilega út á meðan að hún gerði sig klára fyrir næsta atriði hennar. Þann 19. maí það ár mætti hún í afmælisveislu [[John F. Kennedy]] þáverandi forseta Bandaríkjanna í New York. Mágur forsetans hafði stungið upp á því að hún myndi fara upp á sviðið og hún söng afmælissönginn fyrir hann sem var sýndur í beinni útsendingu út um öll Bandaríkin. Þegar Marilyn sneri aftur í vinnuna var hún strax rekin enda hafði hún aðeins mætt tólf sinnum en hún átti að hafa mætt 35 daga. Myndverið, Fox, kærði hana svo og forstöðumaður fyritækisins [[Peter Levathes]] gaf út yfirlýsingu kvartandi að stjörnur væru orðnar ofdekraðar og að fangarnir væru farnir að reka fangelsið í staðinn fyrir verðina. Eftir að hafa verið rekin fór Marilyn í margar myndatökur og viðtöl við tímarit eins og ''[[Cosmopolitan]]'', ''[[Vogue]]'' og ''[[Life]]''. Myndirnar sem hún tók fyrir ''Vogue'' voru mjög djarfar og hún var nakin á nokkrum þeirra. Viðtal hennar við ''Life'' varð hennar síðasta og hún ræddi samband sitt við aðdáendur sína og vandamál hennar við það að samsama sig við stjörnuna hennar og kyntákn hennar. Síðustu vikur lífi hennar eyddi hún með því að leita að nýjum hlutverkum í bíómyndum og umræður hófust um nýjan samning við Fox. Nýi samningurinn hennar var upp á eina milljón bandaríkjadali fyrir tvær myndir en Marilyn hélt áfram að fara í prufur fyrir margar myndir sem hún fékk ekki. [[Allan Whitey Snyder]], maðurinn sem hún eyddi miklum tíma með síðasta hluta lífs síns, lýsti hegðun Marylinar síðustu viku lífs hennar sem frábærri. „Hún leit aldrei betur út“ sagði hann og talaði um hversu glöð hún var að hafa snúið blaðinu við. == Dauðinn og afleiðingar == [[Mynd:Monroecrypt1.jpg|thumb|left|Gröfin hennar]] Lögreglan var kölluð á vettvang klukkan fjögur að morgni þann 5. ágúst árið 1962 eftir að ráðskona Marilyn hafði hringt á neyðarlínuna og tilkynnt hana látna. Lögreglumaðurinn kom að líki leikkonunnar þar sem hún lá nakin í rúminu sínu með höndina á símtólinu og fullt af lyfseðilsskyldum lyfjum á náttborðinu. Yfir tólf milligröm af sterkum lyfjum fundust í maganum á henni og læknirinn sagði að dánarorsök hennar hefði verið of stór skammtur af lyfjum í einu. Jarðarför hennar fór fram þann 8. ágúst í kirkjugarði í Kaliforníu. Stofnandi ''[[Playboy]]'', [[Hugh Hefner]] lét taka frá reitinn við hliðin á Marilyn fyrir sjálfan sig þar sem hann myndi láta grafa sig þegar hann myndi deyja. === Samsæriskenningar === Margar kenningar hafa komið upp síðan Marilyn dó um hvort hún hafi verið myrt. Margir trúa því að ráðskonan hafi drepið Marilyn en aðrir hafa gengið svo langt og haldið því fram að sjálfur [[forseti Bandaríkjanna]] hafi banað henni. <ref>Laurence Leamer (2002) The Kennedy Men</ref> Jack Clemmons, lögreglumaðurinn sem var fyrstur á vettvang trúði því að ráðskona Marilyn, Eunice Murray hafi átt eitthvað að gera við dauða hennar. Honum fannst það sérstakt að Murray hafði sett þvott í þvottavélina snemma um morguninn og þegar hann spurði hana var hún mjög taugaveikluð þegar hún talaði. Murray hélt því fram að hún hafði tekið eftir því að svefnherbergishurð Marilynar hafði verið læst um miðnætti nóttina áður og þegar hún bankaði á hurðina svaraði enginn. Þá hringdi hún í Dr. Engelberg sem var sálfræðingur Marilynar. Engelberg mætti á staðinn og bankaði á hurðina hjá Marilyn en ekkert svar barst svo að hann fór upp að glugganum hjá henni og sá hana liggja þar hreyfingarlausa. Hann braut gluggann og kom sér inn og fann út að hún var dáin. Murray beið þá í fjórar klukkustundir þangað til hún hringdi í lögregluna og í millitíðinni setti hún í þvottavélina. Krufningarskýrslan sýndi að Marilyn hafði gleypt að minnsta kosti 50 töflur í einu en það var ekkert vatn í krönunum í húsinu hennar. Einkenni taflanna sem hún hafði tekið vantaði alveg alls staðar og lík hennar leit út eins og hún hefði ekki tekið neinar pillur. Kennedy bræðurnir komu upp í máli Marilyn og það kom í ljós að síðasta símtal hennar var til forsetans. Samkvæmt vini hennar, Robert Slatzer, hafði Marilyn planað að halda blaðamannafund á mánudaginn eftir helgina til þess að ræða samband sitt við Kennedy bræðurna. Hún var líka búin að panta tíma með lögfræðingi sínum rétt fyrir blaðamannafundinn til þess að breyta erfðaskránni sinni. == Einkalíf == Marilyn var gift þrisvar sinnum, fyrst [[James Dougherty]], næst hafnaboltaspilaranum [[Joe DiMaggio]] og síðast [[Arthur Miller]]. Fólk hefur haldið því fram að Marilyn hafi verið viðhald bæði [[John F. Kennedy]] og [[Robert F. Kennedy]]. [[Marlon Brando]] hefur einnig haldið því fram að hafa haft ástarsamband með Marilyn í ákveðinn tíma. === James Dougherty === Marilyn giftist James Dougherty þann 19. júní árið 1942 þegar hún var aðeins sextán ára gömul. Dougherty sagði frá í bókinni sinni ''To Norma Jeane with Love, Jimmie'' að þau hafi verið ástfangin en hún þráði frægðina meira en hann og þráin hennar tældi hana í burtu. Árið 1953 skrifaði hann stutta grein fyrir blaðið ''Photoplay'' þar sem hann sagði frá að hann hefði ætlað að fara frá henni en hún hafði hótað að fyrirfara sér svo að hann ákvað að vera áfram hjá henni. Dougherty hélt því fram þangað til hann dó að hann hefði búið til karakterinn hennar Marilyn og að myndverin hefðu neytt hana til þess að skilja við hann. Það hefur þó komið fram að hann hefði skilið við hana eftir að hann kom til baka frá stríðinu út af því að hún neitaði að hætta fyrirsætustörfum. Dougherty var kvæntur á ný mánuðum eftir að hann skildi við Marilyn. === Joe DiMaggio === [[Mynd:Joe DiMaggio, Marilyn Monroe and Tstsuzo Inumaru.jpg|thumb|right|Marilyn Monroe og Joe DiMaggio í Japan í brúðkaupsferðinni þeirra]] Marilyn hitti [[Joe DiMaggio]] árið 1952 eftir að sameiginlegur vinur setti upp stefnumót. Þau giftust í janúar 1954 og fóru síðan í brúðkauðsferð til [[Tókýó]]. Á meðan þau voru þar var Marilyn beðin um að fljúga til Kóreu til þess að skemmta hermönnum þar sem hún skemmti í fjóra daga. Þegar þau sneru til baka til Bandaríkjanna fór hjónabandið strax í vaskinn. Þegar hún tók upp fræga pilsatriðið í ''[[The Seven Year Itch]]'' var Joe DiMaggio einn af mörgum áhorfendum og hann varð ofsareiður. Þau rifust mikið eftir það atriði og hún sótti um skilnað stuttu seinna eftir að hafa verið gift í minna en eitt ár. Stuttu seinna reyndu þau aftur að hefja samband og hann hélt afmælisveislu fyrir hana árið 1961 í húsinu sínu en þau voru aldrei par aftur. Eftir að hún dó þá sá hann um jarðarförina hennar og lét senda sex rauðar rósir til hennar þrisvar sinnum í viku í meira en tuttugu ár eftir lát hennar. === Arthur Miller === Marilyn giftist [[Arthur Miller]] þann 29. júní árið 1956 sem hún hafði kynnst árið 1950. Eftir brúðkaupið fóru hinu nýgiftu hjón í ferð til [[London]] og heimsóttu vinafólk sitt [[Laurence Olivier]] og [[Vivien Leigh]] þar sem breskir fjölmiðlar urðu óðir í Marilyn. Brúðkaup þeirra var mjög hefðbundið [[Gyðingdómur|gyðingabrúðkauð]] en Marilyn sem hafði áður verið [[Kristni|kristin]] og skipti um trú fyrir hann. Því hefur verið haldið fram að hún hafi verið í sambandi með [[Tony Curtis]] þegar hún fór aftur til Bandaríkjanna og tók upp ''[[Some Like it Hot]]''. Curtis hélt því seinna fram að fóstrið sem Marilyn missti þá hafði verið hans en ekki Millers. Þau skildu þann 24. janúar árið 1961 og hann var kvæntur á ný stuttu seinna. === Kennedy-bræðurnir === Þann 19. maí árið 1962 söng Marilyn afmælissönginn fyrir [[John F. Kennedy]] í beinni sjónvarpsútsendingu í [[New York-borg|New York]]. Fatahönnuðurinnn [[Jean Louis]] hannaði kjól sérstaklega fyrir hana sem var seinna seldur á uppboði árið 1999 fyrir rúmar 1,26 milljónir bandaríkjadala.<ref>{{cite web |url=http://www.cnn.com/STYLE/9910/28/monroe.auction.01/ |title=Geymd eintak |access-date=2007-02-06 |archive-date=2007-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070206174811/http://www.cnn.com/STYLE/9910/28/monroe.auction.01/ }}</ref> Margir hafa haldið því fram að Marilyn hafi átt í sambandi við [[John F. Kennedy]] og [[Robert F. Kennedy]] sem voru báðir giftir. Sumir hafa jafnvel sagt að Kennedy bræðurnir hafi myrt Marilyn með því að dæla í hana lyfjum. Sú kenning var aldrei tekin alvarlega af lögreglunni enda fundust engin sönnunargögn sem studdu hana. Robert Kennedy var engu að síður í Kaliforníu daginn sem Marilyn dó 4. ágúst árið 1962. == Kvikmyndir == {| class="wikitable" |- ! Ár ! Nafn ! Hlutverk ! Leikstjóri |- | 1947 |''[[Hættulegur aldur]]'' (''Dangerous Years'') | Evie | [[Arthur Pierson]] |- | rowspan="2" | 1948 | ''[[Sumar í sveit]]'' (''Scudda Hoo! Scudda Hay!'') | Betty (ónefnd) | [[Hugh Herbert]] |- | ''[[Dansadrottningin]]'' (''Ladies of the Chorus'') | Peggy Martin | [[Phil Karlson]] |- | 1949 | ''[[Gimsteinarnir]]'' (''Love Happy'') | Kúnni Grunions | [[David Miller]] |- | rowspan="5" | 1950 | ''[[Allt á ferð og flugi]]'' (''A Ticket to Tomahawk'') | Clara (ónefnd) | [[Richard Sale]] |- | ''[[Sleginn út]]'' (''Right Cross'') | Dusky Ledoux (ónefnd) | [[John Sturges]] |- | ''[[The Fireball]]'' | Polly | [[Tay Garnett]] |- | ''[[Undirheimar stórborgarinnar]]'' (''The Asphalt Jungle'') | Angela Phinlay | [[John Huston]] |- | ''[[Allt um Evu]]'' (''All About Eve'') | Miss Claudia Caswell | [[Joseph L. Mankiewicz]] |- | rowspan="4" | 1951 | ''[[Ástarhreiðrið]]'' (''Love Nest'') | Roberta Stevens | [[Joseph M. Newman]] |- | ''[[Let's Make It Legal]]'' | Joyce Mannering | [[Richard Sale]] |- | ''[[Home Town Story]]'' | Iris Martin | [[Arthur Pierson]] |- | ''[[As Young as You Feel]]'' | Harriet | [[Harman Jones]] |- | rowspan="5" | 1952 | ''[[O. Henry's Full House]]'' | Streetwalker | [[Henry Koster]] |- | ''[[Yngingarlyfið]]'' (''Monkey Business'') | Lois Laurel | [[Howard Hawks]] |- | ''[[Árekstur að nóttu]]'' (''Clash by Night'') | Peggy | [[Fritz Lang]] |- | ''[[Við erum ekki gift]]'' (''We're Not Married'') | Anabel Norris | [[Edmund Goulding]] |- | ''[[Sálsjúka barnfóstran]]'' (''Don't Bother to Knock'') | Nell Forbes | [[Roy Ward Baker|Roy Baker]] |- | rowspan="3" | 1953 | ''[[Niagara (kvikmynd)|Niagara]]'' | Rose Loomis | [[Henry Hathaway]] |- | ''[[Litfríð og ljóshærð]]'' (''Gentlemen Prefer Blondes'') | Lorelei Lee | [[Howard Hawks]] |- | ''[[Að krækja sér í ríkan mann]]'' (''How to Marry a Millionaire'') | Pola Debevoise | [[Jean Negulesco]] |- | rowspan="2" | 1954 | ''[[Örlagafljótið]]'' (''River of No Return'') | Kay Weston | [[Otto Preminger]] |- | ''[[Líf og fjör í bransanum]]'' (''There's No Business Like Show Business'') | Vicky | [[Walter Lang]] |- | 1955 | ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]'' (''The Seven Year Itch'') | Stúlkan | [[Billy Wilder]] |- | 1956 | ''[[Bus Stop]]'' | Chérie | [[Joshua Logan]] |- | 1957 |''[[Prinsinn og dansmærin]]'' (''The Prince and the Showgirl'') | Elsie Marina | [[Laurence Olivier]] |- | 1959 | ''[[Enginn er fullkominn]]'' (''Some Like It Hot'') | Sugar Kane Kowalczyk | [[Billy Wilder]] |- | 1960 | ''[[Við skulum elskast]]'' (''Let's Make Love'') | Amanda Dell | [[George Cukor]] |- | 1961 | ''[[Gallagripir]]'' (''The Misfits'') | Roslyn Taber | [[John Huston]] |- | 1962 | ''[[Something's Got to Give]]'' (ókláruð) | Ellen Wagstaff Arden | [[George Cukor]] |} == Í dægurmenningu == Marilyn er átrúnaðargoð margra enn í dag og er oft haft eftir henni í auglýsingum, kvikmyndum og tísku. Margar leikkonur þar á meðal [[Anna Faris]] hafa endurleikið atriði Marilynar í ''[[The Seven Year Itch]]'' og margar stórstjörnur sérstaklega [[Madonna]] hafa farið í myndartökur og stillt sér upp eins og Marilyn hafði gert áður. Margar ævisögur hafa verið skrifaðar um Marilyn sem hafa orðið metsölubækur út um allan heim. Margir frægir söngvarar þar á meðal [[Lady Gaga]] og [[Jon Bon Jovi]] hafa sungið um Marilyn og nokkrar óperur hafa verið skrifaðar um hana. Marilyn er oft mjög vinsæl á meðal eftirherma og það eru oft margar „Marilynar“ á [[Gleðiganga|gleðigöngum]]. == Heimildir == Greinin er að hluta til þýdd frá [[:en:Marilyn Monroe|ensku útgáfunni]] en það er einnig búið að bæta við ákveðnum atburðum frá lífi Marilynar. {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Monroe, Marilyn}} {{fd|1926|1962}} [[Flokkur:Bandarískir leikarar]] 6fhnqnitvo57ps6x41rnreon1lz2uyg 1961065 1961063 2026-04-24T14:35:01Z TKSnaevarr 53243 1961065 wikitext text/x-wiki {{Hreingerning|heimildir}} {{Persóna | nafn = Marilyn Monroe | mynd = Monroecirca1953.jpg | mynd_texti = Monroe árið 1953 | fæðingarnafn = Norma Jeane Mortenson | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1926|6|1}} | fæðingarstaður = [[Los Angeles]], [[Kalifornía]], [[Bandaríkin|BNA]] | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1962|8|5|1926|6|1}} | dánarstaður = Los Angeles, Kalifornía, BNA | dánarorsök = Ofskammtur verkjalyfja | gröf = | önnur_nöfn = Norma Jeane Baker | starf = {{Hlist|Leikari|fyrirsæta|söngvari}} | ár = 1945–1962 | maki = {{Plainlist| * {{g|James Dougherty<br />|1942|1946}} * {{g|[[Joe DiMaggio]]<br />|1954|1955}} * {{g|[[Arthur Miller]]<br />|1956|1961}} }} | vefsíða = {{URL|marilynmonroe.com}} | undirskrift = Marilyn Monroe Signature.svg }} '''Marilyn Monroe''' (fædd '''Norma Jeane Mortenson'''; 1. júní 1926 – 5. ágúst 1962) var [[Bandaríkin|bandarísk]] leikkona.<ref>Dánartilkynning hennar, ''[[Variety]]'', 8. ágúst, 1962, bls. 63.</ref> Sviðsframkoma hennar, [[fegurð]] og dularfullur dauðdagi gerði hana að eftirminnilegu [[kyntákn]]i og síðar [[Dægurmenning|popp]]-tákni. Hún hóf feril sinn sem fyrirsæta eftir að eiginmaður hennar gegndi herskyldu. Hún fékk samning við kvikmyndaver árið 1946. Í fyrstu fékk Monroe aðeins örsmá hlutverk í nokkrum kvikmyndum en varð fræg eftir að hún lék í myndum eins og ''[[The Asphalt Jungle]]'' og ''[[All About Eve]]''. Árið 1953 var hún orðin stjarna í [[Hollywood]], fræg fyrir að leika „heimsku ljóskuna“ í bíómyndum, hlutverk sem hún festist í. Hún var tilnefnd til nokkurra verðlauna, þar á meðal [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]] fyrir ''[[Some Like it Hot]]'' árið 1959 og fékk tilnefningu fyrir myndina ''[[Bus Stop]]'' frá árinu 1956. Síðustu ár ævi sinnar glímdi hún við veikindi og vandamál í einkalífi og varð fræg fyrir að vera sérstaklega erfið að vinna með. Þegar hún dó, árið 1961, aðeins 36 ára, eftir að taka of stórann skammt af sterkum [[verkjalyf]]jum, fór fólk að geta sér til um hvort hún hefði verið myrt. Meðal annars hefur því verið fleygt fram að [[Kennedy-fjölskyldan]] hafi átt þátt í dauða hennar en ekkert hefur sannast um það. Árið 1999 var hún valin sjötta stærsta kvenstjarna allra tíma af [[Kvikmyndastofnun Bandaríkjanna]].<ref>Hall, Susan G.(2006). American Icons: An Encyclopedia of the People, Places, and Things that Have Shaped Our Culture. Greenwood Publishing Grop. bls. 468</ref> == Ævisaga == === Æska og uppruni === Þótt Marilyn yrði um síðir ein frægasta konan í kvikmyndaheiminum, voru æska og uppvaxtarár hennar fábrotin. Hún fæddist á fæðingardeild héraðssjúkrahússins í [[Los Angeles]] þann 1. júní árið 1926<ref>Churchwell, pp. 150-151</ref> og hlaut nafnið Norma Jeane Mortensen, en sleppti oftast seinna e-inu í Jeane. Amma hennar, Della Monroe Grainger, breytti nafni hennar síðar í Norma Jeane Baker. Norma var þriðja barn Gladys Pearl Baker (fædd Monroe).<ref>Riese and Hitchens, bls. 33</ref> Á fæðingarvottorði Normu stendur að faðir hennar hafi verið [[Noregur|Norðmaðurinn]] Martin Edward Mortenson, sem hafði verið giftur Gladys en þau höfðu skilið að borði og sæng áður en Gladys varð ólétt að Normu. Gladys tókst ekki að sannfæra móður sína um að taka barnið að sér og kom því þess vegna til Wayne og Idu Bolender frá [[Hawthorne (Kaliforníu)|Hawthorne]], þar sem Norma bjó þar til hún var sjö ára gömul. Bolender-hjónin voru mjög trúuð og drýgðu litlar tekjur sínar með því að vera fósturforeldrar. Í sjálfsævisögu sinni, (e. ''My Story''), segist Marilyn hafa haldið að Ida og Wayne væru blóðforeldrar sínir, þar til Ida sagði henni, frekar illkvittnislega, að svo væri ekki. Eftir dauða Marilyn hélt Ida því fram að þau Wayne hefðu hugleitt að ættleiða hana, en til þess hefðu þau þurft samþykki Gladys. Gladys heimsótti Normu Jeane á hverjum sunnudegi samkvæmt ævisögunni en kyssti hana aldrei eða faðmaði að sér, Marilyn sagði að hún brosti ekki einu sinni. Dag einn tilkynnti Gladys Normu að hún hefði keypt handa þeim húsnæði og tók hana til sín. Nokkrum mánuðum síðar fékk Gladys taugaáfall og var flutt með valdi á geðsjúkrahús. Marilyn rifjar það upp að Gladys hafi „öskrað og hlegið“ þar til hún var flutt á brott. Vinkona Gladys, Grace McKee, tók Normu þá að sér en 1935, þegar Norma var níu ára, giftist Grace manni að nafni Goddard og sendi þá Normu á fósturheimili. Næstu árin flakkaði hún á milli [[Fósturbarn|fósturheimila]], sumir segja að hún hafi átt viðkomu á 12 ólíkum heimilum og hafi verið misnotuð og vanrækt. Hins vegar eru engar sannanir fyrir því að hún hafi búið á svo mörgum stofnunum og við svo bág kjör og má vera að hún alla tíð ýkt þau atvik sem settu mark sitt á æsku hennar. Í september 1941 fór Norma Jean aftur til Goddard-fjölskyldunnar og kynntist þar syni nágrannans, James Dougherty. Goddard-fjölskyldan var á leiðinni að flytja á austurströnd Bandaríkjanna og vildu ekki taka Normu Jean með. Þau töldu því Normu og James á að ganga í hjónaband svo að Norma þyrfti ekki að fara á fósturheimili að nýju, því hana skorti tvö ár upp á sjálfræðisaldur. Þau giftust 19. júní 1942 og var Norma Jean rétt orðin 16 ára en James var 21 árs. === Faðerni === Enn er óvíst hver var raunverulegur faðir Marilyn var en flestir telja þó að það hafi veri Martin E. Mortensen. Gladys giftist honum þann 11. október árið 1924, tveimur árum áður en Norma fæddist. Þau skildu að borði og sæng eftir aðeins sex mánaða hjónaband en Gladys sótti ekki um lögskilnað fyrr en ári eftir fæðingu barnsins og gekk skilnaðurinn í gildi 15. október 1928. Ævisöguritarinn Donald H. Wolfe skrifar í bók sinni ''The Last Days of Marilyn Monroe'' að Norma hafi sjálf trúað því að Charles Stanley Gifford, sölumaður hjá RKO Pictures, myndverið þar sem Gladys vann, hafi verið faðir hennar. Á fæðingavottorðið hennar segir að Mortensen sé faðirinn þótt þau væru þá skilin að borði og sæng. Í viðtali sagði James Dougherty, fyrsti eiginmaður Marilyn, að hún hafi í raun og veru trúað að Gifford væri faðir hennar. == Frægðin == [[Mynd:MarilynMonroe - YankArmyWeekly.jpg|thumb|right|250px|Myndin af Marilyn sem fór í tímaritið ''Yank'']] === Fyrirsætuferill === Andlit Marilyn Monroe skóp henni vissulega örlög og allt til þessa dags hefur fólk áhuga á lífi hennar og dauða. James Dougherty, eiginmaður hennar, var í flutningasveitum [[Bandaríkjaher|bandaríska hersins]] í [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimstyrjöldinni]] og á meðan fór hin unga Norma Jean að vinna í hergagnaverksmiðju. Þar tók ljósmyndarinn David Conover mynd af henni sem var birt með grein í hermannablaðinu ''Yank''. Hann sá strax möguleika hennar sem fyrirsætu og hún skrifaði undir samning við umboðsskrifstofuna The Blue Book Modelling. Norma Jean varð ein af vinsælustu Blue Book-fyrirsætunum og myndir af henni birtust á forsíðum margra blaða. Eiginmaður hennar vissi ekki af þessu nýja starfi konu sinnar fyrr en hann sá skipsfélaga sinn dást af mynd af Normu í tímariti. Dougherty skrifaði þá fjölmörg bréf til konunnar sinnar og sagði henni að hún yrði að hætta fyrirsætustörfum þegar hann sneri heim. Hún ákvað þá að skilja við hann og lét verða af því þegar hann sneri heim árið 1946. === Upphaf leikferils === Velgengi Marilyn sem fyrirsæta varð til þess að [[Ben Lyon]], yfirmaður hjá [[20th Century Fox]], kom henni á blað hjá myndverinu og undirbjó prufutökur. Hann var hrifinn af útkomunni og kallaði hana „næstu Jean Harlow“. Hún skrifaði undir hefðbundinn sex mánaða samning með byrjunarlaun upp á 125 [[bandaríkjadalur|bandaríkjadali]] á viku. Lyon stakk upp á að breyta nafni hennar úr Norma í eitthvað sem hentaði leikkonu betur. Þeim datt í hug nafnið „Carole Lind“ en Lyon fannst það ekki henta heldur. Eina helgi bauð hann henni með sér heim til sín þar sem þau fundu henni nýtt nafn. Norma dýrkaði leikkonuna [[Jean Harlow]] og ákvað að nota eftirnafn móður sinnar (Monroe) eins og Harlow. Lyon fannst þó hvorki Jean Monroe né Norma Monroe virka. Hann stakk upp á Marilyn af því að honum fannst Norma minna á leikkonuna Marilyn Miller og árið 1946 „fæddist“ Marilyn Monroe. Marilyn lék mjög lítið á fyrsta samningstímabili sínu hjá Fox, heldur lærði hún um hár, [[snyrtivörur]], búninga, leik og lýsingu. Hún lét lita hár sitt ljóst og klippti það stutt. Sögusagnir hafa lengi gengið um að hún hafi einnig farið í fegrunaraðgerð. Þegar samningur hennar rann út ákváðu starfsmenn hjá Fox að endurnýja hann og á næstu sex mánuðum kom hún fram í litlum hlutverkum í tveimur myndum; ''Scudda Hoo! Scudda Hay!'' og ''Dangereous Years'' (báðar frumsýndaar árið 1947). En kvikmyndirnar féllu ekki í góðan farveg í kvikmyndahúsum og því ákvað Fox að semja ekki við Marilyn í þriðja sinn. Hún henti sér að fullu inn í fyrirsætustarfið að nýju en gaf ekki kvikmyndaferilinn upp á bátinn. Í millitíðinni sat hún oft fyrir nakin á meðan hún leitaði að kvikmyndahlutverkum. Árið 1947 var hún valin hin fyrsta „Miss California Artichoke Queen“ á hinu árlega ætiþistillshátíðinni í [[Castroville]]. Árið 1948 skrifaði Marilyn undir sex mánaða samning við [[Columbia Pictures]]. Þar kynntist hún [[Natasha Lytess]] aðal-leikþjálfanum hjá myndverinu á þeim tíma. Hún vann með Marilyn um nokkurra ára skeið. Marilyn hlaut aðalhlutverkið í söngleikjamyndinni ''Ladies of the Chorus'' það sama ár. Gagnrýnendur voru hrifnir af leik Marilyn en myndin var ekki vinsæl í kvikmyndahúsum. Hún fékk aukahlutverk í myndinni ''[[Love Happy]]'' árið 1949 og vakti aðdáun framleiðenda myndarinnar. Þeir sendu hana til New York til þess að taka þátt í auglýsingaferð fyrir myndina. Á þessum tíma hitti hún Johnny Hyde, einn af helstu umboðsmönnunum í Hollywood. Hann útvegaði henni áheyrnarprufu hjá leikstjóranum [[John Huston]] sem lét hana hafa hlutverk í myndinni ''[[The Asphalt Jungle]]'' þar sem hún lék unga hjákonu glæpamanns. Gagnrýnendum fannst leikur hennar frábær og hún var stuttu seinna kominn með annað hlutverk sem frú Caswell í ''[[All About Eve]]''. Hyde útvegaði henni líka nýjan samning við Fox til sjö ára, skömmu áður en hann lést árið 1950. Marilyn skráði sig í [[Kaliforníuháskóli í Los Angeles|UCLA]] árið 1951 og stundaði þar nám í bókmenntum og listum en hélt þó áfram að leika í nokkrum kvikmyndum inn á milli. === Upprennandi stjarna === Árið 1952 kom upp hneyksli þegar ein af myndunum af Marilyn þar sem hún hafði setið fyrir nakin var birt í dagatali. Fjölmiðlar veltu því fyrir sér hver konan í einni mynd var og nafn Marilyn kom oft upp. Forstjórar Fox veltu því fyrir sér hvað þeir ættu að gera og Marilyn stakk upp á því að segja sannleikann að þetta væri í raun og veru hún en láta fólk vita að það hafi verið það eina sem hún gat gert fyrir peninga á þeim tíma. Almenningur fann til með Marilyn og hneykslið gerði hana bara vinsælli. [[Mynd:Marilyn Monroe and Keith Andes in Clash by Night trailer.jpg|thumb|left|Marilyn Monroe og Keith Andes í myndinni ''Clash by Night'' árið 1952]] Hún komst á forsíðu tímaritsins ''Life'' árið 1952 þar sem hún var umtöluð í [[Hollywood]]. Í maí hið sama ár komst hún á forsíðu ''True Experiences'' þar sem sögur barnæsku hennar voru ræddar og Marilyn var auglýst sem [[Öskubuska]]. Einkalíf hennar varð einnig aðaltal Hollywood og fólk velti því fyrir sér hvort hún ætti í sambandi við [[hafnabolti|hafnabolta]]-leikmanninn [[Joe DiMaggio]]. ==== Velgengni sem leikkona ==== Í júní 1952 kom út kvikmyndin ''[[Clash by Night]]'' þar sem Marilyn lék eitt af aðalhlutverkunum. Myndin varð mjög vinsæl á meðal áhorfenda og gagnrýnendur voru enn á ný heillaðir upp úr skónum af leik Monroe. Marilyn sem hafði verið vinsæl á meðal fjölmiðla síðustu mánuði vakti áhuga margra sem vildi sjá leikkonuna leika. Marilyn lék einnig í tveimur öðrum kvikmyndum sem fóru í kvikmyndahús í júlí það ár. Hið fyrra var ''[[We're Not Married]]'', gamanmynd þar sem Marilyn lék keppanda í fegurðarkeppni en hin seinni var dramamyndin ''[[Don't Bother to Knock]]'' þar sem hún lék aðalhlutverkið. Hún lék barnapíu sem hótar að drepa barnið sem hún sér um. Myndin fékk slæma dóma og gagnrýnendum fannst hún langdregin og melódramatísk. Í september kom svo út myndin ''[[Monkey Business]]'' þar sem Marilyn lék eitt af aðalhlutverkunum ásamt stórstjörnunum [[Cary Grant]] og [[Ginger Rogers]]. Marilyn var með eitt lítið atriði í myndinni ''[[O. Henry's Full House]]'' en hún var samt auglýst sem ein af aðalleikurunum. ==== ''Niagara'' ==== Daryl F. Zanuck, bandarískur framleiðandi, hafði séð Marilyn og fannst hún vera tilvalin til þess að leika í nýrri ''femme fatale'' mynd sem hét ''[[Niagara (kvikmynd)|Niagara]]'' sem fjallaði um konu sem langaði að drepa eiginmann sinn. Á meðan á tökum stóð kom í ljós að Marilyn var með mikinn sviðsskrekk og leikstjórinn reddaði henni þjálfa sem róaði hana klukkutímum saman fyrir hvert atriði. Þó að leikur Marilynar hafi fengið góða gagnrýni þá þótti framkoma hennar á frumsýningu myndarinnar barnaleg og dónaleg. Blaðadálkur Louellu Parsons talaði um slæma hegðun hennar og hún sagði að [[Joan Crawford]] hefði rætt dónaskapinn hennar opinberlega og að hún væri óviðeigandi sem leikkona og kona almennt. Marilyn klæddi sig oft í glannalega kjóla og hún birtist líka á forsíðu fyrsta tölublaðs ''[[Playboy]]'' þar sem myndir af henni voru birtar þar á meðal nokkrar af henni allsberi. === Velgengni í kvikmyndum === ==== ''Gentlemen Prefer Blondes'' ==== [[Mynd:Marilyn Monroe in Gentlemen Prefer Blondes trailer.jpg|thumb|right|240px|Marilyn að flytja lagið „Diamonds Are a Girl's Best Friend“ í myndinni ''[[Gentlemen Prefer Blondes]]'']] Næsta mynd hennar á eftir Niagara var ''[[Gentlemen Prefer Blondes]]'' árið 1953 þar sem hún lék aðalhlutverkið ásamt [[Jane Russell]]. Hún lék Lorelei Lee, ljóshærða dansmær í von um að verða rík, hlutverk sem krafðist þess af henni að leika, dansa og syngja. Marilyn og aukaleikkona hennar urðu góðar vinkonur og Jane lýsti henni seinna sem feiminni og mikið gáfaðri en fjölmiðlar héldu fram. Hún vann oft lengur en hinir leikararnir og æfði danssporin sín klukkutímum saman. Leikstjórinn kvartaði samt undan því að hún mætti alltaf sein. Jane Russell tók eftir því að hún var oft mætt á réttum tíma en hún var með svo mikinn sviðsskrekk að hún læsti sig inni í skiptiklefanum sínum og reyndi að gera sig klára. Russell fór þá að fylgja Marilyn inn á sviðið til þess að hjálpa henni. Á frumsýningu myndarinnar settu Marilyn og Jane fótspor og handaför sín í steypuna fyrir utan kvikmyndahúsið eins og var hefð með stórar myndir í Hollywood. Gagnrýnendur gáfu henni góða dóma fyrir leik sinn og myndin varð mjög vinsæl og heildartekjurnar voru meira en tvisvar sinnum það sem kostaði að búa hana til. Útgáfa hennar af laginu „Diamonds Are a Girl's Best Friend“ er enn þá heimsfræg og margar söngkonur hafa flutt lagið, þar á meðal [[Kylie Minogue]]. [[Mynd:Gentlemen Prefer Blondes Movie Trailer Screenshot (16).jpg|thumb|left|Marilyn í ''[[Gentlemen Prefer Blondes]]'']] ==== Vandamál með staðalímyndina ==== Í byrjun 6. áratugs 20. aldar reyndi Marilyn stöðugt að losa við ímyndina hennar sem „heimska ljóskan“ sem fylgdi henni hvert sem hún fór. Í viðtalið við ''[[New York Times]]'' sagði hún frá hvernig hana langaði að þroskast sem leikkona með því að leika alvarlegri hlutverk. Natasha Lytess, leikþjálfinn hennar, reyndi að redda henni einhver hlutverk hjá leikstjórum sem hún þekkti en það vildi enginn ráða hana. Framleiðandi myndarinnar ''[[The Egyptian]]'', Darryl F. Zanuck, sem var gamall vinur hennar neitaði jafnvel að setja hana í prufu. Hún fékk hlutverk í myndinni ''[[River of No Return]]'' sem gerðist í villta vestrinu. Hún lék á móti sveitasöngvaranum [[Robert Mitchum]] sem þurfti að vera sáttasemjari á milli hennar og leikstjórans [[Otto Preminger]] sem rifust út í eitt. Hann kvartaði undan því að Marilyn reyndi of mikið á leikþjálfann sinn sem hún hlustaði meira á en hann. Á endanum töluðu þau ekki við hvort annað sem gerði það næstum því ómögulegt að halda áfram tökum. Haustið 1953 fékk hún hlutverk á móti [[Frank Sinatra]] í myndinni ''[[The Girl in Pink Tights]]'' sem hún var rekin frá út af því að hún mætti sjaldan á vinnustaðinn. Marilyn giftist Joe DiMaggio í janúar 1954 í [[San Francisco]]. Þau fóru í brúðkaupsferð til [[Japan]] stuttu eftir það. DiMaggio eyddi miklum tíma að vinna í Japan að spila hafnabolta svo að Marilyn flaug til [[Kóreuskagi|Kóreu]] og skemmti yfir 13.000 bandarískum hermönnum. Marilyn sagði í viðtali að sú reynsla hafi hjálpað henni að sigra sviðshrollinn hennar. Þegar hún kom aftur til Hollywood í mars 1954 þá fór hún aftur til Fox og fékk hlutverk í söngleiknum ''[[There's No Business Like Show Business]]''. Myndin var óvinsæl og fékk hræðilega dóma. Leikur Marilyn var rakkaður niður af gagnrýnendum og flutningur hennar á lögunum var sagður hlægilegur. Monroe sagði í viðtali að henni hafði leiðst á meðan að tökum stóð enda hafði hún aðeins gert myndina út af því að forstjórar Fox sögðu að það væri eina leiðin fyrir hana að fá aðalhlutverkið í ''[[The Seven Year Itch]]''. ==== ''The Seven Year Itch'' ==== Í september 1954 tók Marilyn upp myndina ''[[The Seven Year Itch]]'' sem var byggð á vinsælu [[Broadway]] leikriti. Eitt af atriðunum sem hún tók upp var skotið fyrir utan neðanjarðarlestarstöð í New York þar sem stór múgur af fólki fylgdist með. Í atriðinu stóð Marilyn fyrir ofan grindur á lestarstöðinni á meðan lestin keyrði fram hjá og vindurinn skaut upp pilsinu hennar. Fólk mætti með myndavélar og atriðið varð frægasti sena myndarinnar. Einn af þeim sem voru í áhorfendunum var Joe DiMaggio, eiginmaður hennar, sem var brjálaður yfir kringumstæðunum. Þegar tökum lauk sótti DiMaggio um skilnað og þau reyndu bæði að forðast fjölmiðla í lengri tíma eftir það. Monroe hafði verið boðin mörg hlutverk en hún neitaði þeim af því að henni fannst þau of lítil og hún fór þá frá Hollywood í nokkurn tíma. === Upprennandi stórstjarna === [[Milton Greene]] var frægur ljósmyndari í Hollywood sem tók margar frægar myndir af Marilyn á ferli sínum. Þau urðu mjög góðir vinir og hún lét hann vita af skapraunum hennar vegna lágra launa hjá Fox og lélegum hlutverkum sem henni var boðið. Hún hafði fengi 18.000 bandaríkjadali fyrir ''Gentlemen Prefer Blondes'' en [[Jane Russell]] var borgað meira en 100.000 dali. Hún hélt því fram að hún gæti fengið mikið hærra kaup ef hún færi í burtu frá myndverinu. Milton hætti störfum árið 1954 og veðsetti húsið sitt til þess að hjálpa henni og leyfði henni að búa hjá fjölskyldu sinni á meðan þau reyndu að finna nýja stefnu fyrir ferillinn hennar. ==== Leikþjálfun og ný ást ==== Monroe hitti nýjan leikþjálfa það ár sem hét [[Constance Collier]] og hjálpaði henni töluvert. Collier benti Marilyn á það að hún væri með alla réttu hæfileikana til þess að leika í kvikmyndum en ekki á sviði. Collier gat ekki aðstoðað Marilyn lengi þó út af því að hún dó stuttu eftir að þær byrjuðu að vinna saman. Marilyn leitaði þá til [[Lee Strasberg]] sem var frægur leikþjálfi og hafði unnið með mörgum öðrum leikurum áður. Í maí 1955 hóf hún samband með hún leikritahöfundinum [[Arthur Miller]] sem hún kynntist í New York og hann bauð henni svo út að borða stuttu seinna. Joe DiMaggio, fyrrverandi eiginmaður hennar, vildi þá byrja aftur með henni og fylgdi henni á frumsýningu myndarinnar ''[[The Seven Year Itch]]''. Hann hélt líka upp á afmæli hennar með því að halda stórt afmælisteiti en hún stormaði út eftir stórt rifrildi í miðri veislunni. Þau héldu sig í burtu frá hvort öðru í lengri tíma eftir það. Á meðan hún lærði hjá [[Actors Studio]] í New York þá fann hún það út að sviðsskrekkur var stærsta vandamálið hennar sem hún átti mjög erfitt með að vinna bug á. Hún sat alltaf aftast í tímunum til þess að forðast athygli. Hún og vinkona sín í bekknum [[Maureen Stapleton]] léku út byrjunaratriðið frá leikritinu [[Anna Christie]] sem Marilyn átti erfitt með. Hún mundi aldrei línurnar sínar í æfingum fyrr en hún sýndi fyrir framan hina nemendurna þegar allt gekk vel. Allir í herberginu klöppuðu á endanum og Marilyn þótti frábær. Strasberg sagði seinna að af öllum nemendum hans hafi aðeins tveir staðið upp úr, sá fyrri var [[Marlon Brando]] og sú seinni var Marilyn Monroe. ==== Endurkoma til Fox ==== Þegar ''The Seven Year Itch'' kom út og varð mjög vinsæl þá ákváðu forstjórar Fox að fara aftur í viðræður við Marilyn og draga upp hugsanlegan samning. Marilyn skrifaði undir samning á gamlársdag 1955 til sjö ára. Hún átti að gera fjórar myndir á næstu árum og fyrirtækið sem Marilyn hafði stofnað stuttu fyrir það ([[Marilyn Monroe Productions]]) myndi fá 100.000 bandaríkjadali fyrir hverja mynd og prósentu af ágóðanum fyrir sig. Marilyn myndi líka fá að vinna fyrir önnur myndver og hún var með rétt til þess að neita að leika í mynd sem hana langaði ekki að leika í. ==== ''Bus Stop'' ==== ''[[Bus Stop]]'' var fyrsta myndin sem Marilyn lék í undir nýja samningnum hennar hjá Fox. Monroe lék Chérie sem var fátæk kráarsöngkona og varð ástfangin af kúreka. Leikur Marilyn þótti góður og gagnrýnandi hjá ''[[New York Times]]'' skrifaði að Marilyn hafði loksins reynst vera leikkona. Leikstjóri myndarinnar [[Joshua Logan]] sagði að Marilyn hafi komið honum á óvart og verið algjör stórstjarna á meðan á tökum stóð. Logan stakk upp á því að Marilyn ætti að vera tilnefnd til [[Óskarsverðlaunin|Óskars]] fyrir hlutverk sitt en það gerðist ekki. Hún var samt tilnefnd til [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]]. Á þeim tíma komst það í fjölmiðla að Marilyn átti í sambandi við [[Arthur Miller]] og þau voru of kölluð „séníið og stundaglasið“ í blöðunum. Monroe var oft hvött af fólki hjá Fox að fara frá Miller út af því að stjórnvöld yfirheyrðu hann út í eitt út af stjórnmálaskoðunum hans en hann var [[kommúnismi|kommúnisti]]. Þau giftust 29. júní 1956. ==== ''The Prince and the Showgirl'' ==== Þegar hún kláraði ''[[Bus Stop]]'' var Marilyn valin í aðalhlutverkið í myndinni ''[[The Prince and the Showgirl]]'' sem var leikstýrð af [[Laurence Olivier]] sem lék einnig aðalhlutverk. Olivier fannst Marilyn vera fyndin gamanleikkona sem þýddi að hún væri líka frábær leikkona að hans sögn. Olivier var ekki hrifinn af leikþjálfa Marilyn og á meðan tökum stóð í [[England]]i fannst hann hún reyna of mikið á hana. Olivier sagði seinna að Marilyn hafi verið „yndisleg“. Leikur Marilyn fékk fagnaðaróp gagnrýnenda sérstaklega í Evrópu þar sem hún vann ítölsku verðlaunin [[David di Donatello]] sem er ítalska útgáfan af óskarnum. Hún fékk líka tilnefningu til [[BAFTA]] verðlaunanna árið 1957. === Seinni myndir === Ár leið þangað til að hún fór að leika á ný en hún eyddi því ári með eiginmanni sínu. Þau eyddu frítíma sínum á [[Long Island]] og hún varð ólétt og missti [[Fóstur|fóstrið]] snemma. ==== ''Some Like it Hot'' ==== Eftir að Miller hvatti hana að snúa til baka til Hollywood ákvað Marilyn að taka við hlutverki í myndinni ''[[Some Like it Hot]]''. Gamanmyndin var leikstýrð af [[Billy Wilder]] sem valdi hana í hlutverk „Sugar Cane“ á móti stórleikurunum [[Tony Curtis]] og [[Jack Lemmon]]. Monroe var sérstaklega erfið við tökurnar á myndinni af því að hún neitaði að hlusta á það sem leikstjórinn sagði og heimtaði að alls konar atriði yrðu endurtekin þangað til hún var sátt. Marilyn varð góð vinkona Jack Lemmons og þau töluðu oft lengi saman eftir tökur en henni líkaði illa við Tony Curtis sem hafði lýst ástaratriðinu þeirra með því að segja að það hafi verið eins og að kyssa [[Adolf Hitler|Hitler]]. Monroe komst að því að hún var ólétt á meðan að tökum stóð í október 1958 en missti fóstur aftur í desember. Myndin þótti vel heppnuð og var tilnefnd til sex óskarsverðlauna og varð sígild undireins. Marilyn fékk [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]] verðlaun fyrir leik sinn sen Sugar Cane en allar stjörnur myndarinnar urðu mjög vinsælar á meðal áhorfenda eftir að hún gefinn út í kvikmyndahúsum. Billy Wilder sagði í viðtali að Marilyn hafi verið mjög þreytandi og að hefði þurft að kenna henni að mæta á réttum tíma. === Síðustu myndir === ==== ''Let's Make Love'' og ''The Misfits'' ==== [[Mynd:Marilyn Monroe in The Misfits trailer 2.jpg|thumb|right|Marilyn Monroe í ''[[The Misfits]]'']] Á meðan hún lék í ''[[Bus Stop]]'' var henni boðið hlutverk í nýrri mynd sem [[George Cukor]] ætlaði að leikstýra. Hún féllst á að leika í myndinni sem átti að heita ''[[Let's Make Love]]'' en hún heimtaði breytingar á handritinu sem eiginmaður hennar Arthur Miller skrifaði. [[Gregory Peck]] átti upprunalega að leika á móti Marilyn en hann hætti eftir að honum líkaði ekki nýja handritið. [[Yves Montand]] fékk endanlega hlutverkið eftir að leikarar á borð við [[Cary Grant]], [[Charlton Heston]] og [[Rock Hudson]] höfðu hafnað. Marilyn og Arthur urðu vinir Montands og tökum tókst vel þangað til Miller þurfti að fara til [[Evrópa|Evrópu]] í viðskiptaferð. Þá hóf Marilyn að mæta seint á ný og fór stundum heim í miðri töku. Þetta lagaðist þegar Montand talaði við Marilyn og lét hana horfast í augu við vandamálið. Myndin gekk illa í kvikmyndahúsum og fékk slæma dóma. Á þessum tíma versnaði heilsa Marilyn mikið og hún hóf að ganga til sálfræðings sem sagði í viðtali eftir að hún dó að hún hafi kvartað undan svefnleysi. Hún fór til margra lækna og náði sér í óhóflegt úrval af verkjalyfjum og svefntöflum. Samkvæmt sálfræðingnum var hún orðin fíkill árið 1959 og sama hvað hún reyndi gat hún ekki hætt að taka lyfin. Sálfræðingurinn reyndi að hjálpa henni að losna við fíknina með því að minnka magnið sem hún tók af lyfjum. Árið 1960 tók Marilyn að sér hlutverk Roslyn Tabor í myndinni ''[[The Misfits]]'' þar sem hún lék á móti [[Clark Gable]] og öðrum stórum Hollywood leikurum. Myndin var skrifuð af [[Arthur Miller]] og var byggð á smásögu um fráskilda konu og aldraðan kúreka í [[Nevada]] sem Miller hafði skrifað árið 1956. Monroe átti erfitt með að leika á meðan á tökum stóð enda var hún orðin háð töflunum sem hún var að taka og drakk [[áfengi]] í óhófi. Í ágúst 1960 þurfti að senda Marilyn á spítala þar sem hún sat inni í 10 daga. Fjölmiðlarnir héldu því fram að hún hefði verið nær dauða en þau vissu ekki af hverju hún var veik. Þegar hún fór aftur til Nevada og kláraði myndina var samband hennar og Millers mikið verra og þau rifust út í eitt. Margir af hinum leikurunum kvörtuðu einnig undan veikindum og Clark Gable var dáinn innan tíu daga eftir að tökum lauk og Marilyn var farin frá eiginmanni sínum. Gangrýnendum fannst myndin slæm þó að fólk hafi síðan hrósað leik Clarks og Marilyn miðað við kringumstæður og veikindi. ==== ''Something's Got to Give'' ==== Árið 1962 hóf Marilyn að leika í myndinni ''[[Something's Got To Give]]'' sem [[George Cukor]] leikstýrði. Þegar byrjað var að kvikmynda var Marilyn mjög veik með háan hita. Framleiðandi myndarinnar Henry Weinstein tók eftir því að hún leit hræðilega út á meðan að hún gerði sig klára fyrir næsta atriði hennar. Þann 19. maí það ár mætti hún í afmælisveislu [[John F. Kennedy]] þáverandi forseta Bandaríkjanna í New York. Mágur forsetans hafði stungið upp á því að hún myndi fara upp á sviðið og hún söng afmælissönginn fyrir hann sem var sýndur í beinni útsendingu út um öll Bandaríkin. Þegar Marilyn sneri aftur í vinnuna var hún strax rekin enda hafði hún aðeins mætt tólf sinnum en hún átti að hafa mætt 35 daga. Myndverið, Fox, kærði hana svo og forstöðumaður fyritækisins [[Peter Levathes]] gaf út yfirlýsingu kvartandi að stjörnur væru orðnar ofdekraðar og að fangarnir væru farnir að reka fangelsið í staðinn fyrir verðina. Eftir að hafa verið rekin fór Marilyn í margar myndatökur og viðtöl við tímarit eins og ''[[Cosmopolitan]]'', ''[[Vogue]]'' og ''[[Life]]''. Myndirnar sem hún tók fyrir ''Vogue'' voru mjög djarfar og hún var nakin á nokkrum þeirra. Viðtal hennar við ''Life'' varð hennar síðasta og hún ræddi samband sitt við aðdáendur sína og vandamál hennar við það að samsama sig við stjörnuna hennar og kyntákn hennar. Síðustu vikur lífi hennar eyddi hún með því að leita að nýjum hlutverkum í bíómyndum og umræður hófust um nýjan samning við Fox. Nýi samningurinn hennar var upp á eina milljón bandaríkjadali fyrir tvær myndir en Marilyn hélt áfram að fara í prufur fyrir margar myndir sem hún fékk ekki. [[Allan Whitey Snyder]], maðurinn sem hún eyddi miklum tíma með síðasta hluta lífs síns, lýsti hegðun Marylinar síðustu viku lífs hennar sem frábærri. „Hún leit aldrei betur út“ sagði hann og talaði um hversu glöð hún var að hafa snúið blaðinu við. == Dauðinn og afleiðingar == [[Mynd:Monroecrypt1.jpg|thumb|left|Gröfin hennar]] Lögreglan var kölluð á vettvang klukkan fjögur að morgni þann 5. ágúst árið 1962 eftir að ráðskona Marilyn hafði hringt á neyðarlínuna og tilkynnt hana látna. Lögreglumaðurinn kom að líki leikkonunnar þar sem hún lá nakin í rúminu sínu með höndina á símtólinu og fullt af lyfseðilsskyldum lyfjum á náttborðinu. Yfir tólf milligröm af sterkum lyfjum fundust í maganum á henni og læknirinn sagði að dánarorsök hennar hefði verið of stór skammtur af lyfjum í einu. Jarðarför hennar fór fram þann 8. ágúst í kirkjugarði í Kaliforníu. Stofnandi ''[[Playboy]]'', [[Hugh Hefner]] lét taka frá reitinn við hliðin á Marilyn fyrir sjálfan sig þar sem hann myndi láta grafa sig þegar hann myndi deyja. === Samsæriskenningar === Margar kenningar hafa komið upp síðan Marilyn dó um hvort hún hafi verið myrt. Margir trúa því að ráðskonan hafi drepið Marilyn en aðrir hafa gengið svo langt og haldið því fram að sjálfur [[forseti Bandaríkjanna]] hafi banað henni. <ref>Laurence Leamer (2002) The Kennedy Men</ref> Jack Clemmons, lögreglumaðurinn sem var fyrstur á vettvang trúði því að ráðskona Marilyn, Eunice Murray hafi átt eitthvað að gera við dauða hennar. Honum fannst það sérstakt að Murray hafði sett þvott í þvottavélina snemma um morguninn og þegar hann spurði hana var hún mjög taugaveikluð þegar hún talaði. Murray hélt því fram að hún hafði tekið eftir því að svefnherbergishurð Marilynar hafði verið læst um miðnætti nóttina áður og þegar hún bankaði á hurðina svaraði enginn. Þá hringdi hún í Dr. Engelberg sem var sálfræðingur Marilynar. Engelberg mætti á staðinn og bankaði á hurðina hjá Marilyn en ekkert svar barst svo að hann fór upp að glugganum hjá henni og sá hana liggja þar hreyfingarlausa. Hann braut gluggann og kom sér inn og fann út að hún var dáin. Murray beið þá í fjórar klukkustundir þangað til hún hringdi í lögregluna og í millitíðinni setti hún í þvottavélina. Krufningarskýrslan sýndi að Marilyn hafði gleypt að minnsta kosti 50 töflur í einu en það var ekkert vatn í krönunum í húsinu hennar. Einkenni taflanna sem hún hafði tekið vantaði alveg alls staðar og lík hennar leit út eins og hún hefði ekki tekið neinar pillur. Kennedy bræðurnir komu upp í máli Marilyn og það kom í ljós að síðasta símtal hennar var til forsetans. Samkvæmt vini hennar, Robert Slatzer, hafði Marilyn planað að halda blaðamannafund á mánudaginn eftir helgina til þess að ræða samband sitt við Kennedy bræðurna. Hún var líka búin að panta tíma með lögfræðingi sínum rétt fyrir blaðamannafundinn til þess að breyta erfðaskránni sinni. == Einkalíf == Marilyn var gift þrisvar sinnum, fyrst [[James Dougherty]], næst hafnaboltaspilaranum [[Joe DiMaggio]] og síðast [[Arthur Miller]]. Fólk hefur haldið því fram að Marilyn hafi verið viðhald bæði [[John F. Kennedy]] og [[Robert F. Kennedy]]. [[Marlon Brando]] hefur einnig haldið því fram að hafa haft ástarsamband með Marilyn í ákveðinn tíma. === James Dougherty === Marilyn giftist James Dougherty þann 19. júní árið 1942 þegar hún var aðeins sextán ára gömul. Dougherty sagði frá í bókinni sinni ''To Norma Jeane with Love, Jimmie'' að þau hafi verið ástfangin en hún þráði frægðina meira en hann og þráin hennar tældi hana í burtu. Árið 1953 skrifaði hann stutta grein fyrir blaðið ''Photoplay'' þar sem hann sagði frá að hann hefði ætlað að fara frá henni en hún hafði hótað að fyrirfara sér svo að hann ákvað að vera áfram hjá henni. Dougherty hélt því fram þangað til hann dó að hann hefði búið til karakterinn hennar Marilyn og að myndverin hefðu neytt hana til þess að skilja við hann. Það hefur þó komið fram að hann hefði skilið við hana eftir að hann kom til baka frá stríðinu út af því að hún neitaði að hætta fyrirsætustörfum. Dougherty var kvæntur á ný mánuðum eftir að hann skildi við Marilyn. === Joe DiMaggio === [[Mynd:Joe DiMaggio, Marilyn Monroe and Tstsuzo Inumaru.jpg|thumb|right|Marilyn Monroe og Joe DiMaggio í Japan í brúðkaupsferðinni þeirra]] Marilyn hitti [[Joe DiMaggio]] árið 1952 eftir að sameiginlegur vinur setti upp stefnumót. Þau giftust í janúar 1954 og fóru síðan í brúðkauðsferð til [[Tókýó]]. Á meðan þau voru þar var Marilyn beðin um að fljúga til Kóreu til þess að skemmta hermönnum þar sem hún skemmti í fjóra daga. Þegar þau sneru til baka til Bandaríkjanna fór hjónabandið strax í vaskinn. Þegar hún tók upp fræga pilsatriðið í ''[[The Seven Year Itch]]'' var Joe DiMaggio einn af mörgum áhorfendum og hann varð ofsareiður. Þau rifust mikið eftir það atriði og hún sótti um skilnað stuttu seinna eftir að hafa verið gift í minna en eitt ár. Stuttu seinna reyndu þau aftur að hefja samband og hann hélt afmælisveislu fyrir hana árið 1961 í húsinu sínu en þau voru aldrei par aftur. Eftir að hún dó þá sá hann um jarðarförina hennar og lét senda sex rauðar rósir til hennar þrisvar sinnum í viku í meira en tuttugu ár eftir lát hennar. === Arthur Miller === Marilyn giftist [[Arthur Miller]] þann 29. júní árið 1956 sem hún hafði kynnst árið 1950. Eftir brúðkaupið fóru hinu nýgiftu hjón í ferð til [[London]] og heimsóttu vinafólk sitt [[Laurence Olivier]] og [[Vivien Leigh]] þar sem breskir fjölmiðlar urðu óðir í Marilyn. Brúðkaup þeirra var mjög hefðbundið [[Gyðingdómur|gyðingabrúðkauð]] en Marilyn sem hafði áður verið [[Kristni|kristin]] og skipti um trú fyrir hann. Því hefur verið haldið fram að hún hafi verið í sambandi með [[Tony Curtis]] þegar hún fór aftur til Bandaríkjanna og tók upp ''[[Some Like it Hot]]''. Curtis hélt því seinna fram að fóstrið sem Marilyn missti þá hafði verið hans en ekki Millers. Þau skildu þann 24. janúar árið 1961 og hann var kvæntur á ný stuttu seinna. === Kennedy-bræðurnir === Þann 19. maí árið 1962 söng Marilyn afmælissönginn fyrir [[John F. Kennedy]] í beinni sjónvarpsútsendingu í [[New York-borg|New York]]. Fatahönnuðurinnn [[Jean Louis]] hannaði kjól sérstaklega fyrir hana sem var seinna seldur á uppboði árið 1999 fyrir rúmar 1,26 milljónir bandaríkjadala.<ref>{{cite web |url=http://www.cnn.com/STYLE/9910/28/monroe.auction.01/ |title=Geymd eintak |access-date=2007-02-06 |archive-date=2007-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070206174811/http://www.cnn.com/STYLE/9910/28/monroe.auction.01/ }}</ref> Margir hafa haldið því fram að Marilyn hafi átt í sambandi við [[John F. Kennedy]] og [[Robert F. Kennedy]] sem voru báðir giftir. Sumir hafa jafnvel sagt að Kennedy bræðurnir hafi myrt Marilyn með því að dæla í hana lyfjum. Sú kenning var aldrei tekin alvarlega af lögreglunni enda fundust engin sönnunargögn sem studdu hana. Robert Kennedy var engu að síður í Kaliforníu daginn sem Marilyn dó 4. ágúst árið 1962. == Kvikmyndir == {| class="wikitable" |- ! Ár ! Nafn ! Hlutverk ! Leikstjóri |- | 1947 |''[[Hættulegur aldur]]'' (''Dangerous Years'') | Evie | [[Arthur Pierson]] |- | rowspan="2" | 1948 | ''[[Sumar í sveit]]'' (''Scudda Hoo! Scudda Hay!'') | Betty (ónefnd) | [[Hugh Herbert]] |- | ''[[Dansadrottningin]]'' (''Ladies of the Chorus'') | Peggy Martin | [[Phil Karlson]] |- | 1949 | ''[[Gimsteinarnir]]'' (''Love Happy'') | Kúnni Grunions | [[David Miller]] |- | rowspan="5" | 1950 | ''[[Allt á ferð og flugi]]'' (''A Ticket to Tomahawk'') | Clara (ónefnd) | [[Richard Sale]] |- | ''[[Sleginn út]]'' (''Right Cross'') | Dusky Ledoux (ónefnd) | [[John Sturges]] |- | ''[[The Fireball]]'' | Polly | [[Tay Garnett]] |- | ''[[Undirheimar stórborgarinnar]]'' (''The Asphalt Jungle'') | Angela Phinlay | [[John Huston]] |- | ''[[Allt um Evu]]'' (''All About Eve'') | Miss Claudia Caswell | [[Joseph L. Mankiewicz]] |- | rowspan="4" | 1951 | ''[[Ástarhreiðrið]]'' (''Love Nest'') | Roberta Stevens | [[Joseph M. Newman]] |- | ''[[Let's Make It Legal]]'' | Joyce Mannering | [[Richard Sale]] |- | ''[[Home Town Story]]'' | Iris Martin | [[Arthur Pierson]] |- | ''[[As Young as You Feel]]'' | Harriet | [[Harman Jones]] |- | rowspan="5" | 1952 | ''[[O. Henry's Full House]]'' | Streetwalker | [[Henry Koster]] |- | ''[[Yngingarlyfið]]'' (''Monkey Business'') | Lois Laurel | [[Howard Hawks]] |- | ''[[Árekstur að nóttu]]'' (''Clash by Night'') | Peggy | [[Fritz Lang]] |- | ''[[Við erum ekki gift]]'' (''We're Not Married'') | Anabel Norris | [[Edmund Goulding]] |- | ''[[Sálsjúka barnfóstran]]'' (''Don't Bother to Knock'') | Nell Forbes | [[Roy Ward Baker|Roy Baker]] |- | rowspan="3" | 1953 | ''[[Niagara (kvikmynd)|Niagara]]'' | Rose Loomis | [[Henry Hathaway]] |- | ''[[Litfríð og ljóshærð]]'' (''Gentlemen Prefer Blondes'') | Lorelei Lee | [[Howard Hawks]] |- | ''[[Að krækja sér í ríkan mann]]'' (''How to Marry a Millionaire'') | Pola Debevoise | [[Jean Negulesco]] |- | rowspan="2" | 1954 | ''[[Örlagafljótið]]'' (''River of No Return'') | Kay Weston | [[Otto Preminger]] |- | ''[[Líf og fjör í bransanum]]'' (''There's No Business Like Show Business'') | Vicky | [[Walter Lang]] |- | 1955 | ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]'' (''The Seven Year Itch'') | Stúlkan | [[Billy Wilder]] |- | 1956 | ''[[Bus Stop]]'' | Chérie | [[Joshua Logan]] |- | 1957 |''[[Prinsinn og dansmærin]]'' (''The Prince and the Showgirl'') | Elsie Marina | [[Laurence Olivier]] |- | 1959 | ''[[Enginn er fullkominn]]'' (''Some Like It Hot'') | Sugar Kane Kowalczyk | [[Billy Wilder]] |- | 1960 | ''[[Við skulum elskast]]'' (''Let's Make Love'') | Amanda Dell | [[George Cukor]] |- | 1961 | ''[[Gallagripir]]'' (''The Misfits'') | Roslyn Taber | [[John Huston]] |- | 1962 | ''[[Something's Got to Give]]'' (ókláruð) | Ellen Wagstaff Arden | [[George Cukor]] |} == Í dægurmenningu == Marilyn er átrúnaðargoð margra enn í dag og er oft haft eftir henni í auglýsingum, kvikmyndum og tísku. Margar leikkonur þar á meðal [[Anna Faris]] hafa endurleikið atriði Marilynar í ''[[The Seven Year Itch]]'' og margar stórstjörnur sérstaklega [[Madonna]] hafa farið í myndartökur og stillt sér upp eins og Marilyn hafði gert áður. Margar ævisögur hafa verið skrifaðar um Marilyn sem hafa orðið metsölubækur út um allan heim. Margir frægir söngvarar þar á meðal [[Lady Gaga]] og [[Jon Bon Jovi]] hafa sungið um Marilyn og nokkrar óperur hafa verið skrifaðar um hana. Marilyn er oft mjög vinsæl á meðal eftirherma og það eru oft margar „Marilynar“ á [[Gleðiganga|gleðigöngum]]. == Heimildir == Greinin er að hluta til þýdd frá [[:en:Marilyn Monroe|ensku útgáfunni]] en það er einnig búið að bæta við ákveðnum atburðum frá lífi Marilynar. {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Monroe, Marilyn}} {{fd|1926|1962}} [[Flokkur:Bandarískir leikarar]] 1ouaretm1o3odpny25by2l5dev5bd3c 1961085 1961065 2026-04-24T17:22:20Z TKSnaevarr 53243 1961085 wikitext text/x-wiki {{Hreingerning|heimildir}} {{Persóna | nafn = Marilyn Monroe | mynd = Monroecirca1953.jpg | mynd_texti = Monroe árið 1953 | fæðingarnafn = Norma Jeane Mortenson | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1926|6|1}} | fæðingarstaður = [[Los Angeles]], [[Kalifornía]], [[Bandaríkin|BNA]] | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1962|8|5|1926|6|1}} | dánarstaður = Los Angeles, Kalifornía, BNA | dánarorsök = Ofskammtur verkjalyfja | gröf = | önnur_nöfn = Norma Jeane Baker | starf = {{Hlist|Leikari|fyrirsæta|söngvari}} | ár = 1945–1962 | maki = {{Plainlist| * {{g|James Dougherty<br />|1942|1946}} * {{g|[[Joe DiMaggio]]<br />|1954|1955}} * {{g|[[Arthur Miller]]<br />|1956|1961}} }} | vefsíða = {{URL|marilynmonroe.com}} | undirskrift = Marilyn Monroe Signature.svg }} '''Marilyn Monroe''' (fædd '''Norma Jeane Mortenson'''; 1. júní 1926 – 5. ágúst 1962) var [[Bandaríkin|bandarísk]] leikkona.<ref>Dánartilkynning hennar, ''[[Variety]]'', 8. ágúst, 1962, bls. 63.</ref> Sviðsframkoma hennar, [[fegurð]] og dularfullur dauðdagi gerði hana að eftirminnilegu [[kyntákn]]i og síðar [[Dægurmenning|popp]]-tákni. Hún hóf feril sinn sem fyrirsæta eftir að eiginmaður hennar gegndi herskyldu. Hún fékk samning við kvikmyndaver árið 1946. Í fyrstu fékk Monroe aðeins örsmá hlutverk í nokkrum kvikmyndum en varð fræg eftir að hún lék í myndum eins og ''[[Undirheimar stórborgarinnar]]'' og ''[[Allt um Evu]]''. Árið 1953 var hún orðin stjarna í [[Hollywood]], fræg fyrir að leika „heimsku ljóskuna“ í bíómyndum, hlutverk sem hún festist í. Hún var tilnefnd til nokkurra verðlauna, þar á meðal [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]] fyrir ''[[Enginn er fullkominn]]'' árið 1959 og fékk tilnefningu fyrir myndina ''[[Bus Stop]]'' frá árinu 1956. Síðustu ár ævi sinnar glímdi hún við veikindi og vandamál í einkalífi og varð fræg fyrir að vera sérstaklega erfið að vinna með. Þegar hún dó, árið 1961, aðeins 36 ára, eftir að taka of stórann skammt af sterkum [[verkjalyf]]jum, fór fólk að geta sér til um hvort hún hefði verið myrt. Meðal annars hefur því verið fleygt fram að [[Kennedy-fjölskyldan]] hafi átt þátt í dauða hennar en ekkert hefur sannast um það. Árið 1999 var hún valin sjötta stærsta kvenstjarna allra tíma af [[Kvikmyndastofnun Bandaríkjanna]].<ref>Hall, Susan G.(2006). American Icons: An Encyclopedia of the People, Places, and Things that Have Shaped Our Culture. Greenwood Publishing Grop. bls. 468</ref> == Ævisaga == === Æska og uppruni === Þótt Marilyn yrði um síðir ein frægasta konan í kvikmyndaheiminum, voru æska og uppvaxtarár hennar fábrotin. Hún fæddist á fæðingardeild héraðssjúkrahússins í [[Los Angeles]] þann 1. júní árið 1926<ref>Churchwell, pp. 150-151</ref> og hlaut nafnið Norma Jeane Mortensen, en sleppti oftast seinna e-inu í Jeane. Amma hennar, Della Monroe Grainger, breytti nafni hennar síðar í Norma Jeane Baker. Norma var þriðja barn Gladys Pearl Baker (fædd Monroe).<ref>Riese and Hitchens, bls. 33</ref> Á fæðingarvottorði Normu stendur að faðir hennar hafi verið [[Noregur|Norðmaðurinn]] Martin Edward Mortenson, sem hafði verið giftur Gladys en þau höfðu skilið að borði og sæng áður en Gladys varð ólétt að Normu. Gladys tókst ekki að sannfæra móður sína um að taka barnið að sér og kom því þess vegna til Wayne og Idu Bolender frá [[Hawthorne (Kaliforníu)|Hawthorne]], þar sem Norma bjó þar til hún var sjö ára gömul. Bolender-hjónin voru mjög trúuð og drýgðu litlar tekjur sínar með því að vera fósturforeldrar. Í sjálfsævisögu sinni, (e. ''My Story''), segist Marilyn hafa haldið að Ida og Wayne væru blóðforeldrar sínir, þar til Ida sagði henni, frekar illkvittnislega, að svo væri ekki. Eftir dauða Marilyn hélt Ida því fram að þau Wayne hefðu hugleitt að ættleiða hana, en til þess hefðu þau þurft samþykki Gladys. Gladys heimsótti Normu Jeane á hverjum sunnudegi samkvæmt ævisögunni en kyssti hana aldrei eða faðmaði að sér, Marilyn sagði að hún brosti ekki einu sinni. Dag einn tilkynnti Gladys Normu að hún hefði keypt handa þeim húsnæði og tók hana til sín. Nokkrum mánuðum síðar fékk Gladys taugaáfall og var flutt með valdi á geðsjúkrahús. Marilyn rifjar það upp að Gladys hafi „öskrað og hlegið“ þar til hún var flutt á brott. Vinkona Gladys, Grace McKee, tók Normu þá að sér en 1935, þegar Norma var níu ára, giftist Grace manni að nafni Goddard og sendi þá Normu á fósturheimili. Næstu árin flakkaði hún á milli [[Fósturbarn|fósturheimila]], sumir segja að hún hafi átt viðkomu á 12 ólíkum heimilum og hafi verið misnotuð og vanrækt. Hins vegar eru engar sannanir fyrir því að hún hafi búið á svo mörgum stofnunum og við svo bág kjör og má vera að hún alla tíð ýkt þau atvik sem settu mark sitt á æsku hennar. Í september 1941 fór Norma Jean aftur til Goddard-fjölskyldunnar og kynntist þar syni nágrannans, James Dougherty. Goddard-fjölskyldan var á leiðinni að flytja á austurströnd Bandaríkjanna og vildu ekki taka Normu Jean með. Þau töldu því Normu og James á að ganga í hjónaband svo að Norma þyrfti ekki að fara á fósturheimili að nýju, því hana skorti tvö ár upp á sjálfræðisaldur. Þau giftust 19. júní 1942 og var Norma Jean rétt orðin 16 ára en James var 21 árs. === Faðerni === Enn er óvíst hver var raunverulegur faðir Marilyn var en flestir telja þó að það hafi veri Martin E. Mortensen. Gladys giftist honum þann 11. október árið 1924, tveimur árum áður en Norma fæddist. Þau skildu að borði og sæng eftir aðeins sex mánaða hjónaband en Gladys sótti ekki um lögskilnað fyrr en ári eftir fæðingu barnsins og gekk skilnaðurinn í gildi 15. október 1928. Ævisöguritarinn Donald H. Wolfe skrifar í bók sinni ''The Last Days of Marilyn Monroe'' að Norma hafi sjálf trúað því að Charles Stanley Gifford, sölumaður hjá RKO Pictures, myndverið þar sem Gladys vann, hafi verið faðir hennar. Á fæðingavottorðið hennar segir að Mortensen sé faðirinn þótt þau væru þá skilin að borði og sæng. Í viðtali sagði James Dougherty, fyrsti eiginmaður Marilyn, að hún hafi í raun og veru trúað að Gifford væri faðir hennar. == Frægðin == [[Mynd:MarilynMonroe - YankArmyWeekly.jpg|thumb|right|250px|Myndin af Marilyn sem fór í tímaritið ''Yank'']] === Fyrirsætuferill === Andlit Marilyn Monroe skóp henni vissulega örlög og allt til þessa dags hefur fólk áhuga á lífi hennar og dauða. James Dougherty, eiginmaður hennar, var í flutningasveitum [[Bandaríkjaher|bandaríska hersins]] í [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimstyrjöldinni]] og á meðan fór hin unga Norma Jean að vinna í hergagnaverksmiðju. Þar tók ljósmyndarinn David Conover mynd af henni sem var birt með grein í hermannablaðinu ''Yank''. Hann sá strax möguleika hennar sem fyrirsætu og hún skrifaði undir samning við umboðsskrifstofuna The Blue Book Modelling. Norma Jean varð ein af vinsælustu Blue Book-fyrirsætunum og myndir af henni birtust á forsíðum margra blaða. Eiginmaður hennar vissi ekki af þessu nýja starfi konu sinnar fyrr en hann sá skipsfélaga sinn dást af mynd af Normu í tímariti. Dougherty skrifaði þá fjölmörg bréf til konunnar sinnar og sagði henni að hún yrði að hætta fyrirsætustörfum þegar hann sneri heim. Hún ákvað þá að skilja við hann og lét verða af því þegar hann sneri heim árið 1946. === Upphaf leikferils === Velgengi Marilyn sem fyrirsæta varð til þess að [[Ben Lyon]], yfirmaður hjá [[20th Century Fox]], kom henni á blað hjá myndverinu og undirbjó prufutökur. Hann var hrifinn af útkomunni og kallaði hana „næstu Jean Harlow“. Hún skrifaði undir hefðbundinn sex mánaða samning með byrjunarlaun upp á 125 [[bandaríkjadalur|bandaríkjadali]] á viku. Lyon stakk upp á að breyta nafni hennar úr Norma í eitthvað sem hentaði leikkonu betur. Þeim datt í hug nafnið „Carole Lind“ en Lyon fannst það ekki henta heldur. Eina helgi bauð hann henni með sér heim til sín þar sem þau fundu henni nýtt nafn. Norma dýrkaði leikkonuna [[Jean Harlow]] og ákvað að nota eftirnafn móður sinnar (Monroe) eins og Harlow. Lyon fannst þó hvorki Jean Monroe né Norma Monroe virka. Hann stakk upp á Marilyn af því að honum fannst Norma minna á leikkonuna Marilyn Miller og árið 1946 „fæddist“ Marilyn Monroe. Marilyn lék mjög lítið á fyrsta samningstímabili sínu hjá Fox, heldur lærði hún um hár, [[snyrtivörur]], búninga, leik og lýsingu. Hún lét lita hár sitt ljóst og klippti það stutt. Sögusagnir hafa lengi gengið um að hún hafi einnig farið í fegrunaraðgerð. Þegar samningur hennar rann út ákváðu starfsmenn hjá Fox að endurnýja hann og á næstu sex mánuðum kom hún fram í litlum hlutverkum í tveimur myndum; ''[[Sumar í sveit]]'' og ''[[Hættulegur aldur]]'' (báðar frumsýndar árið 1947). En kvikmyndirnar féllu ekki í góðan farveg í kvikmyndahúsum og því ákvað Fox að semja ekki við Marilyn í þriðja sinn. Hún henti sér að fullu inn í fyrirsætustarfið að nýju en gaf ekki kvikmyndaferilinn upp á bátinn. Í millitíðinni sat hún oft fyrir nakin á meðan hún leitaði að kvikmyndahlutverkum. Árið 1947 var hún valin hin fyrsta „Miss California Artichoke Queen“ á hinu árlega ætiþistillshátíðinni í [[Castroville]]. Árið 1948 skrifaði Marilyn undir sex mánaða samning við [[Columbia Pictures]]. Þar kynntist hún [[Natasha Lytess]] aðal-leikþjálfanum hjá myndverinu á þeim tíma. Hún vann með Marilyn um nokkurra ára skeið. Marilyn hlaut aðalhlutverkið í söngleikjamyndinni ''[[Dansadrottningin]]'' það sama ár. Gagnrýnendur voru hrifnir af leik Marilyn en myndin var ekki vinsæl í kvikmyndahúsum. Hún fékk aukahlutverk í myndinni ''[[Gimsteinarnir]]'' árið 1949 og vakti aðdáun framleiðenda myndarinnar. Þeir sendu hana til New York til þess að taka þátt í auglýsingaferð fyrir myndina. Á þessum tíma hitti hún Johnny Hyde, einn af helstu umboðsmönnunum í Hollywood. Hann útvegaði henni áheyrnarprufu hjá leikstjóranum [[John Huston]] sem lét hana hafa hlutverk í myndinni ''[[Undirheimar stórborgarinnar]]'' þar sem hún lék unga hjákonu glæpamanns. Gagnrýnendum fannst leikur hennar frábær og hún var stuttu seinna kominn með annað hlutverk sem frú Caswell í ''[[Allt um Evu]]''. Hyde útvegaði henni líka nýjan samning við Fox til sjö ára, skömmu áður en hann lést árið 1950. Marilyn skráði sig í [[Kaliforníuháskóli í Los Angeles|UCLA]] árið 1951 og stundaði þar nám í bókmenntum og listum en hélt þó áfram að leika í nokkrum kvikmyndum inn á milli. === Upprennandi stjarna === Árið 1952 kom upp hneyksli þegar ein af myndunum af Marilyn þar sem hún hafði setið fyrir nakin var birt í dagatali. Fjölmiðlar veltu því fyrir sér hver konan í einni mynd var og nafn Marilyn kom oft upp. Forstjórar Fox veltu því fyrir sér hvað þeir ættu að gera og Marilyn stakk upp á því að segja sannleikann að þetta væri í raun og veru hún en láta fólk vita að það hafi verið það eina sem hún gat gert fyrir peninga á þeim tíma. Almenningur fann til með Marilyn og hneykslið gerði hana bara vinsælli. [[Mynd:Marilyn Monroe and Keith Andes in Clash by Night trailer.jpg|thumb|left|Marilyn Monroe og Keith Andes í myndinni ''Árekstur að nóttu'' árið 1952]] Hún komst á forsíðu tímaritsins ''Life'' árið 1952 þar sem hún var umtöluð í [[Hollywood]]. Í maí hið sama ár komst hún á forsíðu ''True Experiences'' þar sem sögur barnæsku hennar voru ræddar og Marilyn var auglýst sem [[Öskubuska]]. Einkalíf hennar varð einnig aðaltal Hollywood og fólk velti því fyrir sér hvort hún ætti í sambandi við [[hafnabolti|hafnabolta]]-leikmanninn [[Joe DiMaggio]]. ==== Velgengni sem leikkona ==== Í júní 1952 kom út kvikmyndin ''[[Árekstur að nóttu]]'' þar sem Marilyn lék eitt af aðalhlutverkunum. Myndin varð mjög vinsæl á meðal áhorfenda og gagnrýnendur voru enn á ný heillaðir upp úr skónum af leik Monroe. Marilyn sem hafði verið vinsæl á meðal fjölmiðla síðustu mánuði vakti áhuga margra sem vildi sjá leikkonuna leika. Marilyn lék einnig í tveimur öðrum kvikmyndum sem fóru í kvikmyndahús í júlí það ár. Hið fyrra var ''[[Við erum ekki gift]]'', gamanmynd þar sem Marilyn lék keppanda í fegurðarkeppni en hin seinni var dramamyndin ''[[Sálsjúka barnfóstran]]'' þar sem hún lék aðalhlutverkið. Hún lék barnapíu sem hótar að drepa barnið sem hún sér um. Myndin fékk slæma dóma og gagnrýnendum fannst hún langdregin og melódramatísk. Í september kom svo út myndin ''[[Yngingarlyfið]]'' þar sem Marilyn lék eitt af aðalhlutverkunum ásamt stórstjörnunum [[Cary Grant]] og [[Ginger Rogers]]. Marilyn var með eitt lítið atriði í myndinni ''[[O. Henry's Full House]]'' en hún var samt auglýst sem ein af aðalleikurunum. ==== ''Niagara'' ==== Daryl F. Zanuck, bandarískur framleiðandi, hafði séð Marilyn og fannst hún vera tilvalin til þess að leika í nýrri ''femme fatale'' mynd sem hét ''[[Niagara (kvikmynd)|Niagara]]'' sem fjallaði um konu sem langaði að drepa eiginmann sinn. Á meðan á tökum stóð kom í ljós að Marilyn var með mikinn sviðsskrekk og leikstjórinn reddaði henni þjálfa sem róaði hana klukkutímum saman fyrir hvert atriði. Þó að leikur Marilynar hafi fengið góða gagnrýni þá þótti framkoma hennar á frumsýningu myndarinnar barnaleg og dónaleg. Blaðadálkur Louellu Parsons talaði um slæma hegðun hennar og hún sagði að [[Joan Crawford]] hefði rætt dónaskapinn hennar opinberlega og að hún væri óviðeigandi sem leikkona og kona almennt. Marilyn klæddi sig oft í glannalega kjóla og hún birtist líka á forsíðu fyrsta tölublaðs ''[[Playboy]]'' þar sem myndir af henni voru birtar þar á meðal nokkrar af henni naktri. === Velgengni í kvikmyndum === ==== ''Enginn er fullkominn'' ==== [[Mynd:Marilyn Monroe in Gentlemen Prefer Blondes trailer.jpg|thumb|right|240px|Marilyn að flytja lagið „Diamonds Are a Girl's Best Friend“ í myndinni ''[[Litfríð og ljóshærð]]'']] Næsta mynd hennar á eftir Niagara var ''[[Litfríð og ljóshærð]]'' árið 1953 þar sem hún lék aðalhlutverkið ásamt [[Jane Russell]]. Hún lék Lorelei Lee, ljóshærða dansmær í von um að verða rík, hlutverk sem krafðist þess af henni að leika, dansa og syngja. Marilyn og aukaleikkona hennar urðu góðar vinkonur og Jane lýsti henni seinna sem feiminni og mikið gáfaðri en fjölmiðlar héldu fram. Hún vann oft lengur en hinir leikararnir og æfði danssporin sín klukkutímum saman. Leikstjórinn kvartaði samt undan því að hún mætti alltaf sein. Jane Russell tók eftir því að hún var oft mætt á réttum tíma en hún var með svo mikinn sviðsskrekk að hún læsti sig inni í skiptiklefanum sínum og reyndi að gera sig klára. Russell fór þá að fylgja Marilyn inn á sviðið til þess að hjálpa henni. Á frumsýningu myndarinnar settu Marilyn og Jane fótspor og handaför sín í steypuna fyrir utan kvikmyndahúsið eins og var hefð með stórar myndir í Hollywood. Gagnrýnendur gáfu henni góða dóma fyrir leik sinn og myndin varð mjög vinsæl og heildartekjurnar voru meira en tvisvar sinnum það sem kostaði að búa hana til. Útgáfa hennar af laginu „Diamonds Are a Girl's Best Friend“ er enn þá heimsfræg og margar söngkonur hafa flutt lagið, þar á meðal [[Kylie Minogue]]. [[Mynd:Gentlemen Prefer Blondes Movie Trailer Screenshot (16).jpg|thumb|left|Marilyn í ''[[Litfríð og ljóshærð]]'']] ==== Vandamál með staðalímyndina ==== Í byrjun 6. áratugs 20. aldar reyndi Marilyn stöðugt að losa við ímyndina hennar sem „heimska ljóskan“ sem fylgdi henni hvert sem hún fór. Í viðtalið við ''[[New York Times]]'' sagði hún frá hvernig hana langaði að þroskast sem leikkona með því að leika alvarlegri hlutverk. Natasha Lytess, leikþjálfinn hennar, reyndi að redda henni einhver hlutverk hjá leikstjórum sem hún þekkti en það vildi enginn ráða hana. Framleiðandi myndarinnar ''[[Egyptinn]]'', [[Darryl F. Zanuck]], sem var gamall vinur hennar neitaði jafnvel að setja hana í prufu. Hún fékk hlutverk í myndinni ''[[Örlagafljótið]]'' sem gerðist í villta vestrinu. Hún lék á móti sveitasöngvaranum [[Robert Mitchum]] sem þurfti að vera sáttasemjari á milli hennar og leikstjórans [[Otto Preminger]] sem rifust út í eitt. Hann kvartaði undan því að Marilyn reyndi of mikið á leikþjálfann sinn sem hún hlustaði meira á en hann. Á endanum töluðu þau ekki við hvort annað sem gerði það næstum því ómögulegt að halda áfram tökum. Haustið 1953 fékk hún hlutverk á móti [[Frank Sinatra]] í myndinni ''[[The Girl in Pink Tights]]'' sem hún var rekin frá út af því að hún mætti sjaldan á vinnustaðinn.<ref>{{Tímarit.is|3402544|Marilyn Monroe|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=14. ágúst 2008|blaðsíða=52|höfundur=Sæbjörn Valdimarsson}}</ref> Marilyn giftist [[Joe DiMaggio]] í janúar 1954 í [[San Francisco]]. Þau fóru í brúðkaupsferð til [[Japan]] stuttu eftir það. DiMaggio eyddi miklum tíma að vinna í Japan að spila hafnabolta svo að Marilyn flaug til [[Kóreuskagi|Kóreu]] og skemmti yfir 13.000 bandarískum hermönnum. Marilyn sagði í viðtali að sú reynsla hafi hjálpað henni að sigra sviðshrollinn hennar. Þegar hún kom aftur til Hollywood í mars 1954 þá fór hún aftur til Fox og fékk hlutverk í söngleiknum ''[[Líf og fjör í bransanum]]''. Myndin var óvinsæl og fékk hræðilega dóma. Leikur Marilyn var rakkaður niður af gagnrýnendum og flutningur hennar á lögunum var sagður hlægilegur. Monroe sagði í viðtali að henni hafði leiðst á meðan að tökum stóð enda hafði hún aðeins gert myndina út af því að forstjórar Fox sögðu að það væri eina leiðin fyrir hana að fá aðalhlutverkið í ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]''. ==== ''Dagdraumar grasekkjumannsins'' ==== Í september 1954 tók Marilyn upp myndina ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]'' sem var byggð á vinsælu [[Broadway]]-leikriti. Eitt af atriðunum sem hún tók upp var skotið fyrir utan neðanjarðarlestarstöð í New York þar sem stór múgur af fólki fylgdist með. Í atriðinu stóð Marilyn fyrir ofan grindur á lestarstöðinni á meðan lestin keyrði fram hjá og vindurinn skaut upp pilsinu hennar. Fólk mætti með myndavélar og atriðið varð frægasti sena myndarinnar. Einn af þeim sem voru í áhorfendunum var Joe DiMaggio, eiginmaður hennar, sem var brjálaður yfir kringumstæðunum. Þegar tökum lauk sótti DiMaggio um skilnað og þau reyndu bæði að forðast fjölmiðla í lengri tíma eftir það. Monroe hafði verið boðin mörg hlutverk en hún neitaði þeim af því að henni fannst þau of lítil og hún fór þá frá Hollywood í nokkurn tíma. === Upprennandi stórstjarna === [[Milton Greene]] var frægur ljósmyndari í Hollywood sem tók margar frægar myndir af Marilyn á ferli sínum. Þau urðu mjög góðir vinir og hún lét hann vita af skapraunum hennar vegna lágra launa hjá Fox og lélegum hlutverkum sem henni var boðið. Hún hafði fengi 18.000 bandaríkjadali fyrir ''Litfríð og ljóshærð'' en [[Jane Russell]] var borgað meira en 100.000 dali. Hún hélt því fram að hún gæti fengið mikið hærra kaup ef hún færi í burtu frá myndverinu. Milton hætti störfum árið 1954 og veðsetti húsið sitt til þess að hjálpa henni og leyfði henni að búa hjá fjölskyldu sinni á meðan þau reyndu að finna nýja stefnu fyrir ferillinn hennar. ==== Leikþjálfun og ný ást ==== Monroe hitti nýjan leikþjálfa það ár sem hét [[Constance Collier]] og hjálpaði henni töluvert. Collier benti Marilyn á það að hún væri með alla réttu hæfileikana til þess að leika í kvikmyndum en ekki á sviði. Collier gat ekki aðstoðað Marilyn lengi þó út af því að hún dó stuttu eftir að þær byrjuðu að vinna saman. Marilyn leitaði þá til [[Lee Strasberg]] sem var frægur leikþjálfi og hafði unnið með mörgum öðrum leikurum áður. Í maí 1955 hóf hún samband með hún leikritahöfundinum [[Arthur Miller]] sem hún kynntist í New York og hann bauð henni svo út að borða stuttu seinna. Joe DiMaggio, fyrrverandi eiginmaður hennar, vildi þá byrja aftur með henni og fylgdi henni á frumsýningu myndarinnar ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]''. Hann hélt líka upp á afmæli hennar með því að halda stórt afmælisteiti en hún stormaði út eftir stórt rifrildi í miðri veislunni. Þau héldu sig í burtu frá hvort öðru í lengri tíma eftir það. Á meðan hún lærði hjá [[Actors Studio]] í New York þá fann hún það út að sviðsskrekkur var stærsta vandamálið hennar sem hún átti mjög erfitt með að vinna bug á. Hún sat alltaf aftast í tímunum til þess að forðast athygli. Hún og vinkona sín í bekknum [[Maureen Stapleton]] léku út byrjunaratriðið frá leikritinu [[Anna Christie]] sem Marilyn átti erfitt með. Hún mundi aldrei línurnar sínar í æfingum fyrr en hún sýndi fyrir framan hina nemendurna þegar allt gekk vel. Allir í herberginu klöppuðu á endanum og Marilyn þótti frábær. Strasberg sagði seinna að af öllum nemendum hans hafi aðeins tveir staðið upp úr, sá fyrri var [[Marlon Brando]] og sú seinni var Marilyn Monroe. ==== Endurkoma til Fox ==== Þegar ''Dagdraumar grasekkjumannsins'' kom út og varð mjög vinsæl þá ákváðu forstjórar Fox að fara aftur í viðræður við Marilyn og draga upp hugsanlegan samning. Marilyn skrifaði undir samning á gamlársdag 1955 til sjö ára. Hún átti að gera fjórar myndir á næstu árum og fyrirtækið sem Marilyn hafði stofnað stuttu fyrir það ([[Marilyn Monroe Productions]]) myndi fá 100.000 bandaríkjadali fyrir hverja mynd og prósentu af ágóðanum fyrir sig. Marilyn myndi líka fá að vinna fyrir önnur myndver og hún var með rétt til þess að neita að leika í mynd sem hana langaði ekki að leika í. ==== ''Bus Stop'' ==== ''[[Bus Stop]]'' var fyrsta myndin sem Marilyn lék í undir nýja samningnum hennar hjá Fox. Monroe lék Chérie sem var fátæk kráarsöngkona og varð ástfangin af kúreka. Leikur Marilyn þótti góður og gagnrýnandi hjá ''[[New York Times]]'' skrifaði að Marilyn hafði loksins reynst vera leikkona. Leikstjóri myndarinnar [[Joshua Logan]] sagði að Marilyn hafi komið honum á óvart og verið algjör stórstjarna á meðan á tökum stóð. Logan stakk upp á því að Marilyn ætti að vera tilnefnd til [[Óskarsverðlaunin|Óskars]] fyrir hlutverk sitt en það gerðist ekki. Hún var samt tilnefnd til [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]]. Á þeim tíma komst það í fjölmiðla að Marilyn átti í sambandi við [[Arthur Miller]] og þau voru of kölluð „séníið og stundaglasið“ í blöðunum. Monroe var oft hvött af fólki hjá Fox að fara frá Miller út af því að stjórnvöld yfirheyrðu hann út í eitt út af stjórnmálaskoðunum hans en hann var [[kommúnismi|kommúnisti]]. Þau giftust 29. júní 1956. ==== ''Prinsin og dansmærinn'' ==== Þegar hún kláraði ''[[Bus Stop]]'' var Marilyn valin í aðalhlutverkið í myndinni ''[[Prinsinn og dansmærin]]'' sem var leikstýrð af [[Laurence Olivier]] sem lék einnig aðalhlutverk. Olivier fannst Marilyn vera fyndin gamanleikkona sem þýddi að hún væri líka frábær leikkona að hans sögn. Olivier var ekki hrifinn af leikþjálfa Marilyn og á meðan tökum stóð í [[England]]i fannst honum hún reyna of mikið á hana. Olivier sagði seinna að Marilyn hafi verið „yndisleg“. Leikur Marilyn fékk fagnaðaróp gagnrýnenda sérstaklega í Evrópu þar sem hún vann ítölsku verðlaunin [[David di Donatello]] sem er ítalska útgáfan af óskarnum. Hún fékk líka tilnefningu til [[BAFTA]] verðlaunanna árið 1957. === Seinni myndir === Ár leið þangað til að hún fór að leika á ný en hún eyddi því ári með eiginmanni sínu. Þau eyddu frítíma sínum á [[Long Island]] og hún varð ólétt og missti [[Fóstur|fóstrið]] snemma. ==== ''Enginn er fullkominn'' ==== Eftir að Miller hvatti hana að snúa til baka til Hollywood ákvað Marilyn að taka við hlutverki í myndinni ''[[Enginn er fullkominn]]''. Gamanmyndin var leikstýrð af [[Billy Wilder]] sem valdi hana í hlutverk „Sugar Cane“ á móti stórleikurunum [[Tony Curtis]] og [[Jack Lemmon]]. Monroe var sérstaklega erfið við tökurnar á myndinni af því að hún neitaði að hlusta á það sem leikstjórinn sagði og heimtaði að alls konar atriði yrðu endurtekin þangað til hún var sátt. Marilyn varð góð vinkona Jack Lemmons og þau töluðu oft lengi saman eftir tökur en henni líkaði illa við Tony Curtis sem hafði lýst ástaratriðinu þeirra með því að segja að það hafi verið eins og að kyssa [[Adolf Hitler|Hitler]]. Monroe komst að því að hún var ólétt á meðan að tökum stóð í október 1958 en missti fóstur aftur í desember. Myndin þótti vel heppnuð og var tilnefnd til sex óskarsverðlauna og varð sígild undireins. Marilyn fékk [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]] verðlaun fyrir leik sinn sen Sugar Cane en allar stjörnur myndarinnar urðu mjög vinsælar á meðal áhorfenda eftir að hún gefinn út í kvikmyndahúsum. Billy Wilder sagði í viðtali að Marilyn hafi verið mjög þreytandi og að hefði þurft að kenna henni að mæta á réttum tíma. === Síðustu myndir === ==== ''Við skulum elskast'' og ''Gallagripir'' ==== [[Mynd:Marilyn Monroe in The Misfits trailer 2.jpg|thumb|right|Marilyn Monroe í ''[[The Misfits]]'']] Á meðan hún lék í ''[[Bus Stop]]'' var henni boðið hlutverk í nýrri mynd sem [[George Cukor]] ætlaði að leikstýra. Hún féllst á að leika í myndinni sem átti að heita ''[[Við skulum elskast]]'' en hún heimtaði breytingar á handritinu sem eiginmaður hennar Arthur Miller skrifaði. [[Gregory Peck]] átti upprunalega að leika á móti Marilyn en hann hætti eftir að honum líkaði ekki nýja handritið. [[Yves Montand]] fékk endanlega hlutverkið eftir að leikarar á borð við [[Cary Grant]], [[Charlton Heston]] og [[Rock Hudson]] höfðu hafnað. Marilyn og Arthur urðu vinir Montands og tökum tókst vel þangað til Miller þurfti að fara til [[Evrópa|Evrópu]] í viðskiptaferð. Þá hóf Marilyn að mæta seint á ný og fór stundum heim í miðri töku. Þetta lagaðist þegar Montand talaði við Marilyn og lét hana horfast í augu við vandamálið. Myndin gekk illa í kvikmyndahúsum og fékk slæma dóma. Á þessum tíma versnaði heilsa Marilyn mikið og hún hóf að ganga til sálfræðings sem sagði í viðtali eftir að hún dó að hún hafi kvartað undan svefnleysi. Hún fór til margra lækna og náði sér í óhóflegt úrval af verkjalyfjum og svefntöflum. Samkvæmt sálfræðingnum var hún orðin fíkill árið 1959 og sama hvað hún reyndi gat hún ekki hætt að taka lyfin. Sálfræðingurinn reyndi að hjálpa henni að losna við fíknina með því að minnka magnið sem hún tók af lyfjum. Árið 1960 tók Marilyn að sér hlutverk Roslyn Tabor í myndinni ''[[Gallagripir]]'' þar sem hún lék á móti [[Clark Gable]] og öðrum stórum Hollywood leikurum. Myndin var skrifuð af [[Arthur Miller]] og var byggð á smásögu um fráskilda konu og aldraðan kúreka í [[Nevada]] sem Miller hafði skrifað árið 1956. Monroe átti erfitt með að leika á meðan á tökum stóð enda var hún orðin háð töflunum sem hún var að taka og drakk [[áfengi]] í óhófi. Í ágúst 1960 þurfti að senda Marilyn á spítala þar sem hún sat inni í 10 daga. Fjölmiðlarnir héldu því fram að hún hefði verið nær dauða en þau vissu ekki af hverju hún var veik. Þegar hún fór aftur til Nevada og kláraði myndina var samband hennar og Millers mikið verra og þau rifust út í eitt. Margir af hinum leikurunum kvörtuðu einnig undan veikindum og Clark Gable var dáinn innan tíu daga eftir að tökum lauk og Marilyn var farin frá eiginmanni sínum. Gangrýnendum fannst myndin slæm þó að fólk hafi síðan hrósað leik Clarks og Marilyn miðað við kringumstæður og veikindi. ==== ''Something's Got to Give'' ==== Árið 1962 hóf Marilyn að leika í myndinni ''[[Something's Got To Give]]'' sem [[George Cukor]] leikstýrði. Þegar byrjað var að kvikmynda var Marilyn mjög veik með háan hita. Framleiðandi myndarinnar Henry Weinstein tók eftir því að hún leit hræðilega út á meðan að hún gerði sig klára fyrir næsta atriði hennar. Þann 19. maí það ár mætti hún í afmælisveislu [[John F. Kennedy]] þáverandi forseta Bandaríkjanna í New York. Mágur forsetans hafði stungið upp á því að hún myndi fara upp á sviðið og hún söng afmælissönginn fyrir hann sem var sýndur í beinni útsendingu út um öll Bandaríkin. Þegar Marilyn sneri aftur í vinnuna var hún strax rekin enda hafði hún aðeins mætt tólf sinnum en hún átti að hafa mætt 35 daga. Myndverið, Fox, kærði hana svo og forstöðumaður fyritækisins [[Peter Levathes]] gaf út yfirlýsingu kvartandi að stjörnur væru orðnar ofdekraðar og að fangarnir væru farnir að reka fangelsið í staðinn fyrir verðina. Eftir að hafa verið rekin fór Marilyn í margar myndatökur og viðtöl við tímarit eins og ''[[Cosmopolitan]]'', ''[[Vogue]]'' og ''[[Life]]''. Myndirnar sem hún tók fyrir ''Vogue'' voru mjög djarfar og hún var nakin á nokkrum þeirra. Viðtal hennar við ''Life'' varð hennar síðasta og hún ræddi samband sitt við aðdáendur sína og vandamál hennar við það að samsama sig við stjörnuna hennar og kyntákn hennar. Síðustu vikur lífi hennar eyddi hún með því að leita að nýjum hlutverkum í bíómyndum og umræður hófust um nýjan samning við Fox. Nýi samningurinn hennar var upp á eina milljón bandaríkjadali fyrir tvær myndir en Marilyn hélt áfram að fara í prufur fyrir margar myndir sem hún fékk ekki. [[Allan Whitey Snyder]], maðurinn sem hún eyddi miklum tíma með síðasta hluta lífs síns, lýsti hegðun Marylinar síðustu viku lífs hennar sem frábærri. „Hún leit aldrei betur út“ sagði hann og talaði um hversu glöð hún var að hafa snúið blaðinu við. == Dauðinn og afleiðingar == [[Mynd:Monroecrypt1.jpg|thumb|left|Gröfin hennar]] Lögreglan var kölluð á vettvang klukkan fjögur að morgni þann 5. ágúst árið 1962 eftir að ráðskona Marilyn hafði hringt á neyðarlínuna og tilkynnt hana látna. Lögreglumaðurinn kom að líki leikkonunnar þar sem hún lá nakin í rúminu sínu með höndina á símtólinu og fullt af lyfseðilsskyldum lyfjum á náttborðinu. Yfir tólf milligröm af sterkum lyfjum fundust í maganum á henni og læknirinn sagði að dánarorsök hennar hefði verið of stór skammtur af lyfjum í einu. Jarðarför hennar fór fram þann 8. ágúst í kirkjugarði í Kaliforníu. Stofnandi ''[[Playboy]]'', [[Hugh Hefner]] lét taka frá reitinn við hliðin á Marilyn fyrir sjálfan sig þar sem hann myndi láta grafa sig þegar hann myndi deyja.<ref>{{Vefheimild|titill= Hugh Hefner mun hvíla við hlið Marilyn Monroe|url=https://www.dv.is/fokus/folk/2017/09/29/hugh-hefner-mun-hvila-vid-hlid-marilyn-monroe/|útgefandi=[[DV]]|dags= 29. september 2017|skoðað=24. apríl 2026|höfundur=Einar Þór Sigurðsson}}</ref> === Samsæriskenningar === Margar kenningar hafa komið upp síðan Marilyn dó um hvort hún hafi verið myrt. Margir trúa því að ráðskonan hafi drepið Marilyn en aðrir hafa gengið svo langt og haldið því fram að sjálfur [[forseti Bandaríkjanna]] hafi banað henni.<ref>Laurence Leamer (2002) The Kennedy Men</ref> Jack Clemmons, lögreglumaðurinn sem var fyrstur á vettvang trúði því að ráðskona Marilyn, Eunice Murray hafi átt eitthvað að gera við dauða hennar. Honum fannst það sérstakt að Murray hafði sett þvott í þvottavélina snemma um morguninn og þegar hann spurði hana var hún mjög taugaveikluð þegar hún talaði. Murray hélt því fram að hún hafði tekið eftir því að svefnherbergishurð Marilynar hafði verið læst um miðnætti nóttina áður og þegar hún bankaði á hurðina svaraði enginn. Þá hringdi hún í Dr. Engelberg sem var sálfræðingur Marilynar. Engelberg mætti á staðinn og bankaði á hurðina hjá Marilyn en ekkert svar barst svo að hann fór upp að glugganum hjá henni og sá hana liggja þar hreyfingarlausa. Hann braut gluggann og kom sér inn og fann út að hún var dáin. Murray beið þá í fjórar klukkustundir þangað til hún hringdi í lögregluna og í millitíðinni setti hún í þvottavélina. Krufningarskýrslan sýndi að Marilyn hafði gleypt að minnsta kosti 50 töflur í einu en það var ekkert vatn í krönunum í húsinu hennar. Einkenni taflanna sem hún hafði tekið vantaði alveg alls staðar og lík hennar leit út eins og hún hefði ekki tekið neinar pillur.<ref>{{Vísindavefurinn|6062|Hvernig dó Marilyn Monroe?|dags= 14. júlí 2006|skoðað=24. apríl 2026|höfundur=Jóhanna Andrea Hjartardóttir|höfundur2=Tinna Rut Hauksdóttir|höfundur3=Katrín Arndís Blomsterberg Magneudóttir}}</ref> Kennedy bræðurnir komu upp í máli Marilyn og það kom í ljós að síðasta símtal hennar var til forsetans. Samkvæmt vini hennar, Robert Slatzer, hafði Marilyn planað að halda blaðamannafund á mánudaginn eftir helgina til þess að ræða samband sitt við Kennedy bræðurna. Hún var líka búin að panta tíma með lögfræðingi sínum rétt fyrir blaðamannafundinn til þess að breyta erfðaskránni sinni. == Einkalíf == Marilyn var gift þrisvar sinnum, fyrst [[James Dougherty]], næst hafnaboltaspilaranum [[Joe DiMaggio]] og síðast [[Arthur Miller]]. Fólk hefur haldið því fram að Marilyn hafi verið viðhald bæði [[John F. Kennedy]] og [[Robert F. Kennedy]]. [[Marlon Brando]] hefur einnig haldið því fram að hafa haft ástarsamband með Marilyn í ákveðinn tíma. === James Dougherty === Marilyn giftist James Dougherty þann 19. júní árið 1942 þegar hún var aðeins sextán ára gömul. Dougherty sagði frá í bókinni sinni ''To Norma Jeane with Love, Jimmie'' að þau hafi verið ástfangin en hún þráði frægðina meira en hann og þráin hennar tældi hana í burtu. Árið 1953 skrifaði hann stutta grein fyrir blaðið ''Photoplay'' þar sem hann sagði frá að hann hefði ætlað að fara frá henni en hún hafði hótað að fyrirfara sér svo að hann ákvað að vera áfram hjá henni. Dougherty hélt því fram þangað til hann dó að hann hefði búið til karakterinn hennar Marilyn og að myndverin hefðu neytt hana til þess að skilja við hann. Það hefur þó komið fram að hann hefði skilið við hana eftir að hann kom til baka frá stríðinu út af því að hún neitaði að hætta fyrirsætustörfum. Dougherty var kvæntur á ný mánuðum eftir að hann skildi við Marilyn. === Joe DiMaggio === [[Mynd:Joe DiMaggio, Marilyn Monroe and Tstsuzo Inumaru.jpg|thumb|right|Marilyn Monroe og Joe DiMaggio í Japan í brúðkaupsferðinni þeirra]] Marilyn hitti [[Joe DiMaggio]] árið 1952 eftir að sameiginlegur vinur setti upp stefnumót. Þau giftust í janúar 1954 og fóru síðan í brúðkauðsferð til [[Tókýó]]. Á meðan þau voru þar var Marilyn beðin um að fljúga til Kóreu til þess að skemmta hermönnum þar sem hún skemmti í fjóra daga. Þegar þau sneru til baka til Bandaríkjanna fór hjónabandið strax í vaskinn. Þegar hún tók upp fræga pilsatriðið í myndinni ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]'' var Joe DiMaggio einn af mörgum áhorfendum og hann varð ofsareiður. Þau rifust mikið eftir það atriði og hún sótti um skilnað stuttu seinna eftir að hafa verið gift í minna en eitt ár. Stuttu seinna reyndu þau aftur að hefja samband og hann hélt afmælisveislu fyrir hana árið 1961 í húsinu sínu en þau voru aldrei par aftur. Eftir að hún dó þá sá hann um jarðarförina hennar og lét senda sex rauðar rósir til hennar þrisvar sinnum í viku í meira en tuttugu ár eftir lát hennar. === Arthur Miller === Marilyn giftist [[Arthur Miller]] þann 29. júní árið 1956 sem hún hafði kynnst árið 1950. Eftir brúðkaupið fóru hinu nýgiftu hjón í ferð til [[London]] og heimsóttu vinafólk sitt [[Laurence Olivier]] og [[Vivien Leigh]] þar sem breskir fjölmiðlar urðu óðir í Marilyn. Brúðkaup þeirra var mjög hefðbundið [[Gyðingdómur|gyðingabrúðkauð]] en Marilyn sem hafði áður verið [[Kristni|kristin]] og skipti um trú fyrir hann. Því hefur verið haldið fram að hún hafi verið í sambandi með [[Tony Curtis]] þegar hún fór aftur til Bandaríkjanna og tók upp ''[[Enginn er fullkominn]]''. Curtis hélt því seinna fram að fóstrið sem Marilyn missti þá hafði verið hans en ekki Millers. Þau skildu þann 24. janúar árið 1961 og hann var kvæntur á ný stuttu seinna. === Kennedy-bræðurnir === Þann 19. maí árið 1962 söng Marilyn afmælissönginn fyrir [[John F. Kennedy]] í beinni sjónvarpsútsendingu í [[New York-borg|New York]]. Fatahönnuðurinnn [[Jean Louis]] hannaði kjól sérstaklega fyrir hana sem var seinna seldur á uppboði árið 1999 fyrir rúmar 1,26 milljónir bandaríkjadala.<ref>{{cite web |url=http://www.cnn.com/STYLE/9910/28/monroe.auction.01/ |title=Geymd eintak |access-date=2007-02-06 |archive-date=2007-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070206174811/http://www.cnn.com/STYLE/9910/28/monroe.auction.01/ }}</ref> Margir hafa haldið því fram að Marilyn hafi átt í sambandi við [[John F. Kennedy]] og [[Robert F. Kennedy]] sem voru báðir giftir. Sumir hafa jafnvel sagt að Kennedy bræðurnir hafi myrt Marilyn með því að dæla í hana lyfjum. Sú kenning var aldrei tekin alvarlega af lögreglunni enda fundust engin sönnunargögn sem studdu hana. Robert Kennedy var engu að síður í Kaliforníu daginn sem Marilyn dó 4. ágúst árið 1962. == Kvikmyndir == {| class="wikitable" |- ! Ár ! Nafn ! Hlutverk ! Leikstjóri |- | 1947 |''[[Hættulegur aldur]]'' (''Dangerous Years'') | Evie | [[Arthur Pierson]] |- | rowspan="2" | 1948 | ''[[Sumar í sveit]]'' (''Scudda Hoo! Scudda Hay!'') | Betty (ónefnd) | [[Hugh Herbert]] |- | ''[[Dansadrottningin]]'' (''Ladies of the Chorus'') | Peggy Martin | [[Phil Karlson]] |- | 1949 | ''[[Gimsteinarnir]]'' (''Love Happy'') | Kúnni Grunions | [[David Miller]] |- | rowspan="5" | 1950 | ''[[Allt á ferð og flugi]]'' (''A Ticket to Tomahawk'') | Clara (ónefnd) | [[Richard Sale]] |- | ''[[Sleginn út]]'' (''Right Cross'') | Dusky Ledoux (ónefnd) | [[John Sturges]] |- | ''[[The Fireball]]'' | Polly | [[Tay Garnett]] |- | ''[[Undirheimar stórborgarinnar]]'' (''The Asphalt Jungle'') | Angela Phinlay | [[John Huston]] |- | ''[[Allt um Evu]]'' (''All About Eve'') | Miss Claudia Caswell | [[Joseph L. Mankiewicz]] |- | rowspan="4" | 1951 | ''[[Ástarhreiðrið]]'' (''Love Nest'') | Roberta Stevens | [[Joseph M. Newman]] |- | ''[[Let's Make It Legal]]'' | Joyce Mannering | [[Richard Sale]] |- | ''[[Home Town Story]]'' | Iris Martin | [[Arthur Pierson]] |- | ''[[As Young as You Feel]]'' | Harriet | [[Harman Jones]] |- | rowspan="5" | 1952 | ''[[O. Henry's Full House]]'' | Streetwalker | [[Henry Koster]] |- | ''[[Yngingarlyfið]]'' (''Monkey Business'') | Lois Laurel | [[Howard Hawks]] |- | ''[[Árekstur að nóttu]]'' (''Clash by Night'') | Peggy | [[Fritz Lang]] |- | ''[[Við erum ekki gift]]'' (''We're Not Married'') | Anabel Norris | [[Edmund Goulding]] |- | ''[[Sálsjúka barnfóstran]]'' (''Don't Bother to Knock'') | Nell Forbes | [[Roy Ward Baker|Roy Baker]] |- | rowspan="3" | 1953 | ''[[Niagara (kvikmynd)|Niagara]]'' | Rose Loomis | [[Henry Hathaway]] |- | ''[[Litfríð og ljóshærð]]'' (''Gentlemen Prefer Blondes'') | Lorelei Lee | [[Howard Hawks]] |- | ''[[Að krækja sér í ríkan mann]]'' (''How to Marry a Millionaire'') | Pola Debevoise | [[Jean Negulesco]] |- | rowspan="2" | 1954 | ''[[Örlagafljótið]]'' (''River of No Return'') | Kay Weston | [[Otto Preminger]] |- | ''[[Líf og fjör í bransanum]]'' (''There's No Business Like Show Business'') | Vicky | [[Walter Lang]] |- | 1955 | ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]'' (''The Seven Year Itch'') | Stúlkan | [[Billy Wilder]] |- | 1956 | ''[[Bus Stop]]'' | Chérie | [[Joshua Logan]] |- | 1957 |''[[Prinsinn og dansmærin]]'' (''The Prince and the Showgirl'') | Elsie Marina | [[Laurence Olivier]] |- | 1959 | ''[[Enginn er fullkominn]]'' (''Some Like It Hot'') | Sugar Kane Kowalczyk | [[Billy Wilder]] |- | 1960 | ''[[Við skulum elskast]]'' (''Let's Make Love'') | Amanda Dell | [[George Cukor]] |- | 1961 | ''[[Gallagripir]]'' (''The Misfits'') | Roslyn Taber | [[John Huston]] |- | 1962 | ''[[Something's Got to Give]]'' (ókláruð) | Ellen Wagstaff Arden | [[George Cukor]] |} == Í dægurmenningu == Marilyn er átrúnaðargoð margra enn í dag og er oft haft eftir henni í auglýsingum, kvikmyndum og tísku. Margar leikkonur þar á meðal [[Anna Faris]] hafa endurleikið atriði Marilynar í ''[[The Seven Year Itch]]'' og margar stórstjörnur sérstaklega [[Madonna]] hafa farið í myndartökur og stillt sér upp eins og Marilyn hafði gert áður. Margar ævisögur hafa verið skrifaðar um Marilyn sem hafa orðið metsölubækur út um allan heim. Margir frægir söngvarar þar á meðal [[Lady Gaga]] og [[Jon Bon Jovi]] hafa sungið um Marilyn og nokkrar óperur hafa verið skrifaðar um hana. Marilyn er oft mjög vinsæl á meðal eftirherma og það eru oft margar „Marilynar“ á [[Gleðiganga|gleðigöngum]]. == Heimildir == Greinin er að hluta til þýdd frá [[:en:Marilyn Monroe|ensku útgáfunni]] en það er einnig búið að bæta við ákveðnum atburðum frá lífi Marilynar. {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Monroe, Marilyn}} {{fd|1926|1962}} [[Flokkur:Bandarískir leikarar]] jscb7kxsnucyek4uk5t63ih6ofz5tup 1961086 1961085 2026-04-24T17:23:51Z TKSnaevarr 53243 /* Í dægurmenningu */ 1961086 wikitext text/x-wiki {{Hreingerning|heimildir}} {{Persóna | nafn = Marilyn Monroe | mynd = Monroecirca1953.jpg | mynd_texti = Monroe árið 1953 | fæðingarnafn = Norma Jeane Mortenson | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1926|6|1}} | fæðingarstaður = [[Los Angeles]], [[Kalifornía]], [[Bandaríkin|BNA]] | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1962|8|5|1926|6|1}} | dánarstaður = Los Angeles, Kalifornía, BNA | dánarorsök = Ofskammtur verkjalyfja | gröf = | önnur_nöfn = Norma Jeane Baker | starf = {{Hlist|Leikari|fyrirsæta|söngvari}} | ár = 1945–1962 | maki = {{Plainlist| * {{g|James Dougherty<br />|1942|1946}} * {{g|[[Joe DiMaggio]]<br />|1954|1955}} * {{g|[[Arthur Miller]]<br />|1956|1961}} }} | vefsíða = {{URL|marilynmonroe.com}} | undirskrift = Marilyn Monroe Signature.svg }} '''Marilyn Monroe''' (fædd '''Norma Jeane Mortenson'''; 1. júní 1926 – 5. ágúst 1962) var [[Bandaríkin|bandarísk]] leikkona.<ref>Dánartilkynning hennar, ''[[Variety]]'', 8. ágúst, 1962, bls. 63.</ref> Sviðsframkoma hennar, [[fegurð]] og dularfullur dauðdagi gerði hana að eftirminnilegu [[kyntákn]]i og síðar [[Dægurmenning|popp]]-tákni. Hún hóf feril sinn sem fyrirsæta eftir að eiginmaður hennar gegndi herskyldu. Hún fékk samning við kvikmyndaver árið 1946. Í fyrstu fékk Monroe aðeins örsmá hlutverk í nokkrum kvikmyndum en varð fræg eftir að hún lék í myndum eins og ''[[Undirheimar stórborgarinnar]]'' og ''[[Allt um Evu]]''. Árið 1953 var hún orðin stjarna í [[Hollywood]], fræg fyrir að leika „heimsku ljóskuna“ í bíómyndum, hlutverk sem hún festist í. Hún var tilnefnd til nokkurra verðlauna, þar á meðal [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]] fyrir ''[[Enginn er fullkominn]]'' árið 1959 og fékk tilnefningu fyrir myndina ''[[Bus Stop]]'' frá árinu 1956. Síðustu ár ævi sinnar glímdi hún við veikindi og vandamál í einkalífi og varð fræg fyrir að vera sérstaklega erfið að vinna með. Þegar hún dó, árið 1961, aðeins 36 ára, eftir að taka of stórann skammt af sterkum [[verkjalyf]]jum, fór fólk að geta sér til um hvort hún hefði verið myrt. Meðal annars hefur því verið fleygt fram að [[Kennedy-fjölskyldan]] hafi átt þátt í dauða hennar en ekkert hefur sannast um það. Árið 1999 var hún valin sjötta stærsta kvenstjarna allra tíma af [[Kvikmyndastofnun Bandaríkjanna]].<ref>Hall, Susan G.(2006). American Icons: An Encyclopedia of the People, Places, and Things that Have Shaped Our Culture. Greenwood Publishing Grop. bls. 468</ref> == Ævisaga == === Æska og uppruni === Þótt Marilyn yrði um síðir ein frægasta konan í kvikmyndaheiminum, voru æska og uppvaxtarár hennar fábrotin. Hún fæddist á fæðingardeild héraðssjúkrahússins í [[Los Angeles]] þann 1. júní árið 1926<ref>Churchwell, pp. 150-151</ref> og hlaut nafnið Norma Jeane Mortensen, en sleppti oftast seinna e-inu í Jeane. Amma hennar, Della Monroe Grainger, breytti nafni hennar síðar í Norma Jeane Baker. Norma var þriðja barn Gladys Pearl Baker (fædd Monroe).<ref>Riese and Hitchens, bls. 33</ref> Á fæðingarvottorði Normu stendur að faðir hennar hafi verið [[Noregur|Norðmaðurinn]] Martin Edward Mortenson, sem hafði verið giftur Gladys en þau höfðu skilið að borði og sæng áður en Gladys varð ólétt að Normu. Gladys tókst ekki að sannfæra móður sína um að taka barnið að sér og kom því þess vegna til Wayne og Idu Bolender frá [[Hawthorne (Kaliforníu)|Hawthorne]], þar sem Norma bjó þar til hún var sjö ára gömul. Bolender-hjónin voru mjög trúuð og drýgðu litlar tekjur sínar með því að vera fósturforeldrar. Í sjálfsævisögu sinni, (e. ''My Story''), segist Marilyn hafa haldið að Ida og Wayne væru blóðforeldrar sínir, þar til Ida sagði henni, frekar illkvittnislega, að svo væri ekki. Eftir dauða Marilyn hélt Ida því fram að þau Wayne hefðu hugleitt að ættleiða hana, en til þess hefðu þau þurft samþykki Gladys. Gladys heimsótti Normu Jeane á hverjum sunnudegi samkvæmt ævisögunni en kyssti hana aldrei eða faðmaði að sér, Marilyn sagði að hún brosti ekki einu sinni. Dag einn tilkynnti Gladys Normu að hún hefði keypt handa þeim húsnæði og tók hana til sín. Nokkrum mánuðum síðar fékk Gladys taugaáfall og var flutt með valdi á geðsjúkrahús. Marilyn rifjar það upp að Gladys hafi „öskrað og hlegið“ þar til hún var flutt á brott. Vinkona Gladys, Grace McKee, tók Normu þá að sér en 1935, þegar Norma var níu ára, giftist Grace manni að nafni Goddard og sendi þá Normu á fósturheimili. Næstu árin flakkaði hún á milli [[Fósturbarn|fósturheimila]], sumir segja að hún hafi átt viðkomu á 12 ólíkum heimilum og hafi verið misnotuð og vanrækt. Hins vegar eru engar sannanir fyrir því að hún hafi búið á svo mörgum stofnunum og við svo bág kjör og má vera að hún alla tíð ýkt þau atvik sem settu mark sitt á æsku hennar. Í september 1941 fór Norma Jean aftur til Goddard-fjölskyldunnar og kynntist þar syni nágrannans, James Dougherty. Goddard-fjölskyldan var á leiðinni að flytja á austurströnd Bandaríkjanna og vildu ekki taka Normu Jean með. Þau töldu því Normu og James á að ganga í hjónaband svo að Norma þyrfti ekki að fara á fósturheimili að nýju, því hana skorti tvö ár upp á sjálfræðisaldur. Þau giftust 19. júní 1942 og var Norma Jean rétt orðin 16 ára en James var 21 árs. === Faðerni === Enn er óvíst hver var raunverulegur faðir Marilyn var en flestir telja þó að það hafi veri Martin E. Mortensen. Gladys giftist honum þann 11. október árið 1924, tveimur árum áður en Norma fæddist. Þau skildu að borði og sæng eftir aðeins sex mánaða hjónaband en Gladys sótti ekki um lögskilnað fyrr en ári eftir fæðingu barnsins og gekk skilnaðurinn í gildi 15. október 1928. Ævisöguritarinn Donald H. Wolfe skrifar í bók sinni ''The Last Days of Marilyn Monroe'' að Norma hafi sjálf trúað því að Charles Stanley Gifford, sölumaður hjá RKO Pictures, myndverið þar sem Gladys vann, hafi verið faðir hennar. Á fæðingavottorðið hennar segir að Mortensen sé faðirinn þótt þau væru þá skilin að borði og sæng. Í viðtali sagði James Dougherty, fyrsti eiginmaður Marilyn, að hún hafi í raun og veru trúað að Gifford væri faðir hennar. == Frægðin == [[Mynd:MarilynMonroe - YankArmyWeekly.jpg|thumb|right|250px|Myndin af Marilyn sem fór í tímaritið ''Yank'']] === Fyrirsætuferill === Andlit Marilyn Monroe skóp henni vissulega örlög og allt til þessa dags hefur fólk áhuga á lífi hennar og dauða. James Dougherty, eiginmaður hennar, var í flutningasveitum [[Bandaríkjaher|bandaríska hersins]] í [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimstyrjöldinni]] og á meðan fór hin unga Norma Jean að vinna í hergagnaverksmiðju. Þar tók ljósmyndarinn David Conover mynd af henni sem var birt með grein í hermannablaðinu ''Yank''. Hann sá strax möguleika hennar sem fyrirsætu og hún skrifaði undir samning við umboðsskrifstofuna The Blue Book Modelling. Norma Jean varð ein af vinsælustu Blue Book-fyrirsætunum og myndir af henni birtust á forsíðum margra blaða. Eiginmaður hennar vissi ekki af þessu nýja starfi konu sinnar fyrr en hann sá skipsfélaga sinn dást af mynd af Normu í tímariti. Dougherty skrifaði þá fjölmörg bréf til konunnar sinnar og sagði henni að hún yrði að hætta fyrirsætustörfum þegar hann sneri heim. Hún ákvað þá að skilja við hann og lét verða af því þegar hann sneri heim árið 1946. === Upphaf leikferils === Velgengi Marilyn sem fyrirsæta varð til þess að [[Ben Lyon]], yfirmaður hjá [[20th Century Fox]], kom henni á blað hjá myndverinu og undirbjó prufutökur. Hann var hrifinn af útkomunni og kallaði hana „næstu Jean Harlow“. Hún skrifaði undir hefðbundinn sex mánaða samning með byrjunarlaun upp á 125 [[bandaríkjadalur|bandaríkjadali]] á viku. Lyon stakk upp á að breyta nafni hennar úr Norma í eitthvað sem hentaði leikkonu betur. Þeim datt í hug nafnið „Carole Lind“ en Lyon fannst það ekki henta heldur. Eina helgi bauð hann henni með sér heim til sín þar sem þau fundu henni nýtt nafn. Norma dýrkaði leikkonuna [[Jean Harlow]] og ákvað að nota eftirnafn móður sinnar (Monroe) eins og Harlow. Lyon fannst þó hvorki Jean Monroe né Norma Monroe virka. Hann stakk upp á Marilyn af því að honum fannst Norma minna á leikkonuna Marilyn Miller og árið 1946 „fæddist“ Marilyn Monroe. Marilyn lék mjög lítið á fyrsta samningstímabili sínu hjá Fox, heldur lærði hún um hár, [[snyrtivörur]], búninga, leik og lýsingu. Hún lét lita hár sitt ljóst og klippti það stutt. Sögusagnir hafa lengi gengið um að hún hafi einnig farið í fegrunaraðgerð. Þegar samningur hennar rann út ákváðu starfsmenn hjá Fox að endurnýja hann og á næstu sex mánuðum kom hún fram í litlum hlutverkum í tveimur myndum; ''[[Sumar í sveit]]'' og ''[[Hættulegur aldur]]'' (báðar frumsýndar árið 1947). En kvikmyndirnar féllu ekki í góðan farveg í kvikmyndahúsum og því ákvað Fox að semja ekki við Marilyn í þriðja sinn. Hún henti sér að fullu inn í fyrirsætustarfið að nýju en gaf ekki kvikmyndaferilinn upp á bátinn. Í millitíðinni sat hún oft fyrir nakin á meðan hún leitaði að kvikmyndahlutverkum. Árið 1947 var hún valin hin fyrsta „Miss California Artichoke Queen“ á hinu árlega ætiþistillshátíðinni í [[Castroville]]. Árið 1948 skrifaði Marilyn undir sex mánaða samning við [[Columbia Pictures]]. Þar kynntist hún [[Natasha Lytess]] aðal-leikþjálfanum hjá myndverinu á þeim tíma. Hún vann með Marilyn um nokkurra ára skeið. Marilyn hlaut aðalhlutverkið í söngleikjamyndinni ''[[Dansadrottningin]]'' það sama ár. Gagnrýnendur voru hrifnir af leik Marilyn en myndin var ekki vinsæl í kvikmyndahúsum. Hún fékk aukahlutverk í myndinni ''[[Gimsteinarnir]]'' árið 1949 og vakti aðdáun framleiðenda myndarinnar. Þeir sendu hana til New York til þess að taka þátt í auglýsingaferð fyrir myndina. Á þessum tíma hitti hún Johnny Hyde, einn af helstu umboðsmönnunum í Hollywood. Hann útvegaði henni áheyrnarprufu hjá leikstjóranum [[John Huston]] sem lét hana hafa hlutverk í myndinni ''[[Undirheimar stórborgarinnar]]'' þar sem hún lék unga hjákonu glæpamanns. Gagnrýnendum fannst leikur hennar frábær og hún var stuttu seinna kominn með annað hlutverk sem frú Caswell í ''[[Allt um Evu]]''. Hyde útvegaði henni líka nýjan samning við Fox til sjö ára, skömmu áður en hann lést árið 1950. Marilyn skráði sig í [[Kaliforníuháskóli í Los Angeles|UCLA]] árið 1951 og stundaði þar nám í bókmenntum og listum en hélt þó áfram að leika í nokkrum kvikmyndum inn á milli. === Upprennandi stjarna === Árið 1952 kom upp hneyksli þegar ein af myndunum af Marilyn þar sem hún hafði setið fyrir nakin var birt í dagatali. Fjölmiðlar veltu því fyrir sér hver konan í einni mynd var og nafn Marilyn kom oft upp. Forstjórar Fox veltu því fyrir sér hvað þeir ættu að gera og Marilyn stakk upp á því að segja sannleikann að þetta væri í raun og veru hún en láta fólk vita að það hafi verið það eina sem hún gat gert fyrir peninga á þeim tíma. Almenningur fann til með Marilyn og hneykslið gerði hana bara vinsælli. [[Mynd:Marilyn Monroe and Keith Andes in Clash by Night trailer.jpg|thumb|left|Marilyn Monroe og Keith Andes í myndinni ''Árekstur að nóttu'' árið 1952]] Hún komst á forsíðu tímaritsins ''Life'' árið 1952 þar sem hún var umtöluð í [[Hollywood]]. Í maí hið sama ár komst hún á forsíðu ''True Experiences'' þar sem sögur barnæsku hennar voru ræddar og Marilyn var auglýst sem [[Öskubuska]]. Einkalíf hennar varð einnig aðaltal Hollywood og fólk velti því fyrir sér hvort hún ætti í sambandi við [[hafnabolti|hafnabolta]]-leikmanninn [[Joe DiMaggio]]. ==== Velgengni sem leikkona ==== Í júní 1952 kom út kvikmyndin ''[[Árekstur að nóttu]]'' þar sem Marilyn lék eitt af aðalhlutverkunum. Myndin varð mjög vinsæl á meðal áhorfenda og gagnrýnendur voru enn á ný heillaðir upp úr skónum af leik Monroe. Marilyn sem hafði verið vinsæl á meðal fjölmiðla síðustu mánuði vakti áhuga margra sem vildi sjá leikkonuna leika. Marilyn lék einnig í tveimur öðrum kvikmyndum sem fóru í kvikmyndahús í júlí það ár. Hið fyrra var ''[[Við erum ekki gift]]'', gamanmynd þar sem Marilyn lék keppanda í fegurðarkeppni en hin seinni var dramamyndin ''[[Sálsjúka barnfóstran]]'' þar sem hún lék aðalhlutverkið. Hún lék barnapíu sem hótar að drepa barnið sem hún sér um. Myndin fékk slæma dóma og gagnrýnendum fannst hún langdregin og melódramatísk. Í september kom svo út myndin ''[[Yngingarlyfið]]'' þar sem Marilyn lék eitt af aðalhlutverkunum ásamt stórstjörnunum [[Cary Grant]] og [[Ginger Rogers]]. Marilyn var með eitt lítið atriði í myndinni ''[[O. Henry's Full House]]'' en hún var samt auglýst sem ein af aðalleikurunum. ==== ''Niagara'' ==== Daryl F. Zanuck, bandarískur framleiðandi, hafði séð Marilyn og fannst hún vera tilvalin til þess að leika í nýrri ''femme fatale'' mynd sem hét ''[[Niagara (kvikmynd)|Niagara]]'' sem fjallaði um konu sem langaði að drepa eiginmann sinn. Á meðan á tökum stóð kom í ljós að Marilyn var með mikinn sviðsskrekk og leikstjórinn reddaði henni þjálfa sem róaði hana klukkutímum saman fyrir hvert atriði. Þó að leikur Marilynar hafi fengið góða gagnrýni þá þótti framkoma hennar á frumsýningu myndarinnar barnaleg og dónaleg. Blaðadálkur Louellu Parsons talaði um slæma hegðun hennar og hún sagði að [[Joan Crawford]] hefði rætt dónaskapinn hennar opinberlega og að hún væri óviðeigandi sem leikkona og kona almennt. Marilyn klæddi sig oft í glannalega kjóla og hún birtist líka á forsíðu fyrsta tölublaðs ''[[Playboy]]'' þar sem myndir af henni voru birtar þar á meðal nokkrar af henni naktri. === Velgengni í kvikmyndum === ==== ''Enginn er fullkominn'' ==== [[Mynd:Marilyn Monroe in Gentlemen Prefer Blondes trailer.jpg|thumb|right|240px|Marilyn að flytja lagið „Diamonds Are a Girl's Best Friend“ í myndinni ''[[Litfríð og ljóshærð]]'']] Næsta mynd hennar á eftir Niagara var ''[[Litfríð og ljóshærð]]'' árið 1953 þar sem hún lék aðalhlutverkið ásamt [[Jane Russell]]. Hún lék Lorelei Lee, ljóshærða dansmær í von um að verða rík, hlutverk sem krafðist þess af henni að leika, dansa og syngja. Marilyn og aukaleikkona hennar urðu góðar vinkonur og Jane lýsti henni seinna sem feiminni og mikið gáfaðri en fjölmiðlar héldu fram. Hún vann oft lengur en hinir leikararnir og æfði danssporin sín klukkutímum saman. Leikstjórinn kvartaði samt undan því að hún mætti alltaf sein. Jane Russell tók eftir því að hún var oft mætt á réttum tíma en hún var með svo mikinn sviðsskrekk að hún læsti sig inni í skiptiklefanum sínum og reyndi að gera sig klára. Russell fór þá að fylgja Marilyn inn á sviðið til þess að hjálpa henni. Á frumsýningu myndarinnar settu Marilyn og Jane fótspor og handaför sín í steypuna fyrir utan kvikmyndahúsið eins og var hefð með stórar myndir í Hollywood. Gagnrýnendur gáfu henni góða dóma fyrir leik sinn og myndin varð mjög vinsæl og heildartekjurnar voru meira en tvisvar sinnum það sem kostaði að búa hana til. Útgáfa hennar af laginu „Diamonds Are a Girl's Best Friend“ er enn þá heimsfræg og margar söngkonur hafa flutt lagið, þar á meðal [[Kylie Minogue]]. [[Mynd:Gentlemen Prefer Blondes Movie Trailer Screenshot (16).jpg|thumb|left|Marilyn í ''[[Litfríð og ljóshærð]]'']] ==== Vandamál með staðalímyndina ==== Í byrjun 6. áratugs 20. aldar reyndi Marilyn stöðugt að losa við ímyndina hennar sem „heimska ljóskan“ sem fylgdi henni hvert sem hún fór. Í viðtalið við ''[[New York Times]]'' sagði hún frá hvernig hana langaði að þroskast sem leikkona með því að leika alvarlegri hlutverk. Natasha Lytess, leikþjálfinn hennar, reyndi að redda henni einhver hlutverk hjá leikstjórum sem hún þekkti en það vildi enginn ráða hana. Framleiðandi myndarinnar ''[[Egyptinn]]'', [[Darryl F. Zanuck]], sem var gamall vinur hennar neitaði jafnvel að setja hana í prufu. Hún fékk hlutverk í myndinni ''[[Örlagafljótið]]'' sem gerðist í villta vestrinu. Hún lék á móti sveitasöngvaranum [[Robert Mitchum]] sem þurfti að vera sáttasemjari á milli hennar og leikstjórans [[Otto Preminger]] sem rifust út í eitt. Hann kvartaði undan því að Marilyn reyndi of mikið á leikþjálfann sinn sem hún hlustaði meira á en hann. Á endanum töluðu þau ekki við hvort annað sem gerði það næstum því ómögulegt að halda áfram tökum. Haustið 1953 fékk hún hlutverk á móti [[Frank Sinatra]] í myndinni ''[[The Girl in Pink Tights]]'' sem hún var rekin frá út af því að hún mætti sjaldan á vinnustaðinn.<ref>{{Tímarit.is|3402544|Marilyn Monroe|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=14. ágúst 2008|blaðsíða=52|höfundur=Sæbjörn Valdimarsson}}</ref> Marilyn giftist [[Joe DiMaggio]] í janúar 1954 í [[San Francisco]]. Þau fóru í brúðkaupsferð til [[Japan]] stuttu eftir það. DiMaggio eyddi miklum tíma að vinna í Japan að spila hafnabolta svo að Marilyn flaug til [[Kóreuskagi|Kóreu]] og skemmti yfir 13.000 bandarískum hermönnum. Marilyn sagði í viðtali að sú reynsla hafi hjálpað henni að sigra sviðshrollinn hennar. Þegar hún kom aftur til Hollywood í mars 1954 þá fór hún aftur til Fox og fékk hlutverk í söngleiknum ''[[Líf og fjör í bransanum]]''. Myndin var óvinsæl og fékk hræðilega dóma. Leikur Marilyn var rakkaður niður af gagnrýnendum og flutningur hennar á lögunum var sagður hlægilegur. Monroe sagði í viðtali að henni hafði leiðst á meðan að tökum stóð enda hafði hún aðeins gert myndina út af því að forstjórar Fox sögðu að það væri eina leiðin fyrir hana að fá aðalhlutverkið í ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]''. ==== ''Dagdraumar grasekkjumannsins'' ==== Í september 1954 tók Marilyn upp myndina ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]'' sem var byggð á vinsælu [[Broadway]]-leikriti. Eitt af atriðunum sem hún tók upp var skotið fyrir utan neðanjarðarlestarstöð í New York þar sem stór múgur af fólki fylgdist með. Í atriðinu stóð Marilyn fyrir ofan grindur á lestarstöðinni á meðan lestin keyrði fram hjá og vindurinn skaut upp pilsinu hennar. Fólk mætti með myndavélar og atriðið varð frægasti sena myndarinnar. Einn af þeim sem voru í áhorfendunum var Joe DiMaggio, eiginmaður hennar, sem var brjálaður yfir kringumstæðunum. Þegar tökum lauk sótti DiMaggio um skilnað og þau reyndu bæði að forðast fjölmiðla í lengri tíma eftir það. Monroe hafði verið boðin mörg hlutverk en hún neitaði þeim af því að henni fannst þau of lítil og hún fór þá frá Hollywood í nokkurn tíma. === Upprennandi stórstjarna === [[Milton Greene]] var frægur ljósmyndari í Hollywood sem tók margar frægar myndir af Marilyn á ferli sínum. Þau urðu mjög góðir vinir og hún lét hann vita af skapraunum hennar vegna lágra launa hjá Fox og lélegum hlutverkum sem henni var boðið. Hún hafði fengi 18.000 bandaríkjadali fyrir ''Litfríð og ljóshærð'' en [[Jane Russell]] var borgað meira en 100.000 dali. Hún hélt því fram að hún gæti fengið mikið hærra kaup ef hún færi í burtu frá myndverinu. Milton hætti störfum árið 1954 og veðsetti húsið sitt til þess að hjálpa henni og leyfði henni að búa hjá fjölskyldu sinni á meðan þau reyndu að finna nýja stefnu fyrir ferillinn hennar. ==== Leikþjálfun og ný ást ==== Monroe hitti nýjan leikþjálfa það ár sem hét [[Constance Collier]] og hjálpaði henni töluvert. Collier benti Marilyn á það að hún væri með alla réttu hæfileikana til þess að leika í kvikmyndum en ekki á sviði. Collier gat ekki aðstoðað Marilyn lengi þó út af því að hún dó stuttu eftir að þær byrjuðu að vinna saman. Marilyn leitaði þá til [[Lee Strasberg]] sem var frægur leikþjálfi og hafði unnið með mörgum öðrum leikurum áður. Í maí 1955 hóf hún samband með hún leikritahöfundinum [[Arthur Miller]] sem hún kynntist í New York og hann bauð henni svo út að borða stuttu seinna. Joe DiMaggio, fyrrverandi eiginmaður hennar, vildi þá byrja aftur með henni og fylgdi henni á frumsýningu myndarinnar ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]''. Hann hélt líka upp á afmæli hennar með því að halda stórt afmælisteiti en hún stormaði út eftir stórt rifrildi í miðri veislunni. Þau héldu sig í burtu frá hvort öðru í lengri tíma eftir það. Á meðan hún lærði hjá [[Actors Studio]] í New York þá fann hún það út að sviðsskrekkur var stærsta vandamálið hennar sem hún átti mjög erfitt með að vinna bug á. Hún sat alltaf aftast í tímunum til þess að forðast athygli. Hún og vinkona sín í bekknum [[Maureen Stapleton]] léku út byrjunaratriðið frá leikritinu [[Anna Christie]] sem Marilyn átti erfitt með. Hún mundi aldrei línurnar sínar í æfingum fyrr en hún sýndi fyrir framan hina nemendurna þegar allt gekk vel. Allir í herberginu klöppuðu á endanum og Marilyn þótti frábær. Strasberg sagði seinna að af öllum nemendum hans hafi aðeins tveir staðið upp úr, sá fyrri var [[Marlon Brando]] og sú seinni var Marilyn Monroe. ==== Endurkoma til Fox ==== Þegar ''Dagdraumar grasekkjumannsins'' kom út og varð mjög vinsæl þá ákváðu forstjórar Fox að fara aftur í viðræður við Marilyn og draga upp hugsanlegan samning. Marilyn skrifaði undir samning á gamlársdag 1955 til sjö ára. Hún átti að gera fjórar myndir á næstu árum og fyrirtækið sem Marilyn hafði stofnað stuttu fyrir það ([[Marilyn Monroe Productions]]) myndi fá 100.000 bandaríkjadali fyrir hverja mynd og prósentu af ágóðanum fyrir sig. Marilyn myndi líka fá að vinna fyrir önnur myndver og hún var með rétt til þess að neita að leika í mynd sem hana langaði ekki að leika í. ==== ''Bus Stop'' ==== ''[[Bus Stop]]'' var fyrsta myndin sem Marilyn lék í undir nýja samningnum hennar hjá Fox. Monroe lék Chérie sem var fátæk kráarsöngkona og varð ástfangin af kúreka. Leikur Marilyn þótti góður og gagnrýnandi hjá ''[[New York Times]]'' skrifaði að Marilyn hafði loksins reynst vera leikkona. Leikstjóri myndarinnar [[Joshua Logan]] sagði að Marilyn hafi komið honum á óvart og verið algjör stórstjarna á meðan á tökum stóð. Logan stakk upp á því að Marilyn ætti að vera tilnefnd til [[Óskarsverðlaunin|Óskars]] fyrir hlutverk sitt en það gerðist ekki. Hún var samt tilnefnd til [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]]. Á þeim tíma komst það í fjölmiðla að Marilyn átti í sambandi við [[Arthur Miller]] og þau voru of kölluð „séníið og stundaglasið“ í blöðunum. Monroe var oft hvött af fólki hjá Fox að fara frá Miller út af því að stjórnvöld yfirheyrðu hann út í eitt út af stjórnmálaskoðunum hans en hann var [[kommúnismi|kommúnisti]]. Þau giftust 29. júní 1956. ==== ''Prinsin og dansmærinn'' ==== Þegar hún kláraði ''[[Bus Stop]]'' var Marilyn valin í aðalhlutverkið í myndinni ''[[Prinsinn og dansmærin]]'' sem var leikstýrð af [[Laurence Olivier]] sem lék einnig aðalhlutverk. Olivier fannst Marilyn vera fyndin gamanleikkona sem þýddi að hún væri líka frábær leikkona að hans sögn. Olivier var ekki hrifinn af leikþjálfa Marilyn og á meðan tökum stóð í [[England]]i fannst honum hún reyna of mikið á hana. Olivier sagði seinna að Marilyn hafi verið „yndisleg“. Leikur Marilyn fékk fagnaðaróp gagnrýnenda sérstaklega í Evrópu þar sem hún vann ítölsku verðlaunin [[David di Donatello]] sem er ítalska útgáfan af óskarnum. Hún fékk líka tilnefningu til [[BAFTA]] verðlaunanna árið 1957. === Seinni myndir === Ár leið þangað til að hún fór að leika á ný en hún eyddi því ári með eiginmanni sínu. Þau eyddu frítíma sínum á [[Long Island]] og hún varð ólétt og missti [[Fóstur|fóstrið]] snemma. ==== ''Enginn er fullkominn'' ==== Eftir að Miller hvatti hana að snúa til baka til Hollywood ákvað Marilyn að taka við hlutverki í myndinni ''[[Enginn er fullkominn]]''. Gamanmyndin var leikstýrð af [[Billy Wilder]] sem valdi hana í hlutverk „Sugar Cane“ á móti stórleikurunum [[Tony Curtis]] og [[Jack Lemmon]]. Monroe var sérstaklega erfið við tökurnar á myndinni af því að hún neitaði að hlusta á það sem leikstjórinn sagði og heimtaði að alls konar atriði yrðu endurtekin þangað til hún var sátt. Marilyn varð góð vinkona Jack Lemmons og þau töluðu oft lengi saman eftir tökur en henni líkaði illa við Tony Curtis sem hafði lýst ástaratriðinu þeirra með því að segja að það hafi verið eins og að kyssa [[Adolf Hitler|Hitler]]. Monroe komst að því að hún var ólétt á meðan að tökum stóð í október 1958 en missti fóstur aftur í desember. Myndin þótti vel heppnuð og var tilnefnd til sex óskarsverðlauna og varð sígild undireins. Marilyn fékk [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]] verðlaun fyrir leik sinn sen Sugar Cane en allar stjörnur myndarinnar urðu mjög vinsælar á meðal áhorfenda eftir að hún gefinn út í kvikmyndahúsum. Billy Wilder sagði í viðtali að Marilyn hafi verið mjög þreytandi og að hefði þurft að kenna henni að mæta á réttum tíma. === Síðustu myndir === ==== ''Við skulum elskast'' og ''Gallagripir'' ==== [[Mynd:Marilyn Monroe in The Misfits trailer 2.jpg|thumb|right|Marilyn Monroe í ''[[The Misfits]]'']] Á meðan hún lék í ''[[Bus Stop]]'' var henni boðið hlutverk í nýrri mynd sem [[George Cukor]] ætlaði að leikstýra. Hún féllst á að leika í myndinni sem átti að heita ''[[Við skulum elskast]]'' en hún heimtaði breytingar á handritinu sem eiginmaður hennar Arthur Miller skrifaði. [[Gregory Peck]] átti upprunalega að leika á móti Marilyn en hann hætti eftir að honum líkaði ekki nýja handritið. [[Yves Montand]] fékk endanlega hlutverkið eftir að leikarar á borð við [[Cary Grant]], [[Charlton Heston]] og [[Rock Hudson]] höfðu hafnað. Marilyn og Arthur urðu vinir Montands og tökum tókst vel þangað til Miller þurfti að fara til [[Evrópa|Evrópu]] í viðskiptaferð. Þá hóf Marilyn að mæta seint á ný og fór stundum heim í miðri töku. Þetta lagaðist þegar Montand talaði við Marilyn og lét hana horfast í augu við vandamálið. Myndin gekk illa í kvikmyndahúsum og fékk slæma dóma. Á þessum tíma versnaði heilsa Marilyn mikið og hún hóf að ganga til sálfræðings sem sagði í viðtali eftir að hún dó að hún hafi kvartað undan svefnleysi. Hún fór til margra lækna og náði sér í óhóflegt úrval af verkjalyfjum og svefntöflum. Samkvæmt sálfræðingnum var hún orðin fíkill árið 1959 og sama hvað hún reyndi gat hún ekki hætt að taka lyfin. Sálfræðingurinn reyndi að hjálpa henni að losna við fíknina með því að minnka magnið sem hún tók af lyfjum. Árið 1960 tók Marilyn að sér hlutverk Roslyn Tabor í myndinni ''[[Gallagripir]]'' þar sem hún lék á móti [[Clark Gable]] og öðrum stórum Hollywood leikurum. Myndin var skrifuð af [[Arthur Miller]] og var byggð á smásögu um fráskilda konu og aldraðan kúreka í [[Nevada]] sem Miller hafði skrifað árið 1956. Monroe átti erfitt með að leika á meðan á tökum stóð enda var hún orðin háð töflunum sem hún var að taka og drakk [[áfengi]] í óhófi. Í ágúst 1960 þurfti að senda Marilyn á spítala þar sem hún sat inni í 10 daga. Fjölmiðlarnir héldu því fram að hún hefði verið nær dauða en þau vissu ekki af hverju hún var veik. Þegar hún fór aftur til Nevada og kláraði myndina var samband hennar og Millers mikið verra og þau rifust út í eitt. Margir af hinum leikurunum kvörtuðu einnig undan veikindum og Clark Gable var dáinn innan tíu daga eftir að tökum lauk og Marilyn var farin frá eiginmanni sínum. Gangrýnendum fannst myndin slæm þó að fólk hafi síðan hrósað leik Clarks og Marilyn miðað við kringumstæður og veikindi. ==== ''Something's Got to Give'' ==== Árið 1962 hóf Marilyn að leika í myndinni ''[[Something's Got To Give]]'' sem [[George Cukor]] leikstýrði. Þegar byrjað var að kvikmynda var Marilyn mjög veik með háan hita. Framleiðandi myndarinnar Henry Weinstein tók eftir því að hún leit hræðilega út á meðan að hún gerði sig klára fyrir næsta atriði hennar. Þann 19. maí það ár mætti hún í afmælisveislu [[John F. Kennedy]] þáverandi forseta Bandaríkjanna í New York. Mágur forsetans hafði stungið upp á því að hún myndi fara upp á sviðið og hún söng afmælissönginn fyrir hann sem var sýndur í beinni útsendingu út um öll Bandaríkin. Þegar Marilyn sneri aftur í vinnuna var hún strax rekin enda hafði hún aðeins mætt tólf sinnum en hún átti að hafa mætt 35 daga. Myndverið, Fox, kærði hana svo og forstöðumaður fyritækisins [[Peter Levathes]] gaf út yfirlýsingu kvartandi að stjörnur væru orðnar ofdekraðar og að fangarnir væru farnir að reka fangelsið í staðinn fyrir verðina. Eftir að hafa verið rekin fór Marilyn í margar myndatökur og viðtöl við tímarit eins og ''[[Cosmopolitan]]'', ''[[Vogue]]'' og ''[[Life]]''. Myndirnar sem hún tók fyrir ''Vogue'' voru mjög djarfar og hún var nakin á nokkrum þeirra. Viðtal hennar við ''Life'' varð hennar síðasta og hún ræddi samband sitt við aðdáendur sína og vandamál hennar við það að samsama sig við stjörnuna hennar og kyntákn hennar. Síðustu vikur lífi hennar eyddi hún með því að leita að nýjum hlutverkum í bíómyndum og umræður hófust um nýjan samning við Fox. Nýi samningurinn hennar var upp á eina milljón bandaríkjadali fyrir tvær myndir en Marilyn hélt áfram að fara í prufur fyrir margar myndir sem hún fékk ekki. [[Allan Whitey Snyder]], maðurinn sem hún eyddi miklum tíma með síðasta hluta lífs síns, lýsti hegðun Marylinar síðustu viku lífs hennar sem frábærri. „Hún leit aldrei betur út“ sagði hann og talaði um hversu glöð hún var að hafa snúið blaðinu við. == Dauðinn og afleiðingar == [[Mynd:Monroecrypt1.jpg|thumb|left|Gröfin hennar]] Lögreglan var kölluð á vettvang klukkan fjögur að morgni þann 5. ágúst árið 1962 eftir að ráðskona Marilyn hafði hringt á neyðarlínuna og tilkynnt hana látna. Lögreglumaðurinn kom að líki leikkonunnar þar sem hún lá nakin í rúminu sínu með höndina á símtólinu og fullt af lyfseðilsskyldum lyfjum á náttborðinu. Yfir tólf milligröm af sterkum lyfjum fundust í maganum á henni og læknirinn sagði að dánarorsök hennar hefði verið of stór skammtur af lyfjum í einu. Jarðarför hennar fór fram þann 8. ágúst í kirkjugarði í Kaliforníu. Stofnandi ''[[Playboy]]'', [[Hugh Hefner]] lét taka frá reitinn við hliðin á Marilyn fyrir sjálfan sig þar sem hann myndi láta grafa sig þegar hann myndi deyja.<ref>{{Vefheimild|titill= Hugh Hefner mun hvíla við hlið Marilyn Monroe|url=https://www.dv.is/fokus/folk/2017/09/29/hugh-hefner-mun-hvila-vid-hlid-marilyn-monroe/|útgefandi=[[DV]]|dags= 29. september 2017|skoðað=24. apríl 2026|höfundur=Einar Þór Sigurðsson}}</ref> === Samsæriskenningar === Margar kenningar hafa komið upp síðan Marilyn dó um hvort hún hafi verið myrt. Margir trúa því að ráðskonan hafi drepið Marilyn en aðrir hafa gengið svo langt og haldið því fram að sjálfur [[forseti Bandaríkjanna]] hafi banað henni.<ref>Laurence Leamer (2002) The Kennedy Men</ref> Jack Clemmons, lögreglumaðurinn sem var fyrstur á vettvang trúði því að ráðskona Marilyn, Eunice Murray hafi átt eitthvað að gera við dauða hennar. Honum fannst það sérstakt að Murray hafði sett þvott í þvottavélina snemma um morguninn og þegar hann spurði hana var hún mjög taugaveikluð þegar hún talaði. Murray hélt því fram að hún hafði tekið eftir því að svefnherbergishurð Marilynar hafði verið læst um miðnætti nóttina áður og þegar hún bankaði á hurðina svaraði enginn. Þá hringdi hún í Dr. Engelberg sem var sálfræðingur Marilynar. Engelberg mætti á staðinn og bankaði á hurðina hjá Marilyn en ekkert svar barst svo að hann fór upp að glugganum hjá henni og sá hana liggja þar hreyfingarlausa. Hann braut gluggann og kom sér inn og fann út að hún var dáin. Murray beið þá í fjórar klukkustundir þangað til hún hringdi í lögregluna og í millitíðinni setti hún í þvottavélina. Krufningarskýrslan sýndi að Marilyn hafði gleypt að minnsta kosti 50 töflur í einu en það var ekkert vatn í krönunum í húsinu hennar. Einkenni taflanna sem hún hafði tekið vantaði alveg alls staðar og lík hennar leit út eins og hún hefði ekki tekið neinar pillur.<ref>{{Vísindavefurinn|6062|Hvernig dó Marilyn Monroe?|dags= 14. júlí 2006|skoðað=24. apríl 2026|höfundur=Jóhanna Andrea Hjartardóttir|höfundur2=Tinna Rut Hauksdóttir|höfundur3=Katrín Arndís Blomsterberg Magneudóttir}}</ref> Kennedy bræðurnir komu upp í máli Marilyn og það kom í ljós að síðasta símtal hennar var til forsetans. Samkvæmt vini hennar, Robert Slatzer, hafði Marilyn planað að halda blaðamannafund á mánudaginn eftir helgina til þess að ræða samband sitt við Kennedy bræðurna. Hún var líka búin að panta tíma með lögfræðingi sínum rétt fyrir blaðamannafundinn til þess að breyta erfðaskránni sinni. == Einkalíf == Marilyn var gift þrisvar sinnum, fyrst [[James Dougherty]], næst hafnaboltaspilaranum [[Joe DiMaggio]] og síðast [[Arthur Miller]]. Fólk hefur haldið því fram að Marilyn hafi verið viðhald bæði [[John F. Kennedy]] og [[Robert F. Kennedy]]. [[Marlon Brando]] hefur einnig haldið því fram að hafa haft ástarsamband með Marilyn í ákveðinn tíma. === James Dougherty === Marilyn giftist James Dougherty þann 19. júní árið 1942 þegar hún var aðeins sextán ára gömul. Dougherty sagði frá í bókinni sinni ''To Norma Jeane with Love, Jimmie'' að þau hafi verið ástfangin en hún þráði frægðina meira en hann og þráin hennar tældi hana í burtu. Árið 1953 skrifaði hann stutta grein fyrir blaðið ''Photoplay'' þar sem hann sagði frá að hann hefði ætlað að fara frá henni en hún hafði hótað að fyrirfara sér svo að hann ákvað að vera áfram hjá henni. Dougherty hélt því fram þangað til hann dó að hann hefði búið til karakterinn hennar Marilyn og að myndverin hefðu neytt hana til þess að skilja við hann. Það hefur þó komið fram að hann hefði skilið við hana eftir að hann kom til baka frá stríðinu út af því að hún neitaði að hætta fyrirsætustörfum. Dougherty var kvæntur á ný mánuðum eftir að hann skildi við Marilyn. === Joe DiMaggio === [[Mynd:Joe DiMaggio, Marilyn Monroe and Tstsuzo Inumaru.jpg|thumb|right|Marilyn Monroe og Joe DiMaggio í Japan í brúðkaupsferðinni þeirra]] Marilyn hitti [[Joe DiMaggio]] árið 1952 eftir að sameiginlegur vinur setti upp stefnumót. Þau giftust í janúar 1954 og fóru síðan í brúðkauðsferð til [[Tókýó]]. Á meðan þau voru þar var Marilyn beðin um að fljúga til Kóreu til þess að skemmta hermönnum þar sem hún skemmti í fjóra daga. Þegar þau sneru til baka til Bandaríkjanna fór hjónabandið strax í vaskinn. Þegar hún tók upp fræga pilsatriðið í myndinni ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]'' var Joe DiMaggio einn af mörgum áhorfendum og hann varð ofsareiður. Þau rifust mikið eftir það atriði og hún sótti um skilnað stuttu seinna eftir að hafa verið gift í minna en eitt ár. Stuttu seinna reyndu þau aftur að hefja samband og hann hélt afmælisveislu fyrir hana árið 1961 í húsinu sínu en þau voru aldrei par aftur. Eftir að hún dó þá sá hann um jarðarförina hennar og lét senda sex rauðar rósir til hennar þrisvar sinnum í viku í meira en tuttugu ár eftir lát hennar. === Arthur Miller === Marilyn giftist [[Arthur Miller]] þann 29. júní árið 1956 sem hún hafði kynnst árið 1950. Eftir brúðkaupið fóru hinu nýgiftu hjón í ferð til [[London]] og heimsóttu vinafólk sitt [[Laurence Olivier]] og [[Vivien Leigh]] þar sem breskir fjölmiðlar urðu óðir í Marilyn. Brúðkaup þeirra var mjög hefðbundið [[Gyðingdómur|gyðingabrúðkauð]] en Marilyn sem hafði áður verið [[Kristni|kristin]] og skipti um trú fyrir hann. Því hefur verið haldið fram að hún hafi verið í sambandi með [[Tony Curtis]] þegar hún fór aftur til Bandaríkjanna og tók upp ''[[Enginn er fullkominn]]''. Curtis hélt því seinna fram að fóstrið sem Marilyn missti þá hafði verið hans en ekki Millers. Þau skildu þann 24. janúar árið 1961 og hann var kvæntur á ný stuttu seinna. === Kennedy-bræðurnir === Þann 19. maí árið 1962 söng Marilyn afmælissönginn fyrir [[John F. Kennedy]] í beinni sjónvarpsútsendingu í [[New York-borg|New York]]. Fatahönnuðurinnn [[Jean Louis]] hannaði kjól sérstaklega fyrir hana sem var seinna seldur á uppboði árið 1999 fyrir rúmar 1,26 milljónir bandaríkjadala.<ref>{{cite web |url=http://www.cnn.com/STYLE/9910/28/monroe.auction.01/ |title=Geymd eintak |access-date=2007-02-06 |archive-date=2007-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070206174811/http://www.cnn.com/STYLE/9910/28/monroe.auction.01/ }}</ref> Margir hafa haldið því fram að Marilyn hafi átt í sambandi við [[John F. Kennedy]] og [[Robert F. Kennedy]] sem voru báðir giftir. Sumir hafa jafnvel sagt að Kennedy bræðurnir hafi myrt Marilyn með því að dæla í hana lyfjum. Sú kenning var aldrei tekin alvarlega af lögreglunni enda fundust engin sönnunargögn sem studdu hana. Robert Kennedy var engu að síður í Kaliforníu daginn sem Marilyn dó 4. ágúst árið 1962. == Kvikmyndir == {| class="wikitable" |- ! Ár ! Nafn ! Hlutverk ! Leikstjóri |- | 1947 |''[[Hættulegur aldur]]'' (''Dangerous Years'') | Evie | [[Arthur Pierson]] |- | rowspan="2" | 1948 | ''[[Sumar í sveit]]'' (''Scudda Hoo! Scudda Hay!'') | Betty (ónefnd) | [[Hugh Herbert]] |- | ''[[Dansadrottningin]]'' (''Ladies of the Chorus'') | Peggy Martin | [[Phil Karlson]] |- | 1949 | ''[[Gimsteinarnir]]'' (''Love Happy'') | Kúnni Grunions | [[David Miller]] |- | rowspan="5" | 1950 | ''[[Allt á ferð og flugi]]'' (''A Ticket to Tomahawk'') | Clara (ónefnd) | [[Richard Sale]] |- | ''[[Sleginn út]]'' (''Right Cross'') | Dusky Ledoux (ónefnd) | [[John Sturges]] |- | ''[[The Fireball]]'' | Polly | [[Tay Garnett]] |- | ''[[Undirheimar stórborgarinnar]]'' (''The Asphalt Jungle'') | Angela Phinlay | [[John Huston]] |- | ''[[Allt um Evu]]'' (''All About Eve'') | Miss Claudia Caswell | [[Joseph L. Mankiewicz]] |- | rowspan="4" | 1951 | ''[[Ástarhreiðrið]]'' (''Love Nest'') | Roberta Stevens | [[Joseph M. Newman]] |- | ''[[Let's Make It Legal]]'' | Joyce Mannering | [[Richard Sale]] |- | ''[[Home Town Story]]'' | Iris Martin | [[Arthur Pierson]] |- | ''[[As Young as You Feel]]'' | Harriet | [[Harman Jones]] |- | rowspan="5" | 1952 | ''[[O. Henry's Full House]]'' | Streetwalker | [[Henry Koster]] |- | ''[[Yngingarlyfið]]'' (''Monkey Business'') | Lois Laurel | [[Howard Hawks]] |- | ''[[Árekstur að nóttu]]'' (''Clash by Night'') | Peggy | [[Fritz Lang]] |- | ''[[Við erum ekki gift]]'' (''We're Not Married'') | Anabel Norris | [[Edmund Goulding]] |- | ''[[Sálsjúka barnfóstran]]'' (''Don't Bother to Knock'') | Nell Forbes | [[Roy Ward Baker|Roy Baker]] |- | rowspan="3" | 1953 | ''[[Niagara (kvikmynd)|Niagara]]'' | Rose Loomis | [[Henry Hathaway]] |- | ''[[Litfríð og ljóshærð]]'' (''Gentlemen Prefer Blondes'') | Lorelei Lee | [[Howard Hawks]] |- | ''[[Að krækja sér í ríkan mann]]'' (''How to Marry a Millionaire'') | Pola Debevoise | [[Jean Negulesco]] |- | rowspan="2" | 1954 | ''[[Örlagafljótið]]'' (''River of No Return'') | Kay Weston | [[Otto Preminger]] |- | ''[[Líf og fjör í bransanum]]'' (''There's No Business Like Show Business'') | Vicky | [[Walter Lang]] |- | 1955 | ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]'' (''The Seven Year Itch'') | Stúlkan | [[Billy Wilder]] |- | 1956 | ''[[Bus Stop]]'' | Chérie | [[Joshua Logan]] |- | 1957 |''[[Prinsinn og dansmærin]]'' (''The Prince and the Showgirl'') | Elsie Marina | [[Laurence Olivier]] |- | 1959 | ''[[Enginn er fullkominn]]'' (''Some Like It Hot'') | Sugar Kane Kowalczyk | [[Billy Wilder]] |- | 1960 | ''[[Við skulum elskast]]'' (''Let's Make Love'') | Amanda Dell | [[George Cukor]] |- | 1961 | ''[[Gallagripir]]'' (''The Misfits'') | Roslyn Taber | [[John Huston]] |- | 1962 | ''[[Something's Got to Give]]'' (ókláruð) | Ellen Wagstaff Arden | [[George Cukor]] |} == Í dægurmenningu == Marilyn er átrúnaðargoð margra enn í dag og er oft haft eftir henni í auglýsingum, kvikmyndum og tísku. Margar leikkonur þar á meðal [[Anna Faris]] hafa endurleikið atriði Marilynar í ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins|Dagdraumum grasekkjumannsins]]'' og margar stórstjörnur sérstaklega [[Madonna]] hafa farið í myndartökur og stillt sér upp eins og Marilyn hafði gert áður. Margar ævisögur hafa verið skrifaðar um Marilyn sem hafa orðið metsölubækur út um allan heim. Margir frægir söngvarar þar á meðal [[Lady Gaga]] og [[Jon Bon Jovi]] hafa sungið um Marilyn og nokkrar óperur hafa verið skrifaðar um hana. Marilyn er oft mjög vinsæl á meðal eftirherma og það eru oft margar „Marilynar“ á [[Gleðiganga|gleðigöngum]]. == Heimildir == Greinin er að hluta til þýdd frá [[:en:Marilyn Monroe|ensku útgáfunni]] en það er einnig búið að bæta við ákveðnum atburðum frá lífi Marilynar. {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Monroe, Marilyn}} {{fd|1926|1962}} [[Flokkur:Bandarískir leikarar]] k3ofpcswcxr8xyinb5lmpt4ih8ykfdf 1961087 1961086 2026-04-24T17:29:11Z TKSnaevarr 53243 /* Heimildir */ 1961087 wikitext text/x-wiki {{Hreingerning|heimildir}} {{Persóna | nafn = Marilyn Monroe | mynd = Monroecirca1953.jpg | mynd_texti = Monroe árið 1953 | fæðingarnafn = Norma Jeane Mortenson | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1926|6|1}} | fæðingarstaður = [[Los Angeles]], [[Kalifornía]], [[Bandaríkin|BNA]] | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1962|8|5|1926|6|1}} | dánarstaður = Los Angeles, Kalifornía, BNA | dánarorsök = Ofskammtur verkjalyfja | gröf = | önnur_nöfn = Norma Jeane Baker | starf = {{Hlist|Leikari|fyrirsæta|söngvari}} | ár = 1945–1962 | maki = {{Plainlist| * {{g|James Dougherty<br />|1942|1946}} * {{g|[[Joe DiMaggio]]<br />|1954|1955}} * {{g|[[Arthur Miller]]<br />|1956|1961}} }} | vefsíða = {{URL|marilynmonroe.com}} | undirskrift = Marilyn Monroe Signature.svg }} '''Marilyn Monroe''' (fædd '''Norma Jeane Mortenson'''; 1. júní 1926 – 5. ágúst 1962) var [[Bandaríkin|bandarísk]] leikkona.<ref>Dánartilkynning hennar, ''[[Variety]]'', 8. ágúst, 1962, bls. 63.</ref> Sviðsframkoma hennar, [[fegurð]] og dularfullur dauðdagi gerði hana að eftirminnilegu [[kyntákn]]i og síðar [[Dægurmenning|popp]]-tákni. Hún hóf feril sinn sem fyrirsæta eftir að eiginmaður hennar gegndi herskyldu. Hún fékk samning við kvikmyndaver árið 1946. Í fyrstu fékk Monroe aðeins örsmá hlutverk í nokkrum kvikmyndum en varð fræg eftir að hún lék í myndum eins og ''[[Undirheimar stórborgarinnar]]'' og ''[[Allt um Evu]]''. Árið 1953 var hún orðin stjarna í [[Hollywood]], fræg fyrir að leika „heimsku ljóskuna“ í bíómyndum, hlutverk sem hún festist í. Hún var tilnefnd til nokkurra verðlauna, þar á meðal [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]] fyrir ''[[Enginn er fullkominn]]'' árið 1959 og fékk tilnefningu fyrir myndina ''[[Bus Stop]]'' frá árinu 1956. Síðustu ár ævi sinnar glímdi hún við veikindi og vandamál í einkalífi og varð fræg fyrir að vera sérstaklega erfið að vinna með. Þegar hún dó, árið 1961, aðeins 36 ára, eftir að taka of stórann skammt af sterkum [[verkjalyf]]jum, fór fólk að geta sér til um hvort hún hefði verið myrt. Meðal annars hefur því verið fleygt fram að [[Kennedy-fjölskyldan]] hafi átt þátt í dauða hennar en ekkert hefur sannast um það. Árið 1999 var hún valin sjötta stærsta kvenstjarna allra tíma af [[Kvikmyndastofnun Bandaríkjanna]].<ref>Hall, Susan G.(2006). American Icons: An Encyclopedia of the People, Places, and Things that Have Shaped Our Culture. Greenwood Publishing Grop. bls. 468</ref> == Ævisaga == === Æska og uppruni === Þótt Marilyn yrði um síðir ein frægasta konan í kvikmyndaheiminum, voru æska og uppvaxtarár hennar fábrotin. Hún fæddist á fæðingardeild héraðssjúkrahússins í [[Los Angeles]] þann 1. júní árið 1926<ref>Churchwell, pp. 150-151</ref> og hlaut nafnið Norma Jeane Mortensen, en sleppti oftast seinna e-inu í Jeane. Amma hennar, Della Monroe Grainger, breytti nafni hennar síðar í Norma Jeane Baker. Norma var þriðja barn Gladys Pearl Baker (fædd Monroe).<ref>Riese and Hitchens, bls. 33</ref> Á fæðingarvottorði Normu stendur að faðir hennar hafi verið [[Noregur|Norðmaðurinn]] Martin Edward Mortenson, sem hafði verið giftur Gladys en þau höfðu skilið að borði og sæng áður en Gladys varð ólétt að Normu. Gladys tókst ekki að sannfæra móður sína um að taka barnið að sér og kom því þess vegna til Wayne og Idu Bolender frá [[Hawthorne (Kaliforníu)|Hawthorne]], þar sem Norma bjó þar til hún var sjö ára gömul. Bolender-hjónin voru mjög trúuð og drýgðu litlar tekjur sínar með því að vera fósturforeldrar. Í sjálfsævisögu sinni, (e. ''My Story''), segist Marilyn hafa haldið að Ida og Wayne væru blóðforeldrar sínir, þar til Ida sagði henni, frekar illkvittnislega, að svo væri ekki. Eftir dauða Marilyn hélt Ida því fram að þau Wayne hefðu hugleitt að ættleiða hana, en til þess hefðu þau þurft samþykki Gladys. Gladys heimsótti Normu Jeane á hverjum sunnudegi samkvæmt ævisögunni en kyssti hana aldrei eða faðmaði að sér, Marilyn sagði að hún brosti ekki einu sinni. Dag einn tilkynnti Gladys Normu að hún hefði keypt handa þeim húsnæði og tók hana til sín. Nokkrum mánuðum síðar fékk Gladys taugaáfall og var flutt með valdi á geðsjúkrahús. Marilyn rifjar það upp að Gladys hafi „öskrað og hlegið“ þar til hún var flutt á brott. Vinkona Gladys, Grace McKee, tók Normu þá að sér en 1935, þegar Norma var níu ára, giftist Grace manni að nafni Goddard og sendi þá Normu á fósturheimili. Næstu árin flakkaði hún á milli [[Fósturbarn|fósturheimila]], sumir segja að hún hafi átt viðkomu á 12 ólíkum heimilum og hafi verið misnotuð og vanrækt. Hins vegar eru engar sannanir fyrir því að hún hafi búið á svo mörgum stofnunum og við svo bág kjör og má vera að hún alla tíð ýkt þau atvik sem settu mark sitt á æsku hennar. Í september 1941 fór Norma Jean aftur til Goddard-fjölskyldunnar og kynntist þar syni nágrannans, James Dougherty. Goddard-fjölskyldan var á leiðinni að flytja á austurströnd Bandaríkjanna og vildu ekki taka Normu Jean með. Þau töldu því Normu og James á að ganga í hjónaband svo að Norma þyrfti ekki að fara á fósturheimili að nýju, því hana skorti tvö ár upp á sjálfræðisaldur. Þau giftust 19. júní 1942 og var Norma Jean rétt orðin 16 ára en James var 21 árs. === Faðerni === Enn er óvíst hver var raunverulegur faðir Marilyn var en flestir telja þó að það hafi veri Martin E. Mortensen. Gladys giftist honum þann 11. október árið 1924, tveimur árum áður en Norma fæddist. Þau skildu að borði og sæng eftir aðeins sex mánaða hjónaband en Gladys sótti ekki um lögskilnað fyrr en ári eftir fæðingu barnsins og gekk skilnaðurinn í gildi 15. október 1928. Ævisöguritarinn Donald H. Wolfe skrifar í bók sinni ''The Last Days of Marilyn Monroe'' að Norma hafi sjálf trúað því að Charles Stanley Gifford, sölumaður hjá RKO Pictures, myndverið þar sem Gladys vann, hafi verið faðir hennar. Á fæðingavottorðið hennar segir að Mortensen sé faðirinn þótt þau væru þá skilin að borði og sæng. Í viðtali sagði James Dougherty, fyrsti eiginmaður Marilyn, að hún hafi í raun og veru trúað að Gifford væri faðir hennar. == Frægðin == [[Mynd:MarilynMonroe - YankArmyWeekly.jpg|thumb|right|250px|Myndin af Marilyn sem fór í tímaritið ''Yank'']] === Fyrirsætuferill === Andlit Marilyn Monroe skóp henni vissulega örlög og allt til þessa dags hefur fólk áhuga á lífi hennar og dauða. James Dougherty, eiginmaður hennar, var í flutningasveitum [[Bandaríkjaher|bandaríska hersins]] í [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimstyrjöldinni]] og á meðan fór hin unga Norma Jean að vinna í hergagnaverksmiðju. Þar tók ljósmyndarinn David Conover mynd af henni sem var birt með grein í hermannablaðinu ''Yank''. Hann sá strax möguleika hennar sem fyrirsætu og hún skrifaði undir samning við umboðsskrifstofuna The Blue Book Modelling. Norma Jean varð ein af vinsælustu Blue Book-fyrirsætunum og myndir af henni birtust á forsíðum margra blaða. Eiginmaður hennar vissi ekki af þessu nýja starfi konu sinnar fyrr en hann sá skipsfélaga sinn dást af mynd af Normu í tímariti. Dougherty skrifaði þá fjölmörg bréf til konunnar sinnar og sagði henni að hún yrði að hætta fyrirsætustörfum þegar hann sneri heim. Hún ákvað þá að skilja við hann og lét verða af því þegar hann sneri heim árið 1946. === Upphaf leikferils === Velgengi Marilyn sem fyrirsæta varð til þess að [[Ben Lyon]], yfirmaður hjá [[20th Century Fox]], kom henni á blað hjá myndverinu og undirbjó prufutökur. Hann var hrifinn af útkomunni og kallaði hana „næstu Jean Harlow“. Hún skrifaði undir hefðbundinn sex mánaða samning með byrjunarlaun upp á 125 [[bandaríkjadalur|bandaríkjadali]] á viku. Lyon stakk upp á að breyta nafni hennar úr Norma í eitthvað sem hentaði leikkonu betur. Þeim datt í hug nafnið „Carole Lind“ en Lyon fannst það ekki henta heldur. Eina helgi bauð hann henni með sér heim til sín þar sem þau fundu henni nýtt nafn. Norma dýrkaði leikkonuna [[Jean Harlow]] og ákvað að nota eftirnafn móður sinnar (Monroe) eins og Harlow. Lyon fannst þó hvorki Jean Monroe né Norma Monroe virka. Hann stakk upp á Marilyn af því að honum fannst Norma minna á leikkonuna Marilyn Miller og árið 1946 „fæddist“ Marilyn Monroe. Marilyn lék mjög lítið á fyrsta samningstímabili sínu hjá Fox, heldur lærði hún um hár, [[snyrtivörur]], búninga, leik og lýsingu. Hún lét lita hár sitt ljóst og klippti það stutt. Sögusagnir hafa lengi gengið um að hún hafi einnig farið í fegrunaraðgerð. Þegar samningur hennar rann út ákváðu starfsmenn hjá Fox að endurnýja hann og á næstu sex mánuðum kom hún fram í litlum hlutverkum í tveimur myndum; ''[[Sumar í sveit]]'' og ''[[Hættulegur aldur]]'' (báðar frumsýndar árið 1947). En kvikmyndirnar féllu ekki í góðan farveg í kvikmyndahúsum og því ákvað Fox að semja ekki við Marilyn í þriðja sinn. Hún henti sér að fullu inn í fyrirsætustarfið að nýju en gaf ekki kvikmyndaferilinn upp á bátinn. Í millitíðinni sat hún oft fyrir nakin á meðan hún leitaði að kvikmyndahlutverkum. Árið 1947 var hún valin hin fyrsta „Miss California Artichoke Queen“ á hinu árlega ætiþistillshátíðinni í [[Castroville]]. Árið 1948 skrifaði Marilyn undir sex mánaða samning við [[Columbia Pictures]]. Þar kynntist hún [[Natasha Lytess]] aðal-leikþjálfanum hjá myndverinu á þeim tíma. Hún vann með Marilyn um nokkurra ára skeið. Marilyn hlaut aðalhlutverkið í söngleikjamyndinni ''[[Dansadrottningin]]'' það sama ár. Gagnrýnendur voru hrifnir af leik Marilyn en myndin var ekki vinsæl í kvikmyndahúsum. Hún fékk aukahlutverk í myndinni ''[[Gimsteinarnir]]'' árið 1949 og vakti aðdáun framleiðenda myndarinnar. Þeir sendu hana til New York til þess að taka þátt í auglýsingaferð fyrir myndina. Á þessum tíma hitti hún Johnny Hyde, einn af helstu umboðsmönnunum í Hollywood. Hann útvegaði henni áheyrnarprufu hjá leikstjóranum [[John Huston]] sem lét hana hafa hlutverk í myndinni ''[[Undirheimar stórborgarinnar]]'' þar sem hún lék unga hjákonu glæpamanns. Gagnrýnendum fannst leikur hennar frábær og hún var stuttu seinna kominn með annað hlutverk sem frú Caswell í ''[[Allt um Evu]]''. Hyde útvegaði henni líka nýjan samning við Fox til sjö ára, skömmu áður en hann lést árið 1950. Marilyn skráði sig í [[Kaliforníuháskóli í Los Angeles|UCLA]] árið 1951 og stundaði þar nám í bókmenntum og listum en hélt þó áfram að leika í nokkrum kvikmyndum inn á milli. === Upprennandi stjarna === Árið 1952 kom upp hneyksli þegar ein af myndunum af Marilyn þar sem hún hafði setið fyrir nakin var birt í dagatali. Fjölmiðlar veltu því fyrir sér hver konan í einni mynd var og nafn Marilyn kom oft upp. Forstjórar Fox veltu því fyrir sér hvað þeir ættu að gera og Marilyn stakk upp á því að segja sannleikann að þetta væri í raun og veru hún en láta fólk vita að það hafi verið það eina sem hún gat gert fyrir peninga á þeim tíma. Almenningur fann til með Marilyn og hneykslið gerði hana bara vinsælli. [[Mynd:Marilyn Monroe and Keith Andes in Clash by Night trailer.jpg|thumb|left|Marilyn Monroe og Keith Andes í myndinni ''Árekstur að nóttu'' árið 1952]] Hún komst á forsíðu tímaritsins ''Life'' árið 1952 þar sem hún var umtöluð í [[Hollywood]]. Í maí hið sama ár komst hún á forsíðu ''True Experiences'' þar sem sögur barnæsku hennar voru ræddar og Marilyn var auglýst sem [[Öskubuska]]. Einkalíf hennar varð einnig aðaltal Hollywood og fólk velti því fyrir sér hvort hún ætti í sambandi við [[hafnabolti|hafnabolta]]-leikmanninn [[Joe DiMaggio]]. ==== Velgengni sem leikkona ==== Í júní 1952 kom út kvikmyndin ''[[Árekstur að nóttu]]'' þar sem Marilyn lék eitt af aðalhlutverkunum. Myndin varð mjög vinsæl á meðal áhorfenda og gagnrýnendur voru enn á ný heillaðir upp úr skónum af leik Monroe. Marilyn sem hafði verið vinsæl á meðal fjölmiðla síðustu mánuði vakti áhuga margra sem vildi sjá leikkonuna leika. Marilyn lék einnig í tveimur öðrum kvikmyndum sem fóru í kvikmyndahús í júlí það ár. Hið fyrra var ''[[Við erum ekki gift]]'', gamanmynd þar sem Marilyn lék keppanda í fegurðarkeppni en hin seinni var dramamyndin ''[[Sálsjúka barnfóstran]]'' þar sem hún lék aðalhlutverkið. Hún lék barnapíu sem hótar að drepa barnið sem hún sér um. Myndin fékk slæma dóma og gagnrýnendum fannst hún langdregin og melódramatísk. Í september kom svo út myndin ''[[Yngingarlyfið]]'' þar sem Marilyn lék eitt af aðalhlutverkunum ásamt stórstjörnunum [[Cary Grant]] og [[Ginger Rogers]]. Marilyn var með eitt lítið atriði í myndinni ''[[O. Henry's Full House]]'' en hún var samt auglýst sem ein af aðalleikurunum. ==== ''Niagara'' ==== Daryl F. Zanuck, bandarískur framleiðandi, hafði séð Marilyn og fannst hún vera tilvalin til þess að leika í nýrri ''femme fatale'' mynd sem hét ''[[Niagara (kvikmynd)|Niagara]]'' sem fjallaði um konu sem langaði að drepa eiginmann sinn. Á meðan á tökum stóð kom í ljós að Marilyn var með mikinn sviðsskrekk og leikstjórinn reddaði henni þjálfa sem róaði hana klukkutímum saman fyrir hvert atriði. Þó að leikur Marilynar hafi fengið góða gagnrýni þá þótti framkoma hennar á frumsýningu myndarinnar barnaleg og dónaleg. Blaðadálkur Louellu Parsons talaði um slæma hegðun hennar og hún sagði að [[Joan Crawford]] hefði rætt dónaskapinn hennar opinberlega og að hún væri óviðeigandi sem leikkona og kona almennt. Marilyn klæddi sig oft í glannalega kjóla og hún birtist líka á forsíðu fyrsta tölublaðs ''[[Playboy]]'' þar sem myndir af henni voru birtar þar á meðal nokkrar af henni naktri. === Velgengni í kvikmyndum === ==== ''Enginn er fullkominn'' ==== [[Mynd:Marilyn Monroe in Gentlemen Prefer Blondes trailer.jpg|thumb|right|240px|Marilyn að flytja lagið „Diamonds Are a Girl's Best Friend“ í myndinni ''[[Litfríð og ljóshærð]]'']] Næsta mynd hennar á eftir Niagara var ''[[Litfríð og ljóshærð]]'' árið 1953 þar sem hún lék aðalhlutverkið ásamt [[Jane Russell]]. Hún lék Lorelei Lee, ljóshærða dansmær í von um að verða rík, hlutverk sem krafðist þess af henni að leika, dansa og syngja. Marilyn og aukaleikkona hennar urðu góðar vinkonur og Jane lýsti henni seinna sem feiminni og mikið gáfaðri en fjölmiðlar héldu fram. Hún vann oft lengur en hinir leikararnir og æfði danssporin sín klukkutímum saman. Leikstjórinn kvartaði samt undan því að hún mætti alltaf sein. Jane Russell tók eftir því að hún var oft mætt á réttum tíma en hún var með svo mikinn sviðsskrekk að hún læsti sig inni í skiptiklefanum sínum og reyndi að gera sig klára. Russell fór þá að fylgja Marilyn inn á sviðið til þess að hjálpa henni. Á frumsýningu myndarinnar settu Marilyn og Jane fótspor og handaför sín í steypuna fyrir utan kvikmyndahúsið eins og var hefð með stórar myndir í Hollywood. Gagnrýnendur gáfu henni góða dóma fyrir leik sinn og myndin varð mjög vinsæl og heildartekjurnar voru meira en tvisvar sinnum það sem kostaði að búa hana til. Útgáfa hennar af laginu „Diamonds Are a Girl's Best Friend“ er enn þá heimsfræg og margar söngkonur hafa flutt lagið, þar á meðal [[Kylie Minogue]]. [[Mynd:Gentlemen Prefer Blondes Movie Trailer Screenshot (16).jpg|thumb|left|Marilyn í ''[[Litfríð og ljóshærð]]'']] ==== Vandamál með staðalímyndina ==== Í byrjun 6. áratugs 20. aldar reyndi Marilyn stöðugt að losa við ímyndina hennar sem „heimska ljóskan“ sem fylgdi henni hvert sem hún fór. Í viðtalið við ''[[New York Times]]'' sagði hún frá hvernig hana langaði að þroskast sem leikkona með því að leika alvarlegri hlutverk. Natasha Lytess, leikþjálfinn hennar, reyndi að redda henni einhver hlutverk hjá leikstjórum sem hún þekkti en það vildi enginn ráða hana. Framleiðandi myndarinnar ''[[Egyptinn]]'', [[Darryl F. Zanuck]], sem var gamall vinur hennar neitaði jafnvel að setja hana í prufu. Hún fékk hlutverk í myndinni ''[[Örlagafljótið]]'' sem gerðist í villta vestrinu. Hún lék á móti sveitasöngvaranum [[Robert Mitchum]] sem þurfti að vera sáttasemjari á milli hennar og leikstjórans [[Otto Preminger]] sem rifust út í eitt. Hann kvartaði undan því að Marilyn reyndi of mikið á leikþjálfann sinn sem hún hlustaði meira á en hann. Á endanum töluðu þau ekki við hvort annað sem gerði það næstum því ómögulegt að halda áfram tökum. Haustið 1953 fékk hún hlutverk á móti [[Frank Sinatra]] í myndinni ''[[The Girl in Pink Tights]]'' sem hún var rekin frá út af því að hún mætti sjaldan á vinnustaðinn.<ref>{{Tímarit.is|3402544|Marilyn Monroe|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=14. ágúst 2008|blaðsíða=52|höfundur=Sæbjörn Valdimarsson}}</ref> Marilyn giftist [[Joe DiMaggio]] í janúar 1954 í [[San Francisco]]. Þau fóru í brúðkaupsferð til [[Japan]] stuttu eftir það. DiMaggio eyddi miklum tíma að vinna í Japan að spila hafnabolta svo að Marilyn flaug til [[Kóreuskagi|Kóreu]] og skemmti yfir 13.000 bandarískum hermönnum. Marilyn sagði í viðtali að sú reynsla hafi hjálpað henni að sigra sviðshrollinn hennar. Þegar hún kom aftur til Hollywood í mars 1954 þá fór hún aftur til Fox og fékk hlutverk í söngleiknum ''[[Líf og fjör í bransanum]]''. Myndin var óvinsæl og fékk hræðilega dóma. Leikur Marilyn var rakkaður niður af gagnrýnendum og flutningur hennar á lögunum var sagður hlægilegur. Monroe sagði í viðtali að henni hafði leiðst á meðan að tökum stóð enda hafði hún aðeins gert myndina út af því að forstjórar Fox sögðu að það væri eina leiðin fyrir hana að fá aðalhlutverkið í ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]''. ==== ''Dagdraumar grasekkjumannsins'' ==== Í september 1954 tók Marilyn upp myndina ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]'' sem var byggð á vinsælu [[Broadway]]-leikriti. Eitt af atriðunum sem hún tók upp var skotið fyrir utan neðanjarðarlestarstöð í New York þar sem stór múgur af fólki fylgdist með. Í atriðinu stóð Marilyn fyrir ofan grindur á lestarstöðinni á meðan lestin keyrði fram hjá og vindurinn skaut upp pilsinu hennar. Fólk mætti með myndavélar og atriðið varð frægasti sena myndarinnar. Einn af þeim sem voru í áhorfendunum var Joe DiMaggio, eiginmaður hennar, sem var brjálaður yfir kringumstæðunum. Þegar tökum lauk sótti DiMaggio um skilnað og þau reyndu bæði að forðast fjölmiðla í lengri tíma eftir það. Monroe hafði verið boðin mörg hlutverk en hún neitaði þeim af því að henni fannst þau of lítil og hún fór þá frá Hollywood í nokkurn tíma. === Upprennandi stórstjarna === [[Milton Greene]] var frægur ljósmyndari í Hollywood sem tók margar frægar myndir af Marilyn á ferli sínum. Þau urðu mjög góðir vinir og hún lét hann vita af skapraunum hennar vegna lágra launa hjá Fox og lélegum hlutverkum sem henni var boðið. Hún hafði fengi 18.000 bandaríkjadali fyrir ''Litfríð og ljóshærð'' en [[Jane Russell]] var borgað meira en 100.000 dali. Hún hélt því fram að hún gæti fengið mikið hærra kaup ef hún færi í burtu frá myndverinu. Milton hætti störfum árið 1954 og veðsetti húsið sitt til þess að hjálpa henni og leyfði henni að búa hjá fjölskyldu sinni á meðan þau reyndu að finna nýja stefnu fyrir ferillinn hennar. ==== Leikþjálfun og ný ást ==== Monroe hitti nýjan leikþjálfa það ár sem hét [[Constance Collier]] og hjálpaði henni töluvert. Collier benti Marilyn á það að hún væri með alla réttu hæfileikana til þess að leika í kvikmyndum en ekki á sviði. Collier gat ekki aðstoðað Marilyn lengi þó út af því að hún dó stuttu eftir að þær byrjuðu að vinna saman. Marilyn leitaði þá til [[Lee Strasberg]] sem var frægur leikþjálfi og hafði unnið með mörgum öðrum leikurum áður. Í maí 1955 hóf hún samband með hún leikritahöfundinum [[Arthur Miller]] sem hún kynntist í New York og hann bauð henni svo út að borða stuttu seinna. Joe DiMaggio, fyrrverandi eiginmaður hennar, vildi þá byrja aftur með henni og fylgdi henni á frumsýningu myndarinnar ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]''. Hann hélt líka upp á afmæli hennar með því að halda stórt afmælisteiti en hún stormaði út eftir stórt rifrildi í miðri veislunni. Þau héldu sig í burtu frá hvort öðru í lengri tíma eftir það. Á meðan hún lærði hjá [[Actors Studio]] í New York þá fann hún það út að sviðsskrekkur var stærsta vandamálið hennar sem hún átti mjög erfitt með að vinna bug á. Hún sat alltaf aftast í tímunum til þess að forðast athygli. Hún og vinkona sín í bekknum [[Maureen Stapleton]] léku út byrjunaratriðið frá leikritinu [[Anna Christie]] sem Marilyn átti erfitt með. Hún mundi aldrei línurnar sínar í æfingum fyrr en hún sýndi fyrir framan hina nemendurna þegar allt gekk vel. Allir í herberginu klöppuðu á endanum og Marilyn þótti frábær. Strasberg sagði seinna að af öllum nemendum hans hafi aðeins tveir staðið upp úr, sá fyrri var [[Marlon Brando]] og sú seinni var Marilyn Monroe. ==== Endurkoma til Fox ==== Þegar ''Dagdraumar grasekkjumannsins'' kom út og varð mjög vinsæl þá ákváðu forstjórar Fox að fara aftur í viðræður við Marilyn og draga upp hugsanlegan samning. Marilyn skrifaði undir samning á gamlársdag 1955 til sjö ára. Hún átti að gera fjórar myndir á næstu árum og fyrirtækið sem Marilyn hafði stofnað stuttu fyrir það ([[Marilyn Monroe Productions]]) myndi fá 100.000 bandaríkjadali fyrir hverja mynd og prósentu af ágóðanum fyrir sig. Marilyn myndi líka fá að vinna fyrir önnur myndver og hún var með rétt til þess að neita að leika í mynd sem hana langaði ekki að leika í. ==== ''Bus Stop'' ==== ''[[Bus Stop]]'' var fyrsta myndin sem Marilyn lék í undir nýja samningnum hennar hjá Fox. Monroe lék Chérie sem var fátæk kráarsöngkona og varð ástfangin af kúreka. Leikur Marilyn þótti góður og gagnrýnandi hjá ''[[New York Times]]'' skrifaði að Marilyn hafði loksins reynst vera leikkona. Leikstjóri myndarinnar [[Joshua Logan]] sagði að Marilyn hafi komið honum á óvart og verið algjör stórstjarna á meðan á tökum stóð. Logan stakk upp á því að Marilyn ætti að vera tilnefnd til [[Óskarsverðlaunin|Óskars]] fyrir hlutverk sitt en það gerðist ekki. Hún var samt tilnefnd til [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]]. Á þeim tíma komst það í fjölmiðla að Marilyn átti í sambandi við [[Arthur Miller]] og þau voru of kölluð „séníið og stundaglasið“ í blöðunum. Monroe var oft hvött af fólki hjá Fox að fara frá Miller út af því að stjórnvöld yfirheyrðu hann út í eitt út af stjórnmálaskoðunum hans en hann var [[kommúnismi|kommúnisti]]. Þau giftust 29. júní 1956. ==== ''Prinsin og dansmærinn'' ==== Þegar hún kláraði ''[[Bus Stop]]'' var Marilyn valin í aðalhlutverkið í myndinni ''[[Prinsinn og dansmærin]]'' sem var leikstýrð af [[Laurence Olivier]] sem lék einnig aðalhlutverk. Olivier fannst Marilyn vera fyndin gamanleikkona sem þýddi að hún væri líka frábær leikkona að hans sögn. Olivier var ekki hrifinn af leikþjálfa Marilyn og á meðan tökum stóð í [[England]]i fannst honum hún reyna of mikið á hana. Olivier sagði seinna að Marilyn hafi verið „yndisleg“. Leikur Marilyn fékk fagnaðaróp gagnrýnenda sérstaklega í Evrópu þar sem hún vann ítölsku verðlaunin [[David di Donatello]] sem er ítalska útgáfan af óskarnum. Hún fékk líka tilnefningu til [[BAFTA]] verðlaunanna árið 1957. === Seinni myndir === Ár leið þangað til að hún fór að leika á ný en hún eyddi því ári með eiginmanni sínu. Þau eyddu frítíma sínum á [[Long Island]] og hún varð ólétt og missti [[Fóstur|fóstrið]] snemma. ==== ''Enginn er fullkominn'' ==== Eftir að Miller hvatti hana að snúa til baka til Hollywood ákvað Marilyn að taka við hlutverki í myndinni ''[[Enginn er fullkominn]]''. Gamanmyndin var leikstýrð af [[Billy Wilder]] sem valdi hana í hlutverk „Sugar Cane“ á móti stórleikurunum [[Tony Curtis]] og [[Jack Lemmon]]. Monroe var sérstaklega erfið við tökurnar á myndinni af því að hún neitaði að hlusta á það sem leikstjórinn sagði og heimtaði að alls konar atriði yrðu endurtekin þangað til hún var sátt. Marilyn varð góð vinkona Jack Lemmons og þau töluðu oft lengi saman eftir tökur en henni líkaði illa við Tony Curtis sem hafði lýst ástaratriðinu þeirra með því að segja að það hafi verið eins og að kyssa [[Adolf Hitler|Hitler]]. Monroe komst að því að hún var ólétt á meðan að tökum stóð í október 1958 en missti fóstur aftur í desember. Myndin þótti vel heppnuð og var tilnefnd til sex óskarsverðlauna og varð sígild undireins. Marilyn fékk [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]] verðlaun fyrir leik sinn sen Sugar Cane en allar stjörnur myndarinnar urðu mjög vinsælar á meðal áhorfenda eftir að hún gefinn út í kvikmyndahúsum. Billy Wilder sagði í viðtali að Marilyn hafi verið mjög þreytandi og að hefði þurft að kenna henni að mæta á réttum tíma. === Síðustu myndir === ==== ''Við skulum elskast'' og ''Gallagripir'' ==== [[Mynd:Marilyn Monroe in The Misfits trailer 2.jpg|thumb|right|Marilyn Monroe í ''[[The Misfits]]'']] Á meðan hún lék í ''[[Bus Stop]]'' var henni boðið hlutverk í nýrri mynd sem [[George Cukor]] ætlaði að leikstýra. Hún féllst á að leika í myndinni sem átti að heita ''[[Við skulum elskast]]'' en hún heimtaði breytingar á handritinu sem eiginmaður hennar Arthur Miller skrifaði. [[Gregory Peck]] átti upprunalega að leika á móti Marilyn en hann hætti eftir að honum líkaði ekki nýja handritið. [[Yves Montand]] fékk endanlega hlutverkið eftir að leikarar á borð við [[Cary Grant]], [[Charlton Heston]] og [[Rock Hudson]] höfðu hafnað. Marilyn og Arthur urðu vinir Montands og tökum tókst vel þangað til Miller þurfti að fara til [[Evrópa|Evrópu]] í viðskiptaferð. Þá hóf Marilyn að mæta seint á ný og fór stundum heim í miðri töku. Þetta lagaðist þegar Montand talaði við Marilyn og lét hana horfast í augu við vandamálið. Myndin gekk illa í kvikmyndahúsum og fékk slæma dóma. Á þessum tíma versnaði heilsa Marilyn mikið og hún hóf að ganga til sálfræðings sem sagði í viðtali eftir að hún dó að hún hafi kvartað undan svefnleysi. Hún fór til margra lækna og náði sér í óhóflegt úrval af verkjalyfjum og svefntöflum. Samkvæmt sálfræðingnum var hún orðin fíkill árið 1959 og sama hvað hún reyndi gat hún ekki hætt að taka lyfin. Sálfræðingurinn reyndi að hjálpa henni að losna við fíknina með því að minnka magnið sem hún tók af lyfjum. Árið 1960 tók Marilyn að sér hlutverk Roslyn Tabor í myndinni ''[[Gallagripir]]'' þar sem hún lék á móti [[Clark Gable]] og öðrum stórum Hollywood leikurum. Myndin var skrifuð af [[Arthur Miller]] og var byggð á smásögu um fráskilda konu og aldraðan kúreka í [[Nevada]] sem Miller hafði skrifað árið 1956. Monroe átti erfitt með að leika á meðan á tökum stóð enda var hún orðin háð töflunum sem hún var að taka og drakk [[áfengi]] í óhófi. Í ágúst 1960 þurfti að senda Marilyn á spítala þar sem hún sat inni í 10 daga. Fjölmiðlarnir héldu því fram að hún hefði verið nær dauða en þau vissu ekki af hverju hún var veik. Þegar hún fór aftur til Nevada og kláraði myndina var samband hennar og Millers mikið verra og þau rifust út í eitt. Margir af hinum leikurunum kvörtuðu einnig undan veikindum og Clark Gable var dáinn innan tíu daga eftir að tökum lauk og Marilyn var farin frá eiginmanni sínum. Gangrýnendum fannst myndin slæm þó að fólk hafi síðan hrósað leik Clarks og Marilyn miðað við kringumstæður og veikindi. ==== ''Something's Got to Give'' ==== Árið 1962 hóf Marilyn að leika í myndinni ''[[Something's Got To Give]]'' sem [[George Cukor]] leikstýrði. Þegar byrjað var að kvikmynda var Marilyn mjög veik með háan hita. Framleiðandi myndarinnar Henry Weinstein tók eftir því að hún leit hræðilega út á meðan að hún gerði sig klára fyrir næsta atriði hennar. Þann 19. maí það ár mætti hún í afmælisveislu [[John F. Kennedy]] þáverandi forseta Bandaríkjanna í New York. Mágur forsetans hafði stungið upp á því að hún myndi fara upp á sviðið og hún söng afmælissönginn fyrir hann sem var sýndur í beinni útsendingu út um öll Bandaríkin. Þegar Marilyn sneri aftur í vinnuna var hún strax rekin enda hafði hún aðeins mætt tólf sinnum en hún átti að hafa mætt 35 daga. Myndverið, Fox, kærði hana svo og forstöðumaður fyritækisins [[Peter Levathes]] gaf út yfirlýsingu kvartandi að stjörnur væru orðnar ofdekraðar og að fangarnir væru farnir að reka fangelsið í staðinn fyrir verðina. Eftir að hafa verið rekin fór Marilyn í margar myndatökur og viðtöl við tímarit eins og ''[[Cosmopolitan]]'', ''[[Vogue]]'' og ''[[Life]]''. Myndirnar sem hún tók fyrir ''Vogue'' voru mjög djarfar og hún var nakin á nokkrum þeirra. Viðtal hennar við ''Life'' varð hennar síðasta og hún ræddi samband sitt við aðdáendur sína og vandamál hennar við það að samsama sig við stjörnuna hennar og kyntákn hennar. Síðustu vikur lífi hennar eyddi hún með því að leita að nýjum hlutverkum í bíómyndum og umræður hófust um nýjan samning við Fox. Nýi samningurinn hennar var upp á eina milljón bandaríkjadali fyrir tvær myndir en Marilyn hélt áfram að fara í prufur fyrir margar myndir sem hún fékk ekki. [[Allan Whitey Snyder]], maðurinn sem hún eyddi miklum tíma með síðasta hluta lífs síns, lýsti hegðun Marylinar síðustu viku lífs hennar sem frábærri. „Hún leit aldrei betur út“ sagði hann og talaði um hversu glöð hún var að hafa snúið blaðinu við. == Dauðinn og afleiðingar == [[Mynd:Monroecrypt1.jpg|thumb|left|Gröfin hennar]] Lögreglan var kölluð á vettvang klukkan fjögur að morgni þann 5. ágúst árið 1962 eftir að ráðskona Marilyn hafði hringt á neyðarlínuna og tilkynnt hana látna. Lögreglumaðurinn kom að líki leikkonunnar þar sem hún lá nakin í rúminu sínu með höndina á símtólinu og fullt af lyfseðilsskyldum lyfjum á náttborðinu. Yfir tólf milligröm af sterkum lyfjum fundust í maganum á henni og læknirinn sagði að dánarorsök hennar hefði verið of stór skammtur af lyfjum í einu. Jarðarför hennar fór fram þann 8. ágúst í kirkjugarði í Kaliforníu. Stofnandi ''[[Playboy]]'', [[Hugh Hefner]] lét taka frá reitinn við hliðin á Marilyn fyrir sjálfan sig þar sem hann myndi láta grafa sig þegar hann myndi deyja.<ref>{{Vefheimild|titill= Hugh Hefner mun hvíla við hlið Marilyn Monroe|url=https://www.dv.is/fokus/folk/2017/09/29/hugh-hefner-mun-hvila-vid-hlid-marilyn-monroe/|útgefandi=[[DV]]|dags= 29. september 2017|skoðað=24. apríl 2026|höfundur=Einar Þór Sigurðsson}}</ref> === Samsæriskenningar === Margar kenningar hafa komið upp síðan Marilyn dó um hvort hún hafi verið myrt. Margir trúa því að ráðskonan hafi drepið Marilyn en aðrir hafa gengið svo langt og haldið því fram að sjálfur [[forseti Bandaríkjanna]] hafi banað henni.<ref>Laurence Leamer (2002) The Kennedy Men</ref> Jack Clemmons, lögreglumaðurinn sem var fyrstur á vettvang trúði því að ráðskona Marilyn, Eunice Murray hafi átt eitthvað að gera við dauða hennar. Honum fannst það sérstakt að Murray hafði sett þvott í þvottavélina snemma um morguninn og þegar hann spurði hana var hún mjög taugaveikluð þegar hún talaði. Murray hélt því fram að hún hafði tekið eftir því að svefnherbergishurð Marilynar hafði verið læst um miðnætti nóttina áður og þegar hún bankaði á hurðina svaraði enginn. Þá hringdi hún í Dr. Engelberg sem var sálfræðingur Marilynar. Engelberg mætti á staðinn og bankaði á hurðina hjá Marilyn en ekkert svar barst svo að hann fór upp að glugganum hjá henni og sá hana liggja þar hreyfingarlausa. Hann braut gluggann og kom sér inn og fann út að hún var dáin. Murray beið þá í fjórar klukkustundir þangað til hún hringdi í lögregluna og í millitíðinni setti hún í þvottavélina. Krufningarskýrslan sýndi að Marilyn hafði gleypt að minnsta kosti 50 töflur í einu en það var ekkert vatn í krönunum í húsinu hennar. Einkenni taflanna sem hún hafði tekið vantaði alveg alls staðar og lík hennar leit út eins og hún hefði ekki tekið neinar pillur.<ref>{{Vísindavefurinn|6062|Hvernig dó Marilyn Monroe?|dags= 14. júlí 2006|skoðað=24. apríl 2026|höfundur=Jóhanna Andrea Hjartardóttir|höfundur2=Tinna Rut Hauksdóttir|höfundur3=Katrín Arndís Blomsterberg Magneudóttir}}</ref> Kennedy bræðurnir komu upp í máli Marilyn og það kom í ljós að síðasta símtal hennar var til forsetans. Samkvæmt vini hennar, Robert Slatzer, hafði Marilyn planað að halda blaðamannafund á mánudaginn eftir helgina til þess að ræða samband sitt við Kennedy bræðurna. Hún var líka búin að panta tíma með lögfræðingi sínum rétt fyrir blaðamannafundinn til þess að breyta erfðaskránni sinni. == Einkalíf == Marilyn var gift þrisvar sinnum, fyrst [[James Dougherty]], næst hafnaboltaspilaranum [[Joe DiMaggio]] og síðast [[Arthur Miller]]. Fólk hefur haldið því fram að Marilyn hafi verið viðhald bæði [[John F. Kennedy]] og [[Robert F. Kennedy]]. [[Marlon Brando]] hefur einnig haldið því fram að hafa haft ástarsamband með Marilyn í ákveðinn tíma. === James Dougherty === Marilyn giftist James Dougherty þann 19. júní árið 1942 þegar hún var aðeins sextán ára gömul. Dougherty sagði frá í bókinni sinni ''To Norma Jeane with Love, Jimmie'' að þau hafi verið ástfangin en hún þráði frægðina meira en hann og þráin hennar tældi hana í burtu. Árið 1953 skrifaði hann stutta grein fyrir blaðið ''Photoplay'' þar sem hann sagði frá að hann hefði ætlað að fara frá henni en hún hafði hótað að fyrirfara sér svo að hann ákvað að vera áfram hjá henni. Dougherty hélt því fram þangað til hann dó að hann hefði búið til karakterinn hennar Marilyn og að myndverin hefðu neytt hana til þess að skilja við hann. Það hefur þó komið fram að hann hefði skilið við hana eftir að hann kom til baka frá stríðinu út af því að hún neitaði að hætta fyrirsætustörfum. Dougherty var kvæntur á ný mánuðum eftir að hann skildi við Marilyn. === Joe DiMaggio === [[Mynd:Joe DiMaggio, Marilyn Monroe and Tstsuzo Inumaru.jpg|thumb|right|Marilyn Monroe og Joe DiMaggio í Japan í brúðkaupsferðinni þeirra]] Marilyn hitti [[Joe DiMaggio]] árið 1952 eftir að sameiginlegur vinur setti upp stefnumót. Þau giftust í janúar 1954 og fóru síðan í brúðkauðsferð til [[Tókýó]]. Á meðan þau voru þar var Marilyn beðin um að fljúga til Kóreu til þess að skemmta hermönnum þar sem hún skemmti í fjóra daga. Þegar þau sneru til baka til Bandaríkjanna fór hjónabandið strax í vaskinn. Þegar hún tók upp fræga pilsatriðið í myndinni ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]'' var Joe DiMaggio einn af mörgum áhorfendum og hann varð ofsareiður. Þau rifust mikið eftir það atriði og hún sótti um skilnað stuttu seinna eftir að hafa verið gift í minna en eitt ár. Stuttu seinna reyndu þau aftur að hefja samband og hann hélt afmælisveislu fyrir hana árið 1961 í húsinu sínu en þau voru aldrei par aftur. Eftir að hún dó þá sá hann um jarðarförina hennar og lét senda sex rauðar rósir til hennar þrisvar sinnum í viku í meira en tuttugu ár eftir lát hennar. === Arthur Miller === Marilyn giftist [[Arthur Miller]] þann 29. júní árið 1956 sem hún hafði kynnst árið 1950. Eftir brúðkaupið fóru hinu nýgiftu hjón í ferð til [[London]] og heimsóttu vinafólk sitt [[Laurence Olivier]] og [[Vivien Leigh]] þar sem breskir fjölmiðlar urðu óðir í Marilyn. Brúðkaup þeirra var mjög hefðbundið [[Gyðingdómur|gyðingabrúðkauð]] en Marilyn sem hafði áður verið [[Kristni|kristin]] og skipti um trú fyrir hann. Því hefur verið haldið fram að hún hafi verið í sambandi með [[Tony Curtis]] þegar hún fór aftur til Bandaríkjanna og tók upp ''[[Enginn er fullkominn]]''. Curtis hélt því seinna fram að fóstrið sem Marilyn missti þá hafði verið hans en ekki Millers. Þau skildu þann 24. janúar árið 1961 og hann var kvæntur á ný stuttu seinna. === Kennedy-bræðurnir === Þann 19. maí árið 1962 söng Marilyn afmælissönginn fyrir [[John F. Kennedy]] í beinni sjónvarpsútsendingu í [[New York-borg|New York]]. Fatahönnuðurinnn [[Jean Louis]] hannaði kjól sérstaklega fyrir hana sem var seinna seldur á uppboði árið 1999 fyrir rúmar 1,26 milljónir bandaríkjadala.<ref>{{cite web |url=http://www.cnn.com/STYLE/9910/28/monroe.auction.01/ |title=Geymd eintak |access-date=2007-02-06 |archive-date=2007-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070206174811/http://www.cnn.com/STYLE/9910/28/monroe.auction.01/ }}</ref> Margir hafa haldið því fram að Marilyn hafi átt í sambandi við [[John F. Kennedy]] og [[Robert F. Kennedy]] sem voru báðir giftir. Sumir hafa jafnvel sagt að Kennedy bræðurnir hafi myrt Marilyn með því að dæla í hana lyfjum. Sú kenning var aldrei tekin alvarlega af lögreglunni enda fundust engin sönnunargögn sem studdu hana. Robert Kennedy var engu að síður í Kaliforníu daginn sem Marilyn dó 4. ágúst árið 1962. == Kvikmyndir == {| class="wikitable" |- ! Ár ! Nafn ! Hlutverk ! Leikstjóri |- | 1947 |''[[Hættulegur aldur]]'' (''Dangerous Years'') | Evie | [[Arthur Pierson]] |- | rowspan="2" | 1948 | ''[[Sumar í sveit]]'' (''Scudda Hoo! Scudda Hay!'') | Betty (ónefnd) | [[Hugh Herbert]] |- | ''[[Dansadrottningin]]'' (''Ladies of the Chorus'') | Peggy Martin | [[Phil Karlson]] |- | 1949 | ''[[Gimsteinarnir]]'' (''Love Happy'') | Kúnni Grunions | [[David Miller]] |- | rowspan="5" | 1950 | ''[[Allt á ferð og flugi]]'' (''A Ticket to Tomahawk'') | Clara (ónefnd) | [[Richard Sale]] |- | ''[[Sleginn út]]'' (''Right Cross'') | Dusky Ledoux (ónefnd) | [[John Sturges]] |- | ''[[The Fireball]]'' | Polly | [[Tay Garnett]] |- | ''[[Undirheimar stórborgarinnar]]'' (''The Asphalt Jungle'') | Angela Phinlay | [[John Huston]] |- | ''[[Allt um Evu]]'' (''All About Eve'') | Miss Claudia Caswell | [[Joseph L. Mankiewicz]] |- | rowspan="4" | 1951 | ''[[Ástarhreiðrið]]'' (''Love Nest'') | Roberta Stevens | [[Joseph M. Newman]] |- | ''[[Let's Make It Legal]]'' | Joyce Mannering | [[Richard Sale]] |- | ''[[Home Town Story]]'' | Iris Martin | [[Arthur Pierson]] |- | ''[[As Young as You Feel]]'' | Harriet | [[Harman Jones]] |- | rowspan="5" | 1952 | ''[[O. Henry's Full House]]'' | Streetwalker | [[Henry Koster]] |- | ''[[Yngingarlyfið]]'' (''Monkey Business'') | Lois Laurel | [[Howard Hawks]] |- | ''[[Árekstur að nóttu]]'' (''Clash by Night'') | Peggy | [[Fritz Lang]] |- | ''[[Við erum ekki gift]]'' (''We're Not Married'') | Anabel Norris | [[Edmund Goulding]] |- | ''[[Sálsjúka barnfóstran]]'' (''Don't Bother to Knock'') | Nell Forbes | [[Roy Ward Baker|Roy Baker]] |- | rowspan="3" | 1953 | ''[[Niagara (kvikmynd)|Niagara]]'' | Rose Loomis | [[Henry Hathaway]] |- | ''[[Litfríð og ljóshærð]]'' (''Gentlemen Prefer Blondes'') | Lorelei Lee | [[Howard Hawks]] |- | ''[[Að krækja sér í ríkan mann]]'' (''How to Marry a Millionaire'') | Pola Debevoise | [[Jean Negulesco]] |- | rowspan="2" | 1954 | ''[[Örlagafljótið]]'' (''River of No Return'') | Kay Weston | [[Otto Preminger]] |- | ''[[Líf og fjör í bransanum]]'' (''There's No Business Like Show Business'') | Vicky | [[Walter Lang]] |- | 1955 | ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]'' (''The Seven Year Itch'') | Stúlkan | [[Billy Wilder]] |- | 1956 | ''[[Bus Stop]]'' | Chérie | [[Joshua Logan]] |- | 1957 |''[[Prinsinn og dansmærin]]'' (''The Prince and the Showgirl'') | Elsie Marina | [[Laurence Olivier]] |- | 1959 | ''[[Enginn er fullkominn]]'' (''Some Like It Hot'') | Sugar Kane Kowalczyk | [[Billy Wilder]] |- | 1960 | ''[[Við skulum elskast]]'' (''Let's Make Love'') | Amanda Dell | [[George Cukor]] |- | 1961 | ''[[Gallagripir]]'' (''The Misfits'') | Roslyn Taber | [[John Huston]] |- | 1962 | ''[[Something's Got to Give]]'' (ókláruð) | Ellen Wagstaff Arden | [[George Cukor]] |} == Í dægurmenningu == Marilyn er átrúnaðargoð margra enn í dag og er oft haft eftir henni í auglýsingum, kvikmyndum og tísku. Margar leikkonur þar á meðal [[Anna Faris]] hafa endurleikið atriði Marilynar í ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins|Dagdraumum grasekkjumannsins]]'' og margar stórstjörnur sérstaklega [[Madonna]] hafa farið í myndartökur og stillt sér upp eins og Marilyn hafði gert áður. Margar ævisögur hafa verið skrifaðar um Marilyn sem hafa orðið metsölubækur út um allan heim. Margir frægir söngvarar þar á meðal [[Lady Gaga]] og [[Jon Bon Jovi]] hafa sungið um Marilyn og nokkrar óperur hafa verið skrifaðar um hana. Marilyn er oft mjög vinsæl á meðal eftirherma og það eru oft margar „Marilynar“ á [[Gleðiganga|gleðigöngum]]. == Heimildir == Greinin er að hluta til þýdd frá [[:en:Marilyn Monroe|ensku útgáfunni]] en það er einnig búið að bæta við ákveðnum atburðum frá lífi Marilynar. * {{cite book |last= Churchwell |first= Sarah |title= The Many Lives of Marilyn Monroe |year= 2004 |publisher= Granta Books |isbn= 978-0-312-42565-4 }} * {{cite book |last1= Riese |first1= Randall |last2= Hitchens |first2= Neal |title= The Unabridged Marilyn |publisher= Corgi Books |year= 1988 |isbn= 978-0-552-99308-1 }} ==Tilvísanir== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Monroe, Marilyn}} {{fd|1926|1962}} [[Flokkur:Bandarískir leikarar]] sv4rovf89bzpnhhkm8w2b9xa5xd3r8e 1961088 1961087 2026-04-24T17:29:54Z TKSnaevarr 53243 Hreingerningarmerking sennilega óþörf eftir yfirferð. 1961088 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Marilyn Monroe | mynd = Monroecirca1953.jpg | mynd_texti = Monroe árið 1953 | fæðingarnafn = Norma Jeane Mortenson | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1926|6|1}} | fæðingarstaður = [[Los Angeles]], [[Kalifornía]], [[Bandaríkin|BNA]] | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1962|8|5|1926|6|1}} | dánarstaður = Los Angeles, Kalifornía, BNA | dánarorsök = Ofskammtur verkjalyfja | gröf = | önnur_nöfn = Norma Jeane Baker | starf = {{Hlist|Leikari|fyrirsæta|söngvari}} | ár = 1945–1962 | maki = {{Plainlist| * {{g|James Dougherty<br />|1942|1946}} * {{g|[[Joe DiMaggio]]<br />|1954|1955}} * {{g|[[Arthur Miller]]<br />|1956|1961}} }} | vefsíða = {{URL|marilynmonroe.com}} | undirskrift = Marilyn Monroe Signature.svg }} '''Marilyn Monroe''' (fædd '''Norma Jeane Mortenson'''; 1. júní 1926 – 5. ágúst 1962) var [[Bandaríkin|bandarísk]] leikkona.<ref>Dánartilkynning hennar, ''[[Variety]]'', 8. ágúst, 1962, bls. 63.</ref> Sviðsframkoma hennar, [[fegurð]] og dularfullur dauðdagi gerði hana að eftirminnilegu [[kyntákn]]i og síðar [[Dægurmenning|popp]]-tákni. Hún hóf feril sinn sem fyrirsæta eftir að eiginmaður hennar gegndi herskyldu. Hún fékk samning við kvikmyndaver árið 1946. Í fyrstu fékk Monroe aðeins örsmá hlutverk í nokkrum kvikmyndum en varð fræg eftir að hún lék í myndum eins og ''[[Undirheimar stórborgarinnar]]'' og ''[[Allt um Evu]]''. Árið 1953 var hún orðin stjarna í [[Hollywood]], fræg fyrir að leika „heimsku ljóskuna“ í bíómyndum, hlutverk sem hún festist í. Hún var tilnefnd til nokkurra verðlauna, þar á meðal [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]] fyrir ''[[Enginn er fullkominn]]'' árið 1959 og fékk tilnefningu fyrir myndina ''[[Bus Stop]]'' frá árinu 1956. Síðustu ár ævi sinnar glímdi hún við veikindi og vandamál í einkalífi og varð fræg fyrir að vera sérstaklega erfið að vinna með. Þegar hún dó, árið 1961, aðeins 36 ára, eftir að taka of stórann skammt af sterkum [[verkjalyf]]jum, fór fólk að geta sér til um hvort hún hefði verið myrt. Meðal annars hefur því verið fleygt fram að [[Kennedy-fjölskyldan]] hafi átt þátt í dauða hennar en ekkert hefur sannast um það. Árið 1999 var hún valin sjötta stærsta kvenstjarna allra tíma af [[Kvikmyndastofnun Bandaríkjanna]].<ref>Hall, Susan G.(2006). American Icons: An Encyclopedia of the People, Places, and Things that Have Shaped Our Culture. Greenwood Publishing Grop. bls. 468</ref> == Ævisaga == === Æska og uppruni === Þótt Marilyn yrði um síðir ein frægasta konan í kvikmyndaheiminum, voru æska og uppvaxtarár hennar fábrotin. Hún fæddist á fæðingardeild héraðssjúkrahússins í [[Los Angeles]] þann 1. júní árið 1926<ref>Churchwell, pp. 150-151</ref> og hlaut nafnið Norma Jeane Mortensen, en sleppti oftast seinna e-inu í Jeane. Amma hennar, Della Monroe Grainger, breytti nafni hennar síðar í Norma Jeane Baker. Norma var þriðja barn Gladys Pearl Baker (fædd Monroe).<ref>Riese and Hitchens, bls. 33</ref> Á fæðingarvottorði Normu stendur að faðir hennar hafi verið [[Noregur|Norðmaðurinn]] Martin Edward Mortenson, sem hafði verið giftur Gladys en þau höfðu skilið að borði og sæng áður en Gladys varð ólétt að Normu. Gladys tókst ekki að sannfæra móður sína um að taka barnið að sér og kom því þess vegna til Wayne og Idu Bolender frá [[Hawthorne (Kaliforníu)|Hawthorne]], þar sem Norma bjó þar til hún var sjö ára gömul. Bolender-hjónin voru mjög trúuð og drýgðu litlar tekjur sínar með því að vera fósturforeldrar. Í sjálfsævisögu sinni, (e. ''My Story''), segist Marilyn hafa haldið að Ida og Wayne væru blóðforeldrar sínir, þar til Ida sagði henni, frekar illkvittnislega, að svo væri ekki. Eftir dauða Marilyn hélt Ida því fram að þau Wayne hefðu hugleitt að ættleiða hana, en til þess hefðu þau þurft samþykki Gladys. Gladys heimsótti Normu Jeane á hverjum sunnudegi samkvæmt ævisögunni en kyssti hana aldrei eða faðmaði að sér, Marilyn sagði að hún brosti ekki einu sinni. Dag einn tilkynnti Gladys Normu að hún hefði keypt handa þeim húsnæði og tók hana til sín. Nokkrum mánuðum síðar fékk Gladys taugaáfall og var flutt með valdi á geðsjúkrahús. Marilyn rifjar það upp að Gladys hafi „öskrað og hlegið“ þar til hún var flutt á brott. Vinkona Gladys, Grace McKee, tók Normu þá að sér en 1935, þegar Norma var níu ára, giftist Grace manni að nafni Goddard og sendi þá Normu á fósturheimili. Næstu árin flakkaði hún á milli [[Fósturbarn|fósturheimila]], sumir segja að hún hafi átt viðkomu á 12 ólíkum heimilum og hafi verið misnotuð og vanrækt. Hins vegar eru engar sannanir fyrir því að hún hafi búið á svo mörgum stofnunum og við svo bág kjör og má vera að hún alla tíð ýkt þau atvik sem settu mark sitt á æsku hennar. Í september 1941 fór Norma Jean aftur til Goddard-fjölskyldunnar og kynntist þar syni nágrannans, James Dougherty. Goddard-fjölskyldan var á leiðinni að flytja á austurströnd Bandaríkjanna og vildu ekki taka Normu Jean með. Þau töldu því Normu og James á að ganga í hjónaband svo að Norma þyrfti ekki að fara á fósturheimili að nýju, því hana skorti tvö ár upp á sjálfræðisaldur. Þau giftust 19. júní 1942 og var Norma Jean rétt orðin 16 ára en James var 21 árs. === Faðerni === Enn er óvíst hver var raunverulegur faðir Marilyn var en flestir telja þó að það hafi veri Martin E. Mortensen. Gladys giftist honum þann 11. október árið 1924, tveimur árum áður en Norma fæddist. Þau skildu að borði og sæng eftir aðeins sex mánaða hjónaband en Gladys sótti ekki um lögskilnað fyrr en ári eftir fæðingu barnsins og gekk skilnaðurinn í gildi 15. október 1928. Ævisöguritarinn Donald H. Wolfe skrifar í bók sinni ''The Last Days of Marilyn Monroe'' að Norma hafi sjálf trúað því að Charles Stanley Gifford, sölumaður hjá RKO Pictures, myndverið þar sem Gladys vann, hafi verið faðir hennar. Á fæðingavottorðið hennar segir að Mortensen sé faðirinn þótt þau væru þá skilin að borði og sæng. Í viðtali sagði James Dougherty, fyrsti eiginmaður Marilyn, að hún hafi í raun og veru trúað að Gifford væri faðir hennar. == Frægðin == [[Mynd:MarilynMonroe - YankArmyWeekly.jpg|thumb|right|250px|Myndin af Marilyn sem fór í tímaritið ''Yank'']] === Fyrirsætuferill === Andlit Marilyn Monroe skóp henni vissulega örlög og allt til þessa dags hefur fólk áhuga á lífi hennar og dauða. James Dougherty, eiginmaður hennar, var í flutningasveitum [[Bandaríkjaher|bandaríska hersins]] í [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimstyrjöldinni]] og á meðan fór hin unga Norma Jean að vinna í hergagnaverksmiðju. Þar tók ljósmyndarinn David Conover mynd af henni sem var birt með grein í hermannablaðinu ''Yank''. Hann sá strax möguleika hennar sem fyrirsætu og hún skrifaði undir samning við umboðsskrifstofuna The Blue Book Modelling. Norma Jean varð ein af vinsælustu Blue Book-fyrirsætunum og myndir af henni birtust á forsíðum margra blaða. Eiginmaður hennar vissi ekki af þessu nýja starfi konu sinnar fyrr en hann sá skipsfélaga sinn dást af mynd af Normu í tímariti. Dougherty skrifaði þá fjölmörg bréf til konunnar sinnar og sagði henni að hún yrði að hætta fyrirsætustörfum þegar hann sneri heim. Hún ákvað þá að skilja við hann og lét verða af því þegar hann sneri heim árið 1946. === Upphaf leikferils === Velgengi Marilyn sem fyrirsæta varð til þess að [[Ben Lyon]], yfirmaður hjá [[20th Century Fox]], kom henni á blað hjá myndverinu og undirbjó prufutökur. Hann var hrifinn af útkomunni og kallaði hana „næstu Jean Harlow“. Hún skrifaði undir hefðbundinn sex mánaða samning með byrjunarlaun upp á 125 [[bandaríkjadalur|bandaríkjadali]] á viku. Lyon stakk upp á að breyta nafni hennar úr Norma í eitthvað sem hentaði leikkonu betur. Þeim datt í hug nafnið „Carole Lind“ en Lyon fannst það ekki henta heldur. Eina helgi bauð hann henni með sér heim til sín þar sem þau fundu henni nýtt nafn. Norma dýrkaði leikkonuna [[Jean Harlow]] og ákvað að nota eftirnafn móður sinnar (Monroe) eins og Harlow. Lyon fannst þó hvorki Jean Monroe né Norma Monroe virka. Hann stakk upp á Marilyn af því að honum fannst Norma minna á leikkonuna Marilyn Miller og árið 1946 „fæddist“ Marilyn Monroe. Marilyn lék mjög lítið á fyrsta samningstímabili sínu hjá Fox, heldur lærði hún um hár, [[snyrtivörur]], búninga, leik og lýsingu. Hún lét lita hár sitt ljóst og klippti það stutt. Sögusagnir hafa lengi gengið um að hún hafi einnig farið í fegrunaraðgerð. Þegar samningur hennar rann út ákváðu starfsmenn hjá Fox að endurnýja hann og á næstu sex mánuðum kom hún fram í litlum hlutverkum í tveimur myndum; ''[[Sumar í sveit]]'' og ''[[Hættulegur aldur]]'' (báðar frumsýndar árið 1947). En kvikmyndirnar féllu ekki í góðan farveg í kvikmyndahúsum og því ákvað Fox að semja ekki við Marilyn í þriðja sinn. Hún henti sér að fullu inn í fyrirsætustarfið að nýju en gaf ekki kvikmyndaferilinn upp á bátinn. Í millitíðinni sat hún oft fyrir nakin á meðan hún leitaði að kvikmyndahlutverkum. Árið 1947 var hún valin hin fyrsta „Miss California Artichoke Queen“ á hinu árlega ætiþistillshátíðinni í [[Castroville]]. Árið 1948 skrifaði Marilyn undir sex mánaða samning við [[Columbia Pictures]]. Þar kynntist hún [[Natasha Lytess]] aðal-leikþjálfanum hjá myndverinu á þeim tíma. Hún vann með Marilyn um nokkurra ára skeið. Marilyn hlaut aðalhlutverkið í söngleikjamyndinni ''[[Dansadrottningin]]'' það sama ár. Gagnrýnendur voru hrifnir af leik Marilyn en myndin var ekki vinsæl í kvikmyndahúsum. Hún fékk aukahlutverk í myndinni ''[[Gimsteinarnir]]'' árið 1949 og vakti aðdáun framleiðenda myndarinnar. Þeir sendu hana til New York til þess að taka þátt í auglýsingaferð fyrir myndina. Á þessum tíma hitti hún Johnny Hyde, einn af helstu umboðsmönnunum í Hollywood. Hann útvegaði henni áheyrnarprufu hjá leikstjóranum [[John Huston]] sem lét hana hafa hlutverk í myndinni ''[[Undirheimar stórborgarinnar]]'' þar sem hún lék unga hjákonu glæpamanns. Gagnrýnendum fannst leikur hennar frábær og hún var stuttu seinna kominn með annað hlutverk sem frú Caswell í ''[[Allt um Evu]]''. Hyde útvegaði henni líka nýjan samning við Fox til sjö ára, skömmu áður en hann lést árið 1950. Marilyn skráði sig í [[Kaliforníuháskóli í Los Angeles|UCLA]] árið 1951 og stundaði þar nám í bókmenntum og listum en hélt þó áfram að leika í nokkrum kvikmyndum inn á milli. === Upprennandi stjarna === Árið 1952 kom upp hneyksli þegar ein af myndunum af Marilyn þar sem hún hafði setið fyrir nakin var birt í dagatali. Fjölmiðlar veltu því fyrir sér hver konan í einni mynd var og nafn Marilyn kom oft upp. Forstjórar Fox veltu því fyrir sér hvað þeir ættu að gera og Marilyn stakk upp á því að segja sannleikann að þetta væri í raun og veru hún en láta fólk vita að það hafi verið það eina sem hún gat gert fyrir peninga á þeim tíma. Almenningur fann til með Marilyn og hneykslið gerði hana bara vinsælli. [[Mynd:Marilyn Monroe and Keith Andes in Clash by Night trailer.jpg|thumb|left|Marilyn Monroe og Keith Andes í myndinni ''Árekstur að nóttu'' árið 1952]] Hún komst á forsíðu tímaritsins ''Life'' árið 1952 þar sem hún var umtöluð í [[Hollywood]]. Í maí hið sama ár komst hún á forsíðu ''True Experiences'' þar sem sögur barnæsku hennar voru ræddar og Marilyn var auglýst sem [[Öskubuska]]. Einkalíf hennar varð einnig aðaltal Hollywood og fólk velti því fyrir sér hvort hún ætti í sambandi við [[hafnabolti|hafnabolta]]-leikmanninn [[Joe DiMaggio]]. ==== Velgengni sem leikkona ==== Í júní 1952 kom út kvikmyndin ''[[Árekstur að nóttu]]'' þar sem Marilyn lék eitt af aðalhlutverkunum. Myndin varð mjög vinsæl á meðal áhorfenda og gagnrýnendur voru enn á ný heillaðir upp úr skónum af leik Monroe. Marilyn sem hafði verið vinsæl á meðal fjölmiðla síðustu mánuði vakti áhuga margra sem vildi sjá leikkonuna leika. Marilyn lék einnig í tveimur öðrum kvikmyndum sem fóru í kvikmyndahús í júlí það ár. Hið fyrra var ''[[Við erum ekki gift]]'', gamanmynd þar sem Marilyn lék keppanda í fegurðarkeppni en hin seinni var dramamyndin ''[[Sálsjúka barnfóstran]]'' þar sem hún lék aðalhlutverkið. Hún lék barnapíu sem hótar að drepa barnið sem hún sér um. Myndin fékk slæma dóma og gagnrýnendum fannst hún langdregin og melódramatísk. Í september kom svo út myndin ''[[Yngingarlyfið]]'' þar sem Marilyn lék eitt af aðalhlutverkunum ásamt stórstjörnunum [[Cary Grant]] og [[Ginger Rogers]]. Marilyn var með eitt lítið atriði í myndinni ''[[O. Henry's Full House]]'' en hún var samt auglýst sem ein af aðalleikurunum. ==== ''Niagara'' ==== Daryl F. Zanuck, bandarískur framleiðandi, hafði séð Marilyn og fannst hún vera tilvalin til þess að leika í nýrri ''femme fatale'' mynd sem hét ''[[Niagara (kvikmynd)|Niagara]]'' sem fjallaði um konu sem langaði að drepa eiginmann sinn. Á meðan á tökum stóð kom í ljós að Marilyn var með mikinn sviðsskrekk og leikstjórinn reddaði henni þjálfa sem róaði hana klukkutímum saman fyrir hvert atriði. Þó að leikur Marilynar hafi fengið góða gagnrýni þá þótti framkoma hennar á frumsýningu myndarinnar barnaleg og dónaleg. Blaðadálkur Louellu Parsons talaði um slæma hegðun hennar og hún sagði að [[Joan Crawford]] hefði rætt dónaskapinn hennar opinberlega og að hún væri óviðeigandi sem leikkona og kona almennt. Marilyn klæddi sig oft í glannalega kjóla og hún birtist líka á forsíðu fyrsta tölublaðs ''[[Playboy]]'' þar sem myndir af henni voru birtar þar á meðal nokkrar af henni naktri. === Velgengni í kvikmyndum === ==== ''Enginn er fullkominn'' ==== [[Mynd:Marilyn Monroe in Gentlemen Prefer Blondes trailer.jpg|thumb|right|240px|Marilyn að flytja lagið „Diamonds Are a Girl's Best Friend“ í myndinni ''[[Litfríð og ljóshærð]]'']] Næsta mynd hennar á eftir Niagara var ''[[Litfríð og ljóshærð]]'' árið 1953 þar sem hún lék aðalhlutverkið ásamt [[Jane Russell]]. Hún lék Lorelei Lee, ljóshærða dansmær í von um að verða rík, hlutverk sem krafðist þess af henni að leika, dansa og syngja. Marilyn og aukaleikkona hennar urðu góðar vinkonur og Jane lýsti henni seinna sem feiminni og mikið gáfaðri en fjölmiðlar héldu fram. Hún vann oft lengur en hinir leikararnir og æfði danssporin sín klukkutímum saman. Leikstjórinn kvartaði samt undan því að hún mætti alltaf sein. Jane Russell tók eftir því að hún var oft mætt á réttum tíma en hún var með svo mikinn sviðsskrekk að hún læsti sig inni í skiptiklefanum sínum og reyndi að gera sig klára. Russell fór þá að fylgja Marilyn inn á sviðið til þess að hjálpa henni. Á frumsýningu myndarinnar settu Marilyn og Jane fótspor og handaför sín í steypuna fyrir utan kvikmyndahúsið eins og var hefð með stórar myndir í Hollywood. Gagnrýnendur gáfu henni góða dóma fyrir leik sinn og myndin varð mjög vinsæl og heildartekjurnar voru meira en tvisvar sinnum það sem kostaði að búa hana til. Útgáfa hennar af laginu „Diamonds Are a Girl's Best Friend“ er enn þá heimsfræg og margar söngkonur hafa flutt lagið, þar á meðal [[Kylie Minogue]]. [[Mynd:Gentlemen Prefer Blondes Movie Trailer Screenshot (16).jpg|thumb|left|Marilyn í ''[[Litfríð og ljóshærð]]'']] ==== Vandamál með staðalímyndina ==== Í byrjun 6. áratugs 20. aldar reyndi Marilyn stöðugt að losa við ímyndina hennar sem „heimska ljóskan“ sem fylgdi henni hvert sem hún fór. Í viðtalið við ''[[New York Times]]'' sagði hún frá hvernig hana langaði að þroskast sem leikkona með því að leika alvarlegri hlutverk. Natasha Lytess, leikþjálfinn hennar, reyndi að redda henni einhver hlutverk hjá leikstjórum sem hún þekkti en það vildi enginn ráða hana. Framleiðandi myndarinnar ''[[Egyptinn]]'', [[Darryl F. Zanuck]], sem var gamall vinur hennar neitaði jafnvel að setja hana í prufu. Hún fékk hlutverk í myndinni ''[[Örlagafljótið]]'' sem gerðist í villta vestrinu. Hún lék á móti sveitasöngvaranum [[Robert Mitchum]] sem þurfti að vera sáttasemjari á milli hennar og leikstjórans [[Otto Preminger]] sem rifust út í eitt. Hann kvartaði undan því að Marilyn reyndi of mikið á leikþjálfann sinn sem hún hlustaði meira á en hann. Á endanum töluðu þau ekki við hvort annað sem gerði það næstum því ómögulegt að halda áfram tökum. Haustið 1953 fékk hún hlutverk á móti [[Frank Sinatra]] í myndinni ''[[The Girl in Pink Tights]]'' sem hún var rekin frá út af því að hún mætti sjaldan á vinnustaðinn.<ref>{{Tímarit.is|3402544|Marilyn Monroe|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=14. ágúst 2008|blaðsíða=52|höfundur=Sæbjörn Valdimarsson}}</ref> Marilyn giftist [[Joe DiMaggio]] í janúar 1954 í [[San Francisco]]. Þau fóru í brúðkaupsferð til [[Japan]] stuttu eftir það. DiMaggio eyddi miklum tíma að vinna í Japan að spila hafnabolta svo að Marilyn flaug til [[Kóreuskagi|Kóreu]] og skemmti yfir 13.000 bandarískum hermönnum. Marilyn sagði í viðtali að sú reynsla hafi hjálpað henni að sigra sviðshrollinn hennar. Þegar hún kom aftur til Hollywood í mars 1954 þá fór hún aftur til Fox og fékk hlutverk í söngleiknum ''[[Líf og fjör í bransanum]]''. Myndin var óvinsæl og fékk hræðilega dóma. Leikur Marilyn var rakkaður niður af gagnrýnendum og flutningur hennar á lögunum var sagður hlægilegur. Monroe sagði í viðtali að henni hafði leiðst á meðan að tökum stóð enda hafði hún aðeins gert myndina út af því að forstjórar Fox sögðu að það væri eina leiðin fyrir hana að fá aðalhlutverkið í ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]''. ==== ''Dagdraumar grasekkjumannsins'' ==== Í september 1954 tók Marilyn upp myndina ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]'' sem var byggð á vinsælu [[Broadway]]-leikriti. Eitt af atriðunum sem hún tók upp var skotið fyrir utan neðanjarðarlestarstöð í New York þar sem stór múgur af fólki fylgdist með. Í atriðinu stóð Marilyn fyrir ofan grindur á lestarstöðinni á meðan lestin keyrði fram hjá og vindurinn skaut upp pilsinu hennar. Fólk mætti með myndavélar og atriðið varð frægasti sena myndarinnar. Einn af þeim sem voru í áhorfendunum var Joe DiMaggio, eiginmaður hennar, sem var brjálaður yfir kringumstæðunum. Þegar tökum lauk sótti DiMaggio um skilnað og þau reyndu bæði að forðast fjölmiðla í lengri tíma eftir það. Monroe hafði verið boðin mörg hlutverk en hún neitaði þeim af því að henni fannst þau of lítil og hún fór þá frá Hollywood í nokkurn tíma. === Upprennandi stórstjarna === [[Milton Greene]] var frægur ljósmyndari í Hollywood sem tók margar frægar myndir af Marilyn á ferli sínum. Þau urðu mjög góðir vinir og hún lét hann vita af skapraunum hennar vegna lágra launa hjá Fox og lélegum hlutverkum sem henni var boðið. Hún hafði fengi 18.000 bandaríkjadali fyrir ''Litfríð og ljóshærð'' en [[Jane Russell]] var borgað meira en 100.000 dali. Hún hélt því fram að hún gæti fengið mikið hærra kaup ef hún færi í burtu frá myndverinu. Milton hætti störfum árið 1954 og veðsetti húsið sitt til þess að hjálpa henni og leyfði henni að búa hjá fjölskyldu sinni á meðan þau reyndu að finna nýja stefnu fyrir ferillinn hennar. ==== Leikþjálfun og ný ást ==== Monroe hitti nýjan leikþjálfa það ár sem hét [[Constance Collier]] og hjálpaði henni töluvert. Collier benti Marilyn á það að hún væri með alla réttu hæfileikana til þess að leika í kvikmyndum en ekki á sviði. Collier gat ekki aðstoðað Marilyn lengi þó út af því að hún dó stuttu eftir að þær byrjuðu að vinna saman. Marilyn leitaði þá til [[Lee Strasberg]] sem var frægur leikþjálfi og hafði unnið með mörgum öðrum leikurum áður. Í maí 1955 hóf hún samband með hún leikritahöfundinum [[Arthur Miller]] sem hún kynntist í New York og hann bauð henni svo út að borða stuttu seinna. Joe DiMaggio, fyrrverandi eiginmaður hennar, vildi þá byrja aftur með henni og fylgdi henni á frumsýningu myndarinnar ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]''. Hann hélt líka upp á afmæli hennar með því að halda stórt afmælisteiti en hún stormaði út eftir stórt rifrildi í miðri veislunni. Þau héldu sig í burtu frá hvort öðru í lengri tíma eftir það. Á meðan hún lærði hjá [[Actors Studio]] í New York þá fann hún það út að sviðsskrekkur var stærsta vandamálið hennar sem hún átti mjög erfitt með að vinna bug á. Hún sat alltaf aftast í tímunum til þess að forðast athygli. Hún og vinkona sín í bekknum [[Maureen Stapleton]] léku út byrjunaratriðið frá leikritinu [[Anna Christie]] sem Marilyn átti erfitt með. Hún mundi aldrei línurnar sínar í æfingum fyrr en hún sýndi fyrir framan hina nemendurna þegar allt gekk vel. Allir í herberginu klöppuðu á endanum og Marilyn þótti frábær. Strasberg sagði seinna að af öllum nemendum hans hafi aðeins tveir staðið upp úr, sá fyrri var [[Marlon Brando]] og sú seinni var Marilyn Monroe. ==== Endurkoma til Fox ==== Þegar ''Dagdraumar grasekkjumannsins'' kom út og varð mjög vinsæl þá ákváðu forstjórar Fox að fara aftur í viðræður við Marilyn og draga upp hugsanlegan samning. Marilyn skrifaði undir samning á gamlársdag 1955 til sjö ára. Hún átti að gera fjórar myndir á næstu árum og fyrirtækið sem Marilyn hafði stofnað stuttu fyrir það ([[Marilyn Monroe Productions]]) myndi fá 100.000 bandaríkjadali fyrir hverja mynd og prósentu af ágóðanum fyrir sig. Marilyn myndi líka fá að vinna fyrir önnur myndver og hún var með rétt til þess að neita að leika í mynd sem hana langaði ekki að leika í. ==== ''Bus Stop'' ==== ''[[Bus Stop]]'' var fyrsta myndin sem Marilyn lék í undir nýja samningnum hennar hjá Fox. Monroe lék Chérie sem var fátæk kráarsöngkona og varð ástfangin af kúreka. Leikur Marilyn þótti góður og gagnrýnandi hjá ''[[New York Times]]'' skrifaði að Marilyn hafði loksins reynst vera leikkona. Leikstjóri myndarinnar [[Joshua Logan]] sagði að Marilyn hafi komið honum á óvart og verið algjör stórstjarna á meðan á tökum stóð. Logan stakk upp á því að Marilyn ætti að vera tilnefnd til [[Óskarsverðlaunin|Óskars]] fyrir hlutverk sitt en það gerðist ekki. Hún var samt tilnefnd til [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]]. Á þeim tíma komst það í fjölmiðla að Marilyn átti í sambandi við [[Arthur Miller]] og þau voru of kölluð „séníið og stundaglasið“ í blöðunum. Monroe var oft hvött af fólki hjá Fox að fara frá Miller út af því að stjórnvöld yfirheyrðu hann út í eitt út af stjórnmálaskoðunum hans en hann var [[kommúnismi|kommúnisti]]. Þau giftust 29. júní 1956. ==== ''Prinsin og dansmærinn'' ==== Þegar hún kláraði ''[[Bus Stop]]'' var Marilyn valin í aðalhlutverkið í myndinni ''[[Prinsinn og dansmærin]]'' sem var leikstýrð af [[Laurence Olivier]] sem lék einnig aðalhlutverk. Olivier fannst Marilyn vera fyndin gamanleikkona sem þýddi að hún væri líka frábær leikkona að hans sögn. Olivier var ekki hrifinn af leikþjálfa Marilyn og á meðan tökum stóð í [[England]]i fannst honum hún reyna of mikið á hana. Olivier sagði seinna að Marilyn hafi verið „yndisleg“. Leikur Marilyn fékk fagnaðaróp gagnrýnenda sérstaklega í Evrópu þar sem hún vann ítölsku verðlaunin [[David di Donatello]] sem er ítalska útgáfan af óskarnum. Hún fékk líka tilnefningu til [[BAFTA]] verðlaunanna árið 1957. === Seinni myndir === Ár leið þangað til að hún fór að leika á ný en hún eyddi því ári með eiginmanni sínu. Þau eyddu frítíma sínum á [[Long Island]] og hún varð ólétt og missti [[Fóstur|fóstrið]] snemma. ==== ''Enginn er fullkominn'' ==== Eftir að Miller hvatti hana að snúa til baka til Hollywood ákvað Marilyn að taka við hlutverki í myndinni ''[[Enginn er fullkominn]]''. Gamanmyndin var leikstýrð af [[Billy Wilder]] sem valdi hana í hlutverk „Sugar Cane“ á móti stórleikurunum [[Tony Curtis]] og [[Jack Lemmon]]. Monroe var sérstaklega erfið við tökurnar á myndinni af því að hún neitaði að hlusta á það sem leikstjórinn sagði og heimtaði að alls konar atriði yrðu endurtekin þangað til hún var sátt. Marilyn varð góð vinkona Jack Lemmons og þau töluðu oft lengi saman eftir tökur en henni líkaði illa við Tony Curtis sem hafði lýst ástaratriðinu þeirra með því að segja að það hafi verið eins og að kyssa [[Adolf Hitler|Hitler]]. Monroe komst að því að hún var ólétt á meðan að tökum stóð í október 1958 en missti fóstur aftur í desember. Myndin þótti vel heppnuð og var tilnefnd til sex óskarsverðlauna og varð sígild undireins. Marilyn fékk [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe]] verðlaun fyrir leik sinn sen Sugar Cane en allar stjörnur myndarinnar urðu mjög vinsælar á meðal áhorfenda eftir að hún gefinn út í kvikmyndahúsum. Billy Wilder sagði í viðtali að Marilyn hafi verið mjög þreytandi og að hefði þurft að kenna henni að mæta á réttum tíma. === Síðustu myndir === ==== ''Við skulum elskast'' og ''Gallagripir'' ==== [[Mynd:Marilyn Monroe in The Misfits trailer 2.jpg|thumb|right|Marilyn Monroe í ''[[The Misfits]]'']] Á meðan hún lék í ''[[Bus Stop]]'' var henni boðið hlutverk í nýrri mynd sem [[George Cukor]] ætlaði að leikstýra. Hún féllst á að leika í myndinni sem átti að heita ''[[Við skulum elskast]]'' en hún heimtaði breytingar á handritinu sem eiginmaður hennar Arthur Miller skrifaði. [[Gregory Peck]] átti upprunalega að leika á móti Marilyn en hann hætti eftir að honum líkaði ekki nýja handritið. [[Yves Montand]] fékk endanlega hlutverkið eftir að leikarar á borð við [[Cary Grant]], [[Charlton Heston]] og [[Rock Hudson]] höfðu hafnað. Marilyn og Arthur urðu vinir Montands og tökum tókst vel þangað til Miller þurfti að fara til [[Evrópa|Evrópu]] í viðskiptaferð. Þá hóf Marilyn að mæta seint á ný og fór stundum heim í miðri töku. Þetta lagaðist þegar Montand talaði við Marilyn og lét hana horfast í augu við vandamálið. Myndin gekk illa í kvikmyndahúsum og fékk slæma dóma. Á þessum tíma versnaði heilsa Marilyn mikið og hún hóf að ganga til sálfræðings sem sagði í viðtali eftir að hún dó að hún hafi kvartað undan svefnleysi. Hún fór til margra lækna og náði sér í óhóflegt úrval af verkjalyfjum og svefntöflum. Samkvæmt sálfræðingnum var hún orðin fíkill árið 1959 og sama hvað hún reyndi gat hún ekki hætt að taka lyfin. Sálfræðingurinn reyndi að hjálpa henni að losna við fíknina með því að minnka magnið sem hún tók af lyfjum. Árið 1960 tók Marilyn að sér hlutverk Roslyn Tabor í myndinni ''[[Gallagripir]]'' þar sem hún lék á móti [[Clark Gable]] og öðrum stórum Hollywood leikurum. Myndin var skrifuð af [[Arthur Miller]] og var byggð á smásögu um fráskilda konu og aldraðan kúreka í [[Nevada]] sem Miller hafði skrifað árið 1956. Monroe átti erfitt með að leika á meðan á tökum stóð enda var hún orðin háð töflunum sem hún var að taka og drakk [[áfengi]] í óhófi. Í ágúst 1960 þurfti að senda Marilyn á spítala þar sem hún sat inni í 10 daga. Fjölmiðlarnir héldu því fram að hún hefði verið nær dauða en þau vissu ekki af hverju hún var veik. Þegar hún fór aftur til Nevada og kláraði myndina var samband hennar og Millers mikið verra og þau rifust út í eitt. Margir af hinum leikurunum kvörtuðu einnig undan veikindum og Clark Gable var dáinn innan tíu daga eftir að tökum lauk og Marilyn var farin frá eiginmanni sínum. Gangrýnendum fannst myndin slæm þó að fólk hafi síðan hrósað leik Clarks og Marilyn miðað við kringumstæður og veikindi. ==== ''Something's Got to Give'' ==== Árið 1962 hóf Marilyn að leika í myndinni ''[[Something's Got To Give]]'' sem [[George Cukor]] leikstýrði. Þegar byrjað var að kvikmynda var Marilyn mjög veik með háan hita. Framleiðandi myndarinnar Henry Weinstein tók eftir því að hún leit hræðilega út á meðan að hún gerði sig klára fyrir næsta atriði hennar. Þann 19. maí það ár mætti hún í afmælisveislu [[John F. Kennedy]] þáverandi forseta Bandaríkjanna í New York. Mágur forsetans hafði stungið upp á því að hún myndi fara upp á sviðið og hún söng afmælissönginn fyrir hann sem var sýndur í beinni útsendingu út um öll Bandaríkin. Þegar Marilyn sneri aftur í vinnuna var hún strax rekin enda hafði hún aðeins mætt tólf sinnum en hún átti að hafa mætt 35 daga. Myndverið, Fox, kærði hana svo og forstöðumaður fyritækisins [[Peter Levathes]] gaf út yfirlýsingu kvartandi að stjörnur væru orðnar ofdekraðar og að fangarnir væru farnir að reka fangelsið í staðinn fyrir verðina. Eftir að hafa verið rekin fór Marilyn í margar myndatökur og viðtöl við tímarit eins og ''[[Cosmopolitan]]'', ''[[Vogue]]'' og ''[[Life]]''. Myndirnar sem hún tók fyrir ''Vogue'' voru mjög djarfar og hún var nakin á nokkrum þeirra. Viðtal hennar við ''Life'' varð hennar síðasta og hún ræddi samband sitt við aðdáendur sína og vandamál hennar við það að samsama sig við stjörnuna hennar og kyntákn hennar. Síðustu vikur lífi hennar eyddi hún með því að leita að nýjum hlutverkum í bíómyndum og umræður hófust um nýjan samning við Fox. Nýi samningurinn hennar var upp á eina milljón bandaríkjadali fyrir tvær myndir en Marilyn hélt áfram að fara í prufur fyrir margar myndir sem hún fékk ekki. [[Allan Whitey Snyder]], maðurinn sem hún eyddi miklum tíma með síðasta hluta lífs síns, lýsti hegðun Marylinar síðustu viku lífs hennar sem frábærri. „Hún leit aldrei betur út“ sagði hann og talaði um hversu glöð hún var að hafa snúið blaðinu við. == Dauðinn og afleiðingar == [[Mynd:Monroecrypt1.jpg|thumb|left|Gröfin hennar]] Lögreglan var kölluð á vettvang klukkan fjögur að morgni þann 5. ágúst árið 1962 eftir að ráðskona Marilyn hafði hringt á neyðarlínuna og tilkynnt hana látna. Lögreglumaðurinn kom að líki leikkonunnar þar sem hún lá nakin í rúminu sínu með höndina á símtólinu og fullt af lyfseðilsskyldum lyfjum á náttborðinu. Yfir tólf milligröm af sterkum lyfjum fundust í maganum á henni og læknirinn sagði að dánarorsök hennar hefði verið of stór skammtur af lyfjum í einu. Jarðarför hennar fór fram þann 8. ágúst í kirkjugarði í Kaliforníu. Stofnandi ''[[Playboy]]'', [[Hugh Hefner]] lét taka frá reitinn við hliðin á Marilyn fyrir sjálfan sig þar sem hann myndi láta grafa sig þegar hann myndi deyja.<ref>{{Vefheimild|titill= Hugh Hefner mun hvíla við hlið Marilyn Monroe|url=https://www.dv.is/fokus/folk/2017/09/29/hugh-hefner-mun-hvila-vid-hlid-marilyn-monroe/|útgefandi=[[DV]]|dags= 29. september 2017|skoðað=24. apríl 2026|höfundur=Einar Þór Sigurðsson}}</ref> === Samsæriskenningar === Margar kenningar hafa komið upp síðan Marilyn dó um hvort hún hafi verið myrt. Margir trúa því að ráðskonan hafi drepið Marilyn en aðrir hafa gengið svo langt og haldið því fram að sjálfur [[forseti Bandaríkjanna]] hafi banað henni.<ref>Laurence Leamer (2002) The Kennedy Men</ref> Jack Clemmons, lögreglumaðurinn sem var fyrstur á vettvang trúði því að ráðskona Marilyn, Eunice Murray hafi átt eitthvað að gera við dauða hennar. Honum fannst það sérstakt að Murray hafði sett þvott í þvottavélina snemma um morguninn og þegar hann spurði hana var hún mjög taugaveikluð þegar hún talaði. Murray hélt því fram að hún hafði tekið eftir því að svefnherbergishurð Marilynar hafði verið læst um miðnætti nóttina áður og þegar hún bankaði á hurðina svaraði enginn. Þá hringdi hún í Dr. Engelberg sem var sálfræðingur Marilynar. Engelberg mætti á staðinn og bankaði á hurðina hjá Marilyn en ekkert svar barst svo að hann fór upp að glugganum hjá henni og sá hana liggja þar hreyfingarlausa. Hann braut gluggann og kom sér inn og fann út að hún var dáin. Murray beið þá í fjórar klukkustundir þangað til hún hringdi í lögregluna og í millitíðinni setti hún í þvottavélina. Krufningarskýrslan sýndi að Marilyn hafði gleypt að minnsta kosti 50 töflur í einu en það var ekkert vatn í krönunum í húsinu hennar. Einkenni taflanna sem hún hafði tekið vantaði alveg alls staðar og lík hennar leit út eins og hún hefði ekki tekið neinar pillur.<ref>{{Vísindavefurinn|6062|Hvernig dó Marilyn Monroe?|dags= 14. júlí 2006|skoðað=24. apríl 2026|höfundur=Jóhanna Andrea Hjartardóttir|höfundur2=Tinna Rut Hauksdóttir|höfundur3=Katrín Arndís Blomsterberg Magneudóttir}}</ref> Kennedy bræðurnir komu upp í máli Marilyn og það kom í ljós að síðasta símtal hennar var til forsetans. Samkvæmt vini hennar, Robert Slatzer, hafði Marilyn planað að halda blaðamannafund á mánudaginn eftir helgina til þess að ræða samband sitt við Kennedy bræðurna. Hún var líka búin að panta tíma með lögfræðingi sínum rétt fyrir blaðamannafundinn til þess að breyta erfðaskránni sinni. == Einkalíf == Marilyn var gift þrisvar sinnum, fyrst [[James Dougherty]], næst hafnaboltaspilaranum [[Joe DiMaggio]] og síðast [[Arthur Miller]]. Fólk hefur haldið því fram að Marilyn hafi verið viðhald bæði [[John F. Kennedy]] og [[Robert F. Kennedy]]. [[Marlon Brando]] hefur einnig haldið því fram að hafa haft ástarsamband með Marilyn í ákveðinn tíma. === James Dougherty === Marilyn giftist James Dougherty þann 19. júní árið 1942 þegar hún var aðeins sextán ára gömul. Dougherty sagði frá í bókinni sinni ''To Norma Jeane with Love, Jimmie'' að þau hafi verið ástfangin en hún þráði frægðina meira en hann og þráin hennar tældi hana í burtu. Árið 1953 skrifaði hann stutta grein fyrir blaðið ''Photoplay'' þar sem hann sagði frá að hann hefði ætlað að fara frá henni en hún hafði hótað að fyrirfara sér svo að hann ákvað að vera áfram hjá henni. Dougherty hélt því fram þangað til hann dó að hann hefði búið til karakterinn hennar Marilyn og að myndverin hefðu neytt hana til þess að skilja við hann. Það hefur þó komið fram að hann hefði skilið við hana eftir að hann kom til baka frá stríðinu út af því að hún neitaði að hætta fyrirsætustörfum. Dougherty var kvæntur á ný mánuðum eftir að hann skildi við Marilyn. === Joe DiMaggio === [[Mynd:Joe DiMaggio, Marilyn Monroe and Tstsuzo Inumaru.jpg|thumb|right|Marilyn Monroe og Joe DiMaggio í Japan í brúðkaupsferðinni þeirra]] Marilyn hitti [[Joe DiMaggio]] árið 1952 eftir að sameiginlegur vinur setti upp stefnumót. Þau giftust í janúar 1954 og fóru síðan í brúðkauðsferð til [[Tókýó]]. Á meðan þau voru þar var Marilyn beðin um að fljúga til Kóreu til þess að skemmta hermönnum þar sem hún skemmti í fjóra daga. Þegar þau sneru til baka til Bandaríkjanna fór hjónabandið strax í vaskinn. Þegar hún tók upp fræga pilsatriðið í myndinni ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]'' var Joe DiMaggio einn af mörgum áhorfendum og hann varð ofsareiður. Þau rifust mikið eftir það atriði og hún sótti um skilnað stuttu seinna eftir að hafa verið gift í minna en eitt ár. Stuttu seinna reyndu þau aftur að hefja samband og hann hélt afmælisveislu fyrir hana árið 1961 í húsinu sínu en þau voru aldrei par aftur. Eftir að hún dó þá sá hann um jarðarförina hennar og lét senda sex rauðar rósir til hennar þrisvar sinnum í viku í meira en tuttugu ár eftir lát hennar. === Arthur Miller === Marilyn giftist [[Arthur Miller]] þann 29. júní árið 1956 sem hún hafði kynnst árið 1950. Eftir brúðkaupið fóru hinu nýgiftu hjón í ferð til [[London]] og heimsóttu vinafólk sitt [[Laurence Olivier]] og [[Vivien Leigh]] þar sem breskir fjölmiðlar urðu óðir í Marilyn. Brúðkaup þeirra var mjög hefðbundið [[Gyðingdómur|gyðingabrúðkauð]] en Marilyn sem hafði áður verið [[Kristni|kristin]] og skipti um trú fyrir hann. Því hefur verið haldið fram að hún hafi verið í sambandi með [[Tony Curtis]] þegar hún fór aftur til Bandaríkjanna og tók upp ''[[Enginn er fullkominn]]''. Curtis hélt því seinna fram að fóstrið sem Marilyn missti þá hafði verið hans en ekki Millers. Þau skildu þann 24. janúar árið 1961 og hann var kvæntur á ný stuttu seinna. === Kennedy-bræðurnir === Þann 19. maí árið 1962 söng Marilyn afmælissönginn fyrir [[John F. Kennedy]] í beinni sjónvarpsútsendingu í [[New York-borg|New York]]. Fatahönnuðurinnn [[Jean Louis]] hannaði kjól sérstaklega fyrir hana sem var seinna seldur á uppboði árið 1999 fyrir rúmar 1,26 milljónir bandaríkjadala.<ref>{{cite web |url=http://www.cnn.com/STYLE/9910/28/monroe.auction.01/ |title=Geymd eintak |access-date=2007-02-06 |archive-date=2007-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070206174811/http://www.cnn.com/STYLE/9910/28/monroe.auction.01/ }}</ref> Margir hafa haldið því fram að Marilyn hafi átt í sambandi við [[John F. Kennedy]] og [[Robert F. Kennedy]] sem voru báðir giftir. Sumir hafa jafnvel sagt að Kennedy bræðurnir hafi myrt Marilyn með því að dæla í hana lyfjum. Sú kenning var aldrei tekin alvarlega af lögreglunni enda fundust engin sönnunargögn sem studdu hana. Robert Kennedy var engu að síður í Kaliforníu daginn sem Marilyn dó 4. ágúst árið 1962. == Kvikmyndir == {| class="wikitable" |- ! Ár ! Nafn ! Hlutverk ! Leikstjóri |- | 1947 |''[[Hættulegur aldur]]'' (''Dangerous Years'') | Evie | [[Arthur Pierson]] |- | rowspan="2" | 1948 | ''[[Sumar í sveit]]'' (''Scudda Hoo! Scudda Hay!'') | Betty (ónefnd) | [[Hugh Herbert]] |- | ''[[Dansadrottningin]]'' (''Ladies of the Chorus'') | Peggy Martin | [[Phil Karlson]] |- | 1949 | ''[[Gimsteinarnir]]'' (''Love Happy'') | Kúnni Grunions | [[David Miller]] |- | rowspan="5" | 1950 | ''[[Allt á ferð og flugi]]'' (''A Ticket to Tomahawk'') | Clara (ónefnd) | [[Richard Sale]] |- | ''[[Sleginn út]]'' (''Right Cross'') | Dusky Ledoux (ónefnd) | [[John Sturges]] |- | ''[[The Fireball]]'' | Polly | [[Tay Garnett]] |- | ''[[Undirheimar stórborgarinnar]]'' (''The Asphalt Jungle'') | Angela Phinlay | [[John Huston]] |- | ''[[Allt um Evu]]'' (''All About Eve'') | Miss Claudia Caswell | [[Joseph L. Mankiewicz]] |- | rowspan="4" | 1951 | ''[[Ástarhreiðrið]]'' (''Love Nest'') | Roberta Stevens | [[Joseph M. Newman]] |- | ''[[Let's Make It Legal]]'' | Joyce Mannering | [[Richard Sale]] |- | ''[[Home Town Story]]'' | Iris Martin | [[Arthur Pierson]] |- | ''[[As Young as You Feel]]'' | Harriet | [[Harman Jones]] |- | rowspan="5" | 1952 | ''[[O. Henry's Full House]]'' | Streetwalker | [[Henry Koster]] |- | ''[[Yngingarlyfið]]'' (''Monkey Business'') | Lois Laurel | [[Howard Hawks]] |- | ''[[Árekstur að nóttu]]'' (''Clash by Night'') | Peggy | [[Fritz Lang]] |- | ''[[Við erum ekki gift]]'' (''We're Not Married'') | Anabel Norris | [[Edmund Goulding]] |- | ''[[Sálsjúka barnfóstran]]'' (''Don't Bother to Knock'') | Nell Forbes | [[Roy Ward Baker|Roy Baker]] |- | rowspan="3" | 1953 | ''[[Niagara (kvikmynd)|Niagara]]'' | Rose Loomis | [[Henry Hathaway]] |- | ''[[Litfríð og ljóshærð]]'' (''Gentlemen Prefer Blondes'') | Lorelei Lee | [[Howard Hawks]] |- | ''[[Að krækja sér í ríkan mann]]'' (''How to Marry a Millionaire'') | Pola Debevoise | [[Jean Negulesco]] |- | rowspan="2" | 1954 | ''[[Örlagafljótið]]'' (''River of No Return'') | Kay Weston | [[Otto Preminger]] |- | ''[[Líf og fjör í bransanum]]'' (''There's No Business Like Show Business'') | Vicky | [[Walter Lang]] |- | 1955 | ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins]]'' (''The Seven Year Itch'') | Stúlkan | [[Billy Wilder]] |- | 1956 | ''[[Bus Stop]]'' | Chérie | [[Joshua Logan]] |- | 1957 |''[[Prinsinn og dansmærin]]'' (''The Prince and the Showgirl'') | Elsie Marina | [[Laurence Olivier]] |- | 1959 | ''[[Enginn er fullkominn]]'' (''Some Like It Hot'') | Sugar Kane Kowalczyk | [[Billy Wilder]] |- | 1960 | ''[[Við skulum elskast]]'' (''Let's Make Love'') | Amanda Dell | [[George Cukor]] |- | 1961 | ''[[Gallagripir]]'' (''The Misfits'') | Roslyn Taber | [[John Huston]] |- | 1962 | ''[[Something's Got to Give]]'' (ókláruð) | Ellen Wagstaff Arden | [[George Cukor]] |} == Í dægurmenningu == Marilyn er átrúnaðargoð margra enn í dag og er oft haft eftir henni í auglýsingum, kvikmyndum og tísku. Margar leikkonur þar á meðal [[Anna Faris]] hafa endurleikið atriði Marilynar í ''[[Dagdraumar grasekkjumannsins|Dagdraumum grasekkjumannsins]]'' og margar stórstjörnur sérstaklega [[Madonna]] hafa farið í myndartökur og stillt sér upp eins og Marilyn hafði gert áður. Margar ævisögur hafa verið skrifaðar um Marilyn sem hafa orðið metsölubækur út um allan heim. Margir frægir söngvarar þar á meðal [[Lady Gaga]] og [[Jon Bon Jovi]] hafa sungið um Marilyn og nokkrar óperur hafa verið skrifaðar um hana. Marilyn er oft mjög vinsæl á meðal eftirherma og það eru oft margar „Marilynar“ á [[Gleðiganga|gleðigöngum]]. == Heimildir == Greinin er að hluta til þýdd frá [[:en:Marilyn Monroe|ensku útgáfunni]] en það er einnig búið að bæta við ákveðnum atburðum frá lífi Marilynar. * {{cite book |last= Churchwell |first= Sarah |title= The Many Lives of Marilyn Monroe |year= 2004 |publisher= Granta Books |isbn= 978-0-312-42565-4 }} * {{cite book |last1= Riese |first1= Randall |last2= Hitchens |first2= Neal |title= The Unabridged Marilyn |publisher= Corgi Books |year= 1988 |isbn= 978-0-552-99308-1 }} ==Tilvísanir== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Monroe, Marilyn}} {{fd|1926|1962}} [[Flokkur:Bandarískir leikarar]] 5vphvesolaxkkwc1u4obegir826kivb 0 12813 1961163 1960204 2026-04-25T09:55:09Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961163 wikitext text/x-wiki {{Sveitarfélagstafla | nafn = Garðabær | nafn_í_eignarfalli = Garðabæjar | mynd = Garðakirkja.jpg | mynd_texti = [[Garðakirkja]] á Álftanesi | skjaldarmerki = Skjaldarmerki Gardabaejar.png | kort = Garðabær frá 2013 kort.png | hnit = {{hnit|64|05|18|N|21|55|11|W|display=inline|type:city_region:IS}} | kjördæmi = [[Suðvesturkjördæmi]] | þéttbýli = {{ubl|Garðabær|[[Álftanes]]}} | sveitarstjóri_titill = [[Bæjarstjóri]] | sveitarstjóri = [[Almar Guðmundsson]] {{LB|D}} | póstnúmer = 210, 212 | sveitarfélagsnúmer = 1300 | vefsíða = {{URL|gardabaer.is}} }} '''Garðabær''' ({{abbr|fmb.|framburður}} {{IPA-is|k|a|r|ð|a|p|ai|ː|r}}) er [[sveitarfélag]] á [[höfuðborgarsvæðið|höfuðborgarsvæðinu]] á milli [[Kópavogur|Kópavogs]] og [[Hafnarfjörður|Hafnarfjarðar]]. Íbúar eru tæplega 20.660 (mars 2025). Bæjarstjóri Garðabæjar er [[Almar Guðmundsson]] en hann tók við embættinu 2022. [[Garðahreppur]] varð til árið [[1878]], ásamt [[Bessastaðahreppur|Bessastaðahreppi]], þegar [[Álftaneshreppur (Gullbringusýslu)|Álftaneshreppi]] var skipt í tvo hluta. Var hann kenndur við kirkjustaðinn [[Garðar (Álftanesi)|Garða]] á [[Álftanes]]i. [[Hafnarfjörður]] var innan hreppsins fyrstu þrjá áratugina, en var skilinn frá honum þegar hann fékk kaupstaðarréttindi [[1. júní]] [[1908]]. Sjálfur fékk Garðahreppur kaupstaðarréttindi [[1. janúar]] [[1976]] og nefndist eftir það ''Garðabær''. Samhliða [[þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs|þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs]] þann [[20. október]] [[2012]], fór fram íbúakosning í Garðabæ og [[Sveitarfélagið Álftanes|sveitarfélaginu Álftanesi]] og var sameining þeirra í eitt sveitarfélag samþykkt. Hið nýja sveitarfélag heitir Garðabær. Sameiningin tók gildi um áramótin 2012/2013.<ref>{{cite web|url=http://www.ruv.is/frett/sameining-samthykkt-i-gardabae-og-a-alftanesi|title=Sameining samþykkt í Garðabæ og á Álftanesi|publisher=ruv.is|accessdate=21. október 2012|archive-date=2013-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131111040727/http://ruv.is/frett/sameining-samthykkt-i-gardabae-og-a-alftanesi|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.visir.is/i-eina-saeng-eftir-naestu-aramot/article/2012710229973|title=Í eina sæng eftir næstu áramót|publisher=visir.is|accessdate=22. október 2012}}</ref> ==Náttúra== Í suðurhluta sveitarfélagsins er náttúrusvæði sem nær að [[Húsfell]]i, Vífilstaðahlíð í [[Heiðmörk]] og er [[Búrfellsgjá]], gömul eldstöð, innan þess. Vötnin [[Vífilsstaðavatn]] og [[Urriðavatn]] eru nálægt byggðinni í Garðabæ. [[Gálgahraun]] og [[Garðahraun]], bæði hluti af [[Búrfellshraun við Hafnarfjörð|Búrfellshrauni]] og [[Maríuhellar]] eru meðal friðlýstra svæði.<ref>[https://www.gardabaer.is/umhverfi/umhverfismal/fridlyst-svaedi/ Friðlýst svæði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Garðabær.is</ref> [[Reykjanesfólkvangur]] og [[Bláfjallafólkvangur]] eru að hluta innan Garðabæjar. Á [[Bessastaðanes]]i er ríkulegt fuglalíf eins og á strönd Álftaness. ==Samfélag== Í sveitarfélaginu er Tónlistarskóli Garðabæjar með blásarasveit. ===Stjórnmál=== [[Sjálfstæðisflokkurinn]] hefur í áratugi verið með völd í bæjarfélaginu. [[Almar Guðmundsson]] er núverandi bæjarstjóri Garðabæjar. ===Íþróttir=== [[Ungmennafélagið Stjarnan]] er með lið í knattspyrnu, körfubolta. handbolta, fimleikum og fleiri íþróttum. Álftanes er með körfuboltalið sem komst í efstu deild árið 2023. Mikil [[golf]]menning er að finna í Garðabæ. [[Golfklúbbur Kópavogs og Garðabæjar]] (GKG) og [[Oddur (golfklúbbur)|golfklúbburinn Oddur]] hafa miðstöðvar í bænum. Einnig er [[frisbígolf]]völlur á [[Vífilsstaðir|Vífilsstöðum]]. [[Sundlaug]]ar eru [[Álftaneslaug]] og [[Ásgarðslaug]]. ===Verslun=== Stórverslanirnar [[IKEA]] og [[Costco]] eru með aðsetur í verslunarkjarnanum Kauptún í Garðabæ. Annar verslunarkjarni er [[Garðatorg]] sem er meira miðsvæðis. ===Söfn=== *[[Hönnunarsafn Íslands]] er við Garðatorg *Minjagarður að Hofsstöðum (við götuna Kirkjulund): Minjar af næststærsta landnámsskála sem fundist hefur á Íslandi. *[[Krókur á Garðaholti|Krókur á Garðaholti:]] Lítill bárujárnsklæddur burstabær sem var endurbyggður úr torfbæ árið 1923. ==Merkir staðir== *[[Bessastaðir]], aðsetur forseta Íslands og gamalt býli. *[[Bessastaðakirkja]], ein elsta kirkja á Íslandi *[[Vífilsstaðir]], gamalt sjúkrahús sem starfaði sem berklaspítali frá 1910-1973. <gallery> Burfelluppafhafnarfirði.jpg|Búrfell OB090126b-3049 Bessastadir.JPG|Bessastaðir Vifilsstaðaspítali.jpg|Vífilsstaðir </gallery> == Hverfi og götur == Hverfi og götur í Garðabæ eru allnokkur. {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |+ Götur og hverfi í Garðabæ !Hverfi !Gata |- |Akrar |Árakur |- |Akrar |Breiðakur |- |Akrar |Byggakur |- |Akrar |Dalakur |- |Akrar |Frjóakur |- |Akrar |Goðakur |- |Akrar |Gullakur |- |Akrar |Hallakur |- |Akrar |Haustakur |- |Akrar |Hjálmakur |- |Akrar |Hofakur |- |Akrar |Hvannakur |- |Akrar |Jafnakur |- |Akrar |Kaldakur |- |Akrar |Kornakur |- |Akrar |Krossakur |- |Akrar |Línakur |- |Akrar |Ljósakur |- |Akrar |Maltakur |- |Akrar |Rúgakur |- |Akrar |Sandakur |- |Akrar |Seinakur |- |Akrar |Skeiðakur |- |Akrar |Stórakur |- |Akrar |Sunnakur |- |Akrar |Votakur |- |Arnarnes |Kríunes |- |Arnarnes |Þernunes |- |Arnarnes |Hegranes |- |Arnarnes |Tjaldanes |- |Arnarnes |Blikanes |- |Arnarnes |Haukanes |- |Arnarnes |Mávanes |- |Arnarnes |Súlunes |- |Arnarnes |Teistunes |- |Arnarnes |Þrastanes |- |Ásar |Arnarás |- |Ásar |Asparás |- |Ásar |Birkiás |- |Ásar |Bjarkarás |- |Ásar |Borgarás |- |Ásar |Breiðás |- |Ásar |Brekkuás |- |Ásar |Brúnás |- |Ásar |Eikarás |- |Ásar |Furuás |- |Ásar |Greniás |- |Ásar |Holtás |- |Ásar |Hraunás |- |Ásar |Kjarrás |- |Ásar |Klettás |- |Ásar |Laufás |- |Ásar |Lerkiás |- |Ásar |Lyngás |- |Ásar |Melás |- |Ásar |Ögurás |- |Ásar |Skrúðás |- |Ásar |Steinás |- |Ásar |Stórás |- |Ásar |Tunguás |- |Ásar |Vattarás |- |Ásar |Víðiás |- |Bæjargil |Bæjargil |- |Búðir |Ásbúð |- |Búðir |Holtsbúð |- |Byggðir |Hlíðarbyggð |- |Byggðir |Brekkubyggð |- |Byggðir |Dalsbyggð |- |Byggðir |Hæðarbyggð |- |Fitjar |Lækjarfit |- |Fitjar |Langafit |- |Fitjar |Túnfit |- |Flatir |Móaflöt |- |Flatir |Bakkaflöt |- |Flatir |Brúarflöt |- |Flatir |Garðaflöt |- |Flatir |Hagaflöt |- |Flatir |Lindarflöt |- |Flatir |Markarflöt |- |Flatir |Smáraflöt |- |Flatir |Stekkjarflöt |- |Flatir |Sunnuflöt |- |Flatir |Tjarnarflöt |- |Garðatorg |Garðatorg |- |Grundir |Ægisgrund |- |Grundir |Marargrund |- |Grundir |Njarðargrund |- |Grundir |Ránargrund |- |Grundir |Sjávargrund |- |Grundir |Unnargrund |- |Hæðir |Aftanhæð |- |Hæðir |Birkihæð |- |Hæðir |Blómahæð |- |Hæðir |Draumahæð |- |Hæðir |Eyktarhæð |- |Hæðir |Fagrahæð |- |Hæðir |Háhæð |- |Hæðir |Jökulhæð |- |Hæðir |Lynghæð |- |Hæðir |Melhæð |- |Hæðir |Nónhæð |- |Hæðir |Óttuhæð |- |Hæðir |Rjúpnahæð |- |Hæðir |Sigurhæð |- |Hæðir |Skógarhæð |- |Hæðir |Urðarhæð |- |Hnoðraholt |Eskiholt |- |Hnoðraholt |Háholt |- |Hnoðraholt |Hrísholt |- |Hólar |Hraunhólar |- |Hólar |Lynghólar |- |Lundir |Asparlundur |- |Lundir |Efstilundur |- |Lundir |Einilundur |- |Lundir |Espilundur |- |Lundir |Furulundur |- |Lundir |Gígjulundur |- |Lundir |Grenilundur |- |Lundir |Heiðarlundur |- |Lundir |Hofslundur |- |Lundir |Hörgslundur |- |Lundir |Hörpulundur |- |Lundir |Hvannalundur |- |Lundir |Kirkjulundur |- |Lundir |Reynilundur |- |Lundir |Skógarlundur |- |Lundir |Víðilundur |- |Lundir |Þrastarlundur |- |Móar |Hrísmóar |- |Móar |Kjarrrmóar |- |Móar |Lyngmóar |- |Mýrar |Langamýri |- |Mýrar |Engimýri |- |Mýrar |Fífumýri |- |Mýrar |Krókamýri |- |Mýrar |Ljósamýri |- |Prýðir |Dalprýði |- |Prýðir |Hraunprýði |- |Prýðir |Lyngprýði |- |Prýðir |Mosprýði |- |Prýðir |Sandprýði |- |Prýðir |Stígprýði |- |Sjáland |17. júnítorg |- |Sjáland |Langalína |- |Sjáland |Norðurbrú |- |Sjáland |Nýhöfn |- |Sjáland |Strandvegur |- |Sjáland |Strikið |- |Sjáland |Vesturbrú |- |Tún |Faxatún |- |Tún |Aratún |- |Tún |Goðatún |- |Tún |Hörgatún |- |Tún |Litlatún |- |Urriðaholt |Bæjargata |- |Urriðaholt |Brekkugata |- |Urriðaholt |Dýjagata |- |Urriðaholt |Dyngjugata |- |Urriðaholt |Hellagata |- |Urriðaholt |Holtsvegur |- |Urriðaholt |Hraungata |- |Urriðaholt |Keldugata |- |Urriðaholt |Kinnargata |- |Urriðaholt |Lindastræti |- |Urriðaholt |Lynggata |- |Urriðaholt |Maríugata |- |Urriðaholt |Sjónarvegur |- |Urriðaholt |Urðargata |- |Urriðaholt |Urriðaholtsstræti |- |Urriðaholt |Víkurgata |- |Urriðaholt |Vinastræti |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == {{wikiorðabók}} {{commonscat|Garðabær|Garðabæ}} * [https://www.gardabaer.is/ Vefsíða Garðabæjar] {{Sveitarfélög Íslands}} {{SSH}} {{Borgir og bæir á Íslandi}} {{Stubbur|ísland|landafræði}} [[Flokkur:Garðabær| ]] [[Flokkur:Þéttbýlisstaðir Íslands]] ol6ce0u3xxmloy8sut7mgeplu2snitc 0 13304 1961158 1911770 2026-04-25T06:03:30Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961158 wikitext text/x-wiki {{Skilaboð | gerð = heimildir | texti = '''[[Wikipedia:Heimildir|Heimildir]] skortir fyrir staðhæfingum í þessari grein.'''<br /><small>Ef þú vilt bæta við heimild vinsamlegast bættu þeim við undir nýrri fyrirsögn („Heimildir“) eða skildu eftir athugasemd á [[{{TALKPAGENAME}}|spjallsíðunni]].</small> }} {{um|annað nemendafélaga Menntaskólans í Reykjavík|það ókomna|framtíð}} {{aðgreiningartengill1|[[Knattspyrnufélagið Framtíðin|samnefnt knattspyrnufélag]] í Hafnarfirði eða [[Framtíðin, Félag eldra fólks á Seyðisfirði|eldriborgarafélag á Seyðisfirði]]}} {| class="wikitable" style="float: right;" | Stofnað: || [[1883]] |- | Tegund: || [[Nemendafélag]], [[málfundafélag]] |- |Vefsíða |[http://framtidin-mr.is/ framtidin-mr.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} |- | Forseti: || Ólafur Helgi Kjartansson |- |Stiftamtmaður: || Elísabet Lára Gunnarsdóttir |- | Gjaldkeri: || Jóakim Uni Arnaldarson |- |Markaðsstjóri: || Stefanía Lilja Jóhannsdóttir |- | Amtmaður: || Anna Dagbjört Guðmundsdóttir |- | Amtmaður: || Júlíus Máni Jónsson |} [[Mynd:Framtíðin.svg|thumbnail|200px|Merki Framtíðarinnar]] '''Framtíðin''' er annað tveggja [[nemendafélag|nemendafélaga]] [[MR|Menntaskólans í Reykjavík]] og elsta nemendafélag á [[Ísland]]i, stofnað árið [[1883]]. Framtíðin varð til við sameiningu Bandamannafélagsins og Nemendafélagsins Ingólfs. Framtíðin var í upphafi stofnuð til að efla mælsku- og ritlist innan skólans en einnig var það stefna félagsins að halda skemmtanir fyrir nemendur. == Forsagan == Bandamannafélagið var fyrsta nemendafélag Menntaskólans í Reykjavík, stofnað [[1. apríl]] [[1867]] og var fyrsti forseti þess [[Valdimar Briem]]. Félagið var þó lagt niður um nokkurt skeið haustið [[1873]] en var endurreist tveimur árum síðar. Árið [[1878]] var nokkrum félagsmönnum Bandamannafélagsins vikið úr félaginu og í kjölfar þess stofnuðu þeir sitt eigið félag Ingólf. [[1883]] voru þessi tvö félög þó sameinuð aftur og úr varð félagið ''Framtíðin''. Á vegum Bandamannafélagsins var gefið út tímaritið [[Fjölsvinnur]]. Fyrsti útgáfudagur blaðsins var [[6. apríl]] 1867 og voru alls gefnir út níu árgangar af blaðinu. == Útgáfa == Félagið Framtíðin gefur út elsta skólablað landsins ''Skinfaxa'' sem kom fyrst út [[6. janúar]] [[1898]]. Síðan árið [[2010]] hefur blaðið verið gefið út með ''Skólablaðinu'', næstelsta skólablaði landsins, og hefur ein ritstjórn annast útgáfu beggja blaðanna. Síðan þá hefur gjarnan verið talað um blöðin tvö sem eitt, ''Skólablaðið Skinfaxa''. Auk þess gefur það út tímaritið ''Loka Laufeyjarson'' nokkrum sinnum á ári. Á hverju skólaári hafa tvær ritstjórnir umsjá með útgáfu blaðsins — ein fyrir áramót og ein eftir áramót. Blaðið var fyrst gefið út skólaárið [[1996]] – [[1997]] þegar Framtíðin og Skólafélag Menntaskólans í Reykjavík ákváðu að skólablöðum innan veggja skólans skyldi fjölgað en áður höfðu félögin gefið út skólablaðið ''Menntaskólatíðindi'' í sameiningu. Síðarnefnda blaðið fór undir umsjá Skólafélagsins og Framtíðin skóp ''Loka Laufeyjarson''. Einu sinni á ári, nánar tiltekið á MR-VÍ-daginn, gefur ritstjórn blaðsins út sameiginlegt blað með ''Kvasi'', tímariti [[NFVÍ]], og nefnist blaðið ''Loki-Kvasir''. Blaðinu er dreift í MR og [[Verzlunarskóli Íslands|Versló]]. == Starfsemi == Lengi vel einkenndist starf félagsins af pólitískri baráttu og var svo að innan félagsins skiptust menn í pólitískar fylkingar og voru stjórnir kosnar og settar af eftir stjórnmálaskoðunum. Margir stjórnmálamenn hafa byrjað feril sinn innan vébanda félagsins og hefur félagið því stundum verið kallað „elsti stjórnmálaskóli landsins“. Áherslan á stjórnmál minnkaði þó með árunum. Félagið sér um [[Morfís]]lið skólans og sá um lið skólans í spurningaþættinum [[Gettu betur]] framan af en þurfti að láta það af hendi sökum fjárskorts. [[Frúardagur]] er leikfélag Framtíðarinnar. [[Forseti]] Framtíðarinnar er æðsti embættismaður félagsins og var fyrsti forseti þess Valtýr Guðmundsson. Fyrsti kvenforsetinn var Ingibjörg Pálmadóttir árið 1949 en alls hafa þrettán stúlkur gegnt embættinu af 146 forsetum. Þrír forsetar Framtíðarinnar urðu síðar forsætisráðherra Íslands og tveir urðu síðar forseti Íslands. Meðal þjóðkunnra einstaklinga sem gegnt hafa stöðu forseta Framtíðarinnar má nefna: * [[Valtýr Guðmundsson|Valtý Guðmundsson]] * [[Benedikt Sveinsson (yngri)|Benedikt Sveinsson]] * [[Ásgeir Ásgeirsson]] * [[Sigurbjörn Einarsson]] * [[Ólafur Ragnar Grímsson|Ólaf Ragnar Grímsson]] * [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarna Benediktsson (eldri)]] * [[Einar Olgeirsson|Einar Olgeirsson]] * [[Thor Thors]] * [[Gunnar Thoroddsen|Gunnar Thoroddsen]] * [[Mörður Árnason|Mörð Árnason]] * [[Svavar Gestsson|Svavar Gestsson]] * [[Sigurður Nordal|Sigurð Nordal]] * [[Birgir Ármannsson|Birgi Ármannsson]] * [[Guðmundur Steingrímsson|Guðmund Steingrímsson]] == Tenglar == * [http://www.mr.is/index.php?option=com_content&view=article&id=469%3Aforsetar-framtiearinnar-1883-&catid=67&Itemid=997 Forsetar Framtíðarinnar frá 1883] * [https://mr.is/nemendur/felagslifid/framtidin/forsetar-framtidarinnar/ Forsetar Framtíðarinnar frá 1883 (ný útgáfa)] * [https://mr.is/nemendur/felagslifid/framtidin Um Framtíðina á heimasíðu Menntaskólans í Reykjavík] [[Flokkur:Menntaskólinn í Reykjavík]] [[Flokkur:Íslensk nemendafélög]] {{S|1883}} j1utbauppkrgiqe8e172n41gzs8jx7w 0 16267 1961134 1958594 2026-04-25T00:53:18Z TKSnaevarr 53243 /* N */ 1961134 wikitext text/x-wiki Eftirfarandi er '''listi yfir íslensk [[eiginnafn|eiginnöfn]] [[karlmaður|karlmanna]]''': == A == {{div col|colwidth=12em}} * [[Aage]]^NÍ * [[Aaron]] * [[Abel (mannsnafn)|Abel]]^NÍ * [[Abner]]^NÍ * [[Abraham (mannsnafn)|Abraham]]^NÍ * [[Absalon]]^NÍ * [[Adam (mannsnafn)|Adam]]^NÍ * [[Addi]]^NÍ * [[Adel]]^NÍ * [[Adil]] * [[Adíel]]^NÍ * [[Adolf]]^NÍ * [[Adolph]]^NÍ * [[Adólf]]^NÍ * [[Adrian mannsnafn|Adrian]]^NÍ * [[Adrían]]^NÍ * [[Adríel]]^NÍ * [[Adser]]^NÍ * [[Aðalberg]]^NÍ * [[Aðalbergur]]^NÍ * [[Aðalbert]]^NÍ * [[Aðalbjörn]]^NÍ * [[Aðalborgar]]^NÍ * [[Aðalbrandur]]^NÍ * [[Aðalbrikt]]^NÍ * [[Aðalgeir]]^NÍ * [[Aðaljón]]^NÍ * [[Aðalmundur]]^NÍ * [[Aðalpétur]]^NÍ * [[Aðalráður]]^NÍ * [[Aðalsteinn]]^NÍ * [[Aðalsveinn]]^NÍ * [[Aðalvíkingur]] * [[Aðils]]^NÍ * [[Aðlis]] * [[Aðólf]]^NÍ * [[Aggi]]^NÍ * [[Agnar]]^NÍ * [[Agni]]^NÍ ' [[Agrippa]]^NÍ * [[Aksel]]^NÍ * [[Alan]]^NÍ * [[Alberg]]^NÍ * [[Albert]]^NÍ * [[Albínus]]^NÍ * [[Aldan]]^NÍ * [[Aldar]]^NÍ * [[Aldur]] * [[Alejandro]] * [[Alex]]^NÍ * [[Alexander (mannsnafn)|Alexander]]^NÍ * [[Alexíus]]^NÍ * [[Alf]] * [[Alfinnur]]^NÍ * [[Alfons]]^NÍ * [[Alfred]]^NÍ * [[Alfreð]]^NÍ * [[Algeir]]^NÍ * [[Ali]]^NÍ * [[Allan]]^NÍ * [[Allen]]^NÍ * [[Alli]]^NÍ * [[Almar]]^NÍ * [[Almarr]]^NÍ * [[Alrekur]]^NÍ * [[Alsteinn]]^NÍ * [[Alvar]]^NÍ * [[Alvin]]^NÍ * [[Amil]] * [[Amir]] * [[Amír]] * [[Amon (mannsnafn)|Amon]] * [[Amor (mannsnafn)|Amor]] * [[Amos]]^NÍ * [[Analíus]]^NÍ * [[Ananías]]^NÍ * [[Anders]]^NÍ * [[Andór]]^NÍ * [[Andrean]] * [[Andreas]]^NÍ * [[Andrei]] * [[Andres]] * [[André]] * [[Andrés]]^NÍ * [[Andri]]^NÍ * [[Anes]] * [[Anfinn]] * [[Angantýr]]^NÍ * [[Angi]]^NÍ * [[Angus (mannsnafn)|Angus]]^NÍ * [[Anilíus]]^NÍ * [[Annalíus]]^NÍ * [[Annar]]^NÍ * [[Annarr]] * [[Annas]]^NÍ * [[Annel]]^NÍ * [[Annes (mannsnafn)|Annes]]^NÍ * [[Annilíus]]^NÍ * [[Annmar]]^NÍ * [[Annó]]^NÍ * [[Annþór]]^NÍ * [[Anor]] * [[Anteo]] * [[Anthony]]^NÍ * [[Anton]]^NÍ * [[Antonio]] * [[Antoníus]]^NÍ * [[António]] * [[Antóníus]] * [[Apollo (mannsnafn)|Apollo]] * [[Aralíus]]^NÍ * [[Aran]] * [[Arelius]]^NÍ * [[Arelíus]]^NÍ * [[Arent]]^NÍ * [[Ares (mannsnafn)|Ares]]^NÍ * [[Ari]]^NÍ * [[Arilíus]]^NÍ * [[Arin]] * [[Arinbjörn]]^NÍ * [[Arían]] * [[Aríel]]^NÍ * [[Aríus (mannsnafn)|Aríus]]^NÍ * [[Armand]] * [[Armandó]] * [[Arnald]]^NÍ * [[Arnaldur]]^NÍ * [[Arnar]]^NÍ * [[Arnberg]]^NÍ * [[Arnbergur]]^NÍ * [[Arnbjörn]]^NÍ * [[Arndór]]^NÍ * [[Arne]]^NÍ * [[Arnes]]^NÍ * [[Arnfinnur]]^NÍ * [[Arnfreyr]]^NÍ * [[Arngarður]] * [[Arngeir]]^NÍ * [[Arngils]]^NÍ * [[Arngnýr]]^NÍ * [[Arngrímur]]^NÍ * [[Arnkell]]^NÍ * [[Arnlaugur]]^NÍ * [[Arnleifur]]^NÍ * [[Arnljótur]]^NÍ * [[Arnmóður]]^NÍ * [[Arnmundur]]^NÍ * [[Arnoddur]]^NÍ * [[Arnold]]^NÍ * [[Arnór]]^NÍ * [[Arnsteinn]]^NÍ * [[Arntýr]] * [[Arnúlfur]]^NÍ * [[Arnviður]]^NÍ * [[Arnþór]]^NÍ * [[Aron]]^NÍ * [[Arslan]] * [[Art]] * [[Arthur]]^NÍ * [[Arthúr]]^NÍ * [[Artúr]]^NÍ * [[Arún]] * [[Arvið]]^NÍ * [[Arviður]]^NÍ * [[Asael]]^NÍ * [[Asarías]]^NÍ * [[Askalon]]^NÍ * [[Askur (mannsnafn)|Askur]]^NÍ * [[Aspar]]^NÍ * [[Athanasius]]^NÍ * [[Athen]] * [[Atlas (mannsnafn)|Atlas]]^NÍ * [[Atli (mannsnafn)|Atli]]^NÍ * [[Aubert]]^NÍ * [[Auðar]]^NÍ * [[Auðberg]]^NÍ * [[Auðbergur]]^NÍ * [[Auðbert]]^NÍ * [[Auðbjörn]]^NÍ * [[Auðgeir]]^NÍ * [[Auðgísl]]^NÍ * [[Auðjón]]^NÍ * [[Auðkell]]^NÍ * [[Auðmundur]]^NÍ * [[Auðólfur]]^NÍ * [[Auðun]]^NÍ * [[Auðunn]]^NÍ * [[Auður (mannsnafn)|Auður]]^NÍ * [[August]]^NÍ * [[Augustinus]]^NÍ * [[Austar]]^NÍ * [[Austin (mannsnafn)|Austin]] * [[Austmann]]^NÍ * [[Austmar]]^NÍ * [[Austri (mannsnafn)|Austri]]^NÍ * [[Axel]]^NÍ * [[Aþanasíus]]^NÍ {{div col end}} == Á == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ágúst (mannsnafn)|Ágúst]]^NÍ * [[Ágústínus (mannsnafn)|Ágústínus]]^NÍ * [[Ágústus (mannsnafn)|Ágústus]]^NÍ * [[Áki]]^NÍ * [[Álfar (mannsnafn)|Álfar]]^NÍ * [[Álfgeir]]^NÍ * [[Álfgrímur]]^NÍ * [[Álfkell]] * [[Álfur (mannsnafn)|Álfur]]^NÍ * [[Álfþór]]^NÍ * [[Ámundi]]^NÍ * [[Ámundínus]]^NÍ * [[Án]]^NÍ * [[Árbjartur]]^NÍ * [[Árbjörn]]^NÍ * [[Árelíus]]^NÍ * [[Árgeir]]^NÍ * [[Árgils]]^NÍ * [[Ári]] * [[Árilíus]] * [[Ármann]]^NÍ * [[Árnborg]]^NÍ * [[Árnes (mannsnafn)|Árnes]]^NÍ * [[Árni]]^NÍ * [[Árnibjörn]]^NÍ * [[Árnmar]]^NÍ * [[Árnþór]]^NÍ * [[Ársæll]]^NÍ * [[Ás (mannsnafn)|Ás]]^NÍ * [[Ásar]]^NÍ * [[Ásberg]]^NÍ * [[Ásbergur]]^NÍ * [[Ásbjörn]]^NÍ * [[Ásbrandur]] * [[Ásdór]]^NÍ * [[Ásgautur]]^NÍ * [[Ásgeir]]^NÍ * [[Ásgils]]^NÍ * [[Ásgrímur]]^NÍ * [[Ási]]^NÍ * [[Áskell]]^NÍ * [[Áslaugur]]^NÍ * [[Áslákur]]^NÍ * [[Ásmar]]^NÍ * [[Ásmundur]]^NÍ * [[Ásólfur]]^NÍ * [[Ásröður]]^NÍ * [[Áss]]^NÍ * [[Ástberg]]^NÍ * [[Ástbjartur]]^NÍ * [[Ástbjörn]]^NÍ * [[Ástfastur]]^NÍ * [[Ástgeir]]^NÍ * [[Ásti]]^NÍ * [[Ástmann]]^NÍ * [[Ástmar]]^NÍ * [[Ástmundur]]^NÍ * [[Ástráður]]^NÍ * [[Ástríkur (mannsnafn)|Ástríkur]]^NÍ * [[Ástsæll]]^NÍ * [[Ástvald]]^NÍ * [[Ástvaldur]]^NÍ * [[Ástvar]]^NÍ * [[Ástvin]]^NÍ * [[Ástþór]]^NÍ * [[Ástþrúr]]^NÍ * [[Ásvaldur]]^NÍ * [[Ásvarður]]^NÍ * [[Ásólfur]] * [[Ásþór]]^NÍ {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=12em}} * [[Baddi]] * [[Baggi (mannsnafn)|Baggi]] * [[Baggio]] * [[Baldur (mannsnafn)|Baldur]]^NÍ * [[Baldvin]]^NÍ * [[Baldwin]] * [[Baltasar]]^NÍ * [[Baltazar]] * [[Bambi (nafn)|Bambi]]^NÍ * [[Bambus (mannsnafn)|Bambus]] * [[Barði (nafn)|Barði]]^NÍ * [[Barri]]^NÍ * [[Bartolomeus]]^NÍ * [[Bassi (mannsnafn)|Bassi]]^NÍ * [[Bastían]] * [[Baugur (mannsnafn)|Baugur]]^NÍ * [[Baui]] * [[Bárður]]^NÍ * [[Beggi]] * [[Beinir]]^NÍ * [[Beinteinn]]^NÍ * [[Beitir]]^NÍ * [[Bekan]]^NÍ * [[Bendt]] * [[Benedikt]]^NÍ * [[Benidikt]]^NÍ * [[Benjamin]] * [[Benjamín]]^NÍ * [[Benni]]^NÍ * [[Benno]]^NÍ * [[Benny]]^NÍ * [[Benoný]]^NÍ * [[Benóní]]^NÍ * [[Benóný]]^NÍ * [[Bent]]^NÍ * [[Benteinn]]^NÍ * [[Bentley]] * [[Benvý]] * [[Berent]]^NÍ * [[Berg (mannsnafn)|Berg]]^NÍ * [[Bergfinn]]^NÍ * [[Bergfinnur]]^NÍ * [[Berghreinn]]^NÍ * [[Bergjón]]^NÍ * [[Bergkvist]]^NÍ * [[Bergmann]]^NÍ * [[Bergmar]]^NÍ * [[Bergmundur]]^NÍ * [[Bergsteinn]]^NÍ * [[Bergsveinn]]^NÍ * [[Bergur]]^NÍ * [[Bergúlfur]]^NÍ * [[Bergvin]]^NÍ * [[Bergþór]]^NÍ * [[Bernhard]]^NÍ * [[Bernharð]]^NÍ * [[Bernharður]]^NÍ * [[Berni]] * [[Bernódus]]^NÍ * [[Bernótus]]^NÍ * [[Bernt]]^NÍ * [[Bersi]]^NÍ * [[Bertel]]^NÍ * [[Berthold]]^NÍ * [[Berti]] * [[Bertil]]^NÍ * [[Bertila]]^NÍ * [[Bertram]]^NÍ * [[Bessi]]^NÍ * [[Betúel]]^NÍ * [[Bill]]^NÍ * [[Birgir]]^NÍ * [[Birkir]]^NÍ * [[Birmir]] * [[Birningur]] * [[Birnir (mannsnafn)|Birnir]]^NÍ * [[Birtingur (mannsnafn)|Birtingur]]^NÍ * [[Birtir]] * [[Bíi]] * [[Bjargar]]^NÍ * [[Bjargmundur]]^NÍ * [[Bjargsteinn]]^NÍ * [[Bjargvin]]^NÍ * [[Bjargþór]]^NÍ * [[Bjarkan]] * [[Bjarkar]]^NÍ * [[Bjarki]]^NÍ * [[Bjarmar]]^NÍ * [[Bjarmi]]^NÍ * [[Bjarnar]]^NÍ * [[Bjarnfinnur]]^NÍ * [[Bjarnfreður]]^NÍ * [[Bjarnfriður]]^NÍ * [[Bjarnharður]]^NÍ * [[Bjarnhéðinn]]^NÍ * [[Bjarni]]^NÍ * [[Bjarnlaugur]]^NÍ * [[Bjarnleifur]]^NÍ * [[Bjarnólfur]]^NÍ * [[Bjarnsteinn]]^NÍ * [[Bjarnvin]]^NÍ * [[Bjarnþór]]^NÍ * [[Bjartman]] * [[Bjartmann]]^NÍ * [[Bjartmar]]^NÍ * [[Bjartur]]^NÍ * [[Bjartþór]]^NÍ * [[Bjólan]]^NÍ * [[Bjólfur (mannsnafn)|Bjólfur]]^NÍ * [[Björgmundur]]^NÍ * [[Björgólfur]]^NÍ * [[Björgúlfur]]^NÍ * [[Björgvin (mannsnafn)|Björgvin]]^NÍ * [[Björn (mannsnafn)|Björn]]^NÍ * [[Björnleifur]]^NÍ * [[Björnólfur]]^NÍ * [[Björnúlfur]] * [[Blake]] * [[Blansíflúr]]^NÍ * [[Blár (mannsnafn)|Blár]] * [[Bliki]] * [[Blíður]] * [[Blængur]]^NÍ * [[Blær]]^NÍ * [[Blævar]]^NÍ * [[Bo]]^NÍ * [[Boði]]^NÍ * [[Bogi (nafn)|Bogi]]^NÍ * [[Bolli (mannsnafn)|Bolli]]^NÍ * [[Bond]] * [[Borgar]]^NÍ * [[Borgúlfur]]^NÍ * [[Borgþór]]^NÍ * [[Bóas]]^NÍ * [[Bói]]^NÍ * [[Bótólfur]]^NÍ * [[Bragi (mannsnafn)|Bragi]]^NÍ * [[Brandr]] * [[Brandur (nafn)|Brandur]]^NÍ * [[Breki]]^NÍ * [[Bresi]]^NÍ * [[Brestir]]^NÍ * [[Brettingur]]^NÍ * [[Brimar]]^NÍ * [[Brimi]]^NÍ * [[Brimir]]^NÍ * [[Brimþór]] * [[Brími]] * [[Brímir]] * [[Brjánn]]^NÍ * [[Broddi]]^NÍ * [[Bruno]]^NÍ * [[Brúno]]^NÍ * [[Brúnó]]^NÍ * [[Bryngeir]]^NÍ * [[Brynjar]]^NÍ * [[Brynjarr]]^NÍ * [[Brynjólfur]]^NÍ * [[Brynjúlfur]]^NÍ * [[Brynjýlfur]] * [[Brynleifur]]^NÍ * [[Brynmar]] * [[Brynsteinn]]^NÍ * [[Bryntýr]]^NÍ * [[Brynþór]]^NÍ * [[Bubbi (mannsnafn)|Bubbi]] * [[Buck]] * [[Burkni (mannsnafn)|Burkni]]^NÍ * [[Búálfur]] * [[Búi]]^NÍ * [[Búri (nafn)|Búri]]^NÍ * [[Bylur]] * [[Bæring]]^NÍ * [[Bæringur]] * [[Bæron]]^NÍ * [[Bæssam]] * [[Böðvar]]^NÍ * [[Börkur (nafn)|Börkur]]^NÍ {{div col end}} == C == {{div col|colwidth=12em}} * [[Camillus]]^NÍ * [[Carl]]^NÍ * [[Cecil]]^NÍ * [[Celin]] * [[Cesar]] * [[Charles]]^NÍ * [[Charlie]] * [[Chefas]]^NÍ * [[Chris]] * [[Christian]]^NÍ * [[Christopher]]^NÍ * [[Claus]]^NÍ * [[Clausinus]]^NÍ * [[Cristiano]] * [[Cyrus]] * [[Cýrus]]^NÍ * [[Cæsar]] {{div col end}} == D == {{div col|colwidth=12em}} * [[Daði]]^NÍ * [[Daðmar]]^NÍ * [[Dagbjartur]]^NÍ * [[Dagfari]]^NÍ * [[Dagfinnur]]^NÍ * [[Daggeir]]^NÍ * [[Dagmann]]^NÍ * [[Dagnýr]]^NÍ * [[Dagóbert]]^NÍ * [[Dagstyggur]]^NÍ * [[Dagur (mannsnafn)|Dagur]]^NÍ * [[Dagvin]]^NÍ * [[Dagþór]]^NÍ * [[Dalbert]]^NÍ * [[Dalhoff]]^NÍ * [[Dalí]] * [[Dalli]] * [[Dalmann]]^NÍ * [[Dalmar]]^NÍ * [[Dalur (mannsnafn)|Dalur]] * [[Dalvin]]^NÍ * [[Damaskus (mannsnafn)|Damaskus]]^NÍ * [[Damíen]] * [[Damjan]]^NÍ * [[Damon]] * [[Dan]]^NÍ * [[Danelíus]] * [[Daniel]]^NÍ * [[Danilíus]]^NÍ * [[Danival]]^NÍ * [[Daníel (mannsnafn)|Daníel]]^NÍ * [[Daníval]]^NÍ * [[Dante (mannsnafn)|Dante]] * [[Daríus]]^NÍ * [[Darri]]^NÍ * [[Davið]]^NÍ * [[Davíð]]^NÍ * [[Deimos (mannsnafn)|Deimos]] * [[Demas]]^NÍ * [[Demus]]^NÍ * [[Dengsi]] * [[Deníel]] * [[Dennis]]^NÍ * [[Dexter]] * [[Diddi]] * [[Diðrik]]^NÍ * [[Diego (mannsnafn)|Diego]] * [[Diljar]] * [[Ditleif]]^NÍ * [[Ditlev]]^NÍ * [[Dittó]] * [[Díar]]^NÍ * [[Díbus]] * [[Dímítrí]] * [[Dímon (mannsnafn)|Dímon]] * [[Dínus]]^NÍ * [[Díon]] * [[Díómedes (mannsnafn)|Díómedes]]^NÍ * [[Dísmundur]]^NÍ * [[Doddi]] * [[Dofri (mannsnafn)|Dofri]]^NÍ * [[Dolli]] * [[Dominik]] * [[Donald]]^NÍ * [[Dorri]] * [[Dómald]]^NÍ * [[Dómaldi]]^NÍ * [[Dómaldur]]^NÍ * [[Dónald]]^NÍ * [[Dónaldur]]^NÍ * [[Dór]]^NÍ * [[Dóri]]^NÍ * [[Dósíþeus]]^NÍ * [[Dósóþeus]]^NÍ * [[Draumur (mannsnafn)|Draumur]] * [[Draupnir (mannsnafn)|Draupnir]]^NÍ * [[Dreki (nafn)|Dreki]]^NÍ * [[Drengur (nafn)|Drengur]]^NÍ * [[Dreyfus]]^NÍ * [[Drómi]] * [[Dufgus]]^NÍ * [[Dufþakur]]^NÍ * [[Dugfús]]^NÍ * [[Dúi]]^NÍ * [[Dúni]] * [[Dúnn (mannsnafn)|Dúnn]] * [[Dvalinn]]^NÍ * [[Dylan]] * [[Dynþór]] * [[Dýri]]^NÍ * [[Dýrmundur]]^NÍ * [[Döggvi]] {{div col end}} == Ð == == E == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ebbi]]^NÍ * [[Ebenes]]^NÍ * [[Ebeneser]]^NÍ * [[Ebenezer]]^NÍ * [[Ebenhard]]^NÍ * [[Ebenharð]]^NÍ * [[Eberg]]^NÍ * [[Eberhard]]^NÍ * [[Eberhardt]]^NÍ * [[Eberharð]]^NÍ * [[Eddi]] * [[Edgar]]^NÍ * [[Edilon]]^NÍ * [[Edílon]]^NÍ * [[Edor]] * [[Edvald]]^NÍ * [[Edvard]] * [[Edvarð]]^NÍ * [[Edvin]]^NÍ * [[Edward]]^NÍ * [[Edwin]]^NÍ * [[Eðvald]]^NÍ * [[Eðvar]]^NÍ * [[Eðvard]]^NÍ * [[Eðvarð]]^NÍ * [[Efraím]]^NÍ * [[Eggert]]^NÍ * [[Eggþór]]^NÍ * [[Egidíus]]^NÍ * [[Egill]]^NÍ * [[Eiðar (mannsnafn)|Eiðar]]^NÍ * [[Eiður]]^NÍ * [[Eikar]]^NÍ * [[Eilert]]^NÍ * [[Eilífur]]^NÍ * [[Einar]]^NÍ * [[Einbjörn]]^NÍ * [[Einir (mannsnafn)|Einir]]^NÍ * [[Einvarður]]^NÍ * [[Einþór]]^NÍ * [[Eir]]^NÍ * [[Eiríkur]]^NÍ * [[Eivin]] * [[Ekkó]] * [[Ektor]]^NÍ * [[Elberg]]^NÍ * [[Elbert]]^NÍ * [[Eldar]]^NÍ * [[Eldbjartur]] * [[Eldgrímur]]^NÍ * [[Eldhamar]] * [[Eldjárn]]^NÍ * [[Eldmar]] * [[Eldon]] * [[Eldór]]^NÍ * [[Eldur (mannsnafn)|Eldur]]^NÍ * [[Elenmundur]]^NÍ * [[Elentínus]]^NÍ * [[Eleseus]]^NÍ * [[Elfar]]^NÍ * [[Elfráður]]^NÍ * [[Elias (mannsnafn)|Elias]] * [[Elidon]]^NÍ * [[Elimar]]^NÍ * [[Elimundur]]^NÍ * [[Elinbergur]]^NÍ * [[Elinbjörn]]^NÍ * [[Eliníus]]^NÍ * [[Elinór]]^NÍ * [[Elio]] * [[Elis (mannsnafn)|Elis]]^NÍ * [[Elí]]^NÍ * [[Elía (mannsnafn)|Elía]]^NÍ * [[Elían]] * [[Elías]]^NÍ * [[Elíden]]^NÍ * [[Elíesar]]^NÍ * [[Elíeser]]^NÍ * [[Elífas]]^NÍ * [[Elímar]]^NÍ * [[Elímundur]]^NÍ * [[Elínberg]]^NÍ * [[Elínbergur]]^NÍ * [[Elínes]]^NÍ * [[Elíngunn]]^NÍ * [[Elínmundur]]^NÍ * [[Elínór]]^NÍ * [[Elínus]]^NÍ * [[Elíott]] * [[Elís (mannsnafn)|Elís]]^NÍ * [[Elísar]]^NÍ * [[Elísberg]]^NÍ * [[Elíseus]]^NÍ * [[Elívarð]]^NÍ * [[Eljar]] * [[Ellert]]^NÍ * [[Elli]]^NÍ * [[Elliðagrímur]]^NÍ * [[Elliði]]^NÍ * [[Elling]]^NÍ * [[Elliott]] * [[Ellíot]] * [[Ellís]] * [[Elmar]]^NÍ * [[Elmer]]^NÍ * [[Elvar]]^NÍ * [[Elvin]] * [[Elvis]] * [[Emanuel]] * [[Emanúel]]^NÍ * [[Embrek]]^NÍ * [[Emerald]] * [[Emil]]^NÍ * [[Emilius]]^NÍ * [[Emill]] * [[Emir]] * [[Emíl]]^NÍ * [[Emír (mannsnafn)|Emír]] * [[Emmanúel]]^NÍ * [[Emmi]] * [[Engilbert]]^NÍ * [[Engilbjartur]]^NÍ * [[Engilbrikt]]^NÍ * [[Engilhart]]^NÍ * [[Engiljón]]^NÍ * [[Engill (mannsnafn)|Engill]]^NÍ * [[Enok]]^NÍ * [[Eragon (mannsnafn)|Eragon]] * [[Erasmus (mannsnafn)|Erasmus]]^NÍ * [[Eric]]^NÍ * [[Erik]]^NÍ * [[Erlar]]^NÍ * [[Erlendur]]^NÍ * [[Erling]]^NÍ * [[Erlingur]]^NÍ * [[Ermenrekur]] * [[Erminrekur]]^NÍ * [[Ernest]]^NÍ * [[Ernestó]]^NÍ * [[Ernir (mannsnafn)|Ernir]]^NÍ * [[Ernst]]^NÍ * [[Eron]]^NÍ * [[Eros]] * [[Erpur (nafn)|Erpur]]^NÍ * [[Esajas]]^NÍ * [[Esekíel]]^NÍ * [[Esi]] * [[Esjar]]^NÍ * [[Eskil]]^NÍ * [[Eskur]]^NÍ * [[Esmar]]^NÍ * [[Esra]]^NÍ * [[Estefan]]^NÍ * [[Evald]]^NÍ * [[Evan]] * [[Evert]]^NÍ * [[Evgenius]]^NÍ * [[Evgeníus]]^NÍ * [[Evin]]^NÍ * [[Evían]] * [[Eyberg]]^NÍ * [[Eydór]]^NÍ * [[Eygrímur]]^NÍ * [[Eyjar]]^NÍ * [[Eyjólfur]]^NÍ * [[Eykam]] * [[Eylaugur]]^NÍ * [[Eyleifur]]^NÍ * [[Eylert]] * [[Eymar]]^NÍ * [[Eymir]] * [[Eymundur]]^NÍ * [[Eyríkur]]^NÍ * [[Eysteinn]]^NÍ * [[Eyvar]]^NÍ * [[Eyvindur]]^NÍ * [[Eyþór]]^NÍ * [[Ezra]] {{div col end}} == É == * [[Éljagrímur]] * [[Ésú]] {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=12em}} * [[Fabían]]^NÍ * [[Fabrisíus]]^NÍ * [[Falgeir]]^NÍ * [[Falur (nafn)|Falur]]^NÍ * [[Fannar]]^NÍ * [[Fannberg]]^NÍ * [[Fanngeir]]^NÍ * [[Fannþór]] * [[Fáfnir (mannsnafn)|Fáfnir]]^NÍ * [[Fálki (mannsnafn)|Fálki]] * [[Felix]]^NÍ * [[Fengur]]^NÍ * [[Fenix]] * [[Fenrir]]^NÍ * [[Ferdinand]]^NÍ * [[Ferdínand]]^NÍ * [[Fertram]]^NÍ * [[Feykir]]^NÍ * [[Filip]]^NÍ * [[Filippus]]^NÍ * [[Filpó]]^NÍ * [[Finn]]^NÍ * [[Finnbjörn]]^NÍ * [[Finnbogi]]^NÍ * [[Finngeir]]^NÍ * [[Finni]] * [[Finnjón]]^NÍ * [[Finnlaugur]]^NÍ * [[Finnur]]^NÍ * [[Finnvarður]]^NÍ * [[Fífill (mannsnafn)|Fífill]]^NÍ * [[Fíus]] * [[Fjalar]]^NÍ * [[Fjalarr]]^NÍ * [[Fjarki]] * [[Fjólar]]^NÍ * [[Fjólmundur]]^NÍ * [[Fjölnir]]^NÍ * [[Fjölvar]]^NÍ * [[Fjörnir]]^NÍ * [[Flati]] * [[Flemming]]^NÍ * [[Flosi]]^NÍ * [[Flóki]]^NÍ * [[Flórent]]^NÍ * [[Flórentínus]]^NÍ * [[Flóres]]^NÍ * [[Flóvent]]^NÍ * [[Folmar]]^NÍ * [[Folmer]]^NÍ * [[Forni]]^NÍ * [[Fornjótur]]^NÍ * [[Foss (mannsnafn)|Foss]] * [[Fossmar]] * [[Foster]] * [[Fox (mannsnafn)|Fox]] * [[Fólki]]^NÍ * [[Framar]]^NÍ * [[Frances]]^NÍ * [[Francis]]^NÍ * [[Frank]]^NÍ * [[Franklin]] * [[Franklín]]^NÍ * [[Frans]]^NÍ * [[Franz]]^NÍ * [[Fránn]]^NÍ * [[Frár]]^NÍ * [[Frederik]] * [[Freybjörn]]^NÍ * [[Freygarður]]^NÍ * [[Freymann]] * [[Freymar]]^NÍ * [[Freymóður]]^NÍ * [[Freymundur]]^NÍ * [[Freyr (mannsnafn)|Freyr]]^NÍ * [[Freysi]] * [[Freysteinn]]^NÍ * [[Freyviður]]^NÍ * [[Freyþór]]^NÍ * [[Friðálv]] * [[Friðberg]]^NÍ * [[Friðbergel]]^NÍ * [[Friðbergur]]^NÍ * [[Friðbert]]^NÍ * [[Friðbjartur]]^NÍ * [[Friðbjörn]]^NÍ * [[Friðfinnur]]^NÍ * [[Friðgeir]]^NÍ * [[Friðjón]]^NÍ * [[Friðlaugur]]^NÍ * [[Friðleifur]]^NÍ * [[Friðmann]]^NÍ * [[Friðmar]]^NÍ * [[Friðmundur]]^NÍ * [[Friðrekur]]^NÍ * [[Friðrik]]^NÍ * [[Friðríkur]] * [[Friðsemel]]^NÍ * [[Friðsteinn]]^NÍ * [[Friðsveinn]]^NÍ * [[Friður (mannsnafn)|Friður]]^NÍ * [[Friðvin]]^NÍ * [[Friðþjófur]]^NÍ * [[Friðþór]]^NÍ * [[Friedrich]] * [[Frits]]^NÍ * [[Fritz]]^NÍ * [[Fríðar]]^NÍ * [[Fríðsteinn]] * [[Frímann]]^NÍ * [[Frosti]]^NÍ * [[Frostúlfur]] * [[Fróði]]^NÍ * [[Fróðmar]]^NÍ * [[Funi]]^NÍ * [[Fúsi]]^NÍ * [[Fylkir]]^NÍ * [[Fædon]] {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=12em}} * [[Gabriel]]^NÍ * [[Gabríel (mannsnafn)|Gabríel]]^NÍ * [[Gaddi]] * [[Gael]] * [[Galdur (mannsnafn)|Galdur]]^NÍ * [[Galti]]^NÍ * [[Gamalíel]]^NÍ * [[Gamli]]^NÍ * [[Gandri]] * [[Garðar (mannsnafn)|Garðar]]^NÍ * [[Garður (mannsnafn)|Garður]]^NÍ * [[Garibaldi (nafn)|Garibaldi]]^NÍ * [[Garíbaldi]]^NÍ * [[Garpur]]^NÍ * [[Garri]]^NÍ * [[Gaston]]^NÍ * [[Gaui]]^NÍ * [[Gaukur (mannsnafn)|Gaukur]]^NÍ * [[Gauti]]^NÍ * [[Gautrekur]]^NÍ * [[Gautur]]^NÍ * [[Gautviður]]^NÍ * [[Gáki]] * [[Geimar]] * [[Geir]]^NÍ * [[Geirarður]]^NÍ * [[Geirfinnur]]^NÍ * [[Geirharður]]^NÍ * [[Geirhjörtur]]^NÍ * [[Geirhvatur]]^NÍ * [[Geiri]]^NÍ * [[Geirlaugur]]^NÍ * [[Geirleifur]]^NÍ * [[Geirmar]]^NÍ * [[Geirmundur]]^NÍ * [[Geirólfur]]^NÍ * [[Geirröður]]^NÍ * [[Geirtryggur]]^NÍ * [[Geirvaldur]]^NÍ * [[Geirþjófur]]^NÍ * [[Geisli (mannsnafn)|Geisli]]^NÍ * [[Gellir]]^NÍ * [[Georg]]^NÍ * [[George]] * [[Gerald]]^NÍ * [[Gerðar]]^NÍ * [[Gerhard]]^NÍ * [[Geri]]^NÍ * [[Gert]]^NÍ * [[Gestar]] * [[Gestmundur]]^NÍ * [[Gestur]]^NÍ * [[Gideon]]^NÍ * [[Gilbert]]^NÍ * [[Gilbrikt]]^NÍ * [[Gill]] * [[Gilmar]]^NÍ * [[Gils]]^NÍ * [[Giselerus]]^NÍ * [[Gissur]]^NÍ * [[Gizur]]^NÍ * [[Gídeon]]^NÍ * [[Gígjar]]^NÍ * [[Gígur]] * [[Gísli]]^NÍ * [[Gjúki]]^NÍ * [[Gladstone]]^NÍ * [[Glói]]^NÍ * [[Glúmur]]^NÍ * [[Gneisti]]^NÍ * [[Gnúpur]]^NÍ * [[Gnýr]]^NÍ * [[Goði (mannsnafn)|Goði]]^NÍ * [[Goðmundur]]^NÍ * [[Gordon]]^NÍ * [[Gosi (mannsnafn)|Gosi]] * [[Gottfred]]^NÍ * [[Gottfreð]]^NÍ * [[Gottfrið]]^NÍ * [[Gottlieb]]^NÍ * [[Gottlif]]^NÍ * [[Gottskálk]]^NÍ * [[Gottsveinn]]^NÍ * [[Gottsvin]]^NÍ * [[Góði]] * [[Góðmann]]^NÍ * [[Gói]] * [[Grani]]^NÍ * [[Grankell]]^NÍ * [[Grámann]]^NÍ * [[Gregor]]^NÍ * [[Greipur]]^NÍ * [[Greppur]] * [[Gretar]]^NÍ * [[Grettir (mannsnafn)|Grettir]]^NÍ * [[Grétar]]^NÍ * [[Grímar]]^NÍ * [[Grímkell]]^NÍ * [[Grímlaugur]]^NÍ * [[Grímnir]]^NÍ * [[Grímólfur]]^NÍ * [[Grímur]]^NÍ * [[Grímúlfur]]^NÍ * [[Grjótgarður]] * [[Guðberg]]^NÍ * [[Guðbergur]]^NÍ * [[Guðbert]]^NÍ * [[Guðbjarni]]^NÍ * [[Guðbjartur]]^NÍ * [[Guðbjörn]]^NÍ * [[Guðbrandur]]^NÍ * [[Guðfinnur]]^NÍ * [[Guðfreður]]^NÍ * [[Guðfriður]]^NÍ * [[Guðgeir]]^NÍ * [[Guðjón]]^NÍ * [[Guðlaugur]]^NÍ * [[Guðleifur]]^NÍ * [[Guðleikur]]^NÍ * [[Guðliði]] * [[Guðmann]]^NÍ * [[Guðmar]]^NÍ * [[Guðmon]]^NÍ * [[Guðmundur]]^NÍ * [[Guðni]]^NÍ * [[Guðníus]]^NÍ * [[Guðnýr]]^NÍ * [[Guðráður]]^NÍ * [[Guðrúníus]]^NÍ * [[Guðrúnn]]^NÍ * [[Guðröður]]^NÍ * [[Guðstein]] * [[Guðsteinn]]^NÍ * [[Guðsveinn]]^NÍ * [[Guðvaldur]]^NÍ * [[Guðvalínus]]^NÍ * [[Guðvarður]]^NÍ * [[Guðveigur]]^NÍ * [[Guðvin]]^NÍ * [[Guðþór]]^NÍ * [[Gulli]] * [[Gumi]]^NÍ * [[Gunnar]]^NÍ * [[Gunnberg]]^NÍ * [[Gunnbjörn]]^NÍ * [[Gunndór]]^NÍ * [[Gunngeir]]^NÍ * [[Gunnhallur]]^NÍ * [[Gunnhvatur]]^NÍ * [[Gunni]]^NÍ * [[Gunnlaugur]]^NÍ * [[Gunnleifur]]^NÍ * [[Gunnólfur]]^NÍ * [[Gunnóli]]^NÍ * [[Gunnröður]]^NÍ * [[Gunnsteinn]]^NÍ * [[Gunnvaldur]]^NÍ * [[Gunnvant]]^NÍ * [[Gunnþór]]^NÍ * [[Gustav]]^NÍ * [[Gutti]]^NÍ * [[Guttormur]]^NÍ * [[Gústaf]]^NÍ * [[Gústav]]^NÍ * [[Gústi]]^NÍ * [[Gylfi]]^NÍ * [[Gyrðir]]^NÍ * [[Gýgjar]]^NÍ * [[Gýmir]]^NÍ {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=12em}} * [[Haddi]]^NÍ * [[Haddur]]^NÍ * [[Hafberg]]^NÍ * [[Hafgnýr]] * [[Hafgrímur]]^NÍ * [[Hafliði]]^NÍ * [[Hafnar]]^NÍ * [[Hafni]]^NÍ * [[Hafsjór]] * [[Hafsteinn]]^NÍ * [[Haftýr]] * [[Hafþór]]^NÍ * [[Hagalín]]^NÍ * [[Hagbarð]]^NÍ * [[Hagbarður]]^NÍ * [[Hagbert]]^NÍ * [[Haki (mannsnafn)|Haki]]^NÍ * [[Hakim]] * [[Halberg]]^NÍ * [[Hallageir]]^NÍ * [[Hallargeir]]^NÍ * [[Hallberg]]^NÍ * [[Hallbergur]]^NÍ * [[Hallbert]]^NÍ * [[Hallbjörn]]^NÍ * [[Halldór]]^NÍ * [[Hallfreð]]^NÍ * [[Hallfreður]]^NÍ * [[Hallgarður]]^NÍ * [[Hallgeir]]^NÍ * [[Hallgils]]^NÍ * [[Hallgrímur]]^NÍ * [[Halli]]^NÍ * [[Hallkell]]^NÍ * [[Hallmann]]^NÍ * [[Hallmar]]^NÍ * [[Hallmundur]]^NÍ * [[Hallsteinn]]^NÍ * [[Hallur]]^NÍ * [[Hallvarður]]^NÍ * [[Hallþór]]^NÍ * [[Hamall]]^NÍ * [[Hamar (mannsnafn)|Hamar]]^NÍ * [[Hannes]]^NÍ * [[Hannibal (mannsnafn)|Hannibal]]^NÍ * [[Hans]]^NÍ * [[Harald]]^NÍ * [[Haraldur (nafn)|Haraldur]]^NÍ * [[Harboe]]^NÍ * [[Haron]] * [[Harpagus]]^NÍ * [[Harri]]^NÍ * [[Harry]]^NÍ * [[Harrý]]^NÍ * [[Hartmann]]^NÍ * [[Hartvig]]^NÍ * [[Hauksteinn]]^NÍ * [[Haukur (mannsnafn)|Haukur]]^NÍ * [[Haukvaldur]]^NÍ * [[Hákon]]^NÍ * [[Háleygur]]^NÍ * [[Hálfdan]]^NÍ * [[Hálfdán]]^NÍ * [[Hámundur]]^NÍ * [[Hárekur]]^NÍ * [[Hárlaugur]]^NÍ * [[Háski (mannsnafn)|Háski]] * [[Hásteinn]]^NÍ * [[Hávar]]^NÍ * [[Hávarður]]^NÍ * [[Hávarr (mannsnafn)|Hávarr]] * [[Hector]]^NÍ * [[Heiðar]]^NÍ * [[Heiðarr]]^NÍ * [[Heiðberg]]^NÍ * [[Heiðbert]]^NÍ * [[Heiðbjartur]]^NÍ * [[Heiðdal]]^NÍ * [[Heiðimann]]^NÍ * [[Heiðlindur]]^NÍ * [[Heiðmann]]^NÍ * [[Heiðmar]]^NÍ * [[Heiðmarr]] * [[Heiðmundur]]^NÍ * [[Heiðrekur]]^NÍ * [[Heiðsteinn]] * [[Heiður]] * [[Heikir]]^NÍ * [[Heilmóður]]^NÍ * [[Heimir]]^NÍ * [[Hein]]^NÍ * [[Heinrekur]]^NÍ * [[Heinrich]]^NÍ * [[Heinz]]^NÍ * [[Heisi]] * [[Hektor (nafn)|Hektor]]^NÍ * [[Helgeir]]^NÍ * [[Helgi]]^NÍ * [[Helgimundur]]^NÍ * [[Helgmundur]]^NÍ * [[Hellert]]^NÍ * [[Helmuth]]^NÍ * [[Helmút]]^NÍ * [[Helvítus]]^NÍ * [[Hemingur]]^NÍ * [[Hemmert]]^NÍ * [[Hemming]]^NÍ * [[Hendrich]]^NÍ * [[Hendrik]]^NÍ * [[Hendrix]] * [[Henkel]]^NÍ * [[Henning]]^NÍ * [[Henrik]]^NÍ * [[Henry]]^NÍ * [[Henrý]]^NÍ * [[Herberg]]^NÍ * [[Herbergur]]^NÍ * [[Herbert]]^NÍ * [[Herbjörn]]^NÍ * [[Herbrandur]]^NÍ * [[Herfinnur]]^NÍ * [[Hergarð]]^NÍ * [[Hergeir]]^NÍ * [[Hergill]]^NÍ * [[Hergils]]^NÍ * [[Herjólfur (mannsnafn)|Herjólfur]]^NÍ * [[Herkúles (mannsnafn)|Herkúles]] * [[Herlaugur]]^NÍ * [[Herleifur]]^NÍ * [[Herluf]]^NÍ * [[Hermann]]^NÍ * [[Hermanníus]]^NÍ * [[Hermóður]]^NÍ * [[Hermundur]]^NÍ * [[Hernit]]^NÍ * [[Hersir]]^NÍ * [[Hersteinn]]^NÍ * [[Hersveinn]]^NÍ * [[Herúlfur]]^NÍ * [[Hervald]]^NÍ * [[Hervar]]^NÍ * [[Hervarður]]^NÍ * [[Hervin]]^NÍ * [[Héðinn]]^NÍ * [[Hierónýmus]]^NÍ * [[Hilaríus]]^NÍ * [[Hilbert]]^NÍ * [[Hildar]]^NÍ * [[Hildiberg]]^NÍ * [[Hildibergur]]^NÍ * [[Hildibjartur]]^NÍ * [[Hildibrandur]]^NÍ * [[Hildigeir]]^NÍ * [[Hildiglúmur]]^NÍ * [[Hildiguðröður]]^NÍ * [[Hildigunnar]]^NÍ * [[Hildimar]]^NÍ * [[Hildimundur]]^NÍ * [[Hildingur]]^NÍ * [[Hildir]]^NÍ * [[Hildiþór]]^NÍ * [[Hildmann]]^NÍ * [[Hilkér]]^NÍ * [[Hilmar]]^NÍ * [[Hilmir]]^NÍ * [[Himinljómi]] * [[Himri]]^NÍ * [[Hinrik]]^NÍ * [[Híram]]^NÍ * [[Hjallkár]]^NÍ * [[Hjalmar]] * [[Hjaltalín (mannsnafn)|Hjaltalín]] * [[Hjalti]]^NÍ * [[Hjarnar]]^NÍ * [[Hjálmar (mannsnafn)|Hjálmar]]^NÍ * [[Hjálmgeir]]^NÍ * [[Hjálmtýr]]^NÍ * [[Hjálmur]]^NÍ * [[Hjálmþór]]^NÍ * [[Hjörleifur]]^NÍ * [[Hjörmundur]]^NÍ * [[Hjörtur (mannsnafn)|Hjörtur]]^NÍ * [[Hjörtþór]]^NÍ * [[Hjörvar]]^NÍ * [[Hleiðar]]^NÍ * [[Hleinar]]^NÍ * [[Hlégestur]]^NÍ * [[Hlénharður]]^NÍ * [[Hlér]]^NÍ * [[Hlinberg]]^NÍ * [[Hlini]]^NÍ * [[Hlíðar (mannsnafn)|Hlíðar]]^NÍ * [[Hlíðberg]]^NÍ * [[Hlífar]]^NÍ * [[Hljómur]]^NÍ * [[Hlújárn]]^NÍ * [[Hlynur (mannsnafn)|Hlynur]]^NÍ * [[Hlöðmundur]]^NÍ * [[Hlöður]]^NÍ * [[Hlöðvarður]]^NÍ * [[Hlöðver]]^NÍ * [[Hnefill]]^NÍ * [[Hnikar]]^NÍ * [[Hnikarr]]^NÍ * [[Holberg]]^NÍ * [[Holemíus]]^NÍ * [[Holgeir]]^NÍ * [[Holger]]^NÍ * [[Holti]]^NÍ * [[Hólm]]^NÍ * [[Hólmar]]^NÍ * [[Hólmberg]]^NÍ * [[Hólmbert]]^NÍ * [[Hólmfastur]]^NÍ * [[Hólmfreð]]^NÍ * [[Hólmgeir]]^NÍ * [[Hólmgrímur]]^NÍ * [[Hólmjárn]]^NÍ * [[Hólmkell]]^NÍ * [[Hólmsteinn]]^NÍ * [[Hólmtryggur]]^NÍ * [[Hólmþór]]^NÍ * [[Hóseas]]^NÍ * [[Hrafn (mannsnafn)|Hrafn]]^NÍ * [[Hrafnar (mannsnafn)|Hrafnar]]^NÍ * [[Hrafnbergur]]^NÍ * [[Hrafnkell]]^NÍ * [[Hrafntýr]]^NÍ * [[Hrafnþór]] * [[Hrannar]]^NÍ * [[Hrappur]]^NÍ * [[Hraunar]]^NÍ * [[Hreggviður]]^NÍ * [[Hreiðar]]^NÍ * [[Hreiðmar]]^NÍ * [[Hreimur]]^NÍ * [[Hreinn]]^NÍ * [[Hringur (mannsnafn)|Hringur]]^NÍ * [[Hrímir]] * [[Hrímnir]]^NÍ * [[Hrollaugur]]^NÍ * [[Hrolleifur]]^NÍ * [[Hróaldur]]^NÍ * [[Hróar]]^NÍ * [[Hróbjartur]]^NÍ * [[Hróðgeir]]^NÍ * [[Hróðmar]]^NÍ * [[Hróðólfur]]^NÍ * [[Hróðvar]]^NÍ * [[Hrói]]^NÍ * [[Hrólfur (mannsnafn)|Hrólfur]]^NÍ * [[Hrómundur]]^NÍ * [[Hrútur]]^NÍ * [[Hrymur]] * [[Hrærekur (mannsnafn)|Hrærekur]]^NÍ * [[Hubert]]^NÍ * [[Hugberg]]^NÍ * [[Hugbert]]^NÍ * [[Hugglaður]]^NÍ * [[Hugi (mannsnafn)|Hugi]]^NÍ * [[Huginn (mannsnafn)|Huginn]]^NÍ * [[Hugleikur (mannsnafn)|Hugleikur]]^NÍ * [[Hugmóður]]^NÍ * [[Hugo]]^NÍ * [[Hugó]] * [[Huldar]]^NÍ * [[Hunter]] * [[Huxley]]^NÍ * [[Húbert]]^NÍ * [[Húgó]]^NÍ * [[Húmi]]^NÍ * [[Húnbjörn]]^NÍ * [[Húnbogi]]^NÍ * [[Húni]]^NÍ * [[Húnn]]^NÍ * [[Húnröður]]^NÍ * [[Hvannar]]^NÍ * [[Hyltir]]^NÍ * [[Hylur]] * [[Hymir (mannsnafn)|Hymir]] * [[Hængur (mannsnafn)|Hængur]]^NÍ * [[Hænir (mannsnafn)|Hænir]]^NÍ * [[Höður (mannsnafn)|Höður]]^NÍ * [[Högni]]^NÍ * [[Hörður]]^NÍ * [[Höskuldur]]^NÍ {{div col end}} == I == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ibsen]]^NÍ * [[Ikkaboð]]^NÍ * [[Ilías]] * [[Ilíes]] * [[Illíes]] * [[Illugi]]^NÍ * [[Immanúel]]^NÍ * [[Indíus]]^NÍ * [[Indriði]]^NÍ * [[Ingberg]]^NÍ * [[Ingbert]]^NÍ * [[Ingebrekt]]^NÍ * [[Ingi]]^NÍ * [[Ingiber]]^NÍ * [[Ingiberg]]^NÍ * [[Ingibergur]]^NÍ * [[Ingibert]]^NÍ * [[Ingibjartur]]^NÍ * [[Ingibjörn]]^NÍ * [[Ingigeir]]^NÍ * [[Ingileifur]]^NÍ * [[Ingimagn]]^NÍ * [[Ingimar]]^NÍ * [[Ingimundur]]^NÍ * [[Ingivaldur]]^NÍ * [[Ingiþór]]^NÍ * [[Ingjaldur]]^NÍ * [[Ingmar]]^NÍ * [[Ingólfur]]^NÍ * [[Ingvaldur]]^NÍ * [[Ingvar]]^NÍ * [[Ingvi]]^NÍ * [[Ingþór]]^NÍ * [[Inuk (mannsnafn)|Inuk]]^NÍ * [[Irlaugur]]^NÍ * [[Isak]] * [[Ismael]] * [[Issa (mannsnafn)|Issa]] * [[Issi (mannsnafn)|Issi]] * [[Ivan]]^NÍ * [[Ivar]] {{div col end}} == Í == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ían]]^NÍ * [[Íbe]]^NÍ * [[Ígor]] * [[Íkaboð]]^NÍ * [[Íkarus (mannsnafn)|Íkarus]] * [[Ími]]^NÍ * [[Ímir]] * [[Írenus]]^NÍ * [[Ísak]]^NÍ * [[Ísar]]^NÍ * [[Ísarr]]^NÍ * [[Ísbjörn (mannsnafn)|Ísbjörn]] * [[Íseldur]] * [[Ísfeld]]^NÍ * [[Ísgeir]]^NÍ * [[Ísidór]]^NÍ * [[Ísleifur]]^NÍ * [[Ísleikur]]^NÍ * [[Ísmael]]^NÍ * [[Ísmar]]^NÍ * [[Ísólfur]]^NÍ * [[Ísrael (mannsnafn)|Ísrael]] * [[Íunnarð]]^NÍ * [[Ívan]]^NÍ * [[Ívar]]^NÍ {{div col end}} == J == {{div col|colwidth=12em}} * [[Jack]]^NÍ * [[Jacob]]^NÍ * [[Jafet]]^NÍ * [[Jagger]] * [[Jaki]]^NÍ * [[Jakob]]^NÍ * [[Jakop]]^NÍ * [[James]]^NÍ * [[Jamil]] * [[Jan]]^NÍ * [[Jannes]]^NÍ * [[Janus]]^NÍ * [[Janúaríus]]^NÍ * [[Jared]]^NÍ * [[Jarfi (mannsnafn)|Jarfi]] * [[Jarl (nafn)|Jarl]]^NÍ * [[Jarpi (mannsnafn)|Jarpi]] * [[Jason (nafn)|Jason]]^NÍ * [[Jasper]] * [[Javí]] * [[Járngeir]]^NÍ * [[Járngrímur]] * [[Játgeir]]^NÍ * [[Játmundur]]^NÍ * [[Játvarður]]^NÍ * [[Jedrosky]]^NÍ * [[Jelídoni]]^NÍ * [[Jenni]]^NÍ * [[Jennþór]]^NÍ * [[Jens]]^NÍ * [[Jeremías]]^NÍ * [[Jes]]^NÍ * [[Jesper]]^NÍ * [[Jess]]^NÍ * [[Jessi]]^NÍ * [[Jim]] * [[Job (mannsnafn)|Job]]^NÍ * [[Jochum]]^NÍ * [[Johan]]^NÍ * [[John]]^NÍ * [[Jokkum]]^NÍ * [[Jonathan]]^NÍ * [[Jones]] * [[Jonni]] * [[Joseph]] * [[José]] * [[Joshua]]^NÍ * [[Jóab]]^NÍ * [[Jóakim]]^NÍ * [[Jóann]]^NÍ * [[Jóas]]^NÍ * [[Jóel]]^NÍ * [[Jóhann]]^NÍ * [[Jóhannes]]^NÍ * [[Jói]]^NÍ * [[Jójada]]^NÍ * [[Jómar]]^NÍ * [[Jómundur]]^NÍ * [[Jón (mannsnafn)|Jón]]^NÍ * [[Jónadab]]^NÍ * [[Jónar]]^NÍ * [[Jónas]]^NÍ * [[Jónatan]]^NÍ * [[Jónberg]]^NÍ * [[Jónbjarni]] * [[Jónbjörn]]^NÍ * [[Jóndór]]^NÍ * [[Jóngeir]]^NÍ * [[Jónhallur]]^NÍ * [[Jónharður]]^NÍ * [[Jónmar]] * [[Jónmundur]]^NÍ * [[Jónsi (mannsnafn)|Jónsi]] * [[Jónsteinn]]^NÍ * [[Jónþór]]^NÍ * [[Jóram]]^NÍ * [[Jórmann]]^NÍ * [[Jórmundur]]^NÍ * [[Jósafat]]^NÍ * [[Jósavin]]^NÍ * [[Jósef]]^NÍ * [[Jósefus]]^NÍ * [[Jósep]]^NÍ * [[Jósi]] * [[Jósías]]^NÍ * [[Jóst]]^NÍ * [[Jósteinn]]^NÍ * [[Jósúa]]^NÍ * [[Jóvin]]^NÍ * [[Juel]]^NÍ * [[Julian]]^NÍ * [[Jurin]]^NÍ * [[Justin]]^NÍ * [[Júlí (mannsnafn)|Júlí]]^NÍ * [[Júlían]]^NÍ * [[Júlíanus]]^NÍ * [[Júlínus]]^NÍ * [[Júlíus]]^NÍ * [[Júni]] * [[Júní (mannsnafn)|Júní]]^NÍ * [[Júníus]]^NÍ * [[Júnus]]^NÍ * [[Júrek]]^NÍ * [[Júst]]^NÍ * [[Jöklar (mannsnafn)|Jöklar]] * [[Jökli]] * [[Jökull (mannsnafn)|Jökull]]^NÍ * [[Jörfi (mannsnafn)|Jörfi]]^NÍ * [[Jörgen]]^NÍ * [[Jörin]]^NÍ * [[Jörmundur]]^NÍ * [[Jörn]]^NÍ * [[Jörri]] * [[Jörundur]]^NÍ * [[Jörvar]]^NÍ * [[Jörvi]]^NÍ * [[Jötunn (mannsnafn)|Jötunn]] {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=12em}} * [[Kaffónas]]^NÍ * [[Kai]] * [[Kaín]] * [[Kaj]]^NÍ * [[Kakali]]^NÍ * [[Kaktus (mannsnafn)|Kaktus]]^NÍ * [[Kaldi]]^NÍ * [[Kaleb]]^NÍ * [[Kaleo (mannsnafn)|Kaleo]] * [[Kali (mannsnafn)|Kali]]^NÍ * [[Kalli]] * [[Kalman]]^NÍ * [[Kalmann]]^NÍ * [[Kalmar (mannsnafn)|Kalmar]]^NÍ * [[Kamal]] * [[Kamillus]]^NÍ * [[Kamilus]] * [[Kani]]^NÍ * [[Kappi]] * [[Kaprasíus]]^NÍ * [[Karabaldi]] * [[Kareem]] * [[Karel]]^NÍ * [[Karfi (mannsnafn)|Karfi]]^NÍ * [[Karim]] * [[Karkur]]^NÍ * [[Karl (mannsnafn)|Karl]]^NÍ * [[Karlamagnús (mannsnafn)|Karlamagnús]]^NÍ * [[Karlemil]]^NÍ * [[Karles]]^NÍ * [[Karli (mannsnafn)|Karli]]^NÍ * [[Karlsberg]]^NÍ * [[Karma (mannsnafn)|Karma]] * [[Karsten]]^NÍ * [[Karvel]]^NÍ * [[Kaspar]] * [[Kasper]]^NÍ * [[Kaspían]] * [[Kasten]]^NÍ * [[Kastian]]^NÍ * [[Kastíel]] * [[Kastor]]^NÍ * [[Katarínus]]^NÍ * [[Kató]]^NÍ * [[Katrínus]]^NÍ * [[Kálfar]]^NÍ * [[Kálfur (mannsnafn)|Kálfur]]^NÍ * [[Kár]]^NÍ * [[Kári]]^NÍ * [[Kefas]]^NÍ * [[Keli]] * [[Kenny]] * [[Keran]]^NÍ * [[Ketilbjörn]]^NÍ * [[Ketill (karlmannsnafn)|Ketill]]^NÍ * [[Kiddi]] * [[Kilían]]^NÍ * [[Kiljan]]^NÍ * [[Kim]]^NÍ * [[Kinan]] * [[Kíran]] * [[Kjalar]]^NÍ * [[Kjallakur]]^NÍ * [[Kjaran]]^NÍ * [[Kjartan]]^NÍ * [[Kjarval (mannsnafn)|Kjarval]] * [[Kjárr]] * [[Kjerulf]]^NÍ * [[Kjerúlf]]^NÍ * [[Kjói (mannsnafn)|Kjói]] * [[Klaki (mannsnafn)|Klaki]] * [[Klaus]]^NÍ * [[Kláus]]^NÍ * [[Kleifar]] * [[Klemens]]^NÍ * [[Klement]]^NÍ * [[Klemenz]]^NÍ * [[Klemus]]^NÍ * [[Kleófas]]^NÍ * [[Klettur]] * [[Klængur]]^NÍ * [[Knud]]^NÍ * [[Knútur]]^NÍ * [[Knörr (mannsnafn)|Knörr]]^NÍ * [[Knöttur]]^NÍ * [[Koðran]]^NÍ * [[Koðrán]]^NÍ * [[Koggi]] * [[Kolbeinn]]^NÍ * [[Kolbjörn]]^NÍ * [[Kolfinnur]]^NÍ * [[Kolgrímur]]^NÍ * [[Kollgrímur]]^NÍ * [[Kolli (mannsnafn)|Kolli]]^NÍ * [[Kolmar]]^NÍ * [[Kolskeggur]]^NÍ * [[Kolur]]^NÍ * [[Kolviður (mannsnafn)|Kolviður]]^NÍ * [[Konrad]]^NÍ * [[Konráð]]^NÍ * [[Konráður]]^NÍ * [[Konstantín]]^NÍ * [[Konstantínus]]^NÍ * [[Kormákur]]^NÍ * [[Kornelíus]]^NÍ * [[Korri (mannsnafn)|Korri]] * [[Kort (mannsnafn)|Kort]]^NÍ * [[Kópur]]^NÍ * [[Kórekur]] * [[Kraki (mannsnafn)|Kraki]]^NÍ * [[Krákur (mannsnafn)|Krákur]]^NÍ * [[Kris (mannsnafn)|Kris]] * [[Kristall (mannsnafn)|Kristall]]^NÍ * [[Kristan]] * [[Kristberg]]^NÍ * [[Kristbergur]]^NÍ * [[Kristbjarni]]^NÍ * [[Kristbjörn]]^NÍ * [[Kristbrandur]]^NÍ * [[Kristdór]]^NÍ * [[Kristens]]^NÍ * [[Krister]]^NÍ * [[Kristfinnur]]^NÍ * [[Kristgeir]]^NÍ * [[Kristian]]^NÍ * [[Kristinn]]^NÍ * [[Kristíníus]]^NÍ * [[Kristínus]]^NÍ * [[Kristján]]^NÍ * [[Kristjón]]^NÍ * [[Kristlaugur]]^NÍ * [[Kristleifur]]^NÍ * [[Kristmann]]^NÍ * [[Kristmar]]^NÍ * [[Kristmundur]]^NÍ * [[Kristofer]] * [[Kristó]] * [[Kristóbert]]^NÍ * [[Kristófer]]^NÍ * [[Kristóníus]]^NÍ * [[Kristrúnus]]^NÍ * [[Kristvaldur]]^NÍ * [[Kristvarður]]^NÍ * [[Kristvin]]^NÍ * [[Kristþór]]^NÍ * [[Krummi (mannsnafn)|Krummi]]^NÍ * [[Kubbur]] * [[Kuggi]] * [[Kusi]] * [[Kvasir (mannsnafn)|Kvasir]] * [[Kveldúlfur (nafn)|Kveldúlfur]]^NÍ {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=12em}} * [[Lafrans]]^NÍ * [[Lafranz]]^NÍ * [[Laki (mannsnafn)|Laki]] * [[Lambert]]^NÍ * [[Lambi]] * [[Landbjartur]]^NÍ * [[Lars]]^NÍ * [[Laufar]]^NÍ * [[Laugi]] * [[Lauritz]]^NÍ * [[Lazarus]]^NÍ * [[Láki]] * [[Lár]]^NÍ * [[Lárensíus]]^NÍ * [[Lárent]] * [[Lárentíus]]^NÍ * [[Lárentsínus]]^NÍ * [[Lárenz]] * [[Lárenzíus]]^NÍ * [[Lárus]]^NÍ * [[Lee]]^NÍ * [[Leiðólfur]]^NÍ * [[Leif]]^NÍ * [[Leifr]]^NÍ * [[Leifur]]^NÍ * [[Leiknir]]^NÍ * [[Lenhard]]^NÍ * [[Lennon]] * [[Leo]]^NÍ * [[Leon]]^NÍ * [[Leonard]]^NÍ * [[Leonardo]] * [[Leonardó]] * [[Leonel]] * [[Leonhard]]^NÍ * [[Leonharður]]^NÍ * [[Leopold]]^NÍ * [[Leó]]^NÍ * [[Leóharður]]^NÍ * [[Leónard]]^NÍ * [[Leónardó]] * [[Leónharður]]^NÍ * [[Leópold]]^NÍ * [[Leví]]^NÍ * [[Levý]] * [[Lénharður]]^NÍ * [[Lér]] * [[Liam]] * [[Liforíus]]^NÍ * [[Liljan]]^NÍ * [[Liljar]]^NÍ * [[Liljus]]^NÍ * [[Lindar]]^NÍ * [[Lindberg]]^NÍ * [[Lindi]] * [[Lingþór]]^NÍ * [[Link]] * [[Linnar]]^NÍ * [[Linnet]]^NÍ * [[Linnæus]]^NÍ * [[Litríkur]] * [[Livius (mannsnafn)|Livius]]^NÍ * [[Líam]] * [[Líbertín]]^NÍ * [[Lífgjarn]]^NÍ * [[Líkafrón]]^NÍ * [[Línberg]]^NÍ * [[Líni]]^NÍ * [[Líonel]] * [[Líó]] * [[Líus]] * [[Ljóni]] * [[Ljósálfur]]^NÍ * [[Ljótur]]^NÍ * [[Ljúfur]]^NÍ * [[Loðinn]]^NÍ * [[Loðmundur (mannsnafn)|Loðmundur]]^NÍ * [[Loðvík]]^NÍ * [[Loftur]]^NÍ * [[Logar]] * [[Logi]]^NÍ * [[Loki (mannsnafn)|Loki]]^NÍ * [[Lorens]]^NÍ * [[Lorentz (mannsnafn)|Lorentz]]^NÍ * [[Lorenz]]^NÍ * [[Louis]]^NÍ * [[Lói (mannsnafn)|Lói]] * [[Lóni]] * [[Lórens]]^NÍ * [[Lórenz]]^NÍ * [[Lótus (mannsnafn)|Lótus]] * [[Luca]] * [[Lucas]] * [[Ludvig]]^NÍ * [[Luka]] * [[Lundberg]]^NÍ * [[Lundi (mannsnafn)|Lundi]]^NÍ * [[Lúðvíg]]^NÍ * [[Lúðvík]]^NÍ * [[Lúgó]] * [[Lúis]] * [[Lúkas]]^NÍ * [[Lúsifer]] * [[Lúter]]^NÍ * [[Lúther (mannsnafn)|Lúther]]^NÍ * [[Lydo]]^NÍ * [[Lyngar]] * [[Lyngþór]] * [[Lýður]]^NÍ * [[Lýsimundur]]^NÍ * [[Lýtingur (mannsnafn)|Lýtingur]]^NÍ {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=12em}} * [[Mads]]^NÍ * [[Maggi]]^NÍ * [[Magnfreð]]^NÍ * [[Magngeir]]^NÍ * [[Magni]]^NÍ * [[Magnús]]^NÍ * [[Magnþór]]^NÍ * [[Majas]]^NÍ * [[Makan]]^NÍ * [[Malaleel]]^NÍ * [[Malcolm]] * [[Malfinnur]]^NÍ * [[Malfred]]^NÍ * [[Malmfreð]]^NÍ * [[Manasses]]^NÍ * [[Manfred]]^NÍ * [[Manfreð]]^NÍ * [[Manilíus]]^NÍ * [[Manuel (mannsnafn)|Manuel]] * [[Manúel]]^NÍ * [[Mar (mannsnafn)|Mar]]^NÍ * [[Marbjörn]]^NÍ * [[Marcus]]^NÍ * [[Marel (mannsnafn)|Marel]]^NÍ * [[Marelíus]]^NÍ * [[Margeir]]^NÍ * [[Margrímur]]^NÍ * [[Mari]]^NÍ * [[Marijón]]^NÍ * [[Marino]]^NÍ * [[Marinó]]^NÍ * [[Maris]]^NÍ * [[Maríanus]]^NÍ * [[Marías]]^NÍ * [[Marínó]]^NÍ * [[Maríon]] * [[Marís]]^NÍ * [[Maríus (mannsnafn)|Maríus]]^NÍ * [[Marjas]]^NÍ * [[Marjón]]^NÍ * [[Mark (mannsnafn)|Mark]] * [[Markó]] * [[Markús]]^NÍ * [[Markþór]]^NÍ * [[Marley]] * [[Marlon]] * [[Maron]]^NÍ * [[Marri]]^NÍ * [[Mars (mannsnafn)|Mars]]^NÍ * [[Marselíus]]^NÍ * [[Marsellíus]]^NÍ * [[Marsilíus]]^NÍ * [[Marsíus]]^NÍ * [[Marsveinn]]^NÍ * [[Marteinn]]^NÍ * [[Martel]] * [[Marten]]^NÍ * [[Marthen]]^NÍ * [[Martin]]^NÍ * [[Martinius]]^NÍ * [[Martz]]^NÍ * [[Marvin]]^NÍ * [[Marz]]^NÍ * [[Marzellíus]]^NÍ * [[Marzilíus]] * [[Marþór]] * [[Matador (mannsnafn)|Matador]] * [[Mateo]] * [[Mateó]] * [[Matheo]] * [[Matheó]] * [[Mathías]]^NÍ * [[Mats]]^NÍ * [[Matteó]] * [[Mattheó]] * [[Matthías]]^NÍ * [[Matti]]^NÍ * [[Mattías]]^NÍ * [[Mauritz]]^NÍ * [[Max]]^NÍ * [[Maximíli]]^NÍ * [[Maximus]] * [[Málfreð]]^NÍ * [[Málgeir]]^NÍ * [[Máni (mannanafn)|Máni]]^NÍ * [[Már]]^NÍ * [[Mári (mannsnafn)|Mári]] * [[Márus]]^NÍ * [[Meinert]] * [[Mekkinó]]^NÍ * [[Melankton]]^NÍ * [[Melkíor]]^NÍ * [[Melkjör]]^NÍ * [[Melkormur]] * [[Melkólmur]]^NÍ * [[Melrakki (mannsnafn)|Melrakki]]^NÍ * [[Mensalder]]^NÍ * [[Merkúr (mannsnafn)|Merkúr]]^NÍ * [[Merlin]] * [[Methúsalem]]^NÍ * [[Metúsalem]]^NÍ * [[Meyland]]^NÍ * [[Meyvant]]^NÍ * [[Michael]]^NÍ * [[Miðrik]] * [[Miguel]] * [[Mikael (mannsnafn)|Mikael]]^NÍ * [[Mikill]]^NÍ * [[Mikjáll]]^NÍ * [[Mikkael]]^NÍ * [[Mikkel]] * [[Mikki]] * [[Milan (mannsnafn)|Milan]] * [[Mildinberg]] * [[Milli]] * [[Milo]] * [[Mindelberg]]^NÍ * [[Mio]] * [[Miró]] * [[Mías]]^NÍ * [[Mílan]]^NÍ * [[Míló]] * [[Mímir (mannanafn)|Mímir]]^NÍ * [[Míó]]^NÍ * [[Mír (mannsnafn)|Mír]]^NÍ * [[Mjöllnir]] * [[Mjölnir (nafn)|Mjölnir]]^NÍ * [[Moli]] * [[Mordekaí]] * [[Morgan]] * [[Moritz]]^NÍ * [[Morri]] * [[Mortan]] * [[Morten]]^NÍ * [[Mosi (mannsnafn)|Mosi]]^NÍ * [[Movel]]^NÍ * [[Móberg (mannsnafn)|Móberg]] * [[Móði (mannsnafn)|Móði]] * [[Mói]] * [[Móri (mannsnafn)|Móri]] * [[Mórits]]^NÍ * [[Móritz]]^NÍ * [[Móses (nafn)|Móses]]^NÍ * [[Muggi (mannsnafn)|Muggi]] * [[Muggur (nafn)|Muggur]]^NÍ * [[Mummi]] * [[Muni]]^NÍ * [[Muninn (mannsnafn)|Muninn]]^NÍ * [[Múhameð]] * [[Múli]]^NÍ * [[Múr]] * [[Myrkár]] * [[Myrktýr]] * [[Myrkvar]] * [[Myrkvi]]^NÍ * [[Mýrkjartan (mannsnafn)|Mýrkjartan]]^NÍ * [[Mörður (nafn)|Mörður]]^NÍ {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=12em}} * [[Nansen]]^NÍ * [[Napóleon]]^NÍ * [[Narfi (mannsnafn)|Narfi]]^NÍ * [[Natan]]^NÍ * [[Natanael]]^NÍ * [[Nataníel]]^NÍ * [[Nathan]]^NÍ * [[Nathanael]]^NÍ * [[Nathaníel]] * [[Náttfari (mannsnafn)|Náttfari]] * [[Nátthrafn]] * [[Náttmörður]]^NÍ * [[Náttúlfur]] * [[Nefel]]^NÍ * [[Nehemíe]]^NÍ * [[Neisti]]^NÍ * [[Nenni]] * [[Neó]] * [[Neptúnus (mannsnafn)|Neptúnus]]^NÍ * [[Neró (mannsnafn)|Neró]] * [[Nicolai]]^NÍ * [[Nicolaj]]^NÍ * [[Nicolas]]^NÍ * [[Nieljohníus]] * [[Niels]]^NÍ * [[Nikanor]]^NÍ * [[Nikolai]]^NÍ * [[Nikolaj]]^NÍ * [[Nikolas]]^NÍ * [[Nikódemus]]^NÍ * [[Nikulás]]^NÍ * [[Niljohnius]]^NÍ * [[Nils]]^NÍ * [[Ninni]]^NÍ * [[Nisbel]]^NÍ * [[Níeljohníus]] * [[Níels]]^NÍ * [[Níls]]^NÍ * [[Njáll]]^NÍ * [[Njörður (mannsnafn)|Njörður]]^NÍ * [[Noah]] * [[Noel]]^NÍ * [[Nonni]]^NÍ * [[Norbert]]^NÍ * [[Nordenskjöld]]^NÍ * [[Norðmann]]^NÍ * [[Normann]]^NÍ * [[Nóam]] * [[Nóel]]^NÍ * [[Nói (mannsnafn)|Nói]]^NÍ * [[Nólan]] * [[Nóni]]^NÍ * [[Nóri]] * [[Nóvember (mannsnafn)|Nóvember]]^NÍ * [[Nurmann]]^NÍ * [[Númi]]^NÍ * [[Núpan]]^NÍ * [[Núpur]]^NÍ * [[Núri]] * [[Nýjón]]^NÍ * [[Nýmundur]]^NÍ * [[Nývarð]]^NÍ * [[Nævel]]^NÍ * [[Nökkvi (nafn)|Nökkvi]]^NÍ {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=12em}} * [[Octavius]] * [[Oddberg]]^NÍ * [[Oddbergur]]^NÍ * [[Oddbjörn]]^NÍ * [[Oddfinnur]]^NÍ * [[Oddfreður]]^NÍ * [[Oddfreyr]]^NÍ * [[Oddgeir]]^NÍ * [[Oddgnýr]]^NÍ * [[Oddi (mannsnafn)|Oddi]] * [[Oddkell]]^NÍ * [[Oddleifur]]^NÍ * [[Oddmar]]^NÍ * [[Oddmundur]]^NÍ * [[Oddnýr]]^NÍ * [[Oddsteinn]]^NÍ * [[Oddur]]^NÍ * [[Oddvar]]^NÍ * [[Oddþór]]^NÍ * [[Oktavíanus]]^NÍ * [[Oktavías]] * [[Oktavíus]]^NÍ * [[Októ]]^NÍ * [[Október]]^NÍ * [[Októvíus]]^NÍ * [[Ola]]^NÍ * [[Olaf]]^NÍ * [[Olai]]^NÍ * [[Olav]]^NÍ * [[Olavur]] * [[Ole]]^NÍ * [[Olgeir]]^NÍ * [[Oliver]]^NÍ * [[Olivert]]^NÍ * [[Olli]] * [[Omar]] * [[Omel]] * [[Orfeus]]^NÍ * [[Ormar (mannsnafn)|Ormar]]^NÍ * [[Ormarr]]^NÍ * [[Ormsvíkingur]] * [[Ormur (mannsnafn)|Ormur]]^NÍ * [[Orri]]^NÍ * [[Orvar]]^NÍ * [[Oswald]]^NÍ * [[Othar]]^NÍ * [[Otkell]]^NÍ * [[Otri]]^NÍ * [[Otti]]^NÍ * [[Ottó]]^NÍ * [[Ottóníus]]^NÍ * [[Otur (mannsnafn)|Otur]]^NÍ * [[Otúel]]^NÍ * [[Ove]]^NÍ {{div col end}} == Ó == {{div col|colwidth=12em}} * [[Óbeð]]^NÍ * [[Óbi]] * [[Óðinn (mannsnafn)|Óðinn]]^NÍ * [[Óður (mannsnafn)|Óður]] * [[Ófeigur]]^NÍ * [[Ói]] * [[Ólaf]]^NÍ * [[Ólafur]]^NÍ * [[Óli]]^NÍ * [[Ólifer]]^NÍ * [[Óliver]]^NÍ * [[Ólífer]]^NÍ * [[Ólíver]]^NÍ * [[Ómar]]^NÍ * [[Ómi]]^NÍ * [[Ónar (mannsnafn)|Ónar]] * [[Ónarr]] * [[Ónesímus]]^NÍ * [[Óri]] * [[Óríon (mannsnafn)|Óríon]] * [[Óræki]]^NÍ * [[Órækja]]^NÍ * [[Óskar]]^NÍ * [[Ósvald]]^NÍ * [[Ósvaldur]]^NÍ * [[Ósvífur]]^NÍ * [[Óttar]]^NÍ * [[Óttarr]]^NÍ {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=12em}} * [[Palli]] * [[Pantaleon]]^NÍ * [[Panti]]^NÍ * [[Paolo]] * [[Parelius]]^NÍ * [[Parmes]]^NÍ * [[Patrek]]^NÍ * [[Patrekur]]^NÍ * [[Patrick]]^NÍ * [[Patrik]]^NÍ * [[Patti (mannsnafn)|Patti]] * [[Paul]]^NÍ * [[Pálínus]]^NÍ * [[Páll]]^NÍ * [[Pálmar (mannsnafn)|Pálmar]]^NÍ * [[Pálmi]]^NÍ * [[Peder]]^NÍ * [[Pedró]] * [[Per]]^NÍ * [[Peter]]^NÍ * [[Petter]] * [[Pétur]]^NÍ * [[Philip]]^NÍ * [[Pírati]] * [[Pjetur]]^NÍ * [[Plató]]^NÍ * [[Plútó]]^NÍ * [[Pólistator]]^NÍ * [[Preben]]^NÍ * [[Príor (mannsnafn)|Príor]]^NÍ {{div col end}} == Q == {{div col|colwidth=12em}} {{div col end}} == R == {{div col|colwidth=12em}} * [[Raben]]^NÍ * [[Rafael (mannsnafn)|Rafael]]^NÍ * [[Rafn]]^NÍ * [[Rafnar]]^NÍ * [[Rafnkell]]^NÍ * [[Ragnar]]^NÍ * [[Ragnvald]]^NÍ * [[Ragúel (mannsnafn)|Ragúel]]^NÍ * [[Raknar]] * [[Ram]] * [[Ramses]] * [[Randver]]^NÍ * [[Rannver]]^NÍ * [[Rasmus]]^NÍ * [[Ray]] * [[Ráðgeir]]^NÍ * [[Ráðvarður]]^NÍ * [[Ránar]]^NÍ * [[Rebekk]]^NÍ * [[Refur (mannsnafn)|Refur]] * [[Regin]]^NÍ * [[Reginbald]]^NÍ * [[Reginbaldur]]^NÍ * [[Reginn]]^NÍ * [[Reidar]]^NÍ * [[Reifnir]]^NÍ * [[Reimar]]^NÍ * [[Reinald]]^NÍ * [[Reinar]]^NÍ * [[Reinhard]]^NÍ * [[Reinhardt]]^NÍ * [[Reinharður]]^NÍ * [[Reinhart]]^NÍ * [[Reinhold]]^NÍ * [[Reinholdt]] * [[Reinholt]]^NÍ * [[Remek]] * [[Remigius]]^NÍ * [[Rex]] * [[Rey]] * [[Reykdal]]^NÍ * [[Reykjalín]] * [[Reymar]] * [[Reynald]]^NÍ * [[Reynar]]^NÍ * [[Reynarð]]^NÍ * [[Reynir (mannsnafn)|Reynir]]^NÍ * [[Reyr (mannsnafn)|Reyr]]^NÍ * [[Richard]]^NÍ * [[Richarð]]^NÍ * [[Richarður]]^NÍ * [[Riggarð]]^NÍ * [[Rikard]]^NÍ * [[Rikhard]]^NÍ * [[Rikharð]]^NÍ * [[Rikharður]]^NÍ * [[Rikki]] * [[River]] * [[Ríkarð]]^NÍ * [[Ríkarður]]^NÍ * [[Ríkhard]]^NÍ * [[Ríkharð]]^NÍ * [[Ríkharður]]^NÍ * [[Rínar]]^NÍ * [[Ríó]]^NÍ * [[Roald]]^NÍ * [[Robert (mannsnafn)|Robert]]^NÍ * [[Roland (mannsnafn)|Roland]]^NÍ * [[Rolf]]^NÍ * [[Rolland]]^NÍ * [[Rollent]]^NÍ * [[Ronald]]^NÍ * [[Rongvuð]] * [[Rotgeir]]^NÍ * [[Róar]]^NÍ * [[Róbert]]^NÍ * [[Rói]] * [[Rólant]]^NÍ * [[Róman]]^NÍ * [[Rómeó]]^NÍ * [[Rósant]]^NÍ * [[Rósar]]^NÍ * [[Rósberg]]^NÍ * [[Rósbjörn]]^NÍ * [[Rósenberg]]^NÍ * [[Rósenkar]]^NÍ * [[Rósi]]^NÍ * [[Rósinant]]^NÍ * [[Rósinberg]]^NÍ * [[Rósinbert]]^NÍ * [[Rósinkar]]^NÍ * [[Rósinkrans]]^NÍ * [[Rósinkranz]]^NÍ * [[Rósleifur]]^NÍ * [[Rósmann]]^NÍ * [[Rósmar]]^NÍ * [[Rósmundur]]^NÍ * [[Rudolf]]^NÍ * [[Runeberg]]^NÍ * [[Runi]]^NÍ * [[Runólfur]]^NÍ * [[Rustikus]]^NÍ * [[Rúbar]]^NÍ * [[Rúben]]^NÍ * [[Rúdólf]]^NÍ * [[Rúnar]]^NÍ * [[Rúni]] * [[Rúrik (mannsnafn)|Rúrik]]^NÍ * [[Rútur]]^NÍ * [[Röðull (mannsnafn)|Röðull]]^NÍ * [[Röggi]] * [[Rögnvald]]^NÍ * [[Rögnvaldur]]^NÍ * [[Rögnvar]]^NÍ * [[Rökkvi]]^NÍ * [[Röskvi]] {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=12em}} * [[Safír (mannsnafn)|Safír]]^NÍ * [[Sakarias]]^NÍ * [[Sakarías]]^NÍ * [[Sakkeus]]^NÍ * [[Salberg]]^NÍ * [[Salgeir]]^NÍ * [[Sali]]^NÍ * [[Salma]]^NÍ * [[Salmann]]^NÍ * [[Salmar]]^NÍ * [[Salómon]]^NÍ * [[Salvador (mannsnafn)|Salvador]] * [[Salvadór]] * [[Salvar]]^NÍ * [[Samir]] * [[Sammi]] * [[Sammy]] * [[Samson (mannsnafn)|Samson]]^NÍ * [[Samúel]]^NÍ * [[Sandel]]^NÍ * [[Sandri]]^NÍ * [[Sandur (nafn)|Sandur]]^NÍ * [[Santos (mannsnafn)|Santos]] * [[Sasha]] * [[Sasi]] * [[Saxi]]^NÍ * [[Scott]] * [[Sean]]^NÍ * [[Sebastian]]^NÍ * [[Sebastían]]^NÍ * [[Sefrín]]^NÍ * [[Seifur (mannsnafn)|Seifur]]^NÍ * [[Seimur]]^NÍ * [[Semingur]]^NÍ * [[September]]^NÍ * [[Septimius]]^NÍ * [[Septimus]]^NÍ * [[Sesar (mannsnafn)|Sesar]]^NÍ * [[Sesil]]^NÍ * [[Sesselíus]]^NÍ * [[Severin]]^NÍ * [[Sigarr]] * [[Sigberg]]^NÍ * [[Sigbergur]]^NÍ * [[Sigbert]]^NÍ * [[Sigbjartur]]^NÍ * [[Sigbjörn]]^NÍ * [[Sigdór]]^NÍ * [[Sigfastur]]^NÍ * [[Sigfinnur]]^NÍ * [[Sigfred]]^NÍ * [[Sigfreð]]^NÍ * [[Sigfreður]]^NÍ * [[Sigfríð]]^NÍ * [[Sigfús]]^NÍ * [[Siggeir]]^NÍ * [[Siggi]]^NÍ * [[Sighjörtur]]^NÍ * [[Sighvatur]]^NÍ * [[Sigjón]]^NÍ * [[Siglaugur]]^NÍ * [[Sigmann]]^NÍ * [[Sigmar]]^NÍ * [[Sigmund]]^NÍ * [[Sigmundur]]^NÍ * [[Signar]]^NÍ * [[Sigri]]^NÍ * [[Sigríkur]]^NÍ * [[Sigsteinn]]^NÍ * [[Sigtryggur]]^NÍ * [[Sigtýr]]^NÍ * [[Sigur]]^NÍ * [[Sigurbaldur]]^NÍ * [[Sigurberg]]^NÍ * [[Sigurbergur]]^NÍ * [[Sigurbert]]^NÍ * [[Sigurbjarni]]^NÍ * [[Sigurbjartur]]^NÍ * [[Sigurbjörn]]^NÍ * [[Sigurbogi]] * [[Sigurbrandur]]^NÍ * [[Sigurd]]^NÍ * [[Sigurdagur]]^NÍ * [[Sigurdór]]^NÍ * [[Sigurdreyr]]^NÍ * [[Sigurdör]]^NÍ * [[Sigurð]]^NÍ * [[Sigurður]]^NÍ * [[Sigurfinnur]]^NÍ * [[Sigurfús]]^NÍ * [[Sigurgarðar]]^NÍ * [[Sigurgarður]]^NÍ * [[Sigurgeir]]^NÍ * [[Sigurgestur]]^NÍ * [[Sigurgissur]]^NÍ * [[Sigurgísli]]^NÍ * [[Sigurgrímur]]^NÍ * [[Sigurgunnar]]^NÍ * [[Sigurhannes]]^NÍ * [[Sigurhans]]^NÍ * [[Sigurhelgi]]^NÍ * [[Sigurhjörtur]]^NÍ * [[Sigurhörður]]^NÍ * [[Siguringi]]^NÍ * [[Sigurjens]]^NÍ * [[Sigurjón]]^NÍ * [[Sigurkarl]]^NÍ * [[Sigurkrans]]^NÍ * [[Sigurlaugur]]^NÍ * [[Sigurlás]]^NÍ * [[Sigurleifur]]^NÍ * [[Sigurliði]]^NÍ * [[Sigurlinni]]^NÍ * [[Sigurlíni]]^NÍ * [[Sigurlínus]]^NÍ * [[Sigurljótur]]^NÍ * [[Sigurlogi]] * [[Sigurmagnús]]^NÍ * [[Sigurmann]]^NÍ * [[Sigurmar]]^NÍ * [[Sigurmáni]] * [[Sigurmon]]^NÍ * [[Sigurmundi]]^NÍ * [[Sigurmundur]]^NÍ * [[Sigurnýas]]^NÍ * [[Sigurnýás]] * [[Sigurnýjas]]^NÍ * [[Siguroddur]]^NÍ * [[Siguróli]]^NÍ * [[Sigurpáll]]^NÍ * [[Sigurrann]]^NÍ * [[Sigurríkur]]^NÍ * [[Sigurrín]]^NÍ * [[Sigurrúnn]]^NÍ * [[Sigursteindór]]^NÍ * [[Sigursteinn]]^NÍ * [[Sigursturla]]^NÍ * [[Sigursveinn]]^NÍ * [[Sigursæll]]^NÍ * [[Sigurtryggvi]]^NÍ * [[Sigurvald]]^NÍ * [[Sigurvaldi]]^NÍ * [[Sigurvaldur]]^NÍ * [[Sigurvarður]]^NÍ * [[Sigurvin]]^NÍ * [[Sigurþór]]^NÍ * [[Sigurörn (mannsnafn)|Sigurörn]] * [[Sigvaldi]]^NÍ * [[Sigvard]] * [[Sigvarð]]^NÍ * [[Sigvarður]]^NÍ * [[Sigvin]]^NÍ * [[Sigþór]]^NÍ * [[Silli]] * [[Sindri]]^NÍ * [[Símon]]^NÍ * [[Sírnir]] * [[Sírus]]^NÍ * [[Sívar]] * [[Sjafnar]]^NÍ * [[Sjöundi]]^NÍ * [[Skafti]]^NÍ * [[Skapti]]^NÍ * [[Skarphéðinn]]^NÍ * [[Skefill]]^NÍ * [[Skeggi]]^NÍ * [[Skellir]] * [[Skíði (mannsnafn)|Skíði]]^NÍ * [[Skírnir (mannsnafn)|Skírnir]]^NÍ * [[Skjöldur]]^NÍ * [[Skorri]]^NÍ * [[Skrýmir]] * [[Skröggur]] * [[Skuggi]]^NÍ * [[Skúli]]^NÍ * [[Skúmur (mannsnafn)|Skúmur]] * [[Skúta (nafn)|Skúta]]^NÍ * [[Skær]]^NÍ * [[Skæringur]]^NÍ * [[Smári (mannsnafn)|Smári]]^NÍ * [[Smiður]]^NÍ * [[Smyrill (mannsnafn)|Smyrill]]^NÍ * [[Snjókaldur]] * [[Snjóki]] * [[Snjólaugur]]^NÍ * [[Snjólfur]]^NÍ * [[Snorri]]^NÍ * [[Snæbjartur]]^NÍ * [[Snæbjörn]]^NÍ * [[Snæhólm]]^NÍ * [[Snælaugur]]^NÍ * [[Snælundur]]^NÍ * [[Snær (nafn)|Snær]]^NÍ * [[Snæringur]]^NÍ * [[Snævar]]^NÍ * [[Snævarr]]^NÍ * [[Snæþór]]^NÍ * [[Soffanías]]^NÍ * [[Soffías]]^NÍ * [[Soffónías]]^NÍ * [[Sonny]] * [[Sophanías]]^NÍ * [[Sophus]]^NÍ * [[Soren]] * [[Sotti]] * [[Sófanías]]^NÍ * [[Sófonías]]^NÍ * [[Sófónías]]^NÍ * [[Sófus]]^NÍ * [[Sófús]]^NÍ * [[Sókrates (mannsnafn)|Sókrates]]^NÍ * [[Sólar]] * [[Sólarr]] * [[Sólberg]]^NÍ * [[Sólbergur]]^NÍ * [[Sólbjartur]]^NÍ * [[Sólbjörn (mannsnafn)|Sólbjörn]]^NÍ * [[Sólhrafn]] * [[Sólimann]]^NÍ * [[Sólmar]]^NÍ * [[Sólmáni]] * [[Sólmundur]]^NÍ * [[Sólmyrkvi (mannsnafn)|Sólmyrkvi]] * [[Sólon (nafn)|Sólon]]^NÍ * [[Sólólfur]]^NÍ * [[Sólsteinn]] * [[Sólúlfur]] * [[Sólveigur]]^NÍ * [[Sólver]]^NÍ * [[Sólvin]]^NÍ * [[Spakur]]^NÍ * [[Spartakus (mannsnafn)|Spartakus]]^NÍ * [[Sporði]]^NÍ * [[Spói (mannsnafn)|Spói]] * [[Sprettur]] * [[Stanley (nafn)|Stanley]]^NÍ * [[Stapi (mannsnafn)|Stapi]] * [[Stari (mannsnafn)|Stari]]^NÍ * [[Starkaður]]^NÍ * [[Starri (mannsnafn)|Starri]]^NÍ * [[Steðji (mannsnafn)|Steðji]] * [[Stefan]]^NÍ * [[Stefán]]^NÍ * [[Stefnir (mannsnafn)|Stefnir]]^NÍ * [[Steinar]]^NÍ * [[Steinarr]]^NÍ * [[Steinberg]]^NÍ * [[Steinbergur]]^NÍ * [[Steinbjörn]]^NÍ * [[Steinbogi]] * [[Steindór]]^NÍ * [[Steinfinnur]]^NÍ * [[Steingrímur]]^NÍ * [[Steini]]^NÍ * [[Steinkell]]^NÍ * [[Steinleifur]]^NÍ * [[Steinmann]]^NÍ * [[Steinmar]]^NÍ * [[Steinmóður]]^NÍ * [[Steinn (mannsnafn)|Steinn]]^NÍ * [[Steinólfur]]^NÍ * [[Steinröður]]^NÍ * [[Steinvarður]]^NÍ * [[Steinþór]]^NÍ * [[Stirnir]]^NÍ * [[Stígur]]^NÍ * [[Stormar]] * [[Stormur (mannsnafn)|Stormur]]^NÍ * [[Stórólfur]]^NÍ * [[Straumur (mannsnafn)|Straumur]] * [[Sturla]]^NÍ * [[Sturlaugur]]^NÍ * [[Sturri]] * [[Styr]]^NÍ * [[Styrbjörn]]^NÍ * [[Styrkár]]^NÍ * [[Styrkur]] * [[Styrmir]]^NÍ * [[Styrr]]^NÍ * [[Sumarliði]]^NÍ * [[Sumarsveinn]]^NÍ * [[Sumarvin]]^NÍ * [[Súddi]] * [[Svafar]]^NÍ * [[Svafmundur]]^NÍ * [[Svali (mannanafn)|Svali]]^NÍ * [[Svalur]] * [[Svan]]^NÍ * [[Svanberg]]^NÍ * [[Svanbergur]]^NÍ * [[Svanbjörn]]^NÍ * [[Svanfreð]]^NÍ * [[Svangeir]]^NÍ * [[Svanhólm]]^NÍ * [[Svani]]^NÍ * [[Svanlaugur]]^NÍ * [[Svanmundur]]^NÍ * [[Svanur (nafn)|Svanur]]^NÍ * [[Svanþór]]^NÍ * [[Svarthöfði (mannsnafn)|Svarthöfði]]^NÍ * [[Svartur]]^NÍ * [[Svavar]]^NÍ * [[Svavmundur]]^NÍ * [[Sváfnir]]^NÍ * [[Sveinar]]^NÍ * [[Sveinberg]]^NÍ * [[Sveinbjartur]]^NÍ * [[Sveinbjörn]]^NÍ * [[Sveinjón]]^NÍ * [[Sveinlaugur]]^NÍ * [[Sveinmar]]^NÍ * [[Sveinn (nafn)|Sveinn]]^NÍ * [[Sveinungi]]^NÍ * [[Sveinungur]]^NÍ * [[Sveinþór]]^NÍ * [[Sven]]^NÍ * [[Svend]]^NÍ * [[Sverre]] * [[Sverrir]]^NÍ * [[Svipdagur]]^NÍ * [[Svipmundur]]^NÍ * [[Svölnir]]^NÍ * [[Svörfuður]]^NÍ * [[Sylveríus]]^NÍ * [[Sýrus]]^NÍ * [[Sæberg]]^NÍ * [[Sæbergur]]^NÍ * [[Sæbjartur]] * [[Sæbjörn]]^NÍ * [[Sæfinnur]]^NÍ * [[Sæfús]]^NÍ * [[Sæi]] * [[Sælaugur]]^NÍ * [[Sæmann]]^NÍ * [[Sæmar]] * [[Sæmi]] * [[Sæmundur]]^NÍ * [[Sær]]^NÍ * [[Sævald]]^NÍ * [[Sævaldur]]^NÍ * [[Sævar]]^NÍ * [[Sævarður]]^NÍ * [[Sævarr]]^NÍ * [[Sævin]] * [[Sæþór]]^NÍ * [[Sölmundur]]^NÍ * [[Sölvar]]^NÍ * [[Sölver]]^NÍ * [[Sölvi]]^NÍ * [[Sören]]^NÍ * [[Sörli]]^NÍ {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=12em}} * [[Tage]]^NÍ * [[Tandri]]^NÍ * [[Tangi]] * [[Tanni]]^NÍ * [[Tarfur (mannsnafn)|Tarfur]] * [[Tarón]] * [[Teitur]]^NÍ * [[Teodor]] * [[Teó]] * [[Theadór]] * [[Theo]] * [[Theobald]]^NÍ * [[Theodor]]^NÍ * [[Theodór]]^NÍ * [[Theofilus]]^NÍ * [[Theó]] * [[Theódór]]^NÍ * [[Theódórus]]^NÍ * [[Thiago]] * [[Thomas]]^NÍ * [[Thor]]^NÍ * [[Thorberg]]^NÍ * [[Thorgeir]]^NÍ * [[Thorkil]]^NÍ * [[Thorleif]]^NÍ * [[Thorstein]]^NÍ * [[Thorsteinn]] * [[Thorvald]]^NÍ * [[Thór]]^NÍ * [[Tili]]^NÍ * [[Tindar]]^NÍ * [[Tindri]]^NÍ * [[Tindur]]^NÍ * [[Tinni (mannsnafn)|Tinni]]^NÍ * [[Tistram]]^NÍ * [[Tíberíus (mannsnafn)|Tíberíus]] * [[Tíbor]] * [[Tími (mannsnafn)|Tími]]^NÍ * [[Tímon]]^NÍ * [[Tímoteus]]^NÍ * [[Tímóteus]]^NÍ * [[Tístran]]^NÍ * [[Tjaldur (mannsnafn)|Tjaldur]] * [[Tjörfi]]^NÍ * [[Tjörvi]]^NÍ * [[Tobbi]] * [[Tobías]]^NÍ * [[Toddi]] * [[Todor]] * [[Toggi]] * [[Tolli (mannsnafn)|Tolli]] * [[Tom]]^NÍ * [[Tonni]]^NÍ * [[Tor]]^NÍ * [[Torben]]^NÍ * [[Torfi]]^NÍ * [[Tóbías]]^NÍ * [[Tói]] * [[Tóki]]^NÍ * [[Tómas]]^NÍ * [[Tór]]^NÍ * [[Tóti]] * [[Trausti]]^NÍ * [[Tristan]]^NÍ * [[Trjámann]]^NÍ * [[Trostan]]^NÍ * [[Trúmann]]^NÍ * [[Tryggvi]]^NÍ * [[Tumas]]^NÍ * [[Tumi]]^NÍ * [[Tunis]]^NÍ * [[Túbal]]^NÍ * [[Tyrfingur (mannsnafn)|Tyrfingur]]^NÍ * [[Týli]]^NÍ * [[Týr (mannsnafn)|Týr]]^NÍ * [[Týri]] {{div col end}} == U == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ubbi]]^NÍ * [[Uggi (mannsnafn)|Uggi]]^NÍ * [[Ugluspegill (mannsnafn)|Ugluspegill]] * [[Ulf]]^NÍ * [[Ullr]] * [[Ullur (mannsnafn)|Ullur]] * [[Ulrich]]^NÍ * [[Ulrik]]^NÍ * [[Ungi]]^NÍ * [[Uni]]^NÍ * [[Unnar]]^NÍ * [[Unnbjörn]]^NÍ * [[Unndór]]^NÍ * [[Unnsteinn]]^NÍ * [[Unnþór]]^NÍ * [[Urðar]]^NÍ * [[Uwe]]^NÍ * [[Uxi]]^NÍ {{div col end}} == Ú == {{div col|colwidth=12em}} * [[Úddi]]^NÍ * [[Úlfar (mannsnafn)|Úlfar]]^NÍ * [[Úlfgeir]]^NÍ * [[Úlfgrímur]] * [[Úlfhéðinn]]^NÍ * [[Úlfkell]]^NÍ * [[Úlfljótur (mannsnafn)|Úlfljótur]]^NÍ * [[Úlftýr]] * [[Úlfur (mannsnafn)|Úlfur]]^NÍ * [[Úlrik]]^NÍ * [[Úranus (mannsnafn)|Úranus]]^NÍ {{div col end}} == V == {{div col|colwidth=12em}} * [[Vagn]]^NÍ * [[Vakur]] * [[Valberg]]^NÍ * [[Valbergur]]^NÍ * [[Valbjörn]]^NÍ * [[Valbrandur]]^NÍ * [[Valdemar]]^NÍ * [[Valdi]]^NÍ * [[Valdimar (nafn)|Valdimar]]^NÍ * [[Valdór]]^NÍ * [[Valent]] * [[Valentín]]^NÍ * [[Valentínus]]^NÍ * [[Valgarð]]^NÍ * [[Valgarður]]^NÍ * [[Valgeir]]^NÍ * [[Valgrímur]]^NÍ * [[Validínus]]^NÍ * [[Valíant]]^NÍ * [[Valjón]] * [[Vallaður]]^NÍ * [[Valmar]]^NÍ * [[Valmundur]]^NÍ * [[Valsteinn]]^NÍ * [[Valter]]^NÍ * [[Valtýr]]^NÍ * [[Valur (mannsnafn)|Valur]]^NÍ * [[Valves]]^NÍ * [[Valþór]]^NÍ * [[Vandill]]^NÍ * [[Varði]] * [[Varmar]]^NÍ * [[Varmi (mannsnafn)|Varmi]] * [[Varnó]]^NÍ * [[Vatnar]]^NÍ * [[Váli (mannsnafn)|Váli]]^NÍ * [[Vápni]]^NÍ * [[Veigar]]^NÍ * [[Veigur]]^NÍ * [[Ver (mannsnafn)|Ver]]^NÍ * [[Vermundur]]^NÍ * [[Verner]]^NÍ * [[Vernharð]]^NÍ * [[Vernharður]]^NÍ * [[Veróna (mannsnafn)|Veróna]] * [[Vestar]]^NÍ * [[Vestarr]]^NÍ * [[Vestmar]]^NÍ * [[Vetle]] * [[Vetur (mannsnafn)|Vetur]] * [[Veturliði]]^NÍ * [[Vébjörn]]^NÍ * [[Végeir]]^NÍ * [[Vékell]]^NÍ * [[Vélaugur]]^NÍ * [[Vémundur]]^NÍ * [[Vésteinn]]^NÍ * [[Victor]]^NÍ * [[Viðar]]^NÍ * [[Viðjar]] * [[Vigant]]^NÍ * [[Vigfús]]^NÍ * [[Viggó]]^NÍ * [[Vigkon]]^NÍ * [[Vignes]]^NÍ * [[Vignir]]^NÍ * [[Vigri]]^NÍ * [[Vigtýr]]^NÍ * [[Vigur (mannsnafn)|Vigur]]^NÍ * [[Vikar]]^NÍ * [[Viktor]]^NÍ * [[Vilberg]]^NÍ * [[Vilbergur]]^NÍ * [[Vilbert]]^NÍ * [[Vilbjörn]]^NÍ * [[Vilbogi]]^NÍ * [[Vilbrandur]]^NÍ * [[Vilfreð]] * [[Vilgeir]]^NÍ * [[Vilhelm]]^NÍ * [[Vilhjálmur]]^NÍ * [[Vili (mannsnafn)|Vili]] * [[Vilinberg]]^NÍ * [[Viljar]]^NÍ * [[Vilji]]^NÍ * [[Villads]]^NÍ * [[Villi]]^NÍ * [[Villiam]] * [[Villy]]^NÍ * [[Vilmar]]^NÍ * [[Vilmenhart]] * [[Vilmenhordt]]^NÍ * [[Vilmundur]]^NÍ * [[Vin]] * [[Vincent]]^NÍ * [[Vindar (mannsnafn)|Vindar]] * [[Vinfús]]^NÍ * [[Vinjar]]^NÍ * [[Virgar]]^NÍ * [[Virgil]] * [[Virgill (mannsnafn)|Virgill]]^NÍ * [[Vitalis]]^NÍ * [[Víðar (mannsnafn)|Víðar]]^NÍ * [[Víðir (mannsnafn)|Víðir]]^NÍ * [[Vífill (mannsnafn)|Vífill]]^NÍ * [[Vígberg]] * [[Víghvatur]]^NÍ * [[Víglundur]]^NÍ * [[Vígmar]]^NÍ * [[Vígmundur]]^NÍ * [[Vígsteinn]]^NÍ * [[Vígþór]]^NÍ * [[Víkingur (mannsnafn)|Víkingur]]^NÍ * [[Vítus]]^NÍ * [[Vívat]]^NÍ * [[Vogur (mannsnafn)|Vogur]] * [[Vopni]]^NÍ * [[Vorm]]^NÍ * [[Vormar]]^NÍ * [[Vormur]]^NÍ * [[Vorsveinn]]^NÍ * [[Vöggur]]^NÍ * [[Völundur]]^NÍ * [[Vörður]]^NÍ * [[Vöttur]] {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=12em}} * [[Walter]]^NÍ * [[Werner]]^NÍ * [[Wilhelm]]^NÍ * [[Willard]]^NÍ * [[William]]^NÍ * [[Willum]]^NÍ * [[Willy]]^NÍ {{div col end}} == X == {{div col|colwidth=12em}} * [[Xander]] * [[Xavier]] * [[Xavíer]] {{div col end}} == Y == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ylfingur]] * [[Ylur]]^NÍ * [[Ymir]]^NÍ * [[Ymur]] * [[Yngvar]]^NÍ * [[Yngvi]]^NÍ * [[Yngvinn]]^NÍ * [[Yrkill]]^NÍ * [[Yrkir]] {{div col end}} == Ý == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ýmir (nafn)|Ýmir]]^NÍ * [[Ýrar]]^NÍ {{div col end}} == Z == {{div col|colwidth=12em}} * [[Zachary]] * [[Zakaría]]^NÍ * [[Zakarías]]^NÍ * [[Zar (mannsnafn)|Zar]] * [[Zion]] * [[Zophanías]]^NÍ * [[Zophonías]]^NÍ * [[Zófónías]]^NÍ * [[Zóphanías]]^NÍ * [[Zóphonías]]^NÍ {{div col end}} == Þ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Þangbrandur (mannsnafn)|Þangbrandur]]^NÍ * [[Þengill]]^NÍ * [[Þeofilus]]^NÍ * [[Þeódór]] * [[Þeófílas]]^NÍ * [[Þeófílus]]^NÍ * [[Þeyr (mannsnafn)|Þeyr]]^NÍ * [[Þiðrandi]]^NÍ * [[Þiðrik]]^NÍ * [[Þinur (mannsnafn)|Þinur]] * [[Þjálfi]]^NÍ * [[Þjóðann]]^NÍ * [[Þjóðar]] * [[Þjóðbjörn]]^NÍ * [[Þjóðgeir]]^NÍ * [[Þjóðleifur]]^NÍ * [[Þjóðmar]]^NÍ * [[Þjóðólfur (nafn)|Þjóðólfur]]^NÍ * [[Þjóðrekur]]^NÍ * [[Þjóðvarður]]^NÍ * [[Þjóstar]]^NÍ * [[Þjóstólfur]]^NÍ * [[Þorberg]]^NÍ * [[Þorbergur]]^NÍ * [[Þorbjörn]]^NÍ * [[Þorbrandur]]^NÍ * [[Þorfinnur]]^NÍ * [[Þorgarður]]^NÍ * [[Þorgautur]]^NÍ * [[Þorgeir]]^NÍ * [[Þorgestur]]^NÍ * [[Þorgils]]^NÍ * [[Þorgísl]]^NÍ * [[Þorgnýr]]^NÍ * [[Þorgrímur]]^NÍ * [[Þorkell]]^NÍ * [[Þorketill]]^NÍ * [[Þorlaugur]]^NÍ * [[Þorlákur]]^NÍ * [[Þorleifur]]^NÍ * [[Þorleikur]]^NÍ * [[Þormar]]^NÍ * [[Þormóður (mannsnafn)|Þormóður]]^NÍ * [[Þormundur]]^NÍ * [[Þorri (mannsnafn)|Þorri]]^NÍ * [[Þorsteinn]]^NÍ * [[Þorvaldur]]^NÍ * [[Þorvar]]^NÍ * [[Þorvarður]]^NÍ * [[Þór (mannsnafn)|Þór]]^NÍ * [[Þórar]] * [[Þórarinn]]^NÍ * [[Þórálfur]]^NÍ * [[Þórberg]] * [[Þórbergur]]^NÍ * [[Þórbjarni]] * [[Þórbjörn]]^NÍ * [[Þórdór]]^NÍ * [[Þórðbjörn]]^NÍ * [[Þórður]]^NÍ * [[Þórel]]^NÍ * [[Þórgnýr]]^NÍ * [[Þórgrímur]]^NÍ * [[Þórhaddur]]^NÍ * [[Þórhalli]]^NÍ * [[Þórhallur]]^NÍ * [[Þórhannes]]^NÍ * [[Þórhelgi]]^NÍ * [[Þóri]] * [[Þórinn]] * [[Þórir]]^NÍ * [[Þórjón]]^NÍ * [[Þórkell]]^NÍ * [[Þórketill]]^NÍ * [[Þórlaugur]]^NÍ * [[Þórleifur]]^NÍ * [[Þórlindur]]^NÍ * [[Þórlín]]^NÍ * [[Þórmann]]^NÍ * [[Þórmar]]^NÍ * [[Þórmundur]]^NÍ * [[Þóroddur]]^NÍ * [[Þórormur]]^NÍ * [[Þórólfur]]^NÍ * [[Þórr]]^NÍ * [[Þórsteinn]]^NÍ * [[Þórylfur]]^NÍ * [[Þórörn]]^NÍ * [[Þrastar]]^NÍ * [[Þráinn]]^NÍ * [[Þrándur]]^NÍ * [[Þróttur (mannsnafn)|Þróttur]]^NÍ * [[Þrúðmar]]^NÍ * [[Þrúður]]^NÍ * [[Þrútur]] * [[Þrymir]] * [[Þrymur]]^NÍ * [[Þröstur (mannsnafn)|Þröstur]]^NÍ * [[Þyrill]] * [[Þyrnir (mannsnafn)|Þyrnir]]^NÍ {{div col end}} == Æ == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ægedíus]]^NÍ * [[Ægir (mannsnafn)|Ægir]]^NÍ * [[Æsir (nafn)|Æsir]]^NÍ * [[Ævar]]^NÍ * [[Ævarr]]^NÍ {{div col end}} == Ö == {{div col|colwidth=12em}} * [[Ögmundur]]^NÍ * [[Ögri]]^NÍ * [[Ölnir]]^NÍ * [[Ölver]]^NÍ * [[Ölvir]]^NÍ * [[Öndólfur]]^NÍ * [[Önundur]]^NÍ * [[Örlaugur]]^NÍ * [[Örlygur]]^NÍ * [[Örn (mannsnafn)|Örn]]^NÍ * [[Örnólfur]]^NÍ * [[Örvar]]^NÍ * [[Örvarr]]^NÍ * [[Össur]]^NÍ * [[Öxar]]^NÍ * [[Özur]] {{div col end}} == Athugasemdir == * ^NÍ merkir nafn sem finnst í ''Nöfnum Íslendinga'' (nýrri útgáfu) eftir Guðrúnu Kvaran. == Tengt efni == * [[Íslenskt mannsnafn]] * [[Listi yfir íslensk mannanöfn]] == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn?Stafrof=&Nafn=&Millinofn=on&Samthykkt=yes|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} * [https://island.is/leit-i-mannanafnaskra "Leit í mannanafnaskrá"] Sótt 2. janúar 2025. * Guðrún Kvaran, ''Nöfn Íslendinga'' (ný útgáfa), Forlagið, 2011, ISBN 978-9979-53-546-1 [[Flokkur:Íslensk karlmannsnöfn| ]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi|eiginnöfn karlmanna]] [[Flokkur:Listar um samfélag og menningu|íslensk eiginnöfn karlmanna]] b04q17ax2x4r5tsfzwvshccf22bxe78 0 21172 1961062 1917521 2026-04-24T14:22:34Z TKSnaevarr 53243 1961062 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Silvio Berlusconi | mynd = Silvio Berlusconi 2018.jpg | myndatexti1 = Berlusconi árið 2018. | titill= [[Forsætisráðherra Ítalíu]] | stjórnartíð_start3 = 10. maí 1994 | stjórnartíð_end3 = 17. janúar 1995 | forseti3 = [[Oscar Luigi Scalfaro]] | forveri3 = [[Carlo Azeglio Ciampi]] | eftirmaður3 = [[Lamberto Dini]] | stjórnartíð_start2 =11. júní 2001 | stjórnartíð_end2 = 17. maí 2006 | forseti2 = [[Carlo Azeglio Ciampi]] | forveri2 = [[Giuliano Amato]] | eftirmaður2 = [[Romano Prodi]] | stjórnartíð_start = 8. maí 2008 | stjórnartíð_end = 16. nóvember 2011 | forseti = [[Giorgio Napolitano]] | forveri = [[Romano Prodi]] | eftirmaður = [[Mario Monti]] | fæddur = {{Fæðingardagur|1936|9|29}} | fæðingarstaður = [[Mílanó]], [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]] |dánardagur={{Dánardagur og aldur|2023|6|12|1936|9|29}} | dánarstaður = [[Mílanó]], [[Ítalía|Ítalíu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | maki = {{gifting|Carla Dall'Oglio|1965|1985|orsök=skildu}}<ref name=donne/><br>{{gifting|Veronica Lario|1990|2010|orsök=skildu}}<ref name=donne>{{Cite news|url=https://www.corriere.it/politica/23_giugno_12/berlusconi-mogli-donne-afa8c63a-d3ac-11ed-ba6c-77fbc62fc42e.shtml|title=Mamma Rosa, mogli, fidanzate (e il ruolo chiave della figlia Marina): le donne della vita di Berlusconi|last=Candida Morvillo|date=12 June 2023|access-date=13 June 2023|language=it|website=Corriere della Sera|archive-date=13 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230613060328/https://www.corriere.it/politica/23_giugno_12/berlusconi-mogli-donne-afa8c63a-d3ac-11ed-ba6c-77fbc62fc42e.shtml|url-status=live}}</ref> | stjórnmálaflokkur = [[Forza Italia]] | börn = 5 | háskóli = [[Háskólinn í Mílanó]] | starf = Viðskiptamaður, stjórnmálamaður |undirskrift =Silvio Berlusconi Signature.svg }} '''Silvio Berlusconi''' (29. september 1936 – 12. júní 2023) var [[Ítalía|ítalskur]] stjórnmálamaður og athafnamaður, fyrrverandi [[forsætisráðherra Ítalíu]] og formaður [[stjórnmálaflokkur|stjórnmálaflokksins]] ''[[Forza Italia]]'' („Áfram Ítalía“) sem hann stofnaði þegar hann hóf stjórnmálaþátttöku fyrir [[þingkosningar]] á [[Ítalía|Ítalíu]] í [[mars (mánuður)|mars]] [[1994]]. Hann var fjórum sinnum forsætisráðherra Ítalíu. == Ferill == [[Kosningabandalag]] Berlusconis, ''[[Polo della Libertà]]'', sigraði í kosningunum 1994 en hann var þó forsætisráðherra í aðeins sjö mánuði árið 1994 þar sem stjórn hans sagði af sér vegna yfirvofandi vantrausttillögu. Árið [[2001]] vann [[kosningabandalag]] það sem hann fór fyrir (''[[Casa della Libertà]]'') kosningarnar og hann varð aftur forsætisráðherra. Sú stjórn varð sú langlífasta í sögu ítalska lýðveldisins. [[20. apríl]] [[2005]] sagði stjórnin af sér vegna taps í [[sveitarstjórnarkosningar|sveitarstjórnarkosningum]] og vandamála í stjórnarsamstarfinu, en [[24. apríl]] myndaði Berlusconi nýja stjórn með litlum breytingum. Í þingkosningum í [[apríl]] [[2006]] töpuðu hægriflokkarnir undir stjórn Berlusconis með aðeins 25.000 atkvæða mun fyrir [[Einingarbandalagið|Einingarbandalagi]] vinstri og miðflokka. Berlusconi sagði af sér embætti forsætisráðherra Ítalíu [[12. nóvember]] [[2011]] eftir að honum var kennt um bágt gengi ítalska efnahagsins. Berlusconi var leiðtogi mið-hægriflokksins Forza Italia frá 1994 til 2009 og síðar Il Popolo della Libertà (Fólk frelsisins) frá 2009 to 2013. Hann leiddi svo á nýjan leik Forza Italia frá 2013 til 2023. Áður en hann hóf stjórnmálaþátttöku var Berlusconi þekktur athafnamaður á sviði [[byggingariðnaður|byggingariðnaðar]] og [[fjölmiðlar|fjölmiðla]]. Hann var talinn ríkasti maður Ítalíu og 190. ríkasti maður heims, að mati [[tímarit]]sins ''[[Forbes]]''.<ref>[https://www.forbes.com/billionaires/list/#version:static_search:Berlusconi The World's Billionaires]</ref> og 3. ríkasti maður Ítalíu þegar hann lést árið 2023. Hann átti knattspyrnufélagið [[AC Milan]] frá 1986 til 2017. Berlusconi stóð oft staðið frammi fyrir ásökunum um [[spilling]]u og hagsmunaárekstur sem eigandi langstærstu einkareknu fjölmiðlasamsteypu Ítalíu. Hann var dæmdur fyrir skattsvindl árið 2013 og sama ár fyrir að greiða vændiskonu undir lögaldri. Hann sat þó ekki inni fyrir bæði brot, en greiddi sekt og vann samfélagsvinnu. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill=[[Forsætisráðherra Ítalíu]] | frá=1994| til=1995| fyrir=[[Carlo Azeglio Ciampi]]| eftir=[[Lamberto Dini]] | |Látinn=12 júní 2023 (86 ára) Milan}} {{Erfðatafla | titill=[[Forsætisráðherra Ítalíu]] | frá=2001| til=2006| fyrir=[[Giuliano Amato]]| eftir=[[Romano Prodi]]| }} {{Erfðatafla | titill=[[Forsætisráðherra Ítalíu]] | frá=2008| til=2011| fyrir=[[Romano Prodi]]| eftir=[[Mario Monti]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Ítalíu}} {{DEFAULTSORT:Berlusconi, Silvio}} [[Flokkur:Evrópuþingmenn]] [[Flokkur:Forsetar evrópska ráðsins]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Ítalíu|Berlusconi, Silvio]] [[Flokkur:Ítalskir athafnamenn|Berlusconi, Silvio]] [[Flokkur:Fólk nefnt í Panamaskjölunum]] {{fd|1936|2023|Berlusconi, Silvio}} 2ldgd0jc9qtxlzgeh0oucm9sdvc4ju4 0 22133 1961135 1950958 2026-04-25T00:53:40Z TKSnaevarr 53243 1961135 wikitext text/x-wiki {{Íslensk mannanöfn eftir notkun}} Eftirfarandi listi yfir '''íslensk mannanöfn eftir notkun''' er unninn upp úr íslensku [[þjóðskrá]]nni í desember 2005. Sökum stærðar listans er hann síðuskiptur, þau nöfn sem [[Íslensk mannanöfn eftir notkun/Einn nafnhafi|einn]] eða [[Íslensk mannanöfn eftir notkun/Tveir nafnhafar|tveir]] bera eru á aukasíðum. Alls eru 11.826 mismunandi fyrsta nafn skráð í þjóðskrá Íslands, íslenskir og erlendir ríkisborgarar, í þessari tölu eru þó þrjú nöfn sem ekki eru mannanöfn, ''drengur'' og ''stúlka'' tákna ónefnd börn og ''Gervimaður'' er notað af söluaðilum vegna erlendra gesta sem hafa ekki kennitölu. 3.772 nöfn hafa þrjá eða fleiri núlifandi nafnhafa á árinu 2005, 1.419 nöfn hafa tvo nafnhafa og 6.635 nöfn hafa aðeins einn (stærstur hluti þeirra af erlendum uppruna). == Fyrsta nafn == ===Nöfn sem hafa fleiri en þúsund nafnhafa=== # [[Jón (mannsnafn)|Jón]] (6072) # [[Guðrún]] (5673) # [[Anna]] (4998) # [[Sigurður]] (4842) # [[Guðmundur]] (4586) # [[Sigríður]] (4193) # [[Kristín]] (4126) # [[Gunnar]] (3599) # [[Margrét]] (3380) # [[Helga]] (3177) # [[Ólafur]] (3166) # [[Sigrún]] (2933) # [[Einar]] (2807) # [[Magnús]] (2697) # [[Ingibjörg]] (2630) # [[Kristján]] (2537) # [[María (nafn)|María]] (2433) # [[Stefán]] (2433) # [[Jóhanna]] (2305) # [[Jóhann]] (2199) # [[Björn (mannsnafn)|Björn]] (1986) # [[Elín]] (1856) # [[Árni]] (1810) # [[Bjarni]] (1701) # [[Helgi]] (1666) # [[Halldór]] (1653) # [[Pétur]] (1553) # [[Arnar]] (1528) # [[Katrín]] (1511) # [[Kristinn]] (1484) # [[Guðbjörg]] (1476) # [[Ásta]] (1467) # [[Hildur]] (1432) # [[Erla]] (1427) # [[Gísli]] (1423) # [[Ragnar]] (1423) # [[Ragnheiður]] (1418) # [[Daníel (mannsnafn)|Daníel]] (1414) # [[Þorsteinn]] (1368) # [[Guðný]] (1355) # [[Lilja (mannsnafn)|Lilja]] (1321) # [[Guðjón]] (1297) # [[Páll]] (1296) # [[Ólöf]] (1292) # [[Eva (mannsnafn)|Eva]] (1275) # [[Hulda (mannsnafn)|Hulda]] (1265) # [[Davíð]] (1260) # [[Sólveig]] (1219) # [[Sveinn (nafn)|Sveinn]] (1201) # [[Steinunn]] (1200) # [[Elísabet]] (1193) # [[Inga]] (1176) # [[Auður]] (1147) # [[Unnur]] (1142) # [[Birgir]] (1131) # [[Þórunn]] (1126) # [[Óskar]] (1121) # [[Þóra]] (1116) # [[Kolbrún]] (1090) # [[Berglind]] (1087) # [[Bryndís]] (1087) # [[Karl (mannsnafn)|Karl]] (1061) # [[Ásdís]] (1057) # [[Jóhannes]] (1044) # [[Jóna]] (1034) # [[Íris]] (1018) ===Nöfn sem hafa færri en þúsund nafnhafa=== # [[Haukur (mannsnafn)|Haukur]] (997) # [[Sara]] (1088) # ''drengur (990)'' # [[Halldóra]] (983) # [[Andri]] (980) # [[Hrafnhildur]] (968) # [[Ásgeir]] (965) # [[Haraldur (nafn)|Haraldur]] (964) # [[Róbert]] (962) # [[Birna (nafn)|Birna]] (955) # [[Linda]] (948) # [[Ágúst (mannsnafn)|Ágúst]] (946) # ''stúlka (926)'' # [[Erna]] (918) # [[Kjartan]] (917) # [[Tómas]] (896) # [[Þórdís]] (884) # [[Sigurjón]] (875) # [[Jónas]] (873) # [[Jónína]] (872) # [[Þórður]] (864) # [[Friðrik]] (854) # [[Hörður]] (852) # [[Edda (mannsnafn)|Edda]] (840) # [[Valgerður]] (840) # [[Guðlaug]] (833) # [[Aron]] (831) # [[Bjarki]] (829) # [[Hanna]] (824) # [[Atli (mannsnafn)|Atli]] (820) # [[Sigurbjörg]] (819) # [[Rakel]] (818) # [[Hilmar]] (788) # [[Eiríkur]] (770) # [[Baldur (mannsnafn)|Baldur]] (766) # [[Rúnar]] (753) # [[Kristjana]] (750) # [[Sandra]] (748) # [[Karen]] (747) # [[Brynjar]] (745) # [[Benedikt]] (740) # [[Hafdís]] (738) # [[Lára]] (729) # [[Hjördís]] (714) # [[Harpa (mannsnafn)|Harpa]] (711) # [[Alexander (mannsnafn)|Alexander]] (707) # [[Björg]] (697) # [[Sverrir]] (688) # [[Egill]] (687) # [[Guðni]] (676) # [[Örn (mannsnafn)|Örn]] (676) # [[Hrefna]] (666) # [[Rósa]] (665) # [[Hólmfríður]] (659) # [[Aðalheiður]] (657) # [[Björgvin]] (656) # [[Brynja (nafn)|Brynja]] (654) # [[Ragnhildur]] (652) # [[Stefanía]] (645) # [[Tinna (mannsnafn)|Tinna]] (644) # [[Andrea]] (640) # [[Ómar]] (635) # [[Áslaug]] (634) # [[Helena (mannsnafn)|Helena]] (631) # [[Ingvar]] (626) # [[Sævar]] (624) # [[Sindri]] (619) # [[Ingólfur]] (616) # [[Snorri]] (612) # [[Reynir (mannsnafn)|Reynir]] (607) # [[Arna]] (590) # [[Ágústa]] (588) # [[Kári]] (588) # [[Halla]] (587) # [[Garðar (mannsnafn)|Garðar]] (584) # [[Laufey]] (577) # [[Kristófer]] (573) # [[Viktor]] (573) # [[Sigurlaug]] (565) # [[Hlynur]] (564) # [[Þórir]] (564) # [[Elsa]] (560) # [[Ingunn]] (559) # [[Þórarinn]] (556) # [[Rannveig]] (555) # [[Jakob]] (552) # [[Þorbjörg]] (552) # [[Dagný]] (547) # [[Hafsteinn]] (546) # [[Svava]] (539) # [[Sóley (mannsnafn)|Sóley]] (534) # [[Ása]] (533) # [[Tryggvi]] (533) # [[Ívar]] (529) # [[Ingi]] (528) # [[Soffía]] (528) # [[Grétar]] (525) # [[Vilhjálmur]] (522) # [[Ari]] (515) # [[Hjalti]] (515) # [[Axel]] (512) # [[Guðríður]] (508) # [[Gunnlaugur]] (504) # [[Aðalsteinn]] (500) ===Nöfn sem hafa færri en fimmhundruð nafnhafa=== # [[Steinar]] (489) # [[Sunna]] (489) # [[Agnes (mannsnafn)|Agnes]] (488) # [[Valdimar]] (483) # [[Aníta]] (481) # [[Hermann]] (480) # [[Anton]] (479) # [[Þuríður]] (478) # [[Herdís]] (470) # [[Hjörtur (mannsnafn)|Hjörtur]] (470) # [[Þorvaldur]] (469) # [[Fanney]] (463) # [[Ragna]] (460) # [[Vigdís]] (458) # [[Hannes]] (457) # [[Eyþór]] (456) # [[Skúli]] (452) # [[Arnór]] (449) # [[Kristrún]] (444) # [[Vilborg]] (444) # [[Guðlaugur]] (443) # [[Elvar]] (442) # [[Matthías]] (439) # [[Gunnhildur]] (436) # [[Bragi (mannsnafn)|Bragi]] (433) # [[Lárus]] (433) # [[Viðar]] (429) # [[Fjóla]] (428) # [[Svanhildur]] (427) # [[Hákon]] (415) # [[Birkir]] (414) # [[Þór (mannsnafn)|Þór]] (413) # [[Júlíus]] (405) # [[Bára]] (404) # [[Alda (mannsnafn)|Alda]] (403) # [[Thelma]] (403) # [[Eyrún]] (402) # [[Hrönn]] (401) # [[Ísak]] (401) # [[Elías]] (400) # [[Marta]] (399) # [[Rebekka]] (396) # [[Sólrún]] (393) # [[Svavar]] (392) # [[Júlía]] (391) # [[Hallgrímur]] (389) # [[Þórhildur]] (389) # [[Arndís]] (385) # [[Emil]] (385) # [[Eyjólfur]] (385) # [[Sonja]] (379) # [[Kristbjörg]] (375) # [[Alexandra]] (374) # [[Gylfi]] (374) # [[Birta (mannsnafn)|Birta]] (364) # [[Óli]] (363) # [[Eggert]] (362) # [[Magnea]] (361) # [[Þórey]] (360) # [[Björk (mannsnafn)|Björk]] (359) # [[Dagbjört]] (358) # [[Sveinbjörn]] (356) # [[Eygló]] (355) # [[Sigurbjörn]] (354) # [[Dóra]] (352) # [[Brynhildur]] (351) # [[Hafþór]] (351) # [[Valdís]] (346) # [[Nanna]] (345) # [[Oddný]] (345) # [[Heiðrún]] (342) # [[Dagur (mannsnafn)|Dagur]] (340) # [[Ester]] (340) # [[Jenný]] (338) # [[Trausti]] (338) # [[Geir]] (337) # [[Andrés]] (336) # [[Valur (mannsnafn)|Valur]] (336) # [[Gréta]] (335) # [[Heiða]] (335) # [[Guðfinna]] (333) # [[Heimir]] (331) # [[Aldís]] (330) # [[Heiðar]] (330) # [[Pálmi]] (329) # [[Baldvin]] (328) # [[Birgitta]] (328) # [[Oddur]] (328) # [[Þröstur]] (328) # [[Elísa]] (326) # [[Selma]] (326) # [[Eydís]] (324) # [[Gyða]] (322) # [[Ólafía]] (321) # [[Fannar]] (319) # [[Fríða]] (319) # [[Sesselja]] (314) # [[Elva]] (313) # [[Freyja (mannsnafn)|Freyja]] (311) # [[Agnar]] (309) # [[Emilía]] (309) # [[Steingrímur]] (309) # [[Jens]] (308) # [[Nína]] (308) # [[Lovísa]] (307) # [[Finnur]] (306) # [[Þórhallur]] (306) # [[Guðmunda]] (304) # [[Gerður]] (301) # [[Bergþóra]] (298) # [[Daði]] (298) # [[Matthildur]] (290) # [[Sæmundur]] (290) # [[Hugrún]] (289) # [[Þorgerður]] (289) # [[Sigurgeir]] (288) # [[Leifur]] (284) # [[Aðalbjörg]] (282) # [[Sigfús]] (279) # [[Una]] (279) # [[Svala]] (278) # [[Hjálmar (mannsnafn)|Hjálmar]] (272) # [[Vignir]] (272) # [[Þorgeir]] (265) # [[Silja]] (263) # [[Alma]] (261) # [[Þorkell]] (261) # [[Viktoría]] (258) # [[Ásmundur]] (257) # [[Brynjólfur]] (257) # [[Stella]] (257) # [[Símon]] (255) # [[Bergur]] (254) # [[Kolbeinn]] (254) # [[Valgeir]] (254) # [[Hans]] (251) # [[Smári (mannsnafn)|Smári]] (251) # [[Klara]] (249) # [[Svandís]] (248) # [[Hreinn]] (246) # [[Pálína]] (246) # [[Elínborg]] (244) # [[Mikael (mannsnafn)|Mikael]] (244) # [[Olga]] (243) # [[Árný]] (241) # [[Ásgerður]] (241) # [[Óðinn (mannsnafn)|Óðinn]] (240) # [[Signý]] (240) # [[Ármann]] (239) # [[Gabríel (mannsnafn)|Gabríel]] (239) # [[Sylvía]] (239) # [[Gestur]] (237) # [[Ásthildur]] (236) # [[Ellen]] (236) # [[Hrafn (mannsnafn)|Hrafn]] (236) # [[Albert]] (235) # [[Ægir]] (235) # [[Adam]] (232) # [[Ingimar]] (232) # [[Katla (mannsnafn)|Katla]] (232) # [[Telma]] (232) # [[Sölvi]] (228) # [[Erlingur]] (226) # [[Rut]] (226) # [[Erlendur]] (225) # [[Hekla (mannsnafn)|Hekla]] (225) # [[Díana (mannsnafn)|Díana]] (220) # [[Dagmar]] (219) # [[Sif]] (217) # [[Unnar]] (217) # [[Ingveldur]] (216) # [[Marteinn]] (216) # [[Ævar]] (216) # [[Hinrik]] (215) # [[Jórunn]] (213) # [[Steinþór]] (212) # [[Sjöfn]] (210) # [[Markús]] (207) # [[Emma]] (206) # [[Jökull (mannsnafn)|Jökull]] (206) # [[Karitas]] (205) # [[Sigmar]] (204) # [[Sigurrós]] (204) # [[Orri]] (203) # [[Theódór]] (199) # [[Bjarney]] (198) # [[Finnbogi]] (198) # [[Svanur (nafn)|Svanur]] (198) # [[Úlfar (mannsnafn)|Úlfar]] (198) # [[Sigurveig]] (196) # [[Grímur]] (195) # [[Michael]] (195) # [[Sigmundur]] (195) # [[Rafn]] (194) # [[Svanhvít]] (194) # [[Þorleifur]] (193) # [[Ástríður]] (189) # [[Benjamín]] (189) # [[Ingvi]] (189) # [[Karólína]] (187) # [[Elfa]] (186) # [[Jan]] (186) # [[Vala]] (186) # [[Eiður]] (184) # [[John]] (183) # [[Arnþór]] (180) # [[Guðbjörn]] (180) # [[Lísa]] (180) # [[Samúel]] (179) # [[Konráð]] (177) # [[Sunneva]] (177) # [[Sæunn]] (177) # [[Arnþór]] (176) # [[Georg]] (176) # [[Sigurborg]] (176) # [[Sigþór]] (176) # [[Þráinn]] (176) # [[Vigfús]] (173) # [[Auðunn]] (171) # [[Ólína]] (171) # [[Steinn (mannsnafn)|Steinn]] (171) # [[Embla (mannsnafn)|Embla]] (170) # [[Þorbjörn]] (170) # [[Bergljót]] (169) # [[Bergþór]] (169) # [[Regína (mannsnafn)|Regína]] (169) # [[Alfreð]] (168) # [[Júlíana]] (168) # [[Logi]] (168) # [[Lúðvík]] (168) # [[Elmar]] (167) # [[Hrafnkell]] (167) # [[Ósk]] (167) # [[Óttar]] (166) # [[Steindór]] (166) # [[Rögnvaldur]] (165) # [[Torfi]] (165) # [[Thomas]] (164) # [[Esther]] (162) # [[Sturla]] (161) # [[Lena]] (160) # [[Freyr (mannsnafn)|Freyr]] (159) # [[Ísabella]] (159) # [[Magdalena]] (159) # [[Víðir (mannsnafn)|Víðir]] (157) # [[Böðvar]] (155) # [[Drífa]] (155) # [[Oliver]] (155) # [[Níels]] (154) # [[Ásrún]] (153) # [[Guðbjartur]] (153) # [[Snædís]] (153) # [[Sveinbjörg]] (153) # [[Erling]] (152) # [[Iðunn (nafn)|Iðunn]] (152) # [[Petra]] (152) # [[Hallfríður]] (151) # [[Anne]] (149) # [[Ingimundur]] (149) # [[Marinó]] (149) # [[Eysteinn]] (148) # [[Barbara]] (147) # [[Heiðdís]] (147) # [[Hreiðar]] (147) # [[Skarphéðinn]] (147) # [[Styrmir]] (145) # [[Ástrós]] (144) # [[Sædís]] (144) # [[Alex]] (143) # [[Ásbjörn]] (143) # [[Guðbrandur]] (143) # [[Hafliði]] (143) # [[Örvar]] (143) # [[Álfheiður]] (142) # [[Gróa]] (141) # [[Hrannar]] (141) # [[Tanja]] (141) # [[Hjörleifur]] (139) # [[Höskuldur]] (138) # [[José]] (138) # [[Theódóra]] (137) # [[Sigtryggur]] (136) # [[Diljá]] (135) # [[Málfríður]] (135) # [[Ellert]] (134) # [[Hallur]] (133) # [[Hrund]] (133) # [[Monika]] (132) # [[Máni]] (131) # [[Ottó]] (129) # [[Natalía]] (128) # [[Snæbjörn]] (128) # [[Saga (mannsnafn)|Saga]] (127) # [[Gústaf]] (126) # [[Jakobína]] (126) # [[Hafrún]] (125) # [[Ingigerður]] (123) # [[Borghildur]] (122) # [[Ásgrímur]] (121) # [[Richard]] (121) # [[Indriði]] (120) # [[Leó]] (118) # [[Peter]] (118) # [[Almar]] (117) # [[Sigurlína]] (117) # [[Súsanna]] (117) # [[Bylgja (mannsnafn)|Bylgja]] (116) # [[Gígja]] (116) # [[Helen]] (116) # [[Hildigunnur]] (116) # [[Hilmir]] (116) # [[Rúna]] (116) # [[Sigvaldi]] (116) # [[Hlín]] (115) # [[Karin]] (115) # [[Runólfur]] (115) # [[Þorgrímur]] (115) # [[Loftur]] (114) # [[Már]] (114) # [[Högni]] (113) # [[Jóel]] (113) # [[Marianna]] (113) # [[Arnheiður]] (112) # [[Bjartur]] (112) # [[Andrzej]] (111) # [[Elís (mannsnafn)|Elís]] (111) # [[Erik]] (111) # [[Krzysztof]] (110) # [[Valborg]] (110) # [[Sigurþór]] (109) # [[Bogi (nafn)|Bogi]] (107) # [[Hlíf]] (106) # [[Marek]] (106) # [[Vera (mannsnafn)|Vera]] (106) # [[Þorbergur]] (106) # [[Ida]] (105) # [[Melkorka]] (105) # [[Þórólfur]] (105) # [[Arngrímur]] (104) # [[Héðinn]] (104) # [[Martin]] (104) # [[Særún]] (104) # [[Ástþór]] (103) # [[Friðjón]] (103) # [[Jónatan]] (103) # [[Lóa]] (103) # [[Marín]] (103) # [[Teitur]] (103) # [[Úlfur (mannsnafn)|Úlfur]] (103) # [[Þorlákur]] (103) # [[Árdís]] (102) # [[Ársæll]] (102) # [[Bríet (mannsnafn)|Bríet]] (102) # [[Lars]] (102) # [[Piotr]] (102) # [[Þorvarður]] (102) # [[Camilla]] (101) # [[Eðvarð]] (101) # [[Magni]] (101) # [[Vilhelm]] (101) # [[Breki]] (100) # [[Jósef]] (100) # [[Kolfinna]] (100) # [[Sigursteinn]] (100) ===Nöfn sem hafa færri en hundrað nafnhafa=== # [[António]] (99) # [[Bergdís]] (99) # [[Hera (mannsnafn)|Hera]] (99) # [[Írena]] (99) # [[Svanfríður]] (99) # [[Ríkharður]] (98) # [[Salóme]] (98) # [[Kristmundur]] (97) # [[Kamilla]] (96) # [[Snjólaug]] (96) # [[Malgorzata]] (95) # [[Ruth]] (95) # [[Svana]] (95) # [[Victor]] (95) # [[Gauti]] (95) # [[Arnfríður]] (93) # [[Arnbjörg (mannsnafn)|Arnbjörg]] (92) # [[Patrekur]] (92) # [[Auðbjörg]] (91) # [[Friðgeir]] (91) # [[Viggó]] (91) # [[Valtýr]] (90) # [[Mary]] (88) # [[Dröfn]] (87) # [[Freydís]] (87) # [[Ívan]] (87) # [[Tristan]] (87) # [[Hálfdán]] (86) # [[Perla (nafn)|Perla]] (86) # [[Christian]] (84) # [[Líney]] (83) # [[Yngvi]] (83) # [[Dagrún]] (82) # [[Hrólfur]] (82) # [[Ylfa]] (82) # [[Elma]] (81) # [[Ína]] (81) # [[Paul]] (81) # [[Sæþór]] (81) # [[Guðfinnur]] (80) # [[Inger]] (80) # [[James]] (80) # [[Carlos]] (79) # [[Heiður]] (79) # [[Knútur]] (79) # [[Kristína]] (79) # [[Ewa]] (78) # [[Marie]] (78) # [[Nökkvi (mannsnafn)|Nökkvi]] (78) # [[Tara]] (78) # [[Gunnlaug]] (77) # [[Katarzyna]] (77) # [[Pálmar (mannsnafn)|Pálmar]] (77) # [[Sigurvin]] (77) # [[William]] (77) # [[Þórhalla]] (77) # [[Bárður]] (76) # [[Christopher]] (76) # [[Elfar]] (76) # [[Gissur]] (76) # [[Börkur]] (75) # [[Sebastian]] (75) # [[Ísleifur]] (74) # [[Nikulás]] (73) # [[Þóranna]] (73) # [[Þorgils]] (73) # [[Gabriela]] (72) # [[Heba]] (72) # [[Sigþrúður]] (72) # [[Víkingur (mannsnafn)|Víkingur]] (72) # [[Elisabeth]] (71) # [[Herborg]] (70) # [[Indíana]] (70) # [[Njáll]] (70) # [[Salka]] (70) # [[Teresa]] (70) # [[Anja]] (69) # [[Bergsteinn]] (69) # [[Lea]] (69) # [[Védís]] (69) # [[Frank]] (68) # [[Gíslína]] (68) # [[Hilda]] (68) # [[Hlöðver]] (68) # [[Tomasz]] (68) # [[Unnsteinn]] (68) # [[Carl]] (67) # [[Sigurlín]] (67) # [[Zbigniew]] (67) # [[Amanda]] (66) # [[Andreas]] (66) # [[Emelía]] (66) # [[Frímann]] (66) # [[Jörgen]] (66) # [[Sólborg]] (66) # [[Örlygur]] (66) # [[Agla]] (65) # [[Astrid]] (65) # [[Berta]] (65) # [[Dagbjartur]] (65) # [[Fanný]] (65) # [[Herbert]] (65) # [[Kara]] (65) # [[Laura]] (65) # [[Lína (mannsnafn)|Lína]] (65) # [[Dariusz]] (64) # [[Edward]] (64) # [[Margeir]] (64) # [[Sarah]] (64) # [[Svanborg]] (64) # [[Arnaldur]] (63) # [[Christina]] (63) # [[Darri]] (63) # [[Elena]] (63) # [[Friðbjörn]] (63) # [[Sigfríður]] (63) # [[Ögmundur]] (63) # [[Dóróthea]] (62) # [[Lydia]] (62) # [[Mark (nafn)|Mark]] (62) # [[Petrína]] (62) # [[Susanne]] (62) # [[Svanlaug]] (62) # [[Victoria]] (62) # [[Agnieszka]] (61) # [[Eric]] (61) # [[Fjölnir]] (61) # [[Gunnur]] (61) # [[Henrik]] (61) # [[Kristbjörn]] (61) # [[Martha]] (61) # [[Pawel]] (61) # [[Sighvatur]] (61) # [[Steingerður]] (61) # [[Aþena (mannsnafn)|Aþena]] (60) # [[Ebba]] (60) # [[Elizabeth]] (60) # [[Eyvindur]] (60) # [[Gustav]] (60) # [[Hjörvar]] (60) # [[Manuel]] (60) # [[Mette]] (60) # [[Bergsveinn]] (59) # [[Jósep]] (59) # [[Marianne]] (59) # [[Patrick]] (59) # [[Valgarður]] (59) # [[Vilberg]] (59) # [[Bergrún]] (58) # [[Elzbieta]] (58) # [[Hansína]] (58) # [[Jana]] (58) # [[Luis]] (58) # [[Snæfríður]] (58) # [[Stanislaw]] (58) # [[Angela]] (57) # [[Áróra]] (57) # [[Heidi]] (57) # [[Hugi (mannsnafn)|Hugi]] (57) # [[Jason (nafn)|Jason]] (57) # [[Jensína]] (57) # [[Olgeir]] (57) # [[Sigurdís]] (57) # [[Soldis]] (57) # [[Vaka (nafn)|Vaka]] (57) # [[Adrian]] (56) # [[Hólmar]] (56) # [[Joanna]] (56) # [[Ketill]] (56) # [[Marcin]] (56) # [[Ýmir (mannsnafn)|Ýmir]] (56) # [[Beata]] (55) # [[Daniela]] (55) # [[Grzegorz]] (55) # [[Ingrid]] (55) # [[Ingþór]] (55) # [[Karlotta]] (55) # [[Maren (mannsnafn)|Maren]] (55) # [[Mariusz]] (55) # [[Sigurjóna]] (55) # [[Silvía]] (55) # [[Adolf]] (54) # [[Ann]] (54) # [[Flosi]] (54) # [[Henry]] (54) # [[Ingibergur]] (54) # [[Jacek]] (54) # [[Per]] (54) # [[Pia]] (54) # [[Vilhelmína]] (54) # [[Arnþrúður]] (53) # [[Bjartmar]] (53) # [[Erika]] (53) # [[Frosti]] (53) # [[Gunnþór]] (53) # [[Úlfhildur]] (53) # [[Benoný]] (52) # [[Guðgeir]] (52) # [[Ingileif]] (52) # [[Jerzy]] (52) # [[Nadia]] (52) # [[Thor]] (52) # [[Tina]] (52) # [[Þorfinnur]] (52) # [[Arthur]] (51) # [[Ástvaldur]] (51) # [[Dýrleif]] (51) # [[Friðþjófur]] (51) # [[Kristmann]] (51) # [[Salvör]] (51) # [[Susan]] (51) # [[Aðalbjörn]] (50) # [[Aleksandra]] (50) # [[Álfhildur]] (50) # [[Laila]] (50) # [[Marina]] (50) # [[Ríkarður]] (50) ===Nöfn sem hafa færri en fimmtíu nafnhafa=== # [[Bernharð]] (49) # [[Christine]] (49) # [[Guðbergur]] (49) # [[Jennifer]] (49) # [[Oddgeir]] (49) # [[Patrik]] (49) # [[Úrsúla]] (49) # [[Wojciech]] (49) # [[Charlotte (mannsnafn)|Charlotte]] (48) # [[Gerða]] (48) # [[Guðleif]] (48) # [[Gunnsteinn]] (48) # [[Heiðbjört]] (48) # [[Jörundur]] (48) # [[Michal]] (48) # [[Michelle]] (48) # [[Rita (mannsnafn)|Rita]] (48) # [[Urður]] (48) # [[Þrúður]] (48) # [[Felix]] (47) # [[Joao]] (47) # [[Jolanta]] (47) # [[Maríus]] (47) # [[Vilmundur]] (47) # [[Friðrika]] (46) # [[Guðmann]] (46) # [[Hallgerður]] (46) # [[Hallveig]] (46) # [[Kim]] (46) # [[Kirsten]] (46) # [[Lísbet]] (46) # [[Oddrún]] (46) # [[Ríkey]] (46) # [[Sigurpáll]] (46) # [[Thi]] (46) # [[Valdemar]] (46) # [[Anthony]] (45) # [[Borgar]] (45) # [[Borgþór]] (45) # [[Dögg (nafn)|Dögg]] (45) # [[Gunnþórunn]] (45) # [[Hanne]] (45) # [[Krystyna]] (45) # [[Louise]] (45) # [[Nils]] (45) # [[Ófeigur]] (45) # [[Patricia]] (45) # [[Veigar]] (45) # [[Veronika]] (45) # [[Þórlaug]] (45) # [[Þórný]] (45) # [[Andrew]] (44) # [[Bjarnveig]] (44) # [[Dorota]] (44) # [[Friðbjörg]] (44) # [[Grazyna]] (44) # [[Henný]] (44) # [[Iwona]] (44) # [[Joseph]] (44) # [[Kormákur]] (44) # [[Miroslaw]] (44) # [[Sigfríð]] (44) # [[Skafti]] (44) # [[Þóroddur]] (44) # [[Þyri]] (44) # [[Adda]] (43) # [[Bertha]] (43) # [[Ernir]] (43) # [[Guttormur]] (43) # [[Jófríður]] (43) # [[Kenneth]] (43) # [[Kristjón]] (43) # [[Lúkas]] (43) # [[Ole]] (43) # [[Vésteinn]] (43) # [[Áki]] (42) # [[Ana]] (42) # [[Anný]] (42) # [[Arinbjörn]] (42) # [[Ásbjörg]] (42) # [[Barði (nafn)|Barði]] (42) # [[Engilbert]] (42) # [[Friðfinnur]] (42) # [[Natan]] (42) # [[Sigurbergur]] (42) # [[Ulla]] (42) # [[Þormóður (mannsnafn)|Þormóður]] (42) # [[Amalía]] (41) # [[Artur]] (41) # [[Áskell]] (41) # [[Bjarndís]] (41) # [[Bjarnheiður]] (41) # [[Danuta]] (41) # [[Eðvald]] (41) # [[Eli]] (41) # [[Ellý]] (41) # [[Janusz]] (41) # [[Jaroslaw]] (41) # [[Petrea]] (41) # [[Þórgunnur]] (41) # [[Þórkatla]] (41) # [[Þorri (mannsnafn)|Þorri]] (41) # [[Aðalgeir]] (40) # [[Bjargey]] (40) # [[Catherine]] (40) # [[Claudia]] (40) # [[Ella]] (40) # [[Fríður]] (40) # [[Hreggviður]] (40) # [[Ísold]] (40) # [[Johan]] (40) # [[Jozef]] (40) # [[Maja]] (40) # [[Marsibil]] (40) # [[Paulo]] (40) # [[Renata]] (40) # [[Örnólfur]] (40) # [[Benedikta]] (39) # [[Birgit]] (39) # [[Birnir (mannsnafn)|Birnir]] (39) # [[Geirþrúður]] (39) # [[Guðmar]] (39) # [[Helle]] (39) # [[Hólmgeir]] (39) # [[Irma]] (39) # [[Ísar]] (39) # [[Jarþrúður]] (39) # [[Lýður]] (39) # [[Roman]] (39) # [[Stephanie]] (39) # [[Yrsa]] (39) # [[Anders]] (38) # [[Annika]] (38) # [[Bolli (mannsnafn)|Bolli]] (38) # [[Bozena]] (38) # [[Edith]] (38) # [[Harald]] (38) # [[Jessica]] (38) # [[Jódís]] (38) # [[Stephen]] (38) # [[Sumarliði]] (38) # [[Tumi]] (38) # [[Ýr (nafn)|Ýr]] (38) # [[Alexía]] (37) # [[Allan]] (37) # [[Arnbjörn]] (37) # [[Bergrós]] (37) # [[Jane]] (37) # [[Jasmin]] (37) # [[Malín]] (37) # [[Margaret]] (37) # [[Slawomir]] (37) # [[Sveindís]] (37) # [[Anika]] (36) # [[Freysteinn]] (36) # [[Ían]] (36) # [[Kristian]] (36) # [[Nói (mannsnafn)|Nói]] (36) # [[Rán (mannsnafn)|Rán]] (36) # [[Ryszard]] (36) # [[Steven]] (36) # [[Sören]] (36) # [[Víglundur]] (36) # [[Alice]] (35) # [[Arnhildur]] (35) # [[Bóas]] (35) # [[Brian]] (35) # [[Geirlaug]] (35) # [[Ingiríður]] (35) # [[Liv]] (35) # [[Mário]] (35) # [[Nicole]] (35) # [[Númi]] (35) # [[Álfrún]] (34) # [[Francisco]] (34) # [[George]] (34) # [[Irene]] (34) # [[Jonathan]] (34) # [[Jósefína]] (34) # [[Júlían]] (34) # [[Kevin]] (34) # [[Sturlaugur]] (34) # [[Svanberg]] (34) # [[Ámundi]] (33) # [[Anette]] (33) # [[Antonía]] (33) # [[Bergvin]] (33) # [[Bjarnfríður]] (33) # [[Fernando]] (33) # [[Halina]] (33) # [[Lene]] (33) # [[Maciej]] (33) # [[Marian]] (33) # [[Móeiður]] (33) # [[Sigrid]] (33) # [[Sæbjörg]] (33) # [[Walter]] (33) # [[Amelia]] (32) # [[Auðun]] (32) # [[Brandur (nafn)|Brandur]] (32) # [[Henning]] (32) # [[Line]] (32) # [[Njörður (mannsnafn)|Njörður]] (32) # [[Sven]] (32) # [[Torfhildur]] (32) # [[Valgarð]] (32) # [[Vladimir]] (32) # [[Wieslaw]] (32) # [[Bessi]] (31) # [[Dana]] (31) # [[Fróði]] (31) # [[Glódís]] (31) # [[Grettir (mannsnafn)|Grettir]] (31) # [[Guðsteinn]] (31) # [[Harry]] (31) # [[Helene]] (31) # [[Julie]] (31) # [[Katharina]] (31) # [[Pála]] (31) # [[Sofía (nafn)|Sofía]] (31) # [[Sólon (nafn)|Sólon]] (31) # [[Svetlana]] (31) # [[Þormar]] (31) # [[Dennis]] (30) # [[Joan]] (30) # [[Katarína]] (30) # [[Lilly]] (30) # [[Matthew]] (30) # [[Morten]] (30) # [[Rafal]] (30) # [[Salbjörg]] (30) # [[Snævar]] (30) # [[Timothy]] (30) # [[Arney]] (29) # [[Dan]] (29) # [[Dísa]] (29) # [[Gabriella]] (29) # [[Hilma]] (29) # [[Jean]] (29) # [[Lone]] (29) # [[Marvin]] (29) # [[Rafael (mannsnafn)|Rafael]] (29) # [[Siggeir]] (29) # [[Stefnir (mannsnafn)|Stefnir]] (29) # [[Tjörvi]] (29) # [[Valþór]] (29) # [[Össur]] (29) # [[Arnfinnur]] (28) # [[Eymundur]] (28) # [[Franz]] (28) # [[Hólmsteinn]] (28) # [[Janina]] (28) # [[Janus]] (28) # [[Jóakim]] (28) # [[Karina]] (28) # [[Martina]] (28) # [[Rikke]] (28) # [[Rudolf]] (28) # [[Sigursveinn]] (28) # [[Vífill (mannsnafn)|Vífill]] (28) # [[Ágústína]] (27) # [[Alfa]] (27) # [[Áshildur]] (27) # [[Bjarmi]] (27) # [[Enok]] (27) # [[Fanndís]] (27) # [[Friðgerður]] (27) # [[Hallbjörn]] (27) # [[Hróbjartur]] (27) # [[Huginn]] (27) # [[Illugi]] (27) # [[Judith]] (27) # [[Krista]] (27) # [[Lise]] (27) # [[Monica]] (27) # [[Óla]] (27) # [[Rolf]] (27) # [[Steina]] (27) # [[Steinþóra]] (27) # [[Alan]] (26) # [[Arnrún]] (26) # [[Ástráður]] (26) # [[Búi]] (26) # [[Caroline]] (26) # [[Else]] (26) # [[Finnbjörn]] (26) # [[Friðrikka]] (26) # [[Gunnþóra]] (26) # [[Isabel]] (26) # [[Jelena]] (26) # [[Juan]] (26) # [[Kristleifur]] (26) # [[Leif]] (26) # [[Sólmundur]] (26) # [[Stígur]] (26) # [[Svanbjörg]] (26) # [[Trine]] (26) # [[Vanessa]] (26) # [[Arkadiusz]] (25) # [[Bent]] (25) # [[Charlotta]] (25) # [[Emily]] (25) # [[Fjalar]] (25) # [[Flemming]] (25) # [[Guðborg]] (25) # [[Guðveig]] (25) # [[Inge]] (25) # [[Jacqueline]] (25) # [[Kristine]] (25) # [[Magna]] (25) # [[Rebecca]] (25) # [[Ronja]] (25) # [[Rui]] (25) # [[Tobias]] (25) # [[Yvonne]] (25) # [[Alicja]] (24) # [[Ástrún]] (24) # [[Bente]] (24) # [[Bogdan]] (24) # [[Guðleifur]] (24) # [[Hartmann]] (24) # [[Joshua]] (24) # [[Kazimierz]] (24) # [[Kristveig]] (24) # [[Marco]] (24) # [[Marzena]] (24) # [[Mjöll]] (24) # [[Mona]] (24) # [[Nicholas]] (24) # [[Philip]] (24) # [[Skjöldur]] (24) # [[Tadeusz]] (24) # [[Zophonías]] (24) # [[Zoran]] (24) # [[Aaron]] (23) # [[Aasa]] (23) # [[André]] (23) # [[Belinda]] (23) # [[Berit]] (23) # [[Bettý]] (23) # [[Birgitte]] (23) # [[Cecilia]] (23) # [[Charles]] (23) # [[Diðrik]] (23) # [[Droplaug]] (23) # [[Elínrós]] (23) # [[Friðbert]] (23) # [[Guðmundína]] (23) # [[Gunnvör]] (23) # [[Halldís]] (23) # [[Hallvarður]] (23) # [[Hermína]] (23) # [[Hringur (mannsnafn)|Hringur]] (23) # [[Ingibjörn]] (23) # [[Justyna]] (23) # [[Karel]] (23) # [[Katja]] (23) # [[Konný]] (23) # [[Líf (mannsnafn)|Líf]] (23) # [[Michele]] (23) # [[Milan]] (23) # [[Mohamed]] (23) # [[Oscar]] (23) # [[Pedro]] (23) # [[Pernille]] (23) # [[Sigbjörn]] (23) # [[Sigþóra]] (23) # [[Steinvör]] (23) # [[Sæbjörn]] (23) # [[Tanya]] (23) # [[Elina]] (22) # [[Eyja (mannsnafn)|Eyja]] (22) # [[Fiona]] (22) # [[Flóki]] (22) # [[Gunnbjörn]] (22) # [[Ingeborg]] (22) # [[Jadwiga]] (22) # [[Leszek]] (22) # [[Magnhildur]] (22) # [[Melissa]] (22) # [[Sylwia]] (22) # [[Zdzislaw]] (22) # [[Annette]] (21) # [[Arne]] (21) # [[Ástdís]] (21) # [[Ásþór]] (21) # [[Benný]] (21) # [[Berghildur]] (21) # [[Bjarnþór]] (21) # [[Bjartey]] (21) # [[Carmen]] (21) # [[Eiríka]] (21) # [[Elinóra]] (21) # [[Finn]] (21) # [[Gottskálk]] (21) # [[Guðjóna]] (21) # [[Hávarður]] (21) # [[Hjálmtýr]] (21) # [[Huld]] (21) # [[Izabela]] (21) # [[Júlíanna]] (21) # [[Kristný]] (21) # [[Maggý]] (21) # [[Miriam]] (21) # [[Natalie]] (21) # [[Nikola]] (21) # [[Paula]] (21) # [[Rafnar]] (21) # [[Randver]] (21) # [[Raymond]] (21) # [[Reimar]] (21) # [[Ronald]] (21) # [[Rós]] (21) # [[Sól (mannsnafn)|Sól]] (21) # [[Vilma]] (21) # [[Waldemar]] (21) # [[Þórleif]] (21) # [[Amy]] (20) # [[Árnína]] (20) # [[Björgólfur]] (20) # [[Björgúlfur]] (20) # [[Brjánn]] (20) # [[Dorte]] (20) # [[Einir (mannsnafn)|Einir]] (20) # [[Elke]] (20) # [[Evelyn]] (20) # [[Francis]] (20) # [[Geirmundur]] (20) # [[Henryk]] (20) # [[Ingjaldur]] (20) # [[Jacob]] (20) # [[Jeanette]] (20) # [[Jesper]] (20) # [[Kerstin]] (20) # [[Kristlaug]] (20) # [[Kurt]] (20) # [[Lisbeth]] (20) # [[Nathalie]] (20) # [[Patrycja]] (20) # [[Ragnhild]] (20) # [[Ríkharð]] (20) # [[Sigfinnur]] (20) # [[Sigurberg]] (20) # [[Sigurdór]] (20) # [[Þrándur]] (20) ===Nöfn sem hafa færri en tuttugu nafnhafa=== # [[Clara]] (19) # [[Cynthia]] (19) # [[Damian]] (19) # [[Doris]] (19) # [[Dýrfinna]] (19) # [[Elínbjörg]] (19) # [[Hallbera]] (19) # [[Hannah]] (19) # [[Heiðveig]] (19) # [[Hróðmar]] (19) # [[Ilmur]] (19) # [[Irina]] (19) # [[Kathryn]] (19) # [[Kjell]] (19) # [[Kristel]] (19) # [[Leon]] (19) # [[Lillian]] (19) # [[Mist]] (19) # [[Pamela]] (19) # [[Randí]] (19) # [[Ricardo]] (19) # [[Sabine]] (19) # [[Sólbjört]] (19) # [[Sveinfríður]] (19) # [[Tamara]] (19) # [[Thea]] (19) # [[Ulf]] (19) # [[Urszula]] (19) # [[Valentína]] (19) # [[Vildís]] (19) # [[Zofia]] (19) # [[Agata]] (18) # [[Bo]] (18) # [[Britta]] (18) # [[Friðný]] (18) # [[Gitte]] (18) # [[Guðbjört]] (18) # [[Henriette]] (18) # [[Ingiberg]] (18) # [[Jytte]] (18) # [[Karol]] (18) # [[Karvel]] (18) # [[Klemens]] (18) # [[Kristborg]] (18) # [[Lee]] (18) # [[Mats]] (18) # [[Mekkín]] (18) # [[Miroslav]] (18) # [[Nicolas]] (18) # [[Nikólína]] (18) # [[Nuno]] (18) # [[Oddfríður]] (18) # [[Roberto]] (18) # [[Rósamunda]] (18) # [[Salómon]] (18) # [[Signe]] (18) # [[Skapti]] (18) # [[Steinarr]] (18) # [[Stine]] (18) # [[Særós]] (18) # [[Theresa]] (18) # [[Ulrike]] (18) # [[Valerie]] (18) # [[Vernharður]] (18) # [[Vitor]] (18) # [[Völundur]] (18) # [[Þengill]] (18) # [[Aleksandar]] (17) # [[Aneta]] (17) # [[Ásberg]] (17) # [[Askur (mannsnafn)|Askur]] (17) # [[Baltasar]] (17) # [[Brigitte]] (17) # [[Bryngeir]] (17) # [[Carsten]] (17) # [[Dawid]] (17) # [[Deborah]] (17) # [[Dómhildur]] (17) # [[Dorthe]] (17) # [[Elna]] (17) # [[Filip]] (17) # [[Frans]] (17) # [[Freygerður]] (17) # [[Gunnfríður]] (17) # [[Hendrik]] (17) # [[Hjálmfríður]] (17) # [[Hlífar]] (17) # [[Hubert]] (17) # [[Jónmundur]] (17) # [[Jorge]] (17) # [[Katherine]] (17) # [[Lotte]] (17) # [[Louisa]] (17) # [[Marcus]] (17) # [[Marion]] (17) # [[Maron]] (17) # [[Mateusz]] (17) # [[Melanie]] (17) # [[Metta]] (17) # [[Nikolai]] (17) # [[Oddbjörg]] (17) # [[Olav]] (17) # [[René]] (17) # [[Roger]] (17) # [[Rósalind]] (17) # [[Rúrik (mannsnafn)|Rúrik]] (17) # [[Rökkvi]] (17) # [[Sabína]] (17) # [[Sigurfinnur]] (17) # [[Sólbjörg]] (17) # [[Sylwester]] (17) # [[Tom]] (17) # [[Vibeke]] (17) # [[Álfdís]] (16) # [[Ali]] (16) # [[Annie]] (16) # [[Ásvaldur]] (16) # [[Bruno]] (16) # [[Brynjúlfur]] (16) # [[Bæring]] (16) # [[Carla]] (16) # [[Donna]] (16) # [[Edgar]] (16) # [[Ernst]] (16) # [[Filippía]] (16) # [[Friðleifur]] (16) # [[Guðvarður]] (16) # [[Hervör]] (16) # [[Hróðný]] (16) # [[Jafet]] (16) # [[Jeffrey]] (16) # [[Joaquim]] (16) # [[Jónasína]] (16) # [[Jónheiður]] (16) # [[Josephine]] (16) # [[Kamil]] (16) # [[Kasper]] (16) # [[Máney]] (16) # [[Marel (mannsnafn)|Marel]] (16) # [[Milena]] (16) # [[Mímir]] (16) # [[Norbert]] (16) # [[Olaf]] (16) # [[Paulina]] (16) # [[Philippe]] (16) # [[Robin]] (16) # [[Roland]] (16) # [[Rune]] (16) # [[Sergio]] (16) # [[Sigurgísli]] (16) # [[Sofie]] (16) # [[Sophie]] (16) # [[Stefanie]] (16) # [[Tatjana]] (16) # [[Tindur]] (16) # [[Tyrfingur]] (16) # [[Valbjörn]] (16) # [[Ösp (mannsnafn)|Ösp]] (16) # [[Þórmundur]] (16) # [[Adriana]] (15) # [[Alexandre]] (15) # [[Alla]] (15) # [[Alvin]] (15) # [[Arnold]] (15) # [[Bernharður]] (15) # [[Bjarkey]] (15) # [[Bóel]] (15) # [[Brenda]] (15) # [[Douglas]] (15) # [[Eygerður]] (15) # [[Filippus]] (15) # [[Francois]] (15) # [[Gabriele]] (15) # [[Goran]] (15) # [[Hallbjörg]] (15) # [[Hermundur]] (15) # [[Igor]] (15) # [[Ilona]] (15) # [[Jakub]] (15) # [[Kai]] (15) # [[Kathleen]] (15) # [[Kirstin]] (15) # [[Klaudia]] (15) # [[Klemenz]] (15) # [[Kolbrá]] (15) # [[Linn]] (15) # [[Lukasz]] (15) # [[Magnúsína]] (15) # [[Marías]] (15) # [[Michaela]] (15) # [[Neil]] (15) # [[Nenad]] (15) # [[Przemyslaw]] (15) # [[Ríkarð]] (15) # [[Rún]] (15) # [[Ryan]] (15) # [[Salvar]] (15) # [[Sigurbjartur]] (15) # [[Sigurlaugur]] (15) # [[Sófus]] (15) # [[Sonia]] (15) # [[Sveina]] (15) # [[Sveinborg]] (15) # [[Tania]] (15) # [[Therese]] (15) # [[Vilmar]] (15) # [[Wendy]] (15) # [[Wieslawa]] (15) # [[Wioletta]] (15) # [[Æsa]] (15) # [[Ölver]] (15) # [[Önundur]] (15) # [[Þórveig]] (15) # [[Alina]] (14) # [[Alvar]] (14) # [[Angantýr]] (14) # [[Armando]] (14) # [[Arnljótur]] (14) # [[Bergmann]] (14) # [[Bettina]] (14) # [[Carina]] (14) # [[Cecilie]] (14) # [[Diego]] (14) # [[Donald]] (14) # [[Eðna]] (14) # [[Edyta]] (14) # [[Eir (mannsnafn)|Eir]] (14) # [[Emilíana]] (14) # [[Evert]] (14) # ''Gervimaður (14)'' # [[Gilbert]] (14) # [[Goði]] (14) # [[Gríma]] (14) # [[Guðfríður]] (14) # [[Hallsteinn]] (14) # [[Hjálmur]] (14) # [[Huldís]] (14) # [[Isabelle]] (14) # [[Jette]] (14) # [[Jónbjörn]] (14) # [[Kaj]] (14) # [[Karla]] (14) # [[Kristberg]] (14) # [[Leonard]] (14) # [[Lucyna]] (14) # [[Ludvig]] (14) # [[Lúther (mannsnafn)|Lúther]] (14) # [[Mads]] (14) # [[Marit]] (14) # [[Marko]] (14) # [[Mia]] (14) # [[Nadine]] (14) # [[Oktavía]] (14) # [[Paolo]] (14) # [[Patryk]] (14) # [[Pjetur]] (14) # [[Radoslaw]] (14) # [[Roy]] (14) # [[Sean]] (14) # [[Sigurhanna]] (14) # [[Siv]] (14) # [[Skorri]] (14) # [[Snæþór]] (14) # [[Sveinsína]] (14) # [[Tatiana]] (14) # [[Uni]] (14) # [[Wei]] (14) # [[Ylva]] (14) # [[Agatha]] (13) # [[Aleksander]] (13) # [[Arngunnur]] (13) # [[Ástmar]] (13) # [[Bergný]] (13) # [[Bjarne]] (13) # [[Boris]] (13) # [[Brimar]] (13) # [[Broddi]] (13) # [[Brynleifur]] (13) # [[Carol]] (13) # [[Craig]] (13) # [[Dejan]] (13) # [[Denis]] (13) # [[Dorothy]] (13) # [[Dragan]] (13) # [[Eduardo]] (13) # [[Eik (mannsnafn)|Eik]] (13) # [[Gary]] (13) # [[Gro]] (13) # [[Hertha]] (13) # [[Húgó]] (13) # [[Janne]] (13) # [[Jara]] (13) # [[Jeremy]] (13) # [[Julio]] (13) # [[Knut]] (13) # [[Kristvin]] (13) # [[Liam]] (13) # [[Lidia]] (13) # [[Malene]] (13) # [[Manuela]] (13) # [[Marc]] (13) # [[Margit]] (13) # [[Mariam]] (13) # [[Marija]] (13) # [[Mirjam]] (13) # [[Narfi]] (13) # [[Natasa]] (13) # [[Nicola]] (13) # [[Ninna]] (13) # [[Óttarr]] (13) # [[Pavel]] (13) # [[Poul]] (13) # [[Ralph]] (13) # [[Renate]] (13) # [[Rósmary]] (13) # [[Rósmundur]] (13) # [[Sabrína]] (13) # [[Sesselía]] (13) # [[Sigurmundur]] (13) # [[Stig]] (13) # [[Svafa]] (13) # [[Tove]] (13) # [[Vagn]] (13) # [[Valmundur]] (13) # [[Veronica]] (13) # [[Vikar]] (13) # [[Vivi]] (13) # [[Wayne]] (13) # [[Wolfgang]] (13) # [[Zeljko]] (13) # [[Aase]] (12) # [[Albina]] (12) # [[Alicia]] (12) # [[Ástbjörg]] (12) # [[Baldvina]] (12) # [[Bernard]] (12) # [[Bjarghildur]] (12) # [[Boguslaw]] (12) # [[Burkni (mannsnafn)|Burkni]] (12) # [[Carolyn]] (12) # [[Daðey]] (12) # [[Dominika]] (12) # [[Dominique]] (12) # [[Dragana]] (12) # [[Edwin]] (12) # [[Elliði]] (12) # [[Emilie]] (12) # [[Ewelina]] (12) # [[Eybjörg]] (12) # [[Galina]] (12) # [[Gautur]] (12) # [[Gregory]] (12) # [[Guðberg]] (12) # [[Hadda]] (12) # [[Heiðbrá]] (12) # [[Helge]] (12) # [[Hilde]] (12) # [[Holger]] (12) # [[Ísól]] (12) # [[Jenna]] (12) # [[Jocelyn]] (12) # [[Justin]] (12) # [[Keith]] (12) # [[Kimberly]] (12) # [[Krystian]] (12) # [[Lennart]] (12) # [[Líneik]] (12) # [[Ljósbrá]] (12) # [[Lucia]] (12) # [[Magnfríður]] (12) # [[Magný]] (12) # [[Malena]] (12) # [[Marléne]] (12) # [[Matthea]] (12) # [[Max]] (12) # [[Mohammed]] (12) # [[Monique]] (12) # [[Muhammad]] (12) # [[Pálmey]] (12) # [[Paola]] (12) # [[Reginn]] (12) # [[Rósant]] (12) # [[Sanna]] (12) # [[Siggerður]] (12) # [[Sigurást]] (12) # [[Sigyn]] (12) # [[Silke]] (12) # [[Skírnir (mannsnafn)|Skírnir]] (12) # [[Snjólfur]] (12) # [[Snæbjörg]] (12) # [[Tekla]] (12) # [[Tor]] (12) # [[Turid]] (12) # [[Virginia]] (12) # [[Wladyslaw]] (12) # [[Zygmunt]] (12) # [[Alberto]] (11) # [[Angelika]] (11) # [[Anney]] (11) # [[Antje]] (11) # [[Bergey]] (11) # [[Bjargmundur]] (11) # [[Bogey]] (11) # [[Christoph]] (11) # [[Colin]] (11) # [[Cristina]] (11) # [[Danival]] (11) # [[Dominik]] (11) # [[Eileen]] (11) # [[Elfur]] (11) # [[Emanúel]] (11) # [[Esra]] (11) # [[Eugeniusz]] (11) # [[Flóra (nafn)|Flóra]] (11) # [[Florian]] (11) # [[Franklín]] (11) # [[Fredrik]] (11) # [[Gerard]] (11) # [[Gerhard]] (11) # [[Glenn]] (11) # [[Glóey]] (11) # [[Guðdís]] (11) # [[Heike]] (11) # [[Henríetta]] (11) # [[Hrafnkatla]] (11) # [[Hrafntinna (mannsnafn)|Hrafntinna]] (11) # [[Huldar]] (11) # [[Hörn]] (11) # [[Ingvaldur]] (11) # [[Ísafold (nafn)|Ísafold]] (11) # [[Ísey]] (11) # [[Ísólfur]] (11) # [[Jaime]] (11) # [[Jun]] (11) # [[Kaja]] (11) # [[Katrine]] (11) # [[Klaus]] (11) # [[Lind]] (11) # [[Magndís]] (11) # [[Málmfríður]] (11) # [[Mariola]] (11) # [[Marita]] (11) # [[Mathias]] (11) # [[Michel]] (11) # [[Miguel]] (11) # [[Nelson]] (11) # [[Nora]] (11) # [[Norma]] (11) # [[Oksana]] (11) # [[Rachel]] (11) # [[Rasmus]] (11) # [[Rósanna]] (11) # [[Rósbjörg]] (11) # [[Rose]] (11) # [[Ruben]] (11) # [[Sharon]] (11) # [[Siguróli]] (11) # [[Sigurósk]] (11) # [[Snezana]] (11) # [[Sólberg]] (11) # [[Starri (mannsnafn)|Starri]] (11) # [[Steen]] (11) # [[Sumarrós]] (11) # [[Sunnefa]] (11) # [[Systir]] (11) # [[Sævaldur]] (11) # [[Tony]] (11) # [[Torben]] (11) # [[Valbjörg]] (11) # [[Vesna]] (11) # [[Vordís]] (11) # [[Ahmed]] (10) # [[Alexei]] (10) # [[Alfons]] (10) # [[Alison]] (10) # [[Anastasia]] (10) # [[Angelica]] (10) # [[Anke]] (10) # [[Annetta]] (10) # [[Anni]] (10) # [[Antoni]] (10) # [[April]] (10) # [[Ársól]] (10) # [[Bentína]] (10) # [[Björt]] (10) # [[Bodil]] (10) # [[Bogumila]] (10) # [[Cesar]] (10) # [[Claudio]] (10) # [[Dalrós]] (10) # [[Danielle]] (10) # [[Denise]] (10) # [[Dirk]] (10) # [[Dúi]] (10) # [[Egidijus]] (10) # [[Eldar]] (10) # [[Elsebeth]] (10) # [[Erwin]] (10) # [[Ethel]] (10) # [[Eymar]] (10) # [[Fífa (mannsnafn)|Fífa]] (10) # [[Francesca]] (10) # [[Friðmey]] (10) # [[Fritz]] (10) # [[Fylkir]] (10) # [[Gaukur]] (10) # [[Giovanni]] (10) # [[Grethe]] (10) # [[Gry]] (10) # [[Guðlín]] (10) # [[Gunn]] (10) # [[Hallmar]] (10) # [[Hannibal (mannsnafn)|Hannibal]] (10) # [[Hege]] (10) # [[Hersteinn]] (10) # [[Hlédís]] (10) # [[Hólmgrímur]] (10) # [[Hugborg]] (10) # [[Húni]] (10) # [[Ireneusz]] (10) # [[Ivana]] (10) # [[Janet]] (10) # [[Jogvan]] (10) # [[Jóninna]] (10) # [[Jósteinn]] (10) # [[Judit]] (10) # [[Kacper]] (10) # [[Kamila]] (10) # [[Kent]] (10) # [[Kestutis]] (10) # [[Kristey]] (10) # [[Kristþór]] (10) # [[Li]] (10) # [[Lotta]] (10) # [[Lucas]] (10) # [[Mari]] (10) # [[Márus]] (10) # [[Mattías]] (10) # [[May]] (10) # [[Mieczyslaw]] (10) # [[Mínerva]] (10) # [[Nancy]] (10) # [[Oddsteinn]] (10) # [[Olivia]] (10) # [[Olivier]] (10) # [[Otti]] (10) # [[Róberta]] (10) # [[Róshildur]] (10) # [[Samantha]] (10) # [[Scott]] (10) # [[Sigdís]] (10) # [[Sigurleif]] (10) # [[Siri]] (10) # [[Sophia]] (10) # [[Stefano]] (10) # [[Steindóra]] (10) # [[Stephan]] (10) # [[Styrkár]] (10) # [[Sveinlaug]] (10) # [[Tim]] (10) # [[Tine]] (10) # [[Ute]] (10) # [[Valberg]] (10) # [[Van]] (10) # [[Vincent]] (10) # [[Violetta]] (10) # [[Vytautas]] (10) # [[Yasmin]] (10) # [[Yrja]] (10) # [[Þorsteina]] (10) # [[Þórstína]] (10) [[Flokkur:Íslensk mannanöfn| Íslensk mannanöfn]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi|mannanöfn eftir notkun]] [[Flokkur:Listar um samfélag og menningu|íslensk mannanöfn eftir notkun]] oa13zzlzznd6tp07ghmsz3vbsf1epc4 0 22503 1961132 1868144 2026-04-25T00:41:12Z TKSnaevarr 53243 1961132 wikitext text/x-wiki [[Mynd:YanovTorah.JPG|thumbnail|Sefer Torah bókarolla]] '''''Torah''''' (תורה) er [[hebreska]] og þýðir „[[fræðsla]]“, „[[kenning]]“, eða „[[lögmál]]“. Það er mikilvægasta rit í [[Gyðingdómur|Gyðingdómi]]. Með hugtakinu Torah er oftast átt við fyrsta hluta [[Tanakh]], það er fyrstu fimm bækur [[Hebreska biblían|hebresku biblíunnar]]. Hugtakið er stundum notað sem almennt hugtak yfir öll helgirit Gyðingdóms og einnig munlega hefð. Kristnir guðfræðingar íslenska Torah venjulega sem „lögmálið“. Nöfn fyrstu fimm bókana á hebresku eru svo: * בראשית, ''Bereishit'': „Í upphafi skapaði...“, [[1. Mósebók]] * שמות, ''Shemot'': „Þessi eru nöfn...“, [[2. Mósebók]] * ויקרא, ''Vayikra'': „Drottinn kallaði...“, [[3. Mósebók]] * במדבר, ''Bamidbar'': „Drottinn talaði...“, [[4. Mósebók]] * (דברים, ''Devarim'': „Þessi eru þau orð...“, [[5. Mósebók]] Torah er einnig þekkt sem [[Mósebækurnar]] eða [[fimmbókaritið]] sem upphaflega var átt við þær hirslur sem geymdu bókarollurnar fimm. Fyrir trúaða Gyðinga er Torah venjulega álitin bókstafleg orð [[Guð]]s eins og hann opinberaði þau fyrir [[Móses]]. == Uppbygging == Bækurnar fimm innihalda annars vegar samsteypt kerfi laga og reglna og hins vegar sögulega lýsingu á því sem varð Gyðingdómur. Bækurnar fimm (sérstaklega sú fyrsta, fyrsti hluta annarrar, og mikið af þeirri fjórðu) eru einkum safn sagna fremur en listar yfir lög og reglur, en í þeim má samt finna allar helstu hugmyndirnar og hugtökin í Gyðingdómi. Fimmta Mósebókin er frábrugðin hinum fjórum og inniheldur skilnaðarræðu Móse til Gyðinga. Mörg lögmál Gyðingdóms eru ekki beinlínis nefnd í Torah heldur eru þau túlkanir eða þá hafa skapast og lifað í munnmælum og skráð að lokum í [[Talmud]] og [[Mishnah]]. == Sköpun og notkun Torah rollna == Í helgiathöfnum eru Torah skrifuð á hebresku á bókarollu (á hebresku kallað „Sefer Torah“). Þær eru skrifaðar af mikilli nákvæmni af sérstökum skrifurum, enda er nánast útilokað að finna breytingar eða villur í þessum bókarollum hvort sem þær eru nýjar eða þúsund ára. Ástæðan er sú að hvert orð og hvert merki er álitið hafa guðdómlega merkingu, minsta fráhvarf muni þess vegna breyta allri Torah. Fyrir alla venjulega notkun er Torah prentuð eins og venjulegar bækur, oft með hebreska textanum annars vegar og þýðingum á önnur mál hins vegar. Torah rollurnar er geymdar í heilagasta hluta [[samkunduhús]]sins, í Örkinni (אֲרוֹן קֹדשׁ ''aron kodesh'' á hebresku.) == Tengt efni == * [http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=3474 Hvað táknar lögmálið í Biblíunni? Er það sama og torah hjá Gyðingum? Svar á Vísindavefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030711054310/http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=3474 |date=2003-07-11 }} * [http://www.chabad.org/library/article.asp?AID=145402 The Torah] * [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=265&letter=T&search=Torah Jewish Encyclopedia: Torah] * [http://www.chabad.org/article.asp?AID=63255 The Judaica Press Complete Tanach with Rashi] * [http://www.torahweb.org TorahWeb.org - Archive of articles and lectures by leading contemporary Orthodox rabbis] {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Gyðingdómur]] [[Flokkur:Trúarrit]] [[Flokkur:Biblían]] 65fepn94omgmmruk7vbcd7d5w7sd5sy 0 22867 1961172 1959187 2026-04-25T10:50:54Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961172 wikitext text/x-wiki [[Mynd:George_bernard_shaw.jpg|thumb|right|250px|Mynd af George Bernard Shaw.]] '''George Bernard Shaw''' ([[26. júlí]] [[1856]] – [[2. nóvember]] [[1950]]) var [[Írland|írskt]] [[leikritaskáld]]. Hann hlaut [[Bókmenntaverðlaun Nóbels]] árið [[1925]]. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=411646&pageSelected=8&lang=0 ''Nóbelsverðlaunaskáldið George Bernard Shaw''; grein í Morgunblaðinu 1950]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Commonscat|George Bernard Shaw|George Bernard Shaw}} {{Stubbur|æviágrip}} {{fde|1856|1950|Shaw, George Bernard}} {{Nóbelsverðlaun í bókmenntum}} {{DEFAULTSORT:Shaw, George Bernard}} [[Flokkur:Írskir rithöfundar|Shaw, George Bernard]] [[Flokkur:Handhafar bókmenntaverðlauna Nóbels|Shaw, George Bernard]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki besta handritsins byggðs á öðru verki]] psioyhekxpz5p9qvv1a8gr1i7jtgvfv 0 23481 1961035 1934356 2026-04-24T12:21:25Z TKSnaevarr 53243 /* Napoleonsstríðin og bylting */ 1961035 wikitext text/x-wiki {{tilvísun|Frankfurt}} {{Byggð | nafn = Frankfurt am Main | nafn_á_frummáli = {{small|''Frangford am Maa'' ([[hessíska]])}} | tegund_byggðar = [[Borg]] | mynd = Frankfurt Main August 2020 1.jpg | mynd_texti = | fáni = Flag of Frankfurt am Main.svg | skjaldarmerki = DEU Frankfurt am Main COA.svg | teiknibóla_kort = Þýskaland | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Þýskalandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Þýskaland}} | undirskipting_gerð1 = [[Sambandslönd Þýskalands|Sambandsland]] | undirskipting_nafn1 = {{fáni|Hessen}} | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = | flatarmál_heild_km2 = 248,31 | hæð_m = 112 | mannfjöldi_neðan = | mannfjöldi_frá_og_með = {{YEAR|{{#invoke:WD|qualifier|raw|P1082|P585}}}} | mannfjöldi_heild = {{#property:P1082}} | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Frankfurt am Main''' ({{framburður|De-Frankfurt_am_Main-pronunciation.ogg}}) er stærsta borg þýska sambandslandsins [[Hessen]] og fimmta stærsta borg [[Þýskaland]]s. Hún er staðsett á bökkum árinnar [[Main]] og er stærsta fjármálamiðstöð Þýskalands. Þar er meðal annars Seðlabanki Evrópu. == Lega == Frankfurt liggur við ána Main sunnarlega í Hessen, ekki langt frá [[Baden-Württemberg]] og steinsnar fyrir suðaustan miðhálendið [[Taunus]]. Næstu borgir eru [[Wiesbaden]] og [[Mainz]] til vesturs (20 km), [[Darmstadt]] til suðurs (20 km) og [[Würzburg]] til suðausturs (60 km). == Skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] borgarinnar er silfurlitaður örn með kórónu. Örninn er tákn keisararíkisins og fenginn að láni þaðan á [[13. öldin|13. öld]]. Þegar borgin varð fríborg var sett kóróna á höfuð hans. Núverandi skjaldarmerki er frá [[1841]], með örlitlum síðari tíma breytingum. == Orðsifjar == [[Mynd:Die Frankenfurt.jpg|thumb|Saxar fylgjast með rádýri vaða yfir ána Main.]] Borgin hét upphaflega Frankenfurt eða Vadum Francorum, sem merkir ''frankavaðið'' og kom fyrst við skjöl [[794]]. Hér er verið að tala um hættulaust vað yfir ána Main. <ref>Geographische Namen in Deutschland. Duden. 1993. Bls. 101.</ref> Alþjóðlega er borgin yfirleitt aðeins kölluð Frankfurt en Þjóðverjar nota gjarnan fullt nafn til aðgreiningar frá [[Frankfurt an der Oder]], sem er borg í sambandslandinu [[Brandenborg]]. Borgin er stundum kölluð Frakkafurða á íslensku. Til er þjóðsaga um tilurð heitisins. Er [[Karlamagnús]] var að berjast við saxa eitt sinn höfðu saxar betur. En eftir að Karlamagnús dró sig í hlé til að safna liði og blása til nýrrar sóknar, hörfuðu saxar að ánni Main, sem þeir töldu ófæra. En þá sáu þeir hvar rádýr skoppaði á vaði yfir ána. Þetta vað nýttu saxar sér og sluppu þannig við frekari bardaga. Karlamagnús þorði ekki yfir ána og því var staðurinn kallaður frankavaðið (Frankfurt á þýsku). Engar heimildir eru hins vegar til um það að Karlamagnús hafi nokkru sinni barist gegn söxum í nágrenni árinnar Main. == Saga Frankfurts == === Keisaraborgin Frankfurt === [[Rómverjar]] hófu byggð í Frankfurt á 1. öld e.Kr. Þeir yfirgáfu hins vegar staðinn á miðri 3. öld. Enn í dag eru til rómverskar rústir í miðborginni. Þar heitir enn Römerberg (''Rómverjahæðin''). [[793]] kemur Frankfurt fyrst við skjöl í bréfi Karlamagnúsar sem germanskur bær. Þar reisti Karl sér aðsetur og er hann talinn stofnandi borgarinnar. Hann hélt þar ríkisþing. Sonur hans, [[Lúðvík hinn frómi]], settist einnig að í Frankfurt. Barnabörn Karlamagnúsar gerðu með sér [[Verdun-samningurinn|Verdun-samninginn]] árið [[843]]. Í honum var frankaríkinu mikla skipt í þrennt. Lúðvík hinn þýski fékk austurhlutann og settist meira eða minna að í Frankfurt, sem við það verður faktískt að höfuðborg austurhluta frankaríkisins. [[1152]] predikaði munkurinn [[Bernhard frá Clairvaux]] í Gömlu Nikulásarkirkjunni og hvatti fólk til að fara í [[Krossferðir|krossferð]]. [[Konráður III (HRR)|Konráður III]] ákvað að taka þátt í ferðinni en lét fyrst krýna son sinn til konungs eftir sig í Frankfurt. Síðan þá hafa allmargar krýningar átt sér stað í borginni, þrátt fyrir að aðalkrýningarborg þýsku konunganna var Aachen. Frankfurt varð hins vegar að kjörstað konunganna. Kjörfurstarnir hittust reglulega þar til að velja nýjan konung. Árið [[1245]] varð Frankfurt formlega að ríkisborg, aðeins undirgefin konungi/keisara. === Siðaskipti === [[Mynd:Frankfurt Beschießung 1796.jpg|thumb|Frakkar skjóta á Frankfurt 1796]] Um miðja [[15. öldin|15. öld]] fann [[Jóhannes Gutenberg]] upp prentvélina í Mainz. Bækur voru prentaðar, ekki síst í Frankfurt, sem varð að mikilvægri bókaborg. Í borginni voru skipulagðar stórsýningar á bókum (''Frankfurter Buchmesse'') sem enn er við lýði. [[1530]] urðu [[siðaskiptin]] í borginni. Nokkrum árum síðar gekk borgin til liðs við her mótmælenda (''Schmalkaldischer Bund''). Sá her reyndist ekki giftudrjúgur og neyddist Frankfurt til að opna hlið sín fyrir keisarahernum þegar hann mætti til borgarinnar í [[desember]] [[1546]]. En borgin hélst þó lútersk. Á seinni hluta [[16. öldin|16. aldar]] fluttu margir mótmælendur þangað frá [[Niðurlönd]]um, sem þá voru stjórnuð harðri hendi af [[Spánn|Spánverjum]] (spænsku Habsborgaralínunni). Árið [[1556]] var [[Ferdinand I (HRR)|Ferdinand I]] krýndur keisari í Frankfurt. Síðan þá hafa langflestir þýsku keisaranna verið krýndir þar, í stað þess að ferðast alla leið suður til [[Róm]]ar. Frankfurt var að öllu leyti hlutlaus í [[30 ára stríðið|30 ára stríðinu]], enda fríborg, og kom ekki við sögu í þeim hildarleik. Við friðarsamningana í Vestfalíu [[1648]] var fríborgarstatus Frankfurts staðfestur. === Napoleonsstríðin og bylting === [[Mynd:Nationalversammlung in der Paulskirche.jpg|thumb|Þjóðþingið í Pálskirkjunni 1848]] Í [[október]] [[1792]] hertóku franskir byltingarmenn borgina og kröfðust hárra greiðslna. [[Frakkland|Frakkar]] urðu hins vegar að hörfa þaðan aftur þegar herir [[Prússland|Prússar]] og Hessen frelsuðu borgina í desember sama ár. En [[1796]] voru Frakkar aftur mættir og hófu mikla skothríð á borgina. Hún var hertekin í [[júlí]] það ár. Frakkar yfirgáfu borgina í desember eftir að hafa tæmt borgarsjóðinn. [[1806]] voru Frakkar enn í borginni. Það ár var [[Rínarsambandið]] stofnað af leppum [[Napoleon Bonaparte|Napoleons]]. Við það missti Frankfurt fríborgarstatusinn, enda var borgin keisaraborg og keisaraveldið var lagt niður. Hessen varð að stórhertogadæmi og varð Frankfurt höfuðborg þess. Borgarmúrarnir voru rifnir, að hluta til að skapa meira byggingapláss og að hluta til að eyðileggja varnir borgarinnar ef til nýs stríðs skyldi koma. [[1813]] mætti prússneski stjórnmálamaðurinn Freiherr von Stein með her til Frankfurt og hrakti Frakka burt. Napoleon var á þessum tíma að snúa heim eftir mislukkaðan leiðangur til [[Rússland]]s. Í [[Byltingarnar 1848|byltingunum 1848-49]] var Frankfurt að nokkurs konar höfuðborg byltingaraflanna. Árið 1848 var haldin mikil ráðstefna lýðræðislega kjörna þingmanna Þýskalands í Pálskirkjunni í borginni. Þar sást í fyrsta sinn hinn [[Þýski fáninn|svart-rauði-guli fáni]]. Þing þetta kallaðist Deutsche Nationalversammlung (''Þýska þjóðarsamkundan'') og var nokkurs konar forboði að alþingi Þýskalands. === Iðnbylting === [[1866]] hertók Prússland Frankfurt og var hún innlimuð Prússlandi. Höfuðborg Hessen varð Kassel í stað Frankfurt, sem varð að annars flokks borg. [[1870]]-[[1871|71]] háði Prússland sigursælt stríð við Frakkland. Friðarsamningar landanna voru undirritaðir í Frankfurt en í [[Versalir|Versölum]] í Frakklandi var [[Vilhjálmur I (Prússland)|Vilhjálmur I]] krýndur til keisara. Frakkar voru neyddir til að greiða stríðsskaðabætur, sem komu Frankfurt til góða. Borgin óx, iðnaður dafnaði og listir og menning voru ríkjandi. Fyrsta rafmagnssporvagn Þýskalands var settur upp í Frankfurt, Philipp Reis þróaði [[Sími|símann]] í borginni (áður en [[Alexander Graham Bell|Bell]] gerði hann að nothæfu tæki), fyrsta símakerfið var sett upp [[1881]] og stærsta járnbrautarstöð [[Evrópa|Evrópu]] var vígð þar [[1888]]. [[Goethe-háskóli í Frankfurt|Goethe-háskólinn]] var stofnaður [[1912]] og nýbyggingin vígð [[1914]]. Íbúum fjölgaði ört. Þegar keisarinn var krýndur 1871 voru íbúar Frankfurt 90 þúsund en við upphaf [[Heimstyrjöldin fyrri|heimstyrjaldarinnar fyrri]] voru þeir orðnir 400 þúsund. === Heimstyrjöldin síðari og eftirspil === Frankfurt var þekkt í Þýskalandi fyrir að vera „gyðingavæn“ borg. [[Nasismi|Nasistar]] kölluðu hana oft ''Jerusalem am Main''. Á [[3. áratugurinn|3. áratugnum]] bjuggu þar alls um 29 þúsund gyðingar. Strax við valdatöku nasista hófst grimmileg herferð gegn þeim. Sumir flúðu, eins og fjölskylda Önnu Frank, en flestir voru sendir í útrýmingarbúðir. Aðeins 140 gyðingar frá Frankfurt lifðu [[helförin]]a af. Borgin varð fyrir nærri gegnumgangandi loftárásum meðan [[heimstyrjöldin síðari]] geysaði. Mestu árásirnar voru gerðar [[1944]] en þá nær gjöreyðilagðist miðborgin, nokkur iðnaðarhverfi og höfnin við ána Main. Um helmingur íbúðarhúsa voru ónýt. Í [[mars (mánuður)|mars]] [[1945]] hertóku [[Bandaríkin|Bandaríkjamenn]] borgina bardagalaust. Þeir komu sér fyrir í borginni og á nokkrum mánuðum voru aðalbækistöðvar bandaríska hersins í Evrópu fluttar frá [[Reims]] í Frakklandi til Frankfurt. Strax á næsta ári voru kjörnir fulltrúar frá Hessen kallaðir saman og myndað var lýðveldi. Hessen varð að fyrsta sambandslandi Þýskalands. Höfuðborgin varð hins vegar ekki Frankfurt, heldur Wiesbaden. Borgarráðið kaus að sækja ekki um þennan heiður, þar sem Frankfurt (sem fríborg) hafði eiginlega aldrei tilheyrt stórhertogadæminu Hessen. Auk þess var Frankfurt höfuðstaður bandaríska hersins í Evrópu og einnig höfuðstaður hernámsveldanna. Fundir þeirra voru nær allir haldnir í Frankfurt. Því var Frankfurt sennilegasti kosturinn til að verða höfuðborg [[Vestur-Þýskaland]]s við stofnun þess [[1949]]. Reist var meira að segja nýtt alþingishús í fyrir væntanlegt þing. En þrjár aðrar borgir sóttu um að fá að verða höfuðborg: [[Bonn]], [[Kassel]] og [[Stuttgart]]. Bonn varð fyrir valinu og urðu borgarbúar Frankfurt fyrir gríðarlegum vonbrigðum. === Efnahagsmiðstöð === [[Mynd:Ffm-skyline008.jpg|thumb|Skýjakljúfarnir í Frankfurt eru þeir mestu í Þýskalandi]] Efnahagslíf Frankfurt byggist á þremur stoðum, fjármálastarfsemi, [[samgöngur|samgöngum]] og viðskipta- og vörusýningum og ráðstefnum. Borgin hefur verið miðpunktur þýskrar fjármálastarfsemi svo öldum skiptir og þar eru nú höfuðstöðvar margra banka og verðbréfamiðlanna. Kauphöllin í Frankfurt er sú stærsta í Þýskalandi og ein sú mikilvægasta í heimi. Í borginni er [[Seðlabanki Evrópu]] sem fer með stjórn peningamála á evrusvæðinu og Seðlabanki Þýskalands (''Bundesbank''). Af viðkiptabönkunum eru [[Deutsche Bank]] og [[Commerzbank]] stærstir. Samtökin GaWC skilgreina Frankfurt sem heimsborg af alfa-gráðu. Samgöngukerfi borgarinnar þykir með ágætum, Alþjóðaflugvöllurinn í Frankurt er einn sá fjölfarnasti í Evrópu. Þetta gerir borgina að vinsælum stað fyrir ráðstefnu- og sýningahald. Á hverju ári er þar haldin bílasýningin Internationale Automobil-Ausstellung og bókakynningin Frankfurter Buchmesse en báðir þessir viðburðir draga til sín yfir hundrað þúsund manns árlega. Borgin hefur fengið viðurnefni á borð við „Bankfurt“ og „Mainhattan“ (eftir ánni Main). Ólíkt flestum evrópskum borgum eru [[Skýjakljúfur|skýjakljúfar]] nokkuð áberandi í borginni, hún er einnig sú eina í Evrópu þar sem að skýjakljúfar hafa verið byggðir í gamla borgarkjarnanum fremur en í sérstökum háhýsahverfum á jaðri miðborgarinnar eins og gert hefur verið í [[London]] og [[París]]. [[Commerzbank-Tower|Commerzbank-turninn]] er hæsta bygging borgarinnar og sú næst hæst í Evrópu, hann er 259 m hár. Það er þó ekki sérlega stórt á heimsvísu og borgin hefur töluvert annað yfirbragð en aðrar fjármálamiðstöðvar heimsins eins og [[New York]] eða [[Sjanghæ]] þar sem þrengslin eru mun meiri. Í Frankfurt eru einnig margar menningar- og menntastofnanir á borð við [[Goethe-háskóli í Frankfurt|Goethe-háskóli]], fjölmörg söfn sem flest standa í röð á bökkum Main og stóran listigarð. Viðskiptaháskólinn í Frankfurt er annar stærsti háskóli borgarinnar. == Íþróttir == Frankfurt er háborg þýskrar kvennaknattspyrnu. Kvennaliðið 1. FFC Frankfurt hefur verið eitt besta knattspyrnulið Þýskalands. Frá [[1999]] hefur það sjö sinnum orðið þýskur meistari, sjö sinnum bikarmeistari og þrisvar Evrópumeistari. Kvennaliðið FSV Frankfurt hefur þrisvar orðið þýskur meistari (síðast [[1998]]) og fimm sinnum bikarmeistari (síðast [[1996]]). Aðalkarlalið borgarinnar er [[Eintracht Frankfurt]]. Það varð þýskur meistari [[1959]], hefur fjórum sinnum orðið bikarmeistari (síðast [[2018]]) og Evrópumeistari bikarhafa [[1980]] og Europa League-meistarar [[2022]]. Síðan [[1981]] fer fram árlegt maraþonhlaup í Frankfurt, oftast síðustu helgina í [[október]]. Þátttakendur eru í kringum 10 þúsund, sem þar með er þriðja fljölmennasta Maraþonhlaup Þýskalands. Liðið Frankfurt Galaxy var í Evrópudeild NFL í ruðningi og sigraði fjórum sinnum (síðast [[2006]]). Félagið var hins vegar leyst upp [[2007]]. == Viðburðir == * Museumsuferfest er heiti á stærstu þjóðhátíð Þýskalands. Henni var hleypt af stokkunum 1988 og fer fram í ágúst. Hér er um safnanótt, leiktækjasamstæður, tónlist, kappróður á Main og flugeldasýning að ræða. Aðsóknin er um 3 milljónir manns árlega. * Karneval (Frankfurter Fastnachtsumzug) er skrúð- og skrautganga í borginni. Þátttakendur eru rúmlega 6.000 og ganga þeir 1,5 km klæddir búningum, oft í skreyttum vögnum. == Vinabæir == Frankfurt viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir: {{div col|colwidth=24em}} * {{flagicon|Bretland}} [[Birmingham]], [[England]]i (1966) * {{flagicon|Ungverjaland}} [[Búdapest]], [[Ungverjaland]]i (1990) * {{flagicon|Frakkland}} [[Deuil-la-Barre]], [[Frakkland]]i (1967) * {{flagicon|Sameinuðu arabísku furstadæmin}} [[Dúbaí]], [[Sameinuðu arabísku furstadæmin|SAF]] (2005) * {{flagicon|Tyrkland}} [[Eskişehir]], [[Tyrkland]]i (2013) * {{flagicon|Níkaragva}} [[Granada (Níkaragva)|Granada]], [[Níkaragva]] (1991) * {{flagicon|Kína}} [[Guangzhou]], [[Kína]] (1988) * {{flagicon|Pólland}} [[Kraká]], [[Pólland]]i (1991) * {{flagicon|Þýskaland}} [[Leipzig]], [[Þýskaland]]i (1990) * {{flagicon|Frakkland}} [[Lyon]], [[Frakkland]]i (1960) * {{flagicon|Ástralía}} [[Melbourne]], [[Ástralía|Ástralíu]] * {{flagicon|Ítalía}} [[Mílanó]], [[Ítalía|Ítalíu]] (1970) * {{flagicon|Bandaríkin}} [[Philadelphia]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] (2015) * {{flagicon|Tékkland}} [[Prag]], [[Tékkland]]i (1990) * {{flagicon|Ísrael}} [[Tel Avív]], [[Ísrael]] (1980) * {{flagicon|Kanada}} [[Torontó]], [[Kanada]] (1989) {{div col end}} == Frægustu börn borgarinnar == [[Mynd:Goethe in der Campagna (Kopf).jpg|thumb|Þjóðskáldið Goethe er óskabarn Frankfurts]] * ([[823]]) [[Karl sköllótti]] (sonur Karlamagnúsar) konungur vestfrankneska ríkisins * ([[1749]]) [[Goethe|Johann Wolfgang von Goethe]] þjóðskáld * ([[1785]]) [[Bettina von Arnim]] rithöfundur * ([[1814]]) [[Heinrich Nestle]] athafnamaður og stofnandi [[Nestlé]] fyrirtækisins * ([[1879]]) [[Otto Hahn]] kjarneðlisfræðingur og [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Nóbelsverðlaunahafi í eðlisfræði]] 1944 * ([[1896]]) [[Ernst Udet]], list- og bardagaflugmaður í heimstyrjöldinni fyrri * ([[1898]]) [[Wilhelm Messerschmitt]], flugvélasmiður og stofnandi Messerschmitt verksmiðjanna * ([[1900]]) [[Rudolf Hindemith]] tónskáld * ([[1900]]) [[Erich Fromm]], frumkvöðull [[sálarfræði]]nnar * ([[1929]]) [[Anna Frank]] gyðingastúlka og fórnarlamb nasista, varð fræg fyrir dagbók sína * ([[1956]]) [[Ulrike Meyfarth]], hástökkvari og verðlaunahafi á ÓL * ([[1964]]) [[Michael Gross]] margfaldur heimsmeistari í sundi * ([[1965]]) [[Oliver Reck]] markvörður í knattspyrnu * ([[1967]]) [[Andreas Möller|Andreas „Andi“ Möller]] knattspyrnukappi og heimsmeistari 1990 == Byggingar og kennileiti == [[Mynd:Römer, Frankfurt.jpg|thumb|Ráðhúsið við Römerberg]] * [[Bartólómeusarkirkjan í Frankfurt|Bartólómeusarkirkjan]] er keisarakirkjan í borginni. Í henni voru þýsku konungarnir kjörnir og margur keisarinn var krýndur í kirkjunni. Í henni eru geymdir hlutar úr höfuðkúpu postulans Bartólómeusar. * [[Römerberg]] er aðaltorgið í miðborg Frankfurt. Þar standa gamlar byggingar, þar á meðal gamla ráðhúsið. Þar stendur einnig gamla Nikulásarkirkjan. * [[Pálskirkjan í Frankfurt|Pálskirkjan]] er þingstaður þjóðþingsins mikla 1848. Hún er ekki lengur notuð sem kirkja, heldur er þjóðartákn og aðallega notuð fyrir sérstaka viðburði. * [[Eschersheimer-turninn]] er gamalt borgarhlið frá 14. öld og eitt af einkennisbyggingum borgarinnar. * [[Sjónvarpsturninn í Frankfurt]] er næsthæsti sjónvarpsturn Þýskalands og var hæsta bygging gamla Vestur-Þýskalands. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == {{commons|Frankfurt am Main}} * {{Opinber vefsíða}} == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál=de|titill=Frankfurt am Main|mánuðurskoðað=febrúar|árskoðað=2010}} {{Borgir í Þýskalandi}} [[Flokkur:Frankfurt| ]] [[Flokkur:Borgir í Þýskalandi]] 3vza2b1q32tmt3krood6f2u2fer9y4r 0 23678 1961118 1917561 2026-04-24T22:58:13Z Stormurmia 73754 1961118 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Simón Bolívar | mynd =Simón Bolívar. Toro Moreno, Luis. 1922, Legislative Palace, La Paz.png | myndatexti1 = {{small|Málverk af Bolívar eftir José Toro Moreno.}} | titill= Forseti Venesúela | stjórnartíð_start = [[6. ágúst]] [[1813]] | stjórnartíð_end = [[16. júlí]] [[1814]] | forveri = [[Francisco de Miranda]] | eftirmaður = ''Hann sjálfur'' | stjórnartíð_start2 = [[7. ágúst]] [[1817]] | stjórnartíð_end2 = [[24. febrúar]] [[1819]] | forveri2 = ''Hann sjálfur'' | eftirmaður2 = [[José Antonio Páez]] | titill3 = Forseti Stóru-Kólumbíu | stjórnartíð_start3 = [[24. febrúar]] [[1819]] | stjórnartíð_end3 = [[4. maí]] [[1830]] | vara_forseti3 = [[Francisco de Paula Santander]] | forveri3 = ''Embætti stofnað'' | eftirmaður3 = [[Domingo Caicedo]] | titill4 = Forseti Bólivíu | stjórnartíð_start4 = [[12. ágúst]] [[1825]] | stjórnartíð_end4 = [[29. desember]] [[1825]] | forveri4 = ''Embætti stofnað'' | eftirmaður4 = [[Antonio José de Sucre]] | titill5 = Forseti Perú | stjórnartíð_start5 = [[17. febrúar]] [[1824]] | stjórnartíð_end5 = [[28. janúar]] [[1827]] | forveri5 = [[José Bernardo de Tagle]] | eftirmaður5 = [[Andrés de Santa Cruz]] | myndatexti = | fæddur = [[24. júlí]] [[1783]] | fæðingarstaður = [[Karakas]], [[Venesúela]], [[Spænska heimsveldið|spænska heimsveldinu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1830|12|17|1783|7|24}} | dánarstaður = [[Santa Marta]], [[Stóra-Kólumbía|Stóru-Kólumbíu]] | orsök_dauða = [[Berklar]] | þjóderni = [[Venesúela|Venesúelskur]] | maki = María Teresa Rodríguez del Toro y Alaysa (d. 22. janúar 1803)<br>[[Manuela Sáenz]] (í sambandi 1822 – 1830) | stjórnmálaflokkur = | börn = | bústaður = | atvinna = | háskóli = | starf = Herforingi, stjórnmálamaður | trúarbrögð = |undirskrift = Simón Bolívar Signature.svg }} '''Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Ponte Palacios y Blanco''' (f. [[24. júlí]], [[1783]] d. [[17. desember]], [[1830]]) var frelsishetja [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]] og einn áhrifamesti leiðtogi sjálfstæðisbaráttu álfunnar. Hann leiddi frelsishreyfingar á þeim svæðum sem nú mynda löndin [[Venesúela]], [[Kólumbía]], [[Ekvador]], [[Perú]], [[Panama]] og [[Bólivía]], og er víða í [[Rómanska Ameríka|Rómönsku Ameríku]], talinn þjóðhetja. Bolívar fæddist í [[Karakas]]. Árið [[1802]] kvæntist hann [[María Teresa Rodríguez del Toro y Alaysa|Maríu Teresu Rodríguez del Toro y Alaysa]], en hún lést ári síðar. Bolívar gengdi lykilhlutverki í stofnun [[Bólivía|Lýðveldisins Bólivíu]] árið 1825 og varð fyrsti forseti þess. Fyrir framlag sitt til sjálfstæðisbaráttu Suður-Ameríku hlaut hann viðurnefnið „El Libertador“, sem merkir Frelsarinn. == Fjölskylda og yngri ár == Fjölskylda Simóns Bolívars taldist til menntafólks og rakti ætt sína aftur til þorpsins Bolíbar ([[spænska|sp.]] La Puebla de Bolibar), í [[Baskaland]]i. Auðgaðist fjölskyldan meðal annars af gull og koparnámum við ána Aroa í Venesúela á 17. öld. Simón Bolívar notaðist að hluta til við tekjur af námunum til að fjármagna frelsisbaráttu [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]]. Samt sem áður er Simón ekki sá eini úr ættinni sem hefur látið að sér kveða, til að mynda er kapella í Dómkirkjunni í Karakas sem var tileinkuð ættinni árið 1575.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.xs4all.nl/~jorbons/souterrains/art/venezcol.html|titill=An introduction to artificial cavities in Venezuela during the colonial period|höfundur=Ricardo Silva|ár=1993|mánuður=27. september}}</ref> Simón Bolívar var fæddur í [[Karakas]], þar sem nú er höfuðborg [[Venesúela]], í fjölskyldu [[menntun|menntamanna]]. Að foreldrum hans látnum var menntun hans í höndum mismunandi kennara, þar á meðal [[Simón Rodríguez|Simóns Rodríguez]], sem hafði einna mest áhrif á drenginn. Við andlát foreldranna fór hann til [[Spánn|Spánar]] árið 1799 til að ljúka menntun sinni. Þar kvæntist hann [[María Teresa Rodríguez del Toro y Alaysa|Maríu Teresu Rodríguez del Toro y Alaysa]] árið 1802, meðan á skammri heimsókn hans heim til Venesúela stóð árið 1803 veiktist hún af [[gula|gulu]] sem dró hana til dauða síðar sama ár. Simón sneri aftur til Evrópu 1804 og var á þeim tíma mikill aðdáandi [[Napóleon Bónaparte|Napóleons Bónaparte]], fyrsta ræðismanns [[Fyrsta franska lýðveldið|franska lýðveldisins]].<ref>{{Vefheimild|titill=Frelsishetja Suður-Ameríku – Simon Bolivar|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4699818|ár=1941|mánuður=1. janúar|útgefandi=''Heimilisblaðið''|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=19. júlí}}</ref> Bolívar missti hins vegar trú á Napóleon þegar Napóleon tók sér keisaratign og lagði niður franska lýðveldið árið 1804. Bolívar var vitni að krýningu Napóleons í [[Notre Dame]] og þótti mikið til koma þótt hann væri mótfallinn krýningunni.<ref>{{cite book | last = Arismendi Posada | first = Ignacio | title = Gobernantes Colombianos |trans-title=Forsetar Kólumbíu | publisher = Interprint Editors Ltd.; Italgraf | edition = önnur | location = Bogotá, Kólumbía | year = 1983 | page = 10 }}</ref> == Frelsisbaráttan og Frelsarinn == Simón hélt heim til Venesúela árið 1807 og þegar [[Napóleon]] gerði [[Jósef Bonaparte]] að Konungi [[Spánn|Spánar]] og spænsku nýlendnanna árið 1808, gekk hann til liðs við [[andspyrnuhreyfing]]una, í Suður-Ameríku, saman ([[Spænska|sp.]] ''junta''). Árið 1810 lýsti hreyfingin í Karakas yfir sjálfstæði og Símon var sendur til [[England]]s til að koma á fót stjórnmálalegum tengslum. Simón kom til Venesúela árið 1811. Í júlí árið eftir gafst leiðtogi hreyfingarinnar í Karakas, [[Francisco de Miranda]], upp, og neyddist Simón til að flýja til [[Cartagena de Indias]], en þar ritaði hann ''[[Cartagena Manifesto]]''. Er Simón var falið hernaðarlegt vald í Nýja Granada árið 1813 af þinginu í [[Tunja]], leiddi hann innrásina í Venesúela 14. maí. Innrásin markaði upphaf hinnar dáðu baráttu ''Campaña Admirable''. Hann kom til [[Mérida (Venesúela)|Mérida]] þann [[23. maí]] og náði að því loknu [[Trujillo (Venesúela)|Trujillo]] á sitt band [[9. júní]]. Sex dögum síðar, [[15. júní]] fyrirskipaði hann að barist yrði til síðasta manns, (''Decreto de Guerra a Muerte''). Er Karakas var endurheimt [[13. ágúst]] [[1813]] var hann nefndur Frelsarinn ''El Libertador'' við stofnun Annars Venesúelska Lýðveldisins. Við fall lýðveldisins eftir uppreisn [[José Tomás Boves]] árið [[1814]], snéri Simón aftur til Nýja Granada, þaðan sem hann stjórnaði [[Kólumbía|kólumbísku]] [[þjóðernishyggja|þjóðernishreyfingunni]], sem hann hélt til [[Bógóta]] með árið 1814 og endurheimti borgina frá hinu fallandi lýðveldi. Hugur hans stóð til að taka konungssinnann [[Santa Marta]] höndum en vegna ágreinings og árekstra við stjórnvöld í Cartagena flúði Símón til [[Jamaíka|Jamaíku]] og leitaði ásjár [[Alexandre Pétion|Alexanders Pétíons]] leiðtoga [[Haítí]]. Með hahítísku liðsinni hélt Símon til Venesúela árið 1816, hann tók borgina Angostura (sem nú heitir [[Ciudad Bolívar]] eða Borg Bolívars). === Stóra Kólombía === Með sigri í orustunni um Boyacá árið 1819 bættist Nýja Granada við þau svæði sem voru frjáls undan spænskri stjórn. Hinn [[7. september]] [[1821]] var [[Lýðveldið Stóra Kólumbía]] (sambandsríki sem náði yfir það svæði þar sem nú er [[Venesúela]], [[Kólumbía]], [[Panama]] og [[Ekvador]]) stofnað, og var Simón forseti og [[Francisco de Paula Santander]] varaforseti. Síðari sigrar í orustum við Karabóbó árið 1821 og við Pichincha árið 1822 styrktu yfirráð hans og stórkólumbíska lýðveldisins yfir Venesúela og Ekvador. === Perú === [[Mynd:Batalla de Junín.jpg|thumb|right|Simón Bolívar í orrustunni við Junín árið 1824.]] Að loknum fundi [[26. júlí|26.]] og [[27. júlí]] [[1822]] með Argentínska hershöfðingjanum [[José de San Martín]] sem var kallaður verndari Perúsks frelsis síðan hann hafði frelsað hluta Perú í ágúst 1821, tók Simón að sér að ljúka verkinu – frelsun Perú. Þing Perú gerði hann að einræðisherra Perú [[10. febrúar]] [[1824]], en það gerði honum kleift að endurskipuleggja Perú alfarið, bæði stjórnmálalega og hernaðarlega. Með aðstoð [[Antonio José de Sucre]], gersigraði Símon spænska riddaraliðið [[6. ágúst]] [[1824]] í orustunni um Junín. Antonio gekk milli bols og höfuðs á því sem eftir stóð af spænsku herdeildunum í orustunni um Ayacucho [[9. desember]]. == Að fengnu frelsi == Þegar árið 1825 gekk í garð var sigurinn unninn, Spánverjar og herdeildir þeirra höfðu þurft að lúta í gras fyrir heimamönnum. Simóni var af mörgum eignaður sigurinn. Þá tók við annað verkefni að stýra frjálsum þjóðum í sjálfstæðum löndum. === Bólivía === Þing Efra Perú myndaði [[Bólivía|Bólivíu]] [[6. ágúst]] [[1825]], til heiðurs Simóni Bolívar. Stjórnarskrá Bólivíu, sem var skrifuð af Símoni, bar merki franskra áhrifa og [[Skoska upplýsingin|skoskrar upplýsingar]] auk sígildra grískra og rómverskra áhrifa sem mótað höfðu stjórnmálalega afstöðu Simóns. Hann var aðdáandi Sjálfstæðisbaráttunnar í Bandaríkjunum, hann las bækur [[Montesquieu]]s og [[Adam Smith|Adams Smith]] er hann ritaði stjórnarskrá Bólivíu. === Erfiðleikar og alræðisvald === Simón átti í erfiðleikum með að hafa stjórn á hinu víðlenda Stóra Kólumbíska lýðveldi. Klofningur kom upp árið 1826 og svæðisbundin uppreisn átti sér stað þar sem nú er Venesúela. Á tímabili virtist sem hið stóra en brothætta lýðveldi væri að hruni komið. Mönnum voru gefnar upp sakir og samkomlagi var náð við uppreisnarmennina en sundurlyndi stjórnmálamanna óx. Með það fyrir augum að viðhalda einingu lýðveldisins boðaði Simón til stjórnlagaþings í apríl 1828 í Ocaña. Draumur hans var að hin nýfrjálsu lýðveldi mynduð með sér bandalag um sameiginlega stjórn sem héldi einstaklingsfrelsi til haga. Hugmyndum hans var hafnað á stjórnlagaþinginu. Þegar það var fyrir séð að þingið legði drög að víðtæku sambandsríki sem takmarkaði mjög vald svæðisbundinna stjórnvalda, yfirgáfu Simón og fulltrúar hans samkomuna. Simón tók sér alræðisvald [[27. ágúst]] [[1828]] til þess að reyna að bjarga lýðveldinu. Óánægja með framferði hans óx og var honum sýnt banatilræði í september sama ár. Bolívar slapp naumlega með líf sitt fyrir tilstilli ástkonu sinnar, [[Manuela Sáenz|Manuelu Sáenz]], sem vakti hann, hjálpaði honum að laumast í skjól og tafði síðan fyrir tilræðismönnunum á meðan þeir leituðu að Bolívar í húsi hans.<ref name=visir>{{Vefheimild|titill=„Meiri heiður að vera frilla Bolivars en eiginkona nokkurs annars manns“|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3441741|útgefandi=''[[Vísir (dagblað)|Vísir]]''|ár=1980|mánuður=5. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. júlí}}</ref> Eftir að hafa þannig verið bjargað gaf Bolívar Manuelu heiðurstitilinn „frelsari frelsarans“. Á næstu tveim árum var nokkuð um uppþot í Nýja Granada, Venesúela og Ekvador. == Minningin lifir == Þann [[27. apríl]] [[1830]] sagði Simón af sér forsetaembættinu, hann ætlaði sér að flýja í útlegð til Evrópu, en lést af völdum [[berklar|berkla]] [[17. desember]] [[1830]], áður en hann hélt úr höfn, í La Quinta de San Pedro Alejandrino í [[Santa Marta]], [[Kólumbía|Kólumbíu]].<ref>{{Vefheimild|url=http://www.simon-bolivar.org/bolivar/san_pedro_alejandrino.htm|titill=La Quinta de San Pedro Alejandrino|safnslóð=https://web.archive.org/web/20051110001026/http://www.simon-bolivar.org/bolivar/san_pedro_alejandrino.htm|ár=2005|mánuður=10. nóvember|safnár=2005|safnmánuður=10. nóvember|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=25. júní|tungumál=spænska|vefsíða=simon-bolivar.org}}</ref> Á dánarbeði sínu bað hann aðstoðarmann sinn Daniel O'Leary um að brenna bóka og bréfasafn sitt. Daníel óhlýðnaðist hinstu ósk Símons og sagnfræðingar hafa því átt auðveldara með að átta sig á frjálslyndum hugmyndum Simóns. Jarðneskar leifar hans voru fluttar til Karakas árið 1842, hvar minnisvarði um frelsarann var reistur. 'La Quinta' nærri Santa Marta hefur verið varðveitt sem safn.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.findagrave.com/memorial/11917/sim%C3%B3n-bol%C3%ADvar|titill=Simón Bolívar|útgefandi=Find a Grave|vefsíða=findagrave.com|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=25. júní}}</ref> Af ræðum hans og ritum að dæma má sjá að hann aðhylltist [[takmarkað ríkisvald|takmörkuðu ríkisvaldi]], [[þrískipting ríkisvaldsins|þrískiptingu þess]], [[trúfrelsi]], [[eignarréttur|eignarrétt]] og að stjórnvöld færu einungis að lögum. Simóni og Maríu var ekki barna auðið á meðan á hjónabandi þeirra stóð, Símon kvæntist ekki á nýjan leik og eignaðist því enga erfingja en systir hans Juana Bolívar y Palacios giftist frænda þeirra Dionisio Palacios y Blanco og átti með honum tvö börn: Guillermo og Benigna. Guillermo lest í orustunni við La Hogaza hvar hann barðist við hlið Simóns. Benigna Palacios y Bolívar giftist Pedro Amestoy. Barnabörn þeirra, Pedro (94) og Eduardo (90) Mendoza-Goiticoa sem búa nærri Karakas eru skyldustu ættingjar Simóns Bólivars á lífi.<ref>[http://www.simon-bolivar.org/bolivar/biografias_familia_sb.html#JuanaNepomucena Juana Nepomucena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090308234525/http://www.simon-bolivar.org/bolivar/biografias_familia_sb.html#JuanaNepomucena |date=2009-03-08 }}</ref> == Aðrir tenglar == * [http://www.bolivarmo.com/history.htm Saga Simóns Bolivars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213011200/http://www.bolivarmo.com/history.htm |date=2004-12-13 }} * [http://www.crystalbeach.com/history.htm Lífshlaup Simóns Bolivars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040723082305/http://www.crystalbeach.com/history.htm |date=2004-07-23 }} == Heimild == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Símon Bolívar | mánuðurskoðað = 15. febrúar | árskoðað = 2006}} ;Tilvísanir <references/> {{fd|1783|1830}} {{Commons|Simón Bolívar}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill=Forseti Venesúela |frá=[[7. ágúst]] [[1813]] |til=[[16. júlí]] [[1814]] |fyrir=[[Francisco de Miranda]] |eftir=Hann sjálfur (1817) }} {{Erfðatafla |titill=Forseti Venesúela |frá=[[7. ágúst]] [[1817]] |til=[[24. febrúar]] [[1819]] |fyrir=Hann sjálfur (1814) |eftir=[[José Antonio Páez]] }} {{Erfðatafla |titill=Forseti Stóru-Kólumbíu |frá=[[24. febrúar]] [[1819]] |til=[[4. maí]] [[1830]] |fyrir=Fyrstur í embætti |eftir=[[Domingo Caycedo]] }} {{Erfðatafla |titill=Forseti Bólivíu |frá=[[12. ágúst]] [[1825]] |til=[[29. desember]] [[1825]] |fyrir=Fyrstur í embætti |eftir=[[Antonio José de Sucre]] }} {{Erfðatafla |titill=Forseti Perú |frá=[[17. febrúar]] [[1824]] |til=[[28. janúar]] [[1827]] |fyrir=[[José Bernardo de Tagle]] |eftir=[[Andrés de Santa Cruz]] }} {{Töfluendir}} {{DEFAULTSORT:Bolívar, Simón}} [[Flokkur:Forsetar Perú]] [[Flokkur:Forsetar Venesúela]] [[Flokkur:Forsetar Bólivíu]] [[Flokkur:Forsetar Stóru-Kólumbíu]] csemdwmcysbzc0qqksid0w6aqfhti8i 0 24328 1961039 1846074 2026-04-24T13:09:26Z Einar orn s 115856 Bætti við Sundhöll Hafnarfjarðar 1961039 wikitext text/x-wiki '''Guðjón Samúelsson''' ([[16. apríl]] [[1887]] – [[25. apríl]] [[1950]]) var [[Ísland|íslenskur]] [[arkitekt]] og [[húsameistari ríkisins]] frá [[1920]] til dauðadags. Hann teiknaði margar af þekktustu byggingum landsins. Hann var mikill áhugamaður um [[skipulagsmál]] og sat í fyrstu [[skipulagsnefnd ríkisins]] sem sett var á fót árið 1921 og var höfundur Aðalskipulags Ísafjarðar, fyrsta aðalskipulags sem samþykkt var á Íslandi 1927, og einn af aðalhöfundum fyrsta Aðalskipulags [[Akureyri|Akureyrarkaupstaðar]]. Hugmyndir Guðjóns um skipulag bæja gerðu ráð fyrir aðgreiningu atvinnusvæða og íbúðarsvæða sem þá var nýmæli. Fyrsta stórhýsið sem Guðjón teiknaði var [[Austurstræti 16|Reykjavíkurapótek]] við [[Bankastræti]] og [[Pósthússtræti]]. Þetta var líka fyrsta stórhýsi á Íslandi. ==Helstu byggingar== * [[Háskóli Íslands|Aðalbygging Háskóla Íslands]] * [[Akureyrarkirkja]] * [[Eimskipafélagshúsið]] * [[Gamla mjólkursamlagið í Borgarnesi]] * [[Hallgrímskirkja (Reykjavík)|Hallgrímskirkja]] * [[Hávallagata 24]] * [[Héraðsskólinn að Reykjum]] * [[Héraðsskólinn á Laugarvatni]] * [[Hótel Borg]] * [[Kristskirkja]] * [[Landsspítalinn|Aðalbygging Landspítalans]] * [[Laugarneskirkja]] * [[Listasafn Íslands]] * [[Reykjavíkurapótek]] * [[Rósenborg (Barnaskóli Akureyrar)]] * [[Þjóðleikhúsið]] * [[St. Jósefsspítali]] * [[Sundhöllin]] * [[Sundhöll Hafnarfjarðar]] * [[Sundhöll Seyðisfjarðar]] * [[Sundhöllin á Ísafirði]] * [[Gamla sjúkrahúsið á Ísafirði]] * [[Gamla sjúkrahúsið í Vestmannaeyjum]]/Ráðhús Vestmannaeyja * [[Sundhöll Keflavíkur]] * [[Verkamannabústaðirnir við Hringbraut]] * [[Egilsá Skagafirði]] * [[Kleppsspítali]] * [[Héraðsskólinn að Núpi]] *[[Bjarnalaug]] *[[Spennustöðin við Bókhlöðustíg]] {{Stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Íslenskir arkitektar]] [[Flokkur:Guðjón Samúelsson| ]] {{fd|1887|1950}} rkntc7n5gfjms4rzgrevykti09cxedn 0 27958 1961066 1960892 2026-04-24T14:38:43Z ~2026-23019-87 115546 /* Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í knattspyrnu */ 1961066 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Knattspyrnufélagið Valur | Mynd = [[Mynd:Valur.svg|250x250dp]] | Gælunafn = Valsarar, Hlíðarendapiltar | Stofnað = [[11. maí]] [[1911]] | Knattspyrnustjóri = [[Hermann Hreiðarsson]] (kk); [[Matthías Guðmundsson]] (kvk) | Leikvöllur = [[N1 völlurinn]] | Stærð = 1201 sæti, 2225 alls | Stjórnarformaður = [[Hafrún Kristjánsdóttir]] | pattern_la1 = | pattern_b1 = _valur17h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _levanger17a | pattern_so1 = _valur17h | leftarm1 = FF0100 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _valur17a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _levanger17h | pattern_so2 = _valur17a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 | núverandi = Besta deild karla 2026 | Stytt nafn = Valur | Staðsetning = Hlíðarenda, Reykjavík }} '''Valur''' er [[Ísland|íslenskt]] [[íþróttafélag]] sem hefur aðstöðu að [[Hlíðarendi (Reykjavík)|Hlíðarenda]]. Valur teflir fram liðum í [[Knattspyrna|knattspyrnu]], [[Handbolti|handknattleik]] og [[Körfuknattleikur|körfuknattleik]] og leika allir meistaraflokkar Vals í efstu deild bæði í karla- og kvennaflokki. Valur er eina íslenska íþróttafélagið sem unnið hefur Evrópukeppni í boltaíþrótt,<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242575099d/upp-gjorid-olympiacos-valur-31-27-4-5-vals-menn-evropu-bikar-meistarar-eftir-sigur-i-vita-keppni|title=Upp­gjörið: Olympiacos-Valur 31-27 [4-5] {{!}} Vals­menn Evrópu­bikar­meistarar eftir sigur í víta­keppni - Vísir|last=Eggertsson|first=Andri Már|date=2024-05-25|website=visir.is|language=is|access-date=2025-02-26}}</ref> en árið 2024 vann karlalið félagsins í handknattleik evrópubikar EHF. Kvennalið félagsins í handbolta lék afrekið svo eftir ári síðar, 2025. <ref>{{Vefheimild|url=https://handbolti.is/valur-er-evropubikarmeistari/|titill=Valur er Evrópubikarmeistari!|útgefandi=handbolti.is|mánuður=17 maí|ár=2025|mánuðurskoðað=21 maí|árskoðað=2025}}</ref> Félagið var stofnað þann [[11. maí]] árið [[1911]] af drengjum í [[KFUM og KFUK|K.F.U.M.]], að hluta til fyrir tilstilli séra [[Friðrik Friðriksson (prestur)|Friðriks Friðrikssonar]]. Í fyrstu var Valur aðeins deild innan K.F.U.M. en síðar rofnuðu tengslin við K.F.U.M. Þrátt fyrir það minnast Valsmenn ávallt tengslanna við K.F.U.M. en einkunnarorð félagsins „Látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði“ eru fengin úr ræðu séra Friðriks sem hann hélt við vígslu fyrsta knattspyrnuvallar félagsins. Valur tók þátt í [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmótinu í knattspyrnu karla]] í fyrsta sinn árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1915|1915]] og varð Íslandsmeistari í fyrsta sinn árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1930|1930]]. Alls hefur meistaraflokkur karla unnið Íslandsmótið í knattspyrnu karla 23 sinnum, síðast árið 2020. Kvennalið Vals vann Íslandmeistaratitil í fyrsta sinn árið 1978 en alls hefur meistaraflokkur kvenna unnið [[Besta deild kvenna|Íslandsmótið í knattspyrnu]] 14 sinnum, síðast árið 2023. Árið [[Handknattleiksárið 1939-40|1940]] vann Valur fyrsta Íslandsmótið í handknattleik karla en félagið hefur ávallt átt góðu gengi að fagna í handknattleik bæði í karla og kvennaflokki. Valur varð [[Úrvalsdeild kvenna í handknattleik|Íslandsmeistari í handbolta kvenna]] í fyrsta sinn árið 1962. Árið 2024 vann karlalið Vals í handknattleik Evrópubikarinn og varð þar með fyrst íslenskra liða í boltaíþrótt til þess að vinna Evróputitil. Ári síðar vann kvennalið Vals í handknattleik Evrópubikartitil, fyrst íslenskra kvennaliða, með sigri á Porrino frá Spáni. Árið 1970 var körfuknattleiksdeild Vals stofnuð við sameiningu félagsins við K.F.R. Valur varð [[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Íslandsmeistari í körfuknattleik karla]] í fyrsta sinn tíu árum seinna eða árið 1980. Á næstu þremur árum bættust þrír titlar í safnið. Bikarmeistaratitlar árin 1981 og 1983 og Íslandsmeistaratitill 1983. Fyrsti Íslandsmeistaratitill Vals í körfuknattleik kvenna vannst árið 2019 en sama ár varð liðið einnig bikarmeistari. Valur lék til úrslita í Evrópukeppni meistaraliða í handbolta karla, tímabilið [[Handknattleiksárið 1979-80|1979-80]], og er eina íslenska liðið sem náð hefur þessum áfanga. Enn fremur er Valur sigursælasta boltaíþróttafélag Íslands með 140 Íslandsmeistaratitla og bikarmeistaratitla í þremur vinsælustu boltaíþróttum landsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/um-val/saga.aspx|title=Um Val - Saga - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Árið 2019 var ár kvennaflokka Vals, en þá unnu allar kvennadeildir félagsins Íslandsmótið. Meistaraflokkar í handknattleik og körfuknattleik gerðu gott betur og unnu einnig bikarmeistaratitla en ekkert lið hafði áður afrekað að verða Íslandsmeistari í þessum þremur íþróttum á sama tíma, hvorki í karla- né kvennaflokki.<ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/sport/valur-islandsmeistari-sogulegt-a-hlidarenda/|title=Valur Ís­lands­meistari: Sögu­legt á Hlíðar­enda|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Kvennalið Vals endurtók afrekið árið 2023.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.valur.is/media/462624/valsbla_i__2023_web.pdf|titill=Valsblaðið 2023|höfundur=Guðni Olgeirsson|útgefandi=Knattspyrnufélagið Valur|mánuður=desember|ár=2023|mánuðurskoðað=mars|árskoðað=2024}}</ref> == Saga félagsins == === 1911-1920: Stofnun og fyrstu árin === ==== Stofnun ==== Árið 1911 var knattspyrnan enn á bernskuskeiði sem íþrótt á Íslandi. Knattspyrnan barst hingað laust fyrir aldamót, og eins og alls staðar hreif hún hugi ungra manna. Árið 1908 var stofnuð unglingadeild innan K.F.U.M. í Reykjavík og var séra Friðrik Friðriksson leiðtogi deildarinnar og naut óskoraðrar virðingar. Drengirnir sóttu ekki einungis fundi í K.F.U.M. hjá séra Friðriki, stofnað var taflfélag, hljómsveit var starfrækt og margt fleira. Á þessum tíma fæddist hugmynd hjá K.F.U.M. drengjunum að stofna knattspyrnufélag en nokkur slík félög höfðu þá verið stofnuð í Reykjavík. Filippus Guðmundsson, einn af stofnendum Vals, skýrði svo frá tildrögum stofnunar félagsins í riti sem gefið var út í tilefni af 25 ára afmæli Vals: <blockquote>„Það var upphaf þessa félagsskapar, að nokkrir drengir úr UD í K.F.U.M. tóku að leika sér að því, að spyrna knetti í portinu bak við hús félagsins við Amtmannsstíg. Voru þeir sí og æ að mölva rúður í gluggum hússins með knettinum og fór mestallur tíminn í að aura saman í nýjar rúður og setja þær í gluggana. [...] Þessir leikir piltanna í UD voru upphaflega einungis óskipuleg dægrastytting. Þar var engin sérstök hlutverkaskipting, enda var lítið svigrúm í portinu bak við félagshúsið. Reyndi því hver og einn að spyrna knettinum af sem mestum ákafa eitthvað út í loftið, og aðalárangurinn voru rúðuspellin, sem áður er getið. En brátt rak að því, að portið varð drengjunum og þröngur leikvangur. Þá var haldið út á Melana, þangað, sem reykvískir knattspyrnumenn hafa jafnan síðan farið til þess að stunda íþrótt sína og sækja sér aukinn dug.“<ref name=":4">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994573|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> </blockquote>Séra Friðrik hafði í upphafi lítið álit á knattspyrnu og var tregur til að gefa samþykki sitt fyrir stofnun félagsins. Virtist honum sem leikur drengjanna í portinu hefði lítinn tilgang annan en hlaup og spörk út í loftið. Hann lét þó undan þar sem hann sá að drengirnir höfðu gott af því að hlaupa úti eftir kyrrstöðu og inniveru. Síðar meir átti honum eftir að snúast hugur og varð hann fljótt helsti hvatamaður félagsins.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658420|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Guðbjörn Guðmundsson, segir þannig frá stofnun félagsins í sama riti: <blockquote>„Um það leyti, sem áhugi fyrir knattspyrnu var að vakna meðal unglinga í Reykjavík og þar með drengja í K.F.U.M., var Ólafur Rosenkranz, leikfimiskennari í Menntaskólanum, en vann jafnframt á skrifstofu Ísafoldarprentsmiðju. Eitt sinn bar það við, að við Ólafur vorum að taka til í herbergi einu í prentsmiðjunni, en í þessu herbergi var þá geymt skrifborð Jóns Sigurðssonar forseta. Þegar við vorum að laga til í kringum borðið og undir því, kom alt í einu fótknöttur veltandi undan borðinu. Átti Ólafur knöttinn, og var hann að vísu allslitinn, en þó sæmilegur. Guðbjörn var nú ekki seinn á sér, en falaði þegar knöttinn af afi [sic]. Varð það úr, að Ólafur seldi honum knöttinn fyrir 2 kr.“<ref name=":4" /></blockquote>Skýrði Guðbjörn þannig frá að utan um þennan knött, sem valt fram undan skrifborði [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jóns Sigurðssonar]], hafi fyrstu áhugamenn um knattspyrnu í [[KFUM og KFUK|K.F.U.M.]] safnast og að til hans megi rekja vísinn til þess að Valur varð til.<ref name=":4" /> Það var síðan 11. maí 1911 sem haldinn var fundur á lesstofu KFUM þar sem sex piltar stofnuðu Fótboltafélag KFUM en nafni félagsins var þegar sama ár breytt í Val.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/um-val/saga.aspx|title=Um Val - Saga - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Einn af stofnendum Vals, Filippus Guðmundsson, átti hugmyndina að nafni félagsins. Sagan segir að þegar þessir stofnendur félagins voru að vinna við að laga knattspyrnuvöll sinn á Melunum í Reykjavík hafi fálki sveimað yfir höfðum þeirra og þar fengu þeir þá hugmynd að kalla félagð Val. Nafnið var borið undir séra Friðrik sem samþykkti það strax.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659908|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> Í fyrstu áttu Valsmenn engan leikvang til þess að stunda æfingar á. Æfðu liðsmenn því hvar sem þeir fundu nýtilega bletti. Æfingar fóru ýmist fram á Ráðagerðisflötum, á Kóngsmel uppi á Öskjuhlíð, meðfram Rauðarárlæknum og suður í Fífuhvammi eða hvar sem unnt var að spyrna knetti. Æfingar fóru einkum fram á sunnudögum. Liðsmenn leituðu nú til séra Friðriks sem fór þegar á fund [[Páll Einarsson|Páls Einarssonar]], sem þá var [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. Fundi þeirra lauk með því að Valsmenn fengu úthlutað svæði eitt vestur á Melunum sem þeir ruddu og útbjuggu til knattspyrnuæfinga.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994575|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Séra Friðrik vann hörðum höndum að því að moka mold, raka saman möl og aka henni burt í hjólbörum með öðrum félagsmönnum og að lokinni vinnu lauk hann hverjum degi með guðsorði, söng og bæn.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994582|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Við vígslu fyrsta Valsvallarins á [[Melarnir|Melunum]] haustið 1911 hélt séra Friðrik ræðu þar sem hann hvatti piltana til að halda áfram á þeirri braut sem þeir höfðu lagt út á og áminnti þá jafnframt um heiðarleika í leik og starfi og að friður, kærleikur, samheldni, fegurð og atorka ætti að ríkja í starfinu og aldrei ætti að þrífast neitt ósæmilegt og ljótt, sbr. m.a. eftirfarandi kafla úr ræðunni: <blockquote>„Þér ungu menn, sem standið nú í röðum reiðubúnir að ganga inn á hið nýja svæði til leiks, sýnið að þér getið leikið með kappi og fjöri og þó sem göfugir, ungir menn, sem fullkomlega hafið vald yfir yður. - Náið þessu valdi, hvað sem það kostar. Náið valdi yfir limum yðar; æfið augun að sjá fljótt, hvað gjöra skal, æfið fæturna, til þess að þeir gefi mátulegt spark eftir því, sem augað reiknar út, að með þurfi; æfið hendurnar til þess að fálma ekki út í bláinn, til þess að gjöra einmitt þær hreyfingar, sem við eiga; látið hendur og handleggi verða svo sjaldan sem unt er fyrir knettinum; æfið tungu yðar, svo að engin óþorfa orð heyrist. Leggið alla stund á að leggja fegurð inn í leik yðar, látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði. [...] Verið þar á svæðinu, sem yður ber að vera, hverjum samkvæmt skyldu sinni og varist blindan ákáfa og fum. Allur þjösnaskapur veri langt frá yður. Kærið yður ekki um að vinna með röngu eða ódrengilegu bragði. Þeir sterkari boli aldrei hinum yngri og linari frá réttum leik. Segið ávallt satt og venjið yður á að segja til, ef yður verður eitthvað á og játa það. Hælist aldrei yfir þeim, sem tapa, og gleðjist líka yfir velleiknu sparki hjá mótleiksmönnum yðar. Látið aldrei ófagurt pex eða þráttanir skemma leikinn. Verið fljótir að hlýða þeim, sem leik stjórna, einnig þó að þeir séu yngri. [...] Munið ávallt eftir því, að leikur vor er ekki aðeins stundargaman, heldur á hann að vera til þess að gjöra oss betri, göfugri, heiðarlegri og karlmannlegri með hverri æfing. Og samlíf vort á leiksviðinu og utan þess á að efla kristindóm vorn og vera guði til dýrðar.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994575|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-02}}</ref></blockquote> ==== Fyrstu árin ==== Í Valsblaðinu 1961 segir frá því að séra Friðrik hafi eitt sinn farið í heimsókn til Valsmanna þar sem þeir voru við æfingar á Melunum. Í fyrstu sýndist honum sem það sem ætti sér stað inn á vellinu svipaði til þess sem gerðist í portinu í K.F.U.M. en hann gekk þá til drengjanna og bað þá að sýna sér hvernig liðið raðaði sér upp á vellinum. Þeir gerðu það nákvæmlega og er séra Friðrik virti fyrir sér þessar tvær fylkingar (sókn og vörn) segist hann hafa séð fyrir sér hinar rómversku herfylkingar skipulegar og markvissar og samstundis skynjað leikinn og þá geysilegu þýðingu íþróttarinnar sem uppeldismeðals ef réttilega væri á haldið.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658421|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Valsmenn urðu þó skömmu síðar að hverfa af brott af þessum velli því loftskeytastöð var reist á blettinum. Ruddu Valsmenn sér þá nýjan völl norðar á Melunum en þeir þurftu einnig að yfirgefa hann skömmu seinna þegar járnbraut, sem lögð var vegna grjótflutninga til Reykjavíkurhafnar, sem þá var í smíðum, var lögð yfir hann. Enn fluttu Valsmenn völl sinn norðar á Melana en sá völlur var nokkru síðar tekinn af félaginu og gerður að allsherjar íþróttavelli fyrir Reykjavík, [[Melavöllurinn]]. Áður hafði verið íþróttavöllur norðar á Melunum, en girðingin í kringum hann skemmdist mjög af völdum óveðurs árið 1925 og var þá horfið á það ráð að flytja íþróttavöllinn þangað sem völlur Valsmanna var.<ref name=":5" /> Mikill áhuga var meðal Valsmanna á knattpyrnu strax frá upphafi og oftast mættu of margir á æfingar þrátt fyrir að félagsmenn væru ekki nema 28 talsins og var [[Loftur Guðmundsson]], fyrsti formaður félagsins, „einkar áhugasamur um viðgang þess“. Fjölmargir óskuðu eftir inngöngu í félagið en Valsmenn höfðu gert samþykkt um það að félagsmenn skyldu ekki vera fleiri en 28. Varð þetta til þess að annað knattspyrnufélag var stofnað innan vébanda K.F.U.M. sem fékk nafnið Hvatur en til stóð að þessi félög myndu heyja kappleiki sín á milli í stað þess að keppa við önnur knattspyrnufélög utan K.F.U.M. Félagið Hvatur sameinaðist þó Val fljótlega, þar sem menn töldu ráðlegra að sameina starfskrafta félaganna. Við lok fyrsta starfsárs félagsins gaf séra Friðrik út rit sem hann nefndi „Úti og inni“ og tileinkaði knattspyrnufélögunum í K.F.U.M. Val og Hvata „sem með siðprýði, áhuga og félagslyndi gjörðuð mér gleði og K.F.U.M. sóma á leikvellinum og annarsstaðar“.<ref name=":5" /> Fyrstu þrjú starfsár Vals háði félagið ekki opinbera keppni við önnur félög. Séra Friðrik stjórnaði æfingum þegar hann hafði tök á því og liðið háði mánaðarlega kappleiki við Hvat. Haustið 1914 léku Valsmenn sinn fyrsta opinbera keppnisleik við [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]. Valsmenn voru á þessum tíma bundnir af ákvörðun um að leika ekki við lið utan K.F.U.M. Séra Friðrik var á þessum tíma staddur erlendis og því ekki til taks til þess að veita leyfi, leituðu Valsmenn þá til séra Bjarna Jónssonar, sem tók vel í erindið og veitti leyfi til leiksins. Leiknum lauk með 3-2 sigri Fram, sem þótti nokkuð vel af sér vikið þar sem Framarar höfðu á þessum tíma yfir að ráða öflugu knattspyrnuliði. Árið 1915 tók Valur í fyrsta sinn þátt í Íslandsmótinu í knattspyrnu en auk þeirra kepptu [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] og [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] í mótinu. Ári síðar, á fimm ára afmæli Vals 1916, fékk Valur inngöngu í [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþróttasamband Íslands]]. 1913 var [[Skátafélagið Væringjar|Væringjafélagið]] stofnað fyrir drengi í K.F.U.M. fram til 15 ára aldurs sem gengju þá í Val. Árið 1919 vann þessi hópur ungra Valsmanna svokallað Haustmót og var það fyrsti mótssigur félagsins. Á þessum árum voru knattspyrnumót í Reykjavík haldin af knattspyrnufélögunum sjálfum og höfðu félögin oft ærnar tekjur af mótshaldinu. Fyrstu árin stóð Valur ekki að slíku móti en breyting varð þar á árið 1917 þegar [[Egill Jacobsen]], kaupmaður gaf félaginu 30. júní verðlaunagripinn Íslandshornið, en til stóð að árlega yrði keppt um þann grip og Valur halda mótið. Framarar voru í upphafi afar mótfallnir nafngiftinni þar sem þeir töldu að nafnið á gripnum væri svo líkt Íslandsbikarnum, sem Fram hafði gefið út og haft tekjur af. Kváðu Framarar nafnið móðgun við sig af hálfu ÍSÍ sem höfðu í samstarfi við Egil ákveðið nafnið á gripnum. Í gerðarbókum Vals sagði m.a. svo um þetta mál: „Út af þessu höfðum vér [...], ákveðið að taka ekki þátt í Knattspyrnumóti Íslands hjá Fram á þessu ári, nema þeir gæfu tryggingu fyrir að þeir tækju þátt í Íslandshornsmótinu þar sem það væri svo mikið fjárhagslegt tjón fyrir okkur.“ Með bréfi til Vals skömmu síðar tilkynntu Framarar um þátttöku sína í mótinu en tóku þó fram að eigi mætti skilja svo að félagið væri nú ánægt með nafnið á horninu eða fyrri framkomu ÍSÍ.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658432|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Fram vann gripinn til eignar árið 1919 en þá gaf Egill félaginu 200 krónur fyrir nýjum verðlaunagrip. Fleiri urðu mótin á vegum Vals þó ekki á þessum árum þar sem meistaraflokkur félagsins hætti keppni um þetta leyti.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994577|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-04}}</ref> === 1920-1930: Óviss framtíð === Í kringum 1920 var félagið við það að leysast upp sökum þess hve fáir sóttu æfingar hjá meistaraflokki. Meistaraflokkur Vals var þá alveg hættur að taka þátt í knattspyrnumótum og enginn 3. flokkur var til í félaginu. Var m.a. um það rætt í félaginu að sameinast [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingi]] eða leysa félagið alveg upp. [[Axel Gunnarsson]], kaupmaður, var kjörinn formaður Vals og lagðist mjög gegn því. Á þessum tíma var ekkert fé til í sjóðum félagsins og lagði Axel því sjálfur til fé fyrir boltakaupum og öðru því sem félagið þarfnaðist. Var Axel lengi vel helsti fjárhagslegur bakhjarl félagsins og sat í stjórn þess í 10 ár samfleytt lengst af sem formaður.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994583|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Upp úr 1922 var mikil deyfð yfir starfi Væringjafélagsins<ref>{{cite book |title=Skátafélagið Væringjar 25 ára |date=1938 |publisher=Skátafélagið Væringjar |url=https://timarit.is/page/4804641 |access-date=23. júlí 2022 |page=33}}</ref> og gengu þá fjölmargir Væringjar í Val. Um þetta leyti upphófst mikil liðssöfnun og árið 1922 voru félagsmenn orðnir 350 talsins en þar af hafði Jón Sigurðsson, síðar borgarlæknir, safnað 100 manns. Tók meistaraflokkur félagsins í kjölfarið þátt í knattspyrnumótum að nýju árið 1923. Í Valsblaðinu 1961 eru Axel Gunnarsson og Jón Sigurðsson nefndir forystukempur endurreisnarinnar í Val sem átti sér stað á þessum tíma. Á 15 ára afmæli félagsins árið 1926 var ákveðið að gera merki fyrir félagið og var þar um að ræða mynd af skildi og á honum var mynd af val, vængjum þöndum, með knött í klónum. Efst í grunni merkisins var sól sem sendi geisla sína, rauða og bláa yfir félagsmerkið. Félagsmerki Vals var samþykkt á aðalfundi félagsins 1926. Hugmyndina að merkinu átti Ámundi Sigurðsson, en [[Tryggvi Magnússon]] listmálari teiknaði.<ref name=":2" /> Ákvæði um merki félagsins er að finna í 3. gr. samþykkta Knattspyrnufélagsins Vals. Þar segir svo um merki félagsins: „Merki félagsins er skjöldur, en grunnur hans sól, sem sendir frá sér rauða og bláa geisla og í miðjum fleti skjaldarins er fljúgandi valur með knött í klónum. Á knöttinn skal letra nafnið VALUR.“ Sama ár var einnig ákveðið að taka upp nýjan búning, en allt frá því að Valur eignaðist fyrst félagsbúning hafði hann verið hvít peysa með bláum langröndum, hvítar buxur og bláir sokkar. Þessum búningi þótti svipa um of til búnings KR og var þá tekin upp græn peysa og svartar buxur til bráðabirgða en sá búningur var notaður allt til ársins 1926.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658439|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Nú var ákveðið að búningur félagsins skyldi vera rauð peysa, hvítar buxur og bláir sokkar. Þetta hefur síðan verið búningur félagsins en ekki hefur verið föst regla í sokkalit, en þeir hafa þó yfirleitt verið rauðir eða hvítir. Árið 1928 komu til landsins [[Skotland|skoskir]] knattspyrnumenn frá Glasgow University Club á vegum allra félaganna í Reykjavík og léku m.a. við meistaraflokk Vals. Leiknum lauk með 6-1 sigri Skotanna en Skotarnir höfðu mikla yfirburði yfir íslensku liðin. Í skýrslu um heimsókn þessa í skjölum Vals kemur fram að heimsókn þessi hafi einkum verið hugsuð svo liðin gætu lært af Skotunum og séð „hvar við stæðum í íþróttinni“. Jón Sigurðsson, formaður Vals, þakkaði Skotunum kærlega fyrir frábæran leik og glæsilega kennslustund.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658445|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Sama ár léku Valsmenn við [[Færeyjar|færeyskt]] knattspyrnulið sem var statt hér á landi og lauk leiknum með 4-1 sigri Valsmanna. === 1930-1939: Fyrstu titlarnir. Handknattleikur ryður sér rúms === Valur vann sinn fyrsta Íslandsmeistaratitil árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1930|1930]], nítján árum eftir að félagið var stofnað með markatölunni 16:2. Innan Vals þótti mikið liggja við að sigra þetta ár og héldu liðsmenn m.a. fund á [[Hótel Borg]] skömmu fyrir mótið þar sem Jón Sigurðsson og Aðalsteinn Hallsson hvöttu menn til dáða og báðu þá að „duga eða drepast“ eins og það er orðað í fundargerðinni. Tókust menn í hendur og strengdu þess heit að gera allt sem í þeirra valdi stæði til að sigra og það gekk eftir. Langþráður draumur var orðinn að veruleika. Eitt fyrsta verk nýkrýndra Íslandsmeistara var að heimsækja séra Friðrik. Séra Friðrik sagði við nýbakaða meistarana að vissulega væri sigur góður en ekki mætti ofmetnast eða sýna dramblæti, en alla tíð gaf séra Friðrik Valsmönnum ýmis heilræði, m.a. um drengilegan leik og háttprýði. Frá þessum tíma hefur varðveist dagbók Agnars Breiðfjörð þar sem hann rekur æfingasókn veturinn 1930-31. Í dagbókinni getur hann þess að Valssöngurinn hafi oftast verið sunginn í lok æfinga, sbr. t.a.m. eftirfarandi færslu frá 18. janúar 1931: „Þessi sunnudagur rann upp með hörkufrosti og norðannæðingi, og var útlit fyrir fannkomu, þrátt fyrir þessa hryssingslegu framkomu náttúrunnar, mættu á þessa æfingu 10 áhugamenn. - Án efa hefur ekki áður verið leikin knattspyrna í slíku veðri sem þessu (í það minnsta ekki á Íslandi). Æfingin var á velli KR-inga og fór allvel fram. Valssöngurinn var sunginn.“ Ári síðar héldu Valsmenn í sína fyrstu utanlandsför. Kepptu Valsmenn við lið frá [[Færeyjar|Færeyjum]] og [[Danmörk|Danmörku]] alls sex leiki. Aðalfararstjóri var séra Friðrik Friðriksson og auk hans var í fararstjórninni Jón Sigurðsson formaður félagsins. Einar Björnsson segir m.a. svo frá ferðinni í 25 ára afmælisriti Vals: <blockquote>„Þetta var í fyrsta sinn, sem íslenzkt knattspyrnufélag réðist í það, á eigin ábyrgð að senda flokk knattspyrnumanna til meginlands Evrópu og í fyrsta skipti sem íslenzkir knattspyrnumenn tóku þar land. Lagt var af stað héðan 16. júní með e. s. Lýru og leiðin lá um Færeyjar, Noreg og Svíþjóð. Ferðin til Færeyja gekk eins og í sögu, en í Þórshöfn var dvalið í rúma 4 tíma og kappleikur háður við „Havnar Boltfélag“, og lauk með sigri Vals 3:0. Leikurinn var drengilegur og fjörugur og blaðaummæli ágæt. [...] Í Kaupmannahöfn og annarsstaðar í Danmörku voru Valsmenn gestir KFUM. Móttökur hinna dönsku félaga okkar voru með afbrigðum góðar, bæði í Kaupmannahöfn og annarsstaðar sem við fórum um. Var allt gert til þess að gjöra oss ferðina sem ánægjulegasta og gagnlegasta. [...] Fyrsta kappleik sinn í Danmörku léku Valur í Kaupmannahöfn 24. júlí við KFUM Boldklub og sigruðu Danir með 3:1. Rétt er að geta þess að þetta var í fyrsta sinn sem Valsmenn kepptu á grasvelli og munu þau viðbrigði, að koma á grasvöll af malarvelli, ekki hvað sízt hafa átt sinn drýgsta þátt í ósigrinum.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658455|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> </blockquote> ==== Dýrkeyptur Íslandsmeistaratitill 1933 ==== Félagið varð næst Íslandsmeistari í knattspyrnu [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1933|1933]] og síðan óslitið fjögur ár í röð 1935-1938. Sigur Vals árið 1933 var dýru verði keyptur því í úrslitaleik Vals gegn KR 15. júní hlaut markvörður Vals, [[Jón Karel Kristbjörnsson]], svo slæma áverka að hann lést tveim dögum síðar 17. júní.<ref>{{Cite web|url=https://lemurinn.is/2013/05/04/valur-kr-upp-a-lif-og-dauda/|title=Valur-KR upp á líf og dauða|date=2013-05-04|website=Lemúrinn|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1358357/|title=Spark í spegli tímans|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-02-06|url-access=subscription}}</ref> Í Valsblaðinu 1961 sagði m.a. svo frá þessum afdrifaríka leik:<blockquote>„Þetta ár verður lengi minnisstætt, fyrir þá sök, að í úrslitaleik milli  Vals og KR skeði það að markmaður liðsins, Jón Karel Kristbjörnsson, slasaðist svo illa að hann lézt af þeim völdum 2 dögum síðar. Mun hann hafa rifnað innvortis og fengið lífhimnubólgu, sem leiddi hann  til dauða. Var mikill mannskaði að Jóni, sem var mjög efnilegur maður, góður markvörður og hafði verið meðal þeirra sem haldið höfðu hvað lengst hópinn og leikið í aðalliðinu undanfarin ár, og í yngri flokkunum. Þegar slysið vildi til stóðu leikar þannig, að jafntefli var 2:2, en er Jón féll á völlinn náði framherji KR knettinum og sendi hann í mannlaust markið. 3:2 fyrir KR. Varamarkvörðurinn, Hermann Hermannsson, er tekinn í markið. En við þetta áfall, að markvörðurinn verður að hætta, þjappast liðið svo saman, að sjaldan hefði betur til tekizt, og á næstu 40 mín. skorar Valur 4 mörk, og vann leikinn 6:3.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658463|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref></blockquote>Valur sá um útför Jóns og reisti legstein á leiði Jóns í [[Hólavallagarður|Hólavallakirkjugarði]] en minnisvarðinn var afhjúpaður við athöfn sem fram fór 19. desember 1934. Á legsteininum er að finna stórt Valsmerki. Séra [[Bjarni Jónsson (vígslubiskup)|Bjarni Jónsson]] framkvæmdi athöfnina.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658464|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Árlega, fyrir fyrsta leik á Íslandsmótinu í knattspyrnu, leggja leikmenn meistaraflokks Vals í knattspyrnu karla blóm að leiði Jóns Karels.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6478079|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658464|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-03-11}}</ref> ==== Nýr völlur við rætur Öskjuhlíðar ==== Þegar æfingavöllur Vals á Melunum var tekinn af félaginu 1926 undu félagsmenn því illa og unnu forystumenn félagsins ötullega að því að félaginu yrði bætt það tjón með nýju landi. Eftir langa mæðu fékk félagið loks úthutað svæði við rætur [[Öskjuhlíð|Öskjuhlíðar]] sem nefndist Haukaland en fram að því hafði félagið ekki átt sér neinn sérstakan leikvöll.<ref name=":5" /> Svæðið var stórgrýtt og illt yfirferðar en með samtakamætti ruddu menn svæðið og athafnasvæði knattspyrnumanna í Val jókst smám saman og haustið 1935 útbjuggu Valsmenn völl á svæðinu í sjálfboðavinnu og var það mikið og erfitt verk. Völlurinn var vígður á 25 ára afmælisári Vals árið 1936 en mikil áhersla var lögð á að klára að ryðja völlinn í tæka fyrir afmæli Vals. Á almennum fundi félagsins kom fram tillaga um að hver starfandi félagsmaður legði fram 5 krónur á mánuði, sem yrðu greiddar til atvinnulausra manna innan félagsins sem störfuðu að vallargerðinni og að félagssjóður myndi leggja jafnháa upphæð á móti. Var tillagan í kjölfarið samþykkt og kom til framkvæmda þó ekki liggi fyrir hve margir nutu þessara atvinnubótarvinnu. Völlurinn var vígður með skrúðgöngu frá húsi K.F.U.M. og voru þar samankomnir um 150 Valsmenn sem gengu þaðan inn Laugaveg og þaðan upp Barónsstíg að vellinum.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658475|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Þetta nýja svæði átti eftir að valda straumhvörfum hjá félaginu, ekki síst meðal yngstu knattspyrnumannanna, en um þessar mundir var farið að efna til keppni milli 3. og 4. flokks og var oftast keppt á Valssvæðinu að frumkvæði Vals. Átti það mikla unglingastarf sem kom í kjölfar hins nýja vallar eftir að bera ríkulegan ávöxt fyrir Val. ==== Upphaf handknattleiks í Val ==== Á vetraræfingum sem knattspyrnumenn í Val stunduðu á árunum eftir 1930 var ýmist æfð leikfimi eða knattleikni með tuskuknöttum. Þessar æfingar þóttu heldur einhæfar og gripu menn til þess ráðs að enda æfingar á handknattleik. Æfingar fóru ýmist fram í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskóla]] eða ÍR húsinu og voru pústrar tíðir líkt og segir í Valsblaðinu 1961. Þótti sumum hasinn svo mikill að málið var tekið upp á stjórnarfundi Vals. Í fundargerði um þetta segir:<blockquote>„Nokkur ágreiningur hafði komið upp um það, hvort hafa skyldi handknattleiksæfingar á æfingakvöldum félagsins, þar sem allir þeir, er æfingar sæktu gætu ekki tekið þátt í þeim. Urðu um þetta nokkrar umræður. Mæltu tveir stjórnarmenn, fyrir sitt leyti, á móti handknattleiksæfingum. Formaður hélt því fram, að það yrði ekki vel séð af nokkrum félagsmönnum ef þær yrðu lagðar alveg niður. Kom þá fram hjá tvímenningunum tillaga um að handknattleiksæfingar yrðu einu sinni í viku og þá síðasta „kortérið“. Var það samþykkt.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658490|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref></blockquote>Í fyrstu fóru menn eftir samþykkt stjórnar en ekki leið á löngu þar til allar æfingar enduðu með handknattleik. Leiknum óx stöðugt fiskur um hrygg innan félagsins og vildu menn nú reyna sig á öðrum liðum. Léku Valsmenn þá við nemendur í [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraskólanum]], [[Knattspyrnufélagið Haukar|Hauka]] og [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann]], sem á þessum tíma var nokkurs konar vagga handknattleiks á Íslandi, en þjálfari liðsins var Valdimar Sveinbjörnsson. Í upphafi voru leikir Vals og Menntaskólans ójafnir en fljótlega fór að draga saman með liðunum. Í Valsblaðinu 1961 segir m.a. frá aðstöðunni til hanknattleiksiðkunar á þessum árum. Segir þar m.a. frá leik Vals og Hauka sem fram fór á ísuðu gólfi í fimleikahúsinu við barnaskólann í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]. Salurinn hafði verið þveginn seint kvöldið fyrir leikinn í miklu frosti og þegar keppendur komu í salinn um morguninn, var mikill hluti hans með íslagi á gólfinu. Ekki kom til greina að fresta leiknum og því fór hann fram við þessar krefjandi aðstæður. Þar greinir einnig frá æfingaleik Vals við sjóliða af þýska herskipinu Metheor, sem fram fór í Austurbæjarbarnaskólanum, segir m.a. svo frá viðureigninni í Valsblaðinu: <blockquote>„Var Valsmönnum sagt, að á skipi þessu væru mjög góðir handknattleiksmenn, sem hefðu tekið þátt í mótum heima í Þýzkalandi og væru taldir þar góðir leikmenn. Yrði því um að ræða handknattleikssýningu og ekkert annað. Þjóðverjarnir vildu hafa vítateiginn strikaðan þvert yfir salinn og þegar knötturinn fór aftur fyrir það strik átti mark hann. Þeir notuðu líka niðurstungu, og léku oft á Valsmenn með því, því það kunnu þeir ekki. Aftur á móti mun salurinn hafa hamlað þeim nokkuð, enda vanari stærri sölum og leik úti. Þjóðverjar voru þá með beztu handknattleiksþjóðum í heimi. Það kom ekki lítið á óvart að leikurinn varð mjög jafn og mátti vart á milli sjá. Áhorfendur höfðu komið til að horfa á svo að svalir salsins voru þétt skipaðar. Upphófst nú mikill þjóðarmetnaður meðal áhorfenda og tóku þeir að æpa af miklum móð á Valsmenn, og segja má að Aðalsteinn Hallsson, hafi gengið berserksgang á áhorfendapöllunum, hvetjandi með öllum tiltækum orðum móðurmálsins. Leiknum lauk með aðeins eins marks mun eða 21:20 fyrir Þjóðverja. Var ekki laust við að handknattleikur nyti meira álits og viðurkenningar innan félagsins eftir þetta. Þetta var líka fyrsti leikur, sem íslenzkt lið leikur við erlenda handknattleiksmenn.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658493|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-15}}</ref> </blockquote>Sá handknattleikur sem leikinn var á þessum fyrstu árum íþróttarinnar hér á landi var nokkuð frábrugðin þeim sem þekkist í dag. Salirnir í Austurbæjarskóla, MR og í ÍR-húsinu voru litlir og gólfflöturinn leyfði ekki útlínur. Var knötturinn því alltaf í leik nema þegar mark var skorað. Heimilt var að taka knöttinn „af batta“ með því að kasta honum í vegg, markteigurinn var aðeins 2 m út frá miðju markinu og markið sjálft ekki nema 1,70 m. Ekki mátti halda knettinum lengur en í tvær sekúndur og ekki mátti stinga niður. Knötturinn var tuskuknöttur sem menn gátu með naumindum haldið á í annarri hendi eða kastað. Almennt léku menn „maður á mann“ og fimm menn voru í hvoru liði.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658494|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-15}}</ref> ==== Tengsl við KFUM rofna ==== Á þessum árum rofnuðu smám saman þau sterku tengsl sem í upphafi höfðu verið milli Vals og KFUM, en enn þann dag í dag eru Valsmenn minnugir uppruna félagsins og minnast með virðingu og hlýju tengsla sinna við KFUM og séra Friðrik Friðriksson. Á níræðisafmæli séra Friðriks árið 1958 tilkynnti Knattspyrnufélagið Valur að félagið myndi reisa brjóstmynd af séra Friðriki Friðrikssyni á Hlíðarenda.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1316224|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Brjóstmyndin var afhjúpuð á 93. afmælisdegi séra Friðriks þann 25. maí 1961 en séra Friðrik lést 9. mars sama ár.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2247303|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Á steinsúluna eru rituð þau fleygu orð: Látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði, einkunnarorð sem eiga að vera leiðarljós og takmark allra Valsmanna í leik og starfi. [[Friðrikskapella]] að Hlíðarenda var vígð árið 1993 þegar 125 ár voru liðin frá fæðingu séra Friðriks.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/105984/|titill=Biskup vígði Friðrikskapellu|höfundur=|útgefandi=Morgunblaðið| dags = 28. maí 1993| skoðað-dags = 20. janúar 2021|safnár=}}</ref> === 1939-1960: Flutningur að Hlíðarenda === Árið 1939 markar merk spor í sögu Vals með kaupum á jörðinni [[Hlíðarendi (Reykjavík)|Hlíðarenda]] við Öskjuhlíð. Á gamlársdag 1914 gaf bæjarstjórn [[Reykjavík|Reykjavíkur]] úr erfðafestubréf fyrir 5,5 hekturum lands til [[Jón Kristjánsson|Jóns Kristjánssonar]], lagaprófessors, sem gaf jörðinni nafnið Hlíðarendi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/993637|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Jón lést langt fyrir aldur fram í [[Spænska veikin|spænsku veikinni]] sem gekk yfir landið [[1918]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4912342?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/J%C3%B3n%20Kristj%C3%A1nsson%20pr%C3%B3fessor|title=Árbók Háskóla Íslands - Árbók 1918-1919 (01.01.1919) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Skömmu fyrir andlát sitt seldi Jón landið Sveini Pálssyni en síðar sama ár lést Sveinn einnig úr spænsku veikinni. Árið 1919 flutti [[Guðjón Guðlaugsson]] Alþingismaður til Reykjavíkur og keypti Hlíðarenda af dánarbúi Sveins. Guðjón bjó að Hlíðarenda til æviloka, en hann lést 6. mars 1939.<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/cv/is/?nfaerslunr=173|title=Guðjón Guðlaugsson|website=Alþingi|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> Frú Jóney Guðmundsdóttir, ekkja Guðjóns Guðlaugssonar Alþingismanns, bauð félaginu landið til kaups vorið 1939 og úr varð að félagið undirritaði kaupsamning um landið 10. maí 1939. Það var ósk Jóneyjar að selja landið Knattspyrnufélaginu Val fremur en til „[...] kaupsýslumanna sem sóttust enn fremur eftir því að eignast Hlíðarenda“ en það var hennar trú að Valur myndi hlúa að staðnum, rækta hann og prýða frekar en eigandi er ræki þar bú. Kaupverðið var 30.000 kr. en þar af nam útborgun kr. 5.000. Jörðin var 5,09 ha. að stærð, að mestu ræktað tún. Landinu fylgdi íbúðarhús, stórt fjós og hlaða. Til þess að fjármagna kaupin gaf félagið út 50 króna skuldabréf en fjármögnun stóð svo tæpt að ekki tókst að greiða stimpilgjöldin fyrr en nokkru síðar.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1501141/|title=Hugsað til hundrað ára|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-23|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658240?iabr=on#page/n3/mode/2up/search/%C3%B3%20a%C3%B0%20kaupin%20hafi%20veri%C3%B0%20ger%C3%B0%20er%20takmarkinu%20ekki%20n%C3%A1%C3%B0.%20%C3%9Eau%20eru%20a%C3%B0eins%20upphafi%C3%B0.%20Upphaf%20%C3%BEess%20starfs%20sem%20%C3%A1%20a%C3%B0%20tryggja%20f%C3%A9laginu%20fagran%20og%20fullkominn%20samasta%C3%B0|title=Valsblaðið - 12. Tölublað (01.05.1959) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref> Í samtali við Frímann Helgason sem birtist í 30. tbl. Valsblaðsins árið 1972 lýsti Hólmgeir Jónsson kaupunum og skuldabréfaútgáfunni með eftirfarandi hætti: <blockquote>„Mér er einna minnistæðast þegar Ólafur Sigurðsson skýrði frá því að hann ætlaði að leggja það til að Valur keypti Hlíðarenda. Ég var þá féhirðir í stjórninni og mér var kunnugt um að ekkert fé var til. Hann hafði ráð við því og lét að því liggja að við gæfum bara út 50 kr. skuldabréf. Nú, svo var þetta ákveðið, og farið að selja bréfin og gekk það allt vel, en heildarupphæðin var 5,000 krónur. Síðan varð ég fyrsti gjaldkeri Hlíðarendanefndar, og ég minnist ekki að hafa leyst inn nema tvö eða þrjú bréf. Síðan kom svo stríðið og verðgildi peninga rýrnaði, 50 krónur urðu lítils virði og munu fáir hafa krafizt greiðslu fyrir bréf sín.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659310?iabr=on#page/n41/mode/2up/search/S%C3%AD%C3%B0an%20kom%20svo%20str%C3%AD%C3%B0i%C3%B0%20og%20ver%C3%B0gildi%20peninganna%20r%C3%BDrna%C3%B0i,%2050%20kr%C3%B3nur%20ur%C3%B0u%20l%C3%ADtils%20vir%C3%B0i%20og%20munu%20f%C3%A1ir%20hafa%20krafizt%20grei%C3%B0slu%20fyrir%20br%C3%A9f%20s%C3%ADn|title=Valsblaðið - 30. Tölublað (11.05.1972) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref></blockquote>Ólafur Sigurðsson, þáverandi formaður Vals og bróðir Jóns Sigurðssonar, átti mikinn þátt í kaupunum á landinu og skrifaði m.a. svo um kaupin í 3. tbl. Valsblaðsins árið 1941: <blockquote>„Þó að kaupin hafi verið gerð er takmarkinu ekki náð. Þau eru aðeins upphafið. Upphaf þess starfs sem á að tryggja félaginu fagran og fullkominn samastað, þar sem unnt verði að einbeita allri orku félagsins að hinum eiginlegu verkefnum þess, íþróttaiðkunum sakir fullkominna ytri skilyrða og efnahagslegs sjálfstæðis [...] Við verðum að gera til hans meiri kröfur en nokkurn tíma hafa verið gerðar hér á landi í þessum efnum, svo miklar að þær standist kröfur tímans um næstu 100 ár a.m.k.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658049?iabr=on#page/n4/mode/2up/search/%C3%B3%20a%C3%B0%20kaupin%20hafi%20veri%C3%B0%20ger%C3%B0%20er%20takmarkinu%20ekki%20n%C3%A1%C3%B0.%20%C3%9Eau%20eru%20a%C3%B0eins%20upphafi%C3%B0.%20Upphaf%20%C3%BEess%20starfs%20sem%20%C3%A1%20a%C3%B0%20tryggja%20f%C3%A9laginu%20fagran%20og%20fullkominn%20samasta%C3%B0|title=Valsblaðið - 3. Tölublað (01.04.1941) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref></blockquote>Með kaupunum var langþráðu markmiði náð, Valur átti sitt eigið land í alfaraleið skammt frá gamla Valsvellinum og þar með lauk 28 ára hrakningasögu félagsins. Forystumenn félagsins höfðu háleitar hugsjónir um uppbyggingu að Hlíðarenda og horfðu til framtíðar, sáu fyrir sér draumsýnir um íþróttasvæði og íþróttamiðstöð en gerðu sér jafnframt grein fyrir því að langt yrði í land að draumur þeirra um framtíðarsvæði Vals rættist, en þeir höfðu tekið fyrsta skrefið. Ekki var til fé til framkvæmda á jörðinni fyrst um sinn og var landið því leigt út til Geirs í Hlíð til 5 ára til að létta undir með félaginu. Einum hektara var þó haldið eftir til að nýta undir æfingar en [[Reykjavíkurflugvöllur]] var farinn að þrengja mjög að æfingasvæðinu sem þá var í notkun. Miklar deilur áttu sér stað innan félagsins sem utan um kaupin og var áskorun m.a. send til bæjarstjórnar um að taka 1.000 kr. árlega af félaginu "er færi svo gáleysislega með fé sitt". Þessar óánægjuraddir þögnuðu árið 1944 þegar Hlíðarendanefnd skilaði 100.000 kr. hagnaði af bílahappdrætti og hlutaveltu. Arkitektarnemarnir [[Gísli Halldórsson (arkitekt)|Gísli Halldórsson]] og [[Sigvaldi Thordarson]] voru fengnir til þess að skipuleggja Hlíðarenda til framtíðar árið 1943 og skiluðu þeir af sér uppdrátti dagsettan í apríl sama ár. Á uppdrættinum mátti sjá fullburða leikvang með grasi, áhorfendastúkum og hlaupabraut, stóran malarvöll, knattspyrnuvöll drengja, utanhúss handboltavöll á grasi, tennisvelli, íþróttahús, félagsheimili, búningaaðstöðu, íbúð umsjónarmanns og sundlaug. Ekkert varð úr þessum áformum og ári síðar gerðu þeir annan uppdrátt þar sem útihús á svæðinu, fjósi og hlöðu var breytt í félagsaðstöðu, fundarherbergi og búningsklefa. Nýr malarvöllur var vígður 1949 og 1953 var grasvöllur tekinn í notkun að Hlíðarenda.<ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/valur/docs/valsbla_i__2019_web|title=Valsblaðið 2019|last=22911024|website=Issuu|language=en|access-date=2021-01-26|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518061423/https://issuu.com/valur/docs/valsbla_i__2019_web|url-status=dead}}</ref> ==== Fyrstu Íslandsmeistararnir í handknattleik ==== Haustið 1939 fór stjórn [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþróttasambands Íslands]] þess á leit við Val að standa fyrir Íslandsmóti í handknattleik. Beiðnin var samþykkt á stjórnarfundi hjá Val í byrjun desember sama ár og fór svo að Valur og Víkingur önnuðust mótshaldið. Val hafði skömmu áður áskotnast veglegur bikar af Vátryggingafélaginu Nye danske og í tilefni af þessu nýja móti gaf Valur bikarinn til keppni í meistaraflokki. Alls tóku sex lið þátt í [[Handknattleiksárið 1939-40|mótinu]]: Valur, [[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]], [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR,]] [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]], [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] og [[Háskóli Íslands|Háskólinn]] en Valsmenn stóðu uppi sem sigurvegarar. Voru Valsmenn þar með orðnir fyrstu Íslandsmeistararnir í handknattleik. Valsblaðið 1961 greinir frá undirbúningi Valsmanna fyrir leikinn gegn Háskólanum, sem þótti afar sterkur andstæðingur. Enginn sérstakur þjálfari stýrði Valsliðinu á þessum tíma og því brugðu menn á það ráð að koma saman á skrifstofu Sveins Zoega, sem þá starfaði hjá Sparisjóði Reykjavíkur, til þess að ræða málin fyrir mikilvægan leik gegn Háskólanum. Var þar samþykkt að hver og einn skyldi gagnrýna aðra liðsmenn og segja þeim hvað það væri sem þeir mættu bæta í sínum leik. Skyldu leikmenn jafnframt hlusta á gagnrýnina og máttu ekki svara fyrir sig. Valsmenn vörðu Íslandsmeistaratitilinn [[Handknattleiksárið 1940-41|1941]] og [[Handknattleiksárið 1941-42|1942]] og aftur [[Handknattleiksárið 1943-44|1944]]. Valsmenn hafa ávallt átt velgengni að fagna í handknattleik þegar á heildina er litið þótt stundum hafi starfið dalað um tíma. ==== Skíðamenn Vals fá þak yfir höfuðið ==== Árið 1941 á 30 ára afmæli félagsins var tekin til notkunar skíðaskáli sem félagið leigði af ÍR. Mikill skíðaáhugi var hér á landi um og eftir 1930 og voru þá fjölmargir skíðaskálar byggðir. Fjölmargir félagsmenn Vals stunduðu skíðaíþróttina af kappi og börðust fyrir því að félagið eignaðist sinn eigin skíðaskála. Var málið mikið rætt innan félagsins en menn höfðu m.a. áhyggjur af því að Valsmenn færu að dreifast með öðrum félögum í skíðaferðir. Ýmsir möguleikar voru kannaðir en hagkvæmasta boðið kom frá ÍR um leigu á „Valgerðarstöðum“, litlu sumarhúsi, rétt við [[Kolviðarhóll|Kolviðarhól]] á [[Hellisheiði]]. Gerður var leigusamningur til fimm ára og hófust sjálboðaliðar þegar handa við að lagfæra og breyta húsinu. Var það von manna að þegar leigutíminn væri á enda yrði búið að reisa nýjan og vandaðan skála fyrir skíðadeildina.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658498|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-03-11}}</ref> Fljótlega kom í ljós að skíðaskálinn væri of lítill. Hófst mikil fjársöfnun og eftir áramótin 1942-43 hafði nægt fé safnast til þess að unnt væri að hefjast handa við að teikna húsið. Andreas Bergmann teiknaði skálann sem var reistur innan um klettaborgir framar í [[Sleggjubeinsdalur|Sleggjubeinsdal]] og var samningur gerður við ÍR um landið. Þegar um vorið hófust framkvæmdir og var öll vinna, nema hellulögn á þaki, framkvæmd af Valsmönnum í sjálfboðavinnu. Vinna fór að mestu fram um helgar og gekk vel því húsið var vígt 11. desember 1943. ==== Íþróttahús að Hlíðarenda ==== Snemma á árinu 1953 var sú ákvörðun tekin, að hefjast handa um byggingu íþróttahúss að Hlíðarenda. Opinberir aðilar vildu ekki fallast á fyrirætlanir Vals um að hafa húsið stærra en 16x32 m auk gangs og búningsherbergja og varð það því raunin. Framkvæmdir hófust 1954 en [[Skarphéðinn Jóhannsson]] teiknaði húsið og hafði eftirlit með byggingu þess. Nokkrar tafir urðu á framkvæmdum þar sem styrkir bárust ekki sem skyldi. Var þá brugðið á það ráð að leigja [[Hitaveitu Reykjavíkur]] húsið sem geymsluhús, þar til félagið gæti hafist handa um innréttingu þess. Árið 1958 gátu framkvæmdir hafist að nýju þar félaginu hafði tekist að safna saman nokkru fé með lántökum, styrkjum, fyrirframgreiðslum upp í leigu o.s.frv. Straumhvörf urðu í starfi félagsins með tilkomu íþróttahúss að Hlíðarenda sem tekið var í notkun 1958 en húsið var fullgert 1960. Þetta íþróttahús var mikil lyftistöng fyrir Val, bæði fyrir íþróttaiðkun og allt félagsstarf. Um framkvæmdirnar að Hlíðarenda sagði m.a. svo í Valsblaðinu árið 1961 sem gefið var út í tilefni af 50 ára afmæli félagsins:<blockquote>„Þeir sem fylgst hafa með framkvæmdum á Hlíðarenda, frá því farið var að vinna að byggingum þar, munu sammála um að þar hafi gerzt kraftaverk. Það verður því ekki hjá því komizt, að geta þeirra sem þar hafa verið í fararbroddi, og tekið á sínar herðar forustustarfið. Margir hafa lagt þar hönd að, og unnið gott starf, en það er hér, eins og yfirleitt vill oftast verða, að meginþunginn hvílir á tiltölulega fáum. Allt frá byrjun, eða frá því að Hlíðarendakaupin voru gerð 1939 hafa aðeins 3 menn gegnt formennsku Hlíðarendanefndar. Fyrst Ólafur Sigurðsson til ársins 1948, en í nefndinni var hann til dauðadags. Var áhugi hans fyrir Hlíðarenda mjög mikill og lagði starfinu þar jafnan það lið, sem aðstaða hans og tími frekast leyfði. Við tók af honum Jóhannes Bergsteinsson, og hefur hann unnið staðnum af geysilegum dugnaði, bæði hvað snertir tillögur um fyrirkomulag og eins sem góður fagmaður að sjálfri vinnunni. Núverandi formaður Hlíðarendanefndar, er Úlfar Þórðarson, og hefur hann fórnað tíma og kröftum að fá dæmi munu um slíkt. Er það mikið lán fyrir Val, að hafa slíka forustumenn í nefnd, sem hafði jafn þýðingarmikil verkefni með höndum.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658507|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-05-04}}</ref></blockquote>Árið 1971 var hafist handa við undirbúning að nýjum grasvelli í fullri stærð og bættum aðbúnaði áhorfenda. Valur varð fyrsta Reykjavíkurfélagið til þess að ná því marki að leika heimaleiki á eigin grasvelli en hann var vígður 1981.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659885|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-04}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1377779/|title=Vængjum þöndum í heila öld|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-26|url-access=subscription}}</ref> Á 9. áratugnum héldu framkvæmdir áfram og árið 1987 var tekið í notkun annað íþróttahús ásamt vallarhúsi og félagsheimili.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1664000|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> Íþróttahúsið sem byggt var árið 1987 vék síðar fyrir nýrri íþróttahöll sem vígð var árið 2007. Samhliða því tóku Valsmenn í notkun nýjan keppnisleikvang, yfirbyggða stúku og félags- og skrifstofuaðstöðu.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1162089/|title=&quot;Mannvirkin skapa grunn til framtíðar&quot;|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-23|url-access=subscription}}</ref> Þann 3. október 2015 vígðu Valsmenn nýjan keppnisvöll þar sem undirlagið var úr gervigrasi og leikur félagið nú heimaleiki sína á gervigrasi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6478070|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> ==== Konur í Val ==== Á fyrstu árum félagsins á meðan tengslin voru hvað mest við K.F.U.M. áttu eðli málsins samkvæmt einungis piltar aðild að Val. Á fyrstu starfsáratugum Vals var einnig lítið um að stúlkur stunduðu íþróttir, slíkt þótti jafnvel ekki kvenlegt. Helst var að stúlkur stunduðu [[Fimleikar|fimleika]] eða [[sund]], knattleikir þóttu ekki við þeirra hæfi. Tíðarandinn breyttist mjög á stríðsárunum. Í árskýrslu stjórnar Vals árið 1947 segir m.a. svo: „Helga Helgasyni falið að gera tilraunir að koma upp kvennadeild í handknattleik“ en ekki er þess getið hvernig tilraunin tókst.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658519|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-05-04}}</ref> Aftur á móti hófu stúlkur fljótlega upp frá þessu að æfa handknattleik með Val og að því kom að handknattleiksdeild kvenna var stofnuð hjá félaginu 1948. Um aðdraganda og stofnun kvennadeildarinnar í Val segir Helgi Helgason m.a. svo í 50 ára afmælisriti Valsblaðsins 1961: <blockquote>„Eftir að farið var að efna til reglulegra ferða í hinn nýbyggða skíðaskála félagsins - um hverja helgi -, varð þess ekki langt að bíða, að með í ferðir okkar fóru að koma nokkrar ungar stúlkur, sem þá gjarnan voru þarna, til að byrja með, í fylgd með feðrum sínum, „gömlum“ og góðum félögum Vals. Með tilkomu þessara ungu stúlkna, sem að vísu voru ekki margar fyrst í stað, mátti fljótlega greina það, að í skálanum myndaðist allt annar andi, en þar hafði ríkt á meðan þar var karlkynið eitt ráðandi. Menn urðu tillitssamari hverjir við aðra, hjálpsamari og glaðværin sönn og óþvinguð í nærveru hins kynsins. Já, „stemmningin“ varð öll önnur en verið hafði, á þessu ltila - en oft mannmarga - fjallaheimili okkar. [...] Í samtölum, sem ég átti við „Skála-stúlkurnar“, fóru þær ekki í neinar grafgötur með það, að allar, upp til hópa langaði þær til að geta orðið enn virkari þátttakendur í félagslífi Vals en þær raunverulega voru og um það voru þær einnig sammála, að handkanttleikur fyrir þær væri það, sem vantaði.“</blockquote>Skömmu síðar birtust auglýsingar í dagblöðum landsins þar sem stúlkur voru hvattar til að mæta á handknattleiksæfingar á miðvikudagskvöldum á Miðtúnsvelli. Vel var mætt á fyrstu æfinguna og um þær stúlkur sem sóttu fyrstu æfinguna ritaði Helgi Helgason m.a. svo: „Þessi nöfn munu verða skráð óafmáanlegu letri í annála félagsins, til að geta borið um það hverjar þær voru, sem fyrstar urðu til að brjóta þá leið, sem svo margar ungar stúlkur Vals hafa síðan farið, og eiga eftir að fara á ókomnum árum, sjálfum sér og félaginu til velfarnaðar.“ Æ síðan hafa kvennaflokkar í knattspyrnu og handknattleik staðið fyrir sínu, ekki aðeins á íþróttavöllunum, heldur einnig í hinu félagslega starfi og sú ákvörðun að veita konum aðgang að félaginu varð til þess að styrkja Val mikið félagslega. Það var ekki fyrr en eftir stofnun kvennadeilda sem hægt var að tala um Val sem alhliða íþrótta- og æskulýðsfélag. Það var fyrst árið 1962 sem þær hrepptu Íslandsmeistaratitilinn og um langan tíma var kvennalið Vals ósigrandi í handknattleik. [[Sigríður Sigurðardóttir|Sigríður Sigurðardóttir,]] handknattleikskona úr Val, var kjörin [[íþróttamaður ársins]] [[1964]], fyrst kvenna. Á 8. áratugnum náði kvennaknattspyrna að skjóta rótum hjá Val og félagið hampaði sínum fyrsta Íslandsmeistaratitli í kvennaknattspyrnu árið 1978. Á [[1981-1990|9. áratugnum]] átti Valur sigursælasta lið landsins í kvennaknattspyrnu. ==== Deildaskipting ==== Árið 1959 var gerð veigamikil skipulagsbreyting hjá félaginu er tekin var upp deildaskipting. Ákveðið var að skipta Val í þrjár deildir: Handknattleiksdeild, knattspyrnudeild og skíðadeild og kjósa sérstakar stjórnir þessara deilda. Áttu deildirnar að starfa nokkuð sjálfstætt og taka ákvarðanir um eigin mál en aðalstjórn félagsins átti að fara með æðsta vald í félaginu milli aðalfunda. Nokkuð skiptar skoðanir voru innan félagsins um fyrirhugaða deildaskiptingu en í Valsblaðinu 1961 þar sem farið var yfir 50 ára sögu félagsins þótti fyrirkomulagið hafa gefist vel. Það hafi skapað fjölbreytni í starfið og gefið fleiri félögum tækifæri til að láta að sér kveða við félagsstörfin.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658541|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> Í kjölfarið voru kjörnar sérstakar stjórnir fyrir hverja deild en þær skyldu svo lúta stjórn aðalstjórn félagsins sem færi með æðsta vald í málefnum Knattspyrnufélagsins Vals. === 1960-1980: Körfubolti í Val. Badmintondeild. === ==== Stofnun körfuknattleiksdeildar ==== Stofnun körfuknattleiksdeildar Vals má rekja aftur til 25. desember 1951 þegar níu drengir, allir fyrrum nemendur úr [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] að einum frátöldum, stofnuðu körfuboltalið sem þeir gáfu nafnið „Gosi“. Um tilgang félagsins sagði m.a. svo í tíu ára afmælisriti þess:<blockquote>„Þá fýsti að halda hópinn, er skólaveru lyki, og í því skyni stofnuðu þeir félagið. Háleitara var markmiðið ekki í fyrstu, enda vart við því að búast, að svo alvörulitlir piltar, sem völdu félagi sínu þetta skrítna heiti, væru upptendraðir hugsjónaeldmóði eða ætluðu að betrumbæta æskuna í heild með því að útbreiða þennan undarlega knattleik.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659162?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/Gosi|title=Valsblaðið - 29. Tölublað (24.12.1970) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-20}}</ref> </blockquote>Gosi var eitt stofnliða efstu deildar í körfuknattleik þrátt fyrir að félagið hafi ekki fengið formlega aðild að Íþróttabandalagi Reykjavíkur fyrst um sinn. Félagið keppti engu að síður sem gestalið á fyrsta Íslandsmótinu í körfuknattleik árið 1952. Guðmundur Árnason var einn af stofnendum Gosa en hann telur að Gosi sé fyrsta íþróttafélagið hér á landi sem hefur eingöngu verið stofnað í þeim tilgangi að leika körfuknattleik. Liðsmenn Gosa pöntuðu búninga og körfuknattleiksskó frá Bandaríkjunum og fengu starfsmenn frá bandaríska sendiráðinu til þess að kenna þeim körfubolta. Guðmundur Georgsson var formaður félagsins flestöll fyrstu árin. Þrátt fyrir að félagið hafi í upphafi verið stofnað af drengjum úr MR bauðst almennum iðkendum fljótlega að ganga til liðs við félagið en einn þeirra var Ólafur Thorlacius, sem síðar varð spilandi þjálfari, bæði hjá K.F.R. og síðar hjá Val. 22. desember 1957 breytti Gosi nafni sínu í K.F.R., eða Körfuknattleiksfélag Reykjavíkur. Ólafur Thorlacius minntist þess að stofendur félagsins hafi ekki talið Gosanafnið nægilega virðulegt auk þess sem erfitt hafi verið að afla fjár af þeim sökum. Undir nafni K.F.R. var leikið til ársins 1970. Samhliða nafnabreytingunni var tilkynnt um ráðningu [[Eðvald Hinriksson|Eðvalds Hinrikssonar]] (Mikson) sem aðalþjálfara félagsins, en hann var einn af frumkvöðlum körfuknattleiks á Íslandi. Undir það síðasta gekk örðulega að halda úti starfi yngri flokka hjá K.F.R. þar sem félagið átti í erfiðleikum með æfingaaðstöðu auk þess sem félagið átti ekki félagsaðstöðu. 3. október 1970 rann K.F.R. saman við Knattspyrnufélagið Val og hóf að keppa í körfuknattleik undir merkjum félagsins. Á stofnfundinum var kjörin stjórn sem var svo skipuð: [[Sigurður Már Helgason]] formaður, Rafn Haraldsson varaformaður, Auðunn Ágústsson bréfritari og Örn Harðarson ritari.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.scribd.com/document/489157535/Valsbla%C3%B0i%C3%B0-2020-WEB-pdf|title=Valsblaðið 2020 WEB.pdf|website=Scribd|language=en|access-date=2021-01-26}}</ref> Skömmu eftir stofnfundinn sendi aðalstjórn Vals frá sér fréttatilkynningu þar sem m.a. segir: <blockquote>„Að undanförnu hafa farið fram umræður milli Knattspyrnufélagsins Vals og stjórnar Körfuknattleiksfélags Reykjavíkur, um þá ósk K.F.R. að gerast deild í Val. Mál þetta var ítarlega rætt bæði innan stjórnar Vals, í fulltrúaráðinu og síðan lagt fyrir auka-aðalfund, þar sem það var endanlega samþykkt. Hinn 3. október 1970 var svo stofnfundur körfuknattleiksdeildar Vals haldinn að félagsheimilinu að Hlíðarenda. Þar gerði formaður Vals, Þórður Þorkelsson glögga grein fyrir málinu og gangi þess. Auk Þórðar tóku til máls Sigurður Helgason og Guðmundur Georgsson frá K.F.R. og lýstu ánægju sinni yfir þessum málavöxtum. Ýmsir fleiri töluðu þarna og töldu ræðumenn allir, að vel hefði tekist til í sambandi við mál þetta þar sem fyrr eða síðar myndi þessi íþróttagrein verða tekin á stefnuskrá Vals, hefði því verið mjög misráðið ef lausn máls þessa hefði orðið með öðrum hætti en raun varð á.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1415184|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-27}}</ref> </blockquote>Valsblaðið ræddi árið 1970 við Sigurð Má Helgason fyrsta formann körfuknattleiksdeildar Vals en þar skýrði hann m.a. svo frá stofnun deildarinnar í Val: <blockquote>„Ýmsar ástæður lágu til þess að við fórum að leita fyrir okkur hjá Val, hvort þar væri hljómgrunnur fyrir því að við kæmum sem félagar og þá deild í Val. Var fyrir ári síðan byrjað að leita hófanna um þetta. Útlitið hjá okkur var ekki sem best. Við höfðum hvergi félagssvæði, til stóð að rífa Hálogaland, en þar höfðum við þó svolítinn geymslukassa fyrir knetti, en það hús var okkar aðalvígi. Það var úr vöndu að ráða, átti að gefast upp, eða að leita að nýjum grunni til að starfa á. Það var almenn skoðun okkar að halda saman áfram, og leita að nýjum leiðum, og þá kom þessi hugmynd upp. Þetta var ekki sárasaklaust, en þetta var stórt félag með mikla félagslega aðstöðu sem okkur hefur alltaf vantað, þó þetta hafi einhvern veginn bjargast. Ég taldi hins vegar að við legðum það mikið með okkur til Vals að við stæðum á svipuðu stigi og Valur, sem sagt, við legðum til fólk, en þeir aðstöðuna. Fyrir okkur vakti að þetta gæti orðið til eflingar íþróttinni, og að við gætum haldið áfram að vera félagar, þó nafnið væri annað. Stofnfundurinn var svo haldinn í Félagsheimili Vals 3. okt. eins og fyrr var getið, og þar sá körfuknattleiksdeild Vals dagsins ljós, en við kvöddum okkar kæra KFR þann sama dag og geymum að sjálfsögðu margar góðar minningar frá því félagi. [...] Við munum gera okkar besta, og takist okkur að nýta aðstöðuna hjá Val vona ég að „Ljóti andarunginn“ geti orðið að fallegum fugli er fram líða stundir.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659165|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-27}}</ref> </blockquote>Valsblaðið 2020 hafði samband við Sigurð Má Helgason í tilefni af 50 ára afmæli körfuknattleiksdeildar Vals. Þar lýsti hann upphafsárunum í Val m.a. með eftirfarandi hætti: <blockquote>„Við vorum afar sjálfstæð eining hjá félaginu fyrstu árin og lítil sem engin tengsl voru á milli deilda á þeim tíma en ég sat fundi í aðalstjórn. Rekstur körfuknattleiksdeildarinnar var alveg sjálfstæður, við sáum um ráðningu þjálfara yngri flokka, fjáröflun og allt utanumhald. Við vorum með hugsjónafólk í þjálfun sem vann hljóðlaust. Mikil sjálfboðavinna var hjá þjálfurum á þessum árum sem keyrðu af hugsjón um allt land í leiki en foreldrastarf þekktist ekki. Einnig vorum við fyrsta deildin til að flytja inn erlenda körfuboltaþjálfara sem var mikil lyftistöng og hafði góð áhrif á útbreiðslu körfuknattleiks á Íslandi.“<ref name=":3" /> </blockquote> Á [[1961-1970|7. áratugnum]] var stofnuð [[Badminton|badmintondeild]] hjá Val en deildin náði aldrei að eflast verulega. Einnig átti skíðaíþróttin erfitt uppdráttar hjá félaginu, fyrst og fremst vegna þess að önnur íþróttafélög buðu upp á betri aðstöðu, en félagið átti þó stóran skíðaskála sem reistur var 1943 í Sleggjubeinsdal og var mikið notaður í félagsstarfinu. ==== Sprengja í iðkun ==== Gífurleg breyting varð á öllu íþróttalífi Íslendinga á áttunda áratugnum og segja má að íþróttavakning hafi átt sér stað. Valur fór ekki varhluta af þessari íþróttavakningu. Mjög mikil sókn var á öllum vígstöðvum hjá félaginu, enda vel í stakk búið til þess að taka á móti fjölda fólks og búa unglingum æskilega aðstöðu til æfinga og leikja. Allt frá stofnun félagsins árið 1911 hafði Valur verið stórt nafn í íslenskum íþróttaheimi en sennilega hefur stjarna félagsins aldrei risið eins hátt og á [[1971-1980|áttunda átatugnum]]. Valur varð þá að stórveldi í nær öllum íþróttagreinum sem stundaðar voru innan félagsins, bæði í meistaraflokkum og yngri flokkum. Ungilngastarfið hjá félaginu tók stökk fram á við og öll skipulagning félagsstarfsins þótti til mikillar fyrirmyndar. Barna- og unglingastarf hjá Val hefur í gegnum tíðina verið mjög öflugt og hefur þetta öfluga starf orðið til þess að Valur hefur lengst af tvímælalaust verið eitt sterkasta íþróttafélag á Íslandi og markið hefur ávallt verið sett hátt. Af félagsins hálfu hefur jafnan verið lögð áhersla á að fá hæft fólk til þess að leiðbeina hinum ungu og er ekki síður mikilvægt að búa börnum og unglingum góða aðstöðu. Árangur unglingaliða félagsins sýnir hversu starfið hefur verið öflugt en ótaldir eru þeir Íslandsmeistaratitlar og aðrir titlar sem ungt Valsfólk af báðum kynjum hefur fært félagi sínu á undanförnum áratugum og það sem er einkar ánægjulegt fyrir félagið er að flest það fólk sem skarað hefur fram úr í íþróttum hjá Val hefur alist upp hjá félaginu og hefur það verið einkennandi fyrir starfið. Segja má að skipulag unglingastarfsins hafi í stórum dráttum haldist hið sama í áratugi. Aldursflokkaskipting hefur þó verið mismunandi. Lengi vel höfðu þeir yngstu fá verkefni við sitt hæfi, aðeins var keppt í 2. og 3. flokki, síðar bættust 4. -6. flokkur við og á síðustu árum 7. flokkur hjá piltum og 6. flokkur hjá stúlkum. Þegar árið 1938 var stofnað til unglingaleiðtogaembættis innan aðalstjórnar félagsins sem sýnir hversu félagið hefur snemma látið sig unglingastarfið sérstaklega varða enda var félagið upphaflega stofnað sem unglingafélag í tengslum við æskulýðsstarf KFUM. Síðar tóku við unglinganefndir sem önnuðust skipulag unglingamálanna en mesta breytingin varða árið 1959 er deildarskiptingin var tekin upp og hverri deild fyrir sig var valin ákveðin stjórn. === 1980-1991: Bygging nýs íþróttahúss. Valur vængjum þöndum. Sumarbúðir í borg. Íslandsmeistarar undir stjórn Ian Ross. === ==== Uppbygging að Hlíðarenda ==== Jón G. Zoega, sem var formaður knattspyrnudeildar Vals þegar framkvæmdir við nýtt íþróttahús hófust, lýsti aðdraganda að byggingu þess í Valsblaðinu 1991 svo: <blockquote>„Það var stjórn knattspyrnudeildar Vals árið 1980 átti hugmyndina að því að byggja nýtt íþróttahús. Við vorum í verulegum vandræðum með vetraræfingar knattspyrnumanna innanhúss því þeir voru látnir sitja á hakanum af skiljanlegum ástæðum við nýtingu eina íþróttahúss félagsins. Handboltinn og körfuboltinn eru inniíþróttir og þess vegna áttu þessar greinar flesta tíma í húsinu. Engin áform voru uppi hjá aðalstjórn félagsins og ekkert í gangi sem benti til þess að íþróttahús yrði reist á næstu árum. Við í stjórn knattspyrnudeildar fórum þá að velta fyrir okkur möguleikum á því að koma okkur upp aðstöðu fyrir knattspyrnumenn á þann hátt að þeir gætu sparkað innanhúss þótt ekki væri um glæsilegt íþróttahús að ræða. Fyrst beindust sjónir manna að flugskýlunum sem voru í næsta nágrenni við Hlíðarenda. Eftir frumkönnun kom í ljós að við fengum ekki inni í neinu flugskýli. Þá beindust augu manna að því að kaupa stóran bragga af varnarliðinu og reisa hann á Hlíðarenda. Á sama tíma var ljóst að sýningarskáli, sem hafði verið nokkur ár við Laugardalshöllinni og var í eigu Kaupstefnunnar hf., var til sölu. Við ákváðum að ganga til samstarfs við Kaupstefnuna um kaup á skemmunni sem var óeinangruð og súlulaus. Knattspyrnudeildin keypti skemmuna fyrir sinn eigin reikning - lét rífa hana í Laugardalnum og flytja hana að Hlíðarenda. Í stjórn knattspyrnudeildar á þessum tíma var Þorvaldur Mawby, sem var framkvæmdastjóri eins stærsta byggingafélags landsins, Byggung hf., og hafði hann gríðarlega þekkingu á byggingamálum og góð sambönd sem nýttust knattspyrnudeildinni. [...] Knattspyrnudeildin réðst í það að grafa grunn, steypa sökkulinn og reisa skemmuna ofan á hann. [...] Knattspyrnudeildin seldi þriggja herbergja íbúð til þess að standa undir grunngreftrinum, sökklinum og veggjunum en átti fyrir skemmunni í sjóði sínum. Þegar þessu lauk tók aðalstjórn félagsins við af okkur og lauk byggingu íþróttahússins á nokkrum árum undir styrkri stjórn Péturs Sveinbjarnarsonar, þáverandi formanns Vals.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997821|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref></blockquote>Fyrsta skóflustungan að húsinu var tekin 10. maí 1981 og húsið fullklárað og vígt árið 1987. Skíðaskáli skíðadeildar Vals var endurreistur á árunum 1980-1981 en Sigurður Guðmundsson stýrði þeim framkvæmdum. Þá var félagsheimilið og íbúðarhúsið að Hlíðarenda endurbyggt en ástand húsanna var orðið svo slæmt að þau voru varla hæf til notkunar. Aðalstjórn tók þá ákvörðun að endurbyggja húsin en til skoðunar kom að rífa þau. Árið 1983 lék Valur fyrstu opinberu heimaleikina í knattspyrnu að Hlíðarenda. Valur varð þar með fyrsta reykvíska félagið til þess að leika deildarleik í efstu deild á eigin félagssvæði en á níunda áratugnum var Valur fyrsta liðið í Reykjavík til þess að leika alla sína heimaleiki á eigin heimavelli. Árið 1988 var tréstúka byggð við knattspyrnuvöll félagsins en hún fauk í miklu óveðri sem geysaði í febrúar 1991. Stúkan var endurreist fyrir keppnistímabilið 1991. Árið 1988 gekk félagið einnig til samninga við Reykjavíkurborg vegna lagningar nýs Bústaðavegar. Félagið lét af hendi u.þ.b. hálfan hektara úr erfðafestulandi sínu gegn afhendingu á flugvallarveginum gamla. Hafði félagið í kjölfarið til umráða samfelldu svæði í vesturátt og að loknum samningum við Reykjavíkurborg var landsvæði Vals 85.500 fermetrar. ==== Valur vængjum þöndum. 70 ára afmælisrit Vals ==== Árið 1981 í tilefni 70 ára afmælis Knattspyrnufélagsins Vals gaf félagið út veglegt afmælisrit, Valur vængjum þöndum. Höfundar ritsins voru Jón Birgir Pétursson og Steinar J. Lúðvíksson en ritstjóri Ólafur Gústafsson. Ritið fjallar ítarlega um sögu félagsins allt frá stofnun fram til ársins 1981 en ritið er alls 250 blaðsíður. ==== Sumarbúðir í borg ==== Vorið 1988 bauð Knattspyrnufélagið Valur í fyrsta sinn upp á íþróttanámskeið fyrir börn undir nafninu "Sumarbúðir í borg". Sumarbúðir í borg eru enn starfræktar fyrir börn á aldrinum 6-11 ára. Lögð er áhersla á fjölbreytta íþróttaiðkun þar sem unnið er með skyn- og hreyfiþroska barna í gegnum fjölbreytta leiki en helsta markmið námskeiðsins er að veita börnunum fjölbreytt íþróttauppeldi og byggja upp hjá þeim heilbrigðar og hollar lífsvenjur í öruggu, jákvæðu og skemmtilegu umhverfi. ==== Íslandsmeistarar undir stjórn Ian Ross ==== Í mars 1984 gerði knattspyrnudeild Vals samning við Ian Ross, Skota sem áður hafði m.a. leikið með Aston Villa og Liverpool en hafði einnig mikla reynslu sem þjálfari, þess efnis að Ross myndi taka við þjálfun meistaraflokks karla í knattspyrnu. Ross var fljótur að sanna sig sem þjálfari en liðið hafnaði í öðru sæti á hans fyrsta tímabili. Ross stýrði liðinu til sigurs á Íslandsmótinu í knattspyrnu ári síðar og endurtók leikinn árið 1987. === 1991-2001. Fjárhagsörðugleikar. Friðrikskapella reist. Fall í fyrsta sinn. Frábær árangur í handknattleik karla. === ==== Friðrikskapella ==== Á afmælisdag séra Friðriks 25. maí 1990 var fyrsta skóflustungan tekin að kapellu séra Friðriks, svonefndri [[Friðrikskapella|Friðrikskapellu]]. Fyrstu skólfustunguna að Friðrikskapellu tók [[Davíð Oddsson]], í borgarstjóratíð sinni. Hr. [[Ólafur Skúlason]], þáverandi [[Biskup Íslands|biskup Íslands]], vígði Friðrikskapellu 25. maí 1993 þegar 125 ár voru liðin frá fæðingu Friðriks Friðrikssonar. Kapellan tekur 150 manns í sæti en kostnaður við hana nam 21,3 milljónum króna að frátöldum efnisgjöfum og sjálfboðavinnu. Framkvæmdirnar voru fjármagnaðar með föstum framlögum 80 styrktarmanna og framlögum fyrirtækja og styrkja frá Reykjavíkurborg, ríkissjóði Íslands og jöfnunarsjóði kirkna. Friðrikskapella var reist af samtökum um byggingu Friðrikskapellu sem stofnuð voru árið 1989. Stofnendur samtakanna voru vinir séra Friðriks og félagsmenn í samtökum sem séra Friðrik stofnaði: KFUM og KFUK, knattspyrnufélaginu Val, karlakórnum Fóstbræðrum og skátahreyfingunni (skátafélagið Væringjar). Formaður samtaka um byggingu Friðrikskapellu var [[Gylfi Þ. Gíslason]] og formaður framkvæmdanefndar Pétur Sveinbjarnarson. Arkitekt kapellunnar er Nikulás Úlfar Másson.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/105984/|title=Biskup vígði Friðrikskapellu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> ==== Valsmenn hf. ==== Hinn 1. desember 1999 var fjárfestingarhlutafélagið Valsmenn hf. stofnað að Hlíðarenda. Rúmlega 200 manns mættu á stofnfundinn en tilgangur félagsins var að vera sjálfstæður fjárhagslegur bakhjarl fyrir Knattspyrnufélagið Val. Markmið félagsins var að gera Val aftur að þeirri fjöldahreyfingu sem félagið var. Í Valsblaðinu 1999 var haft eftir Brynjari Harðarsyni, stjórnarformanni Valsmanna hf. að "Stofnun félagsins [hefði] verið í uppsiglingu í langan tíma og [kæmi] til af gríðarlegum þrengingum íþróttahreyfingarinnar. Hreyfingin [standi] á krossgötum áhugamennsku og atvinnumennsku og þjóðfélagsaðstæður [hafi] gjörbreyst. Starf sem áður byggðist á þróttmiklu starfi áhugasamra félagsmanna byggist nú fyrst og fremst á aðgangi að fjármagni. Íþróttir og viðskipti [væru] alltaf að færast nær hvort öðru." Jafnframt kemur fram að yfir 40 milljónir hafi safnast.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998521#page/n53/mode/2up/|title=Valsmenn hf.|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Í fyrstu stjórn Vals­manna hf. sátu Brynjar Harð­ar­son, fyrr­ver­andi hand­bolta­leik­maður hjá Val og íslenska lands­lið­inu sem var for­mað­ur, Helgi Magn­ús­son, Elías Her­geirs­son, Frið­rik Soph­us­son, fyrr­ver­andi ráð­herra, Stefán Gunn­ars­son, Kjartan G. Gunn­ars­son og Örn Gúst­afs­son. Fyrsti skráði fram­kvæmda­stjór­inn var lög­mað­ur­inn Brynjar Níels­son, síðar þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks. Brynjar Harð­ar­son tók þó fljót­lega við öllum rekstri félags­ins sem snérist um að fjár­festa hluta­féð. Það var meðal ann­ars gert með kaupum á stóru aug­lýs­inga­skilti sem sett var upp við Hlíð­ar­enda og kaupum á verð­bréf­um. <ref>{{Citeweb|url=https://kjarninn.heimildin.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|website=www.kjarninn.heimildin.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Fall í fyrsta sinn ==== Á árunum 1990-1992 hafði karla­lið Vals í knatt­spyrnu unnið þrjá bik­ar­meist­aratitla í röð og tekið þátt í Evr­ópu­keppni. Hand­boltalið Vals var líka það besta á Íslandi á tíunda ára­tugnum og vann hvern Íslands­meistar­tit­il­inn á fætur öðr­um. Félagið var hins vegar illa statt fjárhagslega og skuldir söfn­uð­ust upp ár frá ári og voru að sliga allan rekst­ur. Knatt­spyrnu­deildin var í verstum mál­um, enda fjár­frek­ust. Sú staða fór að end­ur­spegl­ast í frammi­stöð­unni á vell­inum og árið 1999 féll Valur úr efstu deild knatt­spyrnu karla í fyrsta sinn í sögu sinni.<ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.heimildin.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|website=www.kjarninn.heimildin.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Aðspurður að því hvort hann væri búinn að jafna sig eftir fall Vals niður í 1. deild í Valsblaðinu 1999 svaraði Ellert Sölvason (ávallt kallaður Lolli): "Já ég er búinn að því en það tók dálítinn tíma. Ég horfði á beina útsendingu frá leik Fram og Víkings og við vorum rúmar tvær mínútur frá því að bjarga okkur frá falli. Mér leið afskaplega illa. En maður verður að kunna að tapa þótt maður vilji helst alltaf sigra. Núna liggur leiðin bara upp á við hjá okkur. Stelpurnar hafa staðið sig vel, bæði í handbolta og fótbolta og ég hef mikla trú á meistaraflokki karla í báðum greinum. Valshjartað mun koma þeim aftur á toppinn. Það er ekki spurning..."<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998523#page/n55/mode/2up|title=Valsmenn hf.|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Viðræður við Ungmennafélagið Fjölni í Grafarvogi ==== Í skýrslu aðalstjórnar Vals sem birtist í Valsblaðinu 2000 kemur fram að eftir miklar umræður hafi stjórn ákveðið að skoða nýja möguleika, "...m.a. í ljósi þess að hægt gekk að fá borgaryfirvöld til að styrkja verulega uppbyggingu á Hlíðarendasvæðinu." Hafi stjórn því ákveðið að kanna möguleika á samstarfi við Ungmennafélagið Fjölni [[Fjölnir]] sem hugsanlega gæti leitt til sameiningar félaganna síðar. Fram kemur að fjölmargar ástæður hafi legið að baki þessari ákvörðun og að um hana hafi orðið "fjörugar" umræður á aðalfundi félagsins. Fram kemur að viðræður á milli félaganna hafi gengið vel og verið ánægjulegar og komnar það langt að formenn félaganna hafi undirritað viljayfirlýsingu en hins vegar hefði báðum félögum verið ljóst að ekkert yrði úr samstarfi ef ekki kæmi til öflugur stuðningur borgaryfirvalda. Verulega hafi hægt á málinu í kjölfar aðkomu borgaryfirvalda og að lokum hafi félögin ákveðið að falla frá áformunum en leituðu þess í stað að borgaryfirvöld styddu félögin strax, hvort um sig, í þeirri uppbyggingu sem þyrfti að fara fram innan á þeirra svæðum og tryggja hag þeirra. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998543#page/n11/mode/2up|title=Skýrsla aðalstjórnar|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Fjárhagasörðugleikar ==== Í viðtali við Reyni Vigni, þáverandi formann Vals, sem birtist í Valsblaðinu 2001, fjallaði hann nokkuð um fjárhagsstöðu félagsins. "Því er ekki að leyna að stór hluti af starfi aðalstjórnar fer í fjármál. Afkoma deildanna á þessum árum hefur ekki verið góð, reyndar talsvert tap öll árin og aðalstjórn hefur þurft að grípa inn í til þess að halda deildunum á floti. Það hefur verið dapurt að sjá ekki hagnað af rekstri deildanna. Á sama tíma hefur eignunum verið stýrt ágætlega og við náð að byggja heilmikið upp á svæðinu." <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998659#page/n59/mode/2up|title=Ný sýn að Hlíðarenda?|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Á þessum tíma skuldaði félagið um 200 milljónir króna auk þess sem aðstaða félagsins var afar bágborin og ljóst að ráðast þurfti í umtalsverða fjárfestingu til þess að bæta aðstöðu félagsins á svæðinu. Félaginu hafði að vísu tekist árið 1995 að endurfjármagna skuldir þess en um þá endurfjármögnun fjallaði Reynir Vignir í fyrrnefndu viðtali með svofelldum hætti: "Ég varð reyndar enn glaðari vorið '95 þegar það tókst með góðu átaki og hjálp [[Íslandsbanki|Íslandsbanka]] og [[Landsbankinn|Landsbankans]] að endurfjármagna félagið algjörlega, breyta öllum skuldum í langtímalán. Það gerði okkur kleift að breyta starfseminni strax. Þegar ég stóð með veðbókarvottorð í höndunum, með tveimur veðréttum í staðinn fyrir 30-40 áður og öll vatnaskil gerð upp, þá var ég hvað stoltastur á fyrsta árinu." ==== Frábær árangur í handknattleik karla ==== Á tíunda áratug tuttugustu aldar hélt karlalið Vals í handknattleik uppi heiðri félagsins. Liðið varð Íslandsmeistari árin 1991, 1993, 1994, 1995, 1996 og 1998 auk þess sem liðið varð bikarmeistari árin 1990, 1993 og 1998. Árið 1998 mættust Valur og Fram í sögulegum bikarúrslitaleik í Laugardalshöll. Í stöðunni 19-15 fyrir Fram þegar fimm mínútur lifðu af leiknum, þá reiknuðu flestir með sigri Fram. Valsmönnum tókst hins vegar að snúa taflinu við og urðu lokasekúndur leiksins eftirminnilegar. Þegar þrjár sekúndur voru eftir fengu Valsmenn aukakast í stöðunni 20-19 fyrir Fram. Valsmönnum tókst að koma boltanum inn að vítateig og skora og liðið hafði síðan betur í framlengingunni. Nokkrir eftirmálar urðu eftir bikarúrslitaleik Vals og Fram árið 1998. Framarar kærðu úrslitin og gerðu margvíslegar athugasemdir við aukakast Valsmanna. Í fyrsta lagi byggði kæran á því að Valsmenn hefðu verið með sjö útileikmenn þegar aukakastið var tekið en enginn þeirra í öðrum lit, í öðru lagi á því að Freyr Brynjarsson, sem skoraði jöfnunarmarkið umdeilda, hefði verið fyrir innan punktalínu þegar aukakastið var tekið og loks á því að leiktími væri liðinn þegar markið var skorað samkvæmt klukkunni í húsinu. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1898141?iabr=on#page/n7/|title=Ekki búið fyrr en...|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Dómstóll HSÍ komst að þeirri niðurstöðu í upphafi að leikurinn skyldi leikinn að nýju. Við þá niðurstöðu sættu Valsmenn sig ekki og að loknum miklum málaferlum var niðurstaðan sú að úrslit leiksins skyldu standa óbreytt en þegar yfir lauk höfðu fallið 8 dómar eða úrskurðir í málinu.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998437#page/n21/mode/2up|title=Sigrar innan vallar og utan. Ársskýrsla handknattleiksdeildar|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Á þessum árum léku margir af fremstu handknattleiksmönnum Íslands með Val svo sem Ólafur Stefánsson, Dagur Sigurðsson, Guðmundur Hrafnkelsson, Geir Sveinsson, Valdimar Grímsson o.fl. == Rígar == === Rígurinn við KR === Valur á í langvinnum ríg við Knattspyrnufélag Reykjavíkur. Liðin eru bæði gamalgróin lið frá Reykjavík og ekki langt á milli heimavalla liðanna. Bæði lið eru auk þess sigursæl sögulega séð og byggir rígurinn því á velgengni þeirra beggja. KR hefur unnið Íslandsmeistaratitilinn í knattspyrnu karla 27 sinnum og Valur 23 sinnum og í meistaraflokki kvenna hefur Valur unnið Íslandsmeistaratitilinn 14 sinnum og KR 6 sinnum. Rígurinn nær ekki bara til knattspyrnu í efstu deild karla heldur einnig til körfubolta hjá báðum kynjum. == Knattspyrna == ===Karlar=== ====Á Íslandi==== Karlalið Vals hefur sigrað efstu deild [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmótsins]] 23 sinnum og unnið [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|bikarkeppni KSÍ]] 11 sinnum, aðeins nágrannaliðið [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] hefur borið oftar sigur úr býtum en Valur. Valur á einnig met yfir lengsta veru í efstu deild íslandsmótsins, en félagið var sleitulaust í efstu deild frá 1915-<nowiki/>[[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1999|1999]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/frettir/1999/09/18/valur_fallinn_i_fyrsta_sinn/|title=Valur fallinn í fyrsta sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-20}}</ref> og nær því þeim merka áfanga, eitt íslenskra liða, að hafa verið í efstu deild í 75 ár. Önnur stórlið sem hafa afrekað þetta eru [[Mílanó]] liðin [[AC Milan|AC]] og [[F.C. Internazionale Milano|Inter]], [[Juventus FC|Juventus]], [[FC Barcelona|Barcelona]] og [[Real Madrid]], svo fátt eitt sé nefnt. Í gegnum tíðina hefur félagið alið af sér fjöldann allan af atvinnu og landsliðsmönnum í knattspyrnu, þar með talinn fyrsta atvinnumann Íslendinga í knattspyrnu [[Albert Guðmundsson]] auk þess sem margir bestu knattspyrnumenn Íslands hafa leikið með félaginu. Þannig hafa t.a.m. [[Hermann Gunnarsson]], [[Ingi Björn Albertsson]], [[Atli Eðvaldsson]], [[Sigurður Dagsson]], [[Arnór Guðjohnssen]], [[Eiður Smári Guðjohnsen]], [[Guðni Bergsson]], [[Arnór Smárason]], [[Aron Jóhannsson]], [[Gylfi Þór Sigurðsson]], [[Hannes Þór Halldórsson]], [[Hólmar Örn Eyjólfsson]], [[Birkir Már Sævarsson]], [[Bjarni Ólafur Eiríksson]] og [[Sigurbjörn Hreiðarsson]] allir leikið fyrir Val. Núverandi þjálfari liðsins er [[Hermann Hreiðarsson]]<ref>{{vefheimild |höfundur=Almarr Ormarsson |titill= Hermann Hreiðarsson tekur við Val - Rúv |url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2025-11-02-hermann-hreidarsson-tekur-vid-val-457905|ritverk=ruv.is |dags=2. nóvember 2025 |tungumál=is}}</ref> og honum til aðstoðar er [[Chris Brazell]]. ==== Í Evrópukeppnum ==== Karlalið Vals í knattspyrnu keppti sína fyrstu Evrópuleiki í undankeppni Evrópukeppni Bikarhafa tímabilið 1966-1967, þar mættu þeir [[Standard Liège|Standard Liége]] frá [[Belgía|Belgíu]], eftir jafntefli í heimaleiknum tapaði Valur stórt á útivelli og samanlagt 9-2.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658812?iabr=on#page/n11/mode/2up/search/Valur%20Standard%20Liege|title=Valsblaðið - 25. Tölublað (24.12.1966) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Tveimur árum síðar drógust Valsarar gegn [[Benfica]] frá [[Portúgal]], heimaleikur Vals fór fram á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvellinum]]. Áhorfendamet var slegið þegar 18.243 greiddu sig inn á völlinn.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1396908?iabr=on#page/n25/mode/2up/search/Valur%20Benfica|title=Morgunblaðið - 204. tölublað (19.09.1968) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Flestum á óvart gerðu liðin markalaust jafntefli í leiknum, En Benfica hafði í maí, sama ár, leikið til úrslita í Evrópukeppni félagsliða gegn [[Manchester United]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/62445--valur-vs-benfica/|title=Valur-Benfica 1968 History {{!}} UEFA Champions League|last=UEFA.com|website=UEFA.com|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/29/newsid_4464000/4464446.stm|title=1968: Manchester Utd win European Cup|date=1968-05-29|access-date=2021-01-24|language=en-GB}}</ref> Í liði Benfica í leiknum gegn Val voru nokkrir portúgalskir landsliðsmenn, t.d. Simoes, Torres, Augustino og að ógleymdum svarta pardusinum, [[Eusébio]]. Tveimur árum fyrr höfðu þessir menn hreppt bronsverðlaun með [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|portúgalska landsliðinu]] á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1966|HM í Englandi 1966]], fyrrnefndur Eusébio var markakóngur mótsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/news/13-01-2018/b-saga-heimsmeistaramotsins-b-hm-a-englandi-1966|title=Saga Heimsmeistaramótsins - HM á Englandi 1966|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-20}}</ref> Alls hefur Valur tekið þátt í Evrópukeppnum 20 sinnum, með ágætum árangri. {| class="wikitable" style="text-align: left;" ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Úrslit |- | 1966–67 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] | Forkeppni |[[Standard Liège]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 1–8 | style="text-align:center;" |''2–9'' |- | rowspan="2" | 1967–68 | rowspan="2" |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] | Fyrsta umferð |[[Jeunesse Esch]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 3–3 | style="text-align:center;" |''4–4''[[Away goals rule|(ú)]] |- | Önnur umferð |[[Vasas SC|Vasas]] | style="text-align:center;" | 0–6 | style="text-align:center;" | 1–5 | style="text-align:center;" |''1–11'' |- | 1968–69 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] | Fyrsta umferð |[[S.L. Benfica|Benfica]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–8 | style="text-align:center;" |''1–8'' |- | 1974–75 |[[UEFA bikarinn]] | Fyrsta umferð |[[Portadown F.C.|Portadown]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1975–76 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Glasgow Celtic]] | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" | 0–7 | style="text-align:center;" |''0–9'' |- | 1977–78 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Glentoran F.C.|Glentoran]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1978–79 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[1. FC Magdeburg]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" |''1–5'' |- | 1979–80 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð | [[Hamburger SV|Hamburg]] | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''1–5'' |- | 1981–82 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" | 0–5 | style="text-align:center;" |''0–7'' |- | 1985–86 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[FC Nantes|Nantes]] | style="text-align:center;" | 2–1 | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" |''2–4'' |- | 1986–87 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Juventus F.C.|Juventus]] | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" | 0–7 | style="text-align:center;" |''0–11'' |- | 1987–88 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[Wismut Aue]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" |''1–1''[[Away goals rule|(ú)]] |- | 1988–89 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[AS Monaco FC|Monaco]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1989–90 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Berliner FC Dynamo|Dynamo Berlin]] | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''2–4'' |- | 1991–92 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[FC Sion|Sion]] | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1992–93 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Boavista F.C.|Boavista]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" |''0–3'' |- | rowspan="2" | 1993–94 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] | Forkeppni |[[MYPA|MyPa]] | style="text-align:center;" | 3–1 | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" |''4–1'' |- |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Aberdeen F.C.|Aberdeen]] | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" |''0–7'' |- | 2006–07 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[Brøndby IF]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–3 | style="text-align:center;" |''1–3'' |- | 2008–09 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[FC BATE Borisov|BATE Borisov]] | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''0–3'' |- | 2016–17 | Evrópudeildin |Fyrsta umferð |[[Brøndby IF]] | style="text-align:center;" | 1–4 | style="text-align:center;" | 0–6 | style="text-align:center;" |''1–10'' |- | rowspan="2" | 2017–18 | rowspan="2" | Evrópudeildin |Fyrsta umferð |[[FK Ventspils|Ventspils]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" |''1–0'' |- | Önnur umferð |[[NK Domžale|Domžale]] | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" | 2–3 | style="text-align:center;" |''3–5'' |- | rowspan="3" | 2018–19 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[Rosenborg]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 1−3 | style="text-align:center;" |''2–3'' |- | rowspan="2" | Evrópudeildin | Önnur umferð |[[FC Santa Coloma]] | style="text-align:center;" | 3–0 | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" |'''3–1''' |- | Þriðja umferð |[[FC Sheriff Tiraspol|Sheriff Tiraspol]] | style="text-align:center;" | 2–1 | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" |'''2–2 (ú)''' |- | rowspan="2" | 2019–20 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[NK Maribor|Maribor]] | style="text-align:center;" | 0−3 | style="text-align:center;" | 0−2 | style="text-align:center;" |'''0−5''' |- |[[Evrópudeildin]] | Önnur umferð |[[PFC Ludogorets Razgrad]] | style="text-align:center;" | 1−1 | style="text-align:center;" | 0−4 | style="text-align:center;" |'''1−5''' |} [[Mynd:Benfica pendant in the Valur display cabinet (14504343571).jpg|thumb|Minjagripur frá leiknum við Benfica 1968.]] <br /> ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í knattspyrnu ==== <small>Miðað við 22. apríl 2026.</small> {{Football squad |no1=1|nat1=ISL|pos1=GK|name1=[[Ögmundur Kristinsson]] |no2=2|nat2=ISL|pos2=DF|name2=[[Ólafur Flóki Stephensen]] |no3=3|nat3=ISL|pos3=DF|name3=[[Hörður Ingi Gunnarsson]] |no4=4|nat4=NOR|pos4=DF|name4=[[Markus Lund Nakkim]] |no5=5|nat5=ISL|pos5=MF|name5=[[Birkir Heimisson]] |no6=6|nat6=ISL|pos6=MF|name6=[[Bjarni Mark Antonsson]] |no7=7|nat7=ISL|pos7=DF|name7=[[Ingimar Torbjörnsson Stöle]] |no8=8|nat8=ISL|pos8=FW|name8=[[Jónatan Ingi Jónsson]] |no9=9|nat9=DNK|pos9=FW|name9=[[Patrick Pedersen]] |no10=10|nat10=ISL|pos10=MF|name10=[[Kristinn Freyr Sigurðsson]] |no11=11|nat11=ISL|pos11=MF|name11=[[Kristófer Dagur Arnarsson]] |no12=12|nat12=ISL|pos12=FW|name12=[[Tryggvi Hrafn Haraldsson]] |no13=13|nat13=ISL|pos13=MF|name13=[[Kristján Oddur Kristjánsson]] |no14=14|nat14=SWE|pos14=MF|name14=[[Albin Skoglund]] |no15=15|nat15=ISL|pos15=DF|name15=[[Hólmar Örn Eyjólfsson]] |no16=17|nat16=ISL|pos16=FW|name16=[[Lúkas Logi Heimisson]] |no17=18|nat17=ISL|pos17=GK|name17=[[Frederik August Albrecht Schram]] |no18=19|nat18=ISL|pos18=FW|name18=[[Dagur Orri Garðarsson]] |no19=20|nat19=ISL|pos19=DF|name19=[[Orri Sigurður Ómarsson]] |no20=21|nat20=ISL|pos20=DF|name20=[[Jakob Franz Pálsson]] |no21=23|nat21=ISL|pos21=FW|name21=[[Adam Ægir Pálsson]] |no22=24|nat22=NED|pos22=DF|name22=[[Myles A. Veldman]] |no23=25|nat23=ISL|pos23=GK|name23=[[Stefán Þór Ágústsson]] |no24=26|nat24=ISL|pos24=DF|name24=[[Emil Nönnu Sigurbjörnsson]] |no25=27|nat25=ISL|pos25=FW|name25=[[Pétur Eiríksson]] |no26=28|nat26=ISL|pos26=MF|name26=[[Samúel Kári Friðjónsson]] |no27=45|nat27=ISL|pos27=MF|name27=[[Þórður Sveinn Einarsson]] |no28=66|nat28=ISL|pos28=FW|name28=[[Loki Kristjánsson]] |no29=95|nat29=ISL|pos29=GK|name29=[[Tómas Blöndal-Peterson]] |no30=97|nat30=ISL|pos30=FW|name30=[[Birkir Jakob Jónsson]]}} ===Á láni=== {{Fs start}} {{Fs player|no=16|nat=ISL|pos=DF|name=[[Stefán Gísli Stefánsson]]|other=lánaður til [[Njarðvík|Njarðvíkur]] út tímabilið 2026}} {{Fs player|no=33|nat=ISL|pos=DF|name=[[Andi Hoti]]|other=lánaður til [[Afturelding|Aftureldingar]] út tímabilið 2026}} {{Fs end}} [[Mynd:Valur-fram.jpeg|thumb|Valur varð Íslandsmeistari í knattspyrnu karla 2007, það tímabil lék liðið heimaleiki sína á Laugardalsvelli, enda stóð endurnýjun yfir á Hlíðarendasvæðinu. Helgi Sigurðsson sést hér í forgrunni og fyrir aftan er Pálmi Rafn Pálmason.]] ==== Gengi meistaraflokks karla í knattspyrnu í gegnum tíðina ==== {| class="wikitable" |+ ''Gengi meistaraflokks karla í knattspyrnu í gegnum tíðina'' ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti |- |'''1915''' |3 |'''1936''' |'''1''' |'''1957''' |3 |'''1978''' |'''1''' |'''1999''' |9 |'''2020''' |'''1''' |- |'''1916''' |3 |'''1937''' |'''1''' |'''1958''' |3 |'''1979''' |3 |'''2000''' |''2. sæti í 1. deild'' |'''2021''' |5 |- |'''1917''' |3 |'''1938''' |'''1''' |'''1959''' |4 |'''1980''' |'''1''' |'''2001''' |9 |'''2022''' |6 |- |'''1918''' |3 |'''1939''' |'''4''' |'''1960''' |4 |'''1981''' |5 |'''2002''' |''1. sæti í 1. deild'' |'''2023''' |2 |- |'''1919''' |4 |'''1940''' |'''1''' |'''1961''' |3 |'''1982''' |5 |'''2003''' |10 |'''2024''' |3 |- |'''1920''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1941''' |2 |'''1962''' |2 |'''1983''' |5 |'''2004''' |''1. sæti í 1. deild'' |'''2025''' |2 |- |'''1921''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1942''' |'''1''' |'''1963''' |3 |'''1984''' |2 |'''2005''' |2* | | |- |'''1922''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1943''' |''1'' |''1964'' |4 |''1985'' |''1'' |''2006'' |3 | | |- |''1923'' |3 |''1944'' |''1'' |''1965'' |5* |''1986'' |2 |''2007'' |''1'' | | |- |''1924'' |4 |''1945'' |''1'' |''1966'' |''1'' |''1987'' |''1'' |''2008'' |5 | | |- |''1925'' |4 |''1946'' |3 |''1967'' |''1'' |''1988'' |2* |'''2009''' |8 | | |- |''1926'' |5 |''1947'' |2 |''1968'' |3 |''1989'' |5 |''2010'' |7 | | |- |''1927'' |2 |''1948'' |3 |''1969'' |5 |''1990'' |4* |''2011'' |5 | | |- |''1928'' |2 |''1949'' |3 |''1970'' |5 |''1991'' |4* |''2012'' |8 | | |- |''1929'' |2 |''1950'' |5 |''1971'' |5 |''1992'' |4* |''2013'' |5 | | |- |''1930'' |''1'' |''1951'' |2 |''1972'' |5 |''1993'' |6 |'''2014''' |5 | | |- |''1931'' |2 |''1952'' |4 |''1973'' |2 |''1994'' |4 |''2015'' |5* | | |- |''1932'' |2 |''1953'' |2 |''1974'' |3* |''1995'' |7 |''2016'' |5* | | |- |''1933'' |''1'' |''1954'' |4 |''1975'' |3 |''1996'' |5 |''2017'' |''1'' | | |- |''1934'' |2 |''1955'' |3 |''1976'' |''1*'' |''1997'' |8 |''2018'' |''1'' | | |- |''1935'' |'''1''' |'''1956''' |'''1''' |'''1977''' |2* |'''1998''' |8 |'''2019''' |6 | | |} ''<small>Stjörnumerkt ár vannst bikarkeppni karla í knattspyrnu.</small>'' <br /> ==== Gullskórinn ==== Gullskórinn hefur verið veittur markahæsta leikmanni efstu deildar í knattspyrnu karla allar götur frá 1917, þess ber þó að geta að engin gögn eru til um markahæstu leikmenn íslandsmótsins frá 1920 og til og með 1934. Eftirtaldir Valsmenn hafa hreppt hnossið:<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/markahaestu-leikmenn-i-landsdeildum/|title=Markahæstu leikmenn í landsdeildum - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-21|archive-date=2021-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213092757/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/markahaestu-leikmenn-i-landsdeildum/|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Timabil ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Mörk |- |1935 |Magnús Bergsteinsson |3 |- |1936 |Óskar Jónsson |5 |- |1937 |Óskar Jónsson |3 |- |1938 |Magnús Bergsteinsson* |3 |- |1940 |Sigurpáll Jónsson* |4 |- |1942 |Ellert Sölvason |6 |- | rowspan="3" |1944 |Sveinn Sveinsson |2 |- |Sveinn Helgason |2 |- |Jóhann Eyjólfsson |2 |- | rowspan="2" |1947 |[[Albert Guðmundsson]] |3 |- |Einar Halldórsson |3 |- |1950 |Halldór Halldórsson |3 |- |1967 |[[Hermann Gunnarsson]] |12 |- |1968 |Reynir Jónsson* |8 |- |1973 |[[Hermann Gunnarsson]] |17 |- |1976 |[[Ingi Björn Albertsson]] |16 |- |1980 |Matthías Hallgrímsson |13 |- |'''1983''' |'''Ingi Björn Albertsson''' |'''14''' |- |1988 |Sigurjón Kristjánsson |13 |- |2015 |Patrick Pedersen |13 |- |2018 |Patrick Pedersen |18 |- |2025 |Patrick Pedersen |18 |} <small>Stjörnumerktir leikmenn deildu titlinum með öðrum. Tímabilið 1983 varð Ingi Björn Albertsson fyrsti leikmaður í efstu deild karla til þess að skora 100 mörk í efstu deild. Hann náði þessum áfanga í leik gegn KR þann 18. júní. Ingi er einn sex leikmanna til að skora yfir 100 mörk í efstu deild og næst markahæsti leikmaðurinn í sögu efstu deildar í knattspyrnu. Patrick Pedersen hefur jafnframt skorað yfir 100 mörk í efstu deild.</small> ==== Þjálfarar meistaraflokks karla í knattspyrnu ==== {{col-begin}} {{col-2}} *{{ISL}} [[Guðmundur H. Pétursson]] (1930) *{{ISL}} [[Reidar Sörensen]] (1933–35) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] (1935–37) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] & {{SKO}} [[Robert Jack]] (1937–38) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] (1938) *{{SKO}} [[Joe Devine]] (1939) *{{SKO}} [[Joe Devine]] (1948) *{{ISL}} [[Hermann Hermannsson]] (1955) *{{ISL}} [[Óli B. Jónsson]] (1967–68) *{{USSR}} [[Yuri Illichev]] (1973–74), (1976–77) *{{HUN}} [[Nemes Gyula]] (1978–79) *{{GER}} [[Volker Hofferbert]] (1980) *{{GER}} [[Klaus-Jürgen Hilpert]] (1982) *{{GER}} [[Claus Peter]] (1982–83) *{{SKO}} [[Ian Ross]] (1984–87) *{{ISL}} [[Hörður Helgason]] (1988–89) *{{ISL}} [[Guðmundur Þorbjörnsson]] (1989) *{{ISL}} [[Ingi Björn Albertsson]] (1990–91) *{{ISL}} [[Kristinn Björnsson]] (1992–93) *{{ISL}} [[Sigurður Dagsson]] (1996) {{col-2}} *{{ISL}} [[Sigurður Grétarsson]] (1996) *{{ISL}} [[Kristinn Björnsson]] (1997–99) *{{ISL}} {{BIH}} [[Ejub Purišević]] (2000–01) *{{ISL}} [[Þorlákur Árnason]] (2002–03) *{{ISL}} [[Njáll Eiðsson]] (2004) *{{ISL}} [[Willum Þór Þórsson]] (okt. 2004 – júlí 2009) *{{ISL}} [[Atli Eðvaldsson]] (júli- sept. 2009) *{{ISL}} [[Gunnlaugur Jónsson]] (sept. 2009 – sept. 2010) *{{ISL}} [[Kristján Guðmundsson]] (sept. 2010 – okt. 2012) *{{ISL}} [[Magnús Gylfason]] (okt. 2012 –okt. 2014) *{{ISL}} [[Ólafur Jóhannesson]] (okt. 2014-okt. 2019) *{{ISL}} [[Heimir Guðjónsson]] (okt. 2019- júlí 2022) *{{ISL}} [[Ólafur Jóhannesson]] (júlí 2022-október 2022) *{{ISL}} [[Arnar Grétarsson]] (nóvember 2022-ágúst 2024) *{{SRB}}[[Srdjan Tufegdzic]] (ágúst 2024-október 2025) *{{ISL}}[[Hermann Hreiðarsson]] (nóvember 2025-?){{Col-end}} === Konur === ==== Á Íslandi ==== Sömu sögu er að segja af kvennaliði Vals og karlaliði, þ.e. kvennadeild Vals í knattspyrnu er einnig sú næst sigursælasta á landinu m.t.t. sigra á Íslandsmóti. Fyrsti sigur liðsins í Íslandsmótinu kom [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]] og eru þeir orðnir þrettán talsins<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/fotbolti/titlar.aspx|title=Fótbolti - Titlar - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref>, sá síðasti vannst sumarið 2023.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19401/2019/09/21/valur-islandsmeistari-kvenna-i-knattspyrnu.aspx|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í knattspyrnu|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/valur-islandsmeistari-kvenna-i-fotbolta|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í fótbolta|date=2019-09-21|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Fyrsti bikartitillinn kom í hús árið 1984 og hefur ekkert annað lið unnið bikarkeppnina jafn oft og Valskonur, en þær hafa sigrað keppnina alls 15 sinnum.<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> Frá [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2004|2004]] til [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2008|2008]], undir stjórn [[Elísabet Gunnarsdóttir|Elísabetar Gunnarsdóttur]] og með [[Margrét Lára Viðarsdóttir|Margréti Láru Viðarsdóttur]] í fararbroddi sigraði liðið [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Íslandsmótið]] fjórum sinnum af fimm mögulegum skiptum. Árin 2009-2011 þjálfaði [[Freyr Alexandersson]] liðið með góðum árangri, en þegar Freyr hætti þjálfun liðsins tóku mögur ár við - í samanburði við mikinn árangur áranna á undar. [[Pétur Pétursson]] tók við liðinu 2017 og þjálfaði liðið til 2024, en undir stjórn Péturs vann liðið fjóra Íslandsmeistaratitla. Núverandi þjálfari liðsins er Matthías Guðmundsson. ==== Í Evrópukeppnum ==== Valur hefur náð fínum árangri í meistaradeild Evrópu í knattspyrnu, en besti árangur félagsins í meistaradeild kvenna í knattspyrnu náðist tímabilið 2005-06, þegar liðið komst í 8-liða úrslit, þá undir stjórn fyrrnefndar Elísabetar. Tímabilin 2005-06, 2007-08 og 2008-09 var Margrét Lára Viðarsdóttir markahæsti leikmaður keppninnar. {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | '''Úrslit''' |- | rowspan="7" |2005-06 | rowspan="7" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Røa Idrettslag |4-1 |''n/a'' |'''4-1''' |- |United Jakobstad |2-1 |''n/a'' |'''2-1''' |- |Pärnu FC |8-1 |''n/a'' |'''8-1''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Djurgården/Älvsjö<br /> |1-2 |''n/a'' |'''1-2''' |- |ZFK Masinac Classic Niš |3-0 |''n/a'' |'''3-0''' |- |Alma KTZH<br /> |8-0 |''n/a'' |'''8-0''' |- |Átta liða úrslit |Turbine Potsdam |1-8 |11-1 |'''2-19''' |- | rowspan="6" |2007-08 | rowspan="6" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Honka |2–1<br /> |''n/a'' |'''2–1''' |- |KÍ Klaksvík |6–0<br /> |''n/a'' |'''6–0''' |- |ADO Den Haag |5–1<br /> |''n/a'' |'''5–1''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Frankfurt |3–1<br /> |''n/a'' |'''3–1''' |- |Rapide Wezema |4–0<br /> |''n/a'' |'''4-0''' |- |Everton |3–1<br /> |''n/a'' |'''3–1''' |- | rowspan="6" |2008-09 | rowspan="6" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Cardiff City LFC |8–1 |''n/a'' |'''8–1''' |- |FC FK Slovan Duslo Šaľa |6–2 |''n/a'' |'''6–2''' |- |Maccabi Holon |9-0 |''n/a'' |'''9-0''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Umeå IK |1-5 |''n/a'' |'''1-5''' |- |ASD CF Bardolino |2–3 |''n/a'' |'''2–3''' |- |Alma KTZH |8-0 |''n/a'' |'''8-0''' |- |2009-10 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Torres |1-2 |1-4 |''2-6'' |- |2010-11 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Rayo Vallecano |1-1 |0-3 |''1-4'' |- |2011-12 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Glasgow City |0-3 |1-1 |''1-4'' |} ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í knattspyrnu ==== <small>Miðað við 20. apríl 2026.</small> {{Football squad |no1=1|nat1=ISL|pos1=GK|name1=[[Tinna Brá Magnúsdóttir]] |no2=3|nat2=ISL|pos2=DF|name2=[[Sóley Edda Ingadóttir]] |no3=5|nat3=ISL|pos3=DF|name3=[[Bryndís Eiríksdóttir]] |no4=6|nat4=ISL|pos4=DF|name4=[[Kimberley Dóra Hjálmarsdóttir]] |no5=7|nat5=ISL|pos5=MF|name5=[[Ísabella Sara Tryggvadóttir]] |no6=8|nat6=ISL|pos6=MF|name6=[[Arnfríður Auður Arnarsdóttir]] |no7=9|nat7=ISL|pos7=FW|name7=[[Sonja Björg Sigurðardóttir]] |no8=10|nat8=ISL|pos8=DF|name8=[[Berglind Rós Ágústsdóttir]] |no9=11|nat9=ISL|pos9=DF|name9=[[Anna Rakel Pétursdóttir]] |no10=12|nat10=ISL|pos10=GK|name10=[[Esther Júlía Gústavsdóttir]] |no11=13|nat11=ISL|pos11=FW|name11=[[Nadía Atladóttir]] |no12=15|nat12=ISL|pos12=MF|name12=[[Hrafnhildur Salka Pálmadóttir]] |no13=17|nat13=ISL|pos13=DF|name13=[[Auður Björg Ármannsdóttir]] |no14=18|nat14=ISL|pos14=DF|name14=[[Málfríður Anna Eiríksdóttir]] |no15=21|nat15=ISL|pos15=DF|name15=[[Lillý Rut Hlynsdóttir]] |no16=25|nat16=ISL|pos16=MF|name16=[[Glódís María Gunnarsdóttir]] |no17=26|nat17=ISL|pos17=FW|name17=[[Ása Kristrín Tryggvadóttir]] |no18=28|nat18=ISL|pos18=FW|name18=[[Kolbrá Una Kristinsdóttir]] |no19=32|nat19=ISL|pos19=FW|name19=[[Ágústa María Valtýsdóttir]] |no20=|nat20=ISL|pos20=FW|name20=[[Eyrún Vala Harðardóttir]] |no21=27|nat21=ISL|pos21=FW|name21=[[Sigrún Ísfold Valsdóttir]] |no22=|nat22=ISL|pos22=MF|name22=[[Margrét Brynja Kristinsdóttir]] |no23=|nat23=ISL|pos23=DF|name23=[[Helga Rut Einarsdóttir]]}} ===Á láni=== {{Fs start}} {{Fs player|no=|nat=ISL|pos=MF|name=[[Ragnheiður Þórunn Jónsdóttir]]|other=lánuð til [[PEC Zwolle]] til 1. maí 2026}} {{Fs end}} ==== Gengi meistaraflokks kvenna í knattspyrnu í gegnum tíðina ==== {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Tímabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Tímabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Timabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti |- |''1977'' |3 |''1987'' |2* |''1997'' |3 |''2007'' |''1'' |''2017'' |3 |- |''1978'' |''1'' |''1988'' |''1*'' |''1998'' |2 |''2008'' |''1'' |''2018'' |3 |- |''1979'' |2 |''1989'' |''1'' |''1999'' |3 |''2009'' |'''1*''' |''2019'' |''1'' |- |''1980'' |2 |''1990'' |3* |''2000'' |5 |''2010'' |''1*'' |''2020'' |2 |- |''1981'' |3 |''1991'' |2 |''2001'' |4* |''2011'' |2* |''2021'' |''1'' |- |''1982'' |2 |''1992'' |3 |''2002'' |3 |''2012'' |4 |''2022'' |''1'' |- |''1983'' |2 |''1993'' |4 |''2003'' |3* |''2013'' |2 |''2023'' |'''1''' |- |'''1984''' |''Riðlakeppni*'' |'''1994''' |3 |''2004'' |''1'' |''2014'' |7 |2024 |2 |- |''1985'' |3* |''1995'' |2* |''2005'' |2 |''2015'' |7 |2025 |6 |- |''1986'' |''1*'' |''1996'' |4 |''2006'' |''1*'' |''2016'' |3 | colspan="2" | |}<small>Sumarið 2008 skoraði Valsliðið 91 mark á Íslandsmótinu og bætti eigið met frá árinu áður um 3 mörk.</small> ==== Gullskórinn ==== Gullskórinn hefur verið veittur markahæsta leikmanni tímabilsins í efstu deild kvenna frá árinu 1981. Eftirfarandi Valskonur hafa hreppt gullskóinn:<ref name=":0" /> {| class="wikitable" |+Gullskórinn ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Mörk |- |1986 |Kristín Arnþórsdóttir |22 |- |1987 |Ingibjörg Jónsdóttir |16 |- |1988 |Bryndís Valsdóttir |12 |- |1989 |Guðrún Sæmundsdóttir |12 |- |1999 |Ásgerður Hildur Ingibergsdóttir |20 |- |2005 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |23 |- |2006 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |34 |- |''2007'' |[[Margrét Lára Viðarsdóttir|''Margrét Lára Viðarsdóttir'']] |''38'' |- |2008 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |32 |- |2009 |[[Kristín Ýr Bjarnadóttir]] |23 |- |2010 |[[Kristín Ýr Bjarnadóttir]] |23 |- |2012 |[[Elín Metta Jensen]] |18 |- |2023 |Bryndís Arna Níelsdóttir |14+1 |} <br /><small>Tímabilið 2007 skoraði Margrét Lára Viðarsdóttir 38 mörk í aðeins 16 leikjum, eða 2,4 mörk að meðaltali í hverjum leik. Hvorki fyrr né síðar hefur leikmaður í efstu deild karla eða kvenna skorað fleiri mörk á sama tímabili.</small> <small>Tímabilið 2023 skoraði Bryndís Arna Níelsdóttir 14 mörk í fyrri hluta deildarinnar og eitt mark í efri hluta deildarinnar.</small> == Handknattleikur == === Karlar === ==== Á Íslandi ==== Handknattleiksdeild Vals á sér langa sögu innan handboltans á Íslandi, félagið hefur skipað sér með þeim sigursælustu í íþróttinni hérlendis og er hefur ekkert lið unnið Íslandsmótið né bikarkeppnina í handbolta jafn oft og Valur karlamegin, Karlalið Vals tók þátt í fyrsta Íslandsmótinu í handbolta, tímabilið [[Handknattleiksárið 1939-40|1939-40]] og stóð uppi sem sigurvegari, eftir að hafa unnið alla leiki sína í riðlinum. Þegar hefðbundnu deildafyrirkomulagi var komið á tímabilið [[Handknattleiksárið 1947-48|1947-1948]] voru Valsarar vitaskuld með og gott betur en allar götur síðan hefur Valur átt lið í efstu deild karla í handknattleik. Með Val hafa margir fræknir handknattleiksmenn leikið, ber þar helst að nefna silfurverðlaunahafa Íslands á [[Sumarólympíuleikarnir 2008|Ólympíuleikunum í Peking]] árið 2008, þá [[Snorri Steinn Guðjónsson|Snorra Stein Guðjónsson]] og [[Ólafur Indriði Stefánsson|Ólaf Stefánsson]]. Að auki má nefna [[Guðmundur Hrafnkelsson|Guðmund Hrafnkelsson]], [[Valdimar Grímsson]], [[Roland Valur Eradze|Roland Val Eradze]] og [[Dagur Sigurðsson|Dag Sigurðsson]]. Núverandi þjálfari liðsins er Ágúst Þór Jóhannsson og honum til aðstoðar er Róbert Gunnarsson. Jóhann Ingi Guðmundsson er markmannsþjálfari liðsins og Aron Óskar Þorleifsson sjúkraþjálfari. ==== Í Evrópukeppnum ==== Í byrjun áttunda áratugar síðasta aldar varð til hin svokallaða „mulningsvél“ en höfundur hennar er talinn vera Reynir Ólafsson sem tók við þjálfun karlaliðs Vals árið 1970. Hann mun strax hafist handa við að bæta varnarleik liðsins sem þótti ekki góður. Reyni tókst vel að gera þær lagfæringar sem þurfti og fljótlega þótti Valsvörnin óárennileg og fékk fyrir vikið fyrrgreint viðurnefni. „Mulningsvélin“ náði þó ekki að skila Íslandsbikarnum heim á Hlíðarenda fyrr en 1973 en það ár varð kvennalið Vals einnig Íslandsmeistari og því um stórt ár að ræða hjá handknattleiksfólki Vals. „Mulningsvélin“ varð síðan Íslandsmeistari þrjú ár í röð 1977, 1978 og 1979, þótt nokkuð hafi verið farið að kvarnast úr hópnum undir það síðasta. Stærsta afrek „Mulningsvélarinnar“ var án efa að komst í úrslit í Evrópukeppni meistaraliða árið 1980. Frækilegir sigrar unnust á leiðinni í úrslit, m.a. voru spænsku meistararnir í Atlético Madrid lagðir að velli í undanúrslitum. Eftir þriggja marka tap ytra í fyrri leiknum, 24:21, vann Valur heimaleikinn sem fram fór í Laugardalshöll snemma árs 1980, 18:15, í einum eftirminnilegasta handboltaleik sem þar hefur farið fram. Stefán Gunnarsson skoraði 18. og síðasta markið og Ólafur Benediktsson fór á kostum í markinu og átti ekki hvað sístan þátt í að Valsliðið náði að tryggja sér þriggja marka sigur sem nægði til að komast í úrslit. Þegar kom að úrslitaleiknum við þýska liðið Grosswallstadt ákvað Valur að selja heimaleikjaréttinn af fjárhagsástæðum. Úrslitaleikurinn var háður í Ólympíuhöllinni í München og tapaðist, 21:12. Valsmenn komust nærri því að leika afrek sitt eftir tímabilið 2016-17 og komast í úrslitaleik í Evrópukeppni, en þá duttu þeir út í undanúrslitum áskorendabikars Evrópu í handknattleik. Árið 2024 sigruðu Valsmenn Evrópubikarkeppni í handknattleik og urðu þar með fyrsta íslenska liðið í boltaíþrótt til þess að sigra Evrópukeppni. {| class="wikitable" |+Árangur Karlaliðs Vals í Evrópukeppnum ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Úrslit |- |[[Handknattleiksárið 1973-74|1973-74]] |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Vfl Gummersbach |10-11 |8-16 |''18-27'' |- | rowspan="2" |1976-77 | rowspan="2" |Evrópukeppni Bikarhafa |32-liða úrslit |HC Red Boys Differdange |25-11 |29-12 |''54-23'' |- |16-liða úrslit |WKS Slask Wroclaw |20-22 |18-22 |''38-44'' |- | rowspan="2" |1977-78 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |Kyndil |23-15 |30-16 |''53-31'' |- |16-liða úrslit |Honvéd Budapest |23-35 |25-22 |''48-57'' |- | rowspan="2" |1978-79 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |IL Refstad |14-12 |14-16 |''28-28(ú)'' |- |16-liða úrslit |Dinamo Bucharest |19-25 |20-20 |''39-45'' |- | rowspan="4" |1979-80 | rowspan="4" |Evrópukeppni Meistaraliða |16-liða úrslit |Brentwood |32-19 |38-14 |''70-33'' |- |8-liða úrslit |IK Drott |18-19 |18-16 |''36-35'' |- |Undanúrslit |[[Atlético Madrid]] |18-15 |21-14 |'''36-32''' |- |Úrslit |Grosswallstadt | colspan="3" | ''12-21'' |- |1984-85 |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Ystad |20-17 |19-23 |''39-40'' |- | rowspan="2" |1985-86 | rowspan="2" |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Kolbotn |22-20 |18-20 |''40-40(ú)'' |- |16-liða úrslit |Lugi |16-22 |15-15 |''31-37'' |- |1986-87 |IHF-Bikarinn |1. Umferð |Urædd |14-16 |20-25 |''34-41'' |- | rowspan="3" |1988-89 | rowspan="3" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kyndil |27-26 |24-17 |''51-43'' |- |16-liða úrslit |ZMC Amicitia Zurich |16-15 |25-22 |''41-38'' |- |8-liða úrslit |SC Magdeburg |22-16 |15-21 |''37-37(ú)'' |- | rowspan="2" |1989-90 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kyndil |29-14 |26-27 |''55-41'' |- |16-liða úrslit |Rába ETO Györ |21-31 |23-29 |''44-60'' |- |1990-91 |Evrópukeppni Bikarhafa |1. Umferð |Sandefjord |22-20 |21-25 |''43-45'' |- | rowspan="3" |1991-92 | rowspan="3" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |IK Drott |27-24 |28-27 |''55-51'' |- |16-liða úrslit |Hapoel Rishon Lezion |25-20 |27-28 |''52-48'' |- |8-liða úrslit |FC Barcelona |19-23 |15-27 |''34-50'' |- | rowspan="3" |1992-93 | rowspan="3" |Evrópukeppni Bikarhafa |1. Umferð |Stavanger |24-22 |34-25 |''58-47'' |- |16-liða úrslit |Klaipeda |28-24 |21-22 |''49-46'' |- |8-liða úrslit |TUSSEM Essen |27-25 |14-23 |''41-48'' |- | rowspan="2" |1993-94 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Tatra Koprivnice |22-18 |23-23 |''45-41'' |- |16-liða úrslit |HK Sandefjord |25-22 |21-24 |''46-46(ú)'' |- |1994-95 |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kolding |22-26 |27-27 |''49-53'' |- | rowspan="2" |1995-96 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |CSKA Moskva |23-23 |21-20 |''44-43'' |- |16-liða úrslit |ABC Braga |25-23 |25-29 |''50-52'' |- |1996-97 |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Shakhtar Donetsk |20-19 |16-27 |''36-46'' |- |2004-05 |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Grasshopper Zurich |28-28 |21-23 |''49-51'' |- | rowspan="3" |2005-06 | rowspan="3" |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |HC Tbilisi |51-15 |47-13 |''98-28'' |- |2. Umferð |Sjunda |28-31 |33-27 |'''61-58''' |- |3. Umferð |Skövde |24-22 |28-35 |'''52-57''' |- | rowspan="7" |2007-08 | rowspan="7" |Meistaradeildin |Forkeppni |Viking Malt |28-19 |33-24 |'''61-43''' |- | rowspan="6" |Riðlakeppni |Celje Lasko | |24-34 | rowspan="6" |4. sæti í riðli |- |Vfl Gummersbach |24-33 | |- |MKB Veszprém | |28-41 |- |Celje Lasko |29-28 | |- |Vfl Gummersbach | |22-34 |- |MKB Veszprém |24-31 | |- | rowspan="4" |2016-17 | rowspan="4" |Áskorendabikar EHF |32-liða úrslit |Haslum Handballklubb |31–24<br /> |25–25<br /> |'''56-49''' |- |16-liða úrslit |RK Partizan 1949 |21–21<br /> |24–24<br /> |'''45-45''' |- |8-liða úrslit |RK Sloga Požega |30–27<br /> |29–26<br /> |'''59-53''' |- |Undanúrslit |AHC Potaissa Turda<br /> |30–22<br /> |23–32<br /> |'''53-54''' |- | rowspan="7" |2023-24 | rowspan="7" |Evrópubikarkeppni EHF |1. umferð |Granytas Karis |27–24<br /> |33–28<br /> |'''60-52''' |- |2. umferð |Pölva Serviti |32–29<br /> |39–28<br /> |'''71-57''' |- |3. umferð |HC Motor Zaporizhzhia |35–31<br /> |33–28<br /> |'''68-59''' |- |16-liða úrslit |HC Metaloplastika Elixir Šabac<br /> |27–26<br /> |30–28<br /> |'''57-54''' |- |8-liða úrslit |CSA Steaua Bucuresti<br /> |36–30<br /> |36–35<br /> |'''72-65''' |- |Undanúrslit |CS Minaur Baia Mare<br /> |30–24<br /> |36–28<br /> |'''66-52''' |- |Úrslit |Olympiacos<br /> |30–26<br /> |27–31<br /> |'''57-57 (5-4 e. vítakastkeppni)''' |} ====Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í handknattleik==== :''Tímabilið 2025-2026.'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Markverðir *1 [[Björgvin Páll Gústafsson]] *12 [[Jens Sigurðarson]] *31 [[Arnar Þór Fylkisson]] ;Hornamenn *10 [[Daníel Montoro]] *11 [[Daníel Örn Guðmundsson]] *22 [[Dagur Ármannsson]] *25 [[Allan Nordberg]] *88 [[Andri Finnsson]] ;Línumenn *2 [[Þorgils Jón Svölu-Baldursson]] *40 [[Þorvaldur Örn Þorvaldsson]] *17 [[Logi Finnsson]] {{Col-2}} ;Skyttur *5 [[Agnar Smári Jónsson]] *14 [[Bjarki Snorrason]] *14 [[Arnór Snær Óskarsson]] *15 [[Róbert Aron Horstert]] *17 [[Bjarni í Selvindi]] *24 [[Magnús Óli Magnússon]] ;Miðjumenn *13 [[Dagur Árni Heimisson]] *23 [[Gunnar Róbertsson]] *19 [[Dagur Leó Fannarsson]] {{Col-end}} === Konur === ==== Á Íslandi ==== Árið 1947 voru kvennaflokkar Vals settir á legg og fljótlega eftir það hófust æfingar í handknattleik þeirra á meðal. Það var hinsvegar ekki fyrr en á sjöunda áratug 20. aldar sem félagið hrósaði fyrst sigri á Íslandsmótinu í handknattleik, nánar tiltekið 1962. Þá hófst sannkallað blómaskeið þar sem Valskonur urðu meistarar ellefu sinnum á þrettán árum, þar af sex ár í röð frá 1964 til og með 1969. Þjálfari liðsins á þessum árum var Þórarinn Eyþórsson og meðal leikmanna Vals á þessum árum var ein öflugasta handknattleikskona landsins, fyrr og síðar, [[Sigríður Sigurðardóttir]], fyrirliði íslenska landsliðsins sem varð Norðurlandameistari 1964. Sama ár var Sigríður kjörin [[íþróttamaður ársins]] af Samtökum íþróttafréttamanna, sú fyrsta úr röðum handknattleiksmanna og varð einnig fyrsta konan til að hreppa verðlaunin. Alls hefur kvennalið félagsins unnið Íslandsmótið 17 sinnum nú síðast tímabilið [[Handknattleiksárið 2018|2018-2019.]] Núverandi þjálfari liðsins er Anton Rúnarsson en honum til aðstoðar er Sigurgeir Jónsson. Björg Elín Guðmundsdóttir er liðsstjóri, Sólveig Lóa Höskuldsdóttir sjúkraþjálfari og Hlynur Morthens markmannsþjálfari liðsins. ==== Í Evrópukeppnum ==== Rétt eins og hjá karlaliði Vals í handknattleik er um auðugan garð að gresja þegar litið er á árangur handknattleikskvenna í Val m.t.t. Evrópukeppna, ber þar helst að nefna tímabilið 2005-06, en þá komust Valsstúlkur í undanúrslit Áskorendabikars EHF, eftir sigra gegn grísku og svissnesku liði. {| class="wikitable" ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Samanlagt |- | [[2004–05 Women's EHF Cup|2004–05]] | EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Fyrsta umferð |[[Önnereds HK]] | style="text-align:center;"| 24–35 | style="text-align:center;"| 26–30 | style="text-align:center;"| '''50–65''' |- | rowspan="3" | [[2005–06 Women's EHF Challenge Cup|2005–06]] | rowspan="3" |Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|16-liða úrslit |[[HC Athinaikos Athens]] | style="text-align:center;"| 37–29 | style="text-align:center;"| 24–26 | style="text-align:center;"| '''61–55''' |- | style="text-align:center;"|8-liða úrslit |[[LC Brühl Handball]] | style="text-align:center;"| 25–21 | style="text-align:center;"| 32–27 | style="text-align:center;"| '''57–48''' |- | style="text-align:center;"|Undanúrslit |[[CSU Neptun Constanța|CSU Tomis Constanța]] | style="text-align:center;"| 35–28 | style="text-align:center;"| 25–37 | style="text-align:center;"| '''60–65''' |- | rowspan="3" | [[2007–08 Women's EHF Challenge Cup|2007–08]] | rowspan="3" |Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[ŽORK Napredak Kruševac]] | style="text-align:center;"| 40–18 | style="text-align:center;"| 34–20 | style="text-align:center;"| '''74–38''' |- | style="text-align:center;"|16-liða úrslit |[[ŽRK Radnički Kragujevac|RK Lasta Radnički Petrol Beograd]] | style="text-align:center;"| 31–30 | style="text-align:center;"| 31–26 | style="text-align:center;"| '''62–56''' |- | style="text-align:center;"|8-liða úrslit |[[Mérignac Handball]] | style="text-align:center;"| 24–23 | style="text-align:center;"| 30–36 | style="text-align:center;"| '''54–58''' |- | rowspan="2" | [[2010–11 Women's EHF Cup|2010–11]] | rowspan="2" |EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Fyrsta umferð |[[IUVENTA Michalovce]] | style="text-align:center;"| 26–21 | style="text-align:center;"| 30–30 | style="text-align:center;"| '''56–51''' |- | style="text-align:center;"|Önnur umferð |[[VfL Oldenburg (handball)|VfL Oldenburg]] | style="text-align:center;"| 28–26 | style="text-align:center;"| 25–36 | style="text-align:center;"| '''53–62''' |- | rowspan="2" | [[2012–13 Women's EHF Cup|2012–13]] | rowspan="2" |EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Önnur umferð |[[CE Handbol Marítim|Valencia Aicequip]] | style="text-align:center;"| 37–25 | style="text-align:center;"| 27–22 | style="text-align:center;"| '''64–47''' |- | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[HC Zalău]] | style="text-align:center;"| 24–23 | style="text-align:center;"| 21–22 | style="text-align:center;"| '''45–45''' |- | rowspan="2" | [[2018–19 Women's EHF Challenge Cup|2018–19]] | rowspan="2" | Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[HV Quintus|Virto / Quintus]] | style="text-align:center;"| 20–21 | style="text-align:center;"| 20–24 | style="text-align:center;"| '''40–45''' |- |} ====Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í handknattleik==== :''Tímabilið 2025-2026'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Markverðir *1 [[Oddný Mínervudóttir]] *12 [[Hafdís Renötudóttir]] *16 [[Elísabet Millý Elíasardóttir]] ;Hornamenn *18 [[Eva Steinsen Jónsdóttir]] *8 [[Guðrún Ásta Magnúsdóttir]] *5 [[Ásthildur Þórhallsdóttir]] *23 [[Sara Lind Fróðadóttir]] *9 [[Lilja Ágústsdóttir]] *10 [[Þórey Anna Ásgeirsdóttir]] *19 [[Auður Ester Gestsdóttir]] ;Línumenn *6 [[Hildur Björnsdóttir]] *11 [[Ágústa Rún Jónasdóttir]] *14 [[Elísa Elíasdóttir]] *7 [[Sigrún Erla Þórarinsdóttir]] {{Col-2}} ;Skyttur *15 [[Guðrún Hekla Traustadóttir]] *24 [[Mariam Eradze]] *25 [[Thea Imani Sturludóttir]] *35 [[Lovísa Thompson]] *21 [[Ásrún Inga Arnarsdóttir]] ;Miðjumenn *13 [[Arna Karitas Eiríksdóttir]] *13 [[Ásdís Þóra Ágústsdóttir]] *4 [[Laufey Helga Óskarsdóttir]] {{Col-end}} == Körfuknattleikur == === Karlar === Körfuknattleiksdeild Vals má rekja aftur til ársins 1970 þegar K.F.R. sameinaðist Val. Tíu árum eftir sameininguna komu fyrstu stóru titlarnir í hús þegar Valur vann Íslandsmótið í Körfuknattleik árið 1980. Valsmenn tryggðu sér Íslandsmeistaratitilinn 1979-1980 með sigri á KR 17. mars 1980. Bandaríkjamaðurinn [[Tim Dwyer]] stýrði liðinu til sigurs en hann var þá spilandi þjálfari. Tim Dwyer var jafnframt valinn besti erlendi leikmaðurinn þetta tímabil.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1511653|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-29}}</ref> Á næstu þremur árum bættust þrír titlar í safnið. Bikarmeistaratitlar árin 1981 og 1983 og Íslandsmeistaratitill 1983. ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í körfuknattleik ==== {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" style="background: red; color: white;" | Leikmannahópur Vals í körfuknattleik karla |- ! style="background: white; color: black;" | Leikmenn ! style="background: white; color: black;" | Þjálfarar |- | {| class="wikitable sortable" !Staða !<abbr>Nr.</abbr> ! !Nafn !Hæð !Fæðingardagur |- |Framherji |13 |{{ISL}} |[[Kristófer Acox]] |197 cm |13-10-1993 |- |Bakvörður |1 |{{ISL}} |Símon Tómasson |183 cm |29-04-2003 |- |Bakvörður |4 |{{ISL}} |Jóhannes Ómarsson |196 cm |06-05-2005 |- |Bakvörður |4 |{{ISL}} |Ástþór Atli Svalason |190 cm |01-03-2002 |- |Bakvörður |6 |{{ISL}} |Benedikt Blöndal |188 cm |05-10-1993 |- |Bakvörður |10 |{{ISL}} |Kári Jónsson |192 cm |27-08-1997 |- |Bakvörður |14 |{{ISL}} |Egill Jón Agnarsson |190 cm |01-01-2002 |- |Bakvörður |20 |{{ISL}} |Björgvin Hugi Ragnarsson |190 cm |10-03-2005 |- |Bakvörður |23 |{{ISL}} |Óðinn Þórðarson |190 cm |03-02-2005 |- |Bakvörður |24 |{{ISL}} |Hrannar Davíð Svalason | | |- |Bakvörður |26 |{{ISL}} |Finnur Tómasson |182 cm |10-05-2005 |- |Bakvörður |27 |{{ISL}} |Tómas Davíð Thomasson |180 cm |03-10-2005 |- |Bakvörður |28 |{{ISL}} |Jóhannes Reykdal Einarsson | | |- |Bakvörður |41 |{{ISL}} |Karl Kristján Sigurðarson |192 cm |18-05-2005 |- |Framherji |11 |{{ISL}} |Bóas Jakobsson |200 cm |04-12-2000 |- |Framherji |12 |{{ISL}} |Sveinn Búi Birgisson |203 cm |22-05-2002 |- |Bakvörður | |{{ISL}} |Sófus Máni Bender |192 cm |26-04-2003 |- |Bakvörður |20 |{{ISL}} |Ólafur Heiðar Jónsson | |01-01-2001 |- |Framherji |3 |{{ISL}} |Hjálmar Stefánsson |200 cm |05-01-1996 |- |Bakvörður |7 |{{ISL}} |Frank Aron Booker |192 cm |07-07-1994 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Orri Már Svavarsson |198 cm |20-06-2005 |- |Miðherji |24 |{{USA}} |Antonio Keyshawn Woods |191 cm |28-01-1996 |- |Bakvörður |11 |{{ISL}} |Veigar Örn Svavarsson |195 cm |20-06-2005 |- |Framherji |5 |{{SRB}} |Lazar Nikolic |203 cm |23-06-1999 |- |Bakvörður |77 |{{CRO}} |Igor Maric |195 cm |23-07-1985 |- |Miðherji |21 |{{UK}} |Callum Reese Lawson |198 cm |27-02-1996 |} | ; Aðalþjálfari * [[Finnur Freyr Stefánsson]] ; ;Aðrir starfsmenn * Jamil Abiad, aðstoðarþjálfari * Kristófer Acox, aðstoðarþjálfari * Bjartmar Birnir, sjúkraþjálfari ---- Tímabilið 2025-26 |} === Konur === Fyrsti Íslandsmeistaratitill kvenna í körfuknattleik vannst í apríl 2019 en liðið varð einnig bikarmeistari sama ár.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19047/2019/04/28/valur-islandsmeistari-kvenna-i-korfubolta-2019.aspx|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í körfubolta 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-29}}</ref> Annar Íslandsmeistaratitill félagsins í körfuknattleik kvenna bættist í safnið árið 2021.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2021/06/02/valur-er-islandsmeistari-i-korfubolta-2021|title=Valur er Íslandsmeistari í körfubolta 2021|date=2021-06-02|website=RÚV|language=is|access-date=2021-06-06}}</ref> ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í körfuknattleik ==== {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" style="background: red; color: white;" |Leikmannahópur Vals í körfuknattleik kvenna |- ! style="background: white; color: black;" | Leikmenn ! style="background: white; color: black;" | Þjálfarar |- | {| class="wikitable sortable" !Staða !<abbr>Nr.</abbr> ! !Nafn !Hæð !Fæðingardagur |- |Framherji |4 |{{ISL}} |Guðbjörg Sverrisdóttir |180 cm |10-10-1992 |- |Bakvörður |6 |{{ISL}} |Þóranna Kika Hodge-Carr |170 cm |18-07-1999 |- |Framherji |8 |{{ITA}} |Alyssa Marie Cerino |183 cm |16-05-1997 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Ásdís Elva Jónsdóttir |166 cm |29-05-2007 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Dagbjört Dögg Karlsdóttir |169 cm |26-06-1999 |- |Bakvörður |11 |{{ISL}} |Ísey Ísis Guttorsmdóttir Frost |186 cm |09-12-2009 |- |Bakvörður |12 |{{ISL}} |Elísabet Thelma Róbertsdóttir |172 cm |31-05-2002 |- |Bakvörður |13 |{{ISL}} |Sara Líf Boama |172 cm |18-08-2005 |- |Bakvörður |14 |{{ISL}} |Fatima Rós Joof |167 cm |05-08-2008 |- |Miðherji |15 |{{ISL}} |Ásta Júlía Grímsdóttir |183 cm |22-02-2001 |- |Bakvörður |18 |{{ISL}} |Berta María Þorkelsdóttir |180 cm |03-06-2008 |- |Bakvörður |20 |{{USA}} |Reshawna Rosie Stone |170 cm |30-08-2000 |- |Bakvörður |24 |{{ISL}} |Hanna Gróa Halldórsdóttir |172 cm |02-07-2007 |- |Bakvörður |43 |{{ISL}} |Margrét Ósk Einarsdóttir |173 cm |21-10-1996 |- | |} | ; Aðalþjálfari * Jamil Abiad ; ; Aðstoðarþjálfari * Margrét Ósk Einarsdóttir ---- Tímabilið 2025-26 |} === Þekktir leikmenn === [[Pétur Guðmundsson]] er sennilega þekktasti körfuknattleiksmaðurinn sem Valur hefur alið af sér, en Pétur lék um árabil í NBA deildinni.<ref>{{Cite web|url=https://www.isi.is/um-isi/heidursholl-isi/petur-karl-gudmundsson/|title=Pétur Karl Guðmundsson|website=www.isi.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Sem dæmi um aðra þekkta leikmenn sem hafa leikið með Val eða leika með Val má nefna [[Helena Sverrisdóttir|Helenu Sverrisdóttur]], [[Jón Arnór Stefánsson]], [[Pavel Ermolinskij|Pavel Ermolinskij,]] [[Kristófer Acox]], Kára Jónsson og Hjálmar Stefánsson.<br /> == Íþróttamaður Vals == Eftirtaldir aðilar hafa hlotið þann heiður að vera valdir íþróttamenn Vals: {{col-begin}} {{col-2}} * 1992 - [[Valdimar Grímsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998191|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1993 - [[Guðmundur Hrafnkelsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/123059/|title=ÍÞRÓTTIR Íþróttamaður Vals árið 1993 uðmundur Hrafnkelsson markmaður Vals og|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1994 - [[Dagur Sigurðsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998277|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1995 - Guðrún Sæmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998339|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1996 - Jón Kristjánsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998393|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1997 - Ragnar Þór Jónsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998425|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1998 - Guðmundur Hrafnkelsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998473|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1999 - Ásgerður Hildur Ingibergsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998561|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2000 - Kristinn Lárusson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998698|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2001 - Rósa Júlía Steinþórsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998735|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2002 - [[Sigurbjörn Hreiðarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998831|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2003 - Íris Andrésdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998067|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2004 - Berglind Íris Hansdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4999335|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2005 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998889|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2006 - [[Margrét Lára Viðarsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998989|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2007 - [[Margrét Lára Viðarsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997957|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2008 - [[Katrín Jónsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/%7Ccat:%27/fullStory.php?id=70719%27|title=Katrín Jónsdóttir er íþróttamaður Vals 2008|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-19}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {{col-2}} * 2009 - [[Dóra María Lárusdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/fotbolti/2009/12/31/dora_maria_ithrottamadur_vals_2009/|title=Dóra María íþróttamaður Vals 2009|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2010 - Hrafnhildur Skúladóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477548|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2011 - Anna Úrsúla Guðmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2011/12/31/anna_ursula_ithrottamadur_vals_2011/|title=Anna Úrsúla íþróttamaður Vals 2011|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2012 - Guðný Jenný Ásmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/gudny-jenny-ithrottamadur-vals-2012|title=Guðný Jenný íþróttamaður Vals 2012|date=2012-12-31|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/2322/2012/12/31/gudny-jenny-asmundsdottir-ithrottamadur-vals-2012.aspx|title=Guðný Jenný Ásmundsdóttir íþróttamaður Vals 2012|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2013 - [[Haukur Páll Sigurðsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/4080/2013/12/31/haukur-pall-sigurdsson-er-ithrottamadur-vals-2013.aspx|title=Haukur Páll Sigurðsson er Íþróttamaður Vals 2013|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2013/12/31/haukur_pall_ithrottamadur_vals_2013/|title=Haukur Páll íþróttamaður Vals 2013|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2014 - Kristín Guðmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2014/12/31/kristin_ithrottamadur_vals/|title=Kristín íþróttamaður Vals|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/9517/2014/12/31/kristin-gudmundsdottir-er-ithrottamadur-vals-2014.aspx|title=Kristín Guðmundsdóttir er íþróttamaður Vals 2014|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2015 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/fotbolti/2015/12/31/bjarni_olafur_ithrottamadur_vals/|title=Bjarni Ólafur íþróttamaður Vals|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2016 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]*<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/16969/2016/12/31/bjarni-olafur-eiriksson-ithrottamadur-vals-arid-2016.aspx|title=Bjarni Ólafur Eiríksson íþróttamaður Vals árið 2016|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2016/12/31/bjarni_ithrottamadur_vals_i_thridja_sinn/|title=Bjarni íþróttamaður Vals í þriðja sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2017 - Orri Freyr Gíslason<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/17836/2018/01/03/orri-freyr-gislason-ithrottamadur-vals-2017.aspx|title=Orri Freyr Gíslason íþróttamaður Vals 2017|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/fyrirlidi-vals-haettir|title=Fyrirliði Vals hættir|date=2019-05-13|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2018 - [[Birkir Már Sævarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/18796/2019/01/01/birkir-mar-saevarsson-ithrottamadur-vals-2018.aspx|title=Birkir Már Sævarsson íþróttamaður Vals 2018|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/news/31-12-2018/birkir-mar-ithrottamadur-arsins-hja-val|title=Birkir Már íþróttamaður ársins hjá Val|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2019 - [[Helena Sverrisdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/korfubolti/2019/12/31/helena_ithrottamadur_arsins_hja_val/|title=Helena íþróttamaður ársins hjá Val|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19577/2020/01/01/helena-sverrisdottir-er-ithrottamadur-vals-2019.aspx|title=Helena Sverrisdóttir er íþróttamaður Vals 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> *2020 - Anton Rúnarsson<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2020/12/31/anton_ithrottamadur_vals_2020/|title=Anton íþróttamaður Vals 2020|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20117/2020/12/31/anton-runarsson-ithrottamadur-vals-2020.aspx|title=Anton Rúnarsson íþróttamaður Vals 2020|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2021 - Alexander Örn Júlíusson<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20817/2021/12/31/alexander-orn-juliusson-er-ithrottamadur-vals-2021.aspx/|title=Alexander Örn Júlíusson er íþróttamaður Vals 2021|website=www.valur.is|language=is|access-date=2022-01-13}}</ref> * 2022 - [[Pavel Ermolinskij]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/21466/2022/12/31/pavel-ermolinski-er-ithrottamadur-vals-2022.aspx|title=Pavel Ermolinski er íþróttamaður Vals 2022|website=www.valur.is|language=is|access-date=2023-01-06}}</ref> * 2023 - [[Arna Sif Ásgrímsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/22169/2023/12/31/arna-sif-asgrimsdottir-er-ithrottamadur-vals-2023.aspx|title= Arna Sif Ásgrímsdóttir er íþróttamaður Vals 2023|website=www.valur.is|language=is|access-date=2024-09-03}}</ref> * 2024 - [[Benedikt Gunnar Óskarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/22535/2025/01/08/benedikt-gunnar-er-ithrottamadur-vals-2024.aspx|title= Benedikt Gunnar er Íþróttamaður Vals 2024|website=www.valur.is|language=is|access-date=2025-19-03}}</ref> * 2025 - [[Patrick Pedersen]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/23011/2026/01/02/patrick-pedersen-er-ithrottamadur-vals-2025.aspx|title= Patrick Pedersen er Íþróttamaður Vals 2025|website=www.valur.is|language=is|access-date=2026-02-01}}</ref>{{col-end}}<nowiki>*</nowiki>- Knattspyrnumaðurinn Bjarni Ólafur Eiríksson hefur oftast allra verið kjörinn Íþróttamaður Vals, þrisvar talsins. == Formenn Vals == Eftirtaldir aðilar hafa gengt formennsku Knattspyrnufélagsins Vals:<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997814?iabr=on#page/n6/mode/2up/search/Loftur%20Gu%C3%B0mundsson%201911-1914%20%C3%81rni%20B.%20Bj%C3%B6rnsson,%20J%C3%B3n%20Gu%C3%B0mundsson|title=Valsblaðið - 1. Tölublað (01.05.1991) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998211|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998721|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4999095|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477954|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2016470452d|title=Þorgrímur kjörinn formaður Vals - Vísir|website=visir.is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19248/2019/05/30/adalfundur-vals-breytingar-a-stjornum-felagsins.aspx|title=Aðalfundur Vals - Breytingar á stjórnum félagsins|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+Formenn Vals ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn |- |1911-14 |[[Loftur Guðmundsson]] |1933-34 |Ólafur Sigurðsson |1952-57 |Gunnar Vagnsson |2002-09 |[[Grímur Sæmundsen]] |- |1914-16 |Árni B. Björnsson |1934-38 |Frímann Helgason |1957-62 |Sveinn Zoega |2009-14 |Hörður Gunnarsson |- |1916-18 |Jón Guðmundsson |1938-39 |Ólafur Sigurðsson |1962-67 |Páll Guðnason |2014-15 |[[Björn Zoëga|Björn Zoega]] |- |1918-20 |Magnús Guðbrandsson |1939-41 |Sveinn Zoega |1967-70 |Ægir Ferdinandsson |2015-18 |[[Þorgrímur Þráinsson]] |- |1920-22 |Guðbjörn Guðmundsson |1941-43 |Frímann Helgason |1970-75 |Þórður Þorkelsson |2018-21 |Árni Pétur Jónsson |- |1922-23 |Guðmundur Kr. Guðmundsson |1943-44 |Sveinn Zoega |1975-77 |Ægir Ferdinandsson |2021-2023 |Lárus Sigurðsson |- |1923-28 |Axel Gunnarsson |1944-46 |Þorkell Ingvarsson |1977-81 |Bergur Guðnason |2023-2025 |Hörður Gunnarsson |- |1928-31 |Jón Sigurðsson |1946-47 |Sigurður Ólafsson |1981-87 |Pétur Sveinbjarnarson |2025- |[[Hafrún Kristjánsdóttir]] |- |1931-32 |Jón Eiríksson |1947-50 |Úlfar Þórðarson |1987-94 |Jón Gunnar Zoega | colspan="2" rowspan="2" | |- |1932-33 |Pétur Kristinsson |1950-52 |Jóhann Eyjólfsson |1994-02 |Reynir Vignir |} == Valsblaðið == Valsblaðið, félagsblað Knattspyrnufélagsins Vals, kom fyrst út í janúar 1939 en ritstjóri þess og ábyrgðarmaður var Sigurður Ólafsson.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19574/2019/12/31/valsbladid-2019.aspx|title=Valsblaðið 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> Í 1. tölublaði Valsblaðsins sagði m.a. svo um útgáfuna: <blockquote>„Það hefir oft verið um það rætt innan Vals, að nauðsyn bæri til þess, að félagið gæfi út blað, sem út kæmi nokkurn veginn reglulega. Núverandi stjórn hefir hafist handa um þetta mál, og kemur 1. tölublaðið út hér með. Fyrirkomulag blaðsins er enn ekki fyllilega ákveðið, en ætlunin er, að það komi fyrst um sinn út 4-6 sinnum á ári og sé minst 8 síður hvert blað. Blaðinu er ætlað að birta greinar og fréttir frá félagsstarfseminni, og ýmsum áhugamálum íþróttamanna. Það verður kostað kapps um að hafa blaðið sem allra fjölbreyttast, fróðlegast og skemmtilegast, svo að allir, sem það lesa, hafi bæði gagn og gaman af. [...] Væntanlega á Valsblaðið eftir að vinna félaginu ómetanlegt gagn með því að knýta meðlimina fastari böndum við félagið og vekja þá til starfa, ekki aðeins þá, er iðka knattspyrnu, heldur og þá, er fyrir aldurs sakir eða annara [sic] orsaka eru hættir því.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658005|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref></blockquote>Árið 2019 fagnaði Valsblaðið 80 ára útgáfuafmæli.<ref name=":1" /> Útgáfa blaðsins var stopul eftir 1940 en blaðið var endurvakið af krafti frá 1958 og hefur komið út árlega frá árinu 1983. Núverandi ritstjóri blaðsins er Guðni Olgeirsson en hann tók við ritstjórn blaðsins af [[Þorgrímur Þráinsson|Þorgrími Þráinssyni]] árið 2003.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/01/29/valsbladid_sameinar/|title=Valsblaðið sameinar|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> == Valskórinn == Valskórinn var stofnaður haustið 1993. Tildrögin að stofnun Valskórsins má rekja til vígslu Friðrikskapellunnar að Hlíðarenda. Dýri Guðmundsson, knattspyrnumaður og gítarleikari fékk í kjölfarið þá hugmynd að stofna kór til að æfa og syngja í kapellunni. Hann bar hugmyndina undir félagsmálaráð Vals þar sem hann var formaður og fékk hún góðar undirtektir. Gylfi Gunnarsson, tónlistarkennari og liðsmaður Þokkabótar var fyrsti kórstjóri kórsins og þá tók Stefán Halldórsson að sér formennsku í kórnum í upphafi. Kórinn heldur vortónleika á eða nálægt afmælisdegi Vals 11. maí ár hvert og í desember eru haldnir jólatónleikar auk þess sem kórinn syngur með Fóstbræðrum á aðventukvöldi og við útnefningnu íþróttamanns Vals á gamlársdag. Gylfi Gunnarsson stjórnaði kórnum fyrstu sex árin til vors 1999 en þá tók Guðjón Steinar Þorláksson tónlistarkennari við og stjórnaði kórnum til 2004, en frá þeim tíma hefur Bára Grímsdóttir tónskald stýrt kórnum. Kórinn er blandaður kór opinn öllum og æfir vikulega í Friðrikskapellu. Ýmsir þekktir gestasöngvarar hafa sungið með kórnum en þar má t.a.m. nefna Ara Jónsson, Rangar Bjarnason, Egil Ólafsson, Stefán Hilmarsson, Guðrúnu Gunnarsdóttur og Kristján Jóhannsson.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477846?iabr=on#page/n15/mode/2up/search/Valsk%C3%B3rinn|title=Valsblaðið - 65. árgangur 2013 (01.05.2013) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/7124223?iabr=on#page/n39/mode/2up/search/Valsk%C3%B3rinn|title=Morgunblaðið - 107. tölublað (08.05.2019) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-03-25}}</ref> == Fjósið == Fjósið er félagsheimili Knattspyrnufélagsins Vals. Þegar Valur samdi um kaup á jörðinni Hlíðarenda þann 10. maí 1939 fylgdu þrjár byggingar með í kaupum en mestu munaði þar um fjósið, sem upphaflega var byggt árið 1916 og notað var sem búningsklefi, og hlöðuna, sem fékk hlutverk félagsheimilis og skrifstofu félagsins. Árið 1948 vígði Séra Friðrik Friðriksson fjósið formlega sem félagsheimili. Næstu fjörutíu árin þjónaði þessi húsakostur félaginu og fjölmargir hópar íþróttafólks utan af landi nutu gestrisni Valsmanna þegar þeir fengu inni til gistingar. Undir það síðasta var viðhaldi húsana mjög ábótavant og notkunin var nánast engin. Í árslok 2016 var skipuð nefnd til að halda utan um endurreisn fjóssins. Nefndin fékk Björn G. Björnsson leikmyndahönnuð í lið með sér, í tengslum við uppsetningu sögusýningar, sem búið er að setja upp í Fjósinu. 25. maí 2018, þegar 150 ár voru liðin frá fæðingu séra Friðriks Friðrikssonar var Fjósið formlega opnað.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/18289/2018/05/23/formleg-opnun-fjossins-%E2%80%93-knattspyrnufelagid-valur.aspx|title=Formleg opnun Fjóssins – Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-06-21}}</ref> Fjósið gegnir hlutverki klúbbhúss og félagsheimilis þar sem yngri flokkar, foreldrar og lið í öllum deildum Vals halda fundi. Stuðningsmenn Vals koma reglulega saman í Fjósinu fyrir heimaleiki Vals en þar er gjarnan boðið upp á léttar veitingar. Leikmenn meistaraflokka félagsins og mótherjar fara einnig reglulega í mat í Fjósinu eftir leiki. Fjósið er að auki leigt út fyrir hvers kyns mannfagnaði eins og afmæli, fermingarveislur, erfidrykkjur, árshátíðir og jólahlaðborð auk þess sem Fjósið er leigt út sem fundaraðstaða fyrir fyrirtæki og rúmar allt frá 10-100 manns í fundaruppsetningu. Salurinn tekur við um 20-80 manns í sitjandi veislur og um 50-180 manns í standandi veislur. Þá er einnig unnt að horfa á útsendingar frá ýmsum knattspyrnuleikjum og öðrum íþróttaviðburðum í beinni útsendingu í Fjósinu. Gunnar Kristjánsson er núverandi Fjósameistari og veitingastjóri.<ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/lifid/felagsheimili-med-sogu-og-sal/|title=Félagsheimili með sögu og sál|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2021-06-21}}</ref> == Titlar == === Knattspyrna karla === *'''[[Pepsideild_karla|Íslandsmeistarar]]: 23'''<ref name="Knattspyrnudeild - Titlar">{{cite web| url=http://www.valur.is/Fotbolti/Titlar/| title=Knattspyrnudeild - Titlar|publisher=valur.is | access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/islandsmeistarar-i-karlaflokkum/|title=Íslandsmeistarar í karlaflokkum - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-21}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> :*[[Úrvalsdeild 1930|1930]], [[Úrvalsdeild 1933|1933]], [[Úrvalsdeild 1935|1935]], [[Úrvalsdeild 1936|1936]], [[Úrvalsdeild 1937|1937]], [[Úrvalsdeild 1938|1938]], [[Úrvalsdeild 1940|1940]], [[Úrvalsdeild 1942|1942]], [[Úrvalsdeild 1943|1943]], [[Úrvalsdeild 1944|1944]], [[Úrvalsdeild 1945|1945]], [[Úrvalsdeild 1956|1956]], [[Úrvalsdeild 1966|1966]], [[Úrvalsdeild 1967|1967]], [[Úrvalsdeild_karla_1976|1976]], [[Úrvalsdeild_karla_1978|1978]], [[Úrvalsdeild_karla_1980|1980]], [[Úrvalsdeild_karla_1985|1985]], [[Úrvalsdeild_karla_1987|1987]], [[Landsbankadeild_karla_2007|2007]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|2017]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2018|2018]], [[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2020|2020]] *'''[[Bikarkeppni_karla_í_knattspyrnu|Bikarmeistarar]]: 11'''<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> :*1965, 1974, 1976, 1977, 1988, 1990, 1991, 1992, [[Úrslitaleikur_VISA-bikar_karla_2005|2005]], [[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2015|2015]], [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|2016]] *'''[[Lengjubikarinn | Deildabikar]]: 5'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :* 2008, 2011, 2018, 2023, 2025 *'''[[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarar meistarana]]: 11'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :*1977, 1979, 1988, 1991, 1992, 1993, 2006, 2008, [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu 2016|2016]], 2017, 2018. === Knattspyrna kvenna === : *'''[[Pepsideild_kvenna | Íslandsmeistarar]]: 14'''<ref name="Knattspyrnudeild - Titlar"/> :*[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1986|1986]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1988|1988]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1989|1989]], [[Landsbankadeild_kvenna_2004|2004]], [[Landsbankadeild_kvenna_2006|2006]], [[Landsbankadeild_kvenna_2007|2007]], [[Landsbankadeild_kvenna_2008|2008]], [[Pepsideild_kvenna_2009|2009]], [[Pepsideild_kvenna_2010|2010]], [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]], 2021, 2022, 2023 *'''[[VISA-bikar_kvenna|Bikarmeistarar]]: 15'''<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> :*1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1990, 1995, 2001, 2003, 2006, 2009, 2010, 2011, 2022, 2024 *'''[[Lengjubikarinn | Deildabikar]]: 6'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :* 2003, 2005, 2007, 2010, 2017, 2024 === Handknattleikur karla === : *'''Íslandsmeistarar: 24'''<ref name="Handknattleiksdeild - Titlar">{{cite web| url=http://www.valur.is/Handbolti/Titlar/| title=Handknattleiksdeild - Titlar| publisher=valur.is| access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2021/06/18/valur_islandsmeistari_eftir_oruggan_sigur_i_hafnarf/|title=Valur Íslandsmeistari eftir öruggan sigur í Hafnarfirði|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 1939-40|1940]], [[Handknattleiksárið 1940-41|1941]], [[Handknattleiksárið 1941-42|1942]], [[Handknattleiksárið 1943-44|1944]], [[Handknattleiksárið 1946-47|1947]], [[Handknattleiksárið 1947-48|1948]], [[Handknattleiksárið 1950-51|1951]], [[Handknattleiksárið 1954-55|1955]], [[Handknattleiksárið 1972-73|1973]], [[Handknattleiksárið 1976-77|1977]], [[Handknattleiksárið 1977-78|1978]], [[Handknattleiksárið 1978-79|1979]], [[Handknattleiksárið 1987-88|1988]], [[Handknattleiksárið 1988-89|1989]], [[Handknattleiksárið 1990-91|1991]], [[Handknattleiksárið 1992-93|1993]], [[Handknattleiksárið 1993-94|1994]], [[Handknattleiksárið 1994-95|1995]], [[Handknattleiksárið 1995-96|1996]], [[Handknattleiksárið 1997-98|1998]], [[Handknattleiksárið 2006-07|2007]], [[Handknattleiksárið 2016-17|2017]], [[Handknattleiksárið 2020-21|2021]], [[Handknattleiksárið 2021-22|2022]] *'''Bikarmeistarar: 13'''<ref>{{Cite web|url=https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|title=Íslands- og bikarmeistarar í meistaraflokki|website=HSÍ|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040636/https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|url-status=dead}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 1973-74|1974]], [[Handknattleiksárið 1987-88|1988]], [[Handknattleiksárið 1989-90|1990]], [[Handknattleiksárið 1992-93|1993]], [[Handknattleiksárið 1997-98|1998]], [[Handknattleiksárið 2007-08|2008]], [[Handknattleiksárið 2008-09|2009]], [[Handknattleiksárið 2010-11|2011]], [[Handknattleiksárið 2015-16|2016]], [[Handknattleiksárið 2016-17|2017]], [[Handknattleiksárið 2020-21|2021]], [[Handknattleiksárið 2021-22|2022]], 2024 *'''Meistarar meistarana: 1'''<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6370160?iabr=on#page/n16/mode/1up/search/Valsmenn%20meistarar%20meistaranna%20%C3%AD%20handknattleik%20karla|title=Dagblaðið Vísir - DV - 135. tölublað (06.10.2009) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-26}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 2008-09|2009]] *'''Evrópubikarmeistarar: 1''' **[[:en:2023–24_EHF_European_Cup|2023-2024]] === Handknattleikur kvenna === : *'''Íslandsmeistarar: 20'''<ref name="Handknattleiksdeild - Titlar" /> :*1962, 1964, 1965, 1966, 1967, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1983, 2010, 2011, 2012, 2014, 2019, 2023, 2024, 2025 *'''Bikarmeistarar: 10'''<ref>{{Cite web|url=https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|title=Íslands- og bikarmeistarar í meistaraflokki|website=HSÍ|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040636/https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2022/03/12/valur_bikarmeistari_i_attunda_sinn/|title=Valur bikarmeistari í áttunda sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-03-14}}</ref> :*1988, 1993, 2000, 2012, 2013, 2014, 2019, 2022, 2024, 2026 *'''Evrópubikarmeistarar: 1''' :*2024-2025 === Körfuknattleikur karla === : *'''Íslandsmeistarar: 4'''<ref>{{cite web| url=http://www.valur.is/Korfubolti/Titlar/| title=Körfuknattleiksdeild - Titlar| publisher=valur.is| access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/meistaratitlar-karla/|title=KKÍ {{!}} Meistaratitlar karla|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*1980, 1983, 2022, 2024 *'''Bikarmeistarar: 5'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/allir-titlar/bikarmeistarar-karla/|title=KKÍ {{!}} Bikarmeistarar karla|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*1980, 1981, 1983, 2023, 2025 === Körfuknattleikur kvenna === : *'''Íslandsmeistarar: 3'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/meistaratitlar-kvenna/|title=KKÍ {{!}} Meistaratitlar kvenna|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20520/2021/06/02/valur-islandsmeistari-i-korfuknattleik-kvenna-2021.aspx|title=Valur Íslandsmeistari í körfuknattleik kvenna 2021|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-06-07}}</ref> :*2019, 2021, 2023 *'''Bikarmeistarar: 1'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/allir-titlar/bikarmeistarar-kvenna/|title=KKÍ {{!}} Bikarmeistarar kvenna|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*2019 == Heimildir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.valur.is Heimasíða félagsins] * [http://www.timarit.is/?issueID=410260&pageSelected=1&lang=0 ''Knattspyrnufélagið Valur 35 ára''; grein í Morgunblaðinu 1946]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.icelandfootball.net/valur-reykjaviacutek.html IcelandFootball.net] - Valur Reykjavík *https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1379092/ - Handknattleikur í Val *https://www.valur.is/um-val/saga.aspx - Saga félagsins *https://www.valur.is/media/13442/valsbladid_2006.pdf - Evrópuævintýri mfl. kvk. {{Leiktímabil í knattspyrnu karla}} {{Íslandsmeistarar í knattspyrnu karla}} {{N1 deild karla}} {{S|1911}} {{Aðildarfélög ÍBR}} {{gæðagrein}} [[Flokkur:Knattspyrnufélagið Valur| ]] [[Flokkur:Íslensk handknattleiksfélög|Valur]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög|Valur]] [[Flokkur:Íslensk körfuknattleiksfélög|Valur]] [[Flokkur:Hlíðar]] ayi42txo4xcgqx98hhtkoa5cv6p2xff 1961067 1961066 2026-04-24T14:39:52Z ~2026-23019-87 115546 /* Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í knattspyrnu */ 1961067 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Knattspyrnufélagið Valur | Mynd = [[Mynd:Valur.svg|250x250dp]] | Gælunafn = Valsarar, Hlíðarendapiltar | Stofnað = [[11. maí]] [[1911]] | Knattspyrnustjóri = [[Hermann Hreiðarsson]] (kk); [[Matthías Guðmundsson]] (kvk) | Leikvöllur = [[N1 völlurinn]] | Stærð = 1201 sæti, 2225 alls | Stjórnarformaður = [[Hafrún Kristjánsdóttir]] | pattern_la1 = | pattern_b1 = _valur17h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _levanger17a | pattern_so1 = _valur17h | leftarm1 = FF0100 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _valur17a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _levanger17h | pattern_so2 = _valur17a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 | núverandi = Besta deild karla 2026 | Stytt nafn = Valur | Staðsetning = Hlíðarenda, Reykjavík }} '''Valur''' er [[Ísland|íslenskt]] [[íþróttafélag]] sem hefur aðstöðu að [[Hlíðarendi (Reykjavík)|Hlíðarenda]]. Valur teflir fram liðum í [[Knattspyrna|knattspyrnu]], [[Handbolti|handknattleik]] og [[Körfuknattleikur|körfuknattleik]] og leika allir meistaraflokkar Vals í efstu deild bæði í karla- og kvennaflokki. Valur er eina íslenska íþróttafélagið sem unnið hefur Evrópukeppni í boltaíþrótt,<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242575099d/upp-gjorid-olympiacos-valur-31-27-4-5-vals-menn-evropu-bikar-meistarar-eftir-sigur-i-vita-keppni|title=Upp­gjörið: Olympiacos-Valur 31-27 [4-5] {{!}} Vals­menn Evrópu­bikar­meistarar eftir sigur í víta­keppni - Vísir|last=Eggertsson|first=Andri Már|date=2024-05-25|website=visir.is|language=is|access-date=2025-02-26}}</ref> en árið 2024 vann karlalið félagsins í handknattleik evrópubikar EHF. Kvennalið félagsins í handbolta lék afrekið svo eftir ári síðar, 2025. <ref>{{Vefheimild|url=https://handbolti.is/valur-er-evropubikarmeistari/|titill=Valur er Evrópubikarmeistari!|útgefandi=handbolti.is|mánuður=17 maí|ár=2025|mánuðurskoðað=21 maí|árskoðað=2025}}</ref> Félagið var stofnað þann [[11. maí]] árið [[1911]] af drengjum í [[KFUM og KFUK|K.F.U.M.]], að hluta til fyrir tilstilli séra [[Friðrik Friðriksson (prestur)|Friðriks Friðrikssonar]]. Í fyrstu var Valur aðeins deild innan K.F.U.M. en síðar rofnuðu tengslin við K.F.U.M. Þrátt fyrir það minnast Valsmenn ávallt tengslanna við K.F.U.M. en einkunnarorð félagsins „Látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði“ eru fengin úr ræðu séra Friðriks sem hann hélt við vígslu fyrsta knattspyrnuvallar félagsins. Valur tók þátt í [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmótinu í knattspyrnu karla]] í fyrsta sinn árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1915|1915]] og varð Íslandsmeistari í fyrsta sinn árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1930|1930]]. Alls hefur meistaraflokkur karla unnið Íslandsmótið í knattspyrnu karla 23 sinnum, síðast árið 2020. Kvennalið Vals vann Íslandmeistaratitil í fyrsta sinn árið 1978 en alls hefur meistaraflokkur kvenna unnið [[Besta deild kvenna|Íslandsmótið í knattspyrnu]] 14 sinnum, síðast árið 2023. Árið [[Handknattleiksárið 1939-40|1940]] vann Valur fyrsta Íslandsmótið í handknattleik karla en félagið hefur ávallt átt góðu gengi að fagna í handknattleik bæði í karla og kvennaflokki. Valur varð [[Úrvalsdeild kvenna í handknattleik|Íslandsmeistari í handbolta kvenna]] í fyrsta sinn árið 1962. Árið 2024 vann karlalið Vals í handknattleik Evrópubikarinn og varð þar með fyrst íslenskra liða í boltaíþrótt til þess að vinna Evróputitil. Ári síðar vann kvennalið Vals í handknattleik Evrópubikartitil, fyrst íslenskra kvennaliða, með sigri á Porrino frá Spáni. Árið 1970 var körfuknattleiksdeild Vals stofnuð við sameiningu félagsins við K.F.R. Valur varð [[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Íslandsmeistari í körfuknattleik karla]] í fyrsta sinn tíu árum seinna eða árið 1980. Á næstu þremur árum bættust þrír titlar í safnið. Bikarmeistaratitlar árin 1981 og 1983 og Íslandsmeistaratitill 1983. Fyrsti Íslandsmeistaratitill Vals í körfuknattleik kvenna vannst árið 2019 en sama ár varð liðið einnig bikarmeistari. Valur lék til úrslita í Evrópukeppni meistaraliða í handbolta karla, tímabilið [[Handknattleiksárið 1979-80|1979-80]], og er eina íslenska liðið sem náð hefur þessum áfanga. Enn fremur er Valur sigursælasta boltaíþróttafélag Íslands með 140 Íslandsmeistaratitla og bikarmeistaratitla í þremur vinsælustu boltaíþróttum landsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/um-val/saga.aspx|title=Um Val - Saga - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Árið 2019 var ár kvennaflokka Vals, en þá unnu allar kvennadeildir félagsins Íslandsmótið. Meistaraflokkar í handknattleik og körfuknattleik gerðu gott betur og unnu einnig bikarmeistaratitla en ekkert lið hafði áður afrekað að verða Íslandsmeistari í þessum þremur íþróttum á sama tíma, hvorki í karla- né kvennaflokki.<ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/sport/valur-islandsmeistari-sogulegt-a-hlidarenda/|title=Valur Ís­lands­meistari: Sögu­legt á Hlíðar­enda|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Kvennalið Vals endurtók afrekið árið 2023.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.valur.is/media/462624/valsbla_i__2023_web.pdf|titill=Valsblaðið 2023|höfundur=Guðni Olgeirsson|útgefandi=Knattspyrnufélagið Valur|mánuður=desember|ár=2023|mánuðurskoðað=mars|árskoðað=2024}}</ref> == Saga félagsins == === 1911-1920: Stofnun og fyrstu árin === ==== Stofnun ==== Árið 1911 var knattspyrnan enn á bernskuskeiði sem íþrótt á Íslandi. Knattspyrnan barst hingað laust fyrir aldamót, og eins og alls staðar hreif hún hugi ungra manna. Árið 1908 var stofnuð unglingadeild innan K.F.U.M. í Reykjavík og var séra Friðrik Friðriksson leiðtogi deildarinnar og naut óskoraðrar virðingar. Drengirnir sóttu ekki einungis fundi í K.F.U.M. hjá séra Friðriki, stofnað var taflfélag, hljómsveit var starfrækt og margt fleira. Á þessum tíma fæddist hugmynd hjá K.F.U.M. drengjunum að stofna knattspyrnufélag en nokkur slík félög höfðu þá verið stofnuð í Reykjavík. Filippus Guðmundsson, einn af stofnendum Vals, skýrði svo frá tildrögum stofnunar félagsins í riti sem gefið var út í tilefni af 25 ára afmæli Vals: <blockquote>„Það var upphaf þessa félagsskapar, að nokkrir drengir úr UD í K.F.U.M. tóku að leika sér að því, að spyrna knetti í portinu bak við hús félagsins við Amtmannsstíg. Voru þeir sí og æ að mölva rúður í gluggum hússins með knettinum og fór mestallur tíminn í að aura saman í nýjar rúður og setja þær í gluggana. [...] Þessir leikir piltanna í UD voru upphaflega einungis óskipuleg dægrastytting. Þar var engin sérstök hlutverkaskipting, enda var lítið svigrúm í portinu bak við félagshúsið. Reyndi því hver og einn að spyrna knettinum af sem mestum ákafa eitthvað út í loftið, og aðalárangurinn voru rúðuspellin, sem áður er getið. En brátt rak að því, að portið varð drengjunum og þröngur leikvangur. Þá var haldið út á Melana, þangað, sem reykvískir knattspyrnumenn hafa jafnan síðan farið til þess að stunda íþrótt sína og sækja sér aukinn dug.“<ref name=":4">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994573|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> </blockquote>Séra Friðrik hafði í upphafi lítið álit á knattspyrnu og var tregur til að gefa samþykki sitt fyrir stofnun félagsins. Virtist honum sem leikur drengjanna í portinu hefði lítinn tilgang annan en hlaup og spörk út í loftið. Hann lét þó undan þar sem hann sá að drengirnir höfðu gott af því að hlaupa úti eftir kyrrstöðu og inniveru. Síðar meir átti honum eftir að snúast hugur og varð hann fljótt helsti hvatamaður félagsins.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658420|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Guðbjörn Guðmundsson, segir þannig frá stofnun félagsins í sama riti: <blockquote>„Um það leyti, sem áhugi fyrir knattspyrnu var að vakna meðal unglinga í Reykjavík og þar með drengja í K.F.U.M., var Ólafur Rosenkranz, leikfimiskennari í Menntaskólanum, en vann jafnframt á skrifstofu Ísafoldarprentsmiðju. Eitt sinn bar það við, að við Ólafur vorum að taka til í herbergi einu í prentsmiðjunni, en í þessu herbergi var þá geymt skrifborð Jóns Sigurðssonar forseta. Þegar við vorum að laga til í kringum borðið og undir því, kom alt í einu fótknöttur veltandi undan borðinu. Átti Ólafur knöttinn, og var hann að vísu allslitinn, en þó sæmilegur. Guðbjörn var nú ekki seinn á sér, en falaði þegar knöttinn af afi [sic]. Varð það úr, að Ólafur seldi honum knöttinn fyrir 2 kr.“<ref name=":4" /></blockquote>Skýrði Guðbjörn þannig frá að utan um þennan knött, sem valt fram undan skrifborði [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jóns Sigurðssonar]], hafi fyrstu áhugamenn um knattspyrnu í [[KFUM og KFUK|K.F.U.M.]] safnast og að til hans megi rekja vísinn til þess að Valur varð til.<ref name=":4" /> Það var síðan 11. maí 1911 sem haldinn var fundur á lesstofu KFUM þar sem sex piltar stofnuðu Fótboltafélag KFUM en nafni félagsins var þegar sama ár breytt í Val.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/um-val/saga.aspx|title=Um Val - Saga - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Einn af stofnendum Vals, Filippus Guðmundsson, átti hugmyndina að nafni félagsins. Sagan segir að þegar þessir stofnendur félagins voru að vinna við að laga knattspyrnuvöll sinn á Melunum í Reykjavík hafi fálki sveimað yfir höfðum þeirra og þar fengu þeir þá hugmynd að kalla félagð Val. Nafnið var borið undir séra Friðrik sem samþykkti það strax.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659908|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> Í fyrstu áttu Valsmenn engan leikvang til þess að stunda æfingar á. Æfðu liðsmenn því hvar sem þeir fundu nýtilega bletti. Æfingar fóru ýmist fram á Ráðagerðisflötum, á Kóngsmel uppi á Öskjuhlíð, meðfram Rauðarárlæknum og suður í Fífuhvammi eða hvar sem unnt var að spyrna knetti. Æfingar fóru einkum fram á sunnudögum. Liðsmenn leituðu nú til séra Friðriks sem fór þegar á fund [[Páll Einarsson|Páls Einarssonar]], sem þá var [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. Fundi þeirra lauk með því að Valsmenn fengu úthlutað svæði eitt vestur á Melunum sem þeir ruddu og útbjuggu til knattspyrnuæfinga.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994575|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Séra Friðrik vann hörðum höndum að því að moka mold, raka saman möl og aka henni burt í hjólbörum með öðrum félagsmönnum og að lokinni vinnu lauk hann hverjum degi með guðsorði, söng og bæn.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994582|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Við vígslu fyrsta Valsvallarins á [[Melarnir|Melunum]] haustið 1911 hélt séra Friðrik ræðu þar sem hann hvatti piltana til að halda áfram á þeirri braut sem þeir höfðu lagt út á og áminnti þá jafnframt um heiðarleika í leik og starfi og að friður, kærleikur, samheldni, fegurð og atorka ætti að ríkja í starfinu og aldrei ætti að þrífast neitt ósæmilegt og ljótt, sbr. m.a. eftirfarandi kafla úr ræðunni: <blockquote>„Þér ungu menn, sem standið nú í röðum reiðubúnir að ganga inn á hið nýja svæði til leiks, sýnið að þér getið leikið með kappi og fjöri og þó sem göfugir, ungir menn, sem fullkomlega hafið vald yfir yður. - Náið þessu valdi, hvað sem það kostar. Náið valdi yfir limum yðar; æfið augun að sjá fljótt, hvað gjöra skal, æfið fæturna, til þess að þeir gefi mátulegt spark eftir því, sem augað reiknar út, að með þurfi; æfið hendurnar til þess að fálma ekki út í bláinn, til þess að gjöra einmitt þær hreyfingar, sem við eiga; látið hendur og handleggi verða svo sjaldan sem unt er fyrir knettinum; æfið tungu yðar, svo að engin óþorfa orð heyrist. Leggið alla stund á að leggja fegurð inn í leik yðar, látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði. [...] Verið þar á svæðinu, sem yður ber að vera, hverjum samkvæmt skyldu sinni og varist blindan ákáfa og fum. Allur þjösnaskapur veri langt frá yður. Kærið yður ekki um að vinna með röngu eða ódrengilegu bragði. Þeir sterkari boli aldrei hinum yngri og linari frá réttum leik. Segið ávallt satt og venjið yður á að segja til, ef yður verður eitthvað á og játa það. Hælist aldrei yfir þeim, sem tapa, og gleðjist líka yfir velleiknu sparki hjá mótleiksmönnum yðar. Látið aldrei ófagurt pex eða þráttanir skemma leikinn. Verið fljótir að hlýða þeim, sem leik stjórna, einnig þó að þeir séu yngri. [...] Munið ávallt eftir því, að leikur vor er ekki aðeins stundargaman, heldur á hann að vera til þess að gjöra oss betri, göfugri, heiðarlegri og karlmannlegri með hverri æfing. Og samlíf vort á leiksviðinu og utan þess á að efla kristindóm vorn og vera guði til dýrðar.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994575|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-02}}</ref></blockquote> ==== Fyrstu árin ==== Í Valsblaðinu 1961 segir frá því að séra Friðrik hafi eitt sinn farið í heimsókn til Valsmanna þar sem þeir voru við æfingar á Melunum. Í fyrstu sýndist honum sem það sem ætti sér stað inn á vellinu svipaði til þess sem gerðist í portinu í K.F.U.M. en hann gekk þá til drengjanna og bað þá að sýna sér hvernig liðið raðaði sér upp á vellinum. Þeir gerðu það nákvæmlega og er séra Friðrik virti fyrir sér þessar tvær fylkingar (sókn og vörn) segist hann hafa séð fyrir sér hinar rómversku herfylkingar skipulegar og markvissar og samstundis skynjað leikinn og þá geysilegu þýðingu íþróttarinnar sem uppeldismeðals ef réttilega væri á haldið.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658421|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Valsmenn urðu þó skömmu síðar að hverfa af brott af þessum velli því loftskeytastöð var reist á blettinum. Ruddu Valsmenn sér þá nýjan völl norðar á Melunum en þeir þurftu einnig að yfirgefa hann skömmu seinna þegar járnbraut, sem lögð var vegna grjótflutninga til Reykjavíkurhafnar, sem þá var í smíðum, var lögð yfir hann. Enn fluttu Valsmenn völl sinn norðar á Melana en sá völlur var nokkru síðar tekinn af félaginu og gerður að allsherjar íþróttavelli fyrir Reykjavík, [[Melavöllurinn]]. Áður hafði verið íþróttavöllur norðar á Melunum, en girðingin í kringum hann skemmdist mjög af völdum óveðurs árið 1925 og var þá horfið á það ráð að flytja íþróttavöllinn þangað sem völlur Valsmanna var.<ref name=":5" /> Mikill áhuga var meðal Valsmanna á knattpyrnu strax frá upphafi og oftast mættu of margir á æfingar þrátt fyrir að félagsmenn væru ekki nema 28 talsins og var [[Loftur Guðmundsson]], fyrsti formaður félagsins, „einkar áhugasamur um viðgang þess“. Fjölmargir óskuðu eftir inngöngu í félagið en Valsmenn höfðu gert samþykkt um það að félagsmenn skyldu ekki vera fleiri en 28. Varð þetta til þess að annað knattspyrnufélag var stofnað innan vébanda K.F.U.M. sem fékk nafnið Hvatur en til stóð að þessi félög myndu heyja kappleiki sín á milli í stað þess að keppa við önnur knattspyrnufélög utan K.F.U.M. Félagið Hvatur sameinaðist þó Val fljótlega, þar sem menn töldu ráðlegra að sameina starfskrafta félaganna. Við lok fyrsta starfsárs félagsins gaf séra Friðrik út rit sem hann nefndi „Úti og inni“ og tileinkaði knattspyrnufélögunum í K.F.U.M. Val og Hvata „sem með siðprýði, áhuga og félagslyndi gjörðuð mér gleði og K.F.U.M. sóma á leikvellinum og annarsstaðar“.<ref name=":5" /> Fyrstu þrjú starfsár Vals háði félagið ekki opinbera keppni við önnur félög. Séra Friðrik stjórnaði æfingum þegar hann hafði tök á því og liðið háði mánaðarlega kappleiki við Hvat. Haustið 1914 léku Valsmenn sinn fyrsta opinbera keppnisleik við [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]. Valsmenn voru á þessum tíma bundnir af ákvörðun um að leika ekki við lið utan K.F.U.M. Séra Friðrik var á þessum tíma staddur erlendis og því ekki til taks til þess að veita leyfi, leituðu Valsmenn þá til séra Bjarna Jónssonar, sem tók vel í erindið og veitti leyfi til leiksins. Leiknum lauk með 3-2 sigri Fram, sem þótti nokkuð vel af sér vikið þar sem Framarar höfðu á þessum tíma yfir að ráða öflugu knattspyrnuliði. Árið 1915 tók Valur í fyrsta sinn þátt í Íslandsmótinu í knattspyrnu en auk þeirra kepptu [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] og [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] í mótinu. Ári síðar, á fimm ára afmæli Vals 1916, fékk Valur inngöngu í [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþróttasamband Íslands]]. 1913 var [[Skátafélagið Væringjar|Væringjafélagið]] stofnað fyrir drengi í K.F.U.M. fram til 15 ára aldurs sem gengju þá í Val. Árið 1919 vann þessi hópur ungra Valsmanna svokallað Haustmót og var það fyrsti mótssigur félagsins. Á þessum árum voru knattspyrnumót í Reykjavík haldin af knattspyrnufélögunum sjálfum og höfðu félögin oft ærnar tekjur af mótshaldinu. Fyrstu árin stóð Valur ekki að slíku móti en breyting varð þar á árið 1917 þegar [[Egill Jacobsen]], kaupmaður gaf félaginu 30. júní verðlaunagripinn Íslandshornið, en til stóð að árlega yrði keppt um þann grip og Valur halda mótið. Framarar voru í upphafi afar mótfallnir nafngiftinni þar sem þeir töldu að nafnið á gripnum væri svo líkt Íslandsbikarnum, sem Fram hafði gefið út og haft tekjur af. Kváðu Framarar nafnið móðgun við sig af hálfu ÍSÍ sem höfðu í samstarfi við Egil ákveðið nafnið á gripnum. Í gerðarbókum Vals sagði m.a. svo um þetta mál: „Út af þessu höfðum vér [...], ákveðið að taka ekki þátt í Knattspyrnumóti Íslands hjá Fram á þessu ári, nema þeir gæfu tryggingu fyrir að þeir tækju þátt í Íslandshornsmótinu þar sem það væri svo mikið fjárhagslegt tjón fyrir okkur.“ Með bréfi til Vals skömmu síðar tilkynntu Framarar um þátttöku sína í mótinu en tóku þó fram að eigi mætti skilja svo að félagið væri nú ánægt með nafnið á horninu eða fyrri framkomu ÍSÍ.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658432|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Fram vann gripinn til eignar árið 1919 en þá gaf Egill félaginu 200 krónur fyrir nýjum verðlaunagrip. Fleiri urðu mótin á vegum Vals þó ekki á þessum árum þar sem meistaraflokkur félagsins hætti keppni um þetta leyti.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994577|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-04}}</ref> === 1920-1930: Óviss framtíð === Í kringum 1920 var félagið við það að leysast upp sökum þess hve fáir sóttu æfingar hjá meistaraflokki. Meistaraflokkur Vals var þá alveg hættur að taka þátt í knattspyrnumótum og enginn 3. flokkur var til í félaginu. Var m.a. um það rætt í félaginu að sameinast [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingi]] eða leysa félagið alveg upp. [[Axel Gunnarsson]], kaupmaður, var kjörinn formaður Vals og lagðist mjög gegn því. Á þessum tíma var ekkert fé til í sjóðum félagsins og lagði Axel því sjálfur til fé fyrir boltakaupum og öðru því sem félagið þarfnaðist. Var Axel lengi vel helsti fjárhagslegur bakhjarl félagsins og sat í stjórn þess í 10 ár samfleytt lengst af sem formaður.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994583|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Upp úr 1922 var mikil deyfð yfir starfi Væringjafélagsins<ref>{{cite book |title=Skátafélagið Væringjar 25 ára |date=1938 |publisher=Skátafélagið Væringjar |url=https://timarit.is/page/4804641 |access-date=23. júlí 2022 |page=33}}</ref> og gengu þá fjölmargir Væringjar í Val. Um þetta leyti upphófst mikil liðssöfnun og árið 1922 voru félagsmenn orðnir 350 talsins en þar af hafði Jón Sigurðsson, síðar borgarlæknir, safnað 100 manns. Tók meistaraflokkur félagsins í kjölfarið þátt í knattspyrnumótum að nýju árið 1923. Í Valsblaðinu 1961 eru Axel Gunnarsson og Jón Sigurðsson nefndir forystukempur endurreisnarinnar í Val sem átti sér stað á þessum tíma. Á 15 ára afmæli félagsins árið 1926 var ákveðið að gera merki fyrir félagið og var þar um að ræða mynd af skildi og á honum var mynd af val, vængjum þöndum, með knött í klónum. Efst í grunni merkisins var sól sem sendi geisla sína, rauða og bláa yfir félagsmerkið. Félagsmerki Vals var samþykkt á aðalfundi félagsins 1926. Hugmyndina að merkinu átti Ámundi Sigurðsson, en [[Tryggvi Magnússon]] listmálari teiknaði.<ref name=":2" /> Ákvæði um merki félagsins er að finna í 3. gr. samþykkta Knattspyrnufélagsins Vals. Þar segir svo um merki félagsins: „Merki félagsins er skjöldur, en grunnur hans sól, sem sendir frá sér rauða og bláa geisla og í miðjum fleti skjaldarins er fljúgandi valur með knött í klónum. Á knöttinn skal letra nafnið VALUR.“ Sama ár var einnig ákveðið að taka upp nýjan búning, en allt frá því að Valur eignaðist fyrst félagsbúning hafði hann verið hvít peysa með bláum langröndum, hvítar buxur og bláir sokkar. Þessum búningi þótti svipa um of til búnings KR og var þá tekin upp græn peysa og svartar buxur til bráðabirgða en sá búningur var notaður allt til ársins 1926.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658439|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Nú var ákveðið að búningur félagsins skyldi vera rauð peysa, hvítar buxur og bláir sokkar. Þetta hefur síðan verið búningur félagsins en ekki hefur verið föst regla í sokkalit, en þeir hafa þó yfirleitt verið rauðir eða hvítir. Árið 1928 komu til landsins [[Skotland|skoskir]] knattspyrnumenn frá Glasgow University Club á vegum allra félaganna í Reykjavík og léku m.a. við meistaraflokk Vals. Leiknum lauk með 6-1 sigri Skotanna en Skotarnir höfðu mikla yfirburði yfir íslensku liðin. Í skýrslu um heimsókn þessa í skjölum Vals kemur fram að heimsókn þessi hafi einkum verið hugsuð svo liðin gætu lært af Skotunum og séð „hvar við stæðum í íþróttinni“. Jón Sigurðsson, formaður Vals, þakkaði Skotunum kærlega fyrir frábæran leik og glæsilega kennslustund.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658445|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Sama ár léku Valsmenn við [[Færeyjar|færeyskt]] knattspyrnulið sem var statt hér á landi og lauk leiknum með 4-1 sigri Valsmanna. === 1930-1939: Fyrstu titlarnir. Handknattleikur ryður sér rúms === Valur vann sinn fyrsta Íslandsmeistaratitil árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1930|1930]], nítján árum eftir að félagið var stofnað með markatölunni 16:2. Innan Vals þótti mikið liggja við að sigra þetta ár og héldu liðsmenn m.a. fund á [[Hótel Borg]] skömmu fyrir mótið þar sem Jón Sigurðsson og Aðalsteinn Hallsson hvöttu menn til dáða og báðu þá að „duga eða drepast“ eins og það er orðað í fundargerðinni. Tókust menn í hendur og strengdu þess heit að gera allt sem í þeirra valdi stæði til að sigra og það gekk eftir. Langþráður draumur var orðinn að veruleika. Eitt fyrsta verk nýkrýndra Íslandsmeistara var að heimsækja séra Friðrik. Séra Friðrik sagði við nýbakaða meistarana að vissulega væri sigur góður en ekki mætti ofmetnast eða sýna dramblæti, en alla tíð gaf séra Friðrik Valsmönnum ýmis heilræði, m.a. um drengilegan leik og háttprýði. Frá þessum tíma hefur varðveist dagbók Agnars Breiðfjörð þar sem hann rekur æfingasókn veturinn 1930-31. Í dagbókinni getur hann þess að Valssöngurinn hafi oftast verið sunginn í lok æfinga, sbr. t.a.m. eftirfarandi færslu frá 18. janúar 1931: „Þessi sunnudagur rann upp með hörkufrosti og norðannæðingi, og var útlit fyrir fannkomu, þrátt fyrir þessa hryssingslegu framkomu náttúrunnar, mættu á þessa æfingu 10 áhugamenn. - Án efa hefur ekki áður verið leikin knattspyrna í slíku veðri sem þessu (í það minnsta ekki á Íslandi). Æfingin var á velli KR-inga og fór allvel fram. Valssöngurinn var sunginn.“ Ári síðar héldu Valsmenn í sína fyrstu utanlandsför. Kepptu Valsmenn við lið frá [[Færeyjar|Færeyjum]] og [[Danmörk|Danmörku]] alls sex leiki. Aðalfararstjóri var séra Friðrik Friðriksson og auk hans var í fararstjórninni Jón Sigurðsson formaður félagsins. Einar Björnsson segir m.a. svo frá ferðinni í 25 ára afmælisriti Vals: <blockquote>„Þetta var í fyrsta sinn, sem íslenzkt knattspyrnufélag réðist í það, á eigin ábyrgð að senda flokk knattspyrnumanna til meginlands Evrópu og í fyrsta skipti sem íslenzkir knattspyrnumenn tóku þar land. Lagt var af stað héðan 16. júní með e. s. Lýru og leiðin lá um Færeyjar, Noreg og Svíþjóð. Ferðin til Færeyja gekk eins og í sögu, en í Þórshöfn var dvalið í rúma 4 tíma og kappleikur háður við „Havnar Boltfélag“, og lauk með sigri Vals 3:0. Leikurinn var drengilegur og fjörugur og blaðaummæli ágæt. [...] Í Kaupmannahöfn og annarsstaðar í Danmörku voru Valsmenn gestir KFUM. Móttökur hinna dönsku félaga okkar voru með afbrigðum góðar, bæði í Kaupmannahöfn og annarsstaðar sem við fórum um. Var allt gert til þess að gjöra oss ferðina sem ánægjulegasta og gagnlegasta. [...] Fyrsta kappleik sinn í Danmörku léku Valur í Kaupmannahöfn 24. júlí við KFUM Boldklub og sigruðu Danir með 3:1. Rétt er að geta þess að þetta var í fyrsta sinn sem Valsmenn kepptu á grasvelli og munu þau viðbrigði, að koma á grasvöll af malarvelli, ekki hvað sízt hafa átt sinn drýgsta þátt í ósigrinum.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658455|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> </blockquote> ==== Dýrkeyptur Íslandsmeistaratitill 1933 ==== Félagið varð næst Íslandsmeistari í knattspyrnu [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1933|1933]] og síðan óslitið fjögur ár í röð 1935-1938. Sigur Vals árið 1933 var dýru verði keyptur því í úrslitaleik Vals gegn KR 15. júní hlaut markvörður Vals, [[Jón Karel Kristbjörnsson]], svo slæma áverka að hann lést tveim dögum síðar 17. júní.<ref>{{Cite web|url=https://lemurinn.is/2013/05/04/valur-kr-upp-a-lif-og-dauda/|title=Valur-KR upp á líf og dauða|date=2013-05-04|website=Lemúrinn|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1358357/|title=Spark í spegli tímans|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-02-06|url-access=subscription}}</ref> Í Valsblaðinu 1961 sagði m.a. svo frá þessum afdrifaríka leik:<blockquote>„Þetta ár verður lengi minnisstætt, fyrir þá sök, að í úrslitaleik milli  Vals og KR skeði það að markmaður liðsins, Jón Karel Kristbjörnsson, slasaðist svo illa að hann lézt af þeim völdum 2 dögum síðar. Mun hann hafa rifnað innvortis og fengið lífhimnubólgu, sem leiddi hann  til dauða. Var mikill mannskaði að Jóni, sem var mjög efnilegur maður, góður markvörður og hafði verið meðal þeirra sem haldið höfðu hvað lengst hópinn og leikið í aðalliðinu undanfarin ár, og í yngri flokkunum. Þegar slysið vildi til stóðu leikar þannig, að jafntefli var 2:2, en er Jón féll á völlinn náði framherji KR knettinum og sendi hann í mannlaust markið. 3:2 fyrir KR. Varamarkvörðurinn, Hermann Hermannsson, er tekinn í markið. En við þetta áfall, að markvörðurinn verður að hætta, þjappast liðið svo saman, að sjaldan hefði betur til tekizt, og á næstu 40 mín. skorar Valur 4 mörk, og vann leikinn 6:3.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658463|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref></blockquote>Valur sá um útför Jóns og reisti legstein á leiði Jóns í [[Hólavallagarður|Hólavallakirkjugarði]] en minnisvarðinn var afhjúpaður við athöfn sem fram fór 19. desember 1934. Á legsteininum er að finna stórt Valsmerki. Séra [[Bjarni Jónsson (vígslubiskup)|Bjarni Jónsson]] framkvæmdi athöfnina.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658464|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Árlega, fyrir fyrsta leik á Íslandsmótinu í knattspyrnu, leggja leikmenn meistaraflokks Vals í knattspyrnu karla blóm að leiði Jóns Karels.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6478079|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658464|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-03-11}}</ref> ==== Nýr völlur við rætur Öskjuhlíðar ==== Þegar æfingavöllur Vals á Melunum var tekinn af félaginu 1926 undu félagsmenn því illa og unnu forystumenn félagsins ötullega að því að félaginu yrði bætt það tjón með nýju landi. Eftir langa mæðu fékk félagið loks úthutað svæði við rætur [[Öskjuhlíð|Öskjuhlíðar]] sem nefndist Haukaland en fram að því hafði félagið ekki átt sér neinn sérstakan leikvöll.<ref name=":5" /> Svæðið var stórgrýtt og illt yfirferðar en með samtakamætti ruddu menn svæðið og athafnasvæði knattspyrnumanna í Val jókst smám saman og haustið 1935 útbjuggu Valsmenn völl á svæðinu í sjálfboðavinnu og var það mikið og erfitt verk. Völlurinn var vígður á 25 ára afmælisári Vals árið 1936 en mikil áhersla var lögð á að klára að ryðja völlinn í tæka fyrir afmæli Vals. Á almennum fundi félagsins kom fram tillaga um að hver starfandi félagsmaður legði fram 5 krónur á mánuði, sem yrðu greiddar til atvinnulausra manna innan félagsins sem störfuðu að vallargerðinni og að félagssjóður myndi leggja jafnháa upphæð á móti. Var tillagan í kjölfarið samþykkt og kom til framkvæmda þó ekki liggi fyrir hve margir nutu þessara atvinnubótarvinnu. Völlurinn var vígður með skrúðgöngu frá húsi K.F.U.M. og voru þar samankomnir um 150 Valsmenn sem gengu þaðan inn Laugaveg og þaðan upp Barónsstíg að vellinum.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658475|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Þetta nýja svæði átti eftir að valda straumhvörfum hjá félaginu, ekki síst meðal yngstu knattspyrnumannanna, en um þessar mundir var farið að efna til keppni milli 3. og 4. flokks og var oftast keppt á Valssvæðinu að frumkvæði Vals. Átti það mikla unglingastarf sem kom í kjölfar hins nýja vallar eftir að bera ríkulegan ávöxt fyrir Val. ==== Upphaf handknattleiks í Val ==== Á vetraræfingum sem knattspyrnumenn í Val stunduðu á árunum eftir 1930 var ýmist æfð leikfimi eða knattleikni með tuskuknöttum. Þessar æfingar þóttu heldur einhæfar og gripu menn til þess ráðs að enda æfingar á handknattleik. Æfingar fóru ýmist fram í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskóla]] eða ÍR húsinu og voru pústrar tíðir líkt og segir í Valsblaðinu 1961. Þótti sumum hasinn svo mikill að málið var tekið upp á stjórnarfundi Vals. Í fundargerði um þetta segir:<blockquote>„Nokkur ágreiningur hafði komið upp um það, hvort hafa skyldi handknattleiksæfingar á æfingakvöldum félagsins, þar sem allir þeir, er æfingar sæktu gætu ekki tekið þátt í þeim. Urðu um þetta nokkrar umræður. Mæltu tveir stjórnarmenn, fyrir sitt leyti, á móti handknattleiksæfingum. Formaður hélt því fram, að það yrði ekki vel séð af nokkrum félagsmönnum ef þær yrðu lagðar alveg niður. Kom þá fram hjá tvímenningunum tillaga um að handknattleiksæfingar yrðu einu sinni í viku og þá síðasta „kortérið“. Var það samþykkt.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658490|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref></blockquote>Í fyrstu fóru menn eftir samþykkt stjórnar en ekki leið á löngu þar til allar æfingar enduðu með handknattleik. Leiknum óx stöðugt fiskur um hrygg innan félagsins og vildu menn nú reyna sig á öðrum liðum. Léku Valsmenn þá við nemendur í [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraskólanum]], [[Knattspyrnufélagið Haukar|Hauka]] og [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann]], sem á þessum tíma var nokkurs konar vagga handknattleiks á Íslandi, en þjálfari liðsins var Valdimar Sveinbjörnsson. Í upphafi voru leikir Vals og Menntaskólans ójafnir en fljótlega fór að draga saman með liðunum. Í Valsblaðinu 1961 segir m.a. frá aðstöðunni til hanknattleiksiðkunar á þessum árum. Segir þar m.a. frá leik Vals og Hauka sem fram fór á ísuðu gólfi í fimleikahúsinu við barnaskólann í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]. Salurinn hafði verið þveginn seint kvöldið fyrir leikinn í miklu frosti og þegar keppendur komu í salinn um morguninn, var mikill hluti hans með íslagi á gólfinu. Ekki kom til greina að fresta leiknum og því fór hann fram við þessar krefjandi aðstæður. Þar greinir einnig frá æfingaleik Vals við sjóliða af þýska herskipinu Metheor, sem fram fór í Austurbæjarbarnaskólanum, segir m.a. svo frá viðureigninni í Valsblaðinu: <blockquote>„Var Valsmönnum sagt, að á skipi þessu væru mjög góðir handknattleiksmenn, sem hefðu tekið þátt í mótum heima í Þýzkalandi og væru taldir þar góðir leikmenn. Yrði því um að ræða handknattleikssýningu og ekkert annað. Þjóðverjarnir vildu hafa vítateiginn strikaðan þvert yfir salinn og þegar knötturinn fór aftur fyrir það strik átti mark hann. Þeir notuðu líka niðurstungu, og léku oft á Valsmenn með því, því það kunnu þeir ekki. Aftur á móti mun salurinn hafa hamlað þeim nokkuð, enda vanari stærri sölum og leik úti. Þjóðverjar voru þá með beztu handknattleiksþjóðum í heimi. Það kom ekki lítið á óvart að leikurinn varð mjög jafn og mátti vart á milli sjá. Áhorfendur höfðu komið til að horfa á svo að svalir salsins voru þétt skipaðar. Upphófst nú mikill þjóðarmetnaður meðal áhorfenda og tóku þeir að æpa af miklum móð á Valsmenn, og segja má að Aðalsteinn Hallsson, hafi gengið berserksgang á áhorfendapöllunum, hvetjandi með öllum tiltækum orðum móðurmálsins. Leiknum lauk með aðeins eins marks mun eða 21:20 fyrir Þjóðverja. Var ekki laust við að handknattleikur nyti meira álits og viðurkenningar innan félagsins eftir þetta. Þetta var líka fyrsti leikur, sem íslenzkt lið leikur við erlenda handknattleiksmenn.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658493|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-15}}</ref> </blockquote>Sá handknattleikur sem leikinn var á þessum fyrstu árum íþróttarinnar hér á landi var nokkuð frábrugðin þeim sem þekkist í dag. Salirnir í Austurbæjarskóla, MR og í ÍR-húsinu voru litlir og gólfflöturinn leyfði ekki útlínur. Var knötturinn því alltaf í leik nema þegar mark var skorað. Heimilt var að taka knöttinn „af batta“ með því að kasta honum í vegg, markteigurinn var aðeins 2 m út frá miðju markinu og markið sjálft ekki nema 1,70 m. Ekki mátti halda knettinum lengur en í tvær sekúndur og ekki mátti stinga niður. Knötturinn var tuskuknöttur sem menn gátu með naumindum haldið á í annarri hendi eða kastað. Almennt léku menn „maður á mann“ og fimm menn voru í hvoru liði.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658494|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-15}}</ref> ==== Tengsl við KFUM rofna ==== Á þessum árum rofnuðu smám saman þau sterku tengsl sem í upphafi höfðu verið milli Vals og KFUM, en enn þann dag í dag eru Valsmenn minnugir uppruna félagsins og minnast með virðingu og hlýju tengsla sinna við KFUM og séra Friðrik Friðriksson. Á níræðisafmæli séra Friðriks árið 1958 tilkynnti Knattspyrnufélagið Valur að félagið myndi reisa brjóstmynd af séra Friðriki Friðrikssyni á Hlíðarenda.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1316224|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Brjóstmyndin var afhjúpuð á 93. afmælisdegi séra Friðriks þann 25. maí 1961 en séra Friðrik lést 9. mars sama ár.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2247303|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Á steinsúluna eru rituð þau fleygu orð: Látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði, einkunnarorð sem eiga að vera leiðarljós og takmark allra Valsmanna í leik og starfi. [[Friðrikskapella]] að Hlíðarenda var vígð árið 1993 þegar 125 ár voru liðin frá fæðingu séra Friðriks.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/105984/|titill=Biskup vígði Friðrikskapellu|höfundur=|útgefandi=Morgunblaðið| dags = 28. maí 1993| skoðað-dags = 20. janúar 2021|safnár=}}</ref> === 1939-1960: Flutningur að Hlíðarenda === Árið 1939 markar merk spor í sögu Vals með kaupum á jörðinni [[Hlíðarendi (Reykjavík)|Hlíðarenda]] við Öskjuhlíð. Á gamlársdag 1914 gaf bæjarstjórn [[Reykjavík|Reykjavíkur]] úr erfðafestubréf fyrir 5,5 hekturum lands til [[Jón Kristjánsson|Jóns Kristjánssonar]], lagaprófessors, sem gaf jörðinni nafnið Hlíðarendi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/993637|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Jón lést langt fyrir aldur fram í [[Spænska veikin|spænsku veikinni]] sem gekk yfir landið [[1918]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4912342?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/J%C3%B3n%20Kristj%C3%A1nsson%20pr%C3%B3fessor|title=Árbók Háskóla Íslands - Árbók 1918-1919 (01.01.1919) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Skömmu fyrir andlát sitt seldi Jón landið Sveini Pálssyni en síðar sama ár lést Sveinn einnig úr spænsku veikinni. Árið 1919 flutti [[Guðjón Guðlaugsson]] Alþingismaður til Reykjavíkur og keypti Hlíðarenda af dánarbúi Sveins. Guðjón bjó að Hlíðarenda til æviloka, en hann lést 6. mars 1939.<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/cv/is/?nfaerslunr=173|title=Guðjón Guðlaugsson|website=Alþingi|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> Frú Jóney Guðmundsdóttir, ekkja Guðjóns Guðlaugssonar Alþingismanns, bauð félaginu landið til kaups vorið 1939 og úr varð að félagið undirritaði kaupsamning um landið 10. maí 1939. Það var ósk Jóneyjar að selja landið Knattspyrnufélaginu Val fremur en til „[...] kaupsýslumanna sem sóttust enn fremur eftir því að eignast Hlíðarenda“ en það var hennar trú að Valur myndi hlúa að staðnum, rækta hann og prýða frekar en eigandi er ræki þar bú. Kaupverðið var 30.000 kr. en þar af nam útborgun kr. 5.000. Jörðin var 5,09 ha. að stærð, að mestu ræktað tún. Landinu fylgdi íbúðarhús, stórt fjós og hlaða. Til þess að fjármagna kaupin gaf félagið út 50 króna skuldabréf en fjármögnun stóð svo tæpt að ekki tókst að greiða stimpilgjöldin fyrr en nokkru síðar.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1501141/|title=Hugsað til hundrað ára|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-23|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658240?iabr=on#page/n3/mode/2up/search/%C3%B3%20a%C3%B0%20kaupin%20hafi%20veri%C3%B0%20ger%C3%B0%20er%20takmarkinu%20ekki%20n%C3%A1%C3%B0.%20%C3%9Eau%20eru%20a%C3%B0eins%20upphafi%C3%B0.%20Upphaf%20%C3%BEess%20starfs%20sem%20%C3%A1%20a%C3%B0%20tryggja%20f%C3%A9laginu%20fagran%20og%20fullkominn%20samasta%C3%B0|title=Valsblaðið - 12. Tölublað (01.05.1959) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref> Í samtali við Frímann Helgason sem birtist í 30. tbl. Valsblaðsins árið 1972 lýsti Hólmgeir Jónsson kaupunum og skuldabréfaútgáfunni með eftirfarandi hætti: <blockquote>„Mér er einna minnistæðast þegar Ólafur Sigurðsson skýrði frá því að hann ætlaði að leggja það til að Valur keypti Hlíðarenda. Ég var þá féhirðir í stjórninni og mér var kunnugt um að ekkert fé var til. Hann hafði ráð við því og lét að því liggja að við gæfum bara út 50 kr. skuldabréf. Nú, svo var þetta ákveðið, og farið að selja bréfin og gekk það allt vel, en heildarupphæðin var 5,000 krónur. Síðan varð ég fyrsti gjaldkeri Hlíðarendanefndar, og ég minnist ekki að hafa leyst inn nema tvö eða þrjú bréf. Síðan kom svo stríðið og verðgildi peninga rýrnaði, 50 krónur urðu lítils virði og munu fáir hafa krafizt greiðslu fyrir bréf sín.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659310?iabr=on#page/n41/mode/2up/search/S%C3%AD%C3%B0an%20kom%20svo%20str%C3%AD%C3%B0i%C3%B0%20og%20ver%C3%B0gildi%20peninganna%20r%C3%BDrna%C3%B0i,%2050%20kr%C3%B3nur%20ur%C3%B0u%20l%C3%ADtils%20vir%C3%B0i%20og%20munu%20f%C3%A1ir%20hafa%20krafizt%20grei%C3%B0slu%20fyrir%20br%C3%A9f%20s%C3%ADn|title=Valsblaðið - 30. Tölublað (11.05.1972) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref></blockquote>Ólafur Sigurðsson, þáverandi formaður Vals og bróðir Jóns Sigurðssonar, átti mikinn þátt í kaupunum á landinu og skrifaði m.a. svo um kaupin í 3. tbl. Valsblaðsins árið 1941: <blockquote>„Þó að kaupin hafi verið gerð er takmarkinu ekki náð. Þau eru aðeins upphafið. Upphaf þess starfs sem á að tryggja félaginu fagran og fullkominn samastað, þar sem unnt verði að einbeita allri orku félagsins að hinum eiginlegu verkefnum þess, íþróttaiðkunum sakir fullkominna ytri skilyrða og efnahagslegs sjálfstæðis [...] Við verðum að gera til hans meiri kröfur en nokkurn tíma hafa verið gerðar hér á landi í þessum efnum, svo miklar að þær standist kröfur tímans um næstu 100 ár a.m.k.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658049?iabr=on#page/n4/mode/2up/search/%C3%B3%20a%C3%B0%20kaupin%20hafi%20veri%C3%B0%20ger%C3%B0%20er%20takmarkinu%20ekki%20n%C3%A1%C3%B0.%20%C3%9Eau%20eru%20a%C3%B0eins%20upphafi%C3%B0.%20Upphaf%20%C3%BEess%20starfs%20sem%20%C3%A1%20a%C3%B0%20tryggja%20f%C3%A9laginu%20fagran%20og%20fullkominn%20samasta%C3%B0|title=Valsblaðið - 3. Tölublað (01.04.1941) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref></blockquote>Með kaupunum var langþráðu markmiði náð, Valur átti sitt eigið land í alfaraleið skammt frá gamla Valsvellinum og þar með lauk 28 ára hrakningasögu félagsins. Forystumenn félagsins höfðu háleitar hugsjónir um uppbyggingu að Hlíðarenda og horfðu til framtíðar, sáu fyrir sér draumsýnir um íþróttasvæði og íþróttamiðstöð en gerðu sér jafnframt grein fyrir því að langt yrði í land að draumur þeirra um framtíðarsvæði Vals rættist, en þeir höfðu tekið fyrsta skrefið. Ekki var til fé til framkvæmda á jörðinni fyrst um sinn og var landið því leigt út til Geirs í Hlíð til 5 ára til að létta undir með félaginu. Einum hektara var þó haldið eftir til að nýta undir æfingar en [[Reykjavíkurflugvöllur]] var farinn að þrengja mjög að æfingasvæðinu sem þá var í notkun. Miklar deilur áttu sér stað innan félagsins sem utan um kaupin og var áskorun m.a. send til bæjarstjórnar um að taka 1.000 kr. árlega af félaginu "er færi svo gáleysislega með fé sitt". Þessar óánægjuraddir þögnuðu árið 1944 þegar Hlíðarendanefnd skilaði 100.000 kr. hagnaði af bílahappdrætti og hlutaveltu. Arkitektarnemarnir [[Gísli Halldórsson (arkitekt)|Gísli Halldórsson]] og [[Sigvaldi Thordarson]] voru fengnir til þess að skipuleggja Hlíðarenda til framtíðar árið 1943 og skiluðu þeir af sér uppdrátti dagsettan í apríl sama ár. Á uppdrættinum mátti sjá fullburða leikvang með grasi, áhorfendastúkum og hlaupabraut, stóran malarvöll, knattspyrnuvöll drengja, utanhúss handboltavöll á grasi, tennisvelli, íþróttahús, félagsheimili, búningaaðstöðu, íbúð umsjónarmanns og sundlaug. Ekkert varð úr þessum áformum og ári síðar gerðu þeir annan uppdrátt þar sem útihús á svæðinu, fjósi og hlöðu var breytt í félagsaðstöðu, fundarherbergi og búningsklefa. Nýr malarvöllur var vígður 1949 og 1953 var grasvöllur tekinn í notkun að Hlíðarenda.<ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/valur/docs/valsbla_i__2019_web|title=Valsblaðið 2019|last=22911024|website=Issuu|language=en|access-date=2021-01-26|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518061423/https://issuu.com/valur/docs/valsbla_i__2019_web|url-status=dead}}</ref> ==== Fyrstu Íslandsmeistararnir í handknattleik ==== Haustið 1939 fór stjórn [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþróttasambands Íslands]] þess á leit við Val að standa fyrir Íslandsmóti í handknattleik. Beiðnin var samþykkt á stjórnarfundi hjá Val í byrjun desember sama ár og fór svo að Valur og Víkingur önnuðust mótshaldið. Val hafði skömmu áður áskotnast veglegur bikar af Vátryggingafélaginu Nye danske og í tilefni af þessu nýja móti gaf Valur bikarinn til keppni í meistaraflokki. Alls tóku sex lið þátt í [[Handknattleiksárið 1939-40|mótinu]]: Valur, [[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]], [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR,]] [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]], [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] og [[Háskóli Íslands|Háskólinn]] en Valsmenn stóðu uppi sem sigurvegarar. Voru Valsmenn þar með orðnir fyrstu Íslandsmeistararnir í handknattleik. Valsblaðið 1961 greinir frá undirbúningi Valsmanna fyrir leikinn gegn Háskólanum, sem þótti afar sterkur andstæðingur. Enginn sérstakur þjálfari stýrði Valsliðinu á þessum tíma og því brugðu menn á það ráð að koma saman á skrifstofu Sveins Zoega, sem þá starfaði hjá Sparisjóði Reykjavíkur, til þess að ræða málin fyrir mikilvægan leik gegn Háskólanum. Var þar samþykkt að hver og einn skyldi gagnrýna aðra liðsmenn og segja þeim hvað það væri sem þeir mættu bæta í sínum leik. Skyldu leikmenn jafnframt hlusta á gagnrýnina og máttu ekki svara fyrir sig. Valsmenn vörðu Íslandsmeistaratitilinn [[Handknattleiksárið 1940-41|1941]] og [[Handknattleiksárið 1941-42|1942]] og aftur [[Handknattleiksárið 1943-44|1944]]. Valsmenn hafa ávallt átt velgengni að fagna í handknattleik þegar á heildina er litið þótt stundum hafi starfið dalað um tíma. ==== Skíðamenn Vals fá þak yfir höfuðið ==== Árið 1941 á 30 ára afmæli félagsins var tekin til notkunar skíðaskáli sem félagið leigði af ÍR. Mikill skíðaáhugi var hér á landi um og eftir 1930 og voru þá fjölmargir skíðaskálar byggðir. Fjölmargir félagsmenn Vals stunduðu skíðaíþróttina af kappi og börðust fyrir því að félagið eignaðist sinn eigin skíðaskála. Var málið mikið rætt innan félagsins en menn höfðu m.a. áhyggjur af því að Valsmenn færu að dreifast með öðrum félögum í skíðaferðir. Ýmsir möguleikar voru kannaðir en hagkvæmasta boðið kom frá ÍR um leigu á „Valgerðarstöðum“, litlu sumarhúsi, rétt við [[Kolviðarhóll|Kolviðarhól]] á [[Hellisheiði]]. Gerður var leigusamningur til fimm ára og hófust sjálboðaliðar þegar handa við að lagfæra og breyta húsinu. Var það von manna að þegar leigutíminn væri á enda yrði búið að reisa nýjan og vandaðan skála fyrir skíðadeildina.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658498|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-03-11}}</ref> Fljótlega kom í ljós að skíðaskálinn væri of lítill. Hófst mikil fjársöfnun og eftir áramótin 1942-43 hafði nægt fé safnast til þess að unnt væri að hefjast handa við að teikna húsið. Andreas Bergmann teiknaði skálann sem var reistur innan um klettaborgir framar í [[Sleggjubeinsdalur|Sleggjubeinsdal]] og var samningur gerður við ÍR um landið. Þegar um vorið hófust framkvæmdir og var öll vinna, nema hellulögn á þaki, framkvæmd af Valsmönnum í sjálfboðavinnu. Vinna fór að mestu fram um helgar og gekk vel því húsið var vígt 11. desember 1943. ==== Íþróttahús að Hlíðarenda ==== Snemma á árinu 1953 var sú ákvörðun tekin, að hefjast handa um byggingu íþróttahúss að Hlíðarenda. Opinberir aðilar vildu ekki fallast á fyrirætlanir Vals um að hafa húsið stærra en 16x32 m auk gangs og búningsherbergja og varð það því raunin. Framkvæmdir hófust 1954 en [[Skarphéðinn Jóhannsson]] teiknaði húsið og hafði eftirlit með byggingu þess. Nokkrar tafir urðu á framkvæmdum þar sem styrkir bárust ekki sem skyldi. Var þá brugðið á það ráð að leigja [[Hitaveitu Reykjavíkur]] húsið sem geymsluhús, þar til félagið gæti hafist handa um innréttingu þess. Árið 1958 gátu framkvæmdir hafist að nýju þar félaginu hafði tekist að safna saman nokkru fé með lántökum, styrkjum, fyrirframgreiðslum upp í leigu o.s.frv. Straumhvörf urðu í starfi félagsins með tilkomu íþróttahúss að Hlíðarenda sem tekið var í notkun 1958 en húsið var fullgert 1960. Þetta íþróttahús var mikil lyftistöng fyrir Val, bæði fyrir íþróttaiðkun og allt félagsstarf. Um framkvæmdirnar að Hlíðarenda sagði m.a. svo í Valsblaðinu árið 1961 sem gefið var út í tilefni af 50 ára afmæli félagsins:<blockquote>„Þeir sem fylgst hafa með framkvæmdum á Hlíðarenda, frá því farið var að vinna að byggingum þar, munu sammála um að þar hafi gerzt kraftaverk. Það verður því ekki hjá því komizt, að geta þeirra sem þar hafa verið í fararbroddi, og tekið á sínar herðar forustustarfið. Margir hafa lagt þar hönd að, og unnið gott starf, en það er hér, eins og yfirleitt vill oftast verða, að meginþunginn hvílir á tiltölulega fáum. Allt frá byrjun, eða frá því að Hlíðarendakaupin voru gerð 1939 hafa aðeins 3 menn gegnt formennsku Hlíðarendanefndar. Fyrst Ólafur Sigurðsson til ársins 1948, en í nefndinni var hann til dauðadags. Var áhugi hans fyrir Hlíðarenda mjög mikill og lagði starfinu þar jafnan það lið, sem aðstaða hans og tími frekast leyfði. Við tók af honum Jóhannes Bergsteinsson, og hefur hann unnið staðnum af geysilegum dugnaði, bæði hvað snertir tillögur um fyrirkomulag og eins sem góður fagmaður að sjálfri vinnunni. Núverandi formaður Hlíðarendanefndar, er Úlfar Þórðarson, og hefur hann fórnað tíma og kröftum að fá dæmi munu um slíkt. Er það mikið lán fyrir Val, að hafa slíka forustumenn í nefnd, sem hafði jafn þýðingarmikil verkefni með höndum.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658507|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-05-04}}</ref></blockquote>Árið 1971 var hafist handa við undirbúning að nýjum grasvelli í fullri stærð og bættum aðbúnaði áhorfenda. Valur varð fyrsta Reykjavíkurfélagið til þess að ná því marki að leika heimaleiki á eigin grasvelli en hann var vígður 1981.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659885|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-04}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1377779/|title=Vængjum þöndum í heila öld|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-26|url-access=subscription}}</ref> Á 9. áratugnum héldu framkvæmdir áfram og árið 1987 var tekið í notkun annað íþróttahús ásamt vallarhúsi og félagsheimili.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1664000|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> Íþróttahúsið sem byggt var árið 1987 vék síðar fyrir nýrri íþróttahöll sem vígð var árið 2007. Samhliða því tóku Valsmenn í notkun nýjan keppnisleikvang, yfirbyggða stúku og félags- og skrifstofuaðstöðu.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1162089/|title=&quot;Mannvirkin skapa grunn til framtíðar&quot;|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-23|url-access=subscription}}</ref> Þann 3. október 2015 vígðu Valsmenn nýjan keppnisvöll þar sem undirlagið var úr gervigrasi og leikur félagið nú heimaleiki sína á gervigrasi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6478070|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> ==== Konur í Val ==== Á fyrstu árum félagsins á meðan tengslin voru hvað mest við K.F.U.M. áttu eðli málsins samkvæmt einungis piltar aðild að Val. Á fyrstu starfsáratugum Vals var einnig lítið um að stúlkur stunduðu íþróttir, slíkt þótti jafnvel ekki kvenlegt. Helst var að stúlkur stunduðu [[Fimleikar|fimleika]] eða [[sund]], knattleikir þóttu ekki við þeirra hæfi. Tíðarandinn breyttist mjög á stríðsárunum. Í árskýrslu stjórnar Vals árið 1947 segir m.a. svo: „Helga Helgasyni falið að gera tilraunir að koma upp kvennadeild í handknattleik“ en ekki er þess getið hvernig tilraunin tókst.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658519|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-05-04}}</ref> Aftur á móti hófu stúlkur fljótlega upp frá þessu að æfa handknattleik með Val og að því kom að handknattleiksdeild kvenna var stofnuð hjá félaginu 1948. Um aðdraganda og stofnun kvennadeildarinnar í Val segir Helgi Helgason m.a. svo í 50 ára afmælisriti Valsblaðsins 1961: <blockquote>„Eftir að farið var að efna til reglulegra ferða í hinn nýbyggða skíðaskála félagsins - um hverja helgi -, varð þess ekki langt að bíða, að með í ferðir okkar fóru að koma nokkrar ungar stúlkur, sem þá gjarnan voru þarna, til að byrja með, í fylgd með feðrum sínum, „gömlum“ og góðum félögum Vals. Með tilkomu þessara ungu stúlkna, sem að vísu voru ekki margar fyrst í stað, mátti fljótlega greina það, að í skálanum myndaðist allt annar andi, en þar hafði ríkt á meðan þar var karlkynið eitt ráðandi. Menn urðu tillitssamari hverjir við aðra, hjálpsamari og glaðværin sönn og óþvinguð í nærveru hins kynsins. Já, „stemmningin“ varð öll önnur en verið hafði, á þessu ltila - en oft mannmarga - fjallaheimili okkar. [...] Í samtölum, sem ég átti við „Skála-stúlkurnar“, fóru þær ekki í neinar grafgötur með það, að allar, upp til hópa langaði þær til að geta orðið enn virkari þátttakendur í félagslífi Vals en þær raunverulega voru og um það voru þær einnig sammála, að handkanttleikur fyrir þær væri það, sem vantaði.“</blockquote>Skömmu síðar birtust auglýsingar í dagblöðum landsins þar sem stúlkur voru hvattar til að mæta á handknattleiksæfingar á miðvikudagskvöldum á Miðtúnsvelli. Vel var mætt á fyrstu æfinguna og um þær stúlkur sem sóttu fyrstu æfinguna ritaði Helgi Helgason m.a. svo: „Þessi nöfn munu verða skráð óafmáanlegu letri í annála félagsins, til að geta borið um það hverjar þær voru, sem fyrstar urðu til að brjóta þá leið, sem svo margar ungar stúlkur Vals hafa síðan farið, og eiga eftir að fara á ókomnum árum, sjálfum sér og félaginu til velfarnaðar.“ Æ síðan hafa kvennaflokkar í knattspyrnu og handknattleik staðið fyrir sínu, ekki aðeins á íþróttavöllunum, heldur einnig í hinu félagslega starfi og sú ákvörðun að veita konum aðgang að félaginu varð til þess að styrkja Val mikið félagslega. Það var ekki fyrr en eftir stofnun kvennadeilda sem hægt var að tala um Val sem alhliða íþrótta- og æskulýðsfélag. Það var fyrst árið 1962 sem þær hrepptu Íslandsmeistaratitilinn og um langan tíma var kvennalið Vals ósigrandi í handknattleik. [[Sigríður Sigurðardóttir|Sigríður Sigurðardóttir,]] handknattleikskona úr Val, var kjörin [[íþróttamaður ársins]] [[1964]], fyrst kvenna. Á 8. áratugnum náði kvennaknattspyrna að skjóta rótum hjá Val og félagið hampaði sínum fyrsta Íslandsmeistaratitli í kvennaknattspyrnu árið 1978. Á [[1981-1990|9. áratugnum]] átti Valur sigursælasta lið landsins í kvennaknattspyrnu. ==== Deildaskipting ==== Árið 1959 var gerð veigamikil skipulagsbreyting hjá félaginu er tekin var upp deildaskipting. Ákveðið var að skipta Val í þrjár deildir: Handknattleiksdeild, knattspyrnudeild og skíðadeild og kjósa sérstakar stjórnir þessara deilda. Áttu deildirnar að starfa nokkuð sjálfstætt og taka ákvarðanir um eigin mál en aðalstjórn félagsins átti að fara með æðsta vald í félaginu milli aðalfunda. Nokkuð skiptar skoðanir voru innan félagsins um fyrirhugaða deildaskiptingu en í Valsblaðinu 1961 þar sem farið var yfir 50 ára sögu félagsins þótti fyrirkomulagið hafa gefist vel. Það hafi skapað fjölbreytni í starfið og gefið fleiri félögum tækifæri til að láta að sér kveða við félagsstörfin.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658541|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> Í kjölfarið voru kjörnar sérstakar stjórnir fyrir hverja deild en þær skyldu svo lúta stjórn aðalstjórn félagsins sem færi með æðsta vald í málefnum Knattspyrnufélagsins Vals. === 1960-1980: Körfubolti í Val. Badmintondeild. === ==== Stofnun körfuknattleiksdeildar ==== Stofnun körfuknattleiksdeildar Vals má rekja aftur til 25. desember 1951 þegar níu drengir, allir fyrrum nemendur úr [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] að einum frátöldum, stofnuðu körfuboltalið sem þeir gáfu nafnið „Gosi“. Um tilgang félagsins sagði m.a. svo í tíu ára afmælisriti þess:<blockquote>„Þá fýsti að halda hópinn, er skólaveru lyki, og í því skyni stofnuðu þeir félagið. Háleitara var markmiðið ekki í fyrstu, enda vart við því að búast, að svo alvörulitlir piltar, sem völdu félagi sínu þetta skrítna heiti, væru upptendraðir hugsjónaeldmóði eða ætluðu að betrumbæta æskuna í heild með því að útbreiða þennan undarlega knattleik.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659162?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/Gosi|title=Valsblaðið - 29. Tölublað (24.12.1970) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-20}}</ref> </blockquote>Gosi var eitt stofnliða efstu deildar í körfuknattleik þrátt fyrir að félagið hafi ekki fengið formlega aðild að Íþróttabandalagi Reykjavíkur fyrst um sinn. Félagið keppti engu að síður sem gestalið á fyrsta Íslandsmótinu í körfuknattleik árið 1952. Guðmundur Árnason var einn af stofnendum Gosa en hann telur að Gosi sé fyrsta íþróttafélagið hér á landi sem hefur eingöngu verið stofnað í þeim tilgangi að leika körfuknattleik. Liðsmenn Gosa pöntuðu búninga og körfuknattleiksskó frá Bandaríkjunum og fengu starfsmenn frá bandaríska sendiráðinu til þess að kenna þeim körfubolta. Guðmundur Georgsson var formaður félagsins flestöll fyrstu árin. Þrátt fyrir að félagið hafi í upphafi verið stofnað af drengjum úr MR bauðst almennum iðkendum fljótlega að ganga til liðs við félagið en einn þeirra var Ólafur Thorlacius, sem síðar varð spilandi þjálfari, bæði hjá K.F.R. og síðar hjá Val. 22. desember 1957 breytti Gosi nafni sínu í K.F.R., eða Körfuknattleiksfélag Reykjavíkur. Ólafur Thorlacius minntist þess að stofendur félagsins hafi ekki talið Gosanafnið nægilega virðulegt auk þess sem erfitt hafi verið að afla fjár af þeim sökum. Undir nafni K.F.R. var leikið til ársins 1970. Samhliða nafnabreytingunni var tilkynnt um ráðningu [[Eðvald Hinriksson|Eðvalds Hinrikssonar]] (Mikson) sem aðalþjálfara félagsins, en hann var einn af frumkvöðlum körfuknattleiks á Íslandi. Undir það síðasta gekk örðulega að halda úti starfi yngri flokka hjá K.F.R. þar sem félagið átti í erfiðleikum með æfingaaðstöðu auk þess sem félagið átti ekki félagsaðstöðu. 3. október 1970 rann K.F.R. saman við Knattspyrnufélagið Val og hóf að keppa í körfuknattleik undir merkjum félagsins. Á stofnfundinum var kjörin stjórn sem var svo skipuð: [[Sigurður Már Helgason]] formaður, Rafn Haraldsson varaformaður, Auðunn Ágústsson bréfritari og Örn Harðarson ritari.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.scribd.com/document/489157535/Valsbla%C3%B0i%C3%B0-2020-WEB-pdf|title=Valsblaðið 2020 WEB.pdf|website=Scribd|language=en|access-date=2021-01-26}}</ref> Skömmu eftir stofnfundinn sendi aðalstjórn Vals frá sér fréttatilkynningu þar sem m.a. segir: <blockquote>„Að undanförnu hafa farið fram umræður milli Knattspyrnufélagsins Vals og stjórnar Körfuknattleiksfélags Reykjavíkur, um þá ósk K.F.R. að gerast deild í Val. Mál þetta var ítarlega rætt bæði innan stjórnar Vals, í fulltrúaráðinu og síðan lagt fyrir auka-aðalfund, þar sem það var endanlega samþykkt. Hinn 3. október 1970 var svo stofnfundur körfuknattleiksdeildar Vals haldinn að félagsheimilinu að Hlíðarenda. Þar gerði formaður Vals, Þórður Þorkelsson glögga grein fyrir málinu og gangi þess. Auk Þórðar tóku til máls Sigurður Helgason og Guðmundur Georgsson frá K.F.R. og lýstu ánægju sinni yfir þessum málavöxtum. Ýmsir fleiri töluðu þarna og töldu ræðumenn allir, að vel hefði tekist til í sambandi við mál þetta þar sem fyrr eða síðar myndi þessi íþróttagrein verða tekin á stefnuskrá Vals, hefði því verið mjög misráðið ef lausn máls þessa hefði orðið með öðrum hætti en raun varð á.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1415184|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-27}}</ref> </blockquote>Valsblaðið ræddi árið 1970 við Sigurð Má Helgason fyrsta formann körfuknattleiksdeildar Vals en þar skýrði hann m.a. svo frá stofnun deildarinnar í Val: <blockquote>„Ýmsar ástæður lágu til þess að við fórum að leita fyrir okkur hjá Val, hvort þar væri hljómgrunnur fyrir því að við kæmum sem félagar og þá deild í Val. Var fyrir ári síðan byrjað að leita hófanna um þetta. Útlitið hjá okkur var ekki sem best. Við höfðum hvergi félagssvæði, til stóð að rífa Hálogaland, en þar höfðum við þó svolítinn geymslukassa fyrir knetti, en það hús var okkar aðalvígi. Það var úr vöndu að ráða, átti að gefast upp, eða að leita að nýjum grunni til að starfa á. Það var almenn skoðun okkar að halda saman áfram, og leita að nýjum leiðum, og þá kom þessi hugmynd upp. Þetta var ekki sárasaklaust, en þetta var stórt félag með mikla félagslega aðstöðu sem okkur hefur alltaf vantað, þó þetta hafi einhvern veginn bjargast. Ég taldi hins vegar að við legðum það mikið með okkur til Vals að við stæðum á svipuðu stigi og Valur, sem sagt, við legðum til fólk, en þeir aðstöðuna. Fyrir okkur vakti að þetta gæti orðið til eflingar íþróttinni, og að við gætum haldið áfram að vera félagar, þó nafnið væri annað. Stofnfundurinn var svo haldinn í Félagsheimili Vals 3. okt. eins og fyrr var getið, og þar sá körfuknattleiksdeild Vals dagsins ljós, en við kvöddum okkar kæra KFR þann sama dag og geymum að sjálfsögðu margar góðar minningar frá því félagi. [...] Við munum gera okkar besta, og takist okkur að nýta aðstöðuna hjá Val vona ég að „Ljóti andarunginn“ geti orðið að fallegum fugli er fram líða stundir.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659165|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-27}}</ref> </blockquote>Valsblaðið 2020 hafði samband við Sigurð Má Helgason í tilefni af 50 ára afmæli körfuknattleiksdeildar Vals. Þar lýsti hann upphafsárunum í Val m.a. með eftirfarandi hætti: <blockquote>„Við vorum afar sjálfstæð eining hjá félaginu fyrstu árin og lítil sem engin tengsl voru á milli deilda á þeim tíma en ég sat fundi í aðalstjórn. Rekstur körfuknattleiksdeildarinnar var alveg sjálfstæður, við sáum um ráðningu þjálfara yngri flokka, fjáröflun og allt utanumhald. Við vorum með hugsjónafólk í þjálfun sem vann hljóðlaust. Mikil sjálfboðavinna var hjá þjálfurum á þessum árum sem keyrðu af hugsjón um allt land í leiki en foreldrastarf þekktist ekki. Einnig vorum við fyrsta deildin til að flytja inn erlenda körfuboltaþjálfara sem var mikil lyftistöng og hafði góð áhrif á útbreiðslu körfuknattleiks á Íslandi.“<ref name=":3" /> </blockquote> Á [[1961-1970|7. áratugnum]] var stofnuð [[Badminton|badmintondeild]] hjá Val en deildin náði aldrei að eflast verulega. Einnig átti skíðaíþróttin erfitt uppdráttar hjá félaginu, fyrst og fremst vegna þess að önnur íþróttafélög buðu upp á betri aðstöðu, en félagið átti þó stóran skíðaskála sem reistur var 1943 í Sleggjubeinsdal og var mikið notaður í félagsstarfinu. ==== Sprengja í iðkun ==== Gífurleg breyting varð á öllu íþróttalífi Íslendinga á áttunda áratugnum og segja má að íþróttavakning hafi átt sér stað. Valur fór ekki varhluta af þessari íþróttavakningu. Mjög mikil sókn var á öllum vígstöðvum hjá félaginu, enda vel í stakk búið til þess að taka á móti fjölda fólks og búa unglingum æskilega aðstöðu til æfinga og leikja. Allt frá stofnun félagsins árið 1911 hafði Valur verið stórt nafn í íslenskum íþróttaheimi en sennilega hefur stjarna félagsins aldrei risið eins hátt og á [[1971-1980|áttunda átatugnum]]. Valur varð þá að stórveldi í nær öllum íþróttagreinum sem stundaðar voru innan félagsins, bæði í meistaraflokkum og yngri flokkum. Ungilngastarfið hjá félaginu tók stökk fram á við og öll skipulagning félagsstarfsins þótti til mikillar fyrirmyndar. Barna- og unglingastarf hjá Val hefur í gegnum tíðina verið mjög öflugt og hefur þetta öfluga starf orðið til þess að Valur hefur lengst af tvímælalaust verið eitt sterkasta íþróttafélag á Íslandi og markið hefur ávallt verið sett hátt. Af félagsins hálfu hefur jafnan verið lögð áhersla á að fá hæft fólk til þess að leiðbeina hinum ungu og er ekki síður mikilvægt að búa börnum og unglingum góða aðstöðu. Árangur unglingaliða félagsins sýnir hversu starfið hefur verið öflugt en ótaldir eru þeir Íslandsmeistaratitlar og aðrir titlar sem ungt Valsfólk af báðum kynjum hefur fært félagi sínu á undanförnum áratugum og það sem er einkar ánægjulegt fyrir félagið er að flest það fólk sem skarað hefur fram úr í íþróttum hjá Val hefur alist upp hjá félaginu og hefur það verið einkennandi fyrir starfið. Segja má að skipulag unglingastarfsins hafi í stórum dráttum haldist hið sama í áratugi. Aldursflokkaskipting hefur þó verið mismunandi. Lengi vel höfðu þeir yngstu fá verkefni við sitt hæfi, aðeins var keppt í 2. og 3. flokki, síðar bættust 4. -6. flokkur við og á síðustu árum 7. flokkur hjá piltum og 6. flokkur hjá stúlkum. Þegar árið 1938 var stofnað til unglingaleiðtogaembættis innan aðalstjórnar félagsins sem sýnir hversu félagið hefur snemma látið sig unglingastarfið sérstaklega varða enda var félagið upphaflega stofnað sem unglingafélag í tengslum við æskulýðsstarf KFUM. Síðar tóku við unglinganefndir sem önnuðust skipulag unglingamálanna en mesta breytingin varða árið 1959 er deildarskiptingin var tekin upp og hverri deild fyrir sig var valin ákveðin stjórn. === 1980-1991: Bygging nýs íþróttahúss. Valur vængjum þöndum. Sumarbúðir í borg. Íslandsmeistarar undir stjórn Ian Ross. === ==== Uppbygging að Hlíðarenda ==== Jón G. Zoega, sem var formaður knattspyrnudeildar Vals þegar framkvæmdir við nýtt íþróttahús hófust, lýsti aðdraganda að byggingu þess í Valsblaðinu 1991 svo: <blockquote>„Það var stjórn knattspyrnudeildar Vals árið 1980 átti hugmyndina að því að byggja nýtt íþróttahús. Við vorum í verulegum vandræðum með vetraræfingar knattspyrnumanna innanhúss því þeir voru látnir sitja á hakanum af skiljanlegum ástæðum við nýtingu eina íþróttahúss félagsins. Handboltinn og körfuboltinn eru inniíþróttir og þess vegna áttu þessar greinar flesta tíma í húsinu. Engin áform voru uppi hjá aðalstjórn félagsins og ekkert í gangi sem benti til þess að íþróttahús yrði reist á næstu árum. Við í stjórn knattspyrnudeildar fórum þá að velta fyrir okkur möguleikum á því að koma okkur upp aðstöðu fyrir knattspyrnumenn á þann hátt að þeir gætu sparkað innanhúss þótt ekki væri um glæsilegt íþróttahús að ræða. Fyrst beindust sjónir manna að flugskýlunum sem voru í næsta nágrenni við Hlíðarenda. Eftir frumkönnun kom í ljós að við fengum ekki inni í neinu flugskýli. Þá beindust augu manna að því að kaupa stóran bragga af varnarliðinu og reisa hann á Hlíðarenda. Á sama tíma var ljóst að sýningarskáli, sem hafði verið nokkur ár við Laugardalshöllinni og var í eigu Kaupstefnunnar hf., var til sölu. Við ákváðum að ganga til samstarfs við Kaupstefnuna um kaup á skemmunni sem var óeinangruð og súlulaus. Knattspyrnudeildin keypti skemmuna fyrir sinn eigin reikning - lét rífa hana í Laugardalnum og flytja hana að Hlíðarenda. Í stjórn knattspyrnudeildar á þessum tíma var Þorvaldur Mawby, sem var framkvæmdastjóri eins stærsta byggingafélags landsins, Byggung hf., og hafði hann gríðarlega þekkingu á byggingamálum og góð sambönd sem nýttust knattspyrnudeildinni. [...] Knattspyrnudeildin réðst í það að grafa grunn, steypa sökkulinn og reisa skemmuna ofan á hann. [...] Knattspyrnudeildin seldi þriggja herbergja íbúð til þess að standa undir grunngreftrinum, sökklinum og veggjunum en átti fyrir skemmunni í sjóði sínum. Þegar þessu lauk tók aðalstjórn félagsins við af okkur og lauk byggingu íþróttahússins á nokkrum árum undir styrkri stjórn Péturs Sveinbjarnarsonar, þáverandi formanns Vals.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997821|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref></blockquote>Fyrsta skóflustungan að húsinu var tekin 10. maí 1981 og húsið fullklárað og vígt árið 1987. Skíðaskáli skíðadeildar Vals var endurreistur á árunum 1980-1981 en Sigurður Guðmundsson stýrði þeim framkvæmdum. Þá var félagsheimilið og íbúðarhúsið að Hlíðarenda endurbyggt en ástand húsanna var orðið svo slæmt að þau voru varla hæf til notkunar. Aðalstjórn tók þá ákvörðun að endurbyggja húsin en til skoðunar kom að rífa þau. Árið 1983 lék Valur fyrstu opinberu heimaleikina í knattspyrnu að Hlíðarenda. Valur varð þar með fyrsta reykvíska félagið til þess að leika deildarleik í efstu deild á eigin félagssvæði en á níunda áratugnum var Valur fyrsta liðið í Reykjavík til þess að leika alla sína heimaleiki á eigin heimavelli. Árið 1988 var tréstúka byggð við knattspyrnuvöll félagsins en hún fauk í miklu óveðri sem geysaði í febrúar 1991. Stúkan var endurreist fyrir keppnistímabilið 1991. Árið 1988 gekk félagið einnig til samninga við Reykjavíkurborg vegna lagningar nýs Bústaðavegar. Félagið lét af hendi u.þ.b. hálfan hektara úr erfðafestulandi sínu gegn afhendingu á flugvallarveginum gamla. Hafði félagið í kjölfarið til umráða samfelldu svæði í vesturátt og að loknum samningum við Reykjavíkurborg var landsvæði Vals 85.500 fermetrar. ==== Valur vængjum þöndum. 70 ára afmælisrit Vals ==== Árið 1981 í tilefni 70 ára afmælis Knattspyrnufélagsins Vals gaf félagið út veglegt afmælisrit, Valur vængjum þöndum. Höfundar ritsins voru Jón Birgir Pétursson og Steinar J. Lúðvíksson en ritstjóri Ólafur Gústafsson. Ritið fjallar ítarlega um sögu félagsins allt frá stofnun fram til ársins 1981 en ritið er alls 250 blaðsíður. ==== Sumarbúðir í borg ==== Vorið 1988 bauð Knattspyrnufélagið Valur í fyrsta sinn upp á íþróttanámskeið fyrir börn undir nafninu "Sumarbúðir í borg". Sumarbúðir í borg eru enn starfræktar fyrir börn á aldrinum 6-11 ára. Lögð er áhersla á fjölbreytta íþróttaiðkun þar sem unnið er með skyn- og hreyfiþroska barna í gegnum fjölbreytta leiki en helsta markmið námskeiðsins er að veita börnunum fjölbreytt íþróttauppeldi og byggja upp hjá þeim heilbrigðar og hollar lífsvenjur í öruggu, jákvæðu og skemmtilegu umhverfi. ==== Íslandsmeistarar undir stjórn Ian Ross ==== Í mars 1984 gerði knattspyrnudeild Vals samning við Ian Ross, Skota sem áður hafði m.a. leikið með Aston Villa og Liverpool en hafði einnig mikla reynslu sem þjálfari, þess efnis að Ross myndi taka við þjálfun meistaraflokks karla í knattspyrnu. Ross var fljótur að sanna sig sem þjálfari en liðið hafnaði í öðru sæti á hans fyrsta tímabili. Ross stýrði liðinu til sigurs á Íslandsmótinu í knattspyrnu ári síðar og endurtók leikinn árið 1987. === 1991-2001. Fjárhagsörðugleikar. Friðrikskapella reist. Fall í fyrsta sinn. Frábær árangur í handknattleik karla. === ==== Friðrikskapella ==== Á afmælisdag séra Friðriks 25. maí 1990 var fyrsta skóflustungan tekin að kapellu séra Friðriks, svonefndri [[Friðrikskapella|Friðrikskapellu]]. Fyrstu skólfustunguna að Friðrikskapellu tók [[Davíð Oddsson]], í borgarstjóratíð sinni. Hr. [[Ólafur Skúlason]], þáverandi [[Biskup Íslands|biskup Íslands]], vígði Friðrikskapellu 25. maí 1993 þegar 125 ár voru liðin frá fæðingu Friðriks Friðrikssonar. Kapellan tekur 150 manns í sæti en kostnaður við hana nam 21,3 milljónum króna að frátöldum efnisgjöfum og sjálfboðavinnu. Framkvæmdirnar voru fjármagnaðar með föstum framlögum 80 styrktarmanna og framlögum fyrirtækja og styrkja frá Reykjavíkurborg, ríkissjóði Íslands og jöfnunarsjóði kirkna. Friðrikskapella var reist af samtökum um byggingu Friðrikskapellu sem stofnuð voru árið 1989. Stofnendur samtakanna voru vinir séra Friðriks og félagsmenn í samtökum sem séra Friðrik stofnaði: KFUM og KFUK, knattspyrnufélaginu Val, karlakórnum Fóstbræðrum og skátahreyfingunni (skátafélagið Væringjar). Formaður samtaka um byggingu Friðrikskapellu var [[Gylfi Þ. Gíslason]] og formaður framkvæmdanefndar Pétur Sveinbjarnarson. Arkitekt kapellunnar er Nikulás Úlfar Másson.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/105984/|title=Biskup vígði Friðrikskapellu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> ==== Valsmenn hf. ==== Hinn 1. desember 1999 var fjárfestingarhlutafélagið Valsmenn hf. stofnað að Hlíðarenda. Rúmlega 200 manns mættu á stofnfundinn en tilgangur félagsins var að vera sjálfstæður fjárhagslegur bakhjarl fyrir Knattspyrnufélagið Val. Markmið félagsins var að gera Val aftur að þeirri fjöldahreyfingu sem félagið var. Í Valsblaðinu 1999 var haft eftir Brynjari Harðarsyni, stjórnarformanni Valsmanna hf. að "Stofnun félagsins [hefði] verið í uppsiglingu í langan tíma og [kæmi] til af gríðarlegum þrengingum íþróttahreyfingarinnar. Hreyfingin [standi] á krossgötum áhugamennsku og atvinnumennsku og þjóðfélagsaðstæður [hafi] gjörbreyst. Starf sem áður byggðist á þróttmiklu starfi áhugasamra félagsmanna byggist nú fyrst og fremst á aðgangi að fjármagni. Íþróttir og viðskipti [væru] alltaf að færast nær hvort öðru." Jafnframt kemur fram að yfir 40 milljónir hafi safnast.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998521#page/n53/mode/2up/|title=Valsmenn hf.|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Í fyrstu stjórn Vals­manna hf. sátu Brynjar Harð­ar­son, fyrr­ver­andi hand­bolta­leik­maður hjá Val og íslenska lands­lið­inu sem var for­mað­ur, Helgi Magn­ús­son, Elías Her­geirs­son, Frið­rik Soph­us­son, fyrr­ver­andi ráð­herra, Stefán Gunn­ars­son, Kjartan G. Gunn­ars­son og Örn Gúst­afs­son. Fyrsti skráði fram­kvæmda­stjór­inn var lög­mað­ur­inn Brynjar Níels­son, síðar þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks. Brynjar Harð­ar­son tók þó fljót­lega við öllum rekstri félags­ins sem snérist um að fjár­festa hluta­féð. Það var meðal ann­ars gert með kaupum á stóru aug­lýs­inga­skilti sem sett var upp við Hlíð­ar­enda og kaupum á verð­bréf­um. <ref>{{Citeweb|url=https://kjarninn.heimildin.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|website=www.kjarninn.heimildin.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Fall í fyrsta sinn ==== Á árunum 1990-1992 hafði karla­lið Vals í knatt­spyrnu unnið þrjá bik­ar­meist­aratitla í röð og tekið þátt í Evr­ópu­keppni. Hand­boltalið Vals var líka það besta á Íslandi á tíunda ára­tugnum og vann hvern Íslands­meistar­tit­il­inn á fætur öðr­um. Félagið var hins vegar illa statt fjárhagslega og skuldir söfn­uð­ust upp ár frá ári og voru að sliga allan rekst­ur. Knatt­spyrnu­deildin var í verstum mál­um, enda fjár­frek­ust. Sú staða fór að end­ur­spegl­ast í frammi­stöð­unni á vell­inum og árið 1999 féll Valur úr efstu deild knatt­spyrnu karla í fyrsta sinn í sögu sinni.<ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.heimildin.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|website=www.kjarninn.heimildin.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Aðspurður að því hvort hann væri búinn að jafna sig eftir fall Vals niður í 1. deild í Valsblaðinu 1999 svaraði Ellert Sölvason (ávallt kallaður Lolli): "Já ég er búinn að því en það tók dálítinn tíma. Ég horfði á beina útsendingu frá leik Fram og Víkings og við vorum rúmar tvær mínútur frá því að bjarga okkur frá falli. Mér leið afskaplega illa. En maður verður að kunna að tapa þótt maður vilji helst alltaf sigra. Núna liggur leiðin bara upp á við hjá okkur. Stelpurnar hafa staðið sig vel, bæði í handbolta og fótbolta og ég hef mikla trú á meistaraflokki karla í báðum greinum. Valshjartað mun koma þeim aftur á toppinn. Það er ekki spurning..."<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998523#page/n55/mode/2up|title=Valsmenn hf.|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Viðræður við Ungmennafélagið Fjölni í Grafarvogi ==== Í skýrslu aðalstjórnar Vals sem birtist í Valsblaðinu 2000 kemur fram að eftir miklar umræður hafi stjórn ákveðið að skoða nýja möguleika, "...m.a. í ljósi þess að hægt gekk að fá borgaryfirvöld til að styrkja verulega uppbyggingu á Hlíðarendasvæðinu." Hafi stjórn því ákveðið að kanna möguleika á samstarfi við Ungmennafélagið Fjölni [[Fjölnir]] sem hugsanlega gæti leitt til sameiningar félaganna síðar. Fram kemur að fjölmargar ástæður hafi legið að baki þessari ákvörðun og að um hana hafi orðið "fjörugar" umræður á aðalfundi félagsins. Fram kemur að viðræður á milli félaganna hafi gengið vel og verið ánægjulegar og komnar það langt að formenn félaganna hafi undirritað viljayfirlýsingu en hins vegar hefði báðum félögum verið ljóst að ekkert yrði úr samstarfi ef ekki kæmi til öflugur stuðningur borgaryfirvalda. Verulega hafi hægt á málinu í kjölfar aðkomu borgaryfirvalda og að lokum hafi félögin ákveðið að falla frá áformunum en leituðu þess í stað að borgaryfirvöld styddu félögin strax, hvort um sig, í þeirri uppbyggingu sem þyrfti að fara fram innan á þeirra svæðum og tryggja hag þeirra. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998543#page/n11/mode/2up|title=Skýrsla aðalstjórnar|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Fjárhagasörðugleikar ==== Í viðtali við Reyni Vigni, þáverandi formann Vals, sem birtist í Valsblaðinu 2001, fjallaði hann nokkuð um fjárhagsstöðu félagsins. "Því er ekki að leyna að stór hluti af starfi aðalstjórnar fer í fjármál. Afkoma deildanna á þessum árum hefur ekki verið góð, reyndar talsvert tap öll árin og aðalstjórn hefur þurft að grípa inn í til þess að halda deildunum á floti. Það hefur verið dapurt að sjá ekki hagnað af rekstri deildanna. Á sama tíma hefur eignunum verið stýrt ágætlega og við náð að byggja heilmikið upp á svæðinu." <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998659#page/n59/mode/2up|title=Ný sýn að Hlíðarenda?|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Á þessum tíma skuldaði félagið um 200 milljónir króna auk þess sem aðstaða félagsins var afar bágborin og ljóst að ráðast þurfti í umtalsverða fjárfestingu til þess að bæta aðstöðu félagsins á svæðinu. Félaginu hafði að vísu tekist árið 1995 að endurfjármagna skuldir þess en um þá endurfjármögnun fjallaði Reynir Vignir í fyrrnefndu viðtali með svofelldum hætti: "Ég varð reyndar enn glaðari vorið '95 þegar það tókst með góðu átaki og hjálp [[Íslandsbanki|Íslandsbanka]] og [[Landsbankinn|Landsbankans]] að endurfjármagna félagið algjörlega, breyta öllum skuldum í langtímalán. Það gerði okkur kleift að breyta starfseminni strax. Þegar ég stóð með veðbókarvottorð í höndunum, með tveimur veðréttum í staðinn fyrir 30-40 áður og öll vatnaskil gerð upp, þá var ég hvað stoltastur á fyrsta árinu." ==== Frábær árangur í handknattleik karla ==== Á tíunda áratug tuttugustu aldar hélt karlalið Vals í handknattleik uppi heiðri félagsins. Liðið varð Íslandsmeistari árin 1991, 1993, 1994, 1995, 1996 og 1998 auk þess sem liðið varð bikarmeistari árin 1990, 1993 og 1998. Árið 1998 mættust Valur og Fram í sögulegum bikarúrslitaleik í Laugardalshöll. Í stöðunni 19-15 fyrir Fram þegar fimm mínútur lifðu af leiknum, þá reiknuðu flestir með sigri Fram. Valsmönnum tókst hins vegar að snúa taflinu við og urðu lokasekúndur leiksins eftirminnilegar. Þegar þrjár sekúndur voru eftir fengu Valsmenn aukakast í stöðunni 20-19 fyrir Fram. Valsmönnum tókst að koma boltanum inn að vítateig og skora og liðið hafði síðan betur í framlengingunni. Nokkrir eftirmálar urðu eftir bikarúrslitaleik Vals og Fram árið 1998. Framarar kærðu úrslitin og gerðu margvíslegar athugasemdir við aukakast Valsmanna. Í fyrsta lagi byggði kæran á því að Valsmenn hefðu verið með sjö útileikmenn þegar aukakastið var tekið en enginn þeirra í öðrum lit, í öðru lagi á því að Freyr Brynjarsson, sem skoraði jöfnunarmarkið umdeilda, hefði verið fyrir innan punktalínu þegar aukakastið var tekið og loks á því að leiktími væri liðinn þegar markið var skorað samkvæmt klukkunni í húsinu. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1898141?iabr=on#page/n7/|title=Ekki búið fyrr en...|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Dómstóll HSÍ komst að þeirri niðurstöðu í upphafi að leikurinn skyldi leikinn að nýju. Við þá niðurstöðu sættu Valsmenn sig ekki og að loknum miklum málaferlum var niðurstaðan sú að úrslit leiksins skyldu standa óbreytt en þegar yfir lauk höfðu fallið 8 dómar eða úrskurðir í málinu.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998437#page/n21/mode/2up|title=Sigrar innan vallar og utan. Ársskýrsla handknattleiksdeildar|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Á þessum árum léku margir af fremstu handknattleiksmönnum Íslands með Val svo sem Ólafur Stefánsson, Dagur Sigurðsson, Guðmundur Hrafnkelsson, Geir Sveinsson, Valdimar Grímsson o.fl. == Rígar == === Rígurinn við KR === Valur á í langvinnum ríg við Knattspyrnufélag Reykjavíkur. Liðin eru bæði gamalgróin lið frá Reykjavík og ekki langt á milli heimavalla liðanna. Bæði lið eru auk þess sigursæl sögulega séð og byggir rígurinn því á velgengni þeirra beggja. KR hefur unnið Íslandsmeistaratitilinn í knattspyrnu karla 27 sinnum og Valur 23 sinnum og í meistaraflokki kvenna hefur Valur unnið Íslandsmeistaratitilinn 14 sinnum og KR 6 sinnum. Rígurinn nær ekki bara til knattspyrnu í efstu deild karla heldur einnig til körfubolta hjá báðum kynjum. == Knattspyrna == ===Karlar=== ====Á Íslandi==== Karlalið Vals hefur sigrað efstu deild [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmótsins]] 23 sinnum og unnið [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|bikarkeppni KSÍ]] 11 sinnum, aðeins nágrannaliðið [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] hefur borið oftar sigur úr býtum en Valur. Valur á einnig met yfir lengsta veru í efstu deild íslandsmótsins, en félagið var sleitulaust í efstu deild frá 1915-<nowiki/>[[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1999|1999]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/frettir/1999/09/18/valur_fallinn_i_fyrsta_sinn/|title=Valur fallinn í fyrsta sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-20}}</ref> og nær því þeim merka áfanga, eitt íslenskra liða, að hafa verið í efstu deild í 75 ár. Önnur stórlið sem hafa afrekað þetta eru [[Mílanó]] liðin [[AC Milan|AC]] og [[F.C. Internazionale Milano|Inter]], [[Juventus FC|Juventus]], [[FC Barcelona|Barcelona]] og [[Real Madrid]], svo fátt eitt sé nefnt. Í gegnum tíðina hefur félagið alið af sér fjöldann allan af atvinnu og landsliðsmönnum í knattspyrnu, þar með talinn fyrsta atvinnumann Íslendinga í knattspyrnu [[Albert Guðmundsson]] auk þess sem margir bestu knattspyrnumenn Íslands hafa leikið með félaginu. Þannig hafa t.a.m. [[Hermann Gunnarsson]], [[Ingi Björn Albertsson]], [[Atli Eðvaldsson]], [[Sigurður Dagsson]], [[Arnór Guðjohnssen]], [[Eiður Smári Guðjohnsen]], [[Guðni Bergsson]], [[Arnór Smárason]], [[Aron Jóhannsson]], [[Gylfi Þór Sigurðsson]], [[Hannes Þór Halldórsson]], [[Hólmar Örn Eyjólfsson]], [[Birkir Már Sævarsson]], [[Bjarni Ólafur Eiríksson]] og [[Sigurbjörn Hreiðarsson]] allir leikið fyrir Val. Núverandi þjálfari liðsins er [[Hermann Hreiðarsson]]<ref>{{vefheimild |höfundur=Almarr Ormarsson |titill= Hermann Hreiðarsson tekur við Val - Rúv |url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2025-11-02-hermann-hreidarsson-tekur-vid-val-457905|ritverk=ruv.is |dags=2. nóvember 2025 |tungumál=is}}</ref> og honum til aðstoðar er [[Chris Brazell]]. ==== Í Evrópukeppnum ==== Karlalið Vals í knattspyrnu keppti sína fyrstu Evrópuleiki í undankeppni Evrópukeppni Bikarhafa tímabilið 1966-1967, þar mættu þeir [[Standard Liège|Standard Liége]] frá [[Belgía|Belgíu]], eftir jafntefli í heimaleiknum tapaði Valur stórt á útivelli og samanlagt 9-2.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658812?iabr=on#page/n11/mode/2up/search/Valur%20Standard%20Liege|title=Valsblaðið - 25. Tölublað (24.12.1966) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Tveimur árum síðar drógust Valsarar gegn [[Benfica]] frá [[Portúgal]], heimaleikur Vals fór fram á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvellinum]]. Áhorfendamet var slegið þegar 18.243 greiddu sig inn á völlinn.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1396908?iabr=on#page/n25/mode/2up/search/Valur%20Benfica|title=Morgunblaðið - 204. tölublað (19.09.1968) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Flestum á óvart gerðu liðin markalaust jafntefli í leiknum, En Benfica hafði í maí, sama ár, leikið til úrslita í Evrópukeppni félagsliða gegn [[Manchester United]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/62445--valur-vs-benfica/|title=Valur-Benfica 1968 History {{!}} UEFA Champions League|last=UEFA.com|website=UEFA.com|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/29/newsid_4464000/4464446.stm|title=1968: Manchester Utd win European Cup|date=1968-05-29|access-date=2021-01-24|language=en-GB}}</ref> Í liði Benfica í leiknum gegn Val voru nokkrir portúgalskir landsliðsmenn, t.d. Simoes, Torres, Augustino og að ógleymdum svarta pardusinum, [[Eusébio]]. Tveimur árum fyrr höfðu þessir menn hreppt bronsverðlaun með [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|portúgalska landsliðinu]] á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1966|HM í Englandi 1966]], fyrrnefndur Eusébio var markakóngur mótsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/news/13-01-2018/b-saga-heimsmeistaramotsins-b-hm-a-englandi-1966|title=Saga Heimsmeistaramótsins - HM á Englandi 1966|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-20}}</ref> Alls hefur Valur tekið þátt í Evrópukeppnum 20 sinnum, með ágætum árangri. {| class="wikitable" style="text-align: left;" ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Úrslit |- | 1966–67 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] | Forkeppni |[[Standard Liège]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 1–8 | style="text-align:center;" |''2–9'' |- | rowspan="2" | 1967–68 | rowspan="2" |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] | Fyrsta umferð |[[Jeunesse Esch]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 3–3 | style="text-align:center;" |''4–4''[[Away goals rule|(ú)]] |- | Önnur umferð |[[Vasas SC|Vasas]] | style="text-align:center;" | 0–6 | style="text-align:center;" | 1–5 | style="text-align:center;" |''1–11'' |- | 1968–69 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] | Fyrsta umferð |[[S.L. Benfica|Benfica]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–8 | style="text-align:center;" |''1–8'' |- | 1974–75 |[[UEFA bikarinn]] | Fyrsta umferð |[[Portadown F.C.|Portadown]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1975–76 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Glasgow Celtic]] | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" | 0–7 | style="text-align:center;" |''0–9'' |- | 1977–78 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Glentoran F.C.|Glentoran]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1978–79 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[1. FC Magdeburg]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" |''1–5'' |- | 1979–80 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð | [[Hamburger SV|Hamburg]] | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''1–5'' |- | 1981–82 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" | 0–5 | style="text-align:center;" |''0–7'' |- | 1985–86 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[FC Nantes|Nantes]] | style="text-align:center;" | 2–1 | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" |''2–4'' |- | 1986–87 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Juventus F.C.|Juventus]] | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" | 0–7 | style="text-align:center;" |''0–11'' |- | 1987–88 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[Wismut Aue]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" |''1–1''[[Away goals rule|(ú)]] |- | 1988–89 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[AS Monaco FC|Monaco]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1989–90 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Berliner FC Dynamo|Dynamo Berlin]] | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''2–4'' |- | 1991–92 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[FC Sion|Sion]] | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1992–93 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Boavista F.C.|Boavista]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" |''0–3'' |- | rowspan="2" | 1993–94 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] | Forkeppni |[[MYPA|MyPa]] | style="text-align:center;" | 3–1 | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" |''4–1'' |- |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Aberdeen F.C.|Aberdeen]] | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" |''0–7'' |- | 2006–07 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[Brøndby IF]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–3 | style="text-align:center;" |''1–3'' |- | 2008–09 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[FC BATE Borisov|BATE Borisov]] | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''0–3'' |- | 2016–17 | Evrópudeildin |Fyrsta umferð |[[Brøndby IF]] | style="text-align:center;" | 1–4 | style="text-align:center;" | 0–6 | style="text-align:center;" |''1–10'' |- | rowspan="2" | 2017–18 | rowspan="2" | Evrópudeildin |Fyrsta umferð |[[FK Ventspils|Ventspils]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" |''1–0'' |- | Önnur umferð |[[NK Domžale|Domžale]] | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" | 2–3 | style="text-align:center;" |''3–5'' |- | rowspan="3" | 2018–19 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[Rosenborg]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 1−3 | style="text-align:center;" |''2–3'' |- | rowspan="2" | Evrópudeildin | Önnur umferð |[[FC Santa Coloma]] | style="text-align:center;" | 3–0 | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" |'''3–1''' |- | Þriðja umferð |[[FC Sheriff Tiraspol|Sheriff Tiraspol]] | style="text-align:center;" | 2–1 | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" |'''2–2 (ú)''' |- | rowspan="2" | 2019–20 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[NK Maribor|Maribor]] | style="text-align:center;" | 0−3 | style="text-align:center;" | 0−2 | style="text-align:center;" |'''0−5''' |- |[[Evrópudeildin]] | Önnur umferð |[[PFC Ludogorets Razgrad]] | style="text-align:center;" | 1−1 | style="text-align:center;" | 0−4 | style="text-align:center;" |'''1−5''' |} [[Mynd:Benfica pendant in the Valur display cabinet (14504343571).jpg|thumb|Minjagripur frá leiknum við Benfica 1968.]] <br /> ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í knattspyrnu ==== <small>Miðað við 24. apríl 2026.</small> {{Football squad |no1=1|nat1=ISL|pos1=GK|name1=[[Ögmundur Kristinsson]] |no2=2|nat2=ISL|pos2=DF|name2=[[Ólafur Flóki Stephensen]] |no3=3|nat3=ISL|pos3=DF|name3=[[Hörður Ingi Gunnarsson]] |no4=4|nat4=NOR|pos4=DF|name4=[[Markus Lund Nakkim]] |no5=5|nat5=ISL|pos5=MF|name5=[[Birkir Heimisson]] |no6=6|nat6=ISL|pos6=MF|name6=[[Bjarni Mark Antonsson]] |no7=7|nat7=ISL|pos7=DF|name7=[[Ingimar Torbjörnsson Stöle]] |no8=8|nat8=ISL|pos8=FW|name8=[[Jónatan Ingi Jónsson]] |no9=9|nat9=DNK|pos9=FW|name9=[[Patrick Pedersen]] |no10=10|nat10=ISL|pos10=MF|name10=[[Kristinn Freyr Sigurðsson]] |no11=11|nat11=ISL|pos11=MF|name11=[[Kristófer Dagur Arnarsson]] |no12=12|nat12=ISL|pos12=FW|name12=[[Tryggvi Hrafn Haraldsson]] |no13=13|nat13=ISL|pos13=MF|name13=[[Kristján Oddur Kristjánsson]] |no14=14|nat14=SWE|pos14=MF|name14=[[Albin Skoglund]] |no15=15|nat15=ISL|pos15=DF|name15=[[Hólmar Örn Eyjólfsson]] |no16=17|nat16=ISL|pos16=FW|name16=[[Lúkas Logi Heimisson]] |no17=18|nat17=ISL|pos17=GK|name17=[[Frederik August Albrecht Schram]] |no18=19|nat18=ISL|pos18=FW|name18=[[Dagur Orri Garðarsson]] |no19=20|nat19=ISL|pos19=DF|name19=[[Orri Sigurður Ómarsson]] |no20=21|nat20=ISL|pos20=DF|name20=[[Jakob Franz Pálsson]] |no21=23|nat21=ISL|pos21=FW|name21=[[Adam Ægir Pálsson]] |no22=24|nat22=NED|pos22=DF|name22=[[Myles A. Veldman]] |no23=25|nat23=ISL|pos23=GK|name23=[[Stefán Þór Ágústsson]] |no24=26|nat24=ISL|pos24=DF|name24=[[Emil Nönnu Sigurbjörnsson]] |no25=27|nat25=ISL|pos25=FW|name25=[[Pétur Eiríksson]] |no26=28|nat26=ISL|pos26=MF|name26=[[Samúel Kári Friðjónsson]] |no27=45|nat27=ISL|pos27=MF|name27=[[Þórður Sveinn Einarsson]] |no28=66|nat28=ISL|pos28=FW|name28=[[Loki Kristjánsson]] |no29=95|nat29=ISL|pos29=GK|name29=[[Tómas Blöndal-Peterson]] |no30=97|nat30=ISL|pos30=FW|name30=[[Birkir Jakob Jónsson]]}} ===Á láni=== {{Fs start}} {{Fs player|no=16|nat=ISL|pos=DF|name=[[Stefán Gísli Stefánsson]]|other=lánaður til [[Njarðvík|Njarðvíkur]] út tímabilið 2026}} {{Fs player|no=33|nat=ISL|pos=DF|name=[[Andi Hoti]]|other=lánaður til [[Afturelding|Aftureldingar]] út tímabilið 2026}} {{Fs end}} [[Mynd:Valur-fram.jpeg|thumb|Valur varð Íslandsmeistari í knattspyrnu karla 2007, það tímabil lék liðið heimaleiki sína á Laugardalsvelli, enda stóð endurnýjun yfir á Hlíðarendasvæðinu. Helgi Sigurðsson sést hér í forgrunni og fyrir aftan er Pálmi Rafn Pálmason.]] ==== Gengi meistaraflokks karla í knattspyrnu í gegnum tíðina ==== {| class="wikitable" |+ ''Gengi meistaraflokks karla í knattspyrnu í gegnum tíðina'' ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti |- |'''1915''' |3 |'''1936''' |'''1''' |'''1957''' |3 |'''1978''' |'''1''' |'''1999''' |9 |'''2020''' |'''1''' |- |'''1916''' |3 |'''1937''' |'''1''' |'''1958''' |3 |'''1979''' |3 |'''2000''' |''2. sæti í 1. deild'' |'''2021''' |5 |- |'''1917''' |3 |'''1938''' |'''1''' |'''1959''' |4 |'''1980''' |'''1''' |'''2001''' |9 |'''2022''' |6 |- |'''1918''' |3 |'''1939''' |'''4''' |'''1960''' |4 |'''1981''' |5 |'''2002''' |''1. sæti í 1. deild'' |'''2023''' |2 |- |'''1919''' |4 |'''1940''' |'''1''' |'''1961''' |3 |'''1982''' |5 |'''2003''' |10 |'''2024''' |3 |- |'''1920''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1941''' |2 |'''1962''' |2 |'''1983''' |5 |'''2004''' |''1. sæti í 1. deild'' |'''2025''' |2 |- |'''1921''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1942''' |'''1''' |'''1963''' |3 |'''1984''' |2 |'''2005''' |2* | | |- |'''1922''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1943''' |''1'' |''1964'' |4 |''1985'' |''1'' |''2006'' |3 | | |- |''1923'' |3 |''1944'' |''1'' |''1965'' |5* |''1986'' |2 |''2007'' |''1'' | | |- |''1924'' |4 |''1945'' |''1'' |''1966'' |''1'' |''1987'' |''1'' |''2008'' |5 | | |- |''1925'' |4 |''1946'' |3 |''1967'' |''1'' |''1988'' |2* |'''2009''' |8 | | |- |''1926'' |5 |''1947'' |2 |''1968'' |3 |''1989'' |5 |''2010'' |7 | | |- |''1927'' |2 |''1948'' |3 |''1969'' |5 |''1990'' |4* |''2011'' |5 | | |- |''1928'' |2 |''1949'' |3 |''1970'' |5 |''1991'' |4* |''2012'' |8 | | |- |''1929'' |2 |''1950'' |5 |''1971'' |5 |''1992'' |4* |''2013'' |5 | | |- |''1930'' |''1'' |''1951'' |2 |''1972'' |5 |''1993'' |6 |'''2014''' |5 | | |- |''1931'' |2 |''1952'' |4 |''1973'' |2 |''1994'' |4 |''2015'' |5* | | |- |''1932'' |2 |''1953'' |2 |''1974'' |3* |''1995'' |7 |''2016'' |5* | | |- |''1933'' |''1'' |''1954'' |4 |''1975'' |3 |''1996'' |5 |''2017'' |''1'' | | |- |''1934'' |2 |''1955'' |3 |''1976'' |''1*'' |''1997'' |8 |''2018'' |''1'' | | |- |''1935'' |'''1''' |'''1956''' |'''1''' |'''1977''' |2* |'''1998''' |8 |'''2019''' |6 | | |} ''<small>Stjörnumerkt ár vannst bikarkeppni karla í knattspyrnu.</small>'' <br /> ==== Gullskórinn ==== Gullskórinn hefur verið veittur markahæsta leikmanni efstu deildar í knattspyrnu karla allar götur frá 1917, þess ber þó að geta að engin gögn eru til um markahæstu leikmenn íslandsmótsins frá 1920 og til og með 1934. Eftirtaldir Valsmenn hafa hreppt hnossið:<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/markahaestu-leikmenn-i-landsdeildum/|title=Markahæstu leikmenn í landsdeildum - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-21|archive-date=2021-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213092757/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/markahaestu-leikmenn-i-landsdeildum/|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Timabil ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Mörk |- |1935 |Magnús Bergsteinsson |3 |- |1936 |Óskar Jónsson |5 |- |1937 |Óskar Jónsson |3 |- |1938 |Magnús Bergsteinsson* |3 |- |1940 |Sigurpáll Jónsson* |4 |- |1942 |Ellert Sölvason |6 |- | rowspan="3" |1944 |Sveinn Sveinsson |2 |- |Sveinn Helgason |2 |- |Jóhann Eyjólfsson |2 |- | rowspan="2" |1947 |[[Albert Guðmundsson]] |3 |- |Einar Halldórsson |3 |- |1950 |Halldór Halldórsson |3 |- |1967 |[[Hermann Gunnarsson]] |12 |- |1968 |Reynir Jónsson* |8 |- |1973 |[[Hermann Gunnarsson]] |17 |- |1976 |[[Ingi Björn Albertsson]] |16 |- |1980 |Matthías Hallgrímsson |13 |- |'''1983''' |'''Ingi Björn Albertsson''' |'''14''' |- |1988 |Sigurjón Kristjánsson |13 |- |2015 |Patrick Pedersen |13 |- |2018 |Patrick Pedersen |18 |- |2025 |Patrick Pedersen |18 |} <small>Stjörnumerktir leikmenn deildu titlinum með öðrum. Tímabilið 1983 varð Ingi Björn Albertsson fyrsti leikmaður í efstu deild karla til þess að skora 100 mörk í efstu deild. Hann náði þessum áfanga í leik gegn KR þann 18. júní. Ingi er einn sex leikmanna til að skora yfir 100 mörk í efstu deild og næst markahæsti leikmaðurinn í sögu efstu deildar í knattspyrnu. Patrick Pedersen hefur jafnframt skorað yfir 100 mörk í efstu deild.</small> ==== Þjálfarar meistaraflokks karla í knattspyrnu ==== {{col-begin}} {{col-2}} *{{ISL}} [[Guðmundur H. Pétursson]] (1930) *{{ISL}} [[Reidar Sörensen]] (1933–35) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] (1935–37) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] & {{SKO}} [[Robert Jack]] (1937–38) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] (1938) *{{SKO}} [[Joe Devine]] (1939) *{{SKO}} [[Joe Devine]] (1948) *{{ISL}} [[Hermann Hermannsson]] (1955) *{{ISL}} [[Óli B. Jónsson]] (1967–68) *{{USSR}} [[Yuri Illichev]] (1973–74), (1976–77) *{{HUN}} [[Nemes Gyula]] (1978–79) *{{GER}} [[Volker Hofferbert]] (1980) *{{GER}} [[Klaus-Jürgen Hilpert]] (1982) *{{GER}} [[Claus Peter]] (1982–83) *{{SKO}} [[Ian Ross]] (1984–87) *{{ISL}} [[Hörður Helgason]] (1988–89) *{{ISL}} [[Guðmundur Þorbjörnsson]] (1989) *{{ISL}} [[Ingi Björn Albertsson]] (1990–91) *{{ISL}} [[Kristinn Björnsson]] (1992–93) *{{ISL}} [[Sigurður Dagsson]] (1996) {{col-2}} *{{ISL}} [[Sigurður Grétarsson]] (1996) *{{ISL}} [[Kristinn Björnsson]] (1997–99) *{{ISL}} {{BIH}} [[Ejub Purišević]] (2000–01) *{{ISL}} [[Þorlákur Árnason]] (2002–03) *{{ISL}} [[Njáll Eiðsson]] (2004) *{{ISL}} [[Willum Þór Þórsson]] (okt. 2004 – júlí 2009) *{{ISL}} [[Atli Eðvaldsson]] (júli- sept. 2009) *{{ISL}} [[Gunnlaugur Jónsson]] (sept. 2009 – sept. 2010) *{{ISL}} [[Kristján Guðmundsson]] (sept. 2010 – okt. 2012) *{{ISL}} [[Magnús Gylfason]] (okt. 2012 –okt. 2014) *{{ISL}} [[Ólafur Jóhannesson]] (okt. 2014-okt. 2019) *{{ISL}} [[Heimir Guðjónsson]] (okt. 2019- júlí 2022) *{{ISL}} [[Ólafur Jóhannesson]] (júlí 2022-október 2022) *{{ISL}} [[Arnar Grétarsson]] (nóvember 2022-ágúst 2024) *{{SRB}}[[Srdjan Tufegdzic]] (ágúst 2024-október 2025) *{{ISL}}[[Hermann Hreiðarsson]] (nóvember 2025-?){{Col-end}} === Konur === ==== Á Íslandi ==== Sömu sögu er að segja af kvennaliði Vals og karlaliði, þ.e. kvennadeild Vals í knattspyrnu er einnig sú næst sigursælasta á landinu m.t.t. sigra á Íslandsmóti. Fyrsti sigur liðsins í Íslandsmótinu kom [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]] og eru þeir orðnir þrettán talsins<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/fotbolti/titlar.aspx|title=Fótbolti - Titlar - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref>, sá síðasti vannst sumarið 2023.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19401/2019/09/21/valur-islandsmeistari-kvenna-i-knattspyrnu.aspx|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í knattspyrnu|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/valur-islandsmeistari-kvenna-i-fotbolta|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í fótbolta|date=2019-09-21|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Fyrsti bikartitillinn kom í hús árið 1984 og hefur ekkert annað lið unnið bikarkeppnina jafn oft og Valskonur, en þær hafa sigrað keppnina alls 15 sinnum.<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> Frá [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2004|2004]] til [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2008|2008]], undir stjórn [[Elísabet Gunnarsdóttir|Elísabetar Gunnarsdóttur]] og með [[Margrét Lára Viðarsdóttir|Margréti Láru Viðarsdóttur]] í fararbroddi sigraði liðið [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Íslandsmótið]] fjórum sinnum af fimm mögulegum skiptum. Árin 2009-2011 þjálfaði [[Freyr Alexandersson]] liðið með góðum árangri, en þegar Freyr hætti þjálfun liðsins tóku mögur ár við - í samanburði við mikinn árangur áranna á undar. [[Pétur Pétursson]] tók við liðinu 2017 og þjálfaði liðið til 2024, en undir stjórn Péturs vann liðið fjóra Íslandsmeistaratitla. Núverandi þjálfari liðsins er Matthías Guðmundsson. ==== Í Evrópukeppnum ==== Valur hefur náð fínum árangri í meistaradeild Evrópu í knattspyrnu, en besti árangur félagsins í meistaradeild kvenna í knattspyrnu náðist tímabilið 2005-06, þegar liðið komst í 8-liða úrslit, þá undir stjórn fyrrnefndar Elísabetar. Tímabilin 2005-06, 2007-08 og 2008-09 var Margrét Lára Viðarsdóttir markahæsti leikmaður keppninnar. {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | '''Úrslit''' |- | rowspan="7" |2005-06 | rowspan="7" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Røa Idrettslag |4-1 |''n/a'' |'''4-1''' |- |United Jakobstad |2-1 |''n/a'' |'''2-1''' |- |Pärnu FC |8-1 |''n/a'' |'''8-1''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Djurgården/Älvsjö<br /> |1-2 |''n/a'' |'''1-2''' |- |ZFK Masinac Classic Niš |3-0 |''n/a'' |'''3-0''' |- |Alma KTZH<br /> |8-0 |''n/a'' |'''8-0''' |- |Átta liða úrslit |Turbine Potsdam |1-8 |11-1 |'''2-19''' |- | rowspan="6" |2007-08 | rowspan="6" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Honka |2–1<br /> |''n/a'' |'''2–1''' |- |KÍ Klaksvík |6–0<br /> |''n/a'' |'''6–0''' |- |ADO Den Haag |5–1<br /> |''n/a'' |'''5–1''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Frankfurt |3–1<br /> |''n/a'' |'''3–1''' |- |Rapide Wezema |4–0<br /> |''n/a'' |'''4-0''' |- |Everton |3–1<br /> |''n/a'' |'''3–1''' |- | rowspan="6" |2008-09 | rowspan="6" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Cardiff City LFC |8–1 |''n/a'' |'''8–1''' |- |FC FK Slovan Duslo Šaľa |6–2 |''n/a'' |'''6–2''' |- |Maccabi Holon |9-0 |''n/a'' |'''9-0''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Umeå IK |1-5 |''n/a'' |'''1-5''' |- |ASD CF Bardolino |2–3 |''n/a'' |'''2–3''' |- |Alma KTZH |8-0 |''n/a'' |'''8-0''' |- |2009-10 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Torres |1-2 |1-4 |''2-6'' |- |2010-11 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Rayo Vallecano |1-1 |0-3 |''1-4'' |- |2011-12 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Glasgow City |0-3 |1-1 |''1-4'' |} ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í knattspyrnu ==== <small>Miðað við 20. apríl 2026.</small> {{Football squad |no1=1|nat1=ISL|pos1=GK|name1=[[Tinna Brá Magnúsdóttir]] |no2=3|nat2=ISL|pos2=DF|name2=[[Sóley Edda Ingadóttir]] |no3=5|nat3=ISL|pos3=DF|name3=[[Bryndís Eiríksdóttir]] |no4=6|nat4=ISL|pos4=DF|name4=[[Kimberley Dóra Hjálmarsdóttir]] |no5=7|nat5=ISL|pos5=MF|name5=[[Ísabella Sara Tryggvadóttir]] |no6=8|nat6=ISL|pos6=MF|name6=[[Arnfríður Auður Arnarsdóttir]] |no7=9|nat7=ISL|pos7=FW|name7=[[Sonja Björg Sigurðardóttir]] |no8=10|nat8=ISL|pos8=DF|name8=[[Berglind Rós Ágústsdóttir]] |no9=11|nat9=ISL|pos9=DF|name9=[[Anna Rakel Pétursdóttir]] |no10=12|nat10=ISL|pos10=GK|name10=[[Esther Júlía Gústavsdóttir]] |no11=13|nat11=ISL|pos11=FW|name11=[[Nadía Atladóttir]] |no12=15|nat12=ISL|pos12=MF|name12=[[Hrafnhildur Salka Pálmadóttir]] |no13=17|nat13=ISL|pos13=DF|name13=[[Auður Björg Ármannsdóttir]] |no14=18|nat14=ISL|pos14=DF|name14=[[Málfríður Anna Eiríksdóttir]] |no15=21|nat15=ISL|pos15=DF|name15=[[Lillý Rut Hlynsdóttir]] |no16=25|nat16=ISL|pos16=MF|name16=[[Glódís María Gunnarsdóttir]] |no17=26|nat17=ISL|pos17=FW|name17=[[Ása Kristrín Tryggvadóttir]] |no18=28|nat18=ISL|pos18=FW|name18=[[Kolbrá Una Kristinsdóttir]] |no19=32|nat19=ISL|pos19=FW|name19=[[Ágústa María Valtýsdóttir]] |no20=|nat20=ISL|pos20=FW|name20=[[Eyrún Vala Harðardóttir]] |no21=27|nat21=ISL|pos21=FW|name21=[[Sigrún Ísfold Valsdóttir]] |no22=|nat22=ISL|pos22=MF|name22=[[Margrét Brynja Kristinsdóttir]] |no23=|nat23=ISL|pos23=DF|name23=[[Helga Rut Einarsdóttir]]}} ===Á láni=== {{Fs start}} {{Fs player|no=|nat=ISL|pos=MF|name=[[Ragnheiður Þórunn Jónsdóttir]]|other=lánuð til [[PEC Zwolle]] til 1. maí 2026}} {{Fs end}} ==== Gengi meistaraflokks kvenna í knattspyrnu í gegnum tíðina ==== {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Tímabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Tímabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Timabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti |- |''1977'' |3 |''1987'' |2* |''1997'' |3 |''2007'' |''1'' |''2017'' |3 |- |''1978'' |''1'' |''1988'' |''1*'' |''1998'' |2 |''2008'' |''1'' |''2018'' |3 |- |''1979'' |2 |''1989'' |''1'' |''1999'' |3 |''2009'' |'''1*''' |''2019'' |''1'' |- |''1980'' |2 |''1990'' |3* |''2000'' |5 |''2010'' |''1*'' |''2020'' |2 |- |''1981'' |3 |''1991'' |2 |''2001'' |4* |''2011'' |2* |''2021'' |''1'' |- |''1982'' |2 |''1992'' |3 |''2002'' |3 |''2012'' |4 |''2022'' |''1'' |- |''1983'' |2 |''1993'' |4 |''2003'' |3* |''2013'' |2 |''2023'' |'''1''' |- |'''1984''' |''Riðlakeppni*'' |'''1994''' |3 |''2004'' |''1'' |''2014'' |7 |2024 |2 |- |''1985'' |3* |''1995'' |2* |''2005'' |2 |''2015'' |7 |2025 |6 |- |''1986'' |''1*'' |''1996'' |4 |''2006'' |''1*'' |''2016'' |3 | colspan="2" | |}<small>Sumarið 2008 skoraði Valsliðið 91 mark á Íslandsmótinu og bætti eigið met frá árinu áður um 3 mörk.</small> ==== Gullskórinn ==== Gullskórinn hefur verið veittur markahæsta leikmanni tímabilsins í efstu deild kvenna frá árinu 1981. Eftirfarandi Valskonur hafa hreppt gullskóinn:<ref name=":0" /> {| class="wikitable" |+Gullskórinn ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Mörk |- |1986 |Kristín Arnþórsdóttir |22 |- |1987 |Ingibjörg Jónsdóttir |16 |- |1988 |Bryndís Valsdóttir |12 |- |1989 |Guðrún Sæmundsdóttir |12 |- |1999 |Ásgerður Hildur Ingibergsdóttir |20 |- |2005 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |23 |- |2006 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |34 |- |''2007'' |[[Margrét Lára Viðarsdóttir|''Margrét Lára Viðarsdóttir'']] |''38'' |- |2008 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |32 |- |2009 |[[Kristín Ýr Bjarnadóttir]] |23 |- |2010 |[[Kristín Ýr Bjarnadóttir]] |23 |- |2012 |[[Elín Metta Jensen]] |18 |- |2023 |Bryndís Arna Níelsdóttir |14+1 |} <br /><small>Tímabilið 2007 skoraði Margrét Lára Viðarsdóttir 38 mörk í aðeins 16 leikjum, eða 2,4 mörk að meðaltali í hverjum leik. Hvorki fyrr né síðar hefur leikmaður í efstu deild karla eða kvenna skorað fleiri mörk á sama tímabili.</small> <small>Tímabilið 2023 skoraði Bryndís Arna Níelsdóttir 14 mörk í fyrri hluta deildarinnar og eitt mark í efri hluta deildarinnar.</small> == Handknattleikur == === Karlar === ==== Á Íslandi ==== Handknattleiksdeild Vals á sér langa sögu innan handboltans á Íslandi, félagið hefur skipað sér með þeim sigursælustu í íþróttinni hérlendis og er hefur ekkert lið unnið Íslandsmótið né bikarkeppnina í handbolta jafn oft og Valur karlamegin, Karlalið Vals tók þátt í fyrsta Íslandsmótinu í handbolta, tímabilið [[Handknattleiksárið 1939-40|1939-40]] og stóð uppi sem sigurvegari, eftir að hafa unnið alla leiki sína í riðlinum. Þegar hefðbundnu deildafyrirkomulagi var komið á tímabilið [[Handknattleiksárið 1947-48|1947-1948]] voru Valsarar vitaskuld með og gott betur en allar götur síðan hefur Valur átt lið í efstu deild karla í handknattleik. Með Val hafa margir fræknir handknattleiksmenn leikið, ber þar helst að nefna silfurverðlaunahafa Íslands á [[Sumarólympíuleikarnir 2008|Ólympíuleikunum í Peking]] árið 2008, þá [[Snorri Steinn Guðjónsson|Snorra Stein Guðjónsson]] og [[Ólafur Indriði Stefánsson|Ólaf Stefánsson]]. Að auki má nefna [[Guðmundur Hrafnkelsson|Guðmund Hrafnkelsson]], [[Valdimar Grímsson]], [[Roland Valur Eradze|Roland Val Eradze]] og [[Dagur Sigurðsson|Dag Sigurðsson]]. Núverandi þjálfari liðsins er Ágúst Þór Jóhannsson og honum til aðstoðar er Róbert Gunnarsson. Jóhann Ingi Guðmundsson er markmannsþjálfari liðsins og Aron Óskar Þorleifsson sjúkraþjálfari. ==== Í Evrópukeppnum ==== Í byrjun áttunda áratugar síðasta aldar varð til hin svokallaða „mulningsvél“ en höfundur hennar er talinn vera Reynir Ólafsson sem tók við þjálfun karlaliðs Vals árið 1970. Hann mun strax hafist handa við að bæta varnarleik liðsins sem þótti ekki góður. Reyni tókst vel að gera þær lagfæringar sem þurfti og fljótlega þótti Valsvörnin óárennileg og fékk fyrir vikið fyrrgreint viðurnefni. „Mulningsvélin“ náði þó ekki að skila Íslandsbikarnum heim á Hlíðarenda fyrr en 1973 en það ár varð kvennalið Vals einnig Íslandsmeistari og því um stórt ár að ræða hjá handknattleiksfólki Vals. „Mulningsvélin“ varð síðan Íslandsmeistari þrjú ár í röð 1977, 1978 og 1979, þótt nokkuð hafi verið farið að kvarnast úr hópnum undir það síðasta. Stærsta afrek „Mulningsvélarinnar“ var án efa að komst í úrslit í Evrópukeppni meistaraliða árið 1980. Frækilegir sigrar unnust á leiðinni í úrslit, m.a. voru spænsku meistararnir í Atlético Madrid lagðir að velli í undanúrslitum. Eftir þriggja marka tap ytra í fyrri leiknum, 24:21, vann Valur heimaleikinn sem fram fór í Laugardalshöll snemma árs 1980, 18:15, í einum eftirminnilegasta handboltaleik sem þar hefur farið fram. Stefán Gunnarsson skoraði 18. og síðasta markið og Ólafur Benediktsson fór á kostum í markinu og átti ekki hvað sístan þátt í að Valsliðið náði að tryggja sér þriggja marka sigur sem nægði til að komast í úrslit. Þegar kom að úrslitaleiknum við þýska liðið Grosswallstadt ákvað Valur að selja heimaleikjaréttinn af fjárhagsástæðum. Úrslitaleikurinn var háður í Ólympíuhöllinni í München og tapaðist, 21:12. Valsmenn komust nærri því að leika afrek sitt eftir tímabilið 2016-17 og komast í úrslitaleik í Evrópukeppni, en þá duttu þeir út í undanúrslitum áskorendabikars Evrópu í handknattleik. Árið 2024 sigruðu Valsmenn Evrópubikarkeppni í handknattleik og urðu þar með fyrsta íslenska liðið í boltaíþrótt til þess að sigra Evrópukeppni. {| class="wikitable" |+Árangur Karlaliðs Vals í Evrópukeppnum ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Úrslit |- |[[Handknattleiksárið 1973-74|1973-74]] |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Vfl Gummersbach |10-11 |8-16 |''18-27'' |- | rowspan="2" |1976-77 | rowspan="2" |Evrópukeppni Bikarhafa |32-liða úrslit |HC Red Boys Differdange |25-11 |29-12 |''54-23'' |- |16-liða úrslit |WKS Slask Wroclaw |20-22 |18-22 |''38-44'' |- | rowspan="2" |1977-78 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |Kyndil |23-15 |30-16 |''53-31'' |- |16-liða úrslit |Honvéd Budapest |23-35 |25-22 |''48-57'' |- | rowspan="2" |1978-79 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |IL Refstad |14-12 |14-16 |''28-28(ú)'' |- |16-liða úrslit |Dinamo Bucharest |19-25 |20-20 |''39-45'' |- | rowspan="4" |1979-80 | rowspan="4" |Evrópukeppni Meistaraliða |16-liða úrslit |Brentwood |32-19 |38-14 |''70-33'' |- |8-liða úrslit |IK Drott |18-19 |18-16 |''36-35'' |- |Undanúrslit |[[Atlético Madrid]] |18-15 |21-14 |'''36-32''' |- |Úrslit |Grosswallstadt | colspan="3" | ''12-21'' |- |1984-85 |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Ystad |20-17 |19-23 |''39-40'' |- | rowspan="2" |1985-86 | rowspan="2" |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Kolbotn |22-20 |18-20 |''40-40(ú)'' |- |16-liða úrslit |Lugi |16-22 |15-15 |''31-37'' |- |1986-87 |IHF-Bikarinn |1. Umferð |Urædd |14-16 |20-25 |''34-41'' |- | rowspan="3" |1988-89 | rowspan="3" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kyndil |27-26 |24-17 |''51-43'' |- |16-liða úrslit |ZMC Amicitia Zurich |16-15 |25-22 |''41-38'' |- |8-liða úrslit |SC Magdeburg |22-16 |15-21 |''37-37(ú)'' |- | rowspan="2" |1989-90 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kyndil |29-14 |26-27 |''55-41'' |- |16-liða úrslit |Rába ETO Györ |21-31 |23-29 |''44-60'' |- |1990-91 |Evrópukeppni Bikarhafa |1. Umferð |Sandefjord |22-20 |21-25 |''43-45'' |- | rowspan="3" |1991-92 | rowspan="3" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |IK Drott |27-24 |28-27 |''55-51'' |- |16-liða úrslit |Hapoel Rishon Lezion |25-20 |27-28 |''52-48'' |- |8-liða úrslit |FC Barcelona |19-23 |15-27 |''34-50'' |- | rowspan="3" |1992-93 | rowspan="3" |Evrópukeppni Bikarhafa |1. Umferð |Stavanger |24-22 |34-25 |''58-47'' |- |16-liða úrslit |Klaipeda |28-24 |21-22 |''49-46'' |- |8-liða úrslit |TUSSEM Essen |27-25 |14-23 |''41-48'' |- | rowspan="2" |1993-94 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Tatra Koprivnice |22-18 |23-23 |''45-41'' |- |16-liða úrslit |HK Sandefjord |25-22 |21-24 |''46-46(ú)'' |- |1994-95 |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kolding |22-26 |27-27 |''49-53'' |- | rowspan="2" |1995-96 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |CSKA Moskva |23-23 |21-20 |''44-43'' |- |16-liða úrslit |ABC Braga |25-23 |25-29 |''50-52'' |- |1996-97 |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Shakhtar Donetsk |20-19 |16-27 |''36-46'' |- |2004-05 |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Grasshopper Zurich |28-28 |21-23 |''49-51'' |- | rowspan="3" |2005-06 | rowspan="3" |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |HC Tbilisi |51-15 |47-13 |''98-28'' |- |2. Umferð |Sjunda |28-31 |33-27 |'''61-58''' |- |3. Umferð |Skövde |24-22 |28-35 |'''52-57''' |- | rowspan="7" |2007-08 | rowspan="7" |Meistaradeildin |Forkeppni |Viking Malt |28-19 |33-24 |'''61-43''' |- | rowspan="6" |Riðlakeppni |Celje Lasko | |24-34 | rowspan="6" |4. sæti í riðli |- |Vfl Gummersbach |24-33 | |- |MKB Veszprém | |28-41 |- |Celje Lasko |29-28 | |- |Vfl Gummersbach | |22-34 |- |MKB Veszprém |24-31 | |- | rowspan="4" |2016-17 | rowspan="4" |Áskorendabikar EHF |32-liða úrslit |Haslum Handballklubb |31–24<br /> |25–25<br /> |'''56-49''' |- |16-liða úrslit |RK Partizan 1949 |21–21<br /> |24–24<br /> |'''45-45''' |- |8-liða úrslit |RK Sloga Požega |30–27<br /> |29–26<br /> |'''59-53''' |- |Undanúrslit |AHC Potaissa Turda<br /> |30–22<br /> |23–32<br /> |'''53-54''' |- | rowspan="7" |2023-24 | rowspan="7" |Evrópubikarkeppni EHF |1. umferð |Granytas Karis |27–24<br /> |33–28<br /> |'''60-52''' |- |2. umferð |Pölva Serviti |32–29<br /> |39–28<br /> |'''71-57''' |- |3. umferð |HC Motor Zaporizhzhia |35–31<br /> |33–28<br /> |'''68-59''' |- |16-liða úrslit |HC Metaloplastika Elixir Šabac<br /> |27–26<br /> |30–28<br /> |'''57-54''' |- |8-liða úrslit |CSA Steaua Bucuresti<br /> |36–30<br /> |36–35<br /> |'''72-65''' |- |Undanúrslit |CS Minaur Baia Mare<br /> |30–24<br /> |36–28<br /> |'''66-52''' |- |Úrslit |Olympiacos<br /> |30–26<br /> |27–31<br /> |'''57-57 (5-4 e. vítakastkeppni)''' |} ====Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í handknattleik==== :''Tímabilið 2025-2026.'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Markverðir *1 [[Björgvin Páll Gústafsson]] *12 [[Jens Sigurðarson]] *31 [[Arnar Þór Fylkisson]] ;Hornamenn *10 [[Daníel Montoro]] *11 [[Daníel Örn Guðmundsson]] *22 [[Dagur Ármannsson]] *25 [[Allan Nordberg]] *88 [[Andri Finnsson]] ;Línumenn *2 [[Þorgils Jón Svölu-Baldursson]] *40 [[Þorvaldur Örn Þorvaldsson]] *17 [[Logi Finnsson]] {{Col-2}} ;Skyttur *5 [[Agnar Smári Jónsson]] *14 [[Bjarki Snorrason]] *14 [[Arnór Snær Óskarsson]] *15 [[Róbert Aron Horstert]] *17 [[Bjarni í Selvindi]] *24 [[Magnús Óli Magnússon]] ;Miðjumenn *13 [[Dagur Árni Heimisson]] *23 [[Gunnar Róbertsson]] *19 [[Dagur Leó Fannarsson]] {{Col-end}} === Konur === ==== Á Íslandi ==== Árið 1947 voru kvennaflokkar Vals settir á legg og fljótlega eftir það hófust æfingar í handknattleik þeirra á meðal. Það var hinsvegar ekki fyrr en á sjöunda áratug 20. aldar sem félagið hrósaði fyrst sigri á Íslandsmótinu í handknattleik, nánar tiltekið 1962. Þá hófst sannkallað blómaskeið þar sem Valskonur urðu meistarar ellefu sinnum á þrettán árum, þar af sex ár í röð frá 1964 til og með 1969. Þjálfari liðsins á þessum árum var Þórarinn Eyþórsson og meðal leikmanna Vals á þessum árum var ein öflugasta handknattleikskona landsins, fyrr og síðar, [[Sigríður Sigurðardóttir]], fyrirliði íslenska landsliðsins sem varð Norðurlandameistari 1964. Sama ár var Sigríður kjörin [[íþróttamaður ársins]] af Samtökum íþróttafréttamanna, sú fyrsta úr röðum handknattleiksmanna og varð einnig fyrsta konan til að hreppa verðlaunin. Alls hefur kvennalið félagsins unnið Íslandsmótið 17 sinnum nú síðast tímabilið [[Handknattleiksárið 2018|2018-2019.]] Núverandi þjálfari liðsins er Anton Rúnarsson en honum til aðstoðar er Sigurgeir Jónsson. Björg Elín Guðmundsdóttir er liðsstjóri, Sólveig Lóa Höskuldsdóttir sjúkraþjálfari og Hlynur Morthens markmannsþjálfari liðsins. ==== Í Evrópukeppnum ==== Rétt eins og hjá karlaliði Vals í handknattleik er um auðugan garð að gresja þegar litið er á árangur handknattleikskvenna í Val m.t.t. Evrópukeppna, ber þar helst að nefna tímabilið 2005-06, en þá komust Valsstúlkur í undanúrslit Áskorendabikars EHF, eftir sigra gegn grísku og svissnesku liði. {| class="wikitable" ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Samanlagt |- | [[2004–05 Women's EHF Cup|2004–05]] | EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Fyrsta umferð |[[Önnereds HK]] | style="text-align:center;"| 24–35 | style="text-align:center;"| 26–30 | style="text-align:center;"| '''50–65''' |- | rowspan="3" | [[2005–06 Women's EHF Challenge Cup|2005–06]] | rowspan="3" |Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|16-liða úrslit |[[HC Athinaikos Athens]] | style="text-align:center;"| 37–29 | style="text-align:center;"| 24–26 | style="text-align:center;"| '''61–55''' |- | style="text-align:center;"|8-liða úrslit |[[LC Brühl Handball]] | style="text-align:center;"| 25–21 | style="text-align:center;"| 32–27 | style="text-align:center;"| '''57–48''' |- | style="text-align:center;"|Undanúrslit |[[CSU Neptun Constanța|CSU Tomis Constanța]] | style="text-align:center;"| 35–28 | style="text-align:center;"| 25–37 | style="text-align:center;"| '''60–65''' |- | rowspan="3" | [[2007–08 Women's EHF Challenge Cup|2007–08]] | rowspan="3" |Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[ŽORK Napredak Kruševac]] | style="text-align:center;"| 40–18 | style="text-align:center;"| 34–20 | style="text-align:center;"| '''74–38''' |- | style="text-align:center;"|16-liða úrslit |[[ŽRK Radnički Kragujevac|RK Lasta Radnički Petrol Beograd]] | style="text-align:center;"| 31–30 | style="text-align:center;"| 31–26 | style="text-align:center;"| '''62–56''' |- | style="text-align:center;"|8-liða úrslit |[[Mérignac Handball]] | style="text-align:center;"| 24–23 | style="text-align:center;"| 30–36 | style="text-align:center;"| '''54–58''' |- | rowspan="2" | [[2010–11 Women's EHF Cup|2010–11]] | rowspan="2" |EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Fyrsta umferð |[[IUVENTA Michalovce]] | style="text-align:center;"| 26–21 | style="text-align:center;"| 30–30 | style="text-align:center;"| '''56–51''' |- | style="text-align:center;"|Önnur umferð |[[VfL Oldenburg (handball)|VfL Oldenburg]] | style="text-align:center;"| 28–26 | style="text-align:center;"| 25–36 | style="text-align:center;"| '''53–62''' |- | rowspan="2" | [[2012–13 Women's EHF Cup|2012–13]] | rowspan="2" |EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Önnur umferð |[[CE Handbol Marítim|Valencia Aicequip]] | style="text-align:center;"| 37–25 | style="text-align:center;"| 27–22 | style="text-align:center;"| '''64–47''' |- | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[HC Zalău]] | style="text-align:center;"| 24–23 | style="text-align:center;"| 21–22 | style="text-align:center;"| '''45–45''' |- | rowspan="2" | [[2018–19 Women's EHF Challenge Cup|2018–19]] | rowspan="2" | Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[HV Quintus|Virto / Quintus]] | style="text-align:center;"| 20–21 | style="text-align:center;"| 20–24 | style="text-align:center;"| '''40–45''' |- |} ====Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í handknattleik==== :''Tímabilið 2025-2026'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Markverðir *1 [[Oddný Mínervudóttir]] *12 [[Hafdís Renötudóttir]] *16 [[Elísabet Millý Elíasardóttir]] ;Hornamenn *18 [[Eva Steinsen Jónsdóttir]] *8 [[Guðrún Ásta Magnúsdóttir]] *5 [[Ásthildur Þórhallsdóttir]] *23 [[Sara Lind Fróðadóttir]] *9 [[Lilja Ágústsdóttir]] *10 [[Þórey Anna Ásgeirsdóttir]] *19 [[Auður Ester Gestsdóttir]] ;Línumenn *6 [[Hildur Björnsdóttir]] *11 [[Ágústa Rún Jónasdóttir]] *14 [[Elísa Elíasdóttir]] *7 [[Sigrún Erla Þórarinsdóttir]] {{Col-2}} ;Skyttur *15 [[Guðrún Hekla Traustadóttir]] *24 [[Mariam Eradze]] *25 [[Thea Imani Sturludóttir]] *35 [[Lovísa Thompson]] *21 [[Ásrún Inga Arnarsdóttir]] ;Miðjumenn *13 [[Arna Karitas Eiríksdóttir]] *13 [[Ásdís Þóra Ágústsdóttir]] *4 [[Laufey Helga Óskarsdóttir]] {{Col-end}} == Körfuknattleikur == === Karlar === Körfuknattleiksdeild Vals má rekja aftur til ársins 1970 þegar K.F.R. sameinaðist Val. Tíu árum eftir sameininguna komu fyrstu stóru titlarnir í hús þegar Valur vann Íslandsmótið í Körfuknattleik árið 1980. Valsmenn tryggðu sér Íslandsmeistaratitilinn 1979-1980 með sigri á KR 17. mars 1980. Bandaríkjamaðurinn [[Tim Dwyer]] stýrði liðinu til sigurs en hann var þá spilandi þjálfari. Tim Dwyer var jafnframt valinn besti erlendi leikmaðurinn þetta tímabil.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1511653|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-29}}</ref> Á næstu þremur árum bættust þrír titlar í safnið. Bikarmeistaratitlar árin 1981 og 1983 og Íslandsmeistaratitill 1983. ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í körfuknattleik ==== {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" style="background: red; color: white;" | Leikmannahópur Vals í körfuknattleik karla |- ! style="background: white; color: black;" | Leikmenn ! style="background: white; color: black;" | Þjálfarar |- | {| class="wikitable sortable" !Staða !<abbr>Nr.</abbr> ! !Nafn !Hæð !Fæðingardagur |- |Framherji |13 |{{ISL}} |[[Kristófer Acox]] |197 cm |13-10-1993 |- |Bakvörður |1 |{{ISL}} |Símon Tómasson |183 cm |29-04-2003 |- |Bakvörður |4 |{{ISL}} |Jóhannes Ómarsson |196 cm |06-05-2005 |- |Bakvörður |4 |{{ISL}} |Ástþór Atli Svalason |190 cm |01-03-2002 |- |Bakvörður |6 |{{ISL}} |Benedikt Blöndal |188 cm |05-10-1993 |- |Bakvörður |10 |{{ISL}} |Kári Jónsson |192 cm |27-08-1997 |- |Bakvörður |14 |{{ISL}} |Egill Jón Agnarsson |190 cm |01-01-2002 |- |Bakvörður |20 |{{ISL}} |Björgvin Hugi Ragnarsson |190 cm |10-03-2005 |- |Bakvörður |23 |{{ISL}} |Óðinn Þórðarson |190 cm |03-02-2005 |- |Bakvörður |24 |{{ISL}} |Hrannar Davíð Svalason | | |- |Bakvörður |26 |{{ISL}} |Finnur Tómasson |182 cm |10-05-2005 |- |Bakvörður |27 |{{ISL}} |Tómas Davíð Thomasson |180 cm |03-10-2005 |- |Bakvörður |28 |{{ISL}} |Jóhannes Reykdal Einarsson | | |- |Bakvörður |41 |{{ISL}} |Karl Kristján Sigurðarson |192 cm |18-05-2005 |- |Framherji |11 |{{ISL}} |Bóas Jakobsson |200 cm |04-12-2000 |- |Framherji |12 |{{ISL}} |Sveinn Búi Birgisson |203 cm |22-05-2002 |- |Bakvörður | |{{ISL}} |Sófus Máni Bender |192 cm |26-04-2003 |- |Bakvörður |20 |{{ISL}} |Ólafur Heiðar Jónsson | |01-01-2001 |- |Framherji |3 |{{ISL}} |Hjálmar Stefánsson |200 cm |05-01-1996 |- |Bakvörður |7 |{{ISL}} |Frank Aron Booker |192 cm |07-07-1994 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Orri Már Svavarsson |198 cm |20-06-2005 |- |Miðherji |24 |{{USA}} |Antonio Keyshawn Woods |191 cm |28-01-1996 |- |Bakvörður |11 |{{ISL}} |Veigar Örn Svavarsson |195 cm |20-06-2005 |- |Framherji |5 |{{SRB}} |Lazar Nikolic |203 cm |23-06-1999 |- |Bakvörður |77 |{{CRO}} |Igor Maric |195 cm |23-07-1985 |- |Miðherji |21 |{{UK}} |Callum Reese Lawson |198 cm |27-02-1996 |} | ; Aðalþjálfari * [[Finnur Freyr Stefánsson]] ; ;Aðrir starfsmenn * Jamil Abiad, aðstoðarþjálfari * Kristófer Acox, aðstoðarþjálfari * Bjartmar Birnir, sjúkraþjálfari ---- Tímabilið 2025-26 |} === Konur === Fyrsti Íslandsmeistaratitill kvenna í körfuknattleik vannst í apríl 2019 en liðið varð einnig bikarmeistari sama ár.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19047/2019/04/28/valur-islandsmeistari-kvenna-i-korfubolta-2019.aspx|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í körfubolta 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-29}}</ref> Annar Íslandsmeistaratitill félagsins í körfuknattleik kvenna bættist í safnið árið 2021.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2021/06/02/valur-er-islandsmeistari-i-korfubolta-2021|title=Valur er Íslandsmeistari í körfubolta 2021|date=2021-06-02|website=RÚV|language=is|access-date=2021-06-06}}</ref> ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í körfuknattleik ==== {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" style="background: red; color: white;" |Leikmannahópur Vals í körfuknattleik kvenna |- ! style="background: white; color: black;" | Leikmenn ! style="background: white; color: black;" | Þjálfarar |- | {| class="wikitable sortable" !Staða !<abbr>Nr.</abbr> ! !Nafn !Hæð !Fæðingardagur |- |Framherji |4 |{{ISL}} |Guðbjörg Sverrisdóttir |180 cm |10-10-1992 |- |Bakvörður |6 |{{ISL}} |Þóranna Kika Hodge-Carr |170 cm |18-07-1999 |- |Framherji |8 |{{ITA}} |Alyssa Marie Cerino |183 cm |16-05-1997 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Ásdís Elva Jónsdóttir |166 cm |29-05-2007 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Dagbjört Dögg Karlsdóttir |169 cm |26-06-1999 |- |Bakvörður |11 |{{ISL}} |Ísey Ísis Guttorsmdóttir Frost |186 cm |09-12-2009 |- |Bakvörður |12 |{{ISL}} |Elísabet Thelma Róbertsdóttir |172 cm |31-05-2002 |- |Bakvörður |13 |{{ISL}} |Sara Líf Boama |172 cm |18-08-2005 |- |Bakvörður |14 |{{ISL}} |Fatima Rós Joof |167 cm |05-08-2008 |- |Miðherji |15 |{{ISL}} |Ásta Júlía Grímsdóttir |183 cm |22-02-2001 |- |Bakvörður |18 |{{ISL}} |Berta María Þorkelsdóttir |180 cm |03-06-2008 |- |Bakvörður |20 |{{USA}} |Reshawna Rosie Stone |170 cm |30-08-2000 |- |Bakvörður |24 |{{ISL}} |Hanna Gróa Halldórsdóttir |172 cm |02-07-2007 |- |Bakvörður |43 |{{ISL}} |Margrét Ósk Einarsdóttir |173 cm |21-10-1996 |- | |} | ; Aðalþjálfari * Jamil Abiad ; ; Aðstoðarþjálfari * Margrét Ósk Einarsdóttir ---- Tímabilið 2025-26 |} === Þekktir leikmenn === [[Pétur Guðmundsson]] er sennilega þekktasti körfuknattleiksmaðurinn sem Valur hefur alið af sér, en Pétur lék um árabil í NBA deildinni.<ref>{{Cite web|url=https://www.isi.is/um-isi/heidursholl-isi/petur-karl-gudmundsson/|title=Pétur Karl Guðmundsson|website=www.isi.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Sem dæmi um aðra þekkta leikmenn sem hafa leikið með Val eða leika með Val má nefna [[Helena Sverrisdóttir|Helenu Sverrisdóttur]], [[Jón Arnór Stefánsson]], [[Pavel Ermolinskij|Pavel Ermolinskij,]] [[Kristófer Acox]], Kára Jónsson og Hjálmar Stefánsson.<br /> == Íþróttamaður Vals == Eftirtaldir aðilar hafa hlotið þann heiður að vera valdir íþróttamenn Vals: {{col-begin}} {{col-2}} * 1992 - [[Valdimar Grímsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998191|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1993 - [[Guðmundur Hrafnkelsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/123059/|title=ÍÞRÓTTIR Íþróttamaður Vals árið 1993 uðmundur Hrafnkelsson markmaður Vals og|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1994 - [[Dagur Sigurðsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998277|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1995 - Guðrún Sæmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998339|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1996 - Jón Kristjánsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998393|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1997 - Ragnar Þór Jónsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998425|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1998 - Guðmundur Hrafnkelsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998473|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1999 - Ásgerður Hildur Ingibergsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998561|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2000 - Kristinn Lárusson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998698|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2001 - Rósa Júlía Steinþórsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998735|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2002 - [[Sigurbjörn Hreiðarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998831|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2003 - Íris Andrésdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998067|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2004 - Berglind Íris Hansdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4999335|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2005 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998889|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2006 - [[Margrét Lára Viðarsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998989|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2007 - [[Margrét Lára Viðarsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997957|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2008 - [[Katrín Jónsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/%7Ccat:%27/fullStory.php?id=70719%27|title=Katrín Jónsdóttir er íþróttamaður Vals 2008|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-19}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {{col-2}} * 2009 - [[Dóra María Lárusdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/fotbolti/2009/12/31/dora_maria_ithrottamadur_vals_2009/|title=Dóra María íþróttamaður Vals 2009|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2010 - Hrafnhildur Skúladóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477548|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2011 - Anna Úrsúla Guðmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2011/12/31/anna_ursula_ithrottamadur_vals_2011/|title=Anna Úrsúla íþróttamaður Vals 2011|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2012 - Guðný Jenný Ásmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/gudny-jenny-ithrottamadur-vals-2012|title=Guðný Jenný íþróttamaður Vals 2012|date=2012-12-31|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/2322/2012/12/31/gudny-jenny-asmundsdottir-ithrottamadur-vals-2012.aspx|title=Guðný Jenný Ásmundsdóttir íþróttamaður Vals 2012|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2013 - [[Haukur Páll Sigurðsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/4080/2013/12/31/haukur-pall-sigurdsson-er-ithrottamadur-vals-2013.aspx|title=Haukur Páll Sigurðsson er Íþróttamaður Vals 2013|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2013/12/31/haukur_pall_ithrottamadur_vals_2013/|title=Haukur Páll íþróttamaður Vals 2013|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2014 - Kristín Guðmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2014/12/31/kristin_ithrottamadur_vals/|title=Kristín íþróttamaður Vals|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/9517/2014/12/31/kristin-gudmundsdottir-er-ithrottamadur-vals-2014.aspx|title=Kristín Guðmundsdóttir er íþróttamaður Vals 2014|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2015 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/fotbolti/2015/12/31/bjarni_olafur_ithrottamadur_vals/|title=Bjarni Ólafur íþróttamaður Vals|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2016 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]*<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/16969/2016/12/31/bjarni-olafur-eiriksson-ithrottamadur-vals-arid-2016.aspx|title=Bjarni Ólafur Eiríksson íþróttamaður Vals árið 2016|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2016/12/31/bjarni_ithrottamadur_vals_i_thridja_sinn/|title=Bjarni íþróttamaður Vals í þriðja sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2017 - Orri Freyr Gíslason<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/17836/2018/01/03/orri-freyr-gislason-ithrottamadur-vals-2017.aspx|title=Orri Freyr Gíslason íþróttamaður Vals 2017|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/fyrirlidi-vals-haettir|title=Fyrirliði Vals hættir|date=2019-05-13|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2018 - [[Birkir Már Sævarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/18796/2019/01/01/birkir-mar-saevarsson-ithrottamadur-vals-2018.aspx|title=Birkir Már Sævarsson íþróttamaður Vals 2018|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/news/31-12-2018/birkir-mar-ithrottamadur-arsins-hja-val|title=Birkir Már íþróttamaður ársins hjá Val|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2019 - [[Helena Sverrisdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/korfubolti/2019/12/31/helena_ithrottamadur_arsins_hja_val/|title=Helena íþróttamaður ársins hjá Val|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19577/2020/01/01/helena-sverrisdottir-er-ithrottamadur-vals-2019.aspx|title=Helena Sverrisdóttir er íþróttamaður Vals 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> *2020 - Anton Rúnarsson<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2020/12/31/anton_ithrottamadur_vals_2020/|title=Anton íþróttamaður Vals 2020|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20117/2020/12/31/anton-runarsson-ithrottamadur-vals-2020.aspx|title=Anton Rúnarsson íþróttamaður Vals 2020|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2021 - Alexander Örn Júlíusson<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20817/2021/12/31/alexander-orn-juliusson-er-ithrottamadur-vals-2021.aspx/|title=Alexander Örn Júlíusson er íþróttamaður Vals 2021|website=www.valur.is|language=is|access-date=2022-01-13}}</ref> * 2022 - [[Pavel Ermolinskij]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/21466/2022/12/31/pavel-ermolinski-er-ithrottamadur-vals-2022.aspx|title=Pavel Ermolinski er íþróttamaður Vals 2022|website=www.valur.is|language=is|access-date=2023-01-06}}</ref> * 2023 - [[Arna Sif Ásgrímsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/22169/2023/12/31/arna-sif-asgrimsdottir-er-ithrottamadur-vals-2023.aspx|title= Arna Sif Ásgrímsdóttir er íþróttamaður Vals 2023|website=www.valur.is|language=is|access-date=2024-09-03}}</ref> * 2024 - [[Benedikt Gunnar Óskarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/22535/2025/01/08/benedikt-gunnar-er-ithrottamadur-vals-2024.aspx|title= Benedikt Gunnar er Íþróttamaður Vals 2024|website=www.valur.is|language=is|access-date=2025-19-03}}</ref> * 2025 - [[Patrick Pedersen]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/23011/2026/01/02/patrick-pedersen-er-ithrottamadur-vals-2025.aspx|title= Patrick Pedersen er Íþróttamaður Vals 2025|website=www.valur.is|language=is|access-date=2026-02-01}}</ref>{{col-end}}<nowiki>*</nowiki>- Knattspyrnumaðurinn Bjarni Ólafur Eiríksson hefur oftast allra verið kjörinn Íþróttamaður Vals, þrisvar talsins. == Formenn Vals == Eftirtaldir aðilar hafa gengt formennsku Knattspyrnufélagsins Vals:<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997814?iabr=on#page/n6/mode/2up/search/Loftur%20Gu%C3%B0mundsson%201911-1914%20%C3%81rni%20B.%20Bj%C3%B6rnsson,%20J%C3%B3n%20Gu%C3%B0mundsson|title=Valsblaðið - 1. Tölublað (01.05.1991) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998211|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998721|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4999095|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477954|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2016470452d|title=Þorgrímur kjörinn formaður Vals - Vísir|website=visir.is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19248/2019/05/30/adalfundur-vals-breytingar-a-stjornum-felagsins.aspx|title=Aðalfundur Vals - Breytingar á stjórnum félagsins|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+Formenn Vals ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn |- |1911-14 |[[Loftur Guðmundsson]] |1933-34 |Ólafur Sigurðsson |1952-57 |Gunnar Vagnsson |2002-09 |[[Grímur Sæmundsen]] |- |1914-16 |Árni B. Björnsson |1934-38 |Frímann Helgason |1957-62 |Sveinn Zoega |2009-14 |Hörður Gunnarsson |- |1916-18 |Jón Guðmundsson |1938-39 |Ólafur Sigurðsson |1962-67 |Páll Guðnason |2014-15 |[[Björn Zoëga|Björn Zoega]] |- |1918-20 |Magnús Guðbrandsson |1939-41 |Sveinn Zoega |1967-70 |Ægir Ferdinandsson |2015-18 |[[Þorgrímur Þráinsson]] |- |1920-22 |Guðbjörn Guðmundsson |1941-43 |Frímann Helgason |1970-75 |Þórður Þorkelsson |2018-21 |Árni Pétur Jónsson |- |1922-23 |Guðmundur Kr. Guðmundsson |1943-44 |Sveinn Zoega |1975-77 |Ægir Ferdinandsson |2021-2023 |Lárus Sigurðsson |- |1923-28 |Axel Gunnarsson |1944-46 |Þorkell Ingvarsson |1977-81 |Bergur Guðnason |2023-2025 |Hörður Gunnarsson |- |1928-31 |Jón Sigurðsson |1946-47 |Sigurður Ólafsson |1981-87 |Pétur Sveinbjarnarson |2025- |[[Hafrún Kristjánsdóttir]] |- |1931-32 |Jón Eiríksson |1947-50 |Úlfar Þórðarson |1987-94 |Jón Gunnar Zoega | colspan="2" rowspan="2" | |- |1932-33 |Pétur Kristinsson |1950-52 |Jóhann Eyjólfsson |1994-02 |Reynir Vignir |} == Valsblaðið == Valsblaðið, félagsblað Knattspyrnufélagsins Vals, kom fyrst út í janúar 1939 en ritstjóri þess og ábyrgðarmaður var Sigurður Ólafsson.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19574/2019/12/31/valsbladid-2019.aspx|title=Valsblaðið 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> Í 1. tölublaði Valsblaðsins sagði m.a. svo um útgáfuna: <blockquote>„Það hefir oft verið um það rætt innan Vals, að nauðsyn bæri til þess, að félagið gæfi út blað, sem út kæmi nokkurn veginn reglulega. Núverandi stjórn hefir hafist handa um þetta mál, og kemur 1. tölublaðið út hér með. Fyrirkomulag blaðsins er enn ekki fyllilega ákveðið, en ætlunin er, að það komi fyrst um sinn út 4-6 sinnum á ári og sé minst 8 síður hvert blað. Blaðinu er ætlað að birta greinar og fréttir frá félagsstarfseminni, og ýmsum áhugamálum íþróttamanna. Það verður kostað kapps um að hafa blaðið sem allra fjölbreyttast, fróðlegast og skemmtilegast, svo að allir, sem það lesa, hafi bæði gagn og gaman af. [...] Væntanlega á Valsblaðið eftir að vinna félaginu ómetanlegt gagn með því að knýta meðlimina fastari böndum við félagið og vekja þá til starfa, ekki aðeins þá, er iðka knattspyrnu, heldur og þá, er fyrir aldurs sakir eða annara [sic] orsaka eru hættir því.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658005|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref></blockquote>Árið 2019 fagnaði Valsblaðið 80 ára útgáfuafmæli.<ref name=":1" /> Útgáfa blaðsins var stopul eftir 1940 en blaðið var endurvakið af krafti frá 1958 og hefur komið út árlega frá árinu 1983. Núverandi ritstjóri blaðsins er Guðni Olgeirsson en hann tók við ritstjórn blaðsins af [[Þorgrímur Þráinsson|Þorgrími Þráinssyni]] árið 2003.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/01/29/valsbladid_sameinar/|title=Valsblaðið sameinar|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> == Valskórinn == Valskórinn var stofnaður haustið 1993. Tildrögin að stofnun Valskórsins má rekja til vígslu Friðrikskapellunnar að Hlíðarenda. Dýri Guðmundsson, knattspyrnumaður og gítarleikari fékk í kjölfarið þá hugmynd að stofna kór til að æfa og syngja í kapellunni. Hann bar hugmyndina undir félagsmálaráð Vals þar sem hann var formaður og fékk hún góðar undirtektir. Gylfi Gunnarsson, tónlistarkennari og liðsmaður Þokkabótar var fyrsti kórstjóri kórsins og þá tók Stefán Halldórsson að sér formennsku í kórnum í upphafi. Kórinn heldur vortónleika á eða nálægt afmælisdegi Vals 11. maí ár hvert og í desember eru haldnir jólatónleikar auk þess sem kórinn syngur með Fóstbræðrum á aðventukvöldi og við útnefningnu íþróttamanns Vals á gamlársdag. Gylfi Gunnarsson stjórnaði kórnum fyrstu sex árin til vors 1999 en þá tók Guðjón Steinar Þorláksson tónlistarkennari við og stjórnaði kórnum til 2004, en frá þeim tíma hefur Bára Grímsdóttir tónskald stýrt kórnum. Kórinn er blandaður kór opinn öllum og æfir vikulega í Friðrikskapellu. Ýmsir þekktir gestasöngvarar hafa sungið með kórnum en þar má t.a.m. nefna Ara Jónsson, Rangar Bjarnason, Egil Ólafsson, Stefán Hilmarsson, Guðrúnu Gunnarsdóttur og Kristján Jóhannsson.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477846?iabr=on#page/n15/mode/2up/search/Valsk%C3%B3rinn|title=Valsblaðið - 65. árgangur 2013 (01.05.2013) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/7124223?iabr=on#page/n39/mode/2up/search/Valsk%C3%B3rinn|title=Morgunblaðið - 107. tölublað (08.05.2019) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-03-25}}</ref> == Fjósið == Fjósið er félagsheimili Knattspyrnufélagsins Vals. Þegar Valur samdi um kaup á jörðinni Hlíðarenda þann 10. maí 1939 fylgdu þrjár byggingar með í kaupum en mestu munaði þar um fjósið, sem upphaflega var byggt árið 1916 og notað var sem búningsklefi, og hlöðuna, sem fékk hlutverk félagsheimilis og skrifstofu félagsins. Árið 1948 vígði Séra Friðrik Friðriksson fjósið formlega sem félagsheimili. Næstu fjörutíu árin þjónaði þessi húsakostur félaginu og fjölmargir hópar íþróttafólks utan af landi nutu gestrisni Valsmanna þegar þeir fengu inni til gistingar. Undir það síðasta var viðhaldi húsana mjög ábótavant og notkunin var nánast engin. Í árslok 2016 var skipuð nefnd til að halda utan um endurreisn fjóssins. Nefndin fékk Björn G. Björnsson leikmyndahönnuð í lið með sér, í tengslum við uppsetningu sögusýningar, sem búið er að setja upp í Fjósinu. 25. maí 2018, þegar 150 ár voru liðin frá fæðingu séra Friðriks Friðrikssonar var Fjósið formlega opnað.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/18289/2018/05/23/formleg-opnun-fjossins-%E2%80%93-knattspyrnufelagid-valur.aspx|title=Formleg opnun Fjóssins – Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-06-21}}</ref> Fjósið gegnir hlutverki klúbbhúss og félagsheimilis þar sem yngri flokkar, foreldrar og lið í öllum deildum Vals halda fundi. Stuðningsmenn Vals koma reglulega saman í Fjósinu fyrir heimaleiki Vals en þar er gjarnan boðið upp á léttar veitingar. Leikmenn meistaraflokka félagsins og mótherjar fara einnig reglulega í mat í Fjósinu eftir leiki. Fjósið er að auki leigt út fyrir hvers kyns mannfagnaði eins og afmæli, fermingarveislur, erfidrykkjur, árshátíðir og jólahlaðborð auk þess sem Fjósið er leigt út sem fundaraðstaða fyrir fyrirtæki og rúmar allt frá 10-100 manns í fundaruppsetningu. Salurinn tekur við um 20-80 manns í sitjandi veislur og um 50-180 manns í standandi veislur. Þá er einnig unnt að horfa á útsendingar frá ýmsum knattspyrnuleikjum og öðrum íþróttaviðburðum í beinni útsendingu í Fjósinu. Gunnar Kristjánsson er núverandi Fjósameistari og veitingastjóri.<ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/lifid/felagsheimili-med-sogu-og-sal/|title=Félagsheimili með sögu og sál|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2021-06-21}}</ref> == Titlar == === Knattspyrna karla === *'''[[Pepsideild_karla|Íslandsmeistarar]]: 23'''<ref name="Knattspyrnudeild - Titlar">{{cite web| url=http://www.valur.is/Fotbolti/Titlar/| title=Knattspyrnudeild - Titlar|publisher=valur.is | access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/islandsmeistarar-i-karlaflokkum/|title=Íslandsmeistarar í karlaflokkum - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-21}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> :*[[Úrvalsdeild 1930|1930]], [[Úrvalsdeild 1933|1933]], [[Úrvalsdeild 1935|1935]], [[Úrvalsdeild 1936|1936]], [[Úrvalsdeild 1937|1937]], [[Úrvalsdeild 1938|1938]], [[Úrvalsdeild 1940|1940]], [[Úrvalsdeild 1942|1942]], [[Úrvalsdeild 1943|1943]], [[Úrvalsdeild 1944|1944]], [[Úrvalsdeild 1945|1945]], [[Úrvalsdeild 1956|1956]], [[Úrvalsdeild 1966|1966]], [[Úrvalsdeild 1967|1967]], [[Úrvalsdeild_karla_1976|1976]], [[Úrvalsdeild_karla_1978|1978]], [[Úrvalsdeild_karla_1980|1980]], [[Úrvalsdeild_karla_1985|1985]], [[Úrvalsdeild_karla_1987|1987]], [[Landsbankadeild_karla_2007|2007]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|2017]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2018|2018]], [[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2020|2020]] *'''[[Bikarkeppni_karla_í_knattspyrnu|Bikarmeistarar]]: 11'''<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> :*1965, 1974, 1976, 1977, 1988, 1990, 1991, 1992, [[Úrslitaleikur_VISA-bikar_karla_2005|2005]], [[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2015|2015]], [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|2016]] *'''[[Lengjubikarinn | Deildabikar]]: 5'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :* 2008, 2011, 2018, 2023, 2025 *'''[[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarar meistarana]]: 11'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :*1977, 1979, 1988, 1991, 1992, 1993, 2006, 2008, [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu 2016|2016]], 2017, 2018. === Knattspyrna kvenna === : *'''[[Pepsideild_kvenna | Íslandsmeistarar]]: 14'''<ref name="Knattspyrnudeild - Titlar"/> :*[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1986|1986]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1988|1988]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1989|1989]], [[Landsbankadeild_kvenna_2004|2004]], [[Landsbankadeild_kvenna_2006|2006]], [[Landsbankadeild_kvenna_2007|2007]], [[Landsbankadeild_kvenna_2008|2008]], [[Pepsideild_kvenna_2009|2009]], [[Pepsideild_kvenna_2010|2010]], [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]], 2021, 2022, 2023 *'''[[VISA-bikar_kvenna|Bikarmeistarar]]: 15'''<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> :*1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1990, 1995, 2001, 2003, 2006, 2009, 2010, 2011, 2022, 2024 *'''[[Lengjubikarinn | Deildabikar]]: 6'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :* 2003, 2005, 2007, 2010, 2017, 2024 === Handknattleikur karla === : *'''Íslandsmeistarar: 24'''<ref name="Handknattleiksdeild - Titlar">{{cite web| url=http://www.valur.is/Handbolti/Titlar/| title=Handknattleiksdeild - Titlar| publisher=valur.is| access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2021/06/18/valur_islandsmeistari_eftir_oruggan_sigur_i_hafnarf/|title=Valur Íslandsmeistari eftir öruggan sigur í Hafnarfirði|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 1939-40|1940]], [[Handknattleiksárið 1940-41|1941]], [[Handknattleiksárið 1941-42|1942]], [[Handknattleiksárið 1943-44|1944]], [[Handknattleiksárið 1946-47|1947]], [[Handknattleiksárið 1947-48|1948]], [[Handknattleiksárið 1950-51|1951]], [[Handknattleiksárið 1954-55|1955]], [[Handknattleiksárið 1972-73|1973]], [[Handknattleiksárið 1976-77|1977]], [[Handknattleiksárið 1977-78|1978]], [[Handknattleiksárið 1978-79|1979]], [[Handknattleiksárið 1987-88|1988]], [[Handknattleiksárið 1988-89|1989]], [[Handknattleiksárið 1990-91|1991]], [[Handknattleiksárið 1992-93|1993]], [[Handknattleiksárið 1993-94|1994]], [[Handknattleiksárið 1994-95|1995]], [[Handknattleiksárið 1995-96|1996]], [[Handknattleiksárið 1997-98|1998]], [[Handknattleiksárið 2006-07|2007]], [[Handknattleiksárið 2016-17|2017]], [[Handknattleiksárið 2020-21|2021]], [[Handknattleiksárið 2021-22|2022]] *'''Bikarmeistarar: 13'''<ref>{{Cite web|url=https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|title=Íslands- og bikarmeistarar í meistaraflokki|website=HSÍ|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040636/https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|url-status=dead}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 1973-74|1974]], [[Handknattleiksárið 1987-88|1988]], [[Handknattleiksárið 1989-90|1990]], [[Handknattleiksárið 1992-93|1993]], [[Handknattleiksárið 1997-98|1998]], [[Handknattleiksárið 2007-08|2008]], [[Handknattleiksárið 2008-09|2009]], [[Handknattleiksárið 2010-11|2011]], [[Handknattleiksárið 2015-16|2016]], [[Handknattleiksárið 2016-17|2017]], [[Handknattleiksárið 2020-21|2021]], [[Handknattleiksárið 2021-22|2022]], 2024 *'''Meistarar meistarana: 1'''<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6370160?iabr=on#page/n16/mode/1up/search/Valsmenn%20meistarar%20meistaranna%20%C3%AD%20handknattleik%20karla|title=Dagblaðið Vísir - DV - 135. tölublað (06.10.2009) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-26}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 2008-09|2009]] *'''Evrópubikarmeistarar: 1''' **[[:en:2023–24_EHF_European_Cup|2023-2024]] === Handknattleikur kvenna === : *'''Íslandsmeistarar: 20'''<ref name="Handknattleiksdeild - Titlar" /> :*1962, 1964, 1965, 1966, 1967, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1983, 2010, 2011, 2012, 2014, 2019, 2023, 2024, 2025 *'''Bikarmeistarar: 10'''<ref>{{Cite web|url=https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|title=Íslands- og bikarmeistarar í meistaraflokki|website=HSÍ|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040636/https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2022/03/12/valur_bikarmeistari_i_attunda_sinn/|title=Valur bikarmeistari í áttunda sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-03-14}}</ref> :*1988, 1993, 2000, 2012, 2013, 2014, 2019, 2022, 2024, 2026 *'''Evrópubikarmeistarar: 1''' :*2024-2025 === Körfuknattleikur karla === : *'''Íslandsmeistarar: 4'''<ref>{{cite web| url=http://www.valur.is/Korfubolti/Titlar/| title=Körfuknattleiksdeild - Titlar| publisher=valur.is| access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/meistaratitlar-karla/|title=KKÍ {{!}} Meistaratitlar karla|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*1980, 1983, 2022, 2024 *'''Bikarmeistarar: 5'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/allir-titlar/bikarmeistarar-karla/|title=KKÍ {{!}} Bikarmeistarar karla|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*1980, 1981, 1983, 2023, 2025 === Körfuknattleikur kvenna === : *'''Íslandsmeistarar: 3'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/meistaratitlar-kvenna/|title=KKÍ {{!}} Meistaratitlar kvenna|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20520/2021/06/02/valur-islandsmeistari-i-korfuknattleik-kvenna-2021.aspx|title=Valur Íslandsmeistari í körfuknattleik kvenna 2021|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-06-07}}</ref> :*2019, 2021, 2023 *'''Bikarmeistarar: 1'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/allir-titlar/bikarmeistarar-kvenna/|title=KKÍ {{!}} Bikarmeistarar kvenna|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*2019 == Heimildir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.valur.is Heimasíða félagsins] * [http://www.timarit.is/?issueID=410260&pageSelected=1&lang=0 ''Knattspyrnufélagið Valur 35 ára''; grein í Morgunblaðinu 1946]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.icelandfootball.net/valur-reykjaviacutek.html IcelandFootball.net] - Valur Reykjavík *https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1379092/ - Handknattleikur í Val *https://www.valur.is/um-val/saga.aspx - Saga félagsins *https://www.valur.is/media/13442/valsbladid_2006.pdf - Evrópuævintýri mfl. kvk. {{Leiktímabil í knattspyrnu karla}} {{Íslandsmeistarar í knattspyrnu karla}} {{N1 deild karla}} {{S|1911}} {{Aðildarfélög ÍBR}} {{gæðagrein}} [[Flokkur:Knattspyrnufélagið Valur| ]] [[Flokkur:Íslensk handknattleiksfélög|Valur]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög|Valur]] [[Flokkur:Íslensk körfuknattleiksfélög|Valur]] [[Flokkur:Hlíðar]] mzhdbdb2k2pyawxvkudkmd9d3qvgywo 1961069 1961067 2026-04-24T14:42:26Z ~2026-23019-87 115546 /* Á Íslandi */ 1961069 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Knattspyrnufélagið Valur | Mynd = [[Mynd:Valur.svg|250x250dp]] | Gælunafn = Valsarar, Hlíðarendapiltar | Stofnað = [[11. maí]] [[1911]] | Knattspyrnustjóri = [[Hermann Hreiðarsson]] (kk); [[Matthías Guðmundsson]] (kvk) | Leikvöllur = [[N1 völlurinn]] | Stærð = 1201 sæti, 2225 alls | Stjórnarformaður = [[Hafrún Kristjánsdóttir]] | pattern_la1 = | pattern_b1 = _valur17h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _levanger17a | pattern_so1 = _valur17h | leftarm1 = FF0100 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _valur17a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _levanger17h | pattern_so2 = _valur17a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 | núverandi = Besta deild karla 2026 | Stytt nafn = Valur | Staðsetning = Hlíðarenda, Reykjavík }} '''Valur''' er [[Ísland|íslenskt]] [[íþróttafélag]] sem hefur aðstöðu að [[Hlíðarendi (Reykjavík)|Hlíðarenda]]. Valur teflir fram liðum í [[Knattspyrna|knattspyrnu]], [[Handbolti|handknattleik]] og [[Körfuknattleikur|körfuknattleik]] og leika allir meistaraflokkar Vals í efstu deild bæði í karla- og kvennaflokki. Valur er eina íslenska íþróttafélagið sem unnið hefur Evrópukeppni í boltaíþrótt,<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242575099d/upp-gjorid-olympiacos-valur-31-27-4-5-vals-menn-evropu-bikar-meistarar-eftir-sigur-i-vita-keppni|title=Upp­gjörið: Olympiacos-Valur 31-27 [4-5] {{!}} Vals­menn Evrópu­bikar­meistarar eftir sigur í víta­keppni - Vísir|last=Eggertsson|first=Andri Már|date=2024-05-25|website=visir.is|language=is|access-date=2025-02-26}}</ref> en árið 2024 vann karlalið félagsins í handknattleik evrópubikar EHF. Kvennalið félagsins í handbolta lék afrekið svo eftir ári síðar, 2025. <ref>{{Vefheimild|url=https://handbolti.is/valur-er-evropubikarmeistari/|titill=Valur er Evrópubikarmeistari!|útgefandi=handbolti.is|mánuður=17 maí|ár=2025|mánuðurskoðað=21 maí|árskoðað=2025}}</ref> Félagið var stofnað þann [[11. maí]] árið [[1911]] af drengjum í [[KFUM og KFUK|K.F.U.M.]], að hluta til fyrir tilstilli séra [[Friðrik Friðriksson (prestur)|Friðriks Friðrikssonar]]. Í fyrstu var Valur aðeins deild innan K.F.U.M. en síðar rofnuðu tengslin við K.F.U.M. Þrátt fyrir það minnast Valsmenn ávallt tengslanna við K.F.U.M. en einkunnarorð félagsins „Látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði“ eru fengin úr ræðu séra Friðriks sem hann hélt við vígslu fyrsta knattspyrnuvallar félagsins. Valur tók þátt í [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmótinu í knattspyrnu karla]] í fyrsta sinn árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1915|1915]] og varð Íslandsmeistari í fyrsta sinn árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1930|1930]]. Alls hefur meistaraflokkur karla unnið Íslandsmótið í knattspyrnu karla 23 sinnum, síðast árið 2020. Kvennalið Vals vann Íslandmeistaratitil í fyrsta sinn árið 1978 en alls hefur meistaraflokkur kvenna unnið [[Besta deild kvenna|Íslandsmótið í knattspyrnu]] 14 sinnum, síðast árið 2023. Árið [[Handknattleiksárið 1939-40|1940]] vann Valur fyrsta Íslandsmótið í handknattleik karla en félagið hefur ávallt átt góðu gengi að fagna í handknattleik bæði í karla og kvennaflokki. Valur varð [[Úrvalsdeild kvenna í handknattleik|Íslandsmeistari í handbolta kvenna]] í fyrsta sinn árið 1962. Árið 2024 vann karlalið Vals í handknattleik Evrópubikarinn og varð þar með fyrst íslenskra liða í boltaíþrótt til þess að vinna Evróputitil. Ári síðar vann kvennalið Vals í handknattleik Evrópubikartitil, fyrst íslenskra kvennaliða, með sigri á Porrino frá Spáni. Árið 1970 var körfuknattleiksdeild Vals stofnuð við sameiningu félagsins við K.F.R. Valur varð [[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Íslandsmeistari í körfuknattleik karla]] í fyrsta sinn tíu árum seinna eða árið 1980. Á næstu þremur árum bættust þrír titlar í safnið. Bikarmeistaratitlar árin 1981 og 1983 og Íslandsmeistaratitill 1983. Fyrsti Íslandsmeistaratitill Vals í körfuknattleik kvenna vannst árið 2019 en sama ár varð liðið einnig bikarmeistari. Valur lék til úrslita í Evrópukeppni meistaraliða í handbolta karla, tímabilið [[Handknattleiksárið 1979-80|1979-80]], og er eina íslenska liðið sem náð hefur þessum áfanga. Enn fremur er Valur sigursælasta boltaíþróttafélag Íslands með 140 Íslandsmeistaratitla og bikarmeistaratitla í þremur vinsælustu boltaíþróttum landsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/um-val/saga.aspx|title=Um Val - Saga - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Árið 2019 var ár kvennaflokka Vals, en þá unnu allar kvennadeildir félagsins Íslandsmótið. Meistaraflokkar í handknattleik og körfuknattleik gerðu gott betur og unnu einnig bikarmeistaratitla en ekkert lið hafði áður afrekað að verða Íslandsmeistari í þessum þremur íþróttum á sama tíma, hvorki í karla- né kvennaflokki.<ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/sport/valur-islandsmeistari-sogulegt-a-hlidarenda/|title=Valur Ís­lands­meistari: Sögu­legt á Hlíðar­enda|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Kvennalið Vals endurtók afrekið árið 2023.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.valur.is/media/462624/valsbla_i__2023_web.pdf|titill=Valsblaðið 2023|höfundur=Guðni Olgeirsson|útgefandi=Knattspyrnufélagið Valur|mánuður=desember|ár=2023|mánuðurskoðað=mars|árskoðað=2024}}</ref> == Saga félagsins == === 1911-1920: Stofnun og fyrstu árin === ==== Stofnun ==== Árið 1911 var knattspyrnan enn á bernskuskeiði sem íþrótt á Íslandi. Knattspyrnan barst hingað laust fyrir aldamót, og eins og alls staðar hreif hún hugi ungra manna. Árið 1908 var stofnuð unglingadeild innan K.F.U.M. í Reykjavík og var séra Friðrik Friðriksson leiðtogi deildarinnar og naut óskoraðrar virðingar. Drengirnir sóttu ekki einungis fundi í K.F.U.M. hjá séra Friðriki, stofnað var taflfélag, hljómsveit var starfrækt og margt fleira. Á þessum tíma fæddist hugmynd hjá K.F.U.M. drengjunum að stofna knattspyrnufélag en nokkur slík félög höfðu þá verið stofnuð í Reykjavík. Filippus Guðmundsson, einn af stofnendum Vals, skýrði svo frá tildrögum stofnunar félagsins í riti sem gefið var út í tilefni af 25 ára afmæli Vals: <blockquote>„Það var upphaf þessa félagsskapar, að nokkrir drengir úr UD í K.F.U.M. tóku að leika sér að því, að spyrna knetti í portinu bak við hús félagsins við Amtmannsstíg. Voru þeir sí og æ að mölva rúður í gluggum hússins með knettinum og fór mestallur tíminn í að aura saman í nýjar rúður og setja þær í gluggana. [...] Þessir leikir piltanna í UD voru upphaflega einungis óskipuleg dægrastytting. Þar var engin sérstök hlutverkaskipting, enda var lítið svigrúm í portinu bak við félagshúsið. Reyndi því hver og einn að spyrna knettinum af sem mestum ákafa eitthvað út í loftið, og aðalárangurinn voru rúðuspellin, sem áður er getið. En brátt rak að því, að portið varð drengjunum og þröngur leikvangur. Þá var haldið út á Melana, þangað, sem reykvískir knattspyrnumenn hafa jafnan síðan farið til þess að stunda íþrótt sína og sækja sér aukinn dug.“<ref name=":4">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994573|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> </blockquote>Séra Friðrik hafði í upphafi lítið álit á knattspyrnu og var tregur til að gefa samþykki sitt fyrir stofnun félagsins. Virtist honum sem leikur drengjanna í portinu hefði lítinn tilgang annan en hlaup og spörk út í loftið. Hann lét þó undan þar sem hann sá að drengirnir höfðu gott af því að hlaupa úti eftir kyrrstöðu og inniveru. Síðar meir átti honum eftir að snúast hugur og varð hann fljótt helsti hvatamaður félagsins.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658420|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Guðbjörn Guðmundsson, segir þannig frá stofnun félagsins í sama riti: <blockquote>„Um það leyti, sem áhugi fyrir knattspyrnu var að vakna meðal unglinga í Reykjavík og þar með drengja í K.F.U.M., var Ólafur Rosenkranz, leikfimiskennari í Menntaskólanum, en vann jafnframt á skrifstofu Ísafoldarprentsmiðju. Eitt sinn bar það við, að við Ólafur vorum að taka til í herbergi einu í prentsmiðjunni, en í þessu herbergi var þá geymt skrifborð Jóns Sigurðssonar forseta. Þegar við vorum að laga til í kringum borðið og undir því, kom alt í einu fótknöttur veltandi undan borðinu. Átti Ólafur knöttinn, og var hann að vísu allslitinn, en þó sæmilegur. Guðbjörn var nú ekki seinn á sér, en falaði þegar knöttinn af afi [sic]. Varð það úr, að Ólafur seldi honum knöttinn fyrir 2 kr.“<ref name=":4" /></blockquote>Skýrði Guðbjörn þannig frá að utan um þennan knött, sem valt fram undan skrifborði [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jóns Sigurðssonar]], hafi fyrstu áhugamenn um knattspyrnu í [[KFUM og KFUK|K.F.U.M.]] safnast og að til hans megi rekja vísinn til þess að Valur varð til.<ref name=":4" /> Það var síðan 11. maí 1911 sem haldinn var fundur á lesstofu KFUM þar sem sex piltar stofnuðu Fótboltafélag KFUM en nafni félagsins var þegar sama ár breytt í Val.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/um-val/saga.aspx|title=Um Val - Saga - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Einn af stofnendum Vals, Filippus Guðmundsson, átti hugmyndina að nafni félagsins. Sagan segir að þegar þessir stofnendur félagins voru að vinna við að laga knattspyrnuvöll sinn á Melunum í Reykjavík hafi fálki sveimað yfir höfðum þeirra og þar fengu þeir þá hugmynd að kalla félagð Val. Nafnið var borið undir séra Friðrik sem samþykkti það strax.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659908|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> Í fyrstu áttu Valsmenn engan leikvang til þess að stunda æfingar á. Æfðu liðsmenn því hvar sem þeir fundu nýtilega bletti. Æfingar fóru ýmist fram á Ráðagerðisflötum, á Kóngsmel uppi á Öskjuhlíð, meðfram Rauðarárlæknum og suður í Fífuhvammi eða hvar sem unnt var að spyrna knetti. Æfingar fóru einkum fram á sunnudögum. Liðsmenn leituðu nú til séra Friðriks sem fór þegar á fund [[Páll Einarsson|Páls Einarssonar]], sem þá var [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. Fundi þeirra lauk með því að Valsmenn fengu úthlutað svæði eitt vestur á Melunum sem þeir ruddu og útbjuggu til knattspyrnuæfinga.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994575|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Séra Friðrik vann hörðum höndum að því að moka mold, raka saman möl og aka henni burt í hjólbörum með öðrum félagsmönnum og að lokinni vinnu lauk hann hverjum degi með guðsorði, söng og bæn.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994582|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Við vígslu fyrsta Valsvallarins á [[Melarnir|Melunum]] haustið 1911 hélt séra Friðrik ræðu þar sem hann hvatti piltana til að halda áfram á þeirri braut sem þeir höfðu lagt út á og áminnti þá jafnframt um heiðarleika í leik og starfi og að friður, kærleikur, samheldni, fegurð og atorka ætti að ríkja í starfinu og aldrei ætti að þrífast neitt ósæmilegt og ljótt, sbr. m.a. eftirfarandi kafla úr ræðunni: <blockquote>„Þér ungu menn, sem standið nú í röðum reiðubúnir að ganga inn á hið nýja svæði til leiks, sýnið að þér getið leikið með kappi og fjöri og þó sem göfugir, ungir menn, sem fullkomlega hafið vald yfir yður. - Náið þessu valdi, hvað sem það kostar. Náið valdi yfir limum yðar; æfið augun að sjá fljótt, hvað gjöra skal, æfið fæturna, til þess að þeir gefi mátulegt spark eftir því, sem augað reiknar út, að með þurfi; æfið hendurnar til þess að fálma ekki út í bláinn, til þess að gjöra einmitt þær hreyfingar, sem við eiga; látið hendur og handleggi verða svo sjaldan sem unt er fyrir knettinum; æfið tungu yðar, svo að engin óþorfa orð heyrist. Leggið alla stund á að leggja fegurð inn í leik yðar, látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði. [...] Verið þar á svæðinu, sem yður ber að vera, hverjum samkvæmt skyldu sinni og varist blindan ákáfa og fum. Allur þjösnaskapur veri langt frá yður. Kærið yður ekki um að vinna með röngu eða ódrengilegu bragði. Þeir sterkari boli aldrei hinum yngri og linari frá réttum leik. Segið ávallt satt og venjið yður á að segja til, ef yður verður eitthvað á og játa það. Hælist aldrei yfir þeim, sem tapa, og gleðjist líka yfir velleiknu sparki hjá mótleiksmönnum yðar. Látið aldrei ófagurt pex eða þráttanir skemma leikinn. Verið fljótir að hlýða þeim, sem leik stjórna, einnig þó að þeir séu yngri. [...] Munið ávallt eftir því, að leikur vor er ekki aðeins stundargaman, heldur á hann að vera til þess að gjöra oss betri, göfugri, heiðarlegri og karlmannlegri með hverri æfing. Og samlíf vort á leiksviðinu og utan þess á að efla kristindóm vorn og vera guði til dýrðar.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994575|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-02}}</ref></blockquote> ==== Fyrstu árin ==== Í Valsblaðinu 1961 segir frá því að séra Friðrik hafi eitt sinn farið í heimsókn til Valsmanna þar sem þeir voru við æfingar á Melunum. Í fyrstu sýndist honum sem það sem ætti sér stað inn á vellinu svipaði til þess sem gerðist í portinu í K.F.U.M. en hann gekk þá til drengjanna og bað þá að sýna sér hvernig liðið raðaði sér upp á vellinum. Þeir gerðu það nákvæmlega og er séra Friðrik virti fyrir sér þessar tvær fylkingar (sókn og vörn) segist hann hafa séð fyrir sér hinar rómversku herfylkingar skipulegar og markvissar og samstundis skynjað leikinn og þá geysilegu þýðingu íþróttarinnar sem uppeldismeðals ef réttilega væri á haldið.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658421|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Valsmenn urðu þó skömmu síðar að hverfa af brott af þessum velli því loftskeytastöð var reist á blettinum. Ruddu Valsmenn sér þá nýjan völl norðar á Melunum en þeir þurftu einnig að yfirgefa hann skömmu seinna þegar járnbraut, sem lögð var vegna grjótflutninga til Reykjavíkurhafnar, sem þá var í smíðum, var lögð yfir hann. Enn fluttu Valsmenn völl sinn norðar á Melana en sá völlur var nokkru síðar tekinn af félaginu og gerður að allsherjar íþróttavelli fyrir Reykjavík, [[Melavöllurinn]]. Áður hafði verið íþróttavöllur norðar á Melunum, en girðingin í kringum hann skemmdist mjög af völdum óveðurs árið 1925 og var þá horfið á það ráð að flytja íþróttavöllinn þangað sem völlur Valsmanna var.<ref name=":5" /> Mikill áhuga var meðal Valsmanna á knattpyrnu strax frá upphafi og oftast mættu of margir á æfingar þrátt fyrir að félagsmenn væru ekki nema 28 talsins og var [[Loftur Guðmundsson]], fyrsti formaður félagsins, „einkar áhugasamur um viðgang þess“. Fjölmargir óskuðu eftir inngöngu í félagið en Valsmenn höfðu gert samþykkt um það að félagsmenn skyldu ekki vera fleiri en 28. Varð þetta til þess að annað knattspyrnufélag var stofnað innan vébanda K.F.U.M. sem fékk nafnið Hvatur en til stóð að þessi félög myndu heyja kappleiki sín á milli í stað þess að keppa við önnur knattspyrnufélög utan K.F.U.M. Félagið Hvatur sameinaðist þó Val fljótlega, þar sem menn töldu ráðlegra að sameina starfskrafta félaganna. Við lok fyrsta starfsárs félagsins gaf séra Friðrik út rit sem hann nefndi „Úti og inni“ og tileinkaði knattspyrnufélögunum í K.F.U.M. Val og Hvata „sem með siðprýði, áhuga og félagslyndi gjörðuð mér gleði og K.F.U.M. sóma á leikvellinum og annarsstaðar“.<ref name=":5" /> Fyrstu þrjú starfsár Vals háði félagið ekki opinbera keppni við önnur félög. Séra Friðrik stjórnaði æfingum þegar hann hafði tök á því og liðið háði mánaðarlega kappleiki við Hvat. Haustið 1914 léku Valsmenn sinn fyrsta opinbera keppnisleik við [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]. Valsmenn voru á þessum tíma bundnir af ákvörðun um að leika ekki við lið utan K.F.U.M. Séra Friðrik var á þessum tíma staddur erlendis og því ekki til taks til þess að veita leyfi, leituðu Valsmenn þá til séra Bjarna Jónssonar, sem tók vel í erindið og veitti leyfi til leiksins. Leiknum lauk með 3-2 sigri Fram, sem þótti nokkuð vel af sér vikið þar sem Framarar höfðu á þessum tíma yfir að ráða öflugu knattspyrnuliði. Árið 1915 tók Valur í fyrsta sinn þátt í Íslandsmótinu í knattspyrnu en auk þeirra kepptu [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] og [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] í mótinu. Ári síðar, á fimm ára afmæli Vals 1916, fékk Valur inngöngu í [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþróttasamband Íslands]]. 1913 var [[Skátafélagið Væringjar|Væringjafélagið]] stofnað fyrir drengi í K.F.U.M. fram til 15 ára aldurs sem gengju þá í Val. Árið 1919 vann þessi hópur ungra Valsmanna svokallað Haustmót og var það fyrsti mótssigur félagsins. Á þessum árum voru knattspyrnumót í Reykjavík haldin af knattspyrnufélögunum sjálfum og höfðu félögin oft ærnar tekjur af mótshaldinu. Fyrstu árin stóð Valur ekki að slíku móti en breyting varð þar á árið 1917 þegar [[Egill Jacobsen]], kaupmaður gaf félaginu 30. júní verðlaunagripinn Íslandshornið, en til stóð að árlega yrði keppt um þann grip og Valur halda mótið. Framarar voru í upphafi afar mótfallnir nafngiftinni þar sem þeir töldu að nafnið á gripnum væri svo líkt Íslandsbikarnum, sem Fram hafði gefið út og haft tekjur af. Kváðu Framarar nafnið móðgun við sig af hálfu ÍSÍ sem höfðu í samstarfi við Egil ákveðið nafnið á gripnum. Í gerðarbókum Vals sagði m.a. svo um þetta mál: „Út af þessu höfðum vér [...], ákveðið að taka ekki þátt í Knattspyrnumóti Íslands hjá Fram á þessu ári, nema þeir gæfu tryggingu fyrir að þeir tækju þátt í Íslandshornsmótinu þar sem það væri svo mikið fjárhagslegt tjón fyrir okkur.“ Með bréfi til Vals skömmu síðar tilkynntu Framarar um þátttöku sína í mótinu en tóku þó fram að eigi mætti skilja svo að félagið væri nú ánægt með nafnið á horninu eða fyrri framkomu ÍSÍ.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658432|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Fram vann gripinn til eignar árið 1919 en þá gaf Egill félaginu 200 krónur fyrir nýjum verðlaunagrip. Fleiri urðu mótin á vegum Vals þó ekki á þessum árum þar sem meistaraflokkur félagsins hætti keppni um þetta leyti.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994577|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-04}}</ref> === 1920-1930: Óviss framtíð === Í kringum 1920 var félagið við það að leysast upp sökum þess hve fáir sóttu æfingar hjá meistaraflokki. Meistaraflokkur Vals var þá alveg hættur að taka þátt í knattspyrnumótum og enginn 3. flokkur var til í félaginu. Var m.a. um það rætt í félaginu að sameinast [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingi]] eða leysa félagið alveg upp. [[Axel Gunnarsson]], kaupmaður, var kjörinn formaður Vals og lagðist mjög gegn því. Á þessum tíma var ekkert fé til í sjóðum félagsins og lagði Axel því sjálfur til fé fyrir boltakaupum og öðru því sem félagið þarfnaðist. Var Axel lengi vel helsti fjárhagslegur bakhjarl félagsins og sat í stjórn þess í 10 ár samfleytt lengst af sem formaður.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994583|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Upp úr 1922 var mikil deyfð yfir starfi Væringjafélagsins<ref>{{cite book |title=Skátafélagið Væringjar 25 ára |date=1938 |publisher=Skátafélagið Væringjar |url=https://timarit.is/page/4804641 |access-date=23. júlí 2022 |page=33}}</ref> og gengu þá fjölmargir Væringjar í Val. Um þetta leyti upphófst mikil liðssöfnun og árið 1922 voru félagsmenn orðnir 350 talsins en þar af hafði Jón Sigurðsson, síðar borgarlæknir, safnað 100 manns. Tók meistaraflokkur félagsins í kjölfarið þátt í knattspyrnumótum að nýju árið 1923. Í Valsblaðinu 1961 eru Axel Gunnarsson og Jón Sigurðsson nefndir forystukempur endurreisnarinnar í Val sem átti sér stað á þessum tíma. Á 15 ára afmæli félagsins árið 1926 var ákveðið að gera merki fyrir félagið og var þar um að ræða mynd af skildi og á honum var mynd af val, vængjum þöndum, með knött í klónum. Efst í grunni merkisins var sól sem sendi geisla sína, rauða og bláa yfir félagsmerkið. Félagsmerki Vals var samþykkt á aðalfundi félagsins 1926. Hugmyndina að merkinu átti Ámundi Sigurðsson, en [[Tryggvi Magnússon]] listmálari teiknaði.<ref name=":2" /> Ákvæði um merki félagsins er að finna í 3. gr. samþykkta Knattspyrnufélagsins Vals. Þar segir svo um merki félagsins: „Merki félagsins er skjöldur, en grunnur hans sól, sem sendir frá sér rauða og bláa geisla og í miðjum fleti skjaldarins er fljúgandi valur með knött í klónum. Á knöttinn skal letra nafnið VALUR.“ Sama ár var einnig ákveðið að taka upp nýjan búning, en allt frá því að Valur eignaðist fyrst félagsbúning hafði hann verið hvít peysa með bláum langröndum, hvítar buxur og bláir sokkar. Þessum búningi þótti svipa um of til búnings KR og var þá tekin upp græn peysa og svartar buxur til bráðabirgða en sá búningur var notaður allt til ársins 1926.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658439|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Nú var ákveðið að búningur félagsins skyldi vera rauð peysa, hvítar buxur og bláir sokkar. Þetta hefur síðan verið búningur félagsins en ekki hefur verið föst regla í sokkalit, en þeir hafa þó yfirleitt verið rauðir eða hvítir. Árið 1928 komu til landsins [[Skotland|skoskir]] knattspyrnumenn frá Glasgow University Club á vegum allra félaganna í Reykjavík og léku m.a. við meistaraflokk Vals. Leiknum lauk með 6-1 sigri Skotanna en Skotarnir höfðu mikla yfirburði yfir íslensku liðin. Í skýrslu um heimsókn þessa í skjölum Vals kemur fram að heimsókn þessi hafi einkum verið hugsuð svo liðin gætu lært af Skotunum og séð „hvar við stæðum í íþróttinni“. Jón Sigurðsson, formaður Vals, þakkaði Skotunum kærlega fyrir frábæran leik og glæsilega kennslustund.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658445|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Sama ár léku Valsmenn við [[Færeyjar|færeyskt]] knattspyrnulið sem var statt hér á landi og lauk leiknum með 4-1 sigri Valsmanna. === 1930-1939: Fyrstu titlarnir. Handknattleikur ryður sér rúms === Valur vann sinn fyrsta Íslandsmeistaratitil árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1930|1930]], nítján árum eftir að félagið var stofnað með markatölunni 16:2. Innan Vals þótti mikið liggja við að sigra þetta ár og héldu liðsmenn m.a. fund á [[Hótel Borg]] skömmu fyrir mótið þar sem Jón Sigurðsson og Aðalsteinn Hallsson hvöttu menn til dáða og báðu þá að „duga eða drepast“ eins og það er orðað í fundargerðinni. Tókust menn í hendur og strengdu þess heit að gera allt sem í þeirra valdi stæði til að sigra og það gekk eftir. Langþráður draumur var orðinn að veruleika. Eitt fyrsta verk nýkrýndra Íslandsmeistara var að heimsækja séra Friðrik. Séra Friðrik sagði við nýbakaða meistarana að vissulega væri sigur góður en ekki mætti ofmetnast eða sýna dramblæti, en alla tíð gaf séra Friðrik Valsmönnum ýmis heilræði, m.a. um drengilegan leik og háttprýði. Frá þessum tíma hefur varðveist dagbók Agnars Breiðfjörð þar sem hann rekur æfingasókn veturinn 1930-31. Í dagbókinni getur hann þess að Valssöngurinn hafi oftast verið sunginn í lok æfinga, sbr. t.a.m. eftirfarandi færslu frá 18. janúar 1931: „Þessi sunnudagur rann upp með hörkufrosti og norðannæðingi, og var útlit fyrir fannkomu, þrátt fyrir þessa hryssingslegu framkomu náttúrunnar, mættu á þessa æfingu 10 áhugamenn. - Án efa hefur ekki áður verið leikin knattspyrna í slíku veðri sem þessu (í það minnsta ekki á Íslandi). Æfingin var á velli KR-inga og fór allvel fram. Valssöngurinn var sunginn.“ Ári síðar héldu Valsmenn í sína fyrstu utanlandsför. Kepptu Valsmenn við lið frá [[Færeyjar|Færeyjum]] og [[Danmörk|Danmörku]] alls sex leiki. Aðalfararstjóri var séra Friðrik Friðriksson og auk hans var í fararstjórninni Jón Sigurðsson formaður félagsins. Einar Björnsson segir m.a. svo frá ferðinni í 25 ára afmælisriti Vals: <blockquote>„Þetta var í fyrsta sinn, sem íslenzkt knattspyrnufélag réðist í það, á eigin ábyrgð að senda flokk knattspyrnumanna til meginlands Evrópu og í fyrsta skipti sem íslenzkir knattspyrnumenn tóku þar land. Lagt var af stað héðan 16. júní með e. s. Lýru og leiðin lá um Færeyjar, Noreg og Svíþjóð. Ferðin til Færeyja gekk eins og í sögu, en í Þórshöfn var dvalið í rúma 4 tíma og kappleikur háður við „Havnar Boltfélag“, og lauk með sigri Vals 3:0. Leikurinn var drengilegur og fjörugur og blaðaummæli ágæt. [...] Í Kaupmannahöfn og annarsstaðar í Danmörku voru Valsmenn gestir KFUM. Móttökur hinna dönsku félaga okkar voru með afbrigðum góðar, bæði í Kaupmannahöfn og annarsstaðar sem við fórum um. Var allt gert til þess að gjöra oss ferðina sem ánægjulegasta og gagnlegasta. [...] Fyrsta kappleik sinn í Danmörku léku Valur í Kaupmannahöfn 24. júlí við KFUM Boldklub og sigruðu Danir með 3:1. Rétt er að geta þess að þetta var í fyrsta sinn sem Valsmenn kepptu á grasvelli og munu þau viðbrigði, að koma á grasvöll af malarvelli, ekki hvað sízt hafa átt sinn drýgsta þátt í ósigrinum.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658455|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> </blockquote> ==== Dýrkeyptur Íslandsmeistaratitill 1933 ==== Félagið varð næst Íslandsmeistari í knattspyrnu [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1933|1933]] og síðan óslitið fjögur ár í röð 1935-1938. Sigur Vals árið 1933 var dýru verði keyptur því í úrslitaleik Vals gegn KR 15. júní hlaut markvörður Vals, [[Jón Karel Kristbjörnsson]], svo slæma áverka að hann lést tveim dögum síðar 17. júní.<ref>{{Cite web|url=https://lemurinn.is/2013/05/04/valur-kr-upp-a-lif-og-dauda/|title=Valur-KR upp á líf og dauða|date=2013-05-04|website=Lemúrinn|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1358357/|title=Spark í spegli tímans|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-02-06|url-access=subscription}}</ref> Í Valsblaðinu 1961 sagði m.a. svo frá þessum afdrifaríka leik:<blockquote>„Þetta ár verður lengi minnisstætt, fyrir þá sök, að í úrslitaleik milli  Vals og KR skeði það að markmaður liðsins, Jón Karel Kristbjörnsson, slasaðist svo illa að hann lézt af þeim völdum 2 dögum síðar. Mun hann hafa rifnað innvortis og fengið lífhimnubólgu, sem leiddi hann  til dauða. Var mikill mannskaði að Jóni, sem var mjög efnilegur maður, góður markvörður og hafði verið meðal þeirra sem haldið höfðu hvað lengst hópinn og leikið í aðalliðinu undanfarin ár, og í yngri flokkunum. Þegar slysið vildi til stóðu leikar þannig, að jafntefli var 2:2, en er Jón féll á völlinn náði framherji KR knettinum og sendi hann í mannlaust markið. 3:2 fyrir KR. Varamarkvörðurinn, Hermann Hermannsson, er tekinn í markið. En við þetta áfall, að markvörðurinn verður að hætta, þjappast liðið svo saman, að sjaldan hefði betur til tekizt, og á næstu 40 mín. skorar Valur 4 mörk, og vann leikinn 6:3.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658463|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref></blockquote>Valur sá um útför Jóns og reisti legstein á leiði Jóns í [[Hólavallagarður|Hólavallakirkjugarði]] en minnisvarðinn var afhjúpaður við athöfn sem fram fór 19. desember 1934. Á legsteininum er að finna stórt Valsmerki. Séra [[Bjarni Jónsson (vígslubiskup)|Bjarni Jónsson]] framkvæmdi athöfnina.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658464|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Árlega, fyrir fyrsta leik á Íslandsmótinu í knattspyrnu, leggja leikmenn meistaraflokks Vals í knattspyrnu karla blóm að leiði Jóns Karels.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6478079|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658464|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-03-11}}</ref> ==== Nýr völlur við rætur Öskjuhlíðar ==== Þegar æfingavöllur Vals á Melunum var tekinn af félaginu 1926 undu félagsmenn því illa og unnu forystumenn félagsins ötullega að því að félaginu yrði bætt það tjón með nýju landi. Eftir langa mæðu fékk félagið loks úthutað svæði við rætur [[Öskjuhlíð|Öskjuhlíðar]] sem nefndist Haukaland en fram að því hafði félagið ekki átt sér neinn sérstakan leikvöll.<ref name=":5" /> Svæðið var stórgrýtt og illt yfirferðar en með samtakamætti ruddu menn svæðið og athafnasvæði knattspyrnumanna í Val jókst smám saman og haustið 1935 útbjuggu Valsmenn völl á svæðinu í sjálfboðavinnu og var það mikið og erfitt verk. Völlurinn var vígður á 25 ára afmælisári Vals árið 1936 en mikil áhersla var lögð á að klára að ryðja völlinn í tæka fyrir afmæli Vals. Á almennum fundi félagsins kom fram tillaga um að hver starfandi félagsmaður legði fram 5 krónur á mánuði, sem yrðu greiddar til atvinnulausra manna innan félagsins sem störfuðu að vallargerðinni og að félagssjóður myndi leggja jafnháa upphæð á móti. Var tillagan í kjölfarið samþykkt og kom til framkvæmda þó ekki liggi fyrir hve margir nutu þessara atvinnubótarvinnu. Völlurinn var vígður með skrúðgöngu frá húsi K.F.U.M. og voru þar samankomnir um 150 Valsmenn sem gengu þaðan inn Laugaveg og þaðan upp Barónsstíg að vellinum.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658475|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Þetta nýja svæði átti eftir að valda straumhvörfum hjá félaginu, ekki síst meðal yngstu knattspyrnumannanna, en um þessar mundir var farið að efna til keppni milli 3. og 4. flokks og var oftast keppt á Valssvæðinu að frumkvæði Vals. Átti það mikla unglingastarf sem kom í kjölfar hins nýja vallar eftir að bera ríkulegan ávöxt fyrir Val. ==== Upphaf handknattleiks í Val ==== Á vetraræfingum sem knattspyrnumenn í Val stunduðu á árunum eftir 1930 var ýmist æfð leikfimi eða knattleikni með tuskuknöttum. Þessar æfingar þóttu heldur einhæfar og gripu menn til þess ráðs að enda æfingar á handknattleik. Æfingar fóru ýmist fram í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskóla]] eða ÍR húsinu og voru pústrar tíðir líkt og segir í Valsblaðinu 1961. Þótti sumum hasinn svo mikill að málið var tekið upp á stjórnarfundi Vals. Í fundargerði um þetta segir:<blockquote>„Nokkur ágreiningur hafði komið upp um það, hvort hafa skyldi handknattleiksæfingar á æfingakvöldum félagsins, þar sem allir þeir, er æfingar sæktu gætu ekki tekið þátt í þeim. Urðu um þetta nokkrar umræður. Mæltu tveir stjórnarmenn, fyrir sitt leyti, á móti handknattleiksæfingum. Formaður hélt því fram, að það yrði ekki vel séð af nokkrum félagsmönnum ef þær yrðu lagðar alveg niður. Kom þá fram hjá tvímenningunum tillaga um að handknattleiksæfingar yrðu einu sinni í viku og þá síðasta „kortérið“. Var það samþykkt.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658490|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref></blockquote>Í fyrstu fóru menn eftir samþykkt stjórnar en ekki leið á löngu þar til allar æfingar enduðu með handknattleik. Leiknum óx stöðugt fiskur um hrygg innan félagsins og vildu menn nú reyna sig á öðrum liðum. Léku Valsmenn þá við nemendur í [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraskólanum]], [[Knattspyrnufélagið Haukar|Hauka]] og [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann]], sem á þessum tíma var nokkurs konar vagga handknattleiks á Íslandi, en þjálfari liðsins var Valdimar Sveinbjörnsson. Í upphafi voru leikir Vals og Menntaskólans ójafnir en fljótlega fór að draga saman með liðunum. Í Valsblaðinu 1961 segir m.a. frá aðstöðunni til hanknattleiksiðkunar á þessum árum. Segir þar m.a. frá leik Vals og Hauka sem fram fór á ísuðu gólfi í fimleikahúsinu við barnaskólann í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]. Salurinn hafði verið þveginn seint kvöldið fyrir leikinn í miklu frosti og þegar keppendur komu í salinn um morguninn, var mikill hluti hans með íslagi á gólfinu. Ekki kom til greina að fresta leiknum og því fór hann fram við þessar krefjandi aðstæður. Þar greinir einnig frá æfingaleik Vals við sjóliða af þýska herskipinu Metheor, sem fram fór í Austurbæjarbarnaskólanum, segir m.a. svo frá viðureigninni í Valsblaðinu: <blockquote>„Var Valsmönnum sagt, að á skipi þessu væru mjög góðir handknattleiksmenn, sem hefðu tekið þátt í mótum heima í Þýzkalandi og væru taldir þar góðir leikmenn. Yrði því um að ræða handknattleikssýningu og ekkert annað. Þjóðverjarnir vildu hafa vítateiginn strikaðan þvert yfir salinn og þegar knötturinn fór aftur fyrir það strik átti mark hann. Þeir notuðu líka niðurstungu, og léku oft á Valsmenn með því, því það kunnu þeir ekki. Aftur á móti mun salurinn hafa hamlað þeim nokkuð, enda vanari stærri sölum og leik úti. Þjóðverjar voru þá með beztu handknattleiksþjóðum í heimi. Það kom ekki lítið á óvart að leikurinn varð mjög jafn og mátti vart á milli sjá. Áhorfendur höfðu komið til að horfa á svo að svalir salsins voru þétt skipaðar. Upphófst nú mikill þjóðarmetnaður meðal áhorfenda og tóku þeir að æpa af miklum móð á Valsmenn, og segja má að Aðalsteinn Hallsson, hafi gengið berserksgang á áhorfendapöllunum, hvetjandi með öllum tiltækum orðum móðurmálsins. Leiknum lauk með aðeins eins marks mun eða 21:20 fyrir Þjóðverja. Var ekki laust við að handknattleikur nyti meira álits og viðurkenningar innan félagsins eftir þetta. Þetta var líka fyrsti leikur, sem íslenzkt lið leikur við erlenda handknattleiksmenn.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658493|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-15}}</ref> </blockquote>Sá handknattleikur sem leikinn var á þessum fyrstu árum íþróttarinnar hér á landi var nokkuð frábrugðin þeim sem þekkist í dag. Salirnir í Austurbæjarskóla, MR og í ÍR-húsinu voru litlir og gólfflöturinn leyfði ekki útlínur. Var knötturinn því alltaf í leik nema þegar mark var skorað. Heimilt var að taka knöttinn „af batta“ með því að kasta honum í vegg, markteigurinn var aðeins 2 m út frá miðju markinu og markið sjálft ekki nema 1,70 m. Ekki mátti halda knettinum lengur en í tvær sekúndur og ekki mátti stinga niður. Knötturinn var tuskuknöttur sem menn gátu með naumindum haldið á í annarri hendi eða kastað. Almennt léku menn „maður á mann“ og fimm menn voru í hvoru liði.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658494|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-15}}</ref> ==== Tengsl við KFUM rofna ==== Á þessum árum rofnuðu smám saman þau sterku tengsl sem í upphafi höfðu verið milli Vals og KFUM, en enn þann dag í dag eru Valsmenn minnugir uppruna félagsins og minnast með virðingu og hlýju tengsla sinna við KFUM og séra Friðrik Friðriksson. Á níræðisafmæli séra Friðriks árið 1958 tilkynnti Knattspyrnufélagið Valur að félagið myndi reisa brjóstmynd af séra Friðriki Friðrikssyni á Hlíðarenda.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1316224|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Brjóstmyndin var afhjúpuð á 93. afmælisdegi séra Friðriks þann 25. maí 1961 en séra Friðrik lést 9. mars sama ár.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2247303|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Á steinsúluna eru rituð þau fleygu orð: Látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði, einkunnarorð sem eiga að vera leiðarljós og takmark allra Valsmanna í leik og starfi. [[Friðrikskapella]] að Hlíðarenda var vígð árið 1993 þegar 125 ár voru liðin frá fæðingu séra Friðriks.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/105984/|titill=Biskup vígði Friðrikskapellu|höfundur=|útgefandi=Morgunblaðið| dags = 28. maí 1993| skoðað-dags = 20. janúar 2021|safnár=}}</ref> === 1939-1960: Flutningur að Hlíðarenda === Árið 1939 markar merk spor í sögu Vals með kaupum á jörðinni [[Hlíðarendi (Reykjavík)|Hlíðarenda]] við Öskjuhlíð. Á gamlársdag 1914 gaf bæjarstjórn [[Reykjavík|Reykjavíkur]] úr erfðafestubréf fyrir 5,5 hekturum lands til [[Jón Kristjánsson|Jóns Kristjánssonar]], lagaprófessors, sem gaf jörðinni nafnið Hlíðarendi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/993637|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Jón lést langt fyrir aldur fram í [[Spænska veikin|spænsku veikinni]] sem gekk yfir landið [[1918]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4912342?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/J%C3%B3n%20Kristj%C3%A1nsson%20pr%C3%B3fessor|title=Árbók Háskóla Íslands - Árbók 1918-1919 (01.01.1919) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Skömmu fyrir andlát sitt seldi Jón landið Sveini Pálssyni en síðar sama ár lést Sveinn einnig úr spænsku veikinni. Árið 1919 flutti [[Guðjón Guðlaugsson]] Alþingismaður til Reykjavíkur og keypti Hlíðarenda af dánarbúi Sveins. Guðjón bjó að Hlíðarenda til æviloka, en hann lést 6. mars 1939.<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/cv/is/?nfaerslunr=173|title=Guðjón Guðlaugsson|website=Alþingi|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> Frú Jóney Guðmundsdóttir, ekkja Guðjóns Guðlaugssonar Alþingismanns, bauð félaginu landið til kaups vorið 1939 og úr varð að félagið undirritaði kaupsamning um landið 10. maí 1939. Það var ósk Jóneyjar að selja landið Knattspyrnufélaginu Val fremur en til „[...] kaupsýslumanna sem sóttust enn fremur eftir því að eignast Hlíðarenda“ en það var hennar trú að Valur myndi hlúa að staðnum, rækta hann og prýða frekar en eigandi er ræki þar bú. Kaupverðið var 30.000 kr. en þar af nam útborgun kr. 5.000. Jörðin var 5,09 ha. að stærð, að mestu ræktað tún. Landinu fylgdi íbúðarhús, stórt fjós og hlaða. Til þess að fjármagna kaupin gaf félagið út 50 króna skuldabréf en fjármögnun stóð svo tæpt að ekki tókst að greiða stimpilgjöldin fyrr en nokkru síðar.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1501141/|title=Hugsað til hundrað ára|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-23|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658240?iabr=on#page/n3/mode/2up/search/%C3%B3%20a%C3%B0%20kaupin%20hafi%20veri%C3%B0%20ger%C3%B0%20er%20takmarkinu%20ekki%20n%C3%A1%C3%B0.%20%C3%9Eau%20eru%20a%C3%B0eins%20upphafi%C3%B0.%20Upphaf%20%C3%BEess%20starfs%20sem%20%C3%A1%20a%C3%B0%20tryggja%20f%C3%A9laginu%20fagran%20og%20fullkominn%20samasta%C3%B0|title=Valsblaðið - 12. Tölublað (01.05.1959) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref> Í samtali við Frímann Helgason sem birtist í 30. tbl. Valsblaðsins árið 1972 lýsti Hólmgeir Jónsson kaupunum og skuldabréfaútgáfunni með eftirfarandi hætti: <blockquote>„Mér er einna minnistæðast þegar Ólafur Sigurðsson skýrði frá því að hann ætlaði að leggja það til að Valur keypti Hlíðarenda. Ég var þá féhirðir í stjórninni og mér var kunnugt um að ekkert fé var til. Hann hafði ráð við því og lét að því liggja að við gæfum bara út 50 kr. skuldabréf. Nú, svo var þetta ákveðið, og farið að selja bréfin og gekk það allt vel, en heildarupphæðin var 5,000 krónur. Síðan varð ég fyrsti gjaldkeri Hlíðarendanefndar, og ég minnist ekki að hafa leyst inn nema tvö eða þrjú bréf. Síðan kom svo stríðið og verðgildi peninga rýrnaði, 50 krónur urðu lítils virði og munu fáir hafa krafizt greiðslu fyrir bréf sín.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659310?iabr=on#page/n41/mode/2up/search/S%C3%AD%C3%B0an%20kom%20svo%20str%C3%AD%C3%B0i%C3%B0%20og%20ver%C3%B0gildi%20peninganna%20r%C3%BDrna%C3%B0i,%2050%20kr%C3%B3nur%20ur%C3%B0u%20l%C3%ADtils%20vir%C3%B0i%20og%20munu%20f%C3%A1ir%20hafa%20krafizt%20grei%C3%B0slu%20fyrir%20br%C3%A9f%20s%C3%ADn|title=Valsblaðið - 30. Tölublað (11.05.1972) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref></blockquote>Ólafur Sigurðsson, þáverandi formaður Vals og bróðir Jóns Sigurðssonar, átti mikinn þátt í kaupunum á landinu og skrifaði m.a. svo um kaupin í 3. tbl. Valsblaðsins árið 1941: <blockquote>„Þó að kaupin hafi verið gerð er takmarkinu ekki náð. Þau eru aðeins upphafið. Upphaf þess starfs sem á að tryggja félaginu fagran og fullkominn samastað, þar sem unnt verði að einbeita allri orku félagsins að hinum eiginlegu verkefnum þess, íþróttaiðkunum sakir fullkominna ytri skilyrða og efnahagslegs sjálfstæðis [...] Við verðum að gera til hans meiri kröfur en nokkurn tíma hafa verið gerðar hér á landi í þessum efnum, svo miklar að þær standist kröfur tímans um næstu 100 ár a.m.k.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658049?iabr=on#page/n4/mode/2up/search/%C3%B3%20a%C3%B0%20kaupin%20hafi%20veri%C3%B0%20ger%C3%B0%20er%20takmarkinu%20ekki%20n%C3%A1%C3%B0.%20%C3%9Eau%20eru%20a%C3%B0eins%20upphafi%C3%B0.%20Upphaf%20%C3%BEess%20starfs%20sem%20%C3%A1%20a%C3%B0%20tryggja%20f%C3%A9laginu%20fagran%20og%20fullkominn%20samasta%C3%B0|title=Valsblaðið - 3. Tölublað (01.04.1941) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref></blockquote>Með kaupunum var langþráðu markmiði náð, Valur átti sitt eigið land í alfaraleið skammt frá gamla Valsvellinum og þar með lauk 28 ára hrakningasögu félagsins. Forystumenn félagsins höfðu háleitar hugsjónir um uppbyggingu að Hlíðarenda og horfðu til framtíðar, sáu fyrir sér draumsýnir um íþróttasvæði og íþróttamiðstöð en gerðu sér jafnframt grein fyrir því að langt yrði í land að draumur þeirra um framtíðarsvæði Vals rættist, en þeir höfðu tekið fyrsta skrefið. Ekki var til fé til framkvæmda á jörðinni fyrst um sinn og var landið því leigt út til Geirs í Hlíð til 5 ára til að létta undir með félaginu. Einum hektara var þó haldið eftir til að nýta undir æfingar en [[Reykjavíkurflugvöllur]] var farinn að þrengja mjög að æfingasvæðinu sem þá var í notkun. Miklar deilur áttu sér stað innan félagsins sem utan um kaupin og var áskorun m.a. send til bæjarstjórnar um að taka 1.000 kr. árlega af félaginu "er færi svo gáleysislega með fé sitt". Þessar óánægjuraddir þögnuðu árið 1944 þegar Hlíðarendanefnd skilaði 100.000 kr. hagnaði af bílahappdrætti og hlutaveltu. Arkitektarnemarnir [[Gísli Halldórsson (arkitekt)|Gísli Halldórsson]] og [[Sigvaldi Thordarson]] voru fengnir til þess að skipuleggja Hlíðarenda til framtíðar árið 1943 og skiluðu þeir af sér uppdrátti dagsettan í apríl sama ár. Á uppdrættinum mátti sjá fullburða leikvang með grasi, áhorfendastúkum og hlaupabraut, stóran malarvöll, knattspyrnuvöll drengja, utanhúss handboltavöll á grasi, tennisvelli, íþróttahús, félagsheimili, búningaaðstöðu, íbúð umsjónarmanns og sundlaug. Ekkert varð úr þessum áformum og ári síðar gerðu þeir annan uppdrátt þar sem útihús á svæðinu, fjósi og hlöðu var breytt í félagsaðstöðu, fundarherbergi og búningsklefa. Nýr malarvöllur var vígður 1949 og 1953 var grasvöllur tekinn í notkun að Hlíðarenda.<ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/valur/docs/valsbla_i__2019_web|title=Valsblaðið 2019|last=22911024|website=Issuu|language=en|access-date=2021-01-26|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518061423/https://issuu.com/valur/docs/valsbla_i__2019_web|url-status=dead}}</ref> ==== Fyrstu Íslandsmeistararnir í handknattleik ==== Haustið 1939 fór stjórn [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþróttasambands Íslands]] þess á leit við Val að standa fyrir Íslandsmóti í handknattleik. Beiðnin var samþykkt á stjórnarfundi hjá Val í byrjun desember sama ár og fór svo að Valur og Víkingur önnuðust mótshaldið. Val hafði skömmu áður áskotnast veglegur bikar af Vátryggingafélaginu Nye danske og í tilefni af þessu nýja móti gaf Valur bikarinn til keppni í meistaraflokki. Alls tóku sex lið þátt í [[Handknattleiksárið 1939-40|mótinu]]: Valur, [[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]], [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR,]] [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]], [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] og [[Háskóli Íslands|Háskólinn]] en Valsmenn stóðu uppi sem sigurvegarar. Voru Valsmenn þar með orðnir fyrstu Íslandsmeistararnir í handknattleik. Valsblaðið 1961 greinir frá undirbúningi Valsmanna fyrir leikinn gegn Háskólanum, sem þótti afar sterkur andstæðingur. Enginn sérstakur þjálfari stýrði Valsliðinu á þessum tíma og því brugðu menn á það ráð að koma saman á skrifstofu Sveins Zoega, sem þá starfaði hjá Sparisjóði Reykjavíkur, til þess að ræða málin fyrir mikilvægan leik gegn Háskólanum. Var þar samþykkt að hver og einn skyldi gagnrýna aðra liðsmenn og segja þeim hvað það væri sem þeir mættu bæta í sínum leik. Skyldu leikmenn jafnframt hlusta á gagnrýnina og máttu ekki svara fyrir sig. Valsmenn vörðu Íslandsmeistaratitilinn [[Handknattleiksárið 1940-41|1941]] og [[Handknattleiksárið 1941-42|1942]] og aftur [[Handknattleiksárið 1943-44|1944]]. Valsmenn hafa ávallt átt velgengni að fagna í handknattleik þegar á heildina er litið þótt stundum hafi starfið dalað um tíma. ==== Skíðamenn Vals fá þak yfir höfuðið ==== Árið 1941 á 30 ára afmæli félagsins var tekin til notkunar skíðaskáli sem félagið leigði af ÍR. Mikill skíðaáhugi var hér á landi um og eftir 1930 og voru þá fjölmargir skíðaskálar byggðir. Fjölmargir félagsmenn Vals stunduðu skíðaíþróttina af kappi og börðust fyrir því að félagið eignaðist sinn eigin skíðaskála. Var málið mikið rætt innan félagsins en menn höfðu m.a. áhyggjur af því að Valsmenn færu að dreifast með öðrum félögum í skíðaferðir. Ýmsir möguleikar voru kannaðir en hagkvæmasta boðið kom frá ÍR um leigu á „Valgerðarstöðum“, litlu sumarhúsi, rétt við [[Kolviðarhóll|Kolviðarhól]] á [[Hellisheiði]]. Gerður var leigusamningur til fimm ára og hófust sjálboðaliðar þegar handa við að lagfæra og breyta húsinu. Var það von manna að þegar leigutíminn væri á enda yrði búið að reisa nýjan og vandaðan skála fyrir skíðadeildina.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658498|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-03-11}}</ref> Fljótlega kom í ljós að skíðaskálinn væri of lítill. Hófst mikil fjársöfnun og eftir áramótin 1942-43 hafði nægt fé safnast til þess að unnt væri að hefjast handa við að teikna húsið. Andreas Bergmann teiknaði skálann sem var reistur innan um klettaborgir framar í [[Sleggjubeinsdalur|Sleggjubeinsdal]] og var samningur gerður við ÍR um landið. Þegar um vorið hófust framkvæmdir og var öll vinna, nema hellulögn á þaki, framkvæmd af Valsmönnum í sjálfboðavinnu. Vinna fór að mestu fram um helgar og gekk vel því húsið var vígt 11. desember 1943. ==== Íþróttahús að Hlíðarenda ==== Snemma á árinu 1953 var sú ákvörðun tekin, að hefjast handa um byggingu íþróttahúss að Hlíðarenda. Opinberir aðilar vildu ekki fallast á fyrirætlanir Vals um að hafa húsið stærra en 16x32 m auk gangs og búningsherbergja og varð það því raunin. Framkvæmdir hófust 1954 en [[Skarphéðinn Jóhannsson]] teiknaði húsið og hafði eftirlit með byggingu þess. Nokkrar tafir urðu á framkvæmdum þar sem styrkir bárust ekki sem skyldi. Var þá brugðið á það ráð að leigja [[Hitaveitu Reykjavíkur]] húsið sem geymsluhús, þar til félagið gæti hafist handa um innréttingu þess. Árið 1958 gátu framkvæmdir hafist að nýju þar félaginu hafði tekist að safna saman nokkru fé með lántökum, styrkjum, fyrirframgreiðslum upp í leigu o.s.frv. Straumhvörf urðu í starfi félagsins með tilkomu íþróttahúss að Hlíðarenda sem tekið var í notkun 1958 en húsið var fullgert 1960. Þetta íþróttahús var mikil lyftistöng fyrir Val, bæði fyrir íþróttaiðkun og allt félagsstarf. Um framkvæmdirnar að Hlíðarenda sagði m.a. svo í Valsblaðinu árið 1961 sem gefið var út í tilefni af 50 ára afmæli félagsins:<blockquote>„Þeir sem fylgst hafa með framkvæmdum á Hlíðarenda, frá því farið var að vinna að byggingum þar, munu sammála um að þar hafi gerzt kraftaverk. Það verður því ekki hjá því komizt, að geta þeirra sem þar hafa verið í fararbroddi, og tekið á sínar herðar forustustarfið. Margir hafa lagt þar hönd að, og unnið gott starf, en það er hér, eins og yfirleitt vill oftast verða, að meginþunginn hvílir á tiltölulega fáum. Allt frá byrjun, eða frá því að Hlíðarendakaupin voru gerð 1939 hafa aðeins 3 menn gegnt formennsku Hlíðarendanefndar. Fyrst Ólafur Sigurðsson til ársins 1948, en í nefndinni var hann til dauðadags. Var áhugi hans fyrir Hlíðarenda mjög mikill og lagði starfinu þar jafnan það lið, sem aðstaða hans og tími frekast leyfði. Við tók af honum Jóhannes Bergsteinsson, og hefur hann unnið staðnum af geysilegum dugnaði, bæði hvað snertir tillögur um fyrirkomulag og eins sem góður fagmaður að sjálfri vinnunni. Núverandi formaður Hlíðarendanefndar, er Úlfar Þórðarson, og hefur hann fórnað tíma og kröftum að fá dæmi munu um slíkt. Er það mikið lán fyrir Val, að hafa slíka forustumenn í nefnd, sem hafði jafn þýðingarmikil verkefni með höndum.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658507|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-05-04}}</ref></blockquote>Árið 1971 var hafist handa við undirbúning að nýjum grasvelli í fullri stærð og bættum aðbúnaði áhorfenda. Valur varð fyrsta Reykjavíkurfélagið til þess að ná því marki að leika heimaleiki á eigin grasvelli en hann var vígður 1981.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659885|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-04}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1377779/|title=Vængjum þöndum í heila öld|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-26|url-access=subscription}}</ref> Á 9. áratugnum héldu framkvæmdir áfram og árið 1987 var tekið í notkun annað íþróttahús ásamt vallarhúsi og félagsheimili.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1664000|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> Íþróttahúsið sem byggt var árið 1987 vék síðar fyrir nýrri íþróttahöll sem vígð var árið 2007. Samhliða því tóku Valsmenn í notkun nýjan keppnisleikvang, yfirbyggða stúku og félags- og skrifstofuaðstöðu.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1162089/|title=&quot;Mannvirkin skapa grunn til framtíðar&quot;|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-23|url-access=subscription}}</ref> Þann 3. október 2015 vígðu Valsmenn nýjan keppnisvöll þar sem undirlagið var úr gervigrasi og leikur félagið nú heimaleiki sína á gervigrasi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6478070|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> ==== Konur í Val ==== Á fyrstu árum félagsins á meðan tengslin voru hvað mest við K.F.U.M. áttu eðli málsins samkvæmt einungis piltar aðild að Val. Á fyrstu starfsáratugum Vals var einnig lítið um að stúlkur stunduðu íþróttir, slíkt þótti jafnvel ekki kvenlegt. Helst var að stúlkur stunduðu [[Fimleikar|fimleika]] eða [[sund]], knattleikir þóttu ekki við þeirra hæfi. Tíðarandinn breyttist mjög á stríðsárunum. Í árskýrslu stjórnar Vals árið 1947 segir m.a. svo: „Helga Helgasyni falið að gera tilraunir að koma upp kvennadeild í handknattleik“ en ekki er þess getið hvernig tilraunin tókst.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658519|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-05-04}}</ref> Aftur á móti hófu stúlkur fljótlega upp frá þessu að æfa handknattleik með Val og að því kom að handknattleiksdeild kvenna var stofnuð hjá félaginu 1948. Um aðdraganda og stofnun kvennadeildarinnar í Val segir Helgi Helgason m.a. svo í 50 ára afmælisriti Valsblaðsins 1961: <blockquote>„Eftir að farið var að efna til reglulegra ferða í hinn nýbyggða skíðaskála félagsins - um hverja helgi -, varð þess ekki langt að bíða, að með í ferðir okkar fóru að koma nokkrar ungar stúlkur, sem þá gjarnan voru þarna, til að byrja með, í fylgd með feðrum sínum, „gömlum“ og góðum félögum Vals. Með tilkomu þessara ungu stúlkna, sem að vísu voru ekki margar fyrst í stað, mátti fljótlega greina það, að í skálanum myndaðist allt annar andi, en þar hafði ríkt á meðan þar var karlkynið eitt ráðandi. Menn urðu tillitssamari hverjir við aðra, hjálpsamari og glaðværin sönn og óþvinguð í nærveru hins kynsins. Já, „stemmningin“ varð öll önnur en verið hafði, á þessu ltila - en oft mannmarga - fjallaheimili okkar. [...] Í samtölum, sem ég átti við „Skála-stúlkurnar“, fóru þær ekki í neinar grafgötur með það, að allar, upp til hópa langaði þær til að geta orðið enn virkari þátttakendur í félagslífi Vals en þær raunverulega voru og um það voru þær einnig sammála, að handkanttleikur fyrir þær væri það, sem vantaði.“</blockquote>Skömmu síðar birtust auglýsingar í dagblöðum landsins þar sem stúlkur voru hvattar til að mæta á handknattleiksæfingar á miðvikudagskvöldum á Miðtúnsvelli. Vel var mætt á fyrstu æfinguna og um þær stúlkur sem sóttu fyrstu æfinguna ritaði Helgi Helgason m.a. svo: „Þessi nöfn munu verða skráð óafmáanlegu letri í annála félagsins, til að geta borið um það hverjar þær voru, sem fyrstar urðu til að brjóta þá leið, sem svo margar ungar stúlkur Vals hafa síðan farið, og eiga eftir að fara á ókomnum árum, sjálfum sér og félaginu til velfarnaðar.“ Æ síðan hafa kvennaflokkar í knattspyrnu og handknattleik staðið fyrir sínu, ekki aðeins á íþróttavöllunum, heldur einnig í hinu félagslega starfi og sú ákvörðun að veita konum aðgang að félaginu varð til þess að styrkja Val mikið félagslega. Það var ekki fyrr en eftir stofnun kvennadeilda sem hægt var að tala um Val sem alhliða íþrótta- og æskulýðsfélag. Það var fyrst árið 1962 sem þær hrepptu Íslandsmeistaratitilinn og um langan tíma var kvennalið Vals ósigrandi í handknattleik. [[Sigríður Sigurðardóttir|Sigríður Sigurðardóttir,]] handknattleikskona úr Val, var kjörin [[íþróttamaður ársins]] [[1964]], fyrst kvenna. Á 8. áratugnum náði kvennaknattspyrna að skjóta rótum hjá Val og félagið hampaði sínum fyrsta Íslandsmeistaratitli í kvennaknattspyrnu árið 1978. Á [[1981-1990|9. áratugnum]] átti Valur sigursælasta lið landsins í kvennaknattspyrnu. ==== Deildaskipting ==== Árið 1959 var gerð veigamikil skipulagsbreyting hjá félaginu er tekin var upp deildaskipting. Ákveðið var að skipta Val í þrjár deildir: Handknattleiksdeild, knattspyrnudeild og skíðadeild og kjósa sérstakar stjórnir þessara deilda. Áttu deildirnar að starfa nokkuð sjálfstætt og taka ákvarðanir um eigin mál en aðalstjórn félagsins átti að fara með æðsta vald í félaginu milli aðalfunda. Nokkuð skiptar skoðanir voru innan félagsins um fyrirhugaða deildaskiptingu en í Valsblaðinu 1961 þar sem farið var yfir 50 ára sögu félagsins þótti fyrirkomulagið hafa gefist vel. Það hafi skapað fjölbreytni í starfið og gefið fleiri félögum tækifæri til að láta að sér kveða við félagsstörfin.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658541|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> Í kjölfarið voru kjörnar sérstakar stjórnir fyrir hverja deild en þær skyldu svo lúta stjórn aðalstjórn félagsins sem færi með æðsta vald í málefnum Knattspyrnufélagsins Vals. === 1960-1980: Körfubolti í Val. Badmintondeild. === ==== Stofnun körfuknattleiksdeildar ==== Stofnun körfuknattleiksdeildar Vals má rekja aftur til 25. desember 1951 þegar níu drengir, allir fyrrum nemendur úr [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] að einum frátöldum, stofnuðu körfuboltalið sem þeir gáfu nafnið „Gosi“. Um tilgang félagsins sagði m.a. svo í tíu ára afmælisriti þess:<blockquote>„Þá fýsti að halda hópinn, er skólaveru lyki, og í því skyni stofnuðu þeir félagið. Háleitara var markmiðið ekki í fyrstu, enda vart við því að búast, að svo alvörulitlir piltar, sem völdu félagi sínu þetta skrítna heiti, væru upptendraðir hugsjónaeldmóði eða ætluðu að betrumbæta æskuna í heild með því að útbreiða þennan undarlega knattleik.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659162?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/Gosi|title=Valsblaðið - 29. Tölublað (24.12.1970) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-20}}</ref> </blockquote>Gosi var eitt stofnliða efstu deildar í körfuknattleik þrátt fyrir að félagið hafi ekki fengið formlega aðild að Íþróttabandalagi Reykjavíkur fyrst um sinn. Félagið keppti engu að síður sem gestalið á fyrsta Íslandsmótinu í körfuknattleik árið 1952. Guðmundur Árnason var einn af stofnendum Gosa en hann telur að Gosi sé fyrsta íþróttafélagið hér á landi sem hefur eingöngu verið stofnað í þeim tilgangi að leika körfuknattleik. Liðsmenn Gosa pöntuðu búninga og körfuknattleiksskó frá Bandaríkjunum og fengu starfsmenn frá bandaríska sendiráðinu til þess að kenna þeim körfubolta. Guðmundur Georgsson var formaður félagsins flestöll fyrstu árin. Þrátt fyrir að félagið hafi í upphafi verið stofnað af drengjum úr MR bauðst almennum iðkendum fljótlega að ganga til liðs við félagið en einn þeirra var Ólafur Thorlacius, sem síðar varð spilandi þjálfari, bæði hjá K.F.R. og síðar hjá Val. 22. desember 1957 breytti Gosi nafni sínu í K.F.R., eða Körfuknattleiksfélag Reykjavíkur. Ólafur Thorlacius minntist þess að stofendur félagsins hafi ekki talið Gosanafnið nægilega virðulegt auk þess sem erfitt hafi verið að afla fjár af þeim sökum. Undir nafni K.F.R. var leikið til ársins 1970. Samhliða nafnabreytingunni var tilkynnt um ráðningu [[Eðvald Hinriksson|Eðvalds Hinrikssonar]] (Mikson) sem aðalþjálfara félagsins, en hann var einn af frumkvöðlum körfuknattleiks á Íslandi. Undir það síðasta gekk örðulega að halda úti starfi yngri flokka hjá K.F.R. þar sem félagið átti í erfiðleikum með æfingaaðstöðu auk þess sem félagið átti ekki félagsaðstöðu. 3. október 1970 rann K.F.R. saman við Knattspyrnufélagið Val og hóf að keppa í körfuknattleik undir merkjum félagsins. Á stofnfundinum var kjörin stjórn sem var svo skipuð: [[Sigurður Már Helgason]] formaður, Rafn Haraldsson varaformaður, Auðunn Ágústsson bréfritari og Örn Harðarson ritari.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.scribd.com/document/489157535/Valsbla%C3%B0i%C3%B0-2020-WEB-pdf|title=Valsblaðið 2020 WEB.pdf|website=Scribd|language=en|access-date=2021-01-26}}</ref> Skömmu eftir stofnfundinn sendi aðalstjórn Vals frá sér fréttatilkynningu þar sem m.a. segir: <blockquote>„Að undanförnu hafa farið fram umræður milli Knattspyrnufélagsins Vals og stjórnar Körfuknattleiksfélags Reykjavíkur, um þá ósk K.F.R. að gerast deild í Val. Mál þetta var ítarlega rætt bæði innan stjórnar Vals, í fulltrúaráðinu og síðan lagt fyrir auka-aðalfund, þar sem það var endanlega samþykkt. Hinn 3. október 1970 var svo stofnfundur körfuknattleiksdeildar Vals haldinn að félagsheimilinu að Hlíðarenda. Þar gerði formaður Vals, Þórður Þorkelsson glögga grein fyrir málinu og gangi þess. Auk Þórðar tóku til máls Sigurður Helgason og Guðmundur Georgsson frá K.F.R. og lýstu ánægju sinni yfir þessum málavöxtum. Ýmsir fleiri töluðu þarna og töldu ræðumenn allir, að vel hefði tekist til í sambandi við mál þetta þar sem fyrr eða síðar myndi þessi íþróttagrein verða tekin á stefnuskrá Vals, hefði því verið mjög misráðið ef lausn máls þessa hefði orðið með öðrum hætti en raun varð á.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1415184|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-27}}</ref> </blockquote>Valsblaðið ræddi árið 1970 við Sigurð Má Helgason fyrsta formann körfuknattleiksdeildar Vals en þar skýrði hann m.a. svo frá stofnun deildarinnar í Val: <blockquote>„Ýmsar ástæður lágu til þess að við fórum að leita fyrir okkur hjá Val, hvort þar væri hljómgrunnur fyrir því að við kæmum sem félagar og þá deild í Val. Var fyrir ári síðan byrjað að leita hófanna um þetta. Útlitið hjá okkur var ekki sem best. Við höfðum hvergi félagssvæði, til stóð að rífa Hálogaland, en þar höfðum við þó svolítinn geymslukassa fyrir knetti, en það hús var okkar aðalvígi. Það var úr vöndu að ráða, átti að gefast upp, eða að leita að nýjum grunni til að starfa á. Það var almenn skoðun okkar að halda saman áfram, og leita að nýjum leiðum, og þá kom þessi hugmynd upp. Þetta var ekki sárasaklaust, en þetta var stórt félag með mikla félagslega aðstöðu sem okkur hefur alltaf vantað, þó þetta hafi einhvern veginn bjargast. Ég taldi hins vegar að við legðum það mikið með okkur til Vals að við stæðum á svipuðu stigi og Valur, sem sagt, við legðum til fólk, en þeir aðstöðuna. Fyrir okkur vakti að þetta gæti orðið til eflingar íþróttinni, og að við gætum haldið áfram að vera félagar, þó nafnið væri annað. Stofnfundurinn var svo haldinn í Félagsheimili Vals 3. okt. eins og fyrr var getið, og þar sá körfuknattleiksdeild Vals dagsins ljós, en við kvöddum okkar kæra KFR þann sama dag og geymum að sjálfsögðu margar góðar minningar frá því félagi. [...] Við munum gera okkar besta, og takist okkur að nýta aðstöðuna hjá Val vona ég að „Ljóti andarunginn“ geti orðið að fallegum fugli er fram líða stundir.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659165|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-27}}</ref> </blockquote>Valsblaðið 2020 hafði samband við Sigurð Má Helgason í tilefni af 50 ára afmæli körfuknattleiksdeildar Vals. Þar lýsti hann upphafsárunum í Val m.a. með eftirfarandi hætti: <blockquote>„Við vorum afar sjálfstæð eining hjá félaginu fyrstu árin og lítil sem engin tengsl voru á milli deilda á þeim tíma en ég sat fundi í aðalstjórn. Rekstur körfuknattleiksdeildarinnar var alveg sjálfstæður, við sáum um ráðningu þjálfara yngri flokka, fjáröflun og allt utanumhald. Við vorum með hugsjónafólk í þjálfun sem vann hljóðlaust. Mikil sjálfboðavinna var hjá þjálfurum á þessum árum sem keyrðu af hugsjón um allt land í leiki en foreldrastarf þekktist ekki. Einnig vorum við fyrsta deildin til að flytja inn erlenda körfuboltaþjálfara sem var mikil lyftistöng og hafði góð áhrif á útbreiðslu körfuknattleiks á Íslandi.“<ref name=":3" /> </blockquote> Á [[1961-1970|7. áratugnum]] var stofnuð [[Badminton|badmintondeild]] hjá Val en deildin náði aldrei að eflast verulega. Einnig átti skíðaíþróttin erfitt uppdráttar hjá félaginu, fyrst og fremst vegna þess að önnur íþróttafélög buðu upp á betri aðstöðu, en félagið átti þó stóran skíðaskála sem reistur var 1943 í Sleggjubeinsdal og var mikið notaður í félagsstarfinu. ==== Sprengja í iðkun ==== Gífurleg breyting varð á öllu íþróttalífi Íslendinga á áttunda áratugnum og segja má að íþróttavakning hafi átt sér stað. Valur fór ekki varhluta af þessari íþróttavakningu. Mjög mikil sókn var á öllum vígstöðvum hjá félaginu, enda vel í stakk búið til þess að taka á móti fjölda fólks og búa unglingum æskilega aðstöðu til æfinga og leikja. Allt frá stofnun félagsins árið 1911 hafði Valur verið stórt nafn í íslenskum íþróttaheimi en sennilega hefur stjarna félagsins aldrei risið eins hátt og á [[1971-1980|áttunda átatugnum]]. Valur varð þá að stórveldi í nær öllum íþróttagreinum sem stundaðar voru innan félagsins, bæði í meistaraflokkum og yngri flokkum. Ungilngastarfið hjá félaginu tók stökk fram á við og öll skipulagning félagsstarfsins þótti til mikillar fyrirmyndar. Barna- og unglingastarf hjá Val hefur í gegnum tíðina verið mjög öflugt og hefur þetta öfluga starf orðið til þess að Valur hefur lengst af tvímælalaust verið eitt sterkasta íþróttafélag á Íslandi og markið hefur ávallt verið sett hátt. Af félagsins hálfu hefur jafnan verið lögð áhersla á að fá hæft fólk til þess að leiðbeina hinum ungu og er ekki síður mikilvægt að búa börnum og unglingum góða aðstöðu. Árangur unglingaliða félagsins sýnir hversu starfið hefur verið öflugt en ótaldir eru þeir Íslandsmeistaratitlar og aðrir titlar sem ungt Valsfólk af báðum kynjum hefur fært félagi sínu á undanförnum áratugum og það sem er einkar ánægjulegt fyrir félagið er að flest það fólk sem skarað hefur fram úr í íþróttum hjá Val hefur alist upp hjá félaginu og hefur það verið einkennandi fyrir starfið. Segja má að skipulag unglingastarfsins hafi í stórum dráttum haldist hið sama í áratugi. Aldursflokkaskipting hefur þó verið mismunandi. Lengi vel höfðu þeir yngstu fá verkefni við sitt hæfi, aðeins var keppt í 2. og 3. flokki, síðar bættust 4. -6. flokkur við og á síðustu árum 7. flokkur hjá piltum og 6. flokkur hjá stúlkum. Þegar árið 1938 var stofnað til unglingaleiðtogaembættis innan aðalstjórnar félagsins sem sýnir hversu félagið hefur snemma látið sig unglingastarfið sérstaklega varða enda var félagið upphaflega stofnað sem unglingafélag í tengslum við æskulýðsstarf KFUM. Síðar tóku við unglinganefndir sem önnuðust skipulag unglingamálanna en mesta breytingin varða árið 1959 er deildarskiptingin var tekin upp og hverri deild fyrir sig var valin ákveðin stjórn. === 1980-1991: Bygging nýs íþróttahúss. Valur vængjum þöndum. Sumarbúðir í borg. Íslandsmeistarar undir stjórn Ian Ross. === ==== Uppbygging að Hlíðarenda ==== Jón G. Zoega, sem var formaður knattspyrnudeildar Vals þegar framkvæmdir við nýtt íþróttahús hófust, lýsti aðdraganda að byggingu þess í Valsblaðinu 1991 svo: <blockquote>„Það var stjórn knattspyrnudeildar Vals árið 1980 átti hugmyndina að því að byggja nýtt íþróttahús. Við vorum í verulegum vandræðum með vetraræfingar knattspyrnumanna innanhúss því þeir voru látnir sitja á hakanum af skiljanlegum ástæðum við nýtingu eina íþróttahúss félagsins. Handboltinn og körfuboltinn eru inniíþróttir og þess vegna áttu þessar greinar flesta tíma í húsinu. Engin áform voru uppi hjá aðalstjórn félagsins og ekkert í gangi sem benti til þess að íþróttahús yrði reist á næstu árum. Við í stjórn knattspyrnudeildar fórum þá að velta fyrir okkur möguleikum á því að koma okkur upp aðstöðu fyrir knattspyrnumenn á þann hátt að þeir gætu sparkað innanhúss þótt ekki væri um glæsilegt íþróttahús að ræða. Fyrst beindust sjónir manna að flugskýlunum sem voru í næsta nágrenni við Hlíðarenda. Eftir frumkönnun kom í ljós að við fengum ekki inni í neinu flugskýli. Þá beindust augu manna að því að kaupa stóran bragga af varnarliðinu og reisa hann á Hlíðarenda. Á sama tíma var ljóst að sýningarskáli, sem hafði verið nokkur ár við Laugardalshöllinni og var í eigu Kaupstefnunnar hf., var til sölu. Við ákváðum að ganga til samstarfs við Kaupstefnuna um kaup á skemmunni sem var óeinangruð og súlulaus. Knattspyrnudeildin keypti skemmuna fyrir sinn eigin reikning - lét rífa hana í Laugardalnum og flytja hana að Hlíðarenda. Í stjórn knattspyrnudeildar á þessum tíma var Þorvaldur Mawby, sem var framkvæmdastjóri eins stærsta byggingafélags landsins, Byggung hf., og hafði hann gríðarlega þekkingu á byggingamálum og góð sambönd sem nýttust knattspyrnudeildinni. [...] Knattspyrnudeildin réðst í það að grafa grunn, steypa sökkulinn og reisa skemmuna ofan á hann. [...] Knattspyrnudeildin seldi þriggja herbergja íbúð til þess að standa undir grunngreftrinum, sökklinum og veggjunum en átti fyrir skemmunni í sjóði sínum. Þegar þessu lauk tók aðalstjórn félagsins við af okkur og lauk byggingu íþróttahússins á nokkrum árum undir styrkri stjórn Péturs Sveinbjarnarsonar, þáverandi formanns Vals.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997821|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref></blockquote>Fyrsta skóflustungan að húsinu var tekin 10. maí 1981 og húsið fullklárað og vígt árið 1987. Skíðaskáli skíðadeildar Vals var endurreistur á árunum 1980-1981 en Sigurður Guðmundsson stýrði þeim framkvæmdum. Þá var félagsheimilið og íbúðarhúsið að Hlíðarenda endurbyggt en ástand húsanna var orðið svo slæmt að þau voru varla hæf til notkunar. Aðalstjórn tók þá ákvörðun að endurbyggja húsin en til skoðunar kom að rífa þau. Árið 1983 lék Valur fyrstu opinberu heimaleikina í knattspyrnu að Hlíðarenda. Valur varð þar með fyrsta reykvíska félagið til þess að leika deildarleik í efstu deild á eigin félagssvæði en á níunda áratugnum var Valur fyrsta liðið í Reykjavík til þess að leika alla sína heimaleiki á eigin heimavelli. Árið 1988 var tréstúka byggð við knattspyrnuvöll félagsins en hún fauk í miklu óveðri sem geysaði í febrúar 1991. Stúkan var endurreist fyrir keppnistímabilið 1991. Árið 1988 gekk félagið einnig til samninga við Reykjavíkurborg vegna lagningar nýs Bústaðavegar. Félagið lét af hendi u.þ.b. hálfan hektara úr erfðafestulandi sínu gegn afhendingu á flugvallarveginum gamla. Hafði félagið í kjölfarið til umráða samfelldu svæði í vesturátt og að loknum samningum við Reykjavíkurborg var landsvæði Vals 85.500 fermetrar. ==== Valur vængjum þöndum. 70 ára afmælisrit Vals ==== Árið 1981 í tilefni 70 ára afmælis Knattspyrnufélagsins Vals gaf félagið út veglegt afmælisrit, Valur vængjum þöndum. Höfundar ritsins voru Jón Birgir Pétursson og Steinar J. Lúðvíksson en ritstjóri Ólafur Gústafsson. Ritið fjallar ítarlega um sögu félagsins allt frá stofnun fram til ársins 1981 en ritið er alls 250 blaðsíður. ==== Sumarbúðir í borg ==== Vorið 1988 bauð Knattspyrnufélagið Valur í fyrsta sinn upp á íþróttanámskeið fyrir börn undir nafninu "Sumarbúðir í borg". Sumarbúðir í borg eru enn starfræktar fyrir börn á aldrinum 6-11 ára. Lögð er áhersla á fjölbreytta íþróttaiðkun þar sem unnið er með skyn- og hreyfiþroska barna í gegnum fjölbreytta leiki en helsta markmið námskeiðsins er að veita börnunum fjölbreytt íþróttauppeldi og byggja upp hjá þeim heilbrigðar og hollar lífsvenjur í öruggu, jákvæðu og skemmtilegu umhverfi. ==== Íslandsmeistarar undir stjórn Ian Ross ==== Í mars 1984 gerði knattspyrnudeild Vals samning við Ian Ross, Skota sem áður hafði m.a. leikið með Aston Villa og Liverpool en hafði einnig mikla reynslu sem þjálfari, þess efnis að Ross myndi taka við þjálfun meistaraflokks karla í knattspyrnu. Ross var fljótur að sanna sig sem þjálfari en liðið hafnaði í öðru sæti á hans fyrsta tímabili. Ross stýrði liðinu til sigurs á Íslandsmótinu í knattspyrnu ári síðar og endurtók leikinn árið 1987. === 1991-2001. Fjárhagsörðugleikar. Friðrikskapella reist. Fall í fyrsta sinn. Frábær árangur í handknattleik karla. === ==== Friðrikskapella ==== Á afmælisdag séra Friðriks 25. maí 1990 var fyrsta skóflustungan tekin að kapellu séra Friðriks, svonefndri [[Friðrikskapella|Friðrikskapellu]]. Fyrstu skólfustunguna að Friðrikskapellu tók [[Davíð Oddsson]], í borgarstjóratíð sinni. Hr. [[Ólafur Skúlason]], þáverandi [[Biskup Íslands|biskup Íslands]], vígði Friðrikskapellu 25. maí 1993 þegar 125 ár voru liðin frá fæðingu Friðriks Friðrikssonar. Kapellan tekur 150 manns í sæti en kostnaður við hana nam 21,3 milljónum króna að frátöldum efnisgjöfum og sjálfboðavinnu. Framkvæmdirnar voru fjármagnaðar með föstum framlögum 80 styrktarmanna og framlögum fyrirtækja og styrkja frá Reykjavíkurborg, ríkissjóði Íslands og jöfnunarsjóði kirkna. Friðrikskapella var reist af samtökum um byggingu Friðrikskapellu sem stofnuð voru árið 1989. Stofnendur samtakanna voru vinir séra Friðriks og félagsmenn í samtökum sem séra Friðrik stofnaði: KFUM og KFUK, knattspyrnufélaginu Val, karlakórnum Fóstbræðrum og skátahreyfingunni (skátafélagið Væringjar). Formaður samtaka um byggingu Friðrikskapellu var [[Gylfi Þ. Gíslason]] og formaður framkvæmdanefndar Pétur Sveinbjarnarson. Arkitekt kapellunnar er Nikulás Úlfar Másson.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/105984/|title=Biskup vígði Friðrikskapellu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> ==== Valsmenn hf. ==== Hinn 1. desember 1999 var fjárfestingarhlutafélagið Valsmenn hf. stofnað að Hlíðarenda. Rúmlega 200 manns mættu á stofnfundinn en tilgangur félagsins var að vera sjálfstæður fjárhagslegur bakhjarl fyrir Knattspyrnufélagið Val. Markmið félagsins var að gera Val aftur að þeirri fjöldahreyfingu sem félagið var. Í Valsblaðinu 1999 var haft eftir Brynjari Harðarsyni, stjórnarformanni Valsmanna hf. að "Stofnun félagsins [hefði] verið í uppsiglingu í langan tíma og [kæmi] til af gríðarlegum þrengingum íþróttahreyfingarinnar. Hreyfingin [standi] á krossgötum áhugamennsku og atvinnumennsku og þjóðfélagsaðstæður [hafi] gjörbreyst. Starf sem áður byggðist á þróttmiklu starfi áhugasamra félagsmanna byggist nú fyrst og fremst á aðgangi að fjármagni. Íþróttir og viðskipti [væru] alltaf að færast nær hvort öðru." Jafnframt kemur fram að yfir 40 milljónir hafi safnast.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998521#page/n53/mode/2up/|title=Valsmenn hf.|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Í fyrstu stjórn Vals­manna hf. sátu Brynjar Harð­ar­son, fyrr­ver­andi hand­bolta­leik­maður hjá Val og íslenska lands­lið­inu sem var for­mað­ur, Helgi Magn­ús­son, Elías Her­geirs­son, Frið­rik Soph­us­son, fyrr­ver­andi ráð­herra, Stefán Gunn­ars­son, Kjartan G. Gunn­ars­son og Örn Gúst­afs­son. Fyrsti skráði fram­kvæmda­stjór­inn var lög­mað­ur­inn Brynjar Níels­son, síðar þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks. Brynjar Harð­ar­son tók þó fljót­lega við öllum rekstri félags­ins sem snérist um að fjár­festa hluta­féð. Það var meðal ann­ars gert með kaupum á stóru aug­lýs­inga­skilti sem sett var upp við Hlíð­ar­enda og kaupum á verð­bréf­um. <ref>{{Citeweb|url=https://kjarninn.heimildin.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|website=www.kjarninn.heimildin.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Fall í fyrsta sinn ==== Á árunum 1990-1992 hafði karla­lið Vals í knatt­spyrnu unnið þrjá bik­ar­meist­aratitla í röð og tekið þátt í Evr­ópu­keppni. Hand­boltalið Vals var líka það besta á Íslandi á tíunda ára­tugnum og vann hvern Íslands­meistar­tit­il­inn á fætur öðr­um. Félagið var hins vegar illa statt fjárhagslega og skuldir söfn­uð­ust upp ár frá ári og voru að sliga allan rekst­ur. Knatt­spyrnu­deildin var í verstum mál­um, enda fjár­frek­ust. Sú staða fór að end­ur­spegl­ast í frammi­stöð­unni á vell­inum og árið 1999 féll Valur úr efstu deild knatt­spyrnu karla í fyrsta sinn í sögu sinni.<ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.heimildin.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|website=www.kjarninn.heimildin.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Aðspurður að því hvort hann væri búinn að jafna sig eftir fall Vals niður í 1. deild í Valsblaðinu 1999 svaraði Ellert Sölvason (ávallt kallaður Lolli): "Já ég er búinn að því en það tók dálítinn tíma. Ég horfði á beina útsendingu frá leik Fram og Víkings og við vorum rúmar tvær mínútur frá því að bjarga okkur frá falli. Mér leið afskaplega illa. En maður verður að kunna að tapa þótt maður vilji helst alltaf sigra. Núna liggur leiðin bara upp á við hjá okkur. Stelpurnar hafa staðið sig vel, bæði í handbolta og fótbolta og ég hef mikla trú á meistaraflokki karla í báðum greinum. Valshjartað mun koma þeim aftur á toppinn. Það er ekki spurning..."<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998523#page/n55/mode/2up|title=Valsmenn hf.|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Viðræður við Ungmennafélagið Fjölni í Grafarvogi ==== Í skýrslu aðalstjórnar Vals sem birtist í Valsblaðinu 2000 kemur fram að eftir miklar umræður hafi stjórn ákveðið að skoða nýja möguleika, "...m.a. í ljósi þess að hægt gekk að fá borgaryfirvöld til að styrkja verulega uppbyggingu á Hlíðarendasvæðinu." Hafi stjórn því ákveðið að kanna möguleika á samstarfi við Ungmennafélagið Fjölni [[Fjölnir]] sem hugsanlega gæti leitt til sameiningar félaganna síðar. Fram kemur að fjölmargar ástæður hafi legið að baki þessari ákvörðun og að um hana hafi orðið "fjörugar" umræður á aðalfundi félagsins. Fram kemur að viðræður á milli félaganna hafi gengið vel og verið ánægjulegar og komnar það langt að formenn félaganna hafi undirritað viljayfirlýsingu en hins vegar hefði báðum félögum verið ljóst að ekkert yrði úr samstarfi ef ekki kæmi til öflugur stuðningur borgaryfirvalda. Verulega hafi hægt á málinu í kjölfar aðkomu borgaryfirvalda og að lokum hafi félögin ákveðið að falla frá áformunum en leituðu þess í stað að borgaryfirvöld styddu félögin strax, hvort um sig, í þeirri uppbyggingu sem þyrfti að fara fram innan á þeirra svæðum og tryggja hag þeirra. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998543#page/n11/mode/2up|title=Skýrsla aðalstjórnar|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Fjárhagasörðugleikar ==== Í viðtali við Reyni Vigni, þáverandi formann Vals, sem birtist í Valsblaðinu 2001, fjallaði hann nokkuð um fjárhagsstöðu félagsins. "Því er ekki að leyna að stór hluti af starfi aðalstjórnar fer í fjármál. Afkoma deildanna á þessum árum hefur ekki verið góð, reyndar talsvert tap öll árin og aðalstjórn hefur þurft að grípa inn í til þess að halda deildunum á floti. Það hefur verið dapurt að sjá ekki hagnað af rekstri deildanna. Á sama tíma hefur eignunum verið stýrt ágætlega og við náð að byggja heilmikið upp á svæðinu." <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998659#page/n59/mode/2up|title=Ný sýn að Hlíðarenda?|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Á þessum tíma skuldaði félagið um 200 milljónir króna auk þess sem aðstaða félagsins var afar bágborin og ljóst að ráðast þurfti í umtalsverða fjárfestingu til þess að bæta aðstöðu félagsins á svæðinu. Félaginu hafði að vísu tekist árið 1995 að endurfjármagna skuldir þess en um þá endurfjármögnun fjallaði Reynir Vignir í fyrrnefndu viðtali með svofelldum hætti: "Ég varð reyndar enn glaðari vorið '95 þegar það tókst með góðu átaki og hjálp [[Íslandsbanki|Íslandsbanka]] og [[Landsbankinn|Landsbankans]] að endurfjármagna félagið algjörlega, breyta öllum skuldum í langtímalán. Það gerði okkur kleift að breyta starfseminni strax. Þegar ég stóð með veðbókarvottorð í höndunum, með tveimur veðréttum í staðinn fyrir 30-40 áður og öll vatnaskil gerð upp, þá var ég hvað stoltastur á fyrsta árinu." ==== Frábær árangur í handknattleik karla ==== Á tíunda áratug tuttugustu aldar hélt karlalið Vals í handknattleik uppi heiðri félagsins. Liðið varð Íslandsmeistari árin 1991, 1993, 1994, 1995, 1996 og 1998 auk þess sem liðið varð bikarmeistari árin 1990, 1993 og 1998. Árið 1998 mættust Valur og Fram í sögulegum bikarúrslitaleik í Laugardalshöll. Í stöðunni 19-15 fyrir Fram þegar fimm mínútur lifðu af leiknum, þá reiknuðu flestir með sigri Fram. Valsmönnum tókst hins vegar að snúa taflinu við og urðu lokasekúndur leiksins eftirminnilegar. Þegar þrjár sekúndur voru eftir fengu Valsmenn aukakast í stöðunni 20-19 fyrir Fram. Valsmönnum tókst að koma boltanum inn að vítateig og skora og liðið hafði síðan betur í framlengingunni. Nokkrir eftirmálar urðu eftir bikarúrslitaleik Vals og Fram árið 1998. Framarar kærðu úrslitin og gerðu margvíslegar athugasemdir við aukakast Valsmanna. Í fyrsta lagi byggði kæran á því að Valsmenn hefðu verið með sjö útileikmenn þegar aukakastið var tekið en enginn þeirra í öðrum lit, í öðru lagi á því að Freyr Brynjarsson, sem skoraði jöfnunarmarkið umdeilda, hefði verið fyrir innan punktalínu þegar aukakastið var tekið og loks á því að leiktími væri liðinn þegar markið var skorað samkvæmt klukkunni í húsinu. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1898141?iabr=on#page/n7/|title=Ekki búið fyrr en...|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Dómstóll HSÍ komst að þeirri niðurstöðu í upphafi að leikurinn skyldi leikinn að nýju. Við þá niðurstöðu sættu Valsmenn sig ekki og að loknum miklum málaferlum var niðurstaðan sú að úrslit leiksins skyldu standa óbreytt en þegar yfir lauk höfðu fallið 8 dómar eða úrskurðir í málinu.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998437#page/n21/mode/2up|title=Sigrar innan vallar og utan. Ársskýrsla handknattleiksdeildar|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Á þessum árum léku margir af fremstu handknattleiksmönnum Íslands með Val svo sem Ólafur Stefánsson, Dagur Sigurðsson, Guðmundur Hrafnkelsson, Geir Sveinsson, Valdimar Grímsson o.fl. == Rígar == === Rígurinn við KR === Valur á í langvinnum ríg við Knattspyrnufélag Reykjavíkur. Liðin eru bæði gamalgróin lið frá Reykjavík og ekki langt á milli heimavalla liðanna. Bæði lið eru auk þess sigursæl sögulega séð og byggir rígurinn því á velgengni þeirra beggja. KR hefur unnið Íslandsmeistaratitilinn í knattspyrnu karla 27 sinnum og Valur 23 sinnum og í meistaraflokki kvenna hefur Valur unnið Íslandsmeistaratitilinn 14 sinnum og KR 6 sinnum. Rígurinn nær ekki bara til knattspyrnu í efstu deild karla heldur einnig til körfubolta hjá báðum kynjum. == Knattspyrna == ===Karlar=== ====Á Íslandi==== Karlalið Vals hefur sigrað efstu deild [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmótsins]] 23 sinnum og unnið [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|bikarkeppni KSÍ]] 11 sinnum, aðeins nágrannaliðið [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] hefur borið oftar sigur úr býtum en Valur. Valur á einnig met yfir lengsta veru í efstu deild íslandsmótsins, en félagið var sleitulaust í efstu deild frá 1915-<nowiki/>[[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1999|1999]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/frettir/1999/09/18/valur_fallinn_i_fyrsta_sinn/|title=Valur fallinn í fyrsta sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-20}}</ref> og nær því þeim merka áfanga, eitt íslenskra liða, að hafa verið í efstu deild í 75 ár. Önnur stórlið sem hafa afrekað þetta eru [[Mílanó]] liðin [[AC Milan|AC]] og [[F.C. Internazionale Milano|Inter]], [[Juventus FC|Juventus]], [[FC Barcelona|Barcelona]] og [[Real Madrid]], svo fátt eitt sé nefnt. Í gegnum tíðina hefur félagið alið af sér fjöldann allan af atvinnu og landsliðsmönnum í knattspyrnu, þar með talinn fyrsta atvinnumann Íslendinga í knattspyrnu [[Albert Guðmundsson]] auk þess sem margir bestu knattspyrnumenn Íslands hafa leikið með félaginu. Þannig hafa t.a.m. [[Hermann Gunnarsson]], [[Ingi Björn Albertsson]], [[Atli Eðvaldsson]], [[Sigurður Dagsson]], [[Arnór Guðjohnssen]], [[Eiður Smári Guðjohnsen]], [[Guðni Bergsson]], [[Arnór Smárason]], [[Aron Jóhannsson]], [[Gylfi Þór Sigurðsson]], [[Hannes Þór Halldórsson]], [[Hólmar Örn Eyjólfsson]], [[Birkir Már Sævarsson]], [[Bjarni Ólafur Eiríksson]] og [[Sigurbjörn Hreiðarsson]] allir leikið fyrir Val. Núverandi þjálfari liðsins er [[Hermann Hreiðarsson]]<ref>{{vefheimild |höfundur=Almarr Ormarsson |titill= Hermann Hreiðarsson tekur við Val - Rúv |url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2025-11-02-hermann-hreidarsson-tekur-vid-val-457905|ritverk=ruv.is |dags=2. nóvember 2025 |tungumál=is}}</ref> og honum til aðstoðar eru [[Chris Brazell]] og [[Vignir Snær Stefánsson]]. Styrktrarþjálfari liðsins er [[Kirian Elvira Acosta]], markmannsþjálfari er [[Emil Alexander Larsen]], sjúkraþjálfari er [[Einar Óli Þorvarðarson]] og liðsstjórar eru [[Halldór Eyþórsson]] og [[Örn Erlingsson]]. ==== Í Evrópukeppnum ==== Karlalið Vals í knattspyrnu keppti sína fyrstu Evrópuleiki í undankeppni Evrópukeppni Bikarhafa tímabilið 1966-1967, þar mættu þeir [[Standard Liège|Standard Liége]] frá [[Belgía|Belgíu]], eftir jafntefli í heimaleiknum tapaði Valur stórt á útivelli og samanlagt 9-2.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658812?iabr=on#page/n11/mode/2up/search/Valur%20Standard%20Liege|title=Valsblaðið - 25. Tölublað (24.12.1966) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Tveimur árum síðar drógust Valsarar gegn [[Benfica]] frá [[Portúgal]], heimaleikur Vals fór fram á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvellinum]]. Áhorfendamet var slegið þegar 18.243 greiddu sig inn á völlinn.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1396908?iabr=on#page/n25/mode/2up/search/Valur%20Benfica|title=Morgunblaðið - 204. tölublað (19.09.1968) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Flestum á óvart gerðu liðin markalaust jafntefli í leiknum, En Benfica hafði í maí, sama ár, leikið til úrslita í Evrópukeppni félagsliða gegn [[Manchester United]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/62445--valur-vs-benfica/|title=Valur-Benfica 1968 History {{!}} UEFA Champions League|last=UEFA.com|website=UEFA.com|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/29/newsid_4464000/4464446.stm|title=1968: Manchester Utd win European Cup|date=1968-05-29|access-date=2021-01-24|language=en-GB}}</ref> Í liði Benfica í leiknum gegn Val voru nokkrir portúgalskir landsliðsmenn, t.d. Simoes, Torres, Augustino og að ógleymdum svarta pardusinum, [[Eusébio]]. Tveimur árum fyrr höfðu þessir menn hreppt bronsverðlaun með [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|portúgalska landsliðinu]] á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1966|HM í Englandi 1966]], fyrrnefndur Eusébio var markakóngur mótsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/news/13-01-2018/b-saga-heimsmeistaramotsins-b-hm-a-englandi-1966|title=Saga Heimsmeistaramótsins - HM á Englandi 1966|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-20}}</ref> Alls hefur Valur tekið þátt í Evrópukeppnum 20 sinnum, með ágætum árangri. {| class="wikitable" style="text-align: left;" ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Úrslit |- | 1966–67 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] | Forkeppni |[[Standard Liège]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 1–8 | style="text-align:center;" |''2–9'' |- | rowspan="2" | 1967–68 | rowspan="2" |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] | Fyrsta umferð |[[Jeunesse Esch]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 3–3 | style="text-align:center;" |''4–4''[[Away goals rule|(ú)]] |- | Önnur umferð |[[Vasas SC|Vasas]] | style="text-align:center;" | 0–6 | style="text-align:center;" | 1–5 | style="text-align:center;" |''1–11'' |- | 1968–69 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] | Fyrsta umferð |[[S.L. Benfica|Benfica]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–8 | style="text-align:center;" |''1–8'' |- | 1974–75 |[[UEFA bikarinn]] | Fyrsta umferð |[[Portadown F.C.|Portadown]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1975–76 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Glasgow Celtic]] | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" | 0–7 | style="text-align:center;" |''0–9'' |- | 1977–78 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Glentoran F.C.|Glentoran]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1978–79 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[1. FC Magdeburg]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" |''1–5'' |- | 1979–80 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð | [[Hamburger SV|Hamburg]] | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''1–5'' |- | 1981–82 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" | 0–5 | style="text-align:center;" |''0–7'' |- | 1985–86 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[FC Nantes|Nantes]] | style="text-align:center;" | 2–1 | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" |''2–4'' |- | 1986–87 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Juventus F.C.|Juventus]] | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" | 0–7 | style="text-align:center;" |''0–11'' |- | 1987–88 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[Wismut Aue]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" |''1–1''[[Away goals rule|(ú)]] |- | 1988–89 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[AS Monaco FC|Monaco]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1989–90 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Berliner FC Dynamo|Dynamo Berlin]] | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''2–4'' |- | 1991–92 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[FC Sion|Sion]] | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1992–93 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Boavista F.C.|Boavista]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" |''0–3'' |- | rowspan="2" | 1993–94 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] | Forkeppni |[[MYPA|MyPa]] | style="text-align:center;" | 3–1 | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" |''4–1'' |- |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Aberdeen F.C.|Aberdeen]] | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" |''0–7'' |- | 2006–07 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[Brøndby IF]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–3 | style="text-align:center;" |''1–3'' |- | 2008–09 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[FC BATE Borisov|BATE Borisov]] | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''0–3'' |- | 2016–17 | Evrópudeildin |Fyrsta umferð |[[Brøndby IF]] | style="text-align:center;" | 1–4 | style="text-align:center;" | 0–6 | style="text-align:center;" |''1–10'' |- | rowspan="2" | 2017–18 | rowspan="2" | Evrópudeildin |Fyrsta umferð |[[FK Ventspils|Ventspils]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" |''1–0'' |- | Önnur umferð |[[NK Domžale|Domžale]] | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" | 2–3 | style="text-align:center;" |''3–5'' |- | rowspan="3" | 2018–19 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[Rosenborg]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 1−3 | style="text-align:center;" |''2–3'' |- | rowspan="2" | Evrópudeildin | Önnur umferð |[[FC Santa Coloma]] | style="text-align:center;" | 3–0 | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" |'''3–1''' |- | Þriðja umferð |[[FC Sheriff Tiraspol|Sheriff Tiraspol]] | style="text-align:center;" | 2–1 | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" |'''2–2 (ú)''' |- | rowspan="2" | 2019–20 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[NK Maribor|Maribor]] | style="text-align:center;" | 0−3 | style="text-align:center;" | 0−2 | style="text-align:center;" |'''0−5''' |- |[[Evrópudeildin]] | Önnur umferð |[[PFC Ludogorets Razgrad]] | style="text-align:center;" | 1−1 | style="text-align:center;" | 0−4 | style="text-align:center;" |'''1−5''' |} [[Mynd:Benfica pendant in the Valur display cabinet (14504343571).jpg|thumb|Minjagripur frá leiknum við Benfica 1968.]] <br /> ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í knattspyrnu ==== <small>Miðað við 24. apríl 2026.</small> {{Football squad |no1=1|nat1=ISL|pos1=GK|name1=[[Ögmundur Kristinsson]] |no2=2|nat2=ISL|pos2=DF|name2=[[Ólafur Flóki Stephensen]] |no3=3|nat3=ISL|pos3=DF|name3=[[Hörður Ingi Gunnarsson]] |no4=4|nat4=NOR|pos4=DF|name4=[[Markus Lund Nakkim]] |no5=5|nat5=ISL|pos5=MF|name5=[[Birkir Heimisson]] |no6=6|nat6=ISL|pos6=MF|name6=[[Bjarni Mark Antonsson]] |no7=7|nat7=ISL|pos7=DF|name7=[[Ingimar Torbjörnsson Stöle]] |no8=8|nat8=ISL|pos8=FW|name8=[[Jónatan Ingi Jónsson]] |no9=9|nat9=DNK|pos9=FW|name9=[[Patrick Pedersen]] |no10=10|nat10=ISL|pos10=MF|name10=[[Kristinn Freyr Sigurðsson]] |no11=11|nat11=ISL|pos11=MF|name11=[[Kristófer Dagur Arnarsson]] |no12=12|nat12=ISL|pos12=FW|name12=[[Tryggvi Hrafn Haraldsson]] |no13=13|nat13=ISL|pos13=MF|name13=[[Kristján Oddur Kristjánsson]] |no14=14|nat14=SWE|pos14=MF|name14=[[Albin Skoglund]] |no15=15|nat15=ISL|pos15=DF|name15=[[Hólmar Örn Eyjólfsson]] |no16=17|nat16=ISL|pos16=FW|name16=[[Lúkas Logi Heimisson]] |no17=18|nat17=ISL|pos17=GK|name17=[[Frederik August Albrecht Schram]] |no18=19|nat18=ISL|pos18=FW|name18=[[Dagur Orri Garðarsson]] |no19=20|nat19=ISL|pos19=DF|name19=[[Orri Sigurður Ómarsson]] |no20=21|nat20=ISL|pos20=DF|name20=[[Jakob Franz Pálsson]] |no21=23|nat21=ISL|pos21=FW|name21=[[Adam Ægir Pálsson]] |no22=24|nat22=NED|pos22=DF|name22=[[Myles A. Veldman]] |no23=25|nat23=ISL|pos23=GK|name23=[[Stefán Þór Ágústsson]] |no24=26|nat24=ISL|pos24=DF|name24=[[Emil Nönnu Sigurbjörnsson]] |no25=27|nat25=ISL|pos25=FW|name25=[[Pétur Eiríksson]] |no26=28|nat26=ISL|pos26=MF|name26=[[Samúel Kári Friðjónsson]] |no27=45|nat27=ISL|pos27=MF|name27=[[Þórður Sveinn Einarsson]] |no28=66|nat28=ISL|pos28=FW|name28=[[Loki Kristjánsson]] |no29=95|nat29=ISL|pos29=GK|name29=[[Tómas Blöndal-Peterson]] |no30=97|nat30=ISL|pos30=FW|name30=[[Birkir Jakob Jónsson]]}} ===Á láni=== {{Fs start}} {{Fs player|no=16|nat=ISL|pos=DF|name=[[Stefán Gísli Stefánsson]]|other=lánaður til [[Njarðvík|Njarðvíkur]] út tímabilið 2026}} {{Fs player|no=33|nat=ISL|pos=DF|name=[[Andi Hoti]]|other=lánaður til [[Afturelding|Aftureldingar]] út tímabilið 2026}} {{Fs end}} [[Mynd:Valur-fram.jpeg|thumb|Valur varð Íslandsmeistari í knattspyrnu karla 2007, það tímabil lék liðið heimaleiki sína á Laugardalsvelli, enda stóð endurnýjun yfir á Hlíðarendasvæðinu. Helgi Sigurðsson sést hér í forgrunni og fyrir aftan er Pálmi Rafn Pálmason.]] ==== Gengi meistaraflokks karla í knattspyrnu í gegnum tíðina ==== {| class="wikitable" |+ ''Gengi meistaraflokks karla í knattspyrnu í gegnum tíðina'' ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti |- |'''1915''' |3 |'''1936''' |'''1''' |'''1957''' |3 |'''1978''' |'''1''' |'''1999''' |9 |'''2020''' |'''1''' |- |'''1916''' |3 |'''1937''' |'''1''' |'''1958''' |3 |'''1979''' |3 |'''2000''' |''2. sæti í 1. deild'' |'''2021''' |5 |- |'''1917''' |3 |'''1938''' |'''1''' |'''1959''' |4 |'''1980''' |'''1''' |'''2001''' |9 |'''2022''' |6 |- |'''1918''' |3 |'''1939''' |'''4''' |'''1960''' |4 |'''1981''' |5 |'''2002''' |''1. sæti í 1. deild'' |'''2023''' |2 |- |'''1919''' |4 |'''1940''' |'''1''' |'''1961''' |3 |'''1982''' |5 |'''2003''' |10 |'''2024''' |3 |- |'''1920''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1941''' |2 |'''1962''' |2 |'''1983''' |5 |'''2004''' |''1. sæti í 1. deild'' |'''2025''' |2 |- |'''1921''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1942''' |'''1''' |'''1963''' |3 |'''1984''' |2 |'''2005''' |2* | | |- |'''1922''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1943''' |''1'' |''1964'' |4 |''1985'' |''1'' |''2006'' |3 | | |- |''1923'' |3 |''1944'' |''1'' |''1965'' |5* |''1986'' |2 |''2007'' |''1'' | | |- |''1924'' |4 |''1945'' |''1'' |''1966'' |''1'' |''1987'' |''1'' |''2008'' |5 | | |- |''1925'' |4 |''1946'' |3 |''1967'' |''1'' |''1988'' |2* |'''2009''' |8 | | |- |''1926'' |5 |''1947'' |2 |''1968'' |3 |''1989'' |5 |''2010'' |7 | | |- |''1927'' |2 |''1948'' |3 |''1969'' |5 |''1990'' |4* |''2011'' |5 | | |- |''1928'' |2 |''1949'' |3 |''1970'' |5 |''1991'' |4* |''2012'' |8 | | |- |''1929'' |2 |''1950'' |5 |''1971'' |5 |''1992'' |4* |''2013'' |5 | | |- |''1930'' |''1'' |''1951'' |2 |''1972'' |5 |''1993'' |6 |'''2014''' |5 | | |- |''1931'' |2 |''1952'' |4 |''1973'' |2 |''1994'' |4 |''2015'' |5* | | |- |''1932'' |2 |''1953'' |2 |''1974'' |3* |''1995'' |7 |''2016'' |5* | | |- |''1933'' |''1'' |''1954'' |4 |''1975'' |3 |''1996'' |5 |''2017'' |''1'' | | |- |''1934'' |2 |''1955'' |3 |''1976'' |''1*'' |''1997'' |8 |''2018'' |''1'' | | |- |''1935'' |'''1''' |'''1956''' |'''1''' |'''1977''' |2* |'''1998''' |8 |'''2019''' |6 | | |} ''<small>Stjörnumerkt ár vannst bikarkeppni karla í knattspyrnu.</small>'' <br /> ==== Gullskórinn ==== Gullskórinn hefur verið veittur markahæsta leikmanni efstu deildar í knattspyrnu karla allar götur frá 1917, þess ber þó að geta að engin gögn eru til um markahæstu leikmenn íslandsmótsins frá 1920 og til og með 1934. Eftirtaldir Valsmenn hafa hreppt hnossið:<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/markahaestu-leikmenn-i-landsdeildum/|title=Markahæstu leikmenn í landsdeildum - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-21|archive-date=2021-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213092757/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/markahaestu-leikmenn-i-landsdeildum/|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Timabil ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Mörk |- |1935 |Magnús Bergsteinsson |3 |- |1936 |Óskar Jónsson |5 |- |1937 |Óskar Jónsson |3 |- |1938 |Magnús Bergsteinsson* |3 |- |1940 |Sigurpáll Jónsson* |4 |- |1942 |Ellert Sölvason |6 |- | rowspan="3" |1944 |Sveinn Sveinsson |2 |- |Sveinn Helgason |2 |- |Jóhann Eyjólfsson |2 |- | rowspan="2" |1947 |[[Albert Guðmundsson]] |3 |- |Einar Halldórsson |3 |- |1950 |Halldór Halldórsson |3 |- |1967 |[[Hermann Gunnarsson]] |12 |- |1968 |Reynir Jónsson* |8 |- |1973 |[[Hermann Gunnarsson]] |17 |- |1976 |[[Ingi Björn Albertsson]] |16 |- |1980 |Matthías Hallgrímsson |13 |- |'''1983''' |'''Ingi Björn Albertsson''' |'''14''' |- |1988 |Sigurjón Kristjánsson |13 |- |2015 |Patrick Pedersen |13 |- |2018 |Patrick Pedersen |18 |- |2025 |Patrick Pedersen |18 |} <small>Stjörnumerktir leikmenn deildu titlinum með öðrum. Tímabilið 1983 varð Ingi Björn Albertsson fyrsti leikmaður í efstu deild karla til þess að skora 100 mörk í efstu deild. Hann náði þessum áfanga í leik gegn KR þann 18. júní. Ingi er einn sex leikmanna til að skora yfir 100 mörk í efstu deild og næst markahæsti leikmaðurinn í sögu efstu deildar í knattspyrnu. Patrick Pedersen hefur jafnframt skorað yfir 100 mörk í efstu deild.</small> ==== Þjálfarar meistaraflokks karla í knattspyrnu ==== {{col-begin}} {{col-2}} *{{ISL}} [[Guðmundur H. Pétursson]] (1930) *{{ISL}} [[Reidar Sörensen]] (1933–35) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] (1935–37) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] & {{SKO}} [[Robert Jack]] (1937–38) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] (1938) *{{SKO}} [[Joe Devine]] (1939) *{{SKO}} [[Joe Devine]] (1948) *{{ISL}} [[Hermann Hermannsson]] (1955) *{{ISL}} [[Óli B. Jónsson]] (1967–68) *{{USSR}} [[Yuri Illichev]] (1973–74), (1976–77) *{{HUN}} [[Nemes Gyula]] (1978–79) *{{GER}} [[Volker Hofferbert]] (1980) *{{GER}} [[Klaus-Jürgen Hilpert]] (1982) *{{GER}} [[Claus Peter]] (1982–83) *{{SKO}} [[Ian Ross]] (1984–87) *{{ISL}} [[Hörður Helgason]] (1988–89) *{{ISL}} [[Guðmundur Þorbjörnsson]] (1989) *{{ISL}} [[Ingi Björn Albertsson]] (1990–91) *{{ISL}} [[Kristinn Björnsson]] (1992–93) *{{ISL}} [[Sigurður Dagsson]] (1996) {{col-2}} *{{ISL}} [[Sigurður Grétarsson]] (1996) *{{ISL}} [[Kristinn Björnsson]] (1997–99) *{{ISL}} {{BIH}} [[Ejub Purišević]] (2000–01) *{{ISL}} [[Þorlákur Árnason]] (2002–03) *{{ISL}} [[Njáll Eiðsson]] (2004) *{{ISL}} [[Willum Þór Þórsson]] (okt. 2004 – júlí 2009) *{{ISL}} [[Atli Eðvaldsson]] (júli- sept. 2009) *{{ISL}} [[Gunnlaugur Jónsson]] (sept. 2009 – sept. 2010) *{{ISL}} [[Kristján Guðmundsson]] (sept. 2010 – okt. 2012) *{{ISL}} [[Magnús Gylfason]] (okt. 2012 –okt. 2014) *{{ISL}} [[Ólafur Jóhannesson]] (okt. 2014-okt. 2019) *{{ISL}} [[Heimir Guðjónsson]] (okt. 2019- júlí 2022) *{{ISL}} [[Ólafur Jóhannesson]] (júlí 2022-október 2022) *{{ISL}} [[Arnar Grétarsson]] (nóvember 2022-ágúst 2024) *{{SRB}}[[Srdjan Tufegdzic]] (ágúst 2024-október 2025) *{{ISL}}[[Hermann Hreiðarsson]] (nóvember 2025-?){{Col-end}} === Konur === ==== Á Íslandi ==== Sömu sögu er að segja af kvennaliði Vals og karlaliði, þ.e. kvennadeild Vals í knattspyrnu er einnig sú næst sigursælasta á landinu m.t.t. sigra á Íslandsmóti. Fyrsti sigur liðsins í Íslandsmótinu kom [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]] og eru þeir orðnir þrettán talsins<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/fotbolti/titlar.aspx|title=Fótbolti - Titlar - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref>, sá síðasti vannst sumarið 2023.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19401/2019/09/21/valur-islandsmeistari-kvenna-i-knattspyrnu.aspx|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í knattspyrnu|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/valur-islandsmeistari-kvenna-i-fotbolta|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í fótbolta|date=2019-09-21|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Fyrsti bikartitillinn kom í hús árið 1984 og hefur ekkert annað lið unnið bikarkeppnina jafn oft og Valskonur, en þær hafa sigrað keppnina alls 15 sinnum.<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> Frá [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2004|2004]] til [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2008|2008]], undir stjórn [[Elísabet Gunnarsdóttir|Elísabetar Gunnarsdóttur]] og með [[Margrét Lára Viðarsdóttir|Margréti Láru Viðarsdóttur]] í fararbroddi sigraði liðið [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Íslandsmótið]] fjórum sinnum af fimm mögulegum skiptum. Árin 2009-2011 þjálfaði [[Freyr Alexandersson]] liðið með góðum árangri, en þegar Freyr hætti þjálfun liðsins tóku mögur ár við - í samanburði við mikinn árangur áranna á undar. [[Pétur Pétursson]] tók við liðinu 2017 og þjálfaði liðið til 2024, en undir stjórn Péturs vann liðið fjóra Íslandsmeistaratitla. Núverandi þjálfari liðsins er Matthías Guðmundsson. ==== Í Evrópukeppnum ==== Valur hefur náð fínum árangri í meistaradeild Evrópu í knattspyrnu, en besti árangur félagsins í meistaradeild kvenna í knattspyrnu náðist tímabilið 2005-06, þegar liðið komst í 8-liða úrslit, þá undir stjórn fyrrnefndar Elísabetar. Tímabilin 2005-06, 2007-08 og 2008-09 var Margrét Lára Viðarsdóttir markahæsti leikmaður keppninnar. {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | '''Úrslit''' |- | rowspan="7" |2005-06 | rowspan="7" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Røa Idrettslag |4-1 |''n/a'' |'''4-1''' |- |United Jakobstad |2-1 |''n/a'' |'''2-1''' |- |Pärnu FC |8-1 |''n/a'' |'''8-1''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Djurgården/Älvsjö<br /> |1-2 |''n/a'' |'''1-2''' |- |ZFK Masinac Classic Niš |3-0 |''n/a'' |'''3-0''' |- |Alma KTZH<br /> |8-0 |''n/a'' |'''8-0''' |- |Átta liða úrslit |Turbine Potsdam |1-8 |11-1 |'''2-19''' |- | rowspan="6" |2007-08 | rowspan="6" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Honka |2–1<br /> |''n/a'' |'''2–1''' |- |KÍ Klaksvík |6–0<br /> |''n/a'' |'''6–0''' |- |ADO Den Haag |5–1<br /> |''n/a'' |'''5–1''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Frankfurt |3–1<br /> |''n/a'' |'''3–1''' |- |Rapide Wezema |4–0<br /> |''n/a'' |'''4-0''' |- |Everton |3–1<br /> |''n/a'' |'''3–1''' |- | rowspan="6" |2008-09 | rowspan="6" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Cardiff City LFC |8–1 |''n/a'' |'''8–1''' |- |FC FK Slovan Duslo Šaľa |6–2 |''n/a'' |'''6–2''' |- |Maccabi Holon |9-0 |''n/a'' |'''9-0''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Umeå IK |1-5 |''n/a'' |'''1-5''' |- |ASD CF Bardolino |2–3 |''n/a'' |'''2–3''' |- |Alma KTZH |8-0 |''n/a'' |'''8-0''' |- |2009-10 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Torres |1-2 |1-4 |''2-6'' |- |2010-11 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Rayo Vallecano |1-1 |0-3 |''1-4'' |- |2011-12 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Glasgow City |0-3 |1-1 |''1-4'' |} ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í knattspyrnu ==== <small>Miðað við 20. apríl 2026.</small> {{Football squad |no1=1|nat1=ISL|pos1=GK|name1=[[Tinna Brá Magnúsdóttir]] |no2=3|nat2=ISL|pos2=DF|name2=[[Sóley Edda Ingadóttir]] |no3=5|nat3=ISL|pos3=DF|name3=[[Bryndís Eiríksdóttir]] |no4=6|nat4=ISL|pos4=DF|name4=[[Kimberley Dóra Hjálmarsdóttir]] |no5=7|nat5=ISL|pos5=MF|name5=[[Ísabella Sara Tryggvadóttir]] |no6=8|nat6=ISL|pos6=MF|name6=[[Arnfríður Auður Arnarsdóttir]] |no7=9|nat7=ISL|pos7=FW|name7=[[Sonja Björg Sigurðardóttir]] |no8=10|nat8=ISL|pos8=DF|name8=[[Berglind Rós Ágústsdóttir]] |no9=11|nat9=ISL|pos9=DF|name9=[[Anna Rakel Pétursdóttir]] |no10=12|nat10=ISL|pos10=GK|name10=[[Esther Júlía Gústavsdóttir]] |no11=13|nat11=ISL|pos11=FW|name11=[[Nadía Atladóttir]] |no12=15|nat12=ISL|pos12=MF|name12=[[Hrafnhildur Salka Pálmadóttir]] |no13=17|nat13=ISL|pos13=DF|name13=[[Auður Björg Ármannsdóttir]] |no14=18|nat14=ISL|pos14=DF|name14=[[Málfríður Anna Eiríksdóttir]] |no15=21|nat15=ISL|pos15=DF|name15=[[Lillý Rut Hlynsdóttir]] |no16=25|nat16=ISL|pos16=MF|name16=[[Glódís María Gunnarsdóttir]] |no17=26|nat17=ISL|pos17=FW|name17=[[Ása Kristrín Tryggvadóttir]] |no18=28|nat18=ISL|pos18=FW|name18=[[Kolbrá Una Kristinsdóttir]] |no19=32|nat19=ISL|pos19=FW|name19=[[Ágústa María Valtýsdóttir]] |no20=|nat20=ISL|pos20=FW|name20=[[Eyrún Vala Harðardóttir]] |no21=27|nat21=ISL|pos21=FW|name21=[[Sigrún Ísfold Valsdóttir]] |no22=|nat22=ISL|pos22=MF|name22=[[Margrét Brynja Kristinsdóttir]] |no23=|nat23=ISL|pos23=DF|name23=[[Helga Rut Einarsdóttir]]}} ===Á láni=== {{Fs start}} {{Fs player|no=|nat=ISL|pos=MF|name=[[Ragnheiður Þórunn Jónsdóttir]]|other=lánuð til [[PEC Zwolle]] til 1. maí 2026}} {{Fs end}} ==== Gengi meistaraflokks kvenna í knattspyrnu í gegnum tíðina ==== {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Tímabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Tímabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Timabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti |- |''1977'' |3 |''1987'' |2* |''1997'' |3 |''2007'' |''1'' |''2017'' |3 |- |''1978'' |''1'' |''1988'' |''1*'' |''1998'' |2 |''2008'' |''1'' |''2018'' |3 |- |''1979'' |2 |''1989'' |''1'' |''1999'' |3 |''2009'' |'''1*''' |''2019'' |''1'' |- |''1980'' |2 |''1990'' |3* |''2000'' |5 |''2010'' |''1*'' |''2020'' |2 |- |''1981'' |3 |''1991'' |2 |''2001'' |4* |''2011'' |2* |''2021'' |''1'' |- |''1982'' |2 |''1992'' |3 |''2002'' |3 |''2012'' |4 |''2022'' |''1'' |- |''1983'' |2 |''1993'' |4 |''2003'' |3* |''2013'' |2 |''2023'' |'''1''' |- |'''1984''' |''Riðlakeppni*'' |'''1994''' |3 |''2004'' |''1'' |''2014'' |7 |2024 |2 |- |''1985'' |3* |''1995'' |2* |''2005'' |2 |''2015'' |7 |2025 |6 |- |''1986'' |''1*'' |''1996'' |4 |''2006'' |''1*'' |''2016'' |3 | colspan="2" | |}<small>Sumarið 2008 skoraði Valsliðið 91 mark á Íslandsmótinu og bætti eigið met frá árinu áður um 3 mörk.</small> ==== Gullskórinn ==== Gullskórinn hefur verið veittur markahæsta leikmanni tímabilsins í efstu deild kvenna frá árinu 1981. Eftirfarandi Valskonur hafa hreppt gullskóinn:<ref name=":0" /> {| class="wikitable" |+Gullskórinn ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Mörk |- |1986 |Kristín Arnþórsdóttir |22 |- |1987 |Ingibjörg Jónsdóttir |16 |- |1988 |Bryndís Valsdóttir |12 |- |1989 |Guðrún Sæmundsdóttir |12 |- |1999 |Ásgerður Hildur Ingibergsdóttir |20 |- |2005 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |23 |- |2006 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |34 |- |''2007'' |[[Margrét Lára Viðarsdóttir|''Margrét Lára Viðarsdóttir'']] |''38'' |- |2008 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |32 |- |2009 |[[Kristín Ýr Bjarnadóttir]] |23 |- |2010 |[[Kristín Ýr Bjarnadóttir]] |23 |- |2012 |[[Elín Metta Jensen]] |18 |- |2023 |Bryndís Arna Níelsdóttir |14+1 |} <br /><small>Tímabilið 2007 skoraði Margrét Lára Viðarsdóttir 38 mörk í aðeins 16 leikjum, eða 2,4 mörk að meðaltali í hverjum leik. Hvorki fyrr né síðar hefur leikmaður í efstu deild karla eða kvenna skorað fleiri mörk á sama tímabili.</small> <small>Tímabilið 2023 skoraði Bryndís Arna Níelsdóttir 14 mörk í fyrri hluta deildarinnar og eitt mark í efri hluta deildarinnar.</small> == Handknattleikur == === Karlar === ==== Á Íslandi ==== Handknattleiksdeild Vals á sér langa sögu innan handboltans á Íslandi, félagið hefur skipað sér með þeim sigursælustu í íþróttinni hérlendis og er hefur ekkert lið unnið Íslandsmótið né bikarkeppnina í handbolta jafn oft og Valur karlamegin, Karlalið Vals tók þátt í fyrsta Íslandsmótinu í handbolta, tímabilið [[Handknattleiksárið 1939-40|1939-40]] og stóð uppi sem sigurvegari, eftir að hafa unnið alla leiki sína í riðlinum. Þegar hefðbundnu deildafyrirkomulagi var komið á tímabilið [[Handknattleiksárið 1947-48|1947-1948]] voru Valsarar vitaskuld með og gott betur en allar götur síðan hefur Valur átt lið í efstu deild karla í handknattleik. Með Val hafa margir fræknir handknattleiksmenn leikið, ber þar helst að nefna silfurverðlaunahafa Íslands á [[Sumarólympíuleikarnir 2008|Ólympíuleikunum í Peking]] árið 2008, þá [[Snorri Steinn Guðjónsson|Snorra Stein Guðjónsson]] og [[Ólafur Indriði Stefánsson|Ólaf Stefánsson]]. Að auki má nefna [[Guðmundur Hrafnkelsson|Guðmund Hrafnkelsson]], [[Valdimar Grímsson]], [[Roland Valur Eradze|Roland Val Eradze]] og [[Dagur Sigurðsson|Dag Sigurðsson]]. Núverandi þjálfari liðsins er Ágúst Þór Jóhannsson og honum til aðstoðar er Róbert Gunnarsson. Jóhann Ingi Guðmundsson er markmannsþjálfari liðsins og Aron Óskar Þorleifsson sjúkraþjálfari. ==== Í Evrópukeppnum ==== Í byrjun áttunda áratugar síðasta aldar varð til hin svokallaða „mulningsvél“ en höfundur hennar er talinn vera Reynir Ólafsson sem tók við þjálfun karlaliðs Vals árið 1970. Hann mun strax hafist handa við að bæta varnarleik liðsins sem þótti ekki góður. Reyni tókst vel að gera þær lagfæringar sem þurfti og fljótlega þótti Valsvörnin óárennileg og fékk fyrir vikið fyrrgreint viðurnefni. „Mulningsvélin“ náði þó ekki að skila Íslandsbikarnum heim á Hlíðarenda fyrr en 1973 en það ár varð kvennalið Vals einnig Íslandsmeistari og því um stórt ár að ræða hjá handknattleiksfólki Vals. „Mulningsvélin“ varð síðan Íslandsmeistari þrjú ár í röð 1977, 1978 og 1979, þótt nokkuð hafi verið farið að kvarnast úr hópnum undir það síðasta. Stærsta afrek „Mulningsvélarinnar“ var án efa að komst í úrslit í Evrópukeppni meistaraliða árið 1980. Frækilegir sigrar unnust á leiðinni í úrslit, m.a. voru spænsku meistararnir í Atlético Madrid lagðir að velli í undanúrslitum. Eftir þriggja marka tap ytra í fyrri leiknum, 24:21, vann Valur heimaleikinn sem fram fór í Laugardalshöll snemma árs 1980, 18:15, í einum eftirminnilegasta handboltaleik sem þar hefur farið fram. Stefán Gunnarsson skoraði 18. og síðasta markið og Ólafur Benediktsson fór á kostum í markinu og átti ekki hvað sístan þátt í að Valsliðið náði að tryggja sér þriggja marka sigur sem nægði til að komast í úrslit. Þegar kom að úrslitaleiknum við þýska liðið Grosswallstadt ákvað Valur að selja heimaleikjaréttinn af fjárhagsástæðum. Úrslitaleikurinn var háður í Ólympíuhöllinni í München og tapaðist, 21:12. Valsmenn komust nærri því að leika afrek sitt eftir tímabilið 2016-17 og komast í úrslitaleik í Evrópukeppni, en þá duttu þeir út í undanúrslitum áskorendabikars Evrópu í handknattleik. Árið 2024 sigruðu Valsmenn Evrópubikarkeppni í handknattleik og urðu þar með fyrsta íslenska liðið í boltaíþrótt til þess að sigra Evrópukeppni. {| class="wikitable" |+Árangur Karlaliðs Vals í Evrópukeppnum ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Úrslit |- |[[Handknattleiksárið 1973-74|1973-74]] |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Vfl Gummersbach |10-11 |8-16 |''18-27'' |- | rowspan="2" |1976-77 | rowspan="2" |Evrópukeppni Bikarhafa |32-liða úrslit |HC Red Boys Differdange |25-11 |29-12 |''54-23'' |- |16-liða úrslit |WKS Slask Wroclaw |20-22 |18-22 |''38-44'' |- | rowspan="2" |1977-78 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |Kyndil |23-15 |30-16 |''53-31'' |- |16-liða úrslit |Honvéd Budapest |23-35 |25-22 |''48-57'' |- | rowspan="2" |1978-79 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |IL Refstad |14-12 |14-16 |''28-28(ú)'' |- |16-liða úrslit |Dinamo Bucharest |19-25 |20-20 |''39-45'' |- | rowspan="4" |1979-80 | rowspan="4" |Evrópukeppni Meistaraliða |16-liða úrslit |Brentwood |32-19 |38-14 |''70-33'' |- |8-liða úrslit |IK Drott |18-19 |18-16 |''36-35'' |- |Undanúrslit |[[Atlético Madrid]] |18-15 |21-14 |'''36-32''' |- |Úrslit |Grosswallstadt | colspan="3" | ''12-21'' |- |1984-85 |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Ystad |20-17 |19-23 |''39-40'' |- | rowspan="2" |1985-86 | rowspan="2" |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Kolbotn |22-20 |18-20 |''40-40(ú)'' |- |16-liða úrslit |Lugi |16-22 |15-15 |''31-37'' |- |1986-87 |IHF-Bikarinn |1. Umferð |Urædd |14-16 |20-25 |''34-41'' |- | rowspan="3" |1988-89 | rowspan="3" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kyndil |27-26 |24-17 |''51-43'' |- |16-liða úrslit |ZMC Amicitia Zurich |16-15 |25-22 |''41-38'' |- |8-liða úrslit |SC Magdeburg |22-16 |15-21 |''37-37(ú)'' |- | rowspan="2" |1989-90 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kyndil |29-14 |26-27 |''55-41'' |- |16-liða úrslit |Rába ETO Györ |21-31 |23-29 |''44-60'' |- |1990-91 |Evrópukeppni Bikarhafa |1. Umferð |Sandefjord |22-20 |21-25 |''43-45'' |- | rowspan="3" |1991-92 | rowspan="3" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |IK Drott |27-24 |28-27 |''55-51'' |- |16-liða úrslit |Hapoel Rishon Lezion |25-20 |27-28 |''52-48'' |- |8-liða úrslit |FC Barcelona |19-23 |15-27 |''34-50'' |- | rowspan="3" |1992-93 | rowspan="3" |Evrópukeppni Bikarhafa |1. Umferð |Stavanger |24-22 |34-25 |''58-47'' |- |16-liða úrslit |Klaipeda |28-24 |21-22 |''49-46'' |- |8-liða úrslit |TUSSEM Essen |27-25 |14-23 |''41-48'' |- | rowspan="2" |1993-94 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Tatra Koprivnice |22-18 |23-23 |''45-41'' |- |16-liða úrslit |HK Sandefjord |25-22 |21-24 |''46-46(ú)'' |- |1994-95 |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kolding |22-26 |27-27 |''49-53'' |- | rowspan="2" |1995-96 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |CSKA Moskva |23-23 |21-20 |''44-43'' |- |16-liða úrslit |ABC Braga |25-23 |25-29 |''50-52'' |- |1996-97 |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Shakhtar Donetsk |20-19 |16-27 |''36-46'' |- |2004-05 |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Grasshopper Zurich |28-28 |21-23 |''49-51'' |- | rowspan="3" |2005-06 | rowspan="3" |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |HC Tbilisi |51-15 |47-13 |''98-28'' |- |2. Umferð |Sjunda |28-31 |33-27 |'''61-58''' |- |3. Umferð |Skövde |24-22 |28-35 |'''52-57''' |- | rowspan="7" |2007-08 | rowspan="7" |Meistaradeildin |Forkeppni |Viking Malt |28-19 |33-24 |'''61-43''' |- | rowspan="6" |Riðlakeppni |Celje Lasko | |24-34 | rowspan="6" |4. sæti í riðli |- |Vfl Gummersbach |24-33 | |- |MKB Veszprém | |28-41 |- |Celje Lasko |29-28 | |- |Vfl Gummersbach | |22-34 |- |MKB Veszprém |24-31 | |- | rowspan="4" |2016-17 | rowspan="4" |Áskorendabikar EHF |32-liða úrslit |Haslum Handballklubb |31–24<br /> |25–25<br /> |'''56-49''' |- |16-liða úrslit |RK Partizan 1949 |21–21<br /> |24–24<br /> |'''45-45''' |- |8-liða úrslit |RK Sloga Požega |30–27<br /> |29–26<br /> |'''59-53''' |- |Undanúrslit |AHC Potaissa Turda<br /> |30–22<br /> |23–32<br /> |'''53-54''' |- | rowspan="7" |2023-24 | rowspan="7" |Evrópubikarkeppni EHF |1. umferð |Granytas Karis |27–24<br /> |33–28<br /> |'''60-52''' |- |2. umferð |Pölva Serviti |32–29<br /> |39–28<br /> |'''71-57''' |- |3. umferð |HC Motor Zaporizhzhia |35–31<br /> |33–28<br /> |'''68-59''' |- |16-liða úrslit |HC Metaloplastika Elixir Šabac<br /> |27–26<br /> |30–28<br /> |'''57-54''' |- |8-liða úrslit |CSA Steaua Bucuresti<br /> |36–30<br /> |36–35<br /> |'''72-65''' |- |Undanúrslit |CS Minaur Baia Mare<br /> |30–24<br /> |36–28<br /> |'''66-52''' |- |Úrslit |Olympiacos<br /> |30–26<br /> |27–31<br /> |'''57-57 (5-4 e. vítakastkeppni)''' |} ====Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í handknattleik==== :''Tímabilið 2025-2026.'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Markverðir *1 [[Björgvin Páll Gústafsson]] *12 [[Jens Sigurðarson]] *31 [[Arnar Þór Fylkisson]] ;Hornamenn *10 [[Daníel Montoro]] *11 [[Daníel Örn Guðmundsson]] *22 [[Dagur Ármannsson]] *25 [[Allan Nordberg]] *88 [[Andri Finnsson]] ;Línumenn *2 [[Þorgils Jón Svölu-Baldursson]] *40 [[Þorvaldur Örn Þorvaldsson]] *17 [[Logi Finnsson]] {{Col-2}} ;Skyttur *5 [[Agnar Smári Jónsson]] *14 [[Bjarki Snorrason]] *14 [[Arnór Snær Óskarsson]] *15 [[Róbert Aron Horstert]] *17 [[Bjarni í Selvindi]] *24 [[Magnús Óli Magnússon]] ;Miðjumenn *13 [[Dagur Árni Heimisson]] *23 [[Gunnar Róbertsson]] *19 [[Dagur Leó Fannarsson]] {{Col-end}} === Konur === ==== Á Íslandi ==== Árið 1947 voru kvennaflokkar Vals settir á legg og fljótlega eftir það hófust æfingar í handknattleik þeirra á meðal. Það var hinsvegar ekki fyrr en á sjöunda áratug 20. aldar sem félagið hrósaði fyrst sigri á Íslandsmótinu í handknattleik, nánar tiltekið 1962. Þá hófst sannkallað blómaskeið þar sem Valskonur urðu meistarar ellefu sinnum á þrettán árum, þar af sex ár í röð frá 1964 til og með 1969. Þjálfari liðsins á þessum árum var Þórarinn Eyþórsson og meðal leikmanna Vals á þessum árum var ein öflugasta handknattleikskona landsins, fyrr og síðar, [[Sigríður Sigurðardóttir]], fyrirliði íslenska landsliðsins sem varð Norðurlandameistari 1964. Sama ár var Sigríður kjörin [[íþróttamaður ársins]] af Samtökum íþróttafréttamanna, sú fyrsta úr röðum handknattleiksmanna og varð einnig fyrsta konan til að hreppa verðlaunin. Alls hefur kvennalið félagsins unnið Íslandsmótið 17 sinnum nú síðast tímabilið [[Handknattleiksárið 2018|2018-2019.]] Núverandi þjálfari liðsins er Anton Rúnarsson en honum til aðstoðar er Sigurgeir Jónsson. Björg Elín Guðmundsdóttir er liðsstjóri, Sólveig Lóa Höskuldsdóttir sjúkraþjálfari og Hlynur Morthens markmannsþjálfari liðsins. ==== Í Evrópukeppnum ==== Rétt eins og hjá karlaliði Vals í handknattleik er um auðugan garð að gresja þegar litið er á árangur handknattleikskvenna í Val m.t.t. Evrópukeppna, ber þar helst að nefna tímabilið 2005-06, en þá komust Valsstúlkur í undanúrslit Áskorendabikars EHF, eftir sigra gegn grísku og svissnesku liði. {| class="wikitable" ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Samanlagt |- | [[2004–05 Women's EHF Cup|2004–05]] | EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Fyrsta umferð |[[Önnereds HK]] | style="text-align:center;"| 24–35 | style="text-align:center;"| 26–30 | style="text-align:center;"| '''50–65''' |- | rowspan="3" | [[2005–06 Women's EHF Challenge Cup|2005–06]] | rowspan="3" |Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|16-liða úrslit |[[HC Athinaikos Athens]] | style="text-align:center;"| 37–29 | style="text-align:center;"| 24–26 | style="text-align:center;"| '''61–55''' |- | style="text-align:center;"|8-liða úrslit |[[LC Brühl Handball]] | style="text-align:center;"| 25–21 | style="text-align:center;"| 32–27 | style="text-align:center;"| '''57–48''' |- | style="text-align:center;"|Undanúrslit |[[CSU Neptun Constanța|CSU Tomis Constanța]] | style="text-align:center;"| 35–28 | style="text-align:center;"| 25–37 | style="text-align:center;"| '''60–65''' |- | rowspan="3" | [[2007–08 Women's EHF Challenge Cup|2007–08]] | rowspan="3" |Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[ŽORK Napredak Kruševac]] | style="text-align:center;"| 40–18 | style="text-align:center;"| 34–20 | style="text-align:center;"| '''74–38''' |- | style="text-align:center;"|16-liða úrslit |[[ŽRK Radnički Kragujevac|RK Lasta Radnički Petrol Beograd]] | style="text-align:center;"| 31–30 | style="text-align:center;"| 31–26 | style="text-align:center;"| '''62–56''' |- | style="text-align:center;"|8-liða úrslit |[[Mérignac Handball]] | style="text-align:center;"| 24–23 | style="text-align:center;"| 30–36 | style="text-align:center;"| '''54–58''' |- | rowspan="2" | [[2010–11 Women's EHF Cup|2010–11]] | rowspan="2" |EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Fyrsta umferð |[[IUVENTA Michalovce]] | style="text-align:center;"| 26–21 | style="text-align:center;"| 30–30 | style="text-align:center;"| '''56–51''' |- | style="text-align:center;"|Önnur umferð |[[VfL Oldenburg (handball)|VfL Oldenburg]] | style="text-align:center;"| 28–26 | style="text-align:center;"| 25–36 | style="text-align:center;"| '''53–62''' |- | rowspan="2" | [[2012–13 Women's EHF Cup|2012–13]] | rowspan="2" |EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Önnur umferð |[[CE Handbol Marítim|Valencia Aicequip]] | style="text-align:center;"| 37–25 | style="text-align:center;"| 27–22 | style="text-align:center;"| '''64–47''' |- | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[HC Zalău]] | style="text-align:center;"| 24–23 | style="text-align:center;"| 21–22 | style="text-align:center;"| '''45–45''' |- | rowspan="2" | [[2018–19 Women's EHF Challenge Cup|2018–19]] | rowspan="2" | Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[HV Quintus|Virto / Quintus]] | style="text-align:center;"| 20–21 | style="text-align:center;"| 20–24 | style="text-align:center;"| '''40–45''' |- |} ====Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í handknattleik==== :''Tímabilið 2025-2026'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Markverðir *1 [[Oddný Mínervudóttir]] *12 [[Hafdís Renötudóttir]] *16 [[Elísabet Millý Elíasardóttir]] ;Hornamenn *18 [[Eva Steinsen Jónsdóttir]] *8 [[Guðrún Ásta Magnúsdóttir]] *5 [[Ásthildur Þórhallsdóttir]] *23 [[Sara Lind Fróðadóttir]] *9 [[Lilja Ágústsdóttir]] *10 [[Þórey Anna Ásgeirsdóttir]] *19 [[Auður Ester Gestsdóttir]] ;Línumenn *6 [[Hildur Björnsdóttir]] *11 [[Ágústa Rún Jónasdóttir]] *14 [[Elísa Elíasdóttir]] *7 [[Sigrún Erla Þórarinsdóttir]] {{Col-2}} ;Skyttur *15 [[Guðrún Hekla Traustadóttir]] *24 [[Mariam Eradze]] *25 [[Thea Imani Sturludóttir]] *35 [[Lovísa Thompson]] *21 [[Ásrún Inga Arnarsdóttir]] ;Miðjumenn *13 [[Arna Karitas Eiríksdóttir]] *13 [[Ásdís Þóra Ágústsdóttir]] *4 [[Laufey Helga Óskarsdóttir]] {{Col-end}} == Körfuknattleikur == === Karlar === Körfuknattleiksdeild Vals má rekja aftur til ársins 1970 þegar K.F.R. sameinaðist Val. Tíu árum eftir sameininguna komu fyrstu stóru titlarnir í hús þegar Valur vann Íslandsmótið í Körfuknattleik árið 1980. Valsmenn tryggðu sér Íslandsmeistaratitilinn 1979-1980 með sigri á KR 17. mars 1980. Bandaríkjamaðurinn [[Tim Dwyer]] stýrði liðinu til sigurs en hann var þá spilandi þjálfari. Tim Dwyer var jafnframt valinn besti erlendi leikmaðurinn þetta tímabil.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1511653|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-29}}</ref> Á næstu þremur árum bættust þrír titlar í safnið. Bikarmeistaratitlar árin 1981 og 1983 og Íslandsmeistaratitill 1983. ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í körfuknattleik ==== {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" style="background: red; color: white;" | Leikmannahópur Vals í körfuknattleik karla |- ! style="background: white; color: black;" | Leikmenn ! style="background: white; color: black;" | Þjálfarar |- | {| class="wikitable sortable" !Staða !<abbr>Nr.</abbr> ! !Nafn !Hæð !Fæðingardagur |- |Framherji |13 |{{ISL}} |[[Kristófer Acox]] |197 cm |13-10-1993 |- |Bakvörður |1 |{{ISL}} |Símon Tómasson |183 cm |29-04-2003 |- |Bakvörður |4 |{{ISL}} |Jóhannes Ómarsson |196 cm |06-05-2005 |- |Bakvörður |4 |{{ISL}} |Ástþór Atli Svalason |190 cm |01-03-2002 |- |Bakvörður |6 |{{ISL}} |Benedikt Blöndal |188 cm |05-10-1993 |- |Bakvörður |10 |{{ISL}} |Kári Jónsson |192 cm |27-08-1997 |- |Bakvörður |14 |{{ISL}} |Egill Jón Agnarsson |190 cm |01-01-2002 |- |Bakvörður |20 |{{ISL}} |Björgvin Hugi Ragnarsson |190 cm |10-03-2005 |- |Bakvörður |23 |{{ISL}} |Óðinn Þórðarson |190 cm |03-02-2005 |- |Bakvörður |24 |{{ISL}} |Hrannar Davíð Svalason | | |- |Bakvörður |26 |{{ISL}} |Finnur Tómasson |182 cm |10-05-2005 |- |Bakvörður |27 |{{ISL}} |Tómas Davíð Thomasson |180 cm |03-10-2005 |- |Bakvörður |28 |{{ISL}} |Jóhannes Reykdal Einarsson | | |- |Bakvörður |41 |{{ISL}} |Karl Kristján Sigurðarson |192 cm |18-05-2005 |- |Framherji |11 |{{ISL}} |Bóas Jakobsson |200 cm |04-12-2000 |- |Framherji |12 |{{ISL}} |Sveinn Búi Birgisson |203 cm |22-05-2002 |- |Bakvörður | |{{ISL}} |Sófus Máni Bender |192 cm |26-04-2003 |- |Bakvörður |20 |{{ISL}} |Ólafur Heiðar Jónsson | |01-01-2001 |- |Framherji |3 |{{ISL}} |Hjálmar Stefánsson |200 cm |05-01-1996 |- |Bakvörður |7 |{{ISL}} |Frank Aron Booker |192 cm |07-07-1994 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Orri Már Svavarsson |198 cm |20-06-2005 |- |Miðherji |24 |{{USA}} |Antonio Keyshawn Woods |191 cm |28-01-1996 |- |Bakvörður |11 |{{ISL}} |Veigar Örn Svavarsson |195 cm |20-06-2005 |- |Framherji |5 |{{SRB}} |Lazar Nikolic |203 cm |23-06-1999 |- |Bakvörður |77 |{{CRO}} |Igor Maric |195 cm |23-07-1985 |- |Miðherji |21 |{{UK}} |Callum Reese Lawson |198 cm |27-02-1996 |} | ; Aðalþjálfari * [[Finnur Freyr Stefánsson]] ; ;Aðrir starfsmenn * Jamil Abiad, aðstoðarþjálfari * Kristófer Acox, aðstoðarþjálfari * Bjartmar Birnir, sjúkraþjálfari ---- Tímabilið 2025-26 |} === Konur === Fyrsti Íslandsmeistaratitill kvenna í körfuknattleik vannst í apríl 2019 en liðið varð einnig bikarmeistari sama ár.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19047/2019/04/28/valur-islandsmeistari-kvenna-i-korfubolta-2019.aspx|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í körfubolta 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-29}}</ref> Annar Íslandsmeistaratitill félagsins í körfuknattleik kvenna bættist í safnið árið 2021.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2021/06/02/valur-er-islandsmeistari-i-korfubolta-2021|title=Valur er Íslandsmeistari í körfubolta 2021|date=2021-06-02|website=RÚV|language=is|access-date=2021-06-06}}</ref> ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í körfuknattleik ==== {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" style="background: red; color: white;" |Leikmannahópur Vals í körfuknattleik kvenna |- ! style="background: white; color: black;" | Leikmenn ! style="background: white; color: black;" | Þjálfarar |- | {| class="wikitable sortable" !Staða !<abbr>Nr.</abbr> ! !Nafn !Hæð !Fæðingardagur |- |Framherji |4 |{{ISL}} |Guðbjörg Sverrisdóttir |180 cm |10-10-1992 |- |Bakvörður |6 |{{ISL}} |Þóranna Kika Hodge-Carr |170 cm |18-07-1999 |- |Framherji |8 |{{ITA}} |Alyssa Marie Cerino |183 cm |16-05-1997 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Ásdís Elva Jónsdóttir |166 cm |29-05-2007 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Dagbjört Dögg Karlsdóttir |169 cm |26-06-1999 |- |Bakvörður |11 |{{ISL}} |Ísey Ísis Guttorsmdóttir Frost |186 cm |09-12-2009 |- |Bakvörður |12 |{{ISL}} |Elísabet Thelma Róbertsdóttir |172 cm |31-05-2002 |- |Bakvörður |13 |{{ISL}} |Sara Líf Boama |172 cm |18-08-2005 |- |Bakvörður |14 |{{ISL}} |Fatima Rós Joof |167 cm |05-08-2008 |- |Miðherji |15 |{{ISL}} |Ásta Júlía Grímsdóttir |183 cm |22-02-2001 |- |Bakvörður |18 |{{ISL}} |Berta María Þorkelsdóttir |180 cm |03-06-2008 |- |Bakvörður |20 |{{USA}} |Reshawna Rosie Stone |170 cm |30-08-2000 |- |Bakvörður |24 |{{ISL}} |Hanna Gróa Halldórsdóttir |172 cm |02-07-2007 |- |Bakvörður |43 |{{ISL}} |Margrét Ósk Einarsdóttir |173 cm |21-10-1996 |- | |} | ; Aðalþjálfari * Jamil Abiad ; ; Aðstoðarþjálfari * Margrét Ósk Einarsdóttir ---- Tímabilið 2025-26 |} === Þekktir leikmenn === [[Pétur Guðmundsson]] er sennilega þekktasti körfuknattleiksmaðurinn sem Valur hefur alið af sér, en Pétur lék um árabil í NBA deildinni.<ref>{{Cite web|url=https://www.isi.is/um-isi/heidursholl-isi/petur-karl-gudmundsson/|title=Pétur Karl Guðmundsson|website=www.isi.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Sem dæmi um aðra þekkta leikmenn sem hafa leikið með Val eða leika með Val má nefna [[Helena Sverrisdóttir|Helenu Sverrisdóttur]], [[Jón Arnór Stefánsson]], [[Pavel Ermolinskij|Pavel Ermolinskij,]] [[Kristófer Acox]], Kára Jónsson og Hjálmar Stefánsson.<br /> == Íþróttamaður Vals == Eftirtaldir aðilar hafa hlotið þann heiður að vera valdir íþróttamenn Vals: {{col-begin}} {{col-2}} * 1992 - [[Valdimar Grímsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998191|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1993 - [[Guðmundur Hrafnkelsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/123059/|title=ÍÞRÓTTIR Íþróttamaður Vals árið 1993 uðmundur Hrafnkelsson markmaður Vals og|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1994 - [[Dagur Sigurðsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998277|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1995 - Guðrún Sæmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998339|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1996 - Jón Kristjánsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998393|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1997 - Ragnar Þór Jónsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998425|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1998 - Guðmundur Hrafnkelsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998473|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1999 - Ásgerður Hildur Ingibergsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998561|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2000 - Kristinn Lárusson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998698|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2001 - Rósa Júlía Steinþórsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998735|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2002 - [[Sigurbjörn Hreiðarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998831|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2003 - Íris Andrésdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998067|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2004 - Berglind Íris Hansdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4999335|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2005 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998889|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2006 - [[Margrét Lára Viðarsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998989|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2007 - [[Margrét Lára Viðarsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997957|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2008 - [[Katrín Jónsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/%7Ccat:%27/fullStory.php?id=70719%27|title=Katrín Jónsdóttir er íþróttamaður Vals 2008|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-19}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {{col-2}} * 2009 - [[Dóra María Lárusdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/fotbolti/2009/12/31/dora_maria_ithrottamadur_vals_2009/|title=Dóra María íþróttamaður Vals 2009|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2010 - Hrafnhildur Skúladóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477548|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2011 - Anna Úrsúla Guðmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2011/12/31/anna_ursula_ithrottamadur_vals_2011/|title=Anna Úrsúla íþróttamaður Vals 2011|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2012 - Guðný Jenný Ásmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/gudny-jenny-ithrottamadur-vals-2012|title=Guðný Jenný íþróttamaður Vals 2012|date=2012-12-31|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/2322/2012/12/31/gudny-jenny-asmundsdottir-ithrottamadur-vals-2012.aspx|title=Guðný Jenný Ásmundsdóttir íþróttamaður Vals 2012|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2013 - [[Haukur Páll Sigurðsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/4080/2013/12/31/haukur-pall-sigurdsson-er-ithrottamadur-vals-2013.aspx|title=Haukur Páll Sigurðsson er Íþróttamaður Vals 2013|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2013/12/31/haukur_pall_ithrottamadur_vals_2013/|title=Haukur Páll íþróttamaður Vals 2013|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2014 - Kristín Guðmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2014/12/31/kristin_ithrottamadur_vals/|title=Kristín íþróttamaður Vals|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/9517/2014/12/31/kristin-gudmundsdottir-er-ithrottamadur-vals-2014.aspx|title=Kristín Guðmundsdóttir er íþróttamaður Vals 2014|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2015 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/fotbolti/2015/12/31/bjarni_olafur_ithrottamadur_vals/|title=Bjarni Ólafur íþróttamaður Vals|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2016 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]*<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/16969/2016/12/31/bjarni-olafur-eiriksson-ithrottamadur-vals-arid-2016.aspx|title=Bjarni Ólafur Eiríksson íþróttamaður Vals árið 2016|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2016/12/31/bjarni_ithrottamadur_vals_i_thridja_sinn/|title=Bjarni íþróttamaður Vals í þriðja sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2017 - Orri Freyr Gíslason<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/17836/2018/01/03/orri-freyr-gislason-ithrottamadur-vals-2017.aspx|title=Orri Freyr Gíslason íþróttamaður Vals 2017|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/fyrirlidi-vals-haettir|title=Fyrirliði Vals hættir|date=2019-05-13|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2018 - [[Birkir Már Sævarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/18796/2019/01/01/birkir-mar-saevarsson-ithrottamadur-vals-2018.aspx|title=Birkir Már Sævarsson íþróttamaður Vals 2018|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/news/31-12-2018/birkir-mar-ithrottamadur-arsins-hja-val|title=Birkir Már íþróttamaður ársins hjá Val|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2019 - [[Helena Sverrisdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/korfubolti/2019/12/31/helena_ithrottamadur_arsins_hja_val/|title=Helena íþróttamaður ársins hjá Val|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19577/2020/01/01/helena-sverrisdottir-er-ithrottamadur-vals-2019.aspx|title=Helena Sverrisdóttir er íþróttamaður Vals 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> *2020 - Anton Rúnarsson<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2020/12/31/anton_ithrottamadur_vals_2020/|title=Anton íþróttamaður Vals 2020|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20117/2020/12/31/anton-runarsson-ithrottamadur-vals-2020.aspx|title=Anton Rúnarsson íþróttamaður Vals 2020|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2021 - Alexander Örn Júlíusson<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20817/2021/12/31/alexander-orn-juliusson-er-ithrottamadur-vals-2021.aspx/|title=Alexander Örn Júlíusson er íþróttamaður Vals 2021|website=www.valur.is|language=is|access-date=2022-01-13}}</ref> * 2022 - [[Pavel Ermolinskij]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/21466/2022/12/31/pavel-ermolinski-er-ithrottamadur-vals-2022.aspx|title=Pavel Ermolinski er íþróttamaður Vals 2022|website=www.valur.is|language=is|access-date=2023-01-06}}</ref> * 2023 - [[Arna Sif Ásgrímsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/22169/2023/12/31/arna-sif-asgrimsdottir-er-ithrottamadur-vals-2023.aspx|title= Arna Sif Ásgrímsdóttir er íþróttamaður Vals 2023|website=www.valur.is|language=is|access-date=2024-09-03}}</ref> * 2024 - [[Benedikt Gunnar Óskarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/22535/2025/01/08/benedikt-gunnar-er-ithrottamadur-vals-2024.aspx|title= Benedikt Gunnar er Íþróttamaður Vals 2024|website=www.valur.is|language=is|access-date=2025-19-03}}</ref> * 2025 - [[Patrick Pedersen]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/23011/2026/01/02/patrick-pedersen-er-ithrottamadur-vals-2025.aspx|title= Patrick Pedersen er Íþróttamaður Vals 2025|website=www.valur.is|language=is|access-date=2026-02-01}}</ref>{{col-end}}<nowiki>*</nowiki>- Knattspyrnumaðurinn Bjarni Ólafur Eiríksson hefur oftast allra verið kjörinn Íþróttamaður Vals, þrisvar talsins. == Formenn Vals == Eftirtaldir aðilar hafa gengt formennsku Knattspyrnufélagsins Vals:<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997814?iabr=on#page/n6/mode/2up/search/Loftur%20Gu%C3%B0mundsson%201911-1914%20%C3%81rni%20B.%20Bj%C3%B6rnsson,%20J%C3%B3n%20Gu%C3%B0mundsson|title=Valsblaðið - 1. Tölublað (01.05.1991) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998211|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998721|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4999095|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477954|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2016470452d|title=Þorgrímur kjörinn formaður Vals - Vísir|website=visir.is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19248/2019/05/30/adalfundur-vals-breytingar-a-stjornum-felagsins.aspx|title=Aðalfundur Vals - Breytingar á stjórnum félagsins|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+Formenn Vals ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn |- |1911-14 |[[Loftur Guðmundsson]] |1933-34 |Ólafur Sigurðsson |1952-57 |Gunnar Vagnsson |2002-09 |[[Grímur Sæmundsen]] |- |1914-16 |Árni B. Björnsson |1934-38 |Frímann Helgason |1957-62 |Sveinn Zoega |2009-14 |Hörður Gunnarsson |- |1916-18 |Jón Guðmundsson |1938-39 |Ólafur Sigurðsson |1962-67 |Páll Guðnason |2014-15 |[[Björn Zoëga|Björn Zoega]] |- |1918-20 |Magnús Guðbrandsson |1939-41 |Sveinn Zoega |1967-70 |Ægir Ferdinandsson |2015-18 |[[Þorgrímur Þráinsson]] |- |1920-22 |Guðbjörn Guðmundsson |1941-43 |Frímann Helgason |1970-75 |Þórður Þorkelsson |2018-21 |Árni Pétur Jónsson |- |1922-23 |Guðmundur Kr. Guðmundsson |1943-44 |Sveinn Zoega |1975-77 |Ægir Ferdinandsson |2021-2023 |Lárus Sigurðsson |- |1923-28 |Axel Gunnarsson |1944-46 |Þorkell Ingvarsson |1977-81 |Bergur Guðnason |2023-2025 |Hörður Gunnarsson |- |1928-31 |Jón Sigurðsson |1946-47 |Sigurður Ólafsson |1981-87 |Pétur Sveinbjarnarson |2025- |[[Hafrún Kristjánsdóttir]] |- |1931-32 |Jón Eiríksson |1947-50 |Úlfar Þórðarson |1987-94 |Jón Gunnar Zoega | colspan="2" rowspan="2" | |- |1932-33 |Pétur Kristinsson |1950-52 |Jóhann Eyjólfsson |1994-02 |Reynir Vignir |} == Valsblaðið == Valsblaðið, félagsblað Knattspyrnufélagsins Vals, kom fyrst út í janúar 1939 en ritstjóri þess og ábyrgðarmaður var Sigurður Ólafsson.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19574/2019/12/31/valsbladid-2019.aspx|title=Valsblaðið 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> Í 1. tölublaði Valsblaðsins sagði m.a. svo um útgáfuna: <blockquote>„Það hefir oft verið um það rætt innan Vals, að nauðsyn bæri til þess, að félagið gæfi út blað, sem út kæmi nokkurn veginn reglulega. Núverandi stjórn hefir hafist handa um þetta mál, og kemur 1. tölublaðið út hér með. Fyrirkomulag blaðsins er enn ekki fyllilega ákveðið, en ætlunin er, að það komi fyrst um sinn út 4-6 sinnum á ári og sé minst 8 síður hvert blað. Blaðinu er ætlað að birta greinar og fréttir frá félagsstarfseminni, og ýmsum áhugamálum íþróttamanna. Það verður kostað kapps um að hafa blaðið sem allra fjölbreyttast, fróðlegast og skemmtilegast, svo að allir, sem það lesa, hafi bæði gagn og gaman af. [...] Væntanlega á Valsblaðið eftir að vinna félaginu ómetanlegt gagn með því að knýta meðlimina fastari böndum við félagið og vekja þá til starfa, ekki aðeins þá, er iðka knattspyrnu, heldur og þá, er fyrir aldurs sakir eða annara [sic] orsaka eru hættir því.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658005|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref></blockquote>Árið 2019 fagnaði Valsblaðið 80 ára útgáfuafmæli.<ref name=":1" /> Útgáfa blaðsins var stopul eftir 1940 en blaðið var endurvakið af krafti frá 1958 og hefur komið út árlega frá árinu 1983. Núverandi ritstjóri blaðsins er Guðni Olgeirsson en hann tók við ritstjórn blaðsins af [[Þorgrímur Þráinsson|Þorgrími Þráinssyni]] árið 2003.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/01/29/valsbladid_sameinar/|title=Valsblaðið sameinar|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> == Valskórinn == Valskórinn var stofnaður haustið 1993. Tildrögin að stofnun Valskórsins má rekja til vígslu Friðrikskapellunnar að Hlíðarenda. Dýri Guðmundsson, knattspyrnumaður og gítarleikari fékk í kjölfarið þá hugmynd að stofna kór til að æfa og syngja í kapellunni. Hann bar hugmyndina undir félagsmálaráð Vals þar sem hann var formaður og fékk hún góðar undirtektir. Gylfi Gunnarsson, tónlistarkennari og liðsmaður Þokkabótar var fyrsti kórstjóri kórsins og þá tók Stefán Halldórsson að sér formennsku í kórnum í upphafi. Kórinn heldur vortónleika á eða nálægt afmælisdegi Vals 11. maí ár hvert og í desember eru haldnir jólatónleikar auk þess sem kórinn syngur með Fóstbræðrum á aðventukvöldi og við útnefningnu íþróttamanns Vals á gamlársdag. Gylfi Gunnarsson stjórnaði kórnum fyrstu sex árin til vors 1999 en þá tók Guðjón Steinar Þorláksson tónlistarkennari við og stjórnaði kórnum til 2004, en frá þeim tíma hefur Bára Grímsdóttir tónskald stýrt kórnum. Kórinn er blandaður kór opinn öllum og æfir vikulega í Friðrikskapellu. Ýmsir þekktir gestasöngvarar hafa sungið með kórnum en þar má t.a.m. nefna Ara Jónsson, Rangar Bjarnason, Egil Ólafsson, Stefán Hilmarsson, Guðrúnu Gunnarsdóttur og Kristján Jóhannsson.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477846?iabr=on#page/n15/mode/2up/search/Valsk%C3%B3rinn|title=Valsblaðið - 65. árgangur 2013 (01.05.2013) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/7124223?iabr=on#page/n39/mode/2up/search/Valsk%C3%B3rinn|title=Morgunblaðið - 107. tölublað (08.05.2019) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-03-25}}</ref> == Fjósið == Fjósið er félagsheimili Knattspyrnufélagsins Vals. Þegar Valur samdi um kaup á jörðinni Hlíðarenda þann 10. maí 1939 fylgdu þrjár byggingar með í kaupum en mestu munaði þar um fjósið, sem upphaflega var byggt árið 1916 og notað var sem búningsklefi, og hlöðuna, sem fékk hlutverk félagsheimilis og skrifstofu félagsins. Árið 1948 vígði Séra Friðrik Friðriksson fjósið formlega sem félagsheimili. Næstu fjörutíu árin þjónaði þessi húsakostur félaginu og fjölmargir hópar íþróttafólks utan af landi nutu gestrisni Valsmanna þegar þeir fengu inni til gistingar. Undir það síðasta var viðhaldi húsana mjög ábótavant og notkunin var nánast engin. Í árslok 2016 var skipuð nefnd til að halda utan um endurreisn fjóssins. Nefndin fékk Björn G. Björnsson leikmyndahönnuð í lið með sér, í tengslum við uppsetningu sögusýningar, sem búið er að setja upp í Fjósinu. 25. maí 2018, þegar 150 ár voru liðin frá fæðingu séra Friðriks Friðrikssonar var Fjósið formlega opnað.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/18289/2018/05/23/formleg-opnun-fjossins-%E2%80%93-knattspyrnufelagid-valur.aspx|title=Formleg opnun Fjóssins – Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-06-21}}</ref> Fjósið gegnir hlutverki klúbbhúss og félagsheimilis þar sem yngri flokkar, foreldrar og lið í öllum deildum Vals halda fundi. Stuðningsmenn Vals koma reglulega saman í Fjósinu fyrir heimaleiki Vals en þar er gjarnan boðið upp á léttar veitingar. Leikmenn meistaraflokka félagsins og mótherjar fara einnig reglulega í mat í Fjósinu eftir leiki. Fjósið er að auki leigt út fyrir hvers kyns mannfagnaði eins og afmæli, fermingarveislur, erfidrykkjur, árshátíðir og jólahlaðborð auk þess sem Fjósið er leigt út sem fundaraðstaða fyrir fyrirtæki og rúmar allt frá 10-100 manns í fundaruppsetningu. Salurinn tekur við um 20-80 manns í sitjandi veislur og um 50-180 manns í standandi veislur. Þá er einnig unnt að horfa á útsendingar frá ýmsum knattspyrnuleikjum og öðrum íþróttaviðburðum í beinni útsendingu í Fjósinu. Gunnar Kristjánsson er núverandi Fjósameistari og veitingastjóri.<ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/lifid/felagsheimili-med-sogu-og-sal/|title=Félagsheimili með sögu og sál|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2021-06-21}}</ref> == Titlar == === Knattspyrna karla === *'''[[Pepsideild_karla|Íslandsmeistarar]]: 23'''<ref name="Knattspyrnudeild - Titlar">{{cite web| url=http://www.valur.is/Fotbolti/Titlar/| title=Knattspyrnudeild - Titlar|publisher=valur.is | access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/islandsmeistarar-i-karlaflokkum/|title=Íslandsmeistarar í karlaflokkum - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-21}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> :*[[Úrvalsdeild 1930|1930]], [[Úrvalsdeild 1933|1933]], [[Úrvalsdeild 1935|1935]], [[Úrvalsdeild 1936|1936]], [[Úrvalsdeild 1937|1937]], [[Úrvalsdeild 1938|1938]], [[Úrvalsdeild 1940|1940]], [[Úrvalsdeild 1942|1942]], [[Úrvalsdeild 1943|1943]], [[Úrvalsdeild 1944|1944]], [[Úrvalsdeild 1945|1945]], [[Úrvalsdeild 1956|1956]], [[Úrvalsdeild 1966|1966]], [[Úrvalsdeild 1967|1967]], [[Úrvalsdeild_karla_1976|1976]], [[Úrvalsdeild_karla_1978|1978]], [[Úrvalsdeild_karla_1980|1980]], [[Úrvalsdeild_karla_1985|1985]], [[Úrvalsdeild_karla_1987|1987]], [[Landsbankadeild_karla_2007|2007]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|2017]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2018|2018]], [[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2020|2020]] *'''[[Bikarkeppni_karla_í_knattspyrnu|Bikarmeistarar]]: 11'''<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> :*1965, 1974, 1976, 1977, 1988, 1990, 1991, 1992, [[Úrslitaleikur_VISA-bikar_karla_2005|2005]], [[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2015|2015]], [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|2016]] *'''[[Lengjubikarinn | Deildabikar]]: 5'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :* 2008, 2011, 2018, 2023, 2025 *'''[[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarar meistarana]]: 11'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :*1977, 1979, 1988, 1991, 1992, 1993, 2006, 2008, [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu 2016|2016]], 2017, 2018. === Knattspyrna kvenna === : *'''[[Pepsideild_kvenna | Íslandsmeistarar]]: 14'''<ref name="Knattspyrnudeild - Titlar"/> :*[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1986|1986]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1988|1988]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1989|1989]], [[Landsbankadeild_kvenna_2004|2004]], [[Landsbankadeild_kvenna_2006|2006]], [[Landsbankadeild_kvenna_2007|2007]], [[Landsbankadeild_kvenna_2008|2008]], [[Pepsideild_kvenna_2009|2009]], [[Pepsideild_kvenna_2010|2010]], [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]], 2021, 2022, 2023 *'''[[VISA-bikar_kvenna|Bikarmeistarar]]: 15'''<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> :*1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1990, 1995, 2001, 2003, 2006, 2009, 2010, 2011, 2022, 2024 *'''[[Lengjubikarinn | Deildabikar]]: 6'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :* 2003, 2005, 2007, 2010, 2017, 2024 === Handknattleikur karla === : *'''Íslandsmeistarar: 24'''<ref name="Handknattleiksdeild - Titlar">{{cite web| url=http://www.valur.is/Handbolti/Titlar/| title=Handknattleiksdeild - Titlar| publisher=valur.is| access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2021/06/18/valur_islandsmeistari_eftir_oruggan_sigur_i_hafnarf/|title=Valur Íslandsmeistari eftir öruggan sigur í Hafnarfirði|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 1939-40|1940]], [[Handknattleiksárið 1940-41|1941]], [[Handknattleiksárið 1941-42|1942]], [[Handknattleiksárið 1943-44|1944]], [[Handknattleiksárið 1946-47|1947]], [[Handknattleiksárið 1947-48|1948]], [[Handknattleiksárið 1950-51|1951]], [[Handknattleiksárið 1954-55|1955]], [[Handknattleiksárið 1972-73|1973]], [[Handknattleiksárið 1976-77|1977]], [[Handknattleiksárið 1977-78|1978]], [[Handknattleiksárið 1978-79|1979]], [[Handknattleiksárið 1987-88|1988]], [[Handknattleiksárið 1988-89|1989]], [[Handknattleiksárið 1990-91|1991]], [[Handknattleiksárið 1992-93|1993]], [[Handknattleiksárið 1993-94|1994]], [[Handknattleiksárið 1994-95|1995]], [[Handknattleiksárið 1995-96|1996]], [[Handknattleiksárið 1997-98|1998]], [[Handknattleiksárið 2006-07|2007]], [[Handknattleiksárið 2016-17|2017]], [[Handknattleiksárið 2020-21|2021]], [[Handknattleiksárið 2021-22|2022]] *'''Bikarmeistarar: 13'''<ref>{{Cite web|url=https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|title=Íslands- og bikarmeistarar í meistaraflokki|website=HSÍ|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040636/https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|url-status=dead}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 1973-74|1974]], [[Handknattleiksárið 1987-88|1988]], [[Handknattleiksárið 1989-90|1990]], [[Handknattleiksárið 1992-93|1993]], [[Handknattleiksárið 1997-98|1998]], [[Handknattleiksárið 2007-08|2008]], [[Handknattleiksárið 2008-09|2009]], [[Handknattleiksárið 2010-11|2011]], [[Handknattleiksárið 2015-16|2016]], [[Handknattleiksárið 2016-17|2017]], [[Handknattleiksárið 2020-21|2021]], [[Handknattleiksárið 2021-22|2022]], 2024 *'''Meistarar meistarana: 1'''<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6370160?iabr=on#page/n16/mode/1up/search/Valsmenn%20meistarar%20meistaranna%20%C3%AD%20handknattleik%20karla|title=Dagblaðið Vísir - DV - 135. tölublað (06.10.2009) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-26}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 2008-09|2009]] *'''Evrópubikarmeistarar: 1''' **[[:en:2023–24_EHF_European_Cup|2023-2024]] === Handknattleikur kvenna === : *'''Íslandsmeistarar: 20'''<ref name="Handknattleiksdeild - Titlar" /> :*1962, 1964, 1965, 1966, 1967, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1983, 2010, 2011, 2012, 2014, 2019, 2023, 2024, 2025 *'''Bikarmeistarar: 10'''<ref>{{Cite web|url=https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|title=Íslands- og bikarmeistarar í meistaraflokki|website=HSÍ|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040636/https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2022/03/12/valur_bikarmeistari_i_attunda_sinn/|title=Valur bikarmeistari í áttunda sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-03-14}}</ref> :*1988, 1993, 2000, 2012, 2013, 2014, 2019, 2022, 2024, 2026 *'''Evrópubikarmeistarar: 1''' :*2024-2025 === Körfuknattleikur karla === : *'''Íslandsmeistarar: 4'''<ref>{{cite web| url=http://www.valur.is/Korfubolti/Titlar/| title=Körfuknattleiksdeild - Titlar| publisher=valur.is| access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/meistaratitlar-karla/|title=KKÍ {{!}} Meistaratitlar karla|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*1980, 1983, 2022, 2024 *'''Bikarmeistarar: 5'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/allir-titlar/bikarmeistarar-karla/|title=KKÍ {{!}} Bikarmeistarar karla|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*1980, 1981, 1983, 2023, 2025 === Körfuknattleikur kvenna === : *'''Íslandsmeistarar: 3'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/meistaratitlar-kvenna/|title=KKÍ {{!}} Meistaratitlar kvenna|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20520/2021/06/02/valur-islandsmeistari-i-korfuknattleik-kvenna-2021.aspx|title=Valur Íslandsmeistari í körfuknattleik kvenna 2021|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-06-07}}</ref> :*2019, 2021, 2023 *'''Bikarmeistarar: 1'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/allir-titlar/bikarmeistarar-kvenna/|title=KKÍ {{!}} Bikarmeistarar kvenna|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*2019 == Heimildir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.valur.is Heimasíða félagsins] * [http://www.timarit.is/?issueID=410260&pageSelected=1&lang=0 ''Knattspyrnufélagið Valur 35 ára''; grein í Morgunblaðinu 1946]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.icelandfootball.net/valur-reykjaviacutek.html IcelandFootball.net] - Valur Reykjavík *https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1379092/ - Handknattleikur í Val *https://www.valur.is/um-val/saga.aspx - Saga félagsins *https://www.valur.is/media/13442/valsbladid_2006.pdf - Evrópuævintýri mfl. kvk. {{Leiktímabil í knattspyrnu karla}} {{Íslandsmeistarar í knattspyrnu karla}} {{N1 deild karla}} {{S|1911}} {{Aðildarfélög ÍBR}} {{gæðagrein}} [[Flokkur:Knattspyrnufélagið Valur| ]] [[Flokkur:Íslensk handknattleiksfélög|Valur]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög|Valur]] [[Flokkur:Íslensk körfuknattleiksfélög|Valur]] [[Flokkur:Hlíðar]] r3va1tsbm677v694pr4qt201w053x9b 0 29710 1961144 1952840 2026-04-25T01:14:15Z TKSnaevarr 53243 /* Múslimar */ 1961144 wikitext text/x-wiki {{Hlutleysi|sjá [[Spjall:Íslam|spjallsíðu]]. Vinsamlegast ekki taka út merkið fyrr en deila er til lykta leidd}} <onlyinclude> '''Íslam''' ([[arabíska]] الإسلام ''al-islām'' {{framburður|Ar-al islam.ogg}}), einnig nefnt '''múhameðstrú''', er [[eingyðistrú]] og er [[guð]] þeirra nefndur [[Allah]] á [[arabíska|arabísku]] og rekur uppruna sinn til arabíska spámannsins [[Múhameð]]s sem var uppi á 6. og 7. öld eftir Krist. Fylgjendur íslams kallast ''múslimar''. Íslam er af [[Abrahamísk trúarbrögð|abrahamískum stofni]] og talin næst fjölmennustu [[trúarbrögð]] [[Jörðin|heims]] á eftir [[kristni]]. Í samanburði við önnur trúarbrögð á íslam einna mest skylt við kristni og sækir ýmislegt til [[Gyðingdómur|gyðingdóms]] þar sem lifað er eftir reglum svo sem hvað varðar matarvenjur, föstu á ákveðnum tímum, umskurn á kynfærum, reglulegar bænir og fleira. Margir trúarsiðir í íslam eru upprunnir úr heiðnum trúarbrögðum araba frá því fyrir tíma Múhameðs. Íslam er ekki einungis trúarbrögð heldur er þeim oft lýst sem allsherjar lífsreglum sem taka til allra þátta lífs múslima, bæði félagslegra, efnahagslegra, siðferðislegra og andlegra.<ref>''Islam í stuttu máli'', Grein á vefsíðu Félags íslenskra múslima, http://www.islam.is/index.php?option=com_content&view=article&id=6&Itemid=3&lang=is {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305021020/http://www.islam.is/index.php?option=com_content&view=article&id=6&Itemid=3&lang=is |date=2016-03-05 }}. Skoðað 3.10.2009.</ref> Stjórnskipan, réttarfar, löggjöf, refsingar og almennar lífsvenjur múslima taka mið af trúartextum íslams og lífi spámannsins Múhameðs. Íslam er stundum nefnd múhameðstrú á [[íslenska|íslensku]]. Samsvarandi heiti voru notuð í flestum Evrópumálum en eru nú óðum á undanhaldi. Ástæðan er sú að [[múslimi|múslimar]] (fylgjendur íslam) álíta [[hugtak]]ið „múhameðstrú“ villandi þar sem Múhameð er spámaður en ekki [[Guð]]. == Múslimar == [[file:Supplicating Pilgrim at Masjid Al Haram. Mecca, Saudi Arabia.jpg|thumb|right| múslimi maður að biðja]] Múslimar ([[arabíska]]: مسلم) eru fylgjendur íslams, en orðið þýðir bókstaflega sá sem „sýnir undirgefni“ eða „hlýðir“ Guði. Þeir fylgja leiðsögn Múhammeðs spámanns en þeir trúa á Guð og tilbiðja Guð, skapara alheimsins. Múslimi trúir að Guð sé einn (án milliliða) og þess vegna verðskuldar aðeins Guð (Allah á Arabísku) tilbeiðslu. Hann trúir líka að Guð hafi sent öllum þjóðum jarðar þessi skilaboð gegnum spámenn ([[Adam]], [[Nói|Nóa]], [[Abraham]], [[Móses]] og [[Jesús]], auk Múhammeðs) og að í Kóraninum sé lokaopinberun Guðs til manna. Múslimi lifir í undirgefni við vilja Guðs því hann trúir að með þessum hætti öðlist hann innri frið og hamingju í þessu lífi og ekki síst eftir dauða, í himnaríki. === Orðsifjar === Á [[Arabíska|arabísku]] kemur orðið „múslimi“ úr þriggja stafa rótinni S-L-M, sem hefur merkinguna „friðsamleg undirgefni; að gefa sig; að hlýða; friður“. Önnur arabísk orð sem eru dregin af S-L-M rótinni: ''Islām'' sem þýðir „undirgefni/hlýðni“, það er að segja undirgefni við Guð. Múslimar greinast í mörg [[trúfélög múslima|trúfélög]], langstærst þeirra eru [[sjía]]-múslimar og [[súnní]]-múslimar. Bænahús múslima heita [[Moska|moskur]]. Talið er að fjöldi múslima í heiminum í dag sé 1,57 milljarðar, þar af búa 38 milljónir múslima í Evrópu og 2,4 milljónir í Bandaríkjunum.<ref>''A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population'', The Pew Forum on Religion and Public Life, október 2009, http://pewforum.org/docs/?DocID=451 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100417050431/http://pewforum.org/docs/?DocID=451 |date=2010-04-17 }}, skoðað 17.10.2009</ref> [[Íslam á Íslandi|Múslimar á Íslandi]] eru um 1300 samkvæmt [[Hagstofa Íslands|Hagstofu Íslands]].<ref>Hagstofa Íslands, http://www.hagstofa.is, skoðað 19.10.2009</ref></onlyinclude> == Orðsifjar == Á arabísku kemur orðið ''Islām'' úr þriggja stafa rótinni ''S-L-M'', sem hefur merkinguna „undirgefni; að gefa sig; að hlýða“.<ref>{{cite web |url=http://www.usc.edu/dept/MSA/notislam/misconceptions.html#HEADING1 |title=USC-MSA Compendium of Muslim Texts |access-date=2016-03-16 |archive-date=2008-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080914142504/http://www.usc.edu/dept/MSA/notislam/misconceptions.html#HEADING1 |url-status=dead }}</ref> Islām þýðir bókstaflega „undirgefni/hlýðni,“ það er að segja undirgefni við [[Allah]], sem er nafn guðs í íslam. Önnur arabísk orð sem eru dregin af S-L-M rótinni: * Salām, þýðir „friður“, og er algengt að heilsast með þessu ávarpi * Muslim, fylgjandi íslam, þýðir sá sem „sýnir undirgefni“ eða „hlýðir“ Guði. == Trú == Múslímar trúa því að Guð (á arabísku ''[[Allah]]''; einnig á [[arameísku]] ''Alaha'') hafi opinberað boðskap sinn til manna fyrir [[Múhameð]] [[spámaður|spámanni]] sem uppi var í [[Arabía|Arabíu]] [[570]]-[[632]] (samkvæmt [[Gregoríanskt tímatal|gregoríanska tímatalinu]]). Þeir trúa því einnig að aðrir [[spámaður|spámenn]] Guðs, þar á meðal [[Adam og Eva|Adam]], [[Nói]], [[Abraham]], [[Móses]] og [[Jesús]] (sem þeir kalla [[Isa]]) hafi fengið opinberanir frá honum. Múslimar trúa því að Múhameð sé síðasti og mesti spámaðurinn eða „innsiglið“. Opinberanir hans munu endast fram að [[Dómsdagur|Dómsdegi]]. [[Mynd:Mohammed kaaba 1315.jpg|thumb|Elsta mynd sem til er af Múhameð]] Aðalrit múslíma er ''[[Kóraninn]]'' en þeir trúa því að hann hafi verið skrifaður af Múhameð beint eftir [[Gabríel (engill)|Gabríel]] [[Erkiengill|erkiengli]] samkvæmt boði Guðs. ''Kóraninn'' er samkvæmt múslímum óbrengluð orð Guðs (ólíkt [[Biblían|Biblíu]] [[Kristni|kristinna]] manna, sem á að vera texti venjulegra manna innblásinn af Guði) og var opinberaður á arabísku. Mikið er lagt upp úr því í samfélögum múslima að fólk geti lesið (og helst talað) arabísku og þar með lesið ''Kóraninn'' á frummáli. Múslimar trúa því að hluti af [[Guðspjall|guðspjöllunum]], [[Torah]] og spádómabækur Gyðinga hafi, þrátt fyrir heilagan uppruna þeirra, verið vantúlkaðar og þær misfarist af manna völdum. Frá þessu sjónarhorni er Kóraninn leiðrétting á heilögum ritum Gyðinga og kristinna manna og lokaopinberun. Múslímar álíta að íslam sé í aðalatriðum sú sama trú sem aðrir spámenn og sendiboðar Guðs hafa opinberað mönnum allt frá Adam og Abraham. Kóraninn kallar Gyðinga og kristna „fólk bókarinnar“. Grundvallartrúarjátningu íslam er að finna í ''[[šahādatān]]'' („tvær erfðaskrár“, á arabísku: لا إله إلا الله ومحمد رسول الله ): ''lā ilāhā illā-llāhu; muhammadur-rasūlu-llāhi''— „Það er enginn guð nema Guð (Allāh); Múhameð er spámaður Guðs (Allah).“ Til að gerast múslimi verður að hafa þessa setningu yfir (á arabísku) og trúa henni í vitna viðurvist. Það er ekki hægt að neyða neinn til að gerast múslimi, einungis sá sem virkilega óskar þess getur orðið það. Fyrir utan Kóraninn eru frásagnirnar um gerðir og ummæli Múhameðs, sem nefndar eru [[hadith]], mikilvægustu undirstoðir trúarskoðana og réttarkerfis múslima. == Fimm stoðir íslam == Íslam hefur fimm stoðir, fimm grundvallaratriði trúarinnar. Staða þeirra er umdeild milli gerða íslam, en í öllum eru þær mikilvægar. Stoðirnar fimm eru: * ''Shahādah (sjahada, trúarjátningin)'' – Yfirlýsing um að það sé enginn guð annar en Allah og Múhameð sé sendiboði hans. * ''Salat ([[Salat - tilbeiðslan|salat]], [[bæn]]in)'' – Það að biðja skuli fimm sinnum á dag og krjúpa í átt að [[Kaaba]] hofinu í [[Mekka]] * ''Sawm (saúm, [[fasta]]n)'' – Að sleppa því að borða, drekka og stunda kynlíf frá dögun til sólseturs í tunglmánuðinum [[Ramadan]]. * ''Zakāt (sakat, [[ölmusa]])'' – Ætlast er til þess að allir múslimar greiði fasta [[Prósenta|prósentu]] sem svo er útdeilt til fátækra. * ''Hajj ([[hadsjí]] (pílagrímsferð)'' – Ætlast er til þess að allir múslimar, svo lengi sem fjárhagur og heilsa leyfi, fari til [[Mekka]] í það minnsta einu sinni um ævina. == Guð == [[Mynd:Allah.svg|thumb|Arabíska orðið ''Allāh'', eða Guð, skrifað með skrautskript.]] Grundvallarhugmynd íslam er að [[Guð]] sé einn og óskiptanlegur (á arabísku ''tawhid''). Íslam er því eingyðistrú. Guð er skapari heimsins og drottnar yfr öllu sem lifir, eins og í kristinni trú. Guð er skilgreindur í Kóraninum, [[Súra|súru]] 112 á þennan hátt: :''Segðu „Hann er Guð, einn og sá eini. Allāh, hinn Eilífi, Allsherjar sjálfvaldur meistari. Hann getur engan og er ekki getinn, og enginn er líkur Honum.“ ([http://www.islam101.com/quran/yusufAli/QURAN/112.htm Yusuf A. Ali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190905051127/http://www.islam101.com/quran/yusufAli/QURAN/112.htm |date=2019-09-05 }}). Orðið ''Allāh'' er einnig notað um Guð af arabískumælandi Gyðingum og kristnum. Nafnið Allāh er einungis hægt að nota í eintölu og það hefur ekkert kyn. Múslímar deila ekki hugmynd kristninnar um „[[heilög þrenning|heilaga þrenningu]]“ (samfélag föður og sonar og heilags anda í einum guðdómi). Skurðgoðasmíð er litin hornauga í Kóraninum eins og Biblíunni. Ekki skal gera mynd af Guði, hvorki [[Tvívídd|tví-]] eða [[þrívídd|þrívíða]]. Nöfn Guðs eru 99 talsins í Kóraninum'' en allar súrurnar, utan einnar, hefjast á orðunum: „Í nafni Guðs, hins náðuga, hins miskunnsama“. == Saga == [[Mynd:Age of Caliphs.png|thumb|350 px|Yfirráðasvæði kalífatsins árið 750]] Árið [[610]] fékk [[Múhameð]] (samkvæmt múslimum) kall sitt sem spámaður í helli nokkrum stutt frá Mekka. Honum á þá að hafa verið falið það verkefni að opinbera þann texta sem í dag er kallaður ''Kóraninn'' og boða stranga eingyðistrú þar sem kjarninn var koma dómsdags þar sem fólk yrði reist úr dauðanum, ranglátir myndu brenna í vítislogum Allah en réttlátir hefðu vísa vist í paradís hans. Mikið er til af heimildum um líf Múhameðs og fyrstu ár íslams, færðar í rit einni til tveimur öldum eftir dauða hans. Samtímaheimildir eru helst vers kóranins, en mikið af þeim höfðu verið rituð niður um og eftir dauða Múhameðs. Helstu heimildir, og þær virtustu meðal múslima, eru Kóraninn (sem var fyrst skráð eftir dauða Múhameðs) sjálfur, Hadith textarnir (eða hefðirnar) og Sira (fyrsta ritið um ævi Múhameðs). Ef þessi rit eru lesin í samhengi má sjá glögglega flesta meginatburði á upphafstíma íslams og hvernig og hvers vegna vitranir Múhameðs koma fram. Þetta er mjög frábrugðið sagnfræði kristinna manna, búddista og annarra trúarhópa þar sem lítið er til af sagnfræðilegum heimildum öðrum en trúartextum. Söguhefðir shía og súnnímúslima um upphafstíma íslam er ýmsum atriðum allólíkar og grundvöllur klofnings safnaðanna.<ref>Madelung, Wilferd (1997). The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate. Cambridge University Press. ISBN 0-521-64696-0.</ref> Múhameð fékk fáa fylgismenn í upphafi, og aðallega úr lægri stéttum samfélagsins, en Múhameð sjálfur tilheyrði yfirstéttinni í Mekka, sem meðal annars stjórnaði hofinu Kaba. Árið [[622]] voru Múhameð og fylgismenn hans neyddir til að flýja til borgarinnar [[Medína]]. Í kjölfar þess taka Múhameð og fylgismenn hans upp vopnaða baráttu og herja á yfirstéttina í Mekka og samfélög gyðinga í og kringum Medína. Meðal annars með ránum og mannvígum tókst Múhameð og fylgismönnum hans að beygja undir sig fleiri og fleiri ættbálka á Arabíuskaganum. Þegar Múhameð lést árið [[632]] náði veldi hans og þar með veldi íslam yfir bróðurpart Arabíu. Þegar hann lést tók vinur hans [[Abu Bakr]] við völdum en næstu tveir [[Kalífi|kalífar]] (leiðtogar hins íslamska ríkis) voru skyldmenni Múhameðs. Á þessum tíma stækkaði yfirráðasvæði íslamska ríkisins, sem nefnt hefur verið [[Kalífatið]], mjög mikið og varð að mjög stóru heimsveldi. Fjórði kalífinn var hins vegar tengdasonur Múhameðs, [[Alí ibn Abu Talib]], og deilan um réttmæti valda hans eru undirrótin að skiptingu múslima í [[sjía]] og [[súnní]]. Sjía-múslimar trúa því að þeir sem á undan honum voru hafi verið ólögmætir vegna þess að Múhameð hafi nefnt hann sem eftirmann sinn á dánarbeði sínu, en súnníar eru ósammála þessu. Kalífatið náði hámarki sem eitt ríki um 750. Það klofnaði í fleiri ríki í raun, en hinir nýorðu múslimar [[Tyrkland|Tyrkir]] náðu völdum yfir nokkurn veginn öllu landsvæðinu á elleftu öld með [[Ottómanska veldið|Ottómanska veldinu]]. Fjölmennasta nútímaríki þar sem meirihluti íbúa eru múslimar er [[Indónesía]]. [[Mynd:Islam by country.png|thumb|350 px|Kort sem sýnir áætlað hlutfall múslima eftir löndum. Rauði liturinn táknar hér sjía og sá græni súnní, drekkt litar sýnir hlutfall]] == Tengt efni == * [[Allah]] * [[Múhameð]] * [[Íslam á Íslandi]] * [[Íslam í Evrópu]] * [[Múslimahatur]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.islam.is Vefsíða félags múslima á Íslandi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517102609/http://islam.is/ |date=2014-05-17 }} * [https://www.islam-qa.com/en Islam Question and Answer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131222115413/http://islam-qa.com/en |date=2013-12-22 }} * [https://www.islamonline.net Islam Online.net] * [http://www.islamicnetwork.com Islamic Network] * [https://www.islam.com/ www.islam.com] * [https://www.islamreligion.com The Religion of Islam] * [http://www.understanding-islam.com/ Understanding Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307202240/http://www.understanding-islam.com/ |date=2016-03-07 }} * [http://www.al-islam.com/eng/ Kingdom of Saudi Arabia Ministry of Islamic Affairs, Endowments, Da‘wah and Guidance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101030401/http://al-islam.com/eng |date=2020-11-01 }} * [http://www.islamfortoday.com/ Islam for today] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316074434/http://islamfortoday.com/ |date=2016-03-16 }} [[Flokkur:Íslam| ]] 50ebxvxio8rnnx3br8lt0k1rwvmvu28 0 31083 1961094 1959376 2026-04-24T18:39:48Z Berserkur 10188 /* Plötur */ 1961094 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk | sveit | heiti = Björgvin Halldórsson | mynd = Bo Halldors.png|150px | stærð = | myndatexti = Björgvin (klippt af [[Þó líði ár og öld]] útgáfunni). | nafn = Björgvin Helgi Halldórsson | nefni = Bó Halldórs, Bo Halldorsson, Bo Hall | fæðingardagur = {{Fæðingardagur|1951|4|16}} | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2026|4|9|1951|4|16}} | uppruni = [[Hafnarfjörður]], [[Ísland]] | gerð = | rödd = | stefna = Popp | titill = Söngvari | ár = 1966 - 2026 | útgefandi = | samvinna = | vefsíða = | meðlimir = | fyrri_meðlimir = }} '''Björgvin Helgi Halldórsson''' (stundum kallaður '''Bó Halldórs'''; f. [[16. apríl]] [[1951]] d. [[9. apríl]] [[2026]]) var [[Ísland|íslenskur]] [[söngur|söngvari]], frægastur fyrir að syngja [[popp]]lög og [[ballaða|ballöður]] sem mörg hafa náð gríðarlegum vinsældum á Íslandi. Hann var valinn „poppstjarna ársins“ þann 1. október [[1969]]. Björgvin fæddist í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]. Fyrsta hljómsveit hans var Bendix <ref>[https://ismus.is/einstaklingar/1006125 Björgvin Halldórsson]Ismus, sótt 9. apríl 2026</ref>. Hann var þó ekki lengi í þeirri hljómsveit heldur tók við söngnum í [[Flowers]] þegar Jónas R. Jónsson hætti. Björgvin söng svo meðal annars með [[Ævintýri (hljómsveit)|''Ævintýri'']], ''[[Brimkló]]'', [[Ðe lónlí blú bojs]] og [[HLH-flokkurinn|''HLH-flokknum'']]. Hann var með [[Hljómar|Hljómum]] frá 1973-1974 í endurkomu þeirrar sveitar. Einnig starfaði Björgvin sem plötusnúður. Á ferli sínum sem tónlistarmaður flutti hann og hljóðritaði mörg frumsamin lög sem og tökulög. Meðal þeirra eru sígild lög á borð við dúettinn ''Þú komst með jólin til mín'', ''Gullvagninn'' og ''[[Þó líði ár og öld]]''. Árið 1995 var Björgvin með framlag Íslands til [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1995|söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] þar sem hann flutti lagið [[Núna|''Núna'']]. Dóttir Björgvins, poppsöngkonan [[Svala Björgvinsdóttir|Svala Björgvins]], var svo [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2017|framlag]] Íslands árið 2017. Sonur hans [[Krummi Björgvinsson|Krummi]] er einnig tónlistarmaður. Auk þess að vera söngvari starfaði Björgvin sem þulur og var rödd [[Stöð 2|Stöðvar 2]]. Hver jól hélt hann tónleikana ''Jólagestir Björgvins'' en þeir voru haldnir í síðasta sinn árið 2024. Hann sá um sjónvarpsþættina ''Jólastjarna Björgvins'' þar sem börn og unglingar kepptu í söng í von um að fá að syngja á ''Jólagestum.'' Björgvin var sæmdur [[Hin íslenska fálkaorða|riddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu]] í janúar 2011 fyrir framlag sitt til íslenskrar tónlistar. Hann fékk stjörnu merkta sér á gangstéttinu í Strandgötu í Hafnarfirði árið 2019 og voru heiðurstónleikar haldnir. <ref>[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/07/08/stjornurnar_munu_hladast_a_gangstettina/ Stjörnurnar munu hlaðast á gangstéttina] Mbl.is, 8. júlí 2019</ref> Björgvin lést árið 2026, 74 ára að aldri. <ref>[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-04-09-bjorgvin-halldorsson-er-latinn-472281 Björgvin Halldórsson er látinn] Rúv, sótt 9. apríl 2026</ref> ==Plötur== * [[Þó líði ár og öld]] (1971) * Einu sinni var - Vísur úr vísnabókinni (1976) * Út um græna grundu (1977) * Ég syng fyrir þig (1978) * Dagar og nætur (1980) * Á hverju kvöldi (1982) * Björgvin (1986) * Jólagestir 2 (1989) * Núna (1995) * Jólagestir Björgvins 3 (1995) * Alla leið heim (1997) * Um jólin (2000) * Eftirlýstur (2001) * Ég tala um þig (2002) * Duet (2003) * Björgvin ásamt Sinfóníuhljómsveit Íslands og gestum (2006) * Jólagestir 4 (2007) * Sígrænir söngvar (2009) * Jólagestir Björgvins í höllinni (2009) * Duet II (2010) * Leiðin heim (2011) * Duet III (2013) * Ég trúi því (2015) * Ég kem með jólin til þín (2020) ==Tilvísanir== <references/> {{Ísland í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{Stubbur|æviágrip}} {{fd|1951|2026}} [[Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]] [[Flokkur:Íslenskir söngvarar]] [[Flokkur:Þátttakendur í söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] b6k7i4ukiz6ee6l68jxfkeph3aqkojb 0 32982 1961031 1911961 2026-04-24T12:04:29Z Berserkur 10188 uppfæri 1961031 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Pixies KTF March 2024 (cropped).jpg|thumb|Pixies (2024)]] '''Pixies''' er [[Bandaríkin|bandarísk]] rokk[[hljómsveit]] sem stofnuð var [[1986]] í [[Boston]], [[Massachusetts]]. Hún hætti árið [[1993]] en kom þó saman aftur árið [[2004]]. [[Black Francis]], [[Joey Santiago]], [[Kim Deal]], og [[Dave Lovering]] hafa verið meðlimir sveitarinnar allan hennar starfsaldur. Pixies nutu meðal vinsælda í heimalandinu en meiri á [[Bretland]]seyjum og öðrum [[Evrópa|Evrópulöndum]]. == Útgefið efni == === Breiðskífur === {| class="wikitable" |- |'''Nafn''' |'''Útgáfudagur''' |'''Útgáfufyrirtæki''' |- |''[[Come On Pilgrim]]'' |október 1987 |4AD |- |''[[Surfer Rosa]]'' |21. mars 1988 |4AD |- |''[[Doolittle]]'' |17. apríl 1989 |4AD (UK)/Elektra (US) |- |''[[Bossanova]]'' |13. ágúst 1990 |4AD (UK)/Elektra (US) |- |''[[Trompe le Monde]]'' |7. október 1991 |4AD (UK)/Elektra (US) |- |''Indie Cindy'' |2014 |- |''Head Carrier'' |2016 |- |''Beneath the Eyrie'' |2019 |- |''Doggerel'' |2022 |- |''The Night the Zombies Came'' | 2024 |} === Smáskífur === {| class="wikitable" !Ár !Nafn !Breiðskífa |- | 1988 | "Gigantic" | ''[[Surfer Rosa]]'' |- | 1989 | "Here Comes Your Man" | ''[[Doolittle]]'' |- | 1989 | "Monkey Gone to Heaven" | ''Doolittle'' |- | 1990 | "Dig for Fire" | ''[[Bossanova]]'' |- | 1990 | "Allison" | ''Bossanova'' |- | 1990 | "Velouria" | ''Bossanova'' |- | 1991 | "Planet of Sound" | ''[[Trompe le Monde]]'' |- | 1991 | "Letter to Memphis" | ''Trompe le Monde'' |- | 1991 | "Alec Eiffel" | ''Trompe le Monde'' |- | 1991 | "Head On" | ''Trompe le Monde'' |- | 1997 | "Debaser (Studio)" | ''[[Death to the Pixies]]'' |- | 1997 | "Debaser (Live)" | ''Death to the Pixies'' |- | 2004 | "[[Bam Thwok]]" |''(Gefin út á netinu)'' |} ==Tenglar== * [https://www.allmusic.com/artist/pixies-mn0000895136 Pixies á Allmusic] {{Stubbur|tónlist}} {{s|1986}} [[Flokkur:Bandarískar rokkhljómsveitir]] 0643ywrqohmzcxo1aahpw5hu4uxdg97 0 33105 1961070 1949456 2026-04-24T15:07:22Z TKSnaevarr 53243 1961070 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | upprunalegt heiti = The Elephant Man | image = TheElephantManposter.jpg | alt = In black and white, a man is standing behind a building wearing a hood (with one eyehole) and hat to cover his face, with the film's title appearing below the figure. The film's tagline reads "I am not an animal! I am a human being! I...am...a man!" | caption = Auglýsingaplakat fyrir myndina í kvikmyndahúsum | director = [[David Lynch]] | screenplay = {{Plainlist| * Christopher De Vore * [[Eric Bergren]] * David Lynch }} | based_on = {{plainlist| * ''The Elephant Man and Other Reminiscences'' eftir [[Sir Frederick Treves, 1. barónett|Frederick Treves]] *''The Elephant Man: A Study in Human Dignity'' eftir [[Ashley Montagu]] }} | producer = [[Jonathan Sanger]] | starring = {{plainlist| * [[Anthony Hopkins]] * [[John Hurt]] * [[Anne Bancroft]] * [[Freddie Jones]] * [[John Gielgud]] * [[Wendy Hiller]] }} | cinematography = [[Freddie Francis]] | editing = [[Anne V. Coates]] | music = [[John Morris (tónskáld)|John Morris]] | studio = [[Brooksfilms]] | distributor = {{Plainlist| * [[Columbia Pictures|Columbia]]–[[EMI Films|EMI]]–[[Warner Bros.|Warner Distributors]] (Bretland) * [[Paramount Pictures]] (Bandaríkin) }} | released = {{Film date|1980|10|03|New York-borg|ref1=<ref>{{cite news|work=[[The Times]] |date=October 8, 1980 |page=9 |first= John |last=Higgins |title=The Elephant Man, which opens tomorrow at the ABC, Shaftesbury Avenue, is also likely to establish the reputation of its director, David Lynch.}}</ref>|1980|10|10|Bandaríkin}} | runtime = 123 mínútur<ref>{{cite web | url=https://www.bbfc.co.uk/releases/elephant-man-1980 | title=''The Elephant Man'' | website=[[British Board of Film Classification]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20200805191842/https://www.bbfc.co.uk/releases/elephant-man-1980 | accessdate=November 8, 2022| archive-date=August 5, 2020 }}</ref> | country = {{Plainlist| * Bretland * Bandaríkin<ref>{{cite web|url=https://www.bfi.org.uk/education-research/education/gothic-classroom/elephant-man-1980 |title=The Elephant Man (1980) |archive-url=https://web.archive.org/web/20200910040510/https://www2.bfi.org.uk/education-research/education/gothic-classroom/elephant-man-1980 |archive-date=September 10, 2020 |website=BFI. |access-date=February 22, 2019}}</ref> }} | language = Enska | budget = $5 milljónir | gross = $26 milljónir {{Small|{{Nowrap|(Norður-Ameríka)}}}}<ref name="bom">{{Cite web | title = The Elephant Man (1980) | work = [[Box Office Mojo]] | url = http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=elephantman.htm | access-date =July 4, 2010}}</ref> }} '''''Fílamaðurinn''''' (enska: '''''The Elephant Man''''') er [[kvikmynd]] byggð á ævisögu [[Joseph Carey Merrick]]. Myndin var leikstýrð af [[David Lynch]] og með aðalhlutverk fóru [[John Hurt]] og [[Anthony Hopkins]]. == Söguþráður == Josh er með mjög alvarlegan [[Sjúkdómur|sjúkdóm]] sem veldur því að hann er með verulega afmyndað andlit og fær því viðurnefnið „fílamaðurinn“. Vegna þessar afmyndunar er hann settur í [[Fjölleikahús|sirkus]] sem sirkusfyrirbæri. Á eina af sýningunum hans kemur læknir að nafni Sir Frederic Treves en hann tekur hann frá sirkusnum til að skoða hann vísindalega séð. En hann vingast mjög fljótlega við Fílamannin og gefur honum húsnæði í spítalanum sínum til að forða honum frá því að lenda aftur í sirkusnum og láta fólk líta niður á hann. Það kemur í ljós að Joseph er ekki einhver afmyndaður vitleysingur heldur greindur og heillandi maður í afmynduðum líkama. ==Tilvísanir== <references/> {{Stubbur|kvikmynd}} {{DEFAULTSORT:Elephant Man, The}} [[Flokkur:Bandarískar kvikmyndir|Elephant Man, The]] [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 1980|Elephant Man, The]] [[Flokkur:Kvikmyndir í leikstjórn Davids Lynch]] a2pwrda19lexrhv3naaapc28vrwjnaj 1961071 1961070 2026-04-24T15:09:48Z TKSnaevarr 53243 1961071 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | upprunalegt heiti = The Elephant Man | image = TheElephantManposter.jpg | alt = In black and white, a man is standing behind a building wearing a hood (with one eyehole) and hat to cover his face, with the film's title appearing below the figure. The film's tagline reads "I am not an animal! I am a human being! I...am...a man!" | caption = Auglýsingaplakat fyrir myndina í kvikmyndahúsum | director = [[David Lynch]] | screenplay = {{Plainlist| * Christopher De Vore * [[Eric Bergren]] * David Lynch }} | based_on = {{plainlist| * ''The Elephant Man and Other Reminiscences'' eftir [[Sir Frederick Treves, 1. barónett|Frederick Treves]] *''The Elephant Man: A Study in Human Dignity'' eftir [[Ashley Montagu]] }} | producer = [[Jonathan Sanger]] | starring = {{plainlist| * [[Anthony Hopkins]] * [[John Hurt]] * [[Anne Bancroft]] * [[Freddie Jones]] * [[John Gielgud]] * [[Wendy Hiller]] }} | cinematography = [[Freddie Francis]] | editing = [[Anne V. Coates]] | music = [[John Morris (tónskáld)|John Morris]] | studio = [[Brooksfilms]] | distributor = {{Plainlist| * [[Columbia Pictures|Columbia]]–[[EMI Films|EMI]]–[[Warner Bros.|Warner Distributors]] (Bretland) * [[Paramount Pictures]] (Bandaríkin) }} | released = {{Film date|1980|10|03|New York-borg|ref1=<ref>{{cite news|work=[[The Times]] |date=October 8, 1980 |page=9 |first= John |last=Higgins |title=The Elephant Man, which opens tomorrow at the ABC, Shaftesbury Avenue, is also likely to establish the reputation of its director, David Lynch.}}</ref>|1980|10|10|Bandaríkin}} | runtime = 123 mínútur<ref>{{cite web | url=https://www.bbfc.co.uk/releases/elephant-man-1980 | title=''The Elephant Man'' | website=[[British Board of Film Classification]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20200805191842/https://www.bbfc.co.uk/releases/elephant-man-1980 | accessdate=November 8, 2022| archive-date=August 5, 2020 }}</ref> | country = {{Plainlist| * Bretland * Bandaríkin<ref>{{cite web|url=https://www.bfi.org.uk/education-research/education/gothic-classroom/elephant-man-1980 |title=The Elephant Man (1980) |archive-url=https://web.archive.org/web/20200910040510/https://www2.bfi.org.uk/education-research/education/gothic-classroom/elephant-man-1980 |archive-date=September 10, 2020 |website=BFI. |access-date=February 22, 2019}}</ref> }} | language = Enska | budget = $5 milljónir | gross = $26 milljónir {{Small|{{Nowrap|(Norður-Ameríka)}}}}<ref name="bom">{{Cite web | title = The Elephant Man (1980) | work = [[Box Office Mojo]] | url = http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=elephantman.htm | access-date =July 4, 2010}}</ref> }} '''''Fílamaðurinn''''' (enska: '''''The Elephant Man''''') er [[kvikmynd]] byggð á ævisögu [[Joseph Carey Merrick]]. Myndin var leikstýrð af [[David Lynch]] og með aðalhlutverk fóru [[John Hurt]] og [[Anthony Hopkins]]. == Söguþráður == Josh er með mjög alvarlegan [[Sjúkdómur|sjúkdóm]] sem veldur því að hann er með verulega afmyndað andlit og fær því viðurnefnið „fílamaðurinn“. Vegna þessar afmyndunar er hann settur í [[Fjölleikahús|sirkus]] sem sirkusfyrirbæri. Á eina af sýningunum hans kemur læknir að nafni Sir Frederic Treves en hann tekur hann frá sirkusnum til að skoða hann vísindalega séð. En hann vingast mjög fljótlega við Fílamannin og gefur honum húsnæði í spítalanum sínum til að forða honum frá því að lenda aftur í sirkusnum og láta fólk líta niður á hann. Það kemur í ljós að Joseph er ekki einhver afmyndaður vitleysingur heldur greindur og heillandi maður í afmynduðum líkama. ==Tilvísanir== <references/> {{Stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:Columbia Pictures-kvikmyndir]] [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 1980]] [[Flokkur:Kvikmyndir í leikstjórn Davids Lynch]] [[Flokkur:Paramount Pictures-kvikmyndir]] [[Flokkur:Ævisögulegar kvikmyndir]] o7xuhur7cyvr1odgqf24memjozop6la 0 33149 1961143 1958187 2026-04-25T01:13:12Z TKSnaevarr 53243 /* Söguleg heimildargildi */ 1961143 wikitext text/x-wiki [[Mynd:LandnamabokManuscriptPage.jpg|thumb|Handritssíða úr Landnámubók á [[Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi|Árnastofnun]] í Reykjavík]] [[Mynd:Landnamabok.jpg|thumb|[[Þórður Þorláksson]] biskup lét prenta Landnámabók í fyrsta skipti í [[Skálholt]]i árið 1688]] '''Landnámabók''' eða '''Landnáma''' er elsta heimild um [[Landnám|landnám]] Íslands. Hún hefur að geyma upptalningu [[Landnámsmenn á Íslandi|landnámsmanna Íslands]]. Hún er upprunalega talin hafa verið rituð á fyrri hluta [[12. öld|12. aldar]] en það eintak er glatað. ==Landnámabókin== Landnámabók skiptist í fimm hluta og meira en 100 kafla. Í bókinni er sagt frá helstu landnámsmönnum Íslands, hvar þeir námu land og greinir nokkuð frá uppruna þeirra og afkomendum. Fyrsti hlutinn segir frá því hvernig eyjan sem síðar var kölluð Ísland fannst. Hinir fjórir hlutarnir segja sögu landnemanna í hverjum [[Landsfjórðungur|landsfjórðungi]], frá [[Vestfirðingafjórðungur|Vestfirðingafjórðungi]], [[Norðlendingafjórðungur|Norðlendingafjórðungi]] og [[Austfirðingafjórðungur|Austfirðingafjórðungi]] og endað í [[Sunnlendingafjórðungur|Sunnlendingafjórðungi]]. Sagt er frá mikilvægum atburðum og einnig er sagt frá ættum landnámsmanna, 3000 eiginnöfn og 1400 örnefni eru nefnd. <ref>Stylegar, Frans-Arne H. (22 oktober 2004): [https://arkeologi.blogspot.com/2004/10/hauk-erlendsson-og-landnmabk.html «Hauk Erlendsson og Landnámabók»], ''Arkeologi.blogspot''</ref> Landnámabók nefnir 426 einstaklinga sem fyrstu landnemana og flestir þeirra settust að á norður- og suðvesturhluta landsins. Frá sjónarmiði [[Sagnfræði|sagnfræðings]] er bókin mikilvægt heimildarrit um sögu og [[Ættfræði|ættfræði]] íslendinga og hefur haft mikil áhrif á sjálfsmynd íslendinga og sjálfsskilning. <ref>Stylegar, 2004</ref> Óvíst er um aldur Landnámabókar en [[Ari fróði Þorgilsson|Ari fróði]] notaðist við hana þegar hann samdi [[Íslendingabók]], en hún var samin á árabilinu 1122–1233. Sennilegt er því talið að Landnámabók hafi fyrst verið skráð mjög snemma á 12. öld, eða um 1100.<ref>Sveinbjörn Rafnsson (2008), Hvað er Landnámabók? Tímaritið Saga. 2. Tölublað 2008. bls. 180. [https://timarit.is/page/7002095#page/n178/mode/2up]</ref> ===Hvaðan komu þau?=== Af upphaflegum landnámsmönnum eru nafngreindar 14 konur og 412 karlar. Í bókinni kemur fram að af þeim komu um 130 beint frá [[Noregur|Noregi]], um 40 frá [[Þrændalög|Þrændalögum]] og nálægum fylkjum, um 85 frá [[Gulaþing|Gulaþings]]-svæðinu og um tíu frá Austur-Noregi. Sex landnámsmenn eru taldir [[Svíþjóð|sænskir]] eða frá [[Gautland|Gautlandi]] og einn [[Danmörk|danskur]]. Í bókinni segir að margir landnámsmenn hafi komið frá [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]], frá [[Suðureyjar|Suðureyjum]], [[Skotland|Skotlandi]], [[Írland|Írlandi]] og víðar að. Sumir þessara manna voru norrænum ættum en aðrir af breskum eða [[Keltneskar þjóðir|keltneskum]] uppruna.<ref>Sigurdsson, Jon Vidar (2008): Det norrøne samfunnet, Pax forlag, Oslo, ISBN 978-82-530-3147-7</ref> Hinsvegar er meirihluti þeirra sem settust að á Ísland, sérstaklega konur og þrælar, útilokaðuð frá sögunni.<ref>Smith, K. P. (1995). Landnám: the settlement of Iceland in archaeological and historical perspective. World Archaeology, 26(3), 319-347.</ref> Nýjustu [[Erfðafræði|erfðafræðirannsóknir]] benda til þess að yfirgnæfandi meirihluti íslenskra karla eigi ættir að rekja til sé skyldastur [[Norðurlöndin|Norðurlanda]] en færri til Bretlandseyja, hins vegar að meirihluti kvenna sé af sama uppruna og konur á Bretlandseyjum.<ref> Ebenesersdóttir, S. S., Sandoval-Velasco, M., Gunnarsdóttir, E. D., Jagadeesan, A., Guðmundsdóttir, V. B., Thordardóttir, E. L., & Helgason, A. (2018). Ancient genomes from Iceland reveal the making of a human population. Science, 360(6392), 1028-1032.</ref> Það kemur vel heim við [[Íslendingasögur]] þar sem er sagt að norrænir karlmenn hafi farið í [[Víkingar|víking]] og sest að um tíma á Bretlandseyjum og tekið með sér þarlendar konur til Íslands, nauðugar eða viljugar.<ref> Agnar Helgason: „Uppruni Íslendinga. Vitnisburður erfðafræðinnar.“ Hlutavelta tímans. Menningararfur á Þjóðminjasafni (Reykjavík, Þjóðminjasafn Íslands, 2004), 48-55.</ref><ref> Helgason, A., Sigurðardóttir, S., Nicholson, J., Sykes, B., Hill, E. W., Bradley, D. G., ... & Stefánsson, K. (2000). Estimating Scandinavian and Gaelic ancestry in the male settlers of Iceland. The American Journal of Human Genetics, 67(3), 697-717.</ref> ==Endurskrifaðir textar== Landnámabók var sett saman á fyrra hluta 12. aldar, og allment er talið að Ari fróði hafa verið riðinn við hina fyrstu gerð, en hún er nú löngu glötuð. Til eru fimm endurskrifanir á henni: * '''Sturlubók'''; endurskrifuð á [[17. öld]] af [[Jón Erlendsson|Jóni Erlendssyni]] upp úr aldagömlum skinnhandritum eftir [[Sturla Þórðarson|Sturlu Þórðarson]] sem brunnu í [[Bruninn í Kaupmannahöfn árið 1728|brunanum í Kaupmannahöfn]] árið [[1728]]. * '''Hauksbók'''; skrifuð af [[Haukur Erlendsson|Hauki Erlendssyni]] um [[1299]] en einungis eru til 18 blöð af henni sjálfri en Jón Erlendsson gerði eftirrit sem er fullkomlega varðveitt. * '''Melabók'''; talin vera rituð um [[1272]] af [[Snorri Markússon|Snorra Markússyni]] lögmanni á [[Melar_(Melasveit)|Melum]]. * '''Skarðsárbók'''; pappírshandrit frá fyrri hluta [[17. öld|17. aldar]] skrifað af [[Björn Jónsson á Skarðsá|Birni Jónssyni]] á [[Skarðsá]]. * '''Þórðarbók'''; einnig [[17. öld|17. aldar]] pappírshandrit skrifað af [[Þórður Jónsson í Hítardal|Þórði Jónssyni]] prófasti í [[Hítardalur|Hítardal]]. Í Sturlubók og Hauksbók eru viðaukar sem eru sóttir í kunnar heimildir, til að dæmis Íslendingasögur (Egils sögu, Eyrbyggju, Vatnsdælu og fleiri) Í Landnámabók má finna talsverðar upplýsingar um [[Heiðni|heiðni]] eða [[Norræn trú|norræna trú]] landnámsmanna. <ref>Jón Hnefill Aðalsteinsson (1999). Jakob S. Jónsson, (ritstjóri.). Under the Cloak: A Pagan Ritual Turning Point in the Conversion of Iceland (2 útgáfa.). University of Iceland Press. bls. 15. ISBN 978-9979-54-380-0.</ref> [[Sveinbjörn Rafnsson]] telur að Sturlubók og Hauksbók hafi tilhneigingu til að ofmeta kristni, en Melabókin síður.<ref> Sveinbjörn Rafnsson, (1974) Studier i Landnámabók. Kritiska bidrag till den isländska fristatstidens historia. Bibliotheca historica Lundensis. bls. 73. ISBN 9140032779</ref> Í eftirmála Þórðarbókar, sennilega afritað úr Melabók, er rannsókn á sögu Íslendinga réttlætt sem vörn gegn ásökunum útlendinga um að þeir séu afkomendur „þræla eða illmenna“ og vegna þess að „enda eru svo allar vitrar þjóðir að vita vilja upphaf sinna landsbyggða, eða hvers hvergi til hefjast eða kynslóðir“.<ref>Tómasson, Sverrir (2006). "Old Icelandic Prose". In Neijmann, Daisy (ed.). A History of Icelandic Literature. Histories of Scandinavian Literature. Vol. 5. Lincoln, Nebraska / London: University of Nebraska Press / The American-Scandinavian Foundation. pp. 80–81. ISBN 978-0-8032-3346-1.</ref> ===Hvers vegna var Landnámabók skrifuð?=== Umfang Landnámabókar er slíkt að enginn einn höfundur hefur getað samið hana, það hljóta að hafa verið fleiri höfundar sem unnu samræmt og skipulega. Margir sagnfræðingar telja að Landnáma hlyti upphaflega að hafa orðið til í tengslum við [[Alþingi|Alþing]] við [[Öxará]] þar sem menn söfnuðust saman árlega til forna hvaðanæva af landinu.<ref> Sveinbjörn Rafnsson, (2001). Sögugerð Landnámabókar: Um íslenska sagnaritun á 12. og 13. öld. Sagnfræðistofnun Háskóla Íslands </ref> Sagnfræðingar og annað áhugafólk hefur lengi velt fyrir sér afhverju ráðist var í að skrifa svo víðfeðmt og viðamikið verk. Sem svar við því hafa ýmsar hugmyndir eða tilgátur verið settar fram.<ref>Sveinbjörn Rafnsson (2008), bls. 183</ref> Ein tilgáta er að Landnáma tengist áformum um að koma á óðalsrétti á Íslandi í einhverju tagi.<ref> Barði Guðmundsson, „Uppruni Landnámabókar“ , í Uppruni Íslendinga (1959), Menningarsjóður. bls. 90.</ref> Gegn þessari hugmynd kemur að ættartölurnar í Landnámubók eru ekki raktar þannig að þær sýni hvernig jarðir gengu að erfðum frá landnámsmönnum fram að ritunartíma bókarinnar. Önnur tilgáta er að hún gæti tengst [[Tíund|tíundagreiðslum]] sem hófust árið 1097 e.Kr. á Íslandi og tengist þá við jarðamat sem hefði þá farið fram fram.<ref> {{cite journal|url=https://timarit.is/page/6533599?iabr=on#page/n195/mode/2up|title=Efling kirkjuvalds og ritun Landnámu|journal= Skírnir|number=160|volume=1|year=1986|author= Einar G. Pétursson|pages=193–222}}</ref>Það er hins vegar ekkert í Landnámabók sem bendir til verðmats á jörðum eða skattheimtu vegna tíundarlaga. Einnig hefur þeirri hugmynd verið varpað fram að Landnáma sé rituð til að skrásetja sögulega atburði af fróðleiksfýsn og ekki sé þörf að leita annarra ástæðna.<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/gegnir/991005143759706886|title=Sannfræði og uppruni Landnámu|journal=Saga|number=3|volume=2|year=1957|author=Jón Jóhannesson|pages=217-229}}</ref> Niðurstaðan er að hingað til hafa fræðimenn ekki getað staðfest hvers vegna Landnámabók var rituð. ==Söguleg heimildargildi== Fræðimenn eru ekki sammála um heimildargildi frásagnarinnar af landnáminu, hvort hún sé safn goðsagna eða söguleg rétt í meginatriðum. Samkvæmt sagnfræðingnum [[Gunnar Karlsson (sagnfræðingur)|Gunnari Karlssyni]] minnir sagan um [[Hrafna-Flóki Vilgerðarson|Hrafna-Flóka]] og hröfnunum þremur til dæmis og á söguna um [[Nói|Nóa]] og [[syndaflóðið]], sem beitti dúfu til að finna þurrt land eftir flóðið. Þótt Gunnar taki einnig fram að þetta afsanna ekki söguna og nákvæmni bókarinnar sé enn óljós.<ref>{{cite web |url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=65235 |title= Var Hrafna-Flóki til í alvöru? |access-date=2026-02-26 |first=Gunnar |last=Karlsson |author-link=Gunnar Karlsson}}</ref> Annar sagnfræðingur, [[Helgi Þorláksson]], telur að þó að ritheimildir gefi ekki örugga vitneskju um persónur og atburði eða stjórnmálasögu fyrir 1050 þá styðja aðrar heimildir frásögur í Landnámabók.<ref>{{cite web |url= https://www.visindavefur.is/svar.php?id=7366 |title= Var Ingólfur Arnarson til í alvöru? |access-date=2026-02-26}}</ref> == Tengt efni == * [[Íslendingabók Ara fróða]] * [[Landnámsmenn á Íslandi]] == Heimildir == <references/> == Tenglar == * [https://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm Landnámabók (Sturlubók)] * [http://www.ferlir.is/?s=frodleikur&naid=2891 Landnáma - sögugerð] * {{Vísindavefurinn|837|Hvert er heimildargildi Landnámu? Hvenær er talið að hún hafi verið notuð?}} * [http://books.google.is/books?id=gKcKAAAAYAAJ Landnámabók] ([[latína|latínu]] ''liber de occupatione Islandiae'') með íslenskan texta hliðstæðum latneskum á [[Google Books]]. Eftir [[Jón Ólafsson]] og [[Hannes Finnsson]]. Atriðaskrá voru skrifaðar af [[Jón Ólafsson (úr Svefneyjum)|Jóni Ólafssyni]]. Lesa má bókina [http://books.google.is/books?id=gKcKAAAAYAAJ&printsec=titlepage&source=gbs_summary_r&cad=0 hér]. * {{cite journal|url=https://timarit.is/gegnir/991005143759706886|title=Sannfræði og uppruni Landnámu|journal=Saga|number=3|volume=2|year=1957|author=Jón Jóhannesson|pages=217-229}} * [http://www.heimskringla.no/original/islendingesagaene/landnamabok/index.php Landnámabók] frá «Kulturformidlingen Norrøne Tekster og Kvad» í Noregi. [[Flokkur:Landnám Íslands]] [[Flokkur:Íslensk ritverk]] [[Flokkur:Fornrit]] tobeyvsf48ovr39h1q98gc9h5naqjzu 0 40927 1961032 1920405 2026-04-24T12:14:35Z TKSnaevarr 53243 /* Söguágrip */ 1961032 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Hammer and sickle red on transparent.svg|thumb|right|Hamar og sigð, merki Sovétríkjanna.]] '''Kommúnismi''' (úr [[franska|frönsku]] ''communisme'' og upphaflega úr [[Latína|latínu]] ''communis'', „það sem er sameiginlegt“) er [[hugtak]] sem notað er um ýmsar náskyldar hugmyndir sem eiga það sameiginlegt að álíta að öll framleiðslutæki eigi að vera í sameign samfélagsins eða a.m.k. jafnt skipt. Orðið „kommúnismi“ hefur stundum verið íslenskað sem „sameignarstefna“, en sú nafngjöf hefur aldrei náð festu. Innan [[lenínismi|lenínismans]] á hugtakið kommúnismi sérlega við lokastig [[stéttabarátta|stéttabaráttunnar]], þegar [[stétt]]ir og [[ríkisvald]] eru horfin úr samfélagsskipaninni, og hver og einn leggur af mörkum eftir getu og ber úr býtum eftir þörfum. Kommúnisminn er hluti af miklu víðtækari hugmyndahefð og framkvæmd [[Sósíalismi|sósíalisma]], þrátt fyrir að merking þessara tveggja hugtaka hafi verið nokkuð á reiki í gegnum tíðina. == Forsaga == Hugmyndir um jafnan aðgang og jafna skiptingu eigna hafa verið til í alda raðir. Meðal annars hefur því oft verið haldið fram að [[Grikkland hið forna|forngríski]] [[heimspekingur]]inn [[Platon]] hafi í ritinu ''[[Ríkið (Platon)|Ríkið]]''<ref>Platon, ''Ríkið''. Eyjólfur Kjalar Emilsson (þýð.), (Reykjavík: Hið íslenzka bókmenntafélag, 1991/1997).</ref> lýst eins konar fyrirmyndarríki af kommúnískum toga. Þetta má draga mjög í efa, meðal annars vegna þess að Platon álítur að kaupmenn og handverksmenn eigi eftir sem áður að stefna að verðmætasöfnun með hefðbundnum hætti. Einnig má benda á að sameignarfyrirkomulag þekktist í raun meðal ýmissa söfnuða [[frumkristni]] en það verður þó að hafa í huga að þessir söfnuðir biðu bókstaflega eftir endurkomu [[Jesús|Jesú]] og töldu sig þess vegna ekki hafa mikla þörf fyrir eignasöfnun.<ref>Hans Conzelmann: ''Geschichte des Urchristentums. Grundrisse zum Neuen Testament 5''. (Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1989). ISBN 3-525-51354-2 </ref> Það er þó ekki fyrr en [[Thomas More]] gaf út bókina ''[[Útópía]]'' ([[1516]]) sem þróaðar hugmyndir um framtíðarríki, sem byggist á sameign allra, taka á sig fast form. Fjölmargir fetuðu í fótspor More og skrifuðu bækur og ritlinga um svipuð framtíðarríki. Hins vegar voru færri tilraunir gerðar til að skapa slík samfélög í reynd. Þar er [[jesúítar]]íkið í [[Paraguay]] (1610 – 1758) undantekning, en þar var skapað [[samfélag]] án einkaeigna. Það var þó ekki fyrr en við [[Franska byltingin|byltinguna]] í [[Frakkland]]i (1789 – 1799) og þegar fór að líða á [[19. öld]]ina sem hægt er að tala um raunverulegar kommúnistahreyfingar. Á [[1891–1900|tíunda áratug]] [[18. öld|18. aldar]] setti [[François Babeuf]] fram kenningar um jöfnuð eigna, sem höfðu mikil áhrif á stjórnmálaumræðuna. Á fyrstu áratugum 19. aldar höfðu [[útópískir sósíalistar]] eins og [[Charles Fourier]] og [[Étienne Cabet]] mikil áhrif. Þeir fengu mikið fylgi og víða voru gerðar tilraunir til að skapa útópísk sameignarsamfélög, sérstaklega í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Þegar árið [[1825]] hafði eitt helsta samfélagið, New Harmony, verið stofnað í [[Indiana (fylki)|Indiana]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. == Söguágrip == [[Mynd:Karl Marx.jpg|thumb|Karl Marx (1875)]] [[Mynd:Engels.jpg|thumb|Friedrich Engels (1877)]] Á [[19. öld]] var munurinn á hugtökunum „sósíalismi“ og „kommúnismi“ óljós og oft voru þau notuð sem samheiti. Það var í kring um árið [[1830]] sem farið var að nota hugtakið „sósíalismi“ og gerðu fylgismenn [[Pierre Leroux|Pierres Leroux]] í Frakklandi og [[Robert Owen|Roberts Owen]] á [[England]]i það nokkurn veginn samtímis. Á sama hátt fóru byltingarsinnaðir hópar í [[París]] að nota hugtakið „kommúnismi“ um [[1839]]. Sósíalistar og kommúnistar höfðu með sér fjölmörg samtök á 19. öld, sem lögðu mikinn kraft í að deila hver við annað. Eitt þeirra mikilvægustu og sem hafði mikil alþjóðleg áhrif var ''Bund der Gerechten'' (''Bandalag hinna réttlátu'') sem skipti um nafn árið [[1847]] og nefndist eftir það ''Bund der Kommunisten'' (''Kommúnistabandalagið''). [[Karl Marx]] og [[Friedrich Engels]] voru fengnir til að skrifa stefnuskrá samtakana og hún kom út snemma árs [[1848]] undir nafninu ''Manifest der Kommunistischen Partei'' (sem hefur verið nefnt ''[[Kommúnistaávarpið]]'' á íslensku) og varð þegar að grundvallarriti kommúnista og hefur verið æ síðan. [[Byltingarnar 1848|Byltingaraldan sem gekk yfir Evrópu]] 1848 – 1849 olli kommúnistum vonbrigðum. Marx og Engels og þeirra fylgismenn drógu af því þá ályktun að kommúnísk bylting verði einungis framkvæmd af vel skipulagðri og pólitískt meðvitaðri verkalýðsstétt. Eitt skref í þá átt var stofnun [[Fyrsta alþjóðasambandið|Fyrsta alþjóðasambandsins]] (Internationalinn) [[1864]]. Á seinni áratugum 19. aldar var orðið „kommúnismi“ lítið notað. Í stað þess nefndu róttækir flokkar og samtök sig annaðhvort sósíalísk eða [[Sósíaldemókratismi|sósíaldemókratísk]]. Þannig var um sterkustu samtök þessa tíma, þýska sósíaldemókrataflokkinn, sem voru nátengd Marx og Engels. Þegar í ritinu ''Athugasemdir við Gotha-stefnuskránna'', sem kom út árið [[1875]], skrifar Marx um tvö stig hins kommúníska framtíðarsamfélags. Strax eftir byltingu muni koma nokkurs konar aðlögunartímabil, alræði öreiganna, þar sem þess er krafist að allir leggi sig fram eftir getu og enn sé barátta um völdin. Síðara stigið er svo samfélag þar sem ríkisvaldið er orðið óþarft og einka[[eignaréttur]]inn verði afnuminn. Á þessu síðara stigi, sagði hann, munu samskipti manna byggjast á þeirri grundvallarreglu að hver leggi af mörkum eftir getu og beri úr býtum eftir þörfum <ref>Karl Marx og Friedrich Engels, ''Úrvalsrit Karl Marx''. (Reykjavík: Heimskringla, 1968).</ref>. Þessi stigskipting varð grundvallaratriði í kenningum [[Lenín]]s þegar hann er að móta kommúnisma seinni tíma. Kallar hann fyrra stigið „sósíalisma“ og hið síðara „kommúnisma„<ref>V. I. Lenín, ''Ríki og bylting''. (Reykjavík: Heimskringla, 1970).</ref>. Það var þó ekki fyrr en eftir [[Októberbyltingin|Októberbyltinguna]] árið [[1917]] og stofnun [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] sem stjórnmálasamtök fóru að kallast kommúnísk á sama hátt og gert hafði verið um miðja 19. öld. [[Þriðja alþjóðasambandið]] (Internationalinn) sem varð þekktara undir nafninu [[Komintern]], sem stofnað var [[1919]], skipti þar miklu máli. Komintern var skipulagt á þann hátt að kommúnistaflokkar hinna ýmsu landa voru ekki sjálfstæðar einingar heldur flokksdeildir í þessum alþjóðlega stjórnmálaflokki. Eitt meginframlag Leníns var kenning hans um flokkinn og skipulag hans. Samkvæmt henni átti flokkurinn að vera harðsnúin „framvarðarsveit“ verkalýðsstéttarinnar á stigi sósíalismans og fara með völdin fyrir hönd öreiganna. Flokkurinn átti að vera skipulagður samkvæmt „lýðræðislegu miðstjórnarvaldi“, sem átti að fela í sér rökræðu og aðhald, en þýddi í reynd að miðstjórn flokksins stjórnaði á svipaðan hátt og herforingjar gera í stríði og að andstæðar skoðanir voru bannaðar<ref>V. I. Lenín, ''Hvað ber að gera: knýjandi vandamál hreyfingar okkar''. (Reykjavík: Heimskringla, 1970).</ref>. Á meðan Komintern starfaði, fram til ársins [[1943]], áttu allir flokkar sem áttu aðild að sambandinu að lúta samþykktum miðstjórnar samkvæmt þessum kenningum. Eftir að [[Jósef Stalín]] tókst að ná völdum í [[Kommúnistaflokkur Sovétríkjanna|sovéska kommúnistaflokknum]] og fyrst hrekja burt og síðan láta myrða [[Lev Trotskíj]], magnaðist einræðiskerfið og ofsóknir á hendur raunverulegum og ímynduðum andstæðingum. Eftir sigur bandamanna í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni tóku kommúnistar völdin í flestum ríkjum í Austur- og Mið-[[Evrópu]] og urðu þau í raun eins konar leppríki Sovétríkjanna. Eftir byltinguna í [[Kína]] árið [[1949]] tóku kommúnistar einnig þar að byggja sósíalískt samfélag, að miklu leyti að sovéskri fyrirmynd, og eins í [[Víetnam]] og [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]]. Á sama tíma náðu margir kommúnistaflokkar utan Sovétveldisins, sérstaklega í [[Frakkland]]i og á [[Ítalía|Ítalíu]], miklum framgangi í almennum kosningum. Eftir dauða Stalíns árið [[1953]] glímdu ráðamenn í Sovétríkjunum við að fylla í skarðið. Niðurstaðan varð að [[Níkíta Khrústsjov]] flutti [[Leyniræðan|leyniræðu]] sína árið [[1956]], en í henni rakti hann hvernig Stalín og samverkamenn hans hefðu beitt harðræði og fjöldamorðum við stjórn sína. Ræðan er gjarnan skilin sem uppgjör við Stalín, þar sem honum er eignuð ábyrgð á mörgu sem miður fór í stjórnartíð hans. Þegar ræðunni hafði (viljandi) verið lekið til vestrænna fjölmiðla, komu fljótlega alvarlegir brestir í alþjóðahreyfingu kommúnista. Sérstaklega urðu harðar deilur milli Kína og Sovétríkjanna, þar sem Maó hafði stutt Stalín, en kommúnistaflokkar á vesturlöndum, ekki síst sá ítalski, fóru einnig að skapa sér sjálfstæða pólitík. Samtíma þessu höfðu kommúnískar hugmyndir mikil áhrif á andspyrnu- og þjóðfrelsishreyfingar víða um heim og eins á vinstrisveifluna á [[1961-1970|7.]] og [[1971-1980|8. áratugnum]]. Fyrir þessar hreyfingar var það þó oft ekki sovétsamfélagið sem var fyrirmynd, heldur mun frekar hugmyndir um Kína undir stjórn Maós og [[Kúba|Kúbu]] undir stjórn [[Fidel Castro|Fidels Castro]] og [[Che Guevara|Ches Guevara]]. Þeir höfðu enda stuðst mikið við [[Skæruhernaður|skæruhernað]] í valdabaráttu sinni, líkt og margar andspyrnu- og þjóðfrelsishreyfingar annars staðar, fyrr og síðar. Á [[1981-1990|9. áratugnum]] varð róðurinn æ þyngri fyrir kommúnistana í Sovétríkjunum og fylgiríkjum þeirra í Austur-Evrópu. Stjórnkerfið var þunglamalegt og stóðst [[Kapítalismi|kapítalískum]] Vesturlöndum ekki snúning. Umbætur [[Míkhaíl Gorbatsjov|Gorbatsjovs]] komu of seint og voru ekki nógu djúptækar til að hægt væri að bjarga þessum samfélagskerfum við. Á árunum [[1989]] - [[1991]] féllu allar kommúnistastjórnir í Evrópu. Eftir standa fáein ríki sem enn aðhyllast hugsjónir kommúnismans þó það sé oft ekki annað en í orði. Þau eru [[Kína]], [[Kúba]], [[Laos]], [[Norður-Kórea]] og [[Víetnam]]. == Helstu greinar kommúnismans == Eitt af einkennum þeirra hreyfinga sem kenna sig við kommúnisma er að þær hafa lagt mikinn kraft í að aðgreina sig frá og deila við aðra sem kenna sig við kommúnisma eða sósíalisma. En nánast allar þessar hreyfingar á [[20. öld]] hafa sagt sig byggja á kenningum marxismans (þó skilgreiningin á honum sé ekki alltaf sú sama). === Marxismi === {{aðalgrein|Marxismi}} Hugtakið „[[marxismi]]“ er annars vegar notað yfir þær [[heimspeki]]legu og [[félagsfræði]]legu kenningar sem þýski heimspekingurinn [[Karl Marx]] ([[1818]] – [[1883]]) og samstarfsmaður hans [[Friedrich Engels]] ([[1820]] – [[1895]]) settu fram, og hins vegar túlkanir og viðbætur við þessar kenningar. Þeir félagar skrifuðu fjölda bóka og bæklinga bæði saman og hvor fyrir sig, það þekktasta, fyrir utan ''Kommúnistaávarpið'' sem áður er getið, er ''Auðmagnið'' (''Das Kapital'') sem var skrifað af Marx. Söguskoðun sína kölluðu Marx og Engels [[Söguleg efnishyggja|sögulega efnishyggju]], og er hún nátengd almennri kenningu Marx um heiminn, sem eftir hans daga hefur verið kölluð [[þráttarefnishyggja]] (eða „díalektísk“ efnishyggja), og gengur út frá því að hið efnislega sé undirstaðan (öfugt við [[Hughyggja|hughyggju]] [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegels]]) og að breytingar verði við átök eða samspil andstæðna. Samkvæmt þessum meginreglum litu Marx og Engels svo á, að aðferðir fólks við framleiðslu lífsnauðsynja væru undirstaða alls annars í samfélaginu og að þær skiptu fólki í stéttir. Eftir því sem aðferðirnar þróuðust, breyttust líka valdahlutföllin milli stéttanna, uns að því kæmi að ríkjandi valdastétt væri hrundið og ný stétt tæki völdin. Þessa baráttu — stéttabaráttuna — litu þeir á sem „hreyfiafl sögunnar“ og að „öll mannkynssagan fram til þessa [væri] saga stéttabaráttu“ (''Kommúnistaávarpið'', formáli). Í þjóðfélagi kapítalismans litu Marx og Engels svo á að tvær höfuðstéttir væru í þjóðfélaginu, borgarastéttin (kapítalistarnir) annars vegar og verkalýðsstéttin hins vegar (þeir notuðu reyndar hugtakið Proletariat sem hefur verið þýtt sem öreigar á íslensku). Borgarastéttin er þeir sem ráða yfir framleiðslutækjunum og hráefninu og verkalýðsstéttin er þeir sem eiga ekkert nema vinnuafl sitt. Verkalýðsstéttin lifir á að selja borgarastéttinni vinnuafl sitt, sem hin síðarnefnda nýtir til að skapa arð, sem hún eignar sér (arðrán). Þeir félagar töldu að með vísindalegum hætti mætti sjá þjóðfélagsþróun framtíðarinnar fyrir í grófum dráttum, og að næstu stóru átök stéttabaráttunnar yrðu milli þessara tveggja stétta, þar sem verkalýðsstéttin mundi óumflýjanlega fara með sigur af hólmi í byltingu. Hún mundi þá taka öll völd í þjóðfélaginu í sínar hendur, móta það í sinni mynd og afnema þannig stéttaskiptinguna. === Lenínismi === {{aðalgrein|Lenínismi}} [[Lenínismi]] er sú hugmyndafræði sem byggir á túlkun [[Vladimír Iljitsj Lenín]] á marxismanum og varð grunnur [[Bolsévismi|bolsévismans]] í [[Rússland]]i og flestra annarra kommúnistahreyfinga 20. aldar. Ein af höfuðkenningum Leníns var sú að samtíð hans lifði á hæsta og síðasta stigi kapítalismans og það einkenndist af „tímabili [[heimsvaldastefna|heimsvaldastefnunnar]]“. Það væri nauðsynlegt að skapa forystusveit fyrir verklýðsstéttina, agaðan flokk sem stjórnað væri með „lýðræðislegu miðstjórnarvaldi“. Markmiðið var að afnema kapítalismann og koma á fyrsta stigi sósíalismans og „alræði öreiganna“. Marx og Engels voru sannfærðir um að byltingin kæmi í þróuðustu iðnaðarlöndunum og mundi gerast í alþjóðlegu bandalagi verkalýðsins samtímis í mörgum löndum. Lenín taldi aftur á móti að heimsvaldastefnan hefði gert verkalýð iðnvæddustu landanna afhuga byltingu með því að nota hluta af herfangi heimsvaldastefnunnar til að friðþægja hann. Sósíalísk bylting væri hins vegar möguleg í rússneska bændaþjóðfélaginu, sem væri veikasti hlekkur hins alþjóðlega auðvaldsskipulags. Verkalýðsstéttin mundi hafa forystu fyrir bændastéttinni og eftir byltinguna mundu bændurnir gerast verkamenn með því að vinna á samyrkjubúum. Stefna Leníns mótaðist einnig í harðri baráttu gegn sósíaldemókrötum innan hreyfingar sósíalista, en þeir álitu að mögulegt væri að koma á sósíalisma með friðsamlegum umbótum og að bylting væri ekki nauðsynleg. Margir kenndu sig enn þá við marxisma, svo sem [[Karl Kautsky]] og [[Eduard Bernstein]], en voru að mati Leníns komnir langt frá réttum skilningi á kenningum Marx. Lenín háði einnig baráttu gegn [[Stjórnleysisstefna|stjórnvaldsleysingjum]] (anarkistum) og þjóðbyltingarmönnum (narodnikum) í hinni víðari hreyfingu byltingarsinna. === Stalínismi === {{aðalgrein|Stalínismi}} Stalínismi, sem kenndur er við [[Jósef Stalín]] (1878 – 1953), er tæpast eiginleg hugmyndafræðileg undirgrein kommúnisma. Þegar talað er um stalínisma er frekar átt við það einræðislega stjórnarfar sem einkenndi stjórnartíð hans 1922–53, mikil notkun [[áróður]]s og hvatt var til persónudýrkunar á leiðtoganum. [[Miðstýring]] þjóðfélagsins var mikil, fólk hafði mjög takmarkað frelsi því allar mikilvægar ákvarðanir teknar ofan frá. Enn fremur setti Stalín á fót vinnuþrælkunarbúðir fyrir fanga, [[gúlag]]ið, þar sem gífurlegur fjöldi fanga vann dag og nótt við hörmulegar aðstæður. Ofsóknir gagnvart raunverulegum og ímynduðum andstæðingum voru mikilvægur þáttur í uppbyggingu „alræðis öreiganna“. Á árunum 1936–38 hófust [[Hreinsanirnar miklu|hreinsanir]] í Kommúnistaflokknum, svonefnd [[Moskvuréttarhöldin|Moskvuréttarhöld]] þar sem 16 pólitískum andstæðingum Stalíns voru bornar upplognar sakir og þeir dæmdir til dauða eða refsivinnu í gúlaginu. Óhemjuleg [[persónudýrkun]] foringjans var annað framlag sem kommúnistaforingjar í öðrum löndum tóku upp. Stalín innleiddi stórfelldar [[fimm ára áætlun|fimm ára áætlanir]] í efnahags- og skipulagsmálum, sem voru í gildi öll þau ár sem hann var við stjórn. Fylgismenn hans töluðu aldrei um stalínisma heldur var það hugtak skapað af andstæðingum Stalíns. === Marx-lenínismi === {{aðalgrein|Marx-lenínismi}} Það hugtak sem á íslensku er oftast nefnt [[marx-lenínismi]] (en einnig marxisminn-lenínisminn) var upphaflega skapað af Stalín til að leggja áherslu á að kenningar Leníns (í túlkun Stalíns) væru ekki einungis viðbót við marxismann heldur hefðu lyft honum upp á nýtt svið. Hugtakið hefur hins vegar verið túlkað á ýmsa vegu af mismunandi kommúnistum. Nafngiftin marx-lenínismi var notað sem opinbert heiti á ráðandi hugmyndafræði í Sovétríkjunum og fylgiríkjum og eins fylgiflokkum þeirra frá valdatíma Stalíns og allt þar til sovétveldið hrundi. Eftir að í sundur skildi milli Kína og Sovétríkjanna fóru [[Maóismi|maóistar]] hins vegar að kalla sig hins einu sönnu marx-lenínista og hnýttu því oft við nöfn hópa sinna og flokka (samanber [[EIK (ml)]] á Íslandi). === Maóismi === [[Mynd:Mao1939.jpg|thumb|130px|Maó Zedong heldur ræðu 1939]] {{aðalgrein|Maóismi}} Andstætt Lenín var [[Maó Zedong]] ([[1893]] – [[1976]]) viss um að bændastéttin gæti framkvæmt byltingu öreiganna án þess að verkalýðsstéttin væri þar framvarðarsveit. Byltingin gæti allt eins átt rætur á landsbyggðinni eins og í iðnaðarsvæðum þéttbýlis og borga. Maó var einnig viss um að stéttabaráttan héldi áfram og harðnaði eftir að byltingin hafði verið framkvæmd. Virkjun fjöldans er einnig lykilatriði í maóismanum ólíkt flokkskenningu Leníns og Stalíns, þar sem aðaláhersla er lögð á hlutverk flokksins sem framvarðarsveit og leiðtoga <ref>Maó Tse-tung, ''Ritgerðir''. (Reykjavík: Heimskringla, 1959 – 1971).</ref>. Maóisminn hefur haft mun meiri áhrif á kommúnistahreyfingar í bændaþjóðfélögum þriðja heimsins en í iðnarþjóðfélögum, ef burtséð er frá maóistahreyfingum 7. og 8. áratuganna á Vesturlöndum. Má þar nefna [[Skínandi stígur|Skínandi stíg]] í [[Perú]], [[Naxalítar|Naxalíta]] í [[Indland]]i og [[Kommúnistaflokkur Nepals (maóistar)|maóistahreyfinguna]] í [[Nepal]]. Maóistar kalla maóisma yfirleitt ''Hugsun Maó Zedong''. [[Mynd:Leon trotsky.jpg|thumb|left|135px|Lev Trotskíj 1915]] === Trotskíismi === {{aðalgrein|Trotskíismi}} [[Trotskíismi]]nn er eindregið byltingarsinnaður og leggur mikla áherslu á alþjóðahyggju. Samkvæmt [[Lev Trotskíj]] (1879 – 1940) er alþjóðabyltingin forsenda raunverulegs sósíalisma. Þar sem borgarastéttin ekki hafði getað framkvæmt borgaralegu byltinguna með eigin krafti (eins og staðan var í Rússlandi í upphafi 20. aldar) yrði verkalýðsstéttin að framkvæma hana upp á eigin spýtur og láta hana vaxa yfir í alþjóðlega sósíalíska byltingu og er það algjör andstæða við „sósíalisma í einu landi“<ref>Lev Trotskíj, ''Umbyltingarstefnuskráin. Dauðateygjur kapítalismans og verkefni Fjórða alþjóðasambandsins''. (Reykjavík: Fylkingin, 1978).</ref>, stefnu sem Lenín setti fram (og Stalín hélt fast í) þegar sýnt var að aðrar byltingar, um svipaðar mundir og sú rússneska, voru fljótlega brotnar á bak aftur. Trotskíj kallaði sig aldrei „trotskísta“ heldur notaði hugtakið bolsévík-lenínisti. Trotskíistar hafa hvergi verið við völd en hafa víða haft talverið ítök hjá menntamönnum. Flokkar þeirra hafa einkum verið sterkir í [[Frakkland]]i og [[Mexíkó]]. === Evrókommúnismi === {{aðalgrein|Evrókommúnismi}} Á [[1971-1980|8.]] og [[1981-1990|9. áratug]] [[20. öld|20. aldar]] óx mjög gagnrýni innan kommúnistaflokka í [[Vestur-Evrópa|Vestur-Evrópu]] á það sem kallað var marx-lenínismi, sem margir voru farnir að álíta kreddu og sem hafði verið stefna flokkanna fram að því. Þetta var samhliða uppgjör við hugmyndir og framkvæmd kommúnista og tilraun að aðlaga hann að vestrænu lýðræðisþjóðfélagi. Þessi gagnrýni og endurskoðun á mörgum grundvallaratriðum kenningarinnar var kallaður evrókommúnismi. Þungamiðja þessarar endurskoðunar var gagnrýni á sem og andstaða gegn þeirri pólitík sem Sovétríkin stóðu fyrir. Grundvallarhugmyndir evrókommúnismans má rekja til ítalska marxistans [[Antonio Gramsci]]s (1891 – 1937). Hann gagnrýndi mjög kreddufestu vinstrimanna og vildi að hreyfingar þeirra opnuðu sig fyrir samstarfi við önnur pólitísk öfl og fjöldahreyfingar. Það voru einkum kommúnistaflokkarnir í [[Frakkland]]i og á [[Ítalía|Ítalíu]] sem helst tóku upp evrókommúnismann. Þessir flokkar voru á þessum tíma mjög sterkir og fengu mikið fylgi í kosningum. Hugmyndirnar höfðu þó einnig mjög mikil áhrif innan annarra flokka eins og svo nefndra vinstri sósíalistaflokka á [[Norðurlöndin|Norðurlöndum]]. [[Míkhaíl Gorbatsjov]] segir frá því í endurminningum sínum að hugmyndir evrókommúnista hafi haft mikil áhrif á sig þegar hann innleiddi ''[[glasnost]]'' og ''[[perestroika]]'' í Sovétríkjunum<ref>Mikhail Gorbachev, ''Memoirs, Doubleday''. (1996). ISBN 0-385-48019-9</ref>. Eftir fall Sovétveldisins hafa flestir þeir flokkar sem aðhylltust evrókommúnisman orðið sósíaldemókratískir flokkar. == Kommúnismi á Íslandi == Eitt af sérkennum stjórnmálasögu [[Ísland]]s á [[20. öld]] er að þar höfðu kommúnistar lengi vel meiri áhrif og höfðu í samstarfi við aðra sósíalista miklu meira fylgi en í sambærilegu löndum. {{heimild vantar}} Sögu kommúnista á Íslandi má skipta í þrjá hluta. === Kommúnistaflokkur Íslands === [[Kommúnistaflokkur Íslands]] var stofnaður [[1930]]. Þá höfðu kommúnistar starfað innan [[Alþýðusamband Íslands|Alþýðusambands Íslands]] og [[Alþýðuflokkurinn|Alþýðuflokksins]] (sem voru tvær greinar af sömu samtökum) frá stofnun þeirra [[1916]]. Þeir höfðu einnig starfað í sérstökum hópum, sá mikilvægast var Jafnaðarmannafélagið Sparta, sem starfaði frá [[1926]] fram að stofnun flokksins. Kommúnistaflokkurinn gerðist þegar hluti af Komintern og var þar með hluti af alþjóðaflokki kommúnista og laut miðstjórnarákvörðunum hans. Helstu forsprakkar flokksins voru þeir [[Einar Olgeirsson]] og [[Brynjólfur Bjarnason]] sem var formaður. Þeir höfðu báðir kynnst marxisma við nám erlendis, Einar í [[Þýskaland]]i og Brynjólfur í [[Danmörk]]u. Alþýðusambandið og Alþýðuflokkurinn klofnuðu þegar áhrif kommúnista innan þeirra jukust og þeir náðu talsverðum ítökum innan verkalýðshreyfingarinnar. Þetta var ólíkt því sem gerðist á hinum Norðurlöndunum þar sem sósíaldemókratar hafa enn náin tengsl við alþýðusamböndin og tókst lengi vel að útiloka kommúnista úr flestum áhrifastöðum innan þeirra. Málgögn flokksins voru vikublaðið [[Verkalýðsblaðið]] og tímaritið [[Réttur]]. Frá [[1936]] hófst útgáfa dagblaðsins [[Þjóðviljinn|Þjóðviljans]], og var þá útgáfu Verkalýðsblaðsins hætt. === Sósíalistaflokkurinn === Árið [[1938]] gekk [[Héðinn Valdimarsson]] til liðs við kommúnista. Alþýðuflokkurinn klofnaði við þetta og talsverður hluti hans fylgdi Héðni. Hinn sameinaði flokkur fékk nafnið [[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn]]. Flokkurinn gekk ekki í Komintern og var ekki yfirlýstur kommúnistaflokkur, en í stefnuskrá flokksins var hann sagður byggja stefnu sína á „hinum vísindalega sósíalisma - marxismanum“. Hann hafi einnig alla tíð mjög náin formleg og óformleg sambönd við kommúnistaflokkana í [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]]. Brynjólfur var formaður miðstjórnar fyrsta áratuginn og eftir að Héðinn yfirgaf flokkinn árið [[1939]], vegna afstöðu til [[Vetrarstríðið|innrásar Sovétríkjanna í Finnland]], tók Einar Olgeirsson við formennsku og var formaður flokksins þangað til hann var lagður niður. Eftir því sem á leið varð allt erfiðara að halda flokknum á „réttri marxískri línu“; kom þar til meðal annars að talsverður fjöldi yngri flokksmanna voru sendir í nám „austantjalds“, sérlega til [[Austur-Þýskaland]]s og Sovétríkjanna, og færðu misjafnar og oft ófagrar fréttir af sósíalismanum í framkvæmd. En stærsti áhrifavaldurinn var samvinnan við [[Hannibal Valdimarsson]] og fylgismenn hans í [[Alþýðubandalagið|Alþýðubandalaginu]], sem var stofnað sem kosningabandalag [[1956]]. Hannibal hafði verið formaður í Alþýðuflokknum og var forseti Alþýðusambandsins og vildi vinna að sameiningu allra vinstrimanna í ein samtök. Eftir miklar deilur innan Sósíalistaflokksins var ákveðið [[1968]] að leggja hann niður og þess í stað stofna nýjan stjórnmálaflokk, Alþýðubandalagið. Með því þurru áhrif þeirrar kynslóðar kommúnista að mestu, sem fylgdi Sovétríkjunum að málum, enda var hinn nýi flokkur hvorki í orðum né gerðum á neinn hátt kommúnískur flokkur. === 68-kynslóðin === Einn þáttur í því umróti sem kallað hefur verið [[68-kynslóðin]] var endurvakning kommúnískra hugsjóna. Þó að þau samtök sem virkust voru í þessum málum hafi verið fámenn voru þau áberandi meðal ungs fólks, ekki síst í framhaldsskólum og háskólum. Það voru aðallega þrír hópar sem létu að sér kveða sem kölluðu sig kommúnista<ref>Guðni Th. Jóhannesson, ''Óvinir ríkisins''. (Reykjavík: Mál og menning, 2006). ISBN 9979-3-2808-8</ref><ref>Gestur Guðmundsson og Kristín Ólafsdóttir, ''68 Hugarflug úr viðjum vanans''. (Tákn - bókaútgáfa, 1987).</ref>. [[Æskulýðsfylkingin]], félag ungra sósíalista, hafði verið ungliðahreyfing Sósíalistaflokksins frá [[1938]] og fylgt honum mjög að málum og haft sig frekar lítið í frammi. Upp úr miðjum [[1961-1970|7. áratugnum]] breytast samtökin mjög og verða samastaður róttæklinga af ýmsu tagi. Árið [[1970]] slitu samtökin endanlega öllu sambandi við arftaka Sósíalistaflokksins, Alþýðubandalagið. Nafninu var breytt í Fylkingin - baráttusamtök sósíalista og samtökin þar með orðin pólitískur flokkur. Eftir harðar innri deilur gengu trotskíistar með sigur innan samtakana og sóttu um aðild að [[Fjórða alþjóðasambandið|Fjórða alþjóðasambandinu]] (alþjóðasambandi trotskíista). Málgagn Fylkingarinnar og (Æskulýðsfylkingarinnar) var tímaritið [[Neisti]]. Einingarsamtök kommúnista (marx-lenínistar), sem voru þekktari sem [[EIK (m-l)]], voru maóísk samtök sem stofnuð voru [[1973]] eftir að trotskíistar náðu yfirráðum yfir Fylkingunni. Þau áttu sér megin upptök hjá íslenskum námsmönnum í [[Noregur|Noregi]] og voru nátengd norsku maóistasamtökunum [http://no.wikipedia.org/wiki/Akp AKP (m-l)]. Málgagn þeirra var [[Verkalýðsblaðið]]. Kommúnistasamtökin marxistarnir-lenínistarnir, sem voru þekktari sem [[KSML]], voru stofnuð [[1972]]. Árið [[1976]] skiptu samtökin um nafn og voru nú nefnd Kommúnistaflokkur Íslands (marxistarnir-lenínistarnir), KFÍ (m-l). Þetta voru einnig maóísk samtök, en deildu harðlega við EIK (m-l) um rétta túlkun á fræðunum. Það voru íslenskir námsmenn í [[Gautaborg]] í [[Svíþjóð]] sem áttu frumkvæði að KSML, og voru þau nátengd sænsku maóistasamtökunum [http://sv.wikipedia.org/wiki/Kommunistiska_partiet KPML(r)]. Málgagn þeirra var [[Stéttabaráttan]]. Þegar róttæknialda 8. áratugarins hneig, lögðu EIK (m-l) og KSML upp laupana, ásamt nokkrum öðrum smærri hópum. Fylkingin var aldrei formlega lögð niður, mjög fámennur arftaki hennar starfaði lengi sem Kommúnistabandalagið og Ungir sósíalistar. == Tilvísanir == <div style="font-size:85%"> <references/> </div> == Heimildir og ítarefni == * Avineri, Shlomo, ''The Social and Political Thought of Karl Marx'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1968). * Brown, Archie, ''The Gorbachev Factor'' (Oxford: Oxford University Press, 1997). * Deutscher, Isaac. ''Stalin: A Political Biography'' (New York: Oxford University Press, 1967). * Dirlik, Arif, ''Origins of Chinese Communism'' (Oxford: Oxford University Press, 1989). * Ebon, Martin, ''The Andropov File: The Life and Ideas of Yuri V. Andropov, General Secretary of the Communist Party of the Soviet Union'' (McGraw-Hill Companies, 1983). * Forman, James D., ''Communism from Marx's Manifesto to 20th century Reality'' (New York: Watts. 1972). * Furet, Francois, ''The Passing of an Illusion: The Idea of Communism in the Twentieth Century''. Deborah Kan Furet (þýð.) (University of Chicago Press, 2000). * Gellately, Robert. ''Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe'' (Knopf, 2007). * Gill, Graeme. ''Stalinism'' (2. útg.) (New York: Palgrave Macmillan, 1998). * Goldman, Marshall, ''What Went Wrong with Perestroika?'' (W.W. Norton, 1992). * Jonge, Alex de. ''Stalin and the Shaping of the Soviet Union'' (New York: William Morrow, 1986). * Mawdsley, Evan. ''The Stalin Years: The Soviet Union, 1929–53'' (Manchester: Manchester University Press, 2003). * McLellan, David, ''Marxism After Marx'' (Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2007). * Ree, Erik van. ''The Political Thought of Joseph Stalin: A Study in Twentieth-Century Revolutionary Patriotism'' (London: Routledge, 2002). * Tompson, William J., ''Khrushchev: A Political Life'' (New York: St. Martin's Press, 1995). * Tucker, Robert C. ''Stalin in Power: The Revolution from Above, 1928–1941'' (New York: W.W. Norton, 1990). * Åslund, Anders, ''Gorbachev's Struggle for Economic Reform'' (Ithaca: [[Cornell-háskóli|Cornell University]] Press, 1991). === Ítarefni á íslensku === * [[Arnór Hannibalsson]] gagnrýnir íslenska sósíalista í ''Kommúnismi og vinstri hreyfing á Íslandi'' (1964). * [[Arnór Hannibalsson]] vinnur úr gögnum um íslenska sósíalista í rússneskum söfnum í ''Moskvulínan'' (2000). Bókin skiptist í tvo hluta, og er annar um [[Kommúnistaflokkur Íslands|kommúnistaflokk Íslands]] og [[Komintern]], hinn um afskipti [[Halldór Kiljan Laxness|Halldórs Kiljans Laxness]] af sósíalistahreyfingunni íslensku. * Árni Snævarr og Valur Ingimundarson segja sögu sósíalistahreyfingarinnar á Íslandi í ''Liðsmenn Moskvu'' (1992). Fyrri hlutinn er yfirlit um samskipti íslenskra sósíalista og ráðamanna [[Ráðstjórnarríkin|Ráðstjórnarríkjanna]], seinni hlutinn um samskiptin við austur-þýska kommúnista. * [[Brynjólfur Bjarnason]] lýsir „Jafnaðarstefnu fyrir daga Marx“ í ''Rétti'' 1929. * [[Brynjólfur Bjarnason]] gerir grein fyrir stefnu íslenskra marxista í ''Sósíalistaflokkurinn - stefna hans og starfshættir'' (1952). * Jón Ólafsson vinnur úr gögnum um íslenska sósíalista í rússneskum söfnum í ''Kæru félagar: íslenskir sósíalistar og Sovétríkin 1920-1960'' (1999). * ''Úrvalsrit'' [[Karl Marx|Karls Marx]] og Friðriks Engels hafa komið út í tveimur bindum á íslensku (1968). * Richard Pipes gagnrýnir sameignarstefnu í ''Kommúnisminn'' (2004). * [[Þór Whitehead]] segir sögu upphafs kommúnistahreyfingarinnar íslensku í ''Kommúnistahreyfingin á Íslandi 1921-1934'' (1979). * Í [[Svartbók kommúnismans|''Svartbók kommúnismans'']] (2009) eru ýmis ódæði kommúnistastjórna á tuttugustu öld rakin. * Bertrand Russell skrifar ''[https://books.google.is/books?id=cJ-ZCgAAQBAJ Greinar um kommúnisma]'' (2015). == Tengt efni == {{commonscat|Communism|kommúnisma}} * [[Kapítalismi]] * [[Marxismi]] * [[Sósíalismi]] * [[Stjórnleysisstefna]] == Tenglar == * [http://www.felagshyggja.net Klassísk rit jafnaðarsinna á Íslandi] * {{Vísindavefurinn|728|Hver var Karl Marx og hverjir höfðu mest áhrif á hugmyndir hans um samfélagið?}} * {{Vísindavefurinn|730|Hver er munurinn á sósíalisma og kommúnisma?}} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1907659 ''Ógnaröld kommúnismans''; grein í Morgunblaðinu 1998] === Erlendir tenglar === * [http://www.libcom.org/library Libertarian Communist Library Archive] Gagnasafn kommúnist, sósíalist og anarkista * [http://www.pbs.org/heavenonearth/ PBS Heaven on Earth : the Rise and Fall of Socialism] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121205103745/http://www.pbs.org/heavenonearth/ |date=2012-12-05 }} Vefsíða heimildaþátta fyrir sjónvarp um jafnaðarstefnu * [http://www.pathfinderpress.com Pathfinder Books] Bókabúð sósíalista * [http://www.revolutionaryleft.com Revolutionary Left] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021114813/http://revolutionaryleft.com/ |date=2011-10-21 }} Vefspjall um róttækan sósíalisma * [http://www.marxist.com ''In Defence of Marxism''] Til varnar marxisma * [http://www.worldsocialism.org World Socialism] Vefsíða um sósíalsma * [http://www.wsws.org World Socialist Web Site] Vefsíða um sósíalisma * [http://www.broadleft.org/ Braod left] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190701231625/https://www.broadleft.org/ |date=2019-07-01 }} - Listi yfir helstu vinstriflokka í heiminum * [http://www.marxists.org Marxists Internet Archive] Safn marxískra verka og um sögu marxisma {{Gæðagrein}} [[Flokkur:Stjórnmálastefnur]] [[Flokkur:Kommúnismi]] tcepp3cnq0ahhyx68vngjes21jzk71o 0 41099 1961080 1947689 2026-04-24T16:36:38Z Berserkur 10188 1961080 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league | name = Premier League | pixels = 270px | sport = [[Association football]] | country = England | confed = [[UEFA]] | founded = {{start date and age|1992|02|20|df=y}} | relegation = [[EFL Championship]] | levels = 1 | teams = 20 | domest_cup = <div class="plainlist"> * [[FA Cup]] * [[FA Community Shield]] </div> | league_cup = [[EFL Cup]] | confed_cup = <div class="plainlist"> * [[Meistaradeild Evrópu]] * [[Evrópukeppni félagsliða]] * [[Sambandsdeild Evrópu]] </div> | champions = [[Liverpool FC]] (2. titill) | season = 2024–25 | most_successful_club = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] (13 titlar) | most_appearances = [[Gareth Barry]] (653) | top_goalscorer = [[Alan Shearer]] (260) | tv = <div class="plainlist"> * [[Sky Sports]], [[BT Sport]], [[Amazon Prime Video]] (beinar útsendingar) * Sky Sports, [[BBC Sport]] (yfirferð) </div> | website = [https://www.premierleague.com premierleague.com] | current = }} '''Enska úrvalsdeildin''' er efsta atvinnumannadeildin í [[knattspyrna|knattspyrnu]] á [[England]]i (og [[Wales]]). Hún er vinsælasta deild í heimi og einnig sú arðbærasta. Tímabil deildarinnar er frá ágúst og fram í maí, liðin eru 20 og eru alls 38 leikir á lið. Neðstu þrjú liðin falla í lok tímabils og þrjú lið koma í staðinn á næsta tímabili úr [[enska meistaradeildin|ensku meistaradeildinni]]. Meðaltal áhorfenda á leikjum er 41.000 sem er það annað mesta í heiminum á eftir þýsku [[Bundesliga]]. Hámarksstigafjöldi sem lið getur náð á einni leiktíð er 114 stig en stigametið í deildinni er 100 stig. == Söguágrip== Enska úrvalsdeildin var stofnuð árið [[1992]] af félögunum í [[Gamla enska fyrsta deildin|gömlu fyrstu deildinni]] sem hafði verið starfrækt í 104 ár. Alls hafa 49 lið tekið þátt í deildinni frá upphafi. Fyrst um sinn voru lið yfir hvert tímabil 22 en tímabilið 1995-1996 var liðum fækkað í 20. Eftir aldamót var farið að tala um stóru 4 liðið (''Big four''): Manchester United, Liverpool, Chelsea og Arsenal. En eftir 2010 var farið að tala um ''stóru sex'' (''Big six''), þá voru Tottenham Hotspur og Manchester City komin hóp stærri liða. Manchester City vann titillinn tímabilið 2011–12 og varð fyrsta liðið utan hinna stóru fjögurra til að vinna deildina síðan Blackburn Rovers tímabilið 1994–95. Tímabilið 2003–04 var Arsenal taplaust og er það í eina skipti sem það hefur gerst. Liðið var kallað ''Hinir ósigrandi'' (e. ''The invincibles'') fjögur lið hafa unnið [[Meistaradeild Evrópu]]: Liverpool (2005), Manchester United (2008) og Chelsea (2012), Manchester City (2023) Sjö lið hafa unnið deildina hingað til: [[Manchester United]] (13), [[Arsenal]] (3), [[Manchester City]] (8), [[Chelsea FC]] (5) [[Blackburn Rovers]] (1), [[Liverpool FC]] (2) og [[Leicester City]] (1). Með flest mörk á einu tímabili er [[Erling Haaland]] með en hann sló metið tímabilið 2022-2023. Áður var [[Mohamed Salah]] með 32 mörk og með 31 mark deildu metinu [[Alan Shearer]], [[Cristiano Ronaldo]], [[Luis Suárez]]. [[Thierry Henry]] hefur oftast verið markakóngur eða 4 sinnum. Tímabilið 2019-2020 hóf deildin að nota [[VAR]]-myndbandsdómgæslu. Tímabilið 2022-2023 fjölgaði skiptingum úr 3 í 5 leikmenn á leik. === Sigurvegarar ensku úrvalsdeildarinnar frá upphafi === {| class="wikitable" style="text-align:center;margin-left:1em;" |- !width="75" | Leiktímabil !width="130" | Sigurvegari |- |2024-25 |Liverpool FC |- |2023-24 |Manchester City |- |2022-23 |Manchester City |- |2021-22 |Manchester City |- |[[2020-21]] |[[Manchester City]] |- |[[Enska úrvalsdeildin 2019-20|2019-20]] |[[Liverpool FC]] |- |[[2018-19]] |[[Manchester City]] |- |[[2017-18]] |[[Manchester City]] |- |[[Enska úrvalsdeildin 2016-17|2016-17]] |[[Chelsea F.C.]] |- |[[Enska úrvalsdeildin 2015-16|2015-16]] |[[Leicester City F.C.]] |- |[[2014-15]] |[[Chelsea F.C.]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2013-14|2013–14]] | [[Manchester City]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2012-13|2012–13]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2011-12|2011–12]] | [[Manchester City]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2010-11|2010–11]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2009-10|2009–10]] | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2008-09|2008–09]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2006-07|2006–07]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2005-06|2005–06]] | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2004-05|2004–05]] | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2003-04|2003–04]] | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2002-03|2002–03]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2001-02|2001–02]] | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2000-01|2000–01]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1999-00|1999–00]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1998-99|1998-99]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1997-98|1997–98]] | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1996-97|1996–97]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1995-96|1995–96]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1994-95|1994–95]] | [[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1993-94|1993–94]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1992-93|1992–93]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |} == Lið tímabilið 2025-2026 == {| class="wikitable sortable" !width=100| Félag !width=70| Hámarksfjöldi !width=100| Leikvangur |- | style="text-align:center;" |[[Manchester United F.C.|Manchester United]] || style="text-align:center;" | 74.197 || [[Old Trafford]] |- |style="text-align:center;" | [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] || style="text-align:center;" | 62.850 || [[Tottenham Hotspur Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[Liverpool F.C.|Liverpool]] || style="text-align:center;" | 61.276|| [[Anfield]] |- | style="text-align:center;" | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] || style="text-align:center;" | 60.704 || [[Emirates Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[West Ham United F.C.|West Ham United]] || style="text-align:center;" | 62.500 || [[London Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || style="text-align:center;" | 52.900 || [[Etihad Stadium]] |- | style="text-align:center;" |[[Everton F.C.|Everton]] || style="text-align:center;" | 52.769 || [[Everton Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] || style="text-align:center;" | 52.258 || [[St James' Park]] |- | style="text-align:center;" |[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] || style="text-align:center;" | 49.000|| [[Stadium of Light]] |- | style="text-align:center;" | [[Aston Villa]] || style="text-align:center;" | 42.918 || [[Villa Park]] |- | style="text-align:center;" | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] || style="text-align:center;" | 40.173 || [[Stamford Bridge]] |- | style="text-align:center;" |[[Leeds United]] || style="text-align:center;" | 37.645|| [[Elland Road]] |- | style="text-align:center;" | [[Nottingham Forest]]|| style="text-align:center;" | 30.404 || [[City Ground]] |- | style="text-align:center;" |[[Brighton & Hove Albion]] || style="text-align:center;" | 31.876|| [[Falmer Stadium|Amex Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[Wolverhampton Wanderers]] || style="text-align:center;" | 31.750 || [[Molineux Stadium]] |- | style="text-align:center;" |[[Fulham F.C.]] || style="text-align:center;" | 29.589|| [[Craven Cottage]] |- | style="text-align:center;" | [[Crystal Palace]] || style="text-align:center;" | 25.194 || [[Selhurst Park]] |- | style="text-align:center;" |[[Burnley F.C.]] || style="text-align:center;" | 21.944|| [[Turf Moor]] |- | style="text-align:center;" | [[Brentford FC]] || style="text-align:center;" | 17.250 || [[Brentford Community Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[AFC Bournemouth]] || style="text-align:center;" | 11.307 || [[Dean Court]] |- |} ==Tölfræði== === Markahæstu menn frá upphafi (yfir 100 mörk) === <small>''Uppfært 22.2. 2026.'' Feitletraðir leikmenn spila enn í PL.</small> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Sæti!!Leikmaður!!Mörk |- |1 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Alan Shearer]]||260 |- |2 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Harry Kane]]||213 |- |3 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Wayne Rooney]]||208 |- |4 |style="text-align:left;"|{{EGY}} '''[[Mohamed Salah]]''' ||193 |- |5 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Andrew Cole]] ||187 |- |6 |style="text-align:left;"|{{ARG}} [[Sergio Agüero]]||184 |- |7 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Frank Lampard]] ||177 |- |8 |style="text-align:left;"|{{FRA}} [[Thierry Henry]]||175 |- |9 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Robbie Fowler]] ||163 |- |10 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Jermain Defoe]] ||162 |- |11 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Michael Owen]] ||150 |- |12 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Les Ferdinand]] ||149 |- |13 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Teddy Sheringham]] ||146 |- |14 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Jamie Vardy]]||145 |- |15 |style="text-align:left;"|{{NLD}} [[Robin van Persie]] ||144 |- |16 |style="text-align:left;"|{{NLD}} [[Jimmy Floyd Hasselbaink]] ||127 |- |16 |style="text-align:left;"|{{KOR}} [[Son Heung-min]] ||127 |- |17 |style="text-align:left;"|{{IRL}} [[Robbie Keane]] ||126 |- |18 |style="text-align:left;"|{{FRA}} [[Nicolas Anelka]] ||125 |- |20 |style="text-align:left;"|{{TTO}} [[Dwight Yorke]] ||123 |- |20 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Raheem Sterling]]||123 |- |21 |style="text-align:left;"|{{BEL}} [[Romelu Lukaku]] ||121 |- |22 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Steven Gerrard]] ||120 |- |23 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Ian Wright]] ||113 |- |24 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Dion Dublin]] ||111 |- |24 |style="text-align:left;"|{{SEN}} [[Sadio Mané]] ||111 |- |25 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Emile Heskey]] ||110 |- |26 |style="text-align:left;"|{{NOR}} '''[[Erling Haaland]]''' ||109 |- |26 |style="text-align:left;"|{{WAL}} [[Ryan Giggs]] ||109 |- |27 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Peter Crouch]]||108 |- |28 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Paul Scholes]] ||107 |- |29 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Darren Bent]] ||106 |- |30 |style="text-align:left;"|{{CIV}} [[Didier Drogba]] ||104 |- |31 |style="text-align:left;"|{{PRT}} [[Cristiano Ronaldo]] ||103 |- |32 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Matt Le Tissier]] ||100 |- |} ===Stoðsendingar=== <small>Leikmenn sem enn eru spilandi '''feitletraðir'''. Uppfært 24.4 2026.</small> {|class="wikitable sortable" style="text-align: center" |+ Flestar stoðsendingar |- ! style="width:20px" abbr="Position"|Röð ! style="width:175px" |Nafn ! style="width:40px" abbr="Goals"|Stoðsendingar ! style="width:40px" abbr="Games Played"|Leikir ! style="width:65px" abbr="APG"|Stoðsendingar á leik ! style="width:50px" abbr="Position"|Leikstaða |- | 1 | style="text-align:left"| [[Ryan Giggs]] || '''162''' || 632 || 0.26 || Miðjumaður |- | 2 | style="text-align:left"| [[Kevin De Bruyne]] || '''119''' || 284|| 0.42 || Miðjumaður |- | 3 | style="text-align:left"| [[Cesc Fàbregas]] || '''111''' || 350 || 0.32 || Miðjumaður |- | 4 | style="text-align:left"| [[Wayne Rooney]] || '''103''' || 491 || 0.21 || Framherji |- | 5 | style="text-align:left"| [[Frank Lampard]] || '''102''' || 609 || 0.17 || Miðjumaður |- | 6 | style="text-align:left"| [[Dennis Bergkamp]] || '''94''' || 315 || 0.30 || Framherji |- | 7 | style="text-align:left"| '''[[Mohamed Salah]]''' || '''93''' || 323 || 0.29 || Miðjumaður |- | 7 | style="text-align:left"| [[David Silva]] || '''93''' || 304 || 0.30 ||Miðjumaður |- | 8 | style="text-align:left"| [[Steven Gerrard]] || '''92''' || 504 || 0.18 || Miðjumaður |- | 9 | style="text-align:left"| '''[[James Milner]]''' || '''90''' || 657|| 0.14 || Miðjumaður |- |}<ref name="PL-assists">{{cite web|url=https://www.premierleague.com/stats/top/players/goal_assist|title=Premier League Player Stats: Assists – All Seasons|publisher=Premier League|accessdate=26 April 2017|archive-date=24 júní 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170624144700/https://www.premierleague.com/stats/top/players/goal_assist|url-status=dead}}</ref> === Leikmenn með meira en 500 leiki spilaða === <small>''Uppfært 24.4. 2026.''</small> {| class="wikitable" style="text-align:center;" !Sæti!!Leikmaður!!Leikir |- |1 |style="text-align:left;"|{{ENG}} '''[[James Milner]]''' ||657 |- |2 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Gareth Barry]]||653 |- |3 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Ryan Giggs]]||632 |- |4 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Frank Lampard]] ||609 |- |5 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[David James]] ||572 |- |6 |style="text-align:left;"|{{WAL}} [[Gary Speed]]||535 |- |7 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Emile Heskey]] ||516 |- |8 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Mark Schwarzer]] ||514 |- |9 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Jamie Carragher]] ||508 |- |10 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Phil Neville]] ||505 |- |11 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Steven Gerrard]] ||504 |- |12 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Rio Ferdinand]] ||504 |- |13 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Sol Campbell]] ||503 |- |} ===Markmenn=== ''uppfært í jan. 2023'' {| class="wikitable sortable" |+ Flest skipti haldið hreinu |- ! Röð !! Leikmaður !! Hrein mörk |- | align=center | 1 || [[Petr Čech]] || align="center" |202 |- | align=center | 2 || [[David James]] || align=center | 169 |- | align=center | 3 || [[Mark Schwarzer]] || align=center | 151 |- | align=center | 4 || [[David Seaman]] || align=center | 140 |- | align=center | 5 || [[David de Gea]] || align=center | 138 |- | align=center | 6 || [[Nigel Martyn]] || align=center | 137 |- | align=center | 7 || [[Pepe Reina]] || align=center | 136 |- | align=center rowspan="3"|8 || [[Edwin van der Sar]] || align=center rowspan="3" | 132 |- | align=left| [[Tim Howard]] |- | align=left| [[Brad Friedel]] |- | align=center | 9 || [[Peter Schmeichel]] || align=center | 128 |} ===Mörk úr aukaspyrnum=== <small>''Uppfært í maí 2025.''</small> {|class="wikitable sortable" style="text-align: center" |- !Sæti !style="width:175px"| Nafn !style="width:50px"| Mörk !Leikir !style="width:50px"| Staða |- | 1 |style="text-align:left"| [[David Beckham]] || '''18''' || 265 || Miðherji |- |2 |style="text-align:left"| '''[[James Ward-Prowse]]''' || '''17'''|| 378 || Miðherji |- | rowspan="3" | 3 |style="text-align:left"| [[Gianfranco Zola]] || rowspan="3" | '''12''' || 229 || Framherji |- |style="text-align:left"| [[Thierry Henry]] || 258 || Framherji |- |style="text-align:left"| [[Cristiano Ronaldo]] || 222 || Framherji |- | rowspan="2" | 6 |style="text-align:left"| [[Laurent Robert]] || rowspan="2" | '''11''' || 150 || Framherji |- |style="text-align:left"| [[Sebastian Larsson]] || 282 || Miðherji |- | rowspan="2" | 8 |style="text-align:left"| [[Ian Harte]] || rowspan="2" | '''10''' || 237 || Varnarmaður |- |style="text-align:left"| [[Morten Gamst Pedersen]] || 260 || Miðherji |- | rowspan="4" | 10 |style="text-align:left"| '''[[James Maddison]]''' || rowspan="4" | '''9''' || 221 || Miðherji |- |style="text-align:left"| [[Jamie Redknapp]] || 295 || Miðherji |- |style="text-align:left"| [[Nolberto Solano]] || 302 || Miðherji |- |style="text-align:left"| [[Frank Lampard]] || 609 || Miðherji |} ===Markahæstu Íslendingar í ensku úrvalsdeildinni=== <small>''Uppfært 16/4 2021.''</small> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Sæti!!Leikmaður!!Mörk |- |1 |style="text-align:left;"| [[Gylfi Þór Sigurðsson]]||67 |- |2 |style="text-align:left;"| [[Eiður Smári Guðjohnsen]]||55 |- |3 |style="text-align:left;"|[[Heiðar Helguson]] ||28 |- |4 |style="text-align:left;"| [[ Hermann Hreiðarsson]] ||14 |- |5 |style="text-align:left;"| [[Jóhann Berg Guðmundsson]] ||10 |- |6 |style="text-align:left;"| [[Guðni Bergsson]]||8 |- |7 |style="text-align:left;"|[[Ívar Ingimarsson]] ||4 |- |8 |style="text-align:left;"|[[Grétar Rafn Steinsson]] ||4 |- |9 |style="text-align:left;"|[[Brynjar Björn Gunnarsson]] ||3 |- |10 |style="text-align:left;"| [[Arnar Gunnlaugsson]] ||3 |- |11 |style="text-align:left;"| [[Jóhannes Karl Guðjónsson]] ||2 |- |12 |style="text-align:left;"| [[Aron Einar Gunnarsson]] ||2 |- |13 |style="text-align:left;"| [[Þórður Guðjónsson]] ||1 |- |14 |style="text-align:left;"|[[Þorvaldur Örlygsson]] ||1 |- |colspan="3"|<small>Feitletraðir leikmenn spila enn í ensku úrvalsdeildinni</small> |} ===Fjöldi stoðsendinga Íslendinga í Premier League=== <small>''Uppfært 20/5 2021.''</small> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Sæti!!Leikmaður!!Stoðsendingar |- |1 |style="text-align:left;"| [[Gylfi Þór Sigurðsson]]||50 |- |2 |style="text-align:left;"| [[Eiður Smári Guðjohnsen]]||28 |- |3 |style="text-align:left;"|[[Jóhann Berg Guðmundsson]] ||17 |- |4 |style="text-align:left;"| [[ Hermann Hreiðarsson]] ||15 |- |5 |style="text-align:left;"| [[Heiðar Helguson]] ||9 |- |6 |style="text-align:left;"| [[Grétar Rafn Steinsson]]||8 |- |7 |style="text-align:left;"|[[Guðni Bergsson]] ||4 |- |8 |style="text-align:left;"|[[Aron Einar Gunnarsson]] ||3 |- |9 |style="text-align:left;"|[[Jóhannes Karl Guðjónsson]] ||2 |- |9 |style="text-align:left;"| [[Arnar Gunnlaugsson]] ||2 |- |10 |style="text-align:left;"| [[Ívar Ingimarsson]] ||1 |- |10 |style="text-align:left;"| [[Lárus Sigurðsson]] ||1 |- |colspan="3"|<small>Feitletraðir leikmenn spila enn í ensku úrvalsdeildinni</small> |} ==Tengt efni== [[Enska úrvalsdeild kvenna]] er efsta deild kvennaknattspyrnunnar á Englandi. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Premier League | mánuðurskoðað = 12. apríl | árskoðað = 2018}} * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Premier League records and statistics | mánuðurskoðað = 8. feb. | árskoðað = 2021}} * „[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/5237764.stm Premiership club-by-club guide]“, ''BBC Sport'', skoðað 7. maí 2007. * „[http://stats.premierleague.com/ Premier League] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060613181649/http://stats.premierleague.com/ |date=2006-06-13 }}“, skoðað 7. maí 2007. {{S|1992}} {{Enska úrvalsdeildin}} ==Tilvísanir== [[Flokkur:Enskar knattspyrnudeildir]] [[Flokkur:Enska úrvalsdeildin| ]] [[Flokkur:Úrvalsdeildir knattspyrnu í Evrópu]] [[Flokkur:Knattspyrnumót og -keppnir félagsliða]] 85m67vwfkqimwzue30kmq2vpw4tjynk 1961081 1961080 2026-04-24T16:47:50Z Berserkur 10188 1961081 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league | name = Premier League | pixels = 270px | sport = [[Association football]] | country = England | confed = [[UEFA]] | founded = {{start date and age|1992|02|20|df=y}} | relegation = [[EFL Championship]] | levels = 1 | teams = 20 | domest_cup = <div class="plainlist"> * [[FA Cup]] * [[FA Community Shield]] </div> | league_cup = [[EFL Cup]] | confed_cup = <div class="plainlist"> * [[Meistaradeild Evrópu]] * [[Evrópukeppni félagsliða]] * [[Sambandsdeild Evrópu]] </div> | champions = [[Liverpool FC]] (2. titill) | season = 2024–25 | most_successful_club = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] (13 titlar) | most_appearances = [[Gareth Barry]] (653) | top_goalscorer = [[Alan Shearer]] (260) | tv = <div class="plainlist"> * [[Sky Sports]], [[BT Sport]], [[Amazon Prime Video]] (beinar útsendingar) * Sky Sports, [[BBC Sport]] (yfirferð) </div> | website = [https://www.premierleague.com premierleague.com] | current = }} '''Enska úrvalsdeildin''' er efsta atvinnumannadeildin í [[knattspyrna|knattspyrnu]] á [[England]]i (og [[Wales]]). Hún er vinsælasta deild í heimi og einnig sú arðbærasta. Tímabil deildarinnar er frá ágúst og fram í maí, liðin eru 20 og eru alls 38 leikir á lið. Neðstu þrjú liðin falla í lok tímabils og þrjú lið koma í staðinn á næsta tímabili úr [[enska meistaradeildin|ensku meistaradeildinni]]. Meðaltal áhorfenda á leikjum er rúmlega 40.000 (2024-2025) <ref>[https://global.espn.com/soccer/stats/_/league/ENG.1/season/2024/view/performance Season English Premier League Performance Stats - 2024-2025] ESPN, sótt 24. apríl 2026</ref> sem er það annað mesta í heiminum á eftir þýsku [[Bundesliga]]. Hámarksstigafjöldi sem lið getur náð á einni leiktíð er 114 stig en stigametið í deildinni er 100 stig. == Söguágrip== Enska úrvalsdeildin var stofnuð árið [[1992]] af félögunum í [[Gamla enska fyrsta deildin|gömlu fyrstu deildinni]] sem hafði verið starfrækt í 104 ár. Alls hafa 49 lið tekið þátt í deildinni frá upphafi. Fyrst um sinn voru lið yfir hvert tímabil 22 en tímabilið 1995-1996 var liðum fækkað í 20. Eftir aldamót var farið að tala um stóru 4 liðið (''Big four''): Manchester United, Liverpool, Chelsea og Arsenal. Eftir 2010 var farið að tala um ''stóru sex'' (''Big six''), þá voru Tottenham Hotspur og Manchester City komin hóp stærri liða. Manchester City vann titillinn tímabilið 2011–12 og varð fyrsta liðið utan hinna stóru fjögurra til að vinna deildina síðan Blackburn Rovers tímabilið 1994–95. Síðar dró saman með liðum og önnur lið komust ofar á töfluna. Tímabilið 2003–04 var Arsenal taplaust og er það í eina skipti sem það hefur gerst. Liðið var kallað ''Hinir ósigrandi'' (e. ''The Invincibles''). Sjö lið hafa unnið deildina hingað til: [[Manchester United]] (13), [[Arsenal]] (3), [[Manchester City]] (8), [[Chelsea FC]] (5) [[Blackburn Rovers]] (1), [[Liverpool FC]] (2) og [[Leicester City]] (1). Fjögur lið hafa unnið [[Meistaradeild Evrópu]]: Liverpool (2005), Manchester United (2008) og Chelsea (2012), Manchester City (2023) Með flest mörk á einu tímabili er [[Erling Haaland]] með en hann sló metið tímabilið 2022-2023. Áður var [[Mohamed Salah]] með 32 mörk og með 31 mark deildu metinu [[Alan Shearer]], [[Cristiano Ronaldo]], [[Luis Suárez]]. [[Thierry Henry]] hefur oftast verið markakóngur eða 4 sinnum. Tímabilið 2019-2020 hóf deildin að nota [[VAR]]-myndbandsdómgæslu. Tímabilið 2022-2023 fjölgaði skiptingum úr 3 í 5 leikmenn á leik. === Sigurvegarar ensku úrvalsdeildarinnar frá upphafi === {| class="wikitable" style="text-align:center;margin-left:1em;" |- !width="75" | Leiktímabil !width="130" | Sigurvegari |- |2024-25 |Liverpool FC |- |2023-24 |Manchester City |- |2022-23 |Manchester City |- |2021-22 |Manchester City |- |[[2020-21]] |[[Manchester City]] |- |[[Enska úrvalsdeildin 2019-20|2019-20]] |[[Liverpool FC]] |- |[[2018-19]] |[[Manchester City]] |- |[[2017-18]] |[[Manchester City]] |- |[[Enska úrvalsdeildin 2016-17|2016-17]] |[[Chelsea F.C.]] |- |[[Enska úrvalsdeildin 2015-16|2015-16]] |[[Leicester City F.C.]] |- |[[2014-15]] |[[Chelsea F.C.]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2013-14|2013–14]] | [[Manchester City]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2012-13|2012–13]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2011-12|2011–12]] | [[Manchester City]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2010-11|2010–11]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2009-10|2009–10]] | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2008-09|2008–09]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2006-07|2006–07]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2005-06|2005–06]] | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2004-05|2004–05]] | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2003-04|2003–04]] | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2002-03|2002–03]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2001-02|2001–02]] | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2000-01|2000–01]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1999-00|1999–00]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1998-99|1998-99]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1997-98|1997–98]] | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1996-97|1996–97]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1995-96|1995–96]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1994-95|1994–95]] | [[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1993-94|1993–94]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1992-93|1992–93]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |} == Lið tímabilið 2025-2026 == {| class="wikitable sortable" !width=100| Félag !width=70| Hámarksfjöldi !width=100| Leikvangur |- | style="text-align:center;" |[[Manchester United F.C.|Manchester United]] || style="text-align:center;" | 74.197 || [[Old Trafford]] |- |style="text-align:center;" | [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] || style="text-align:center;" | 62.850 || [[Tottenham Hotspur Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[Liverpool F.C.|Liverpool]] || style="text-align:center;" | 61.276|| [[Anfield]] |- | style="text-align:center;" | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] || style="text-align:center;" | 60.704 || [[Emirates Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[West Ham United F.C.|West Ham United]] || style="text-align:center;" | 62.500 || [[London Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || style="text-align:center;" | 52.900 || [[Etihad Stadium]] |- | style="text-align:center;" |[[Everton F.C.|Everton]] || style="text-align:center;" | 52.769 || [[Everton Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] || style="text-align:center;" | 52.258 || [[St James' Park]] |- | style="text-align:center;" |[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] || style="text-align:center;" | 49.000|| [[Stadium of Light]] |- | style="text-align:center;" | [[Aston Villa]] || style="text-align:center;" | 42.918 || [[Villa Park]] |- | style="text-align:center;" | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] || style="text-align:center;" | 40.173 || [[Stamford Bridge]] |- | style="text-align:center;" |[[Leeds United]] || style="text-align:center;" | 37.645|| [[Elland Road]] |- | style="text-align:center;" | [[Nottingham Forest]]|| style="text-align:center;" | 30.404 || [[City Ground]] |- | style="text-align:center;" |[[Brighton & Hove Albion]] || style="text-align:center;" | 31.876|| [[Falmer Stadium|Amex Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[Wolverhampton Wanderers]] || style="text-align:center;" | 31.750 || [[Molineux Stadium]] |- | style="text-align:center;" |[[Fulham F.C.]] || style="text-align:center;" | 29.589|| [[Craven Cottage]] |- | style="text-align:center;" | [[Crystal Palace]] || style="text-align:center;" | 25.194 || [[Selhurst Park]] |- | style="text-align:center;" |[[Burnley F.C.]] || style="text-align:center;" | 21.944|| [[Turf Moor]] |- | style="text-align:center;" | [[Brentford FC]] || style="text-align:center;" | 17.250 || [[Brentford Community Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[AFC Bournemouth]] || style="text-align:center;" | 11.307 || [[Dean Court]] |- |} ==Tölfræði== === Markahæstu menn frá upphafi (yfir 100 mörk) === <small>''Uppfært 22.2. 2026.'' Feitletraðir leikmenn spila enn í PL.</small> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Sæti!!Leikmaður!!Mörk |- |1 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Alan Shearer]]||260 |- |2 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Harry Kane]]||213 |- |3 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Wayne Rooney]]||208 |- |4 |style="text-align:left;"|{{EGY}} '''[[Mohamed Salah]]''' ||193 |- |5 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Andrew Cole]] ||187 |- |6 |style="text-align:left;"|{{ARG}} [[Sergio Agüero]]||184 |- |7 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Frank Lampard]] ||177 |- |8 |style="text-align:left;"|{{FRA}} [[Thierry Henry]]||175 |- |9 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Robbie Fowler]] ||163 |- |10 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Jermain Defoe]] ||162 |- |11 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Michael Owen]] ||150 |- |12 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Les Ferdinand]] ||149 |- |13 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Teddy Sheringham]] ||146 |- |14 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Jamie Vardy]]||145 |- |15 |style="text-align:left;"|{{NLD}} [[Robin van Persie]] ||144 |- |16 |style="text-align:left;"|{{NLD}} [[Jimmy Floyd Hasselbaink]] ||127 |- |16 |style="text-align:left;"|{{KOR}} [[Son Heung-min]] ||127 |- |17 |style="text-align:left;"|{{IRL}} [[Robbie Keane]] ||126 |- |18 |style="text-align:left;"|{{FRA}} [[Nicolas Anelka]] ||125 |- |20 |style="text-align:left;"|{{TTO}} [[Dwight Yorke]] ||123 |- |20 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Raheem Sterling]]||123 |- |21 |style="text-align:left;"|{{BEL}} [[Romelu Lukaku]] ||121 |- |22 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Steven Gerrard]] ||120 |- |23 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Ian Wright]] ||113 |- |24 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Dion Dublin]] ||111 |- |24 |style="text-align:left;"|{{SEN}} [[Sadio Mané]] ||111 |- |25 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Emile Heskey]] ||110 |- |26 |style="text-align:left;"|{{NOR}} '''[[Erling Haaland]]''' ||109 |- |26 |style="text-align:left;"|{{WAL}} [[Ryan Giggs]] ||109 |- |27 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Peter Crouch]]||108 |- |28 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Paul Scholes]] ||107 |- |29 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Darren Bent]] ||106 |- |30 |style="text-align:left;"|{{CIV}} [[Didier Drogba]] ||104 |- |31 |style="text-align:left;"|{{PRT}} [[Cristiano Ronaldo]] ||103 |- |32 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Matt Le Tissier]] ||100 |- |} ===Stoðsendingar=== <small>Leikmenn sem enn eru spilandi '''feitletraðir'''. Uppfært 24.4 2026.</small> {|class="wikitable sortable" style="text-align: center" |+ Flestar stoðsendingar |- ! style="width:20px" abbr="Position"|Röð ! style="width:175px" |Nafn ! style="width:40px" abbr="Goals"|Stoðsendingar ! style="width:40px" abbr="Games Played"|Leikir ! style="width:65px" abbr="APG"|Stoðsendingar á leik ! style="width:50px" abbr="Position"|Leikstaða |- | 1 | style="text-align:left"| [[Ryan Giggs]] || '''162''' || 632 || 0.26 || Miðjumaður |- | 2 | style="text-align:left"| [[Kevin De Bruyne]] || '''119''' || 284|| 0.42 || Miðjumaður |- | 3 | style="text-align:left"| [[Cesc Fàbregas]] || '''111''' || 350 || 0.32 || Miðjumaður |- | 4 | style="text-align:left"| [[Wayne Rooney]] || '''103''' || 491 || 0.21 || Framherji |- | 5 | style="text-align:left"| [[Frank Lampard]] || '''102''' || 609 || 0.17 || Miðjumaður |- | 6 | style="text-align:left"| [[Dennis Bergkamp]] || '''94''' || 315 || 0.30 || Framherji |- | 7 | style="text-align:left"| '''[[Mohamed Salah]]''' || '''93''' || 323 || 0.29 || Miðjumaður |- | 7 | style="text-align:left"| [[David Silva]] || '''93''' || 304 || 0.30 ||Miðjumaður |- | 8 | style="text-align:left"| [[Steven Gerrard]] || '''92''' || 504 || 0.18 || Miðjumaður |- | 9 | style="text-align:left"| '''[[James Milner]]''' || '''90''' || 657|| 0.14 || Miðjumaður |- |}<ref name="PL-assists">{{cite web|url=https://www.premierleague.com/stats/top/players/goal_assist|title=Premier League Player Stats: Assists – All Seasons|publisher=Premier League|accessdate=26 April 2017|archive-date=24 júní 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170624144700/https://www.premierleague.com/stats/top/players/goal_assist|url-status=dead}}</ref> === Leikmenn með meira en 500 leiki spilaða === <small>''Uppfært 24.4. 2026.''</small> {| class="wikitable" style="text-align:center;" !Sæti!!Leikmaður!!Leikir |- |1 |style="text-align:left;"|{{ENG}} '''[[James Milner]]''' ||657 |- |2 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Gareth Barry]]||653 |- |3 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Ryan Giggs]]||632 |- |4 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Frank Lampard]] ||609 |- |5 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[David James]] ||572 |- |6 |style="text-align:left;"|{{WAL}} [[Gary Speed]]||535 |- |7 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Emile Heskey]] ||516 |- |8 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Mark Schwarzer]] ||514 |- |9 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Jamie Carragher]] ||508 |- |10 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Phil Neville]] ||505 |- |11 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Steven Gerrard]] ||504 |- |12 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Rio Ferdinand]] ||504 |- |13 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Sol Campbell]] ||503 |- |} ===Markmenn=== ''uppfært í jan. 2023'' {| class="wikitable sortable" |+ Flest skipti haldið hreinu |- ! Röð !! Leikmaður !! Hrein mörk |- | align=center | 1 || [[Petr Čech]] || align="center" |202 |- | align=center | 2 || [[David James]] || align=center | 169 |- | align=center | 3 || [[Mark Schwarzer]] || align=center | 151 |- | align=center | 4 || [[David Seaman]] || align=center | 140 |- | align=center | 5 || [[David de Gea]] || align=center | 138 |- | align=center | 6 || [[Nigel Martyn]] || align=center | 137 |- | align=center | 7 || [[Pepe Reina]] || align=center | 136 |- | align=center rowspan="3"|8 || [[Edwin van der Sar]] || align=center rowspan="3" | 132 |- | align=left| [[Tim Howard]] |- | align=left| [[Brad Friedel]] |- | align=center | 9 || [[Peter Schmeichel]] || align=center | 128 |} ===Mörk úr aukaspyrnum=== <small>''Uppfært í maí 2025.''</small> {|class="wikitable sortable" style="text-align: center" |- !Sæti !style="width:175px"| Nafn !style="width:50px"| Mörk !Leikir !style="width:50px"| Staða |- | 1 |style="text-align:left"| [[David Beckham]] || '''18''' || 265 || Miðherji |- |2 |style="text-align:left"| '''[[James Ward-Prowse]]''' || '''17'''|| 378 || Miðherji |- | rowspan="3" | 3 |style="text-align:left"| [[Gianfranco Zola]] || rowspan="3" | '''12''' || 229 || Framherji |- |style="text-align:left"| [[Thierry Henry]] || 258 || Framherji |- |style="text-align:left"| [[Cristiano Ronaldo]] || 222 || Framherji |- | rowspan="2" | 6 |style="text-align:left"| [[Laurent Robert]] || rowspan="2" | '''11''' || 150 || Framherji |- |style="text-align:left"| [[Sebastian Larsson]] || 282 || Miðherji |- | rowspan="2" | 8 |style="text-align:left"| [[Ian Harte]] || rowspan="2" | '''10''' || 237 || Varnarmaður |- |style="text-align:left"| [[Morten Gamst Pedersen]] || 260 || Miðherji |- | rowspan="4" | 10 |style="text-align:left"| '''[[James Maddison]]''' || rowspan="4" | '''9''' || 221 || Miðherji |- |style="text-align:left"| [[Jamie Redknapp]] || 295 || Miðherji |- |style="text-align:left"| [[Nolberto Solano]] || 302 || Miðherji |- |style="text-align:left"| [[Frank Lampard]] || 609 || Miðherji |} ===Markahæstu Íslendingar í ensku úrvalsdeildinni=== <small>''Uppfært 16/4 2021.''</small> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Sæti!!Leikmaður!!Mörk |- |1 |style="text-align:left;"| [[Gylfi Þór Sigurðsson]]||67 |- |2 |style="text-align:left;"| [[Eiður Smári Guðjohnsen]]||55 |- |3 |style="text-align:left;"|[[Heiðar Helguson]] ||28 |- |4 |style="text-align:left;"| [[ Hermann Hreiðarsson]] ||14 |- |5 |style="text-align:left;"| [[Jóhann Berg Guðmundsson]] ||10 |- |6 |style="text-align:left;"| [[Guðni Bergsson]]||8 |- |7 |style="text-align:left;"|[[Ívar Ingimarsson]] ||4 |- |8 |style="text-align:left;"|[[Grétar Rafn Steinsson]] ||4 |- |9 |style="text-align:left;"|[[Brynjar Björn Gunnarsson]] ||3 |- |10 |style="text-align:left;"| [[Arnar Gunnlaugsson]] ||3 |- |11 |style="text-align:left;"| [[Jóhannes Karl Guðjónsson]] ||2 |- |12 |style="text-align:left;"| [[Aron Einar Gunnarsson]] ||2 |- |13 |style="text-align:left;"| [[Þórður Guðjónsson]] ||1 |- |14 |style="text-align:left;"|[[Þorvaldur Örlygsson]] ||1 |- |colspan="3"|<small>Feitletraðir leikmenn spila enn í ensku úrvalsdeildinni</small> |} ===Fjöldi stoðsendinga Íslendinga í Premier League=== <small>''Uppfært 20/5 2021.''</small> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Sæti!!Leikmaður!!Stoðsendingar |- |1 |style="text-align:left;"| [[Gylfi Þór Sigurðsson]]||50 |- |2 |style="text-align:left;"| [[Eiður Smári Guðjohnsen]]||28 |- |3 |style="text-align:left;"|[[Jóhann Berg Guðmundsson]] ||17 |- |4 |style="text-align:left;"| [[ Hermann Hreiðarsson]] ||15 |- |5 |style="text-align:left;"| [[Heiðar Helguson]] ||9 |- |6 |style="text-align:left;"| [[Grétar Rafn Steinsson]]||8 |- |7 |style="text-align:left;"|[[Guðni Bergsson]] ||4 |- |8 |style="text-align:left;"|[[Aron Einar Gunnarsson]] ||3 |- |9 |style="text-align:left;"|[[Jóhannes Karl Guðjónsson]] ||2 |- |9 |style="text-align:left;"| [[Arnar Gunnlaugsson]] ||2 |- |10 |style="text-align:left;"| [[Ívar Ingimarsson]] ||1 |- |10 |style="text-align:left;"| [[Lárus Sigurðsson]] ||1 |- |colspan="3"|<small>Feitletraðir leikmenn spila enn í ensku úrvalsdeildinni</small> |} ==Tengt efni== [[Enska úrvalsdeild kvenna]] er efsta deild kvennaknattspyrnunnar á Englandi. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Premier League | mánuðurskoðað = 12. apríl | árskoðað = 2018}} * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Premier League records and statistics | mánuðurskoðað = 8. feb. | árskoðað = 2021}} * „[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/5237764.stm Premiership club-by-club guide]“, ''BBC Sport'', skoðað 7. maí 2007. * „[http://stats.premierleague.com/ Premier League] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060613181649/http://stats.premierleague.com/ |date=2006-06-13 }}“, skoðað 7. maí 2007. {{S|1992}} {{Enska úrvalsdeildin}} ==Tilvísanir== [[Flokkur:Enskar knattspyrnudeildir]] [[Flokkur:Enska úrvalsdeildin| ]] [[Flokkur:Úrvalsdeildir knattspyrnu í Evrópu]] [[Flokkur:Knattspyrnumót og -keppnir félagsliða]] gsa2jkvthls5c7a1xvpdl1wcju9hcja 0 41410 1961060 1917698 2026-04-24T14:12:55Z TKSnaevarr 53243 1961060 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Keisari Þýskalands | ætt = [[Hohenzollern-ætt]] | skjaldarmerki = Greater imperial coat of arms of Germany.svg | nafn = Vilhjálmur 2. | mynd = Kaiser Wilhelm II of Germany - 1902.jpg | skírnarnafn = Friedrich Wilhelm Albert Viktor | fæðingardagur = [[27. janúar]] [[1859]] | fæðingarstaður = [[Berlín]], [[Prússland]]i, [[Þýska ríkjasambandið|þýska ríkjasambandinu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1941|6|4|1859|1|27}} | dánarstaður = [[Huis Doorn]], [[Holland]]i | grafinn = Huis Doorn-grafhýsi | ríkisár = 15. júní 1888 – 9. nóvember 1918 | undirskrift = Wilhelm II, German Emperor Signature-.svg | faðir = [[Friðrik 3. Þýskalandskeisari]] | móðir = [[Viktoría Aðalheiður keisaraynja]] | maki = [[Ágústa Viktoría, prinsessa af Schleswig-Holstein]] | titill_maka = Keisaraynja | börn = {{plainlist| * [[Vilhjálmur Þýskalandskrónprins|Vilhjálmur krónprins]] * [[Eitel Friðrik prins]] * [[Aðalbert prins]] * [[Ágúst Vilhjálmur prins]] * [[Óskar Þýskalandsprins|Óskar prins]] * [[Jóakim Þýskalandsprins|Jóakim prins]] * [[Viktoría Lovísa prinsessa]]}} }} '''Vilhjálmur 2.''' (''Friedrich '''Wilhelm''' Albert Viktor'') (f. [[27. janúar]] [[1859]] - d. [[4. júní]] [[1941]]) var seinasti keisari [[Þýska keisaraveldið|Þýskalands]] og konungur [[Prússland]]s, frá árinu [[1888]] til [[1918]]. Vilhjálmur var sonur [[Friðrik 3. Þýskalandskeisari|Friðriks III Þýskalandskeisara]] og [[Viktoría Aðalheiður keisaraynja|Viktoríu Aðalheiðar keisaraynju]], en hún var elsta barn [[Viktoría Bretadrottning|Viktoríu Bretadrottningar]] og Alberts prins. Þess má geta að Vilhjálmur var fyrsta barnabarn Viktoríu ömmu sinnar. Vilhjálmur var krýndur keisari árið 1888. Hann leysti [[Otto von Bismarck]] kanslara frá störfum árið 1890 og rak mun herskárri utanríkisstefnu en forverar hans höfðu gert undir leiðsögn Bismarcks. Þegar [[Frans Ferdinand erkihertogi]] var myrtur í Sarajevo árið 1914 lofaði Vilhjálmur [[Austurríki-Ungverjaland|Austurríki-Ungverjalandi]] skilyrðislausum stuðningi Þjóðverja í átökum sem kynnu að brjótast út ef ráðist yrði inn í Serbíu. Þetta leiddi á fáeinum dögum til upphafs [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]]. Vilhjálmur þótti alla tíð stórlátur og hvatvís og átti til að gefa frá sér illa ígrundaðar staðhæfingar um viðkvæm málefni án þess að bera nokkuð undir ráðherra sína. Það mátti sjá í viðtali sem hann gaf við breska tímaritið ''Daily Telegraph'' árið 1908, þar sem hann móðgaði bresku þjóðina.<ref>Cecil, Lamar. [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=23057779 Wilhelm II: Prince and Emperor, 1859–1900]. Chapel Hill. [[University of North Carolina Press]]. 1989. 2. bindi, bls. 138–41 </ref> Yfirhershöfðingjar Vilhjálms, [[Paul von Hindenburg]] og [[Erich Ludendorff]], réðu stefnumálum Þýskalands á stríðsárunum án þess að láta sig ákvarðanir ríkisstjórnarinnar miklu varða. Vilhjálmur reyndist lélegur stríðsforingi og glataði fljótt stuðningi hersins. Hann sagði af sér í nóvember 1918 þegar Þýskaland var í reynd sigrað og flúði í útlegð til Hollands, þar sem hann bjó til dauðadags árið 1941. == Fjölskylda == Vilhjálmur kvæntist tvisvar. Hann giftist fyrri eiginkonu sinni, [[Ágústa Viktoría, prinsessa af Schleswig-Holstein|Ágústu Viktoríu, prinsessu af Schleswig-Holstein]] árið 1881. Saman eignuðust þau sjö börn: * [[Vilhjálmur Þýskalandskrónprins|Vilhjálm krónprins]] ([[1882]]-[[1951]]) * [[Eitel Friedrich prins]] ([[1883]]-[[1942]]) * [[Adalbert prins]] ([[1884]]-[[1948]]) * [[August Wilhelm prins]] ([[1887]]-[[1949]]) * [[Oskar prins]] ([[1888]]-[[1958]]) * [[Joachim prins]] ([[1890]]-[[1920]]) * [[Viktoria Luise prinsessa]] ([[1892]]-[[1980]]) ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Þýska keisaraveldið|Keisari Þýskalands]] | frá = [[15. júní]] [[1888]]| til = [[9. nóvember]] [[1918]]| fyrir = [[Friðrik 3. Þýskalandskeisari|Friðrik 3.]] | eftir = Keisaraveldið leyst upp<br><small>'''[[Friedrich Ebert]] sem [[forseti Þýskalands]]'''</small> | }} {{Töfluendir}} {{fd|1859|1941}} [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í fyrri heimsstyrjöldinni]] [[Flokkur:Þýskalandskeisarar]] [[Flokkur:Konungar Prússlands]] [[Flokkur:Hohenzollern-ætt]] ndoswz1zaef6lyaitvu897fskxngc8o 0 53388 1961126 1959439 2026-04-24T23:45:51Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961126 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Pretty flamingos - geograph.org.uk - 578705.jpg|thumb|230px|Vindmyllur í [[Norðvestur-England]]i. Vindmyllur umbreyta [[vindorka|vindorku]] í rafmagn.]] '''Endurnýjanleg orka''' er [[orka]] sem kemur frá [[endurnýjanleg auðlind|endurnýjanlegri orkulind]] sem minnkar ekki, heldur endurnýjar sig stöðugt þegar tekið er af henni og helst þannig í jafnvægi. Endurnýjanlegar orkulindir eru til dæmis [[sólarljós]], [[vindur]], hreyfingar [[vatn]]s og [[jarðhiti]].<ref>{{cite journal |last1=Owusu |first1=Phebe Asantewaa |last2=Asumadu-Sarkodie |first2=Samuel |title=A review of renewable energy sources, sustainability issues and climate change mitigation |journal=Cogent Engineering |date=2016 |volume=3 |issue=1 |pages=1167990 |doi=10.1080/23311916.2016.1167990 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Ellabban | first1 = Omar | last2 = Abu-Rub | first2 = Haitham | last3 = Blaabjerg | first3 = Frede | year = 2014 | title = Renewable energy resources: Current status, future prospects and their enabling technology | journal = [[Renewable and Sustainable Energy Reviews]] | volume = 39 | pages = 748–764 [749] | doi = 10.1016/j.rser.2014.07.113 }}</ref> Nýting endurnýjanlegra orkulinda getur verið [[sjálfbærni|sjálfbær]]; en stundum er hún það ekki, eins og þegar [[lífmassi]] er nýttur hraðar en hann nær að endurnýja sig.<ref name="CarbonBrief1">{{cite web|url=https://www.carbonbrief.org/biomass-subsidies-not-fit-for-purpose-chatham-house|title=Biomass subsidies 'not fit for purpose', says Chatham House|first=Jocelyn|last=Timperly|date=23 February 2017|publisher=Carbon Brief Ltd © 2020 - Company No. 07222041|access-date=31. október 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106210822/https://www.carbonbrief.org/biomass-subsidies-not-fit-for-purpose-chatham-house|url-status=live}}</ref><ref name="SciAm">{{cite web |url=https://www.scientificamerican.com/article/congress-says-biomass-is-carbon-neutral-but-scientists-disagree/|title=Congress Says Biomass Is Carbon Neutral but Scientists Disagree - Using wood as fuel source could actually increase CO2 emissions|last1=Harvey|first1=Chelsea|last2=Heikkinen|first2=Niina|date=23 March 2018|publisher=Scientific American|access-date=31. október 2020|archive-date=1 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101214057/https://www.scientificamerican.com/article/congress-says-biomass-is-carbon-neutral-but-scientists-disagree/|url-status=live}}</ref> Hagnýting endurnýjanlegrar orku á sér oftast stað á stórum skala, en hentar líka fyrir [[dreifbýli]] og [[þróunarland|þróunarlönd]] þar sem orkan skiptir miklu máli fyrir [[þróun]] samfélaga.<ref>{{Cite journal |last=Alazraque-Cherni |first=Judith |date=1 April 2008 |title=Renewable Energy for Rural Sustainability in Developing Countries |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0270467607313956 |url-status=live |journal=Bulletin of Science, Technology & Society |volume=28 |issue=2 |pages=105–114 |doi=10.1177/0270467607313956 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210319030916/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0270467607313956 |archive-date=19 March 2021 |access-date=2 December 2020 |s2cid=67817602}}</ref><ref>World Energy Assessment (2001). [http://www.undp.org/energy/activities/wea/drafts-frame.html Renewable energy technologies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609101755/http://www.undp.org/energy/activities/wea/drafts-frame.html|date=9 June 2007}}, p. 221.</ref> Hagnýting endurnýjanlegrar orku fer oft saman við [[rafvæðing]]u sem hefur ýmsa kosti, meðal annars þann að vera [[hrein orka]] þar sem hennar er neytt í dag .<ref>{{cite journal |last1=Armaroli |first1=Nicola |author-link=Nicola Armaroli |last2=Balzani |first2=Vincenzo |author-link2=Vincenzo Balzani |year=2011 |title=Towards an electricity-powered world |journal=[[Energy and Environmental Science]] |volume=4 |issue=9 |pages=3193–3222 |doi=10.1039/c1ee01249e}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Armaroli |first1=Nicola |last2=Balzani |first2=Vincenzo |year=2016 |title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition |journal=[[Chemistry – A European Journal]] |volume=22 |issue=1 |pages=32–57 |doi=10.1002/chem.201503580 |pmid=26584653}}</ref> Frá 2011 til 2021 hefur hlutur endurnýjanlegrar orku í raforkuframleiðslu heimsins vaxið úr 20% í 28%. Á sama tíma hefur hlutur [[jarðefnaeldsneyti]]s minnkað úr 68% í 62% og hlutur [[kjarnorka|kjarnorku]] minnkað úr 12% í 10%. Hlutur vatnsafls minnkaði úr 16% í 15%, en hlutfall vindorku jókst úr 2% í 10%. Hlutfall orku úr lífmassa og jarðhita fór úr 2% í 3%. Uppsett orka er 3.146 gígavött í 135 löndum, og 156 lönd hafa sett lög um endurnýjanlega orku.<ref>{{cite journal |title=Renewables 2022 |journal=Global Status Report |date=14 June 2019 |issue=renewable energies |page=44 |url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ |access-date=5 September 2022 |archive-date=24 maí 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/ |url-status=dead }}</ref> Árið 2021 var nær helmingur aukningar í nýtingu endurnýjanlegrar orku í [[Kína]].<ref>{{Cite web |title=Renewables – Global Energy Review 2021 – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-review-2021/renewables |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123021051/https://www.iea.org/reports/global-energy-review-2021/renewables |archive-date=23. nóvember 2021 |access-date=2021-11-22 |website=IEA}}</ref> Á heimsvísu er áætlað að um 10 milljón störf séu í endurnýjanlega orkugeiranum, flest við framleiðslu á [[sólarsella|sólarsellum]].<ref>{{Cite web|title=Renewable Energy and Jobs – Annual Review 2020 |url=https://www.irena.org/publications/2020/Sep/Renewable-Energy-and-Jobs-Annual-Review-2020|access-date=2. desember 2020|website=irena.org|date=29 September 2020 |archive-date=6. desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201206154355/https://irena.org/publications/2020/Sep/Renewable-Energy-and-Jobs-Annual-Review-2020|url-status=live}}</ref> Framleiðsla á endurnýjanlegri orku hefur þróast hratt og orðið hagkvæmari og ódýrari um leið og hlutur hennar í heildarorkunotkun heimsins hefur farið vaxandi.<ref>{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html|title=Global renewable energy trends |website=Deloitte Insights|access-date=28. janúar 2019|archive-date=29. janúar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129005932/https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html|url-status=live}}</ref> Stór hluti af nýrri rafmagnsframleiðslu heimsins byggist á endurnýjanlegum orkulindum.<ref>{{Cite web|title=Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity |url=https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity|access-date=2. desember 2020|website=irena.org|date=2. apríl 2019 |archive-date=2. apríl 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity|url-status=live}}</ref> Í flestum löndum eru sólarorkuver eða vindorkuver ódýrustu endurnýjanlegu orkukostirnir.<ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | author= IEA | year= 2020 | title= Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | url= https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | access-date= 27. apríl 2021 | page= 12 | archive-date= 26. apríl 2021 | archive-url= https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | url-status= live }}</ref> Mörg lönd uppfylla yfir 20% af orkuþörf sinni með endurnýjanlegri orku og í nokkrum fjölda ríkja stendur endurnýjanleg orka undir yfir helmingi raforkuframleiðslu.<ref>{{Cite journal |last1=Ritchie |first1=Hannah |last2=Roser |first2=Max |last3=Rosado |first3=Pablo |date=2020-11-28 |title=Energy |url=https://ourworldindata.org/renewable-energy |journal=Our World in Data}}</ref> Fjögur lönd framleiða 100% af sinni raforku með endurnýjanlegri orku: [[Albanía]], [[Paragvæ]], [[Ísland]] og [[Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]].<ref>{{Cite web |last=Sensiba |first=Jennifer |date=2021-10-28 |title=Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity |url=https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ |archive-date=17 November 2021 |access-date=2021-11-22 |website=CleanTechnica}}</ref> Áætlað er að markaðurinn fyrir endurnýjanlega orku muni vaxa hratt á [[2021-2030|3. áratug]] 21. aldar. Samkvæmt [[Alþjóðaorkustofnunin]]ni þurfa 90% af raforkuframleiðslu heimsins að koma frá endurnýjanlegum orkulindum ef takast á að ná [[kolefnishlutleysi]] fyrir árið 2050.<ref name=":0">{{Cite web |title=Net Zero by 2050 – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 |access-date=2023-03-19 |website=IEA |language=en-GB}}</ref> Sumar rannsóknir benda til þess að skipti yfir í 100% endurnýjanlega orku á öllum sviðum orkunotkunar - raforku, húshitun, flutningum og iðnaði - séu bæði möguleg og fýsileg.<ref name="Bogdanov-2021">{{Cite journal |last1=Bogdanov |first1=Dmitrii |last2=Gulagi |first2=Ashish |last3=Fasihi |first3=Mahdi |last4=Breyer |first4=Christian |date=2021-02-01 |title=Full energy sector transition towards 100% renewable energy supply: Integrating power, heat, transport and industry sectors including desalination |journal=Applied Energy |language=en |volume=283 |pages=116273 |doi=10.1016/j.apenergy.2020.116273 |issn=0306-2619 |doi-access=free}}</ref><ref name="Teske-2019">{{Cite book |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-05843-2 |title=Achieving the Paris Climate Agreement Goals |journal=<!---->|year=2019 |language=en |doi=10.1007/978-3-030-05843-2|isbn=978-3-030-05842-5 |s2cid=198078901 |editor-last1=Teske |editor-first1=Sven }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Jacobson |first1=Mark Z. |last2=von Krauland |first2=Anna-Katharina |last3=Coughlin |first3=Stephen J. |last4=Dukas |first4=Emily |last5=Nelson |first5=Alexander J. H. |last6=Palmer |first6=Frances C. |last7=Rasmussen |first7=Kylie R. |date=2022 |title=Low-cost solutions to global warming, air pollution, and energy insecurity for 145 countries |url=http://xlink.rsc.org/?DOI=D2EE00722C |journal=Energy & Environmental Science |volume=15 |issue=8 |language=en |pages=3343–3359 |doi=10.1039/D2EE00722C |s2cid=250126767 |issn=1754-5692}}</ref> Endurnýjanlegar orkulindir finnast nánast um allan heim, andstætt jarðefnaeldsneyti, sem finnst í vinnanlegu magni aðeins í nokkrum ríkjum. Aukin notkun endurnýjanlegrar orku hefur því veruleg áhrif á [[orkuöryggi]], [[loftslagsbreytingar]] og efnahagslíf einstakra ríkja.<ref name="International Energy Agency 2012">{{cite web |url=https://webstore.iea.org/energy-technology-perspectives-2012 |title=Energy Technology Perspectives 2012 |author=International Energy Agency |year=2012 |access-date=2. desember 2020 |archive-date=28. maí 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528013114/https://webstore.iea.org/energy-technology-perspectives-2012 |url-status=live }}</ref> Eitt af því sem stendur í vegi fyrir hagnýtingu endurnýjanlegrar orku eru styrkir til vinnslu á jarðefnaeldsneyti.<ref>{{Cite journal|last=Timperley|first=Jocelyn|date=2021-10-20|title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill|url=https://www.nature.com/articles/d41586-021-02847-2|journal=Nature|volume=598|issue=7881 |pages=403–405|doi=10.1038/d41586-021-02847-2|pmid=34671143|bibcode=2021Natur.598..403T|s2cid=239052649|access-date=22. nóvember 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117190044/https://www.nature.com/articles/d41586-021-02847-2|url-status=live}}</ref> Alþjóðlegar skoðanakannanir hafa sýnt mikinn stuðning almennings við endurnýjanlega orkukosti eins og sólarorku og vindorku.<ref name="UNEP">{{cite web |title = Global Trends in Sustainable Energy Investment 2007: Analysis of Trends and Issues in the Financing of Renewable Energy and Energy Efficiency in OECD and Developing Countries |url = http://www.unep.org/pdf/72_Glob_Sust_Energy_Inv_Report_(2007).pdf |website = unep.org |publisher = United Nations Environment Programme |access-date = 13 October 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304114134/http://www.unep.org/pdf/72_Glob_Sust_Energy_Inv_Report_(2007).pdf |archive-date = 4 March 2016 |page = 3 |year = 2007 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Sütterlin|first1=B.|last2=Siegrist|first2=Michael|date=2017|title=Public acceptance of renewable energy technologies from an abstract versus concrete perspective and the positive imagery of solar power|journal=Energy Policy|volume=106|pages=356–366|doi=10.1016/j.enpol.2017.03.061}}</ref> Árið 2022 gaf Alþjóðaorkustofnunin út tilmæli til aðildarríkja um að fjarlægja lagalegar og fjárhagslegar hindranir sem stæðu í vegi fyrir aukningu framleiðslu á endurnýjanlegri orku, til að ná markmiðinu um kolefnishlutleysi árið 2050.<ref>{{Cite web |title=Executive summary – Renewables 2022 – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/renewables-2022/executive-summary |access-date=2023-03-13 |website=IEA |language=en-GB}}</ref> == Skilgreining == Ekki má rugla saman hugtökunum „endur'''nýtan'''legur“ og „endur'''nýjan'''legur“. Orðið „endurnýtanlegur“ vísar til þess að hægt sé að nýta eitthvað aftur. Sem dæmi má nefna [[dagblað|dagblöð]] og [[flaska|flöskur]] sem við förum með til [[endurvinnsla|endurvinnslu]]. Orðið „endurnýjanlegur“ vísar hins vegar til þess að eitthvað endurnýjar sig þegar tekið er af því. Einnig kemur fyrir að hugtökunum „sjálfbær“ og „endurnýjanlegur“ er ruglað saman, en hafa skal í huga að sjálfbærni lýsir því hvernig orkulind er nýtt en endurnýjanleiki lýsir eðli hennar. Ekki er rétt að segja að orka sé endurnýtanleg, og ekki er heldur alveg rétt að segja að orka sé endurnýjanleg. Það sem átt er við þegar talað er um endurnýjanlega orku er að hún komi frá endurnýjanlegri orkulind.<ref>{{vefheimild|url=https://isor.is/jardhiti/endurnyjanlegar-orkulindir/|titill=Endurnýjanlegar orkulindir|vefsíða=ÍSOR|skoðað=21.6.2023}}</ref> Samkvæmt tilskipun [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] frá árinu [[2009]] er endurnýjanleg orka skilgreind þannig: orka sem ekki kemur frá [[jarðefnaeldsneyti]] heldur úr endurnýjanlegum orkulindum, þ.e.a.s. [[sólin|sól]], [[vindur|vindi]], [[jarðhiti|jarðhita]], [[sjávarfallaorka|haforku]], [[lofthiti|lofthita]], varma úr grunn- og yfirborðsvatni og [[vatnsorka|vatnsorku]], [[lífmassi|lífmassa]], [[haugagas|hauggas]]i, [[skólphreinsun|skolphreinsistöðvum]] og [[lífgas]]i.<ref>http://www.eutrainingsite.com/download/newsletter_june_2009.pdf{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, skoðað 1.apríl 2010</ref> == Orkulindir == Orkulindir jarðefna, þ.e. [[olía|olíu]], [[kol]]a og [[gas]]s, teljast ekki endurnýjanlegar sökum þess hversu langur nýmyndunartími þeirra er miðað við nýtingarhraðann.<ref>http://www.landsvirkjun.is/i-orkuumraedunni/nr/780{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Ekki er vitað með nákvæmni hversu langan tíma jarðefnaeldsneyti er að myndast, en ljóst er að um er að ræða þúsundir eða milljónir ára, eftir aðstæðum. Flest ef ekki öll lönd eru mjög háð jarðefnaeldsneyti, en sökum þess hversu hratt gengur á þær birgðir sem til eru, með tilheyrandi verðhækkunum, sem og losun [[koltvísýringur|koltvísýrings]] (CO2) við [[bruni|bruna]] þess, hefur þörfin fyrir endurnýjanlega orkugjafa aukist til muna undanfarin ár.<ref>http://www.geotech.org/survey/geotech/Oil.pdf, skoðað 1.apríl</ref> === Jarðhiti === [[Mynd:NesjavellirPowerPlant edit2.jpg|thumb|Jarðhiti er endurnýjanleg orkuauðlind sé hún nýtt á sjálfbæran hátt ([[Nesjavallavirkjun]])]] {{Aðalgrein|Jarðhiti}} Hugtakið jarðhiti er í dag fyrst og fremst notað um það fyrirbæri þegar heitt vatn og gufa koma upp úr jörðinni á svokölluðum jarðhitasvæðum, auk fyrirbæra sem tengjast þessu, s.s. efnaútfellingar. Þessi svæði skiptast í [[lághitasvæði|lág-]] og [[háhitasvæði]]. Forsenda jarðhita í þessum skilningi er að jarðskorpan sé gljúp sem gerir vatni kleift að hripa niður og flytja svo með sér varmaorku frá neðri jarðlögum. Hitastigið hækkar eftir því sem neðar dregur og á það sérstaklega við á [[eldstöð|eldfjallasvæðum]] og [[heitur reitur|heitum reitum]] líkt og á [[Ísland]]i.<ref>{{vísindavefurinn|2687|Hvað er jarðhiti?|höfundur=Guðmundur Pálmason|dags=25.9.2002}}</ref> Orðið „jarðvarmi“ er notað um orkuna þegar greina þarf á milli jarðhitans sem almenns fyrirbæris og orkunnar sem berst með [[vatn]]i og [[gufa|gufu]] upp til yfirborðsins.<ref>{{cite book|author=Guðmundur Pálmason|year=2005|title=Jarðhitabók Eðli og nýting auðlindar|publisher=Hið íslenska bókmenntafélag}}</ref> === Vatnsorka === {{Aðalgrein|Vatnsafl}} [[Mynd:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|thumb|right|Þriggjagljúfrastíflan í Kína.]] [[Vatn]] er orkumiðill og vatnsorka sú orka sem vatn býr yfir á vissum stað í náttúrulegri [[hringrás vatns|hringrás]] sinni, en mikil orka felst í [[vatnsfall|vatnsföllum]]. Fyrir tilstuðlan sólarinnar gufar vatn í sífellu upp af jörðinni. Við það að kólna þéttist gufan í [[ský]], sem aftur skilar sér til jarðar sem úrkoma. Vatn sem rennur til sjávar ber orku sem fólgin er í falli þess. Þetta er sú orka sem beisluð er með [[vatnsaflsvirkjun]]um.<ref>http://www.landsvirkjun.is/media/fraedsla/samk_veggspj_1_solarorka_A4.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305235411/http://www.landsvirkjun.is/media/fraedsla/samk_veggspj_1_solarorka_a4.pdf |date=2016-03-05 }}, sótt 5.apríl 2010</ref> Vatnsafl er virkjað til þess að framleiða rafmagn. Það er gert þannig að vatnið er látið falla, og þungi þess og fallhæð nýtt til þess að knýja hverfla. Því meira vatnsmagn og fallhæð, því meiri orka. Sögulega hefur mest af raforkuvinnslu með vatnsaflsvirkjunum farið fram með því að reisa stórar [[stífla|stíflur]] með [[miðlunarlón]]um.<ref>{{Cite journal|last1=Moran |first1=Emilio F. |last2=Lopez|first2=Maria Claudia|last3=Moore|first3=Nathan|last4=Müller|first4=Norbert |last5=Hyndman|first5=David W.|date=2018|title=Sustainable hydropower in the 21st century |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=115|issue=47|pages=11891–11898 |doi=10.1073/pnas.1809426115|pmid=30397145|issn=0027-8424|pmc=6255148|bibcode=2018PNAS..11511891M |doi-access=free}}</ref> Stærstu stíflur heims eru [[Þriggjagljúfrastíflan]] og [[Baihetan-stíflan]] í Kína, og [[Itaipu-stíflan]] milli Brasilíu og Paragvæ. Fjöldi [[smávirkjun|smávirkjana]] og [[örvirkjun|örvirkjana]] fer vaxandi um allan heim. Í Kína eru yfir 45.000 slíkar virkjanir.<ref>{{cite web |url=https://www.irena.org/DocumentDownloads/Publications/RE_Technologies_Cost_Analysis-HYDROPOWER.pdf |title=DocHdl2OnPN-PRINTRDY-01tmpTarget |access-date=26 March 2019 |archive-date=9. nóvember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181109085415/https://www.irena.org/documentdownloads/publications/re_technologies_cost_analysis-hydropower.pdf |url-status=dead }}</ref> Margar smávirkjanir eru [[rennslisvirkju|rennslisvirkjanir]] sem hafa ekkert miðlunarlón.<ref>{{cite web|title=Run-of-the-river hydroelectricity|url=https://energyeducation.ca/encyclopedia/Run-of-the-river_hydroelectricity |last=Afework|first=Bethel|date=3 September 2018|work=Energy Education|access-date=27. apríl 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427184803/https://energyeducation.ca/encyclopedia/Run-of-the-river_hydroelectricity|archive-date=27. apríl 2019|url-status=live}}</ref> === Vindorka === {{Aðalgrein|Vindorka}} [[Mynd:Global_Map_of_Wind_Power_Density_Potential.png|thumb|right|Kort sem sýnir möguleika til vindorkuvinnslu.]] Vindorka er orka á formi [[hreyfiorka|hreyfiorku]] sem vindurinn felur í sér og á uppruna í geislum sólar. Maðurinn hefur beislað þessa orku í vel yfir 5500 ár, upphaflega með seglum báta og skipa. Talið er að fyrstu vindmyllurnar hafi verið hannaðar á 7. öld e.Kr., en þær gerðu mönnum kleift að nýta þessa orku til þess að mala korn og dæla vatni á milli staða. Síðar var farið að nota hana til þess að knýja ýmsan vélbúnað. Það var þó ekki fyrr en upp úr aldamótunum 1900 að vindmyllur voru fyrst notaðar til rafmagnsframleiðslu. Þróun vindmylla var hæg allt til ársins 1990 þegar stórt stökk varð í kjölfar umræðna um umhverfismál. Vindorka er ókeypis og ótæmandi orkulind sem hefur ýmsa kosti varðandi nýtingu. Hún er vissulega ódýr virkjunarkostur, veldur lítilli röskun á umhverfi og er almennt talin umhverfisvæn (þótt sumir setji fyrirvara við þá ályktun).<ref>{{vefheimild|url=https://www.vb.is/skodun/hvad-ef-ekki-andar-vindum-/|titill=Hvað ef ekki andar vindum þýðum?|höfundur=Þórður Gunnarsson|vefsíða=Viðskiptablaðið|dags=1. apríl 2023|skoðað=21.6.2023}}</ref><ref>{{vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20212154651d/hid-skituga-leyndar-mal-vindorkunnar|titill=Hið skítuga leyndarmál vindorkunnar|höfundur=Ágústa Ágústsdóttir|dags=11. september 2021|vefsíða=Vísir.is|skoðað=21.6.2023}}</ref> Þó eru ýmsir vankantar á og má þar helst nefna hversu óstöðug orkulind vindurinn er og hversu illa [[vindmylla|vindmyllur]] endast. Vindmylla þarf lágmarks [[vindhraði|vindhraða]] um 4 m/s til þess að framleiða rafmagn og nær fullum afköstum við 15 m/s. Þeim heldur hún að 25 m/s en þá aftengist hún þar til vindhraði er kominn niður undir 20 m/s. Það getur því verið vandasamt að finna góða staðsetningu fyrir vindorkuver og þar að auki er nauðsynlegt að hafa varaaflstöð til þess að tryggja stöðuga orku. === Sólarorka === {{Aðalgrein|Sólarorka}} [[Mynd:World_GHI_Solar-resource-map_GlobalSolarAtlas_World-Bank-Esmap-Solargis.png|thumb|right|Kort sem sýnir styrk [[ágeislun]]ar sólar á heimsvísu.]] [[Sólin]] gefur á hverri sekúndu frá sér um <math>3,9 \cdot 10^{26}</math> júl af orku á formi [[rafsegulgeislun]]ar. Til samanburðar samsvarar heildarorkuframleiðsla á jörðinni á ári því sem sólin framleiðir á einum billjónasta hluta úr sekúndu. Þessi orka er kölluð sólarorka og hluti af henni streymir til jarðar. [[Andrúmsloft jarðar|Gufuhvolfið]] endurkastar svo eða gleypir flestalla skaðlega geisla áður en þeir ná til yfirborðs jarðar. <ref>{{cite book|author=Gordon J. Aubrecht|year=2006|title=Energy Physical, Environmental, and Social Impact|url=https://archive.org/details/energyphysicalen0000aubr_3rded|publisher=Pearson Prentice Hall|isbn=0-13-093222-1}}</ref> Sólarorkan er uppspretta allra orkulinda jarðar að undanskildum jarðhitanum og [[kjarnorka|kjarnorku]]. Hún er orkan sem drífur veðrakerfi og hafstrauma jarðar og því má rekja upptök vind- og vatnsorku til sólarinnar. Sama gildir um þá orku sem losnar við brennslu [[tré|trjáa]] og [[jurt|plantna]], því sú orka er í raun sólarorkan sem plönturnar beisluðu við vöxt sinn. Þetta gildir einnig um jarðefnaeldsneyti enda myndast það úr gömlum jurtaleifum og má þess vegna rekja til sólar.<ref>http://www.sesseljuhus.is/Template1.asp?SID_NR=556&VS=1VS1.asp {{Webarchive|url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20070502132656/www.sesseljuhus.is/Template1.asp?SID_NR=556&VS=1VS1.asp |date=2007-05-02 }}, skoðað 5.apríl 2010</ref> Hægt er að nýta sólarorku á ýmsa vegu, bæði í iðnaði og á heimilum, til dæmis til hitunar vatns og lýsingar. Sólarljósið er þó ekki stöðugt og orkumagnið á hverjum stað misjafnt. Það fer eftir hnattstöðu, árstíma, tíma dags og veðráttu og því hentar best að beisla þessa orku á sólríkari svæðum.<ref>{{cite web |url=http://tonto.eia.doe.gov/kids/energy.cfm?page=solar_home-basics |title=Geymd eintak |access-date=2010-04-13 |archive-date=2010-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323012033/http://tonto.eia.doe.gov/kids/energy.cfm?page=solar_home-basics |url-status=dead }}</ref> === Lífmassi === [[Mynd:Hampur1.jpeg|thumb|Dæmi um framleiðslu lífmassa, hampræktun á Möðruvöllum 2008]] {{aðalgrein|Lífmassi}} Lífmassi er í grunninn lífrænt efni sem gengur af í líffræðilegum ferlum.<ref>http://www.calderasybiomasa.com/is/que-es-la-biomasa/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020090649/http://www.calderasybiomasa.com/is/que-es-la-biomasa/ |date=2022-10-20 }}, skoðað 12.apríl 2010</ref> „Þegar rætt er um lífmassa sem orkulind er yfirleitt átt við afurðir eða aukaafurðir úr skógrækt og landbúnaði, en [[etanól]], [[metan]] og [[lífdísill]] eru helstu miðlar lífmassaorku. Því kemur ekki á óvart að þau lönd sem komin eru einna lengst í þróun á lífmassa sem [[eldsneyti]] í stað jarðefnaeldsneytis eru [[Brasilía]], þar sem [[sykurreyr]] er hráefnið og [[Svíþjóð]] og [[Finnland]], þar sem skóglendi er mikið. Fleiri lönd standa þó einnig framarlega í þessum efnum.“ <ref>http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?radnr=1151568, sótt 12.apríl 2010</ref> Lífmassi er meðal þeirra orkugjafa sem munu koma í stað jarðefnaeldsneytis til að draga úr aukningu gróðurhúsaáhrifa. Með því að vinna gas úr sorpi og búfjáráburði er einnig dregið úr losun metans sem er mjög virk [[gróðurhúsalofttegund]], og afgangar úr grisjun skóga og timburvinnslu eru mikilvægt hráefni. [[Úrgangur]] sem til fellur dugir þó skammt. Á Íslandi kemur til greina að hirða lífmassa af túnum eða rækta [[tún]] sérstaklega með tegundum eins og [[strandreyr]], [[bygg]]i og [[alaskalúpína|alaskalúpínu]]. Víði ætti að mega rækta með góðum árangri. Minni líkur eru á að rækta megi olíujurtir til að fá [[dísilolía|dísileldsneyti]].<ref>http://www.landbunadur.is/landbunadur/wgsamvef.nsf/0/f576196d6d2cbbaf002571010047ed48/$FILE/41.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304221517/http://www.landbunadur.is/landbunadur/wgsamvef.nsf/0/f576196d6d2cbbaf002571010047ed48/$FILE/41.pdf |date=2016-03-04 }}, sótt 12.apríl 2010</ref> Orkan sem fæst úr lífmassa er ekki jafn þétt og sú úr jarðefnaeldsneyti og því þarf aukna tækni til þess að lífmassaorka sé samkeppnisfær. Því er ljóst að landbúnaðurinn og iðnaður þarf meiri gróður og hagkvæmari vinnslu til þess að unnt sé að auka notkun lífmassa. Mögulegar afurðir úr lífmassa er eldsneyti í vökva- og gasformi auk fleiri gagnlegra efnasambanda sem nú eru framleidd úr jarðefnum.<ref>http://wayback.vefsafn.is/wayback/20051101164047/www.umhverfisvefurinn.is/2/Files/Skra_0003971.pdf</ref> == Endurnýjanleg orka á Íslandi == [[Ísland]] hefur mikla sérstöðu þegar kemur að orkumálum. Hver íbúi notar meiri orku en þekkist annars staðar og sömuleiðis er hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa óvenju hátt. Orkubúskapurinn byggist aðallega á jarðhita, vatnsafli og innfluttu jarðefnaeldsneyti.<ref>http://www.rammaaaetlun.is/kynningar--og-umsagnarferli/virkjunarkostir-2.-afanga/orkukostir-og-orkunotkun/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140821140921/http://www.rammaaaetlun.is/kynningar--og-umsagnarferli/virkjunarkostir-2.-afanga/orkukostir-og-orkunotkun/ |date=2014-08-21 }}, skoðað 3.apríl 2010</ref> Samkvæmt [[Hagstofa Íslands|Hagstofu Íslands]] var heildarorkunotkun þjóðarinnar árið 2020, 246 PJ (petajúl). Rúmlega 89% kom frá innlendum og endurnýjanlegum orkulindum og 10% úr innfluttu jarðefnaeldsneyti,<ref name="hagstofan">{{vefheimild|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Umhverfi/Umhverfi__4_orkumal__2_framleidslaognotkun/IDN02102.px/table/tableViewLayout2/|titill=Heildarnotkun orku eftir uppruna 1940-2020|vefsíða=Hagstofa Íslands|skoðað=21.6.2023}}</ref> en þessi hlutföll eru öfug við það sem gerist annars staðar í heiminum. Af innlendri orku kom árið 2019 18,2% frá vatnsafli, en mest eða 65,5% frá jarðhita. Notkun jarðefnaeldsneytis einskorðast að mestu við bíla- og skipaflotann eða um 14,5% og um 1,8% eru kol sem notuð eru í iðnaði.<ref name="hagstofan" /> === Íslensk stjórnsýsla === Ísland er í samstarfi á alþjóðavettvangi um orkumál og hefur þannig tækifæri til þess að miðla reynslu og upplýsingum á þessu sviði. Í dag heyra orkumál undir [[umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneyti Íslands]].<ref>{{vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2022/12/20/Nytt-skipurit-umhverfis-orku-og-loftslagsraduneytisins/|titill=Nýtt skipurit umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytisins|vefsíða=Stjórnarráð Íslands|dags=20. desember 2022|skoðað=21.6.2023}}</ref> [[Orkustofnun]] er stjórnsýslustofnun orkumála í umboði stjórnvalda og gefur ráðleggingar í þeim efnum. Stofnunin aflar þekkingar um orkumál og varðveitir þann þekkingarbrunn; aflar undirstöðugagna um vatnafar og vatnsbúskap, jarðhita, náttúrufar og umhverfi; og miðlar þurfandi þjóðum af þekkingu okkar í rannsóknum og nýtingu á jarðhita.<ref>http://www.althingi.is/lagas/128b/2003087.html</ref> Kröfur um samræmda stefnu og aðgerðir á heimsvísu hafa aukist mjög og því er alþjóðlegt samstarf engu síður mikilvægt svo markmiðum verði náð. Slíkt samstarf er sérstaklega mikilvægt fyrir Ísland sem að miklu leyti byggir efnahag sinn á sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda og hreinni náttúru.<ref>http://www.utanrikisraduneyti.is/nyr-starfssvid/althjoda-og-oryggismal/audlinda-og-umhverfismal/verkefni//nr/4552, skoðað 16.apríl 2010</ref> Vinna að aukinni þekkingu og tækniþróunar á sviði endurnýjanlegrar orku hefur verið sett í forgang á [[Norðurlöndin|Norðurlöndunum]]. Náttúrulegar aðstæður eru þó mjög mismunandi á milli landa eða svæða, og því misjafnt hvaða orkulindir hentar að nýta á hverjum stað. Þær orkulindir sem mest er horft til eru vindorka, vatnsorka, jarðhiti, lífræn orka og sólarorka.<ref>http://www.norden.org/is/samstarfssvith/orkumal {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100509235143/http://www.norden.org/is/samstarfssvith/orkumal |date=2010-05-09 }}, skoðað 1.apríl 2010</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.landsvirkjun.is/ Landsvirkjun] * [https://orkustofnun.is/ Orkustofnun] * [https://orkusetur.is/ Orkusetur] * [http://www.orkuskiptaspa.is/ Orkuskiptaspá] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230621101326/http://www.orkuskiptaspa.is/ |date=2023-06-21 }} * [http://www.ust.is/ Umhverfisstofnun] * [http://www.iea.org/ Alþjóðaorkustofnunin] {{Endurnýjanleg orka}} [[Flokkur:Endurnýjanleg orka| ]] ddl4fblwun8ikzb804hhjbb3y06abtc 0 54208 1961104 1957238 2026-04-24T20:12:27Z Geoffroi 66957 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:World inflation rate October 2025.png]] → [[File:World inflation rate.png]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 1961104 wikitext text/x-wiki [[Mynd:World inflation rate.png|thumb|right|380px|Kort sem sýnir verðbólgu í hinum ýmsu löndum (2023).]] '''Verðbólga''' er hugtak í [[hagfræði]], og mælir verðhækkun yfir ákveðið tímabil og er oftast miðað við 12 mánaða tímabil. Þegar talað er um verðbólgu er venjulega átt við almenna hækkun í verði vara og þjónustu sem heimili neyta. Verðbólga kemur fyrst og fremst til vegna peningaprentunar. ''Kostnaðarverðbólga'' er verðbólga sem er tilkomin vegna þess að [[laun]] hækka umfram [[framleiðni]]. [[Óðaverðbólga]] var heiti sem notað var í fjölmiðlum á 8. áratug [[20. öld|20. aldar]] til að lýsa verðbólgu á [[Ísland]]i og víðar í heiminum, þar sem verðhækkanir mældust í mörgum tugum prósentna á ársgrundvelli eða jafnvel vel yfir 100%. [[Verðhjöðnun]] er andstæða verðbólgu og þýðir að verðlag lækkar: þ.e.a.s. að verð á vörum og þjónustu lækkar. Hæst varð verðbólga á Íslandi 1983 eða 70 %. Hafði verðbólgan farið úr böndunum síðari hluta árs 1982 og febrúar-mars '83 mældist hún 225 % á ársgrundvelli en mjög gekk að draga úr henni þannið að í lok september var verðbólgan komin niður í 0,5 % milli mánaða.<ref>https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2998#</ref> == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=425052&pageSelected=7&lang=0 Hvað er verðbólga?; grein úr Morgunblaðinu 1983]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * {{Vísindavefurinn|5872|Hvað er verðbólga?}} * {{Vísindavefurinn|140|Hvernig er einfaldasta skýringin á verðbólgu og hvað er mínus-verðbólga?}} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2859287'' Hvað er verðbólga?''; grein í Þjóðviljanum 1978] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1477301 ''Þróun verðbólgunar á Íslandi í 15 ár''; grein í Morgunblaðinu 1976] {{Stubbur}} [[Flokkur:Hagfræði]] auwggrbwuqg2lxvjxv7codjvb96j63q 0 55201 1961119 1596964 2026-04-24T22:59:13Z Didym 34335 - 1961119 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Jungfrau_2416.jpg|thumb|right|Norðurhlíðar fjallsins [[Jungfrau]] í [[Bern (fylki)|Bern]].]] '''Svissnesku Alparnir''' eru sá hluti [[Alpafjöll|Alpafjalla]] sem liggur innan landamæra [[Sviss]]. {{commonscat|Alps of Switzerland|Svissnesku Alparnir}} {{stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Alpafjöll]] [[Flokkur:Fjöll í Sviss]] oyzitfqczrhcpsaasir92cazju7cy0t 0 56705 1961173 1381350 2026-04-25T10:55:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961173 wikitext text/x-wiki [[Mynd:George Grosz 1930.jpg|thumb|right|George Grosz]] '''George Grosz''' ([[26. júlí]] [[1893]] – [[6. júlí]] [[1959]]) var [[Þýskaland|þýskur]] [[listmálari]]. Hann var einn af meðlimum [[dadaismi|dadaista]] í [[Berlín]] og er þekktur fyrir málverk sín af hinu siðlausa borgarlífi í Berlín á milli stríða, aðallega á þriðja áratug 20. aldar. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/?issueID=435828&pageSelected=3&lang=0 ''Málað og teiknað af reiði og heift''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1992]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{fde|1893|1959|Grosz, George}} [[Flokkur:Þýskir myndlistarmenn|Grosz, George]] tgvynxny1a8s9w3ze7xg9zoj031ubkn 0 63669 1961092 1932424 2026-04-24T18:11:37Z Usutto 107102 /* Tilvísanir */ 1961092 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Puglia bari old-town.jpg|thumb|Bari.]] [[Mynd:Facciata dell'ateneo principale dell'Università degli Studi di Bari Aldo Moro.jpg|thumb|right|250px|Háskólinn í Bari.]] '''Bari''' (einnig stundum nefnd '''Bár''' á íslensku) er borg í héraðinu [[Apúlía]] á sunnanverðri [[Ítalía|Ítalíu]] við [[Adríahaf]]ið. Íbúar Bari eru um 327 þúsund (2015) en á stórborgarsvæðinu búa um 750 þúsund manns. ==Hverfi== [[File:Municipalities of Bari with numbers.svg|right|thumb|Municipi of Bari|250px]] {| class="wikitable" ! width="10%" | Sveitarfélag ! width="50%" | Hverfi ! width="15%" | Flatarmál ! width="15%" | Mannfjöldi |- | style="text-align:center" | '''1''' | Municipio 1 | style="text-align:right" | {{formatnum:24.07}} km² | style="text-align:right" | {{formatnum:113378}} |- | style="text-align:center" | '''2''' | Municipio 2 | style="text-align:right" | {{formatnum:15.44}} km² | style="text-align:right" | {{formatnum:91303}} |- | style="text-align:center" | '''3''' | Municipio 3 | style="text-align:right" | {{formatnum:22.51}} km² | style="text-align:right" | {{formatnum:50742}} |- | style="text-align:center" | '''4''' | Municipio 4 | style="text-align:right" | {{formatnum:33.16}} km² | style="text-align:right" | {{formatnum:38566}} |- | style="text-align:center" | '''5''' | Municipio 5 | style="text-align:right" | {{formatnum:21.56}} km² | style="text-align:right" | {{formatnum:30209}} |} <ref>{{cite news|url=http://www.palapa.it/palapadnn/Quartieri/tabid/23/Default.aspx|publisher=Palapa.it|title=Quartieri|date=8 January 2008|access-date=29 mars 2017|archive-date=13 ágúst 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130813042322/http://www.palapa.it/palapadnn/Quartieri/tabid/23/Default.aspx|url-status=dead}}</ref> ==Svipmyndir== <gallery> File:Castello normanno-svevo (Bari) 2017.jpg File:Izlošci zbirke u Bariju.jpg File:Bari u rujnu.jpg File:Palazzo del Governo (Bari).jpg File:Spomenik u talijanskom gradu Bariju.jpg File:Palazzo delle Finanze (Bari).jpg File:Katedrala sv. Sabina.jpg File:Katedrala sv. Sabina, Bari, Apulija.jpg File:U Bazilici svetog Nikole u Bariju 2017.jpg File:Nadvratnik crkve u Bariju.jpg File:U Bariju u crkvi 2017.jpg File:Crkva, Bari 2017.jpg File:Muzej sv. Nikole.jpg File:U Bariju gradu.jpg </gallery> {{Commonscat|Bari|Bari}} {{stubbur|landafræði}} ==Tilvísanir== [[Flokkur:Borgir á Ítalíu]] [[Flokkur:Apúlía]] lax1m92syydx4awt85lwmt7c4olodp0 0 68377 1961048 1726586 2026-04-24T13:41:36Z Berserkur 10188 Berserkur færði [[Vallarhverfi]] á [[Vallahverfi]]: Stafsetningarvilla í titli: Vellir -> Valla 1726586 wikitext text/x-wiki '''Vallarhverfi''' er [[hverfi]] í [[Hafnarfirði]] á [[Ísland]]i. Í Vallarhverfi er m.a. [[Ásvallalaug]]. ==Tenglar== *''[[mbl.is]]'': [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2007/03/29/kostnadur_vid_raflinur_i_jordu_i_vallarhverfi_nemur/ Kostnaður við raflínur í jörðu í Vallarhverfi nemur 800 milljónum] [[Flokkur:Hverfi Hafnarfjarðar]] k8gt5u5hoo9b78grvn42mxjc3nzfgar 1961052 1961048 2026-04-24T13:47:03Z Berserkur 10188 lagfæring 1961052 wikitext text/x-wiki '''Vallarhverfi''' er [[hverfi]] í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]] á [[Ísland]]i. Hverfið er við [[Kapelluhraun]] og byggðist það upp eftir [[2004]] <ref>[https://www.mbl.is/myndasafn/mynd/126330/ Vallahverfi í Hafnarfirði] Mbl.is, 19. júlí 2004</ref>. Í Vallarhverfi er m.a. [[Ásvallalaug]]. ==Tenglar== *''[[mbl.is]]'': [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2007/03/29/kostnadur_vid_raflinur_i_jordu_i_vallarhverfi_nemur/ Kostnaður við raflínur í jörðu í Vallarhverfi nemur 800 milljónum] ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Hverfi Hafnarfjarðar]] eso4qt69jj89ffgv7tfdvmzqw44dwvd 1961053 1961052 2026-04-24T13:53:23Z Berserkur 10188 1961053 wikitext text/x-wiki '''Vallarhverfi''' (eða '''Vellirnir''' í daglegu tali) er [[hverfi]] í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]] á [[Ísland]]i. Hverfið er við [[Kapelluhraun]] og byggðist það upp eftir [[2004]] <ref>[https://www.mbl.is/myndasafn/mynd/126330/ Vallahverfi í Hafnarfirði] Mbl.is, 19. júlí 2004</ref>. Í Vallarhverfi er m.a. [[Ásvallalaug]]. ==Tenglar== *''[[mbl.is]]'': [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2007/03/29/kostnadur_vid_raflinur_i_jordu_i_vallarhverfi_nemur/ Kostnaður við raflínur í jörðu í Vallarhverfi nemur 800 milljónum] ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Hverfi Hafnarfjarðar]] 9u1tyytpw4oupk78wwawfqwwizhgvz1 1961054 1961053 2026-04-24T13:53:43Z Berserkur 10188 1961054 wikitext text/x-wiki '''Vallahverfi''' (eða '''Vellirnir''' í daglegu tali) er [[hverfi]] í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]] á [[Ísland]]i. Hverfið er við [[Kapelluhraun]] og byggðist það upp eftir [[2004]] <ref>[https://www.mbl.is/myndasafn/mynd/126330/ Vallahverfi í Hafnarfirði] Mbl.is, 19. júlí 2004</ref>. Í Vallarhverfi er m.a. [[Ásvallalaug]]. ==Tenglar== *''[[mbl.is]]'': [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2007/03/29/kostnadur_vid_raflinur_i_jordu_i_vallarhverfi_nemur/ Kostnaður við raflínur í jörðu í Vallarhverfi nemur 800 milljónum] ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Hverfi Hafnarfjarðar]] d86mkoi9nqjkifdd77jqeyz9v0ofjsq 0 71421 1961165 1910799 2026-04-25T10:04:44Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961165 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Gráerta | image = NCI peas in pod.jpg | image_width = 240px | image_caption = Baunabelgur (eða baunaskálpur) | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | unranked_classis = ''[[eudicot]]'' | ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'') | familia = [[Belgjurtaætt]] (''Fabaceae'') | subfamilia = ''[[Faboideae]]'' | tribus = ''[[Vicieae]]'' | genus = ''[[Pisum]]'' | species = '''Gráerta''' | binomial = ''Pisum sativum'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} [[Mynd:Pisum sativum MHNT.BOT.2010.12.9.jpg|thumb|''Pisum sativum'']] '''Gráerta''' eða '''matarerta''' ('''matbaun''', en ranglega kallaðar '''grænar baunir''') ([[fræðiheiti]]: ''Pisum sativum'') er [[matjurt]] af [[ertublómaætt]]. Jurtin er stundum ræktuð sem skrautplanta, en oftast vegna baunanna (sem eru [[fræ]] plöntunnar). Flestir líta á gráertuna sem [[grænmeti]], en frá sjónarhóli [[grasafræði]]nnar er hún [[ávöxtur]]. Utan um erturnar er svonefndur baunabelgur eða baunaskálpur. [[Gregor Mendel]] notaði gráertur við [[erfðafræði]]tilraunir sínar. == Undirtegundir == [[Garðerta]] (''Pisum sativum sativum'') er undirtegund gráertunnar og ''gulertur'' eru klofnar og þurrkaðar matarertur og eru t.d. notaðar í [[Baunasúpa|baunasúpu]]. Sum garðertuafbrigði, eins og [[Snjóerta|snjóertur]] (fr. mangetout = „étist allt“) bera ertur sem eru borðaðar með fræbelgnum. == Tengill == * [https://www.lbhi.is/images/pdf/utgefid%20efni/fodurjurtir%20i%20islensku%20raektunarlandi/graenfodur%20af%20ertublomaaett/ertur.pdf Ertur (Pisum sativum) Fóðurjurtir í íslensku ræktunarlandi (lbhi.is)]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Commons|Pisum sativum|gráertu}} {{Stubbur|Líffræði}} [[Flokkur:Ertublómaætt]] qx86cij0y7p0n6gptza3s98jgr84ovq 0 76368 1961146 1940511 2026-04-25T02:15:19Z TKSnaevarr 53243 1961146 wikitext text/x-wiki '''Nordiska Centerungdomens Förbund''' (skammstafað '''NCF''') eru samtök norrænna ungliðahreyfinga stofnuð árið [[1965]]. Samtökin eru samstarfsvettvangur ungliðahreyfinga norrænna [[miðjustefna|miðjuflokka]]. Fimm Íslendingar hafa gengt forsæti í samtökunum, þau G. Valdimar Valdemarsson 1993-1994, Finnur Þór Birgisson 2000-2001, Fanný Guðbjörg Jónsdóttir 2008-2009, Hildur Guðbjörg Benediktsdóttir 2019-2020 og Urður Björg Gísladóttir 2024-2025. == Aðildarfélög == *[[Centerpartiets Ungdomsförbund]] (CUF), [[Svíþjóð]] *[[Keskustan Opiskelijaliitto]] (KOL), [[Finnland]] *[[Suomen Keskustanuoret]], Finnland *[[Svensk Ungdom]] (SU), Finnland *[[Samband ungra framsóknarmanna]] (SUF), [[Ísland]] *[[Senterungdommen]], [[Noregur]] *[[Ålandsk Ungcenter]] (ÅUC), [[Álandseyjar]] == Fyrrum aðildarfélög == Á aðalfundi NCF 2023 var úrsögn [[Radikal Ungdom]], frá [[Danmörk]]u, úr sambandinu samþykkt. Á aðalfundi NCF 2025 var úrsögn [[Centerstudenter]] (CS), frá [[Svíþjóð]], úr sambandinu samþykkt. == Tengill == * [http://www.ncf.to/ Nordiska Centerungdomens Förbund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050408112616/http://www.ncf.to/ |date=2005-04-08 }} [[Flokkur:Ungliðahreyfingar]] {{s|1965}} m26zlvdympggqd67jruhegmpdxvhgno 0 79965 1961142 1904939 2026-04-25T01:12:15Z TKSnaevarr 53243 1961142 wikitext text/x-wiki [[Mynd:AndalusQuran.JPG|thumb|Blaðsíða úr [[Kóraninn|Kóraninum]] á arabísku.]] '''Semísk tungumál''' eru [[málaætt|ætt]] [[tungumál]]a og [[mállýska]] sem töluð eru af yfir 567 milljónum manna í [[Mið-Austurlönd]]um, [[Norður-Afríka|Norður-Afríku]] og við [[Horn Afríku]]. Þau eru grein [[Afróasísk tungumál|afróasískra tungumála]]<ref>{{cite book|editor=Zuckermann, G. A.|year=2014|title=Burning issues in Afro-Asiatic linguistics|publisher=Cambridge Scholars Publishing}}</ref> og eru eina grein hennar sem er töluð bæði í [[Afríka|Afríku]] og [[Asía|Asíu]]. Stærsta semíska málið er [[arabíska]], sem er móðurmál 380 milljóna manna. Önnur stór semísk mál eru [[amharíska]] (27 milljónir), [[tígrinja]] (9,7 milljónir) og [[hebreska]] (6 milljónir). Fjölbreytt letur eru notuð til að rita semísk tungumál. Dæmi um slík letur eru [[úgarítískt stafróf|úgarítískt]], [[fönískt stafróf|fönískt]], [[arameískt stafróf|arameískt]], [[hebreska stafrófið|hebreskt]], [[sýrlenskt stafróf|sýrlenskt]], [[arabískt stafróf|arabískt]] og [[suðurarabískt stafróf]]. Föníska stafrófið var hljóðstafaletur og er talið vera forveri [[Gríska stafrófið|gríska]], [[Latneska stafrófið|latneska]] og [[Arabíska stafrófið|arabíska stafrófsins]]. Hugtakið „semískt“ er dregið af nafni [[Sem]]s, sonar [[Nói|Nóa]] í [[Biblían|Biblíunni]]. Nafnið var fyrst notað af meðlimum [[Göttingenskólinn|Göttingenskólans]] á 18. öld, þótt skyldleiki málanna hafi verið þekktur miklu lengur. == Heimildir == {{reflist}} {{stubbur|tungumál}} [[Flokkur:Semísk tungumál| ]] 1yjw13dzcxnjs65yhclqn4zyny5zctk 0 80383 1961098 1869973 2026-04-24T19:15:53Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961098 wikitext text/x-wiki {{Leikari | name = Diane Farr | image = | imagesize = | caption = | birthdate = {{Fæðingardagur og aldur|1969|9|7}} | location = [[New York-borg|New York]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | birthname = Diane Farr | yearsactive = 1981 - | notable role = Megan Reeves í [[Numb3rs]] }} '''Diane Farr''' (fædd [[7. september]] [[1969]]) í [[New York-borg|New York]] er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[leikkona]]. Er þekktust fyrir að leika FBI-alríkisfulltrúann '''Megan Reeves''' í ''[[Numb3rs]]''. == Einkalíf == Farr fæddist í [[Manhattan]], [[New York-borg|New York]] og er af [[Írland|írskum]] og [[Ítalía|ítölskum]] uppruna. Diane stundaði nám í drama við ''New York Stony Brook-háskólann'' og ''Loughborough háskólann'' á Englandi og útskrifaðist hún þaðan með sameiginlega B.A. gráðu. Þegar hún var nýnemi við Stony Brook þá var hún krýnd ungfrú New York. Var hún aðeins 19 ára á þessum tíma og sú yngsta sem hefur haldið titlinum. Farr kenndi einu sinni leiklist í öryggisfangelsi. Farr er rithöfundur en fyrsta bók hennar, ''The Girl Code: The Secret Language of Single Women'' (''Um stefnumót, kynlíf, verslun og virðingu meðal vinkvenna''), var gefin út á Valentínusardaginn árið 2001. Hefur hún einnig skrifað fyrir tímaritin ''Jane'', ''Esquire'', ''Glamour'' og ''Self'' og er reglulegur höfundur hjá ''Cosmopolitan'', ''Soma'' og ''Gear''. Eftir að hafa hætt með kærasta sínum, þá stofnuðu Diane og vinkona hennar Laura Bailey heillaóskakortafyrirtæki að nafni Other Announcements. Farr framleiddi heimildarmyndina Children of God: Lost and Found (2007), sem fjallar um Children of God-trúarregluna (einnig þekkt sem Family of Love and The Family). Í myndinni þá er fylgst með nokkrum börnum sem komust undan úr trúarreglunni og þurfa að standa á eigin fótum í nýju samfélagi án peninga, menntunar eða stuðnings fjölskyldu. Hún er náinn vinur [[Pauley Perrette]] úr NCIS. Farr var skipuð sem sendiherra Mineseeker Foundation and the Sole of Africa, herferð sem vinnur að því að fjarlægja jarðsprengjur í Afríku. Meðal verndara herferðarinnar eru [[Nelson Mandela]], Sir [[Richard Branson]], [[Queen Noor]] og [[Brad Pitt]]. Þann 26. júní 2006 giftist hún Seung Yong Chung<ref>[http://www.zap2it.com/tv/news/zap-celebweddingroundup,0,5715725.story?coll=zap-tv-headlines Famous People Getting Married: Arquette, Farr Tie the Knot: And, oh yeah, so does 81-year-old 'Wyatt Earp' star] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307082423/http://www.zap2it.com/tv/news/zap-celebweddingroundup,0,5715725.story?coll=zap-tv-headlines |date=2012-03-07 }} (Skoðuð 21. maí 2007)</ref><ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9506E7DD1630F936A15755C0A9609C8B63 WEDDINGS/CELEBRATIONS; Diane Farr, Seung Chung] í ''[[The New York Times]]'' 26. júní 2006 (Skoðuð 6. janúar 2009)</ref> og saman eiga þau 3 börn.<ref>{{Cite web |url=http://www.celebrity-babies.com/2008/08/dianne-farr-wel.html |title=Celebrity-Babies.com: Diane Farr |access-date=2009-10-07 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905124937/http://www.celebrity-babies.com/2008/08/dianne-farr-wel.html |url-status=dead }}</ref> == Ferill == === Sjónvarps === Fyrsta sjónvarpshlutverk Farr var árið 1992 í ''Silk Stalkings'' og kom síðan fram í þáttum á borð við ''In the House'', ''The Drew Carey Show'' og ''Secret Agent Man''. Farr var síðan með gestahlutverk í ''Roswell'', ''The Job'', ''Like Family'' og ''Rescue Me''. Árið 2005 þá var henni boðið hlutverk í [[Numb3rs]] sem Megan Reeves, sem hún lék til ársins 2008. Þann 24. mars 2008 sagði Michael Ausiello frá því á TVGuide.com-bloggi sínu að Farr hafði ekki endurnýjað samning sinn við ''Numb3rs'' eftir að fjórðu þáttaröðina.<ref>[http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Ausiello-Report/Ausiello-Scoop-Diane/800036166 Exclusive: Diane Farr's Numbers Up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080329011521/http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Ausiello-Report/Ausiello-Scoop-Diane/800036166 |date=2008-03-29 }} á tvguide.com 25. mars 2008 (Skoðuð 25. mars 2008).</ref> Farr kom fram í ''Californication'' í 10 þáttum haustið 2009.<ref>[http://eztv.it/index.php?main=tvnews&show_news=3624 Diane Farr joins 'Californication']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}.</ref> === Kvikmyndir === Fyrsta kvikmyndahlutverk Farr var árið 1998 í ''Divorced White Male'' og hefur síðan komið fram í kvikmyndum á borð við ''Bingo'', ''Flooding'' og ''Hourly Rates''. == Kvikmyndir og sjónvarpsþættir == {{Dökkt þema ferill}} {| class="t-ferill"class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Kvikmyndir |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Ár ! style="background: #CCCCCC;" | Kvikmynd ! style="background: #CCCCCC;" | Hlutverk ! style="background: #CCCCCC;" | Athugasemd |- |1998 |Divorced White Male |Lisa | |- |1999 |Bingo |Miranda | |- |1999 |''Little Indiscreations'' |C.J. | |- |2000 |Flooding |Personal Ad Girl | |- |2002 |Hourly Rates |Shania | |- |2008 |The Third Nail |Hannah |óskráð á lista |- |2010 |Ass Castle: Part 1 |ónefnt hlutverk | |- |2011 |The Carrier |Claudia |Kvikmyndatökum lokið |- |2010 |Cherry |ónefnt hlutverk | Í eftirvinnslu |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Sjónvarp |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Ár ! style="background: #CCCCCC;" | Titill ! style="background: #CCCCCC;" | Hlutverk ! style="background: #CCCCCC;" | Athugasemd |- |1992 |Silk Stalkings |Aðstoðarmaður framleiðslustjóra |Þáttur: Baser Instincts |- |1996 |Unhappily Ever After |Michelle |Þáttur: Jack Writes Good |- |1997 |In the House |Dr. Young |Þáttur: Saint Marion |- |1998 |V.I.P. |Helen |Þáttur: Scents and Sensibility |- |1999 |The Drew Carey Show |Tracy |3 þættir |- |1999 |It´s Like, You Know... |Cindy |Þáttur: Lost in America |- |2000 |The David Cassidy Show |Lisa Erickson |Sjónvarpsmynd |- |2000 |Sacrifice |Karen Yeager |Sjónvarpsmynd |- |2000 |Secret Agent Man |Trish Fjord |Þáttur: The Elders |- |1999-2001 |Roswell |Amy DeLuca |11 þættir |- |2002 |Superfire |Sammy Kerns |Sjónvarpsmynd |- |2001-2002 |The Job |Jan Fendrich |19 þættir |- |2002 |[[CSI: Crime Scene Investigation]] |Marcie Tobin |Þáttur: Cats in the Cradle |- |1998-2002 |Arli$$ |Erica Lansing |2 þættir |- |2002 |Bram and Alice |Tovah |Þáttur: Pilot |- |2003 |Harry´s Girl |ónefnt hlutverk |Sjónvarpsmynd |- |2003 |The Ripples |ónefnt hlutverk |Sjónvarpsmynd |- |2003-2004 |Like Family |Maddie Hudson |23 þættir |- |2004-2005 |Rescue Me |Laura Miles |19 þættir |- |2005-2008 |[[Numb3rs]] |Megan Reeves |60 þættir |- |2009 |Californication |Jill Robinson |8 þættir |- |2010 |Desperate Housewives |Barbara Orlofsky |Þáttur: Epiphany |- |2010 |ACME Saturday Night |Gesta kynnir |Þáttur: Diane Farr |- |2010 |White Collar |Gina De Stefano |Þáttur: By the Book |- |2010 |[[Grey's Anatomy]] |Lila Davis |Þáttur: Can´t Fight Biology |- |2011 |The Council of Dads |Catherine Wells |Sjónvarpsmynd |- |2011 |[[CSI: Miami]] |Marilyn Milner |Þáttur: By the Book |- |2011 |Collision Earth |Victoria |Sjónvarpsmynd <br> Í eftirvinnslu |} == Neðanmálsgreinar == {{Reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|tungumál = en|titill = Diane Farr|mánuðurskoðað = 7. október|árskoðað = 2009}} * {{imdb name|id=0268007|name=Diane Farr}} == Tenglar == *{{imdb name|id=0268007|name=Diane Farr}} [[Flokkur:Bandarískir leikarar|Farr, Diane]] {{fe|1969|Farr, Diane}} 3lu1ey41hpia7e6dovugbkpkkbvq0a8 0 80737 1961103 1880660 2026-04-24T20:08:34Z Akigka 183 1961103 wikitext text/x-wiki '''Peter Godfrey Foote''' ([[26. maí]] [[1924]] – [[29. september]] [[2009]]) var [[England|enskur]] [[textafræði]]ngur og prófessor í [[norræn fræði|norrænum fræðum]] við [[University College London]]. Hann var um langt skeið fremsti fræðimaður Englendinga á sviði norrænna fræða. == Æviágrip == Peter Foote fæddist og ólst upp í [[Swanage]] í [[Dorset]], næstyngstur fimm bræðra. Faðir hans var slátrari og tókst að koma yngstu sonum sínum til mennta. Peter hóf háskólanám 1942 við [[University College of the South-West]] í [[Exeter]], en var kallaður í herinn 1943 og gegndi herþjónustu í [[Austurlönd fjær|Austurlöndum fjær]] til 1947. Hann tók þá aftur til við námið og lauk BA-prófi í [[enska|ensku]] og norrænum fræðum við [[University College London]] 1948. Þá fékk hann norskan styrk og var í [[Háskólinn í Osló|Háskólanum í Osló]] 1948–1949 undir handleiðslu [[Anne Holtsmark]]. Hann tók síðan aftur upp þráðinn í University College London. Árið 1950 varð hann aðstoðarkennari í forníslensku við skandinavísku deildina, sem þá var innan enskudeildarinnar. Frami hans var skjótur, hann var fyrst [[lektor]], síðan [[dósent]] og varð loks [[prófessor]] í norrænum fræðum 1963, uns hann lét af störfum 1983. Hann varð forseti nýstofnaðrar norrænudeildar skólans 1963 og byggði hana upp af miklum dugnaði og framsýni, svo að hún varð fremst í sinni röð á Bretlandseyjum. == Vísindastörf == Peter Foote var einn af fremstu fræðimönnum á sínu sviði og liggja eftir hann fjölmargar bækur og greinar um [[íslenskar fornbókmenntir]]. Úrval þeirra birtist í tveimur afmælisritum, sjá hér neðar. Hann sá um tvær útgáfur Jóns sögu helga, 2003, fyrir [[Hið íslenska fornritafélag]] og [[Árnasafn]] í [[Kaupmannahöfn]]. Hann annaðist þýðingu ''[[Grágás]]ar'' á ensku, í félagi við Andrew Dennis og Richard Perkins. Hann vann mikið með öðrum fræðimönnum, með því að semja inngangsritgerðir, þýða texta eða semja skrár. Þekktasta verk hans mun þó vera bókin ''The Viking Achievement'' (1970), sem hann samdi með fornleifafræðingnum [[David M. Wilson]]. Hann hafði afburðaþekkingu á evrópskum [[miðaldafræði|miðaldafræðum]] og taldi slíkt nauðsynlegan bakgrunn við rannsóknir á íslenskum fornbókmenntum. Hann var læs á margar tungur, bæði nútímamál og hin klassísku fornmál. Hann lagði áherslu á skýra framsetningu og var sjálfur mjög ritfær maður. Peter Foote starfaði mikið innan [[Víkingafélagið í London|Víkingafélagsins í London]] (Viking Society for Northern Research) frá 1952, var ritari og tvisvar forseti félagsins 1974–1976 og 1990–1992, og ritstjóri tímaritsins, ''[[Saga-Book]]'' 1952–1976. Hann var heiðursfélagi [[Hið íslenska bókmenntafélag|Hins íslenska Bókmenntafélags]] og var þrisvar sæmdur [[Fálkaorðan|Fálkaorðunni]]. Hann var gerður heiðursdoktor við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] (28. febrúar 1987), og við [[Uppsalaháskóli|Uppsalaháskóla]], og var félagsmaður í mörgum vísindafélögum. Peter Foote átti nána samleið með [[Stofnun Árna Magnússonar]] og systurstofnun hennar í Kaupmannahöfn. Hann hafði frábær tök á íslensku, átti marga vini a Íslandi og var þar stundum kallaður „Pétur Fótur“. Kona Peters Foote var Eleanor McCaig (d. 2006), hjúkrunarkona sem hann kynntist í herþjónustunni. Þau giftust 1951 og eignuðust þrjú börn, Alison, Judith og Davis. == Helstu rit == * ''The Pseudo-Turpin chronicle in Iceland. A contribution to the study of the Karlamagnús saga''. London 1959, 10+59 s. — ''London Medieval Studies'', Monograph 4. * ''On the Saga of the Faroe Islanders. An inaugural lecture delivered at University College, London, 12 November 1964'', London 1965, 24 s. * ''The Viking Achievement. The Society and Culture of early medieval Scandinavia'', London 1970. — Með [[David M. Wilson]], oft endurprentuð. === Nokkrar greinar === * Latnesk þýðing eftir Árna Magnússon? ''Árbók Landsbókasafns Íslands 1953–1954''. Rvík 1955:137–141. — Um latneska þýðingu á hluta af Jóns sögu helga, í handritinu NKS 1201 fol. * Icelandic Sólarsteinn and the medieval background. ''Arv. Journal of Scandinavian folklore'' 12(1956): 26-40. — Endurprentað í ''Aurvandilstá''. * A note on the source of the Icelandic translation of the Pseudo-Turpin chronicle. ''Neophilologus'' 43, 1959:137–142. * Bishop Jörundr Þorsteinsson and the relics of Guðmundr inn góði Arason. ''Studia centenialia in honorem Benedikt S. Þórarinsson'', Rvík 1961:98–114. * On the fragmentary text concerning st. Thomas Becket in Stock. perg. fol. nr. 2. ''Saga-Book'' 1961:403–450. === Útgáfur === * ''Gunnlaugs saga ormstungu'', London 1957. — Texti á íslensku og ensku. Peter Foote gaf út íslenska textann, samdi forspjall og skýringar, Randolph Quirk þýddi á ensku. ''Nelson's Icelandic Texts''. * ''Lives of Saints. Perg. fol. No. 2 in the Royal Library, Stockholm'', Kbh. 1962. ''[[Early Icelandic Manuscripts in Facsimile]]'', Vol 4. – Ljósprentun handrits. * ''The saga of St. Peter the Apostle. Perg. 4to No. 19 in the Royal Library, Stockholm'', Kbh. 1990. ''[[Early Icelandic Manuscripts in Facsimile]]'', Vol 19. – Ljósprentun handrits. * [[Olavus Magnus]]: ''History of the Northern Peoples, Rome 1555'', 1–3, Hakluyt Society, London 1996–1998. — Peter Foote gaf út, Peter Fisher og Humphrey Higgens þýddu á ensku, skýringar eftir John Granlund. * ''Biskupa sögur'' 1, [[Hið íslenska fornritafélag]], Rvík 2003. — Peter Foote gaf út Jóns sögu helga, [[Sigurgeir Steingrímsson]] og [[Ólafur Halldórsson]] önnur rit bindisins. Fræðileg útgáfa fyrir almenning. * ''Jóns saga Hólabiskups ens helga'', Copenhagen 2003. — [[Editiones Arnamagnæanæ]], Series A, Vol. 14. Textafræðileg útgáfa. === Þýðingar === * ''Laws of early Iceland. The Codex Regius of Grágás, with material from other manuscripts'' 1–2, Winnipeg 1980 og 2000. ''University of Manitoba Icelandic Studies'' 3 og 5. — Með [[Andrew Dennis]] og [[Richard Perkins]]. * [[Jónas Kristjánsson (f. 1924)|Jónas Kristjánsson]]: ''Eddas and Sagas. Iceland's medieval Literature'', Hið íslenska bókmenntafélag, Rvík 1988. — Íslenskur texti ritsins birtist í þremur hlutum í ''Sögu Íslands'' 2, 3 og 5. Meðal fornritaþýðinga sem Peter Foote endurskoðaði og gaf út fyrir ''Everyman's Library'', eru Heimskringla (1961), Laxdæla saga (1964) og Grettis saga (1965). Einnig þýddi hann hið þekkta kynningarrit: ''Facts about Iceland'' á ensku, fyrst 1951. === Afmælisrit === * ''Pétursskip, búið Peter Foote sextugum 26. maí 1984'', Rvík 1984. — Greinar annarra fræðimanna. * ''Aurvandilstá, Norse studies'', Odense University Press, Odense 1984. — Úrval greina eftir Peter Foote, í tilefni sextugsafmælis. * ''Fótarkefli rist Peter Foote 26.v.99'', 1–2, London 1999. — Ritstjórar: Alison Finlay, Richard North og Svanhildur Óskarsdóttir. * ''Kreddur. Select studies in early Icelandic law and literature'', Hið íslenska bókmenntafélag, Reykjavík 2004. — Úrval greina eftir Peter Foote, í tilefni áttræðisafmælis. == Heimildir == * Minningargreinar í ''Morgunblaðinu'', 18. október 2009. == Tenglar == * [http://timarit.is/files/17482197.pdf#navpanes=1&view=FitH Fjórir kjörnir heiðursdoktorar. — Morgunblaðið 3. mars 1987.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article6873187.ece Minningarorð á vef The Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525024242/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article6873187.ece |date=2010-05-25 }} {{DEFAULTSORT:Foote, Peter}} [[Flokkur:Enskir textafræðingar]] [[Flokkur:Enskir norrænufræðingar]] [[Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]] {{fd|1924|2009}} kgcixmg06gx3kjl2f00cj8yos49reex 1961111 1961103 2026-04-24T21:37:44Z Akigka 183 /* Vísindastörf */ 1961111 wikitext text/x-wiki '''Peter Godfrey Foote''' ([[26. maí]] [[1924]] – [[29. september]] [[2009]]) var [[England|enskur]] [[textafræði]]ngur og prófessor í [[norræn fræði|norrænum fræðum]] við [[University College London]]. Hann var um langt skeið fremsti fræðimaður Englendinga á sviði norrænna fræða. == Æviágrip == Peter Foote fæddist og ólst upp í [[Swanage]] í [[Dorset]], næstyngstur fimm bræðra. Faðir hans var slátrari og tókst að koma yngstu sonum sínum til mennta. Peter hóf háskólanám 1942 við [[University College of the South-West]] í [[Exeter]], en var kallaður í herinn 1943 og gegndi herþjónustu í [[Austurlönd fjær|Austurlöndum fjær]] til 1947. Hann tók þá aftur til við námið og lauk BA-prófi í [[enska|ensku]] og norrænum fræðum við [[University College London]] 1948. Þá fékk hann norskan styrk og var í [[Háskólinn í Osló|Háskólanum í Osló]] 1948–1949 undir handleiðslu [[Anne Holtsmark]]. Hann tók síðan aftur upp þráðinn í University College London. Árið 1950 varð hann aðstoðarkennari í forníslensku við skandinavísku deildina, sem þá var innan enskudeildarinnar. Frami hans var skjótur, hann var fyrst [[lektor]], síðan [[dósent]] og varð loks [[prófessor]] í norrænum fræðum 1963, uns hann lét af störfum 1983. Hann varð forseti nýstofnaðrar norrænudeildar skólans 1963 og byggði hana upp af miklum dugnaði og framsýni, svo að hún varð fremst í sinni röð á Bretlandseyjum. == Vísindastörf == Peter Foote var einn af fremstu fræðimönnum á sínu sviði og liggja eftir hann fjölmargar bækur og greinar um [[íslenskar fornbókmenntir]]. Úrval þeirra birtist í tveimur afmælisritum, sjá hér neðar. Hann sá um tvær útgáfur Jóns sögu helga, 2003, fyrir [[Hið íslenska fornritafélag]] og [[Árnasafn]] í [[Kaupmannahöfn]]. Hann annaðist þýðingu ''[[Grágás]]ar'' á ensku, í félagi við Andrew Dennis og Richard Perkins. Hann vann mikið með öðrum fræðimönnum, með því að semja inngangsritgerðir, þýða texta eða semja skrár. Þekktasta verk hans mun þó vera bókin ''The Viking Achievement'' (1970), sem hann samdi með fornleifafræðingnum [[David M. Wilson]]. Hann hafði afburðaþekkingu á evrópskum [[miðaldafræði|miðaldafræðum]] og taldi slíkt nauðsynlegan bakgrunn við rannsóknir á íslenskum fornbókmenntum. Hann var læs á margar tungur, bæði nútímamál og hin klassísku fornmál. Hann lagði áherslu á skýra framsetningu og var sjálfur mjög ritfær maður. Peter Foote starfaði mikið innan [[Víkingafélagið í London|Víkingafélagsins í London]] (Viking Society for Northern Research) frá 1952, var ritari og tvisvar forseti félagsins 1974–1976 og 1990–1992, og ritstjóri tímaritsins, ''[[Saga-Book]]'' 1952–1976. Hann var heiðursfélagi [[Hið íslenska bókmenntafélag|Hins íslenska Bókmenntafélags]] og var þrisvar sæmdur [[Fálkaorðan|Fálkaorðunni]]. Hann var gerður heiðursdoktor við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] (28. febrúar 1987), og við [[Uppsalaháskóli|Uppsalaháskóla]], og var félagsmaður í mörgum vísindafélögum. Peter Foote átti nána samleið með [[Stofnun Árna Magnússonar]] og systurstofnun hennar í Kaupmannahöfn. Hann hafði frábær tök á íslensku, átti marga vini á Íslandi og var þar stundum kallaður „Pétur Fótur“. Kona Peters Foote var Eleanor McCaig (d. 2006), hjúkrunarkona sem hann kynntist í herþjónustunni. Þau giftust 1951 og eignuðust þrjú börn, Alison, Judith og Davis. == Helstu rit == * ''The Pseudo-Turpin chronicle in Iceland. A contribution to the study of the Karlamagnús saga''. London 1959, 10+59 s. — ''London Medieval Studies'', Monograph 4. * ''On the Saga of the Faroe Islanders. An inaugural lecture delivered at University College, London, 12 November 1964'', London 1965, 24 s. * ''The Viking Achievement. The Society and Culture of early medieval Scandinavia'', London 1970. — Með [[David M. Wilson]], oft endurprentuð. === Nokkrar greinar === * Latnesk þýðing eftir Árna Magnússon? ''Árbók Landsbókasafns Íslands 1953–1954''. Rvík 1955:137–141. — Um latneska þýðingu á hluta af Jóns sögu helga, í handritinu NKS 1201 fol. * Icelandic Sólarsteinn and the medieval background. ''Arv. Journal of Scandinavian folklore'' 12(1956): 26-40. — Endurprentað í ''Aurvandilstá''. * A note on the source of the Icelandic translation of the Pseudo-Turpin chronicle. ''Neophilologus'' 43, 1959:137–142. * Bishop Jörundr Þorsteinsson and the relics of Guðmundr inn góði Arason. ''Studia centenialia in honorem Benedikt S. Þórarinsson'', Rvík 1961:98–114. * On the fragmentary text concerning st. Thomas Becket in Stock. perg. fol. nr. 2. ''Saga-Book'' 1961:403–450. === Útgáfur === * ''Gunnlaugs saga ormstungu'', London 1957. — Texti á íslensku og ensku. Peter Foote gaf út íslenska textann, samdi forspjall og skýringar, Randolph Quirk þýddi á ensku. ''Nelson's Icelandic Texts''. * ''Lives of Saints. Perg. fol. No. 2 in the Royal Library, Stockholm'', Kbh. 1962. ''[[Early Icelandic Manuscripts in Facsimile]]'', Vol 4. – Ljósprentun handrits. * ''The saga of St. Peter the Apostle. Perg. 4to No. 19 in the Royal Library, Stockholm'', Kbh. 1990. ''[[Early Icelandic Manuscripts in Facsimile]]'', Vol 19. – Ljósprentun handrits. * [[Olavus Magnus]]: ''History of the Northern Peoples, Rome 1555'', 1–3, Hakluyt Society, London 1996–1998. — Peter Foote gaf út, Peter Fisher og Humphrey Higgens þýddu á ensku, skýringar eftir John Granlund. * ''Biskupa sögur'' 1, [[Hið íslenska fornritafélag]], Rvík 2003. — Peter Foote gaf út Jóns sögu helga, [[Sigurgeir Steingrímsson]] og [[Ólafur Halldórsson]] önnur rit bindisins. Fræðileg útgáfa fyrir almenning. * ''Jóns saga Hólabiskups ens helga'', Copenhagen 2003. — [[Editiones Arnamagnæanæ]], Series A, Vol. 14. Textafræðileg útgáfa. === Þýðingar === * ''Laws of early Iceland. The Codex Regius of Grágás, with material from other manuscripts'' 1–2, Winnipeg 1980 og 2000. ''University of Manitoba Icelandic Studies'' 3 og 5. — Með [[Andrew Dennis]] og [[Richard Perkins]]. * [[Jónas Kristjánsson (f. 1924)|Jónas Kristjánsson]]: ''Eddas and Sagas. Iceland's medieval Literature'', Hið íslenska bókmenntafélag, Rvík 1988. — Íslenskur texti ritsins birtist í þremur hlutum í ''Sögu Íslands'' 2, 3 og 5. Meðal fornritaþýðinga sem Peter Foote endurskoðaði og gaf út fyrir ''Everyman's Library'', eru Heimskringla (1961), Laxdæla saga (1964) og Grettis saga (1965). Einnig þýddi hann hið þekkta kynningarrit: ''Facts about Iceland'' á ensku, fyrst 1951. === Afmælisrit === * ''Pétursskip, búið Peter Foote sextugum 26. maí 1984'', Rvík 1984. — Greinar annarra fræðimanna. * ''Aurvandilstá, Norse studies'', Odense University Press, Odense 1984. — Úrval greina eftir Peter Foote, í tilefni sextugsafmælis. * ''Fótarkefli rist Peter Foote 26.v.99'', 1–2, London 1999. — Ritstjórar: Alison Finlay, Richard North og Svanhildur Óskarsdóttir. * ''Kreddur. Select studies in early Icelandic law and literature'', Hið íslenska bókmenntafélag, Reykjavík 2004. — Úrval greina eftir Peter Foote, í tilefni áttræðisafmælis. == Heimildir == * Minningargreinar í ''Morgunblaðinu'', 18. október 2009. == Tenglar == * [http://timarit.is/files/17482197.pdf#navpanes=1&view=FitH Fjórir kjörnir heiðursdoktorar. — Morgunblaðið 3. mars 1987.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article6873187.ece Minningarorð á vef The Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525024242/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article6873187.ece |date=2010-05-25 }} {{DEFAULTSORT:Foote, Peter}} [[Flokkur:Enskir textafræðingar]] [[Flokkur:Enskir norrænufræðingar]] [[Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]] {{fd|1924|2009}} kwrm6w852itidtp5q9w1pne6gh2y7xq 0 83881 1961034 1955390 2026-04-24T12:20:17Z TKSnaevarr 53243 /* Söguágrip */ 1961034 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Heilbronn | skjaldarmerki = Wappen Heilbronn.svg | kort = Heilbronn-Position.png |undirskipting_gerð = Sambandsland | undirskipting_nafn = [[Baden-Württemberg]] | flatarmál_heild_km2 = 99,88 | mannfjöldi_heild = 126.600 | mannfjöldi_frá_og_með = 2019 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 1.183 | hæð_m = 157 | vefsíða =[https://www.heilbronn.de/ www.heilbronn.de] }} '''Heilbronn''' er borg í sambandslandinu [[Baden-Württemberg]] í [[Þýskaland]]i. Hún er þekkt fyrir [[iðnaður|iðnað]] og vínframleiðslu. Íbúar eru 127 þúsund ([[2019]]). == Lega == Heilbronn liggur við ána [[Neckar]] nokkuð norðarlega í Baden-Württemberg. Næstu borgir eru [[Stuttgart]] fyrir sunnan (40 km) og [[Heidelberg]] fyrir norðvestan (50 km). == Orðsifjar == Upphaflegt heiti borgarinnar er ''Heiligbrunno'', sem merkir ''helgur brunnur''. Hér er átt við heilsulindir. Heilbronn er einnig þekkt undir gælunafninu ''Käthchenstadt'', eftir að rithöfundurinn [[Heinrich von Kleist]] samdi leikritið ''Das Käthchen von Heilbronn'' 1807/08. == Skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] borgarinnar er svartur [[örn]] á gulum grunni. Örninn er ríkistáknið og er kominn fram á [[innsigli]] borgarinnar [[1265]]. Árið [[1556]] kom litli skjöldurinn innan í erninum fram. Ekki hefur tekist að skýra út tilurð hans. == Söguágrip == [[Mynd:Heilbronn von Westen Braun Hogenberg 1617.tiff|thumb|Heilbronn 1617]] [[Mynd:Heilbronn 1945 US Army retouched-2.jpg|thumb|Miðborg Heilbronn í rústum eftir stríð 1945]] Bærinn kom fyrst við skjöl [[741]] og kallaðist þar Villa Heilibrunna. [[1281]] veitti konungurinn [[Rúdolf I (HRR)|Rúdolf I]] af Habsborg Heilbronn borgarréttindi. Veitingaskjalið með innsigli konungs er enn til. Árið [[1371]] verður Heilbronn ríkisborg að tilskipan [[Karl IV (HRR)|Karls IV]] keisara. Í [[30 ára stríðið|30 ára stríðinu]] börðust [[Svíþjóð|Svíar]], [[Frakkland|Frakkar]] og keisaraher um borgina í um eitt ár (1633-34). Í [[9 ára stríðið|erfðastríðinu í Pfalz]] hertaka Frakkar borgina [[1688]] en þeir brenna hana ekki niður eins og þeir gerðu við margar aðrar borgir. [[1819]]-[[1821|21]] er Wilhelm-skipaskurðurinn lagður. Þar með hefst [[Iðnbyltingin|iðnbylting]] borgarinnar. Á næstu árum er borgin með flestar verksmiðjur allra borga í Württemberg og kallast sváfíska Liverpool (''schwäbisches Liverpool''). Flutningar fara fram um höfnina í Neckar. [[Járnbraut]]artengingu fær Heilbronn ekki fyrr en [[byltingarárið 1848]]. Árið [[1892]] tekur orkuverið Lauffen til starfa og er Heilbronn fyrsta borg heims með fjarrafmagnstengingu. Borgin varð fyrir gífurlegum loftárásum bandamanna í [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjöldinni síðari]]. Nær öll miðborgin eyðilagðist. Heilbronn var á bandaríska hernámssvæðinu en síðustu bandarísku hermennirnir yfirgáfu borgina ekki fyrr en [[1992]]. == Vinabæir == Heilbronn viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir: {| |- | valign="top" | * {{FRA}} [[Béziers]] í [[Frakkland]]i, síðan [[1965]] * {{GBR}} [[Neath Port Talbot]] í [[Bretland]]i, síðan [[1966]] * [[mynd:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Solothurn]] í [[Sviss]], síðan [[1981]] | valign="top" | * {{GBR}} [[Stockport]] í [[Bretland]]i, síðan [[1982]] * {{DEU}} [[Frankfurt (Oder)]] í [[Þýskalandi]], síðan [[1988]] * {{POL}} [[Slubice]] í [[Pólland]]i, síðan [[1998]] |} == Byggingar og kennileiti == '''Kiljanskirkjan í Reutlingen''' er frá [[11. öldin|11. öld]]. Turn hennar er elsta mannvirki endurreisnar norðan [[Alpafjöll|Alpa]]. Á [[15. öldin|15. öld]] var hún stækkuð og fékk þá hærra þak öðru megin og tvo miðturna. Kirkjan er eftir það ákaflega undarleg ásýndum að utan. == Myndasafn == <gallery> Mynd:Heilbronn Kilianskirche 20050828.jpg|Kiljanskirkjan er sérkennileg í útliti Mynd:Heilbronn-marktplatz-web.jpg|Ráhúsið (til hægri) og markaðstorgið Mynd:Heilbronn-Kilianskirche-OktogonOrnamente.jpg|Kirkjuturn Kiljanskirkjunnar með ufsagrýlum og öðru skrauti Mynd:Heilbronn-hafenmarktturm.jpg|Gamall kirkjuturn </gallery> == Heimildir == {{Commons}} * {{wpheimild|tungumál=de|titill=Heilbronn|mánuðurskoðað=janúar|árskoðað=2010}} {{Borgir í Þýskalandi}} [[Flokkur:Borgir í Þýskalandi]] [[Flokkur:Baden-Württemberg]] 1pgcqc4ii2ww389bj0hxa5dvk4jm3nn 0 86869 1961055 1950679 2026-04-24T14:02:19Z TKSnaevarr 53243 1961055 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Orrustan við Waterloo | partof = [[Sjöunda bandalagsstríðið|sjöunda bandalagsstríði]] [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjaldanna]] | image = Battle of Waterloo 1815.PNG | image_size = 300 | caption = ''Orrustan við Waterloo'' eftir [[William Sadler]] | date = {{Start date and age|1815|06|18|df=yes}} | place = [[Waterloo]], [[Holland]]i (nú [[Belgía|Belgíu]]) | coordinates = {{Coord|region:BE-WBR_type:event|format=dms|display=inline.title}} | result = Sigur bandamanna | combatant1 = {{flagicon|Frakkland}} [[Fyrra franska keisaradæmið|Frakkland]] | combatant2 = {{plainlist| * {{flagcountry|Bretland}} * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prússland]] * {{flagcountry|Holland}} * {{flagicon image|Flag of Hanover (1692).svg|link=Konungsríkið Hannover}} [[Konungsríkið Hannover|Hannover]] * {{flagicon image| Flagge Herzogtum Nassau (1806-1866).svg}} [[Hertogadæmið Nassá|Nassá]] * {{flagicon image|Flagge Herzogtum Braunschweig (1814-1830).svg}} [[Hertogadæmið Brúnsvík|Brúnsvík]] }} | commander1 = {{plainlist| * {{flagicon|Frakkland}} '''[[Napóleon Bónaparte|Napóleon 1.]]''' * {{flagicon|Frakkland}} [[Michel Ney]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Jean-de-Dieu Soult]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Jean-Baptiste Drouet d'Erlon|Jean-Baptiste Drouet]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Honoré Charles Reille]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Georges Mouton]] * {{flagicon|Frakkland}} [[François Étienne de Kellermann|François de Kellermann]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Édouard Jean Baptiste Milhaud|Édouard Milhaud]] }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagicon|Bretland}} '''[[Arthur Wellesley, 1. hertoginn af Wellington|Hertoginn af Wellington]]''' * {{flagicon|Bretland}} [[Henry Paget, 1. markgreifinn af Anglesey|Jarlinn af Uxbridge]] * {{flagicon|Bretland}} [[Rowland Hill, 1. vísigreifinn Hill|Rowland Hill]] * {{flagicon|Bretland}} [[Thomas Picton]]{{KIA}} <br /> {{flagicon|Bretland}} [[William Howe De Lancey]]{{KIA}} * {{flagicon|Holland}} [[Vilhjálmur 2. Hollandskonungur|Furstinn af Óraníu]] * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} '''[[Gebhard Leberecht von Blücher|Gebhard von Blücher]]''' * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[August Neidhardt von Gneisenau|August von Gneisenau]] * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Hans Ernst Karl von Zieten|Graf von Zieten]] * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Georg Dubislav Ludwig von Pirch|Ludwig von Pirch]] * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Friedrich Wilhelm Freiherr von Bülow|Friedrich von Bülow]] }} | strength1 = 72.000–73.000{{efn| * 71.947{{sfn|Clodfelter|2017|p=170}} * 72.000{{sfn|Bodart|1908|p=487}} * 73.000{{sfn|Hofschröer|1999|pp=68–69}} }}{{tree list}} ** 48.950{{sfn|Clodfelter|2017|p=169}} til 50.600 fótgönguliðar ** 14.390 til 15.765{{sfn|Clodfelter|2017|p=169}} riddaraliðar ** 8.050 stórskotaliðar og verkfræðingar *** 7.232 stórskytar{{sfn|Clodfelter|2017|p=169}} {{tree list/end}}{{Ubl|{{*}}246-252 fallbyssur<ref>{{Cite web |title=French Cannon Captured at Waterloo |url=https://ageofrevolution.org/200-object/french-cannon-captured-at-waterloo/ |access-date=2025-09-16 |website=Age of Revolution |publisher=Waterloo 200 Ltd}}</ref>{{#tag:ref|246 fallbyssur samkvæmt Bodart og Clodfelter.{{sfn|Bodart|1908|p=487}}{{sfn|Clodfelter|2017|p=169}}|group=nb}}}} | strength2 = {{tree list}} * '''Alls''': 118.000–120.000 ** 91.000 fótgönguliðar{{sfn|Bodart|1908|p=487}} ** 21.500 riddaraliðar{{sfn|Bodart|1908|p=487}} ** 7.500 stórskytar{{sfn|Bodart|1908|p=487}}{{tree list/end}}{{Ubl|{{*}}282-288 fallbyssur{{#tag:ref|Bodart miðaði áður við alls 288 fallbyssur bandamanna.{{sfn|Bodart|1908|p=487}}|group=nb}}}}<hr /> {{tree list}}Her Wellingtons: U.þ.b. 68.000 hermenn<ref>{{harvnb|Hofschröer|1999|p=61}} vísar til talninga Siborne.</ref><ref>{{harvnb|Hamilton-Williams|1994|p=256}} miðar við 68.000.</ref>{{#tag:ref|{{harvnb|Clodfelter|2017|pp=169–170}} miðar við 67.661, 49.608 fótgönguliða, 12.408 riddaraliða og 5.645 stórskotaliða skv. Clodfelter.|group=nb}} {{ubl| * {{flagicon|Bretland}}31.000{{efn|(25.000 breskir og 6.000 úr þýsku herdeildinni) }}| * {{flagicon|Holland}}17.000| * {{flagicon image|Flag of Hanover (1692).svg|link=Konungsríkið Hannover}} 11.000| * {{flagicon image|Flagge Herzogtum Braunschweig (1814-1830).svg}} 6.000| * {{flagicon image|Flagge Herzogtum Nassau (1806-1866).svg}} 3.000{{sfn|Barbero|2005|pp=75–76}}}}{{Ubl|{{*}}156 fallbyssur{{sfn|Hamilton-Williams|1994|p=256}}}}<hr />Her Blüchers: U.þ.b. 50.000 hermenn {{Efn| * 45.000 með aðeins 44 fallbyssur notaðar{{sfn|Clodfelter|2017|p=170}} * 50.000{{sfn|Chesney|1874|p=4}} * 52.300{{sfn|Bodart|1908|p=487}}}} {{tree list/end}}{{Ubl|{{*}}126 fallbyssur{{sfn|Bowden|1983|p=329}}}} | casualties1 = 26.000–27.000{{#tag:ref|Frakkar misstu 5.000 menn af 12.700 í virkinu við [[Hougoumont]].{{sfn|Clodfelter|2017|p=169}}<br />Stórskotalið bandamanna felldu 14.000 menn með 21.500 skotum.{{sfn|Clodfelter|2017|p=169}}|group=nb}}{{Ubl|{{*}}25.000 drepnir eða særðir{{Efn| * 24–26.000{{sfn|Barbero|2006|p=312}} * 25.000{{sfn|Clodfelter|2017|p=170}}}}{{#tag:ref|(þ. á m. 4.500 drepnir eða særðir af Prússum;{{sfn|Clodfelter|2017|p=170}} 19.500–21.500 af Wellington{{sfn|Barbero|2006|p=312}}{{sfn|Clodfelter|2017|p=170}})|group=nb}}|{{*}}8.000 teknir höndum (þ. á m. 6–7.000 særðir{{Efn|24.000 til 26.000 drepnir og særðir þ. á m. 6.000 til 7.000 teknir höndum (skv. Barbero).{{sfn|Barbero|2006|p=312}}}}){{sfn|Clodfelter|2017|p=170}}}} 15.000 liðhlaupar ''eftir orrustuna''{{sfn|Barbero|2005|p=420}} 220 byssur týndar{{sfn|Clodfelter|2017|p=170}} | casualties2 = '''Alls''': 24.000{{sfn|Barbero|2005|p=419}}{{#tag:ref|Frönsk stórskotalið felldu 13.300 manns með 20.760 skotum.{{sfn|Clodfelter|2017|p=169}}|group=nb}}<hr />Her Wellingtons:<br />17.000{{sfn|Barbero|2005|p=419}}{{#tag:ref|Bretar og Hannovermenn misstu aðeins 847 menn af 2.200 í virkinu við Hougoumont.{{sfn|Clodfelter|2017|p=169}}|group=nb}} {{ubl|{{*}}3.500 drepnir|{{*}}10.200 særðir|{{*}}3.300 týndir}}<hr />Her Blüchers: 6.604–7.000{{Efn| * 6.604{{sfn|Clodfelter|2017|pp=169–170}} * 7.000{{sfn|Barbero|2005|p=419}}}} {{ubl|{{*}}1.144–1.200 drepnir|{{*}}4.155–4.400 særðir|{{*}}1.305–1.400 týndir}} | casualties3 = '''Báðir stríðsaðilar:''' ≥7.000 hestar drepnir eða særðir<ref name=CBA>{{Cite web |last=Dr. Fitzgerald |first=Liam |date=25 July 2024 |title=Waterloo Uncovered: Ten years of archaeology in ten discoveries |url=https://www.archaeologyuk.org/resource/waterloo-uncovered--ten-years-of-archaeology-in-ten-discoveries.html |access-date=2025-08-23 |website=[[Council for British Archaeology|CBA]] |language=en}}</ref> | campaignbox = | units1 = '''Norðurherinn''' * {{flagicon|Frakkland}} 1. herdeildin * {{flagicon|Frakkland}} 2. herdeildin * {{flagicon|Frakkland}} 6. herdeildin * {{flagicon|Frakkland}} 3. riddaraliðsdeildin * {{flagicon|Frakkland}} 4. riddaraliðsdeildin * {{flagicon|Frakkland}} Keisaravarðliðið | units2 = '''Her Wellingtons''' * {{flagicon|Bretland}}{{flagicon|Holland}}{{flagicon image|Flag of Hanover (1692).svg|link=Konungsríkið Hannover}} 1. herdeildin * {{flagicon|Bretland}}{{flagicon|Holland}}{{flagicon image|Flag of Hanover (1692).svg|link=Konungsríkið Hannover}} 2. herdeildin * {{flagicon|Bretland}}{{flagicon|Holland}}{{flagicon image|Flag of Hanover (1692).svg|link=Konungsríkið Hanover}}{{flagicon image|Flagge Herzogtum Braunschweig (1814-1830).svg}} Riddaraliðsdeild * {{flagicon|Bretland}}{{flagicon image|Flag of Hanover (1692).svg|link=Konungsríkið Hanover}}{{flagicon image|Flagge Herzogtum Braunschweig (1814-1830).svg}}{{flagicon image| Flagge Herzogtum Nassau (1806-1866).svg}} Varaherlið ---- '''Her Blüchers''' * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}}1. herdeildin * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} 2. herdeildin * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} 4. herdeildin | width = 380px }} '''Orrustan við Waterloo''' var [[orrusta]] sem var háð sunnudaginn [[18. júní]] árið [[1815]] í núverandi [[Belgía|Belgíu]]. Her undir stjórn [[Napóleon Bónaparte|Napóleons keisara]] var borinn ofurliði af sameinuðum herjum sjöunda bandalagsins, bandalagshers Breta undir stjórns [[Arthur Wellesley, 1. hertoginn af Wellington|Wellingtons]] og prússnesks hers undir stjórn [[Gebhard von Blücher]]. == Tenglar == * {{Tímarit.is|2317562|Orustan við Waterloo|blað=[[Tímarit hins íslenska bókmenntafélags]]|útgáfudagsetning=1. janúar 1887|höfundur=[[Grímur Thomsen]]|blaðsíða=266–284}} ==Heimildir== * {{citation |last=Barbero |first=Alessandro |author-link=Alessandro Barbero |title=The Battle: A New History of Waterloo |year=2005 |publisher=Atlantic Books |isbn=978-1-84354-310-7}} * {{citation |last=Barbero |first=Alessandro |title=The Battle: A New History of Waterloo (translated by John Cullen) |year=2006 |edition=paperback |publisher=Walker & Company |isbn=978-0-8027-1500-5}} * {{cite book |last=Bodart |first=Gaston |year=1908 |title=Militär-historisches Kriegs-Lexikon (1618–1905) |url=https://archive.org/details/bub_gb_A0kNAAAAYAAJ |url-access=registration |access-date=11 June 2021 |authorlink=Gaston Bodart}} * {{citation |last=Bowden |first=Scott | title=Armies at Waterloo: A detailed analysis of the armies. |year=1983 |publisher=Empire Press.}} * {{citation |last=Chesney |first=Charles C. |title=Waterloo Lectures: A Study Of The Campaign Of 1815 |url=https://archive.org/details/waterloolectures00ches |year=1874 |edition=3rd |publisher=Longmans, Green, and Co}} * {{cite book |last=Clodfelter |first=M. |title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015 |publisher=McFarland |location=Jefferson, North Carolina |year=2017 |edition=4th |isbn=978-0-7864-7470-7}} * {{citation |last=Hamilton-Williams |first=David |title=Waterloo, New Perspectives, The Great Battle Reappraised |year=1994 |edition=Paperback |location=New York |publisher=[[John Wiley and Sons]] |isbn=978-0-471-14571-4}} * {{citation |last=Hofschröer |first=Peter |title=1815: The Waterloo Campaign. The German Victory |volume=2 |publisher=Greenhill Books |location=London |year=1999 |isbn=978-1-85367-368-9}} ==Tilvísanir== <references/> == Neðanmálsgreinar == <references group="lower-alpha"/> <references group="nb"/> {{Stubbur|Saga}} [[Flokkur:Orrustur í Napóleonsstyrjöldunum|Waterloo]] [[Flokkur:Orrustur í Belgíu|Waterloo]] [[Flokkur:1815]] qx8zebtfhc64b4iail6qk1t6gfz58qf 0 89145 1961045 1908463 2026-04-24T13:20:57Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961045 wikitext text/x-wiki {{Sveitabær}} '''Bær''' er sveitabær í austanverðum [[Skagafjörður|Skagafirði]], skammt norðan við [[Hofsós]]. Bær á land við ströndina milli [[Hof á Höfðaströnd|Hofs]] og [[Höfðavatn]]s og á hálfan [[Þórðarhöfði|Þórðarhöfða]] á móti [[Höfði á Höfðaströnd|Höfða]] og einnig Bæjarmöl, syðri grandann sem tengir höfðann við land, og veiðirétt í Höfðavatni með öðrum jörðum við vatnið.<ref>{{Cite web|url=https://nafnid.arnastofnun.is/ornefnaskra/18996/pdf|title=Nafnið.is|website=nafnid.arnastofnun.is|language=en|access-date=2025-03-27}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Neðan við túnið í Bæ eru [[Bæjarklettar]] og Bæjarvík. Þar var fyrr á tíð ágæt lending og var þaðan töluvert útræði. Þar voru löngum nokkrar [[þurrabúð]]ir og bjó þar fólk sem lifði fyrst og fremst af sjósókn. Skömmu fyrir miðja 19. öld risu líka fáein hús við Höfðavatn í landi Bæjar og lifðu íbúar þar einnig á veiðiskap. Var því Bær lengi vel ein mesta útgerðarstöð við Skagafjörð. Þessi byggð fór svo í eyði þegar hafnarmannvirki voru gerð á Hofsósi og fólk fluttist þangað.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6301100?iabr=on#page/n53/mode/2up|title=Morgunblaðið - Sunnudagur - 14. desember (14.12.2014) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-03-27}}</ref> == Heimildir == * Jarða- og búendatal í Skagafjarðarsýslu 1781-1958. 4. hefti. Reykjavík 1959. == Tilvísanir == {{Reflist}} [[Flokkur:Íslenskir sveitabæir]] [[Flokkur:Skagafjarðarsýsla]] 9eh199snh93sy35x7xotr7wlu7wxzej 0 90076 1961131 1888470 2026-04-25T00:16:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961131 wikitext text/x-wiki '''Erfðamengjafræði''' fjallar til dæmis um byggingu litninga, raðgreiningu erfðamengja, starfsemi erfðamengja og samanburð á erfðamengjum. Erfðamengjafræðin er tiltölulega ný fræðigrein, og má rekja upphaf hennar til verkefnis sem miðaði að því að [[DNA-raðgreining|raðgreina]] allt [[erfðamengi]] (genome) mannsins. Það verkefni krafðist mikillar fjárfestingar í líftækni, verkfræði og hugbúnaði sem leiddi til þess að erfðamengi fjölmargra baktería, fornbaktería og heilkjörnunga hafa verið raðgreind. Erfðamengjafræðin fjallar einnig um starfsemi erfðamengja, það er hvernig genin virka, hvar og hvenær þau eru tjáð, um hlutverk litningaenda, þráðhafta og hvernig stökklar og hlutlausar raðir hegða sér í erfðamenginu. C-gildis ráðgátan (C-value paradox) er ein af elstu viðfangsefnum fræðigreinarinnar. C-gildið mælir magn erfðaefnis (DNA) í lífverum. Vísindamenn veittu því eftirtekt að magn erfðaefnis var mjög mismunandi meðal heilkjörnunga og ekki endilega mest í spendýrum eða mönnum, lífverum sem vísindamenn álitu flóknari en aðrar. Ráðgátan var sú, hví eru „einfaldar“ lífverur með meira DNA en flóknar lífverur? Svarið er að DNA magn er ekki í réttu samhengi við fjölda gena. Erfðamengi margra lífvera innihalda margar aðrar raðir (stundum kallaðar ruslDNA).<ref>[http://www.genomesize.com/index.php Stærð erfðamengja - síða T. Ryan Gregory]</ref> Markmið erfðamengjafræðinnar<ref>[http://www.sinauer.com/genomics/ Primer in Genome Science 3. útg. Gibson og Muse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100831064559/http://www.sinauer.com/genomics/ |date=2010-08-31 }}. Af vef Sinauer Associates Inc.</ref> eru að:<br /> * Koma upp og halda við gagnagrunnum (eins og [[GenBank]], [[Flybase]] og [[Ensembl]]) * Byggja [[raunkort]] og [[genakort]] fyrir erfðamengi * Raðgreina og skeyta saman erfðamengjum og röðum umritaðra gena * Finna og lýsa genum í hverju erfðamengi * Skilgreina breytileika í erfðamengjum * Kortleggja genatjáningu í mismunandi frumum, vefjum og þroskastigum. * Samþætta líffræðilegar upplýsingar um áhrif gena og stökkbreytinga * Bera saman erfðamengi lífvera == Breytileiki í erfðaefni == Erfðaefnið hvers einstaklings er ófullkomið afrit af erfðaefni foreldra (eða foreldris í tilfelli lífvera með kynlausa æxlun). Stökkbreytingar geta orðið þegar erfðaefnið er fjölritað og af þeim ástæðum er erfðafræðilegur munur á genum, þau eru með ólíkar [[genasamsætur]]. Erfðamengjafræðin miðar að því að finna hvaða staðir í erfðaefninu eru breytilegir, hvaða hlutar gena eru stökkbreyttir og hvers eðlis eru breytingarnar. Margar aðferðir hafa verið notaðar til að skoða erfðabreytileika, en sú besta er að raðgreina erfðamengi í heild sinni. Nú í upphafi erfðamengjaaldar hafa erfðamengi margra einstaklinga nokkura tegunda verið raðgreind í heild sinni. Til að mynda voru erfðamengi 171 ávaxtaflugna greind í heild sinni og stefnt er að því að raðgreina erfðamengi 1001 stofna Vorskriðnablómsins (Arabidopsis thaliana)http://1001genomes.org/index.html{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} == Tengt efni == * [[Samanburðar erfðamengjafræði]] (comparative genomics) * [[Lífupplýsingafræði]] (bioinformatics) * [[Starfræn erfðamengjafræði]] (functional genomics) * [[Lyferfðamengjafræði]] (pharmacogenomics) * [[Víðerfðmengjafræði]] (metagenomics) == Helstu gagnagrunnar == * [[GenBank]] hýstur af NCBI * [[BLAST]] * [[Pubmed]] * [[OMIM]] * [[ENSEMBL]] * [[UCSC genome browser]] * [[ENCODE]] * [http://www.boldsystems.org/views/login.php Barcode of life - Strikamerki lífsins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110321160551/http://www.boldsystems.org/views/login.php |date=2011-03-21 }} * [http://main.g2.bx.psu.edu/ Galaxy] == Heimildir == <div class="references-small"><references/></div> [[Flokkur:Erfðafræði]] [[Flokkur:Erfðamengjafræði|*]] 4vj7sv1d5varzpjwxyscqp3rq0v9qrl 0 97976 1961114 1893312 2026-04-24T22:25:59Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961114 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Matreiðsluvasakver.jpg|thumb|Kápa bókarinnar, áletrun ''Matreiðslu kver'']] '''Einfalt matreiðsluvasakver fyrir heldri manna húsfreyjur''' eða ''Einfaldt Matreidslu Vasa-Qver fyrir heldri manna Húss-freyjur, útgefid af frú Assessorinnu Mørtu Maríu Stephensen'', var fyrsta [[matreiðslubók]] sem út kom á íslensku og var bókin prentuð í [[Leirárgarðar|Leirárgörðum]] árið 1800. Bókin er gefin út undir nafni [[Marta María Stephensen|Mörtu Maríu Stephensen]], eiginkonu [[Stefán Stephensen|Stefáns Stephensen]], síðar amtmanns, og er hún jafnframt fyrsta bók sem út kom á íslensku og kennd var konu. Það var mágur hennar, [[Magnús Stephensen (f. 1762)|Magnús Stephensen]], sem gaf bókina út og er hann nú oftast talinn höfundur hennar, enda segir hann svo sjálfur í ævisögu sinni, en þó kann að vera að einnig hafi verið bætt við efni frá Mörtu Maríu. Magnús, sem var mikill áhugamaður um mat og hafði oft hvatt til þess að skrifuð yrði íslensk matreiðslubók, segist hafa skrifað uppskriftirnar í [[Noregur|Noregi]] veturinn [[1783]]-[[1784]] og þá væntanlega upp úr uppskriftabók norskrar eiginkonu [[Þorkell Fjeldsted|Þorkels Fjeldsted]], sem hann dvaldi hjá. Svo mikið er víst að uppskriftirnar í bókinni eru flestar eða allar erlendar að uppruna - en það hefði væntanlega líka gilt um margar af uppskriftum Mörtu Maríu - og þar eru notuð ýmis hráefni sem ekki hafa verið á hvers manns borði á Íslandi; þar er meðal annars uppskrift að steiktum [[kalkúni|kalkúna]] og fleiru slíku, svo að ekki er hægt að segja að bókin gefi mynd af dæmigerðri íslenskri matargerð síns tíma. Hún mun heldur ekki hafa haft mikil áhrif á matargerð Íslendinga. Bókin var endurútgefin árið 1998 af [[Söguspekingastifti]] og hefur verið endurprentuð tvisvar. == Heimildir == * ''[http://baekur.is/bok/000255754/Einfaldt_Matreidslu Einfaldt Matreidslu Vasa-Qver, fyrir heldri manna Húss-freyjur]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}'' á Bækur.is. * Einfalt matreiðsluvasakver fyrir heldri manna húsfreyjur. Inngangur eftir Þorfinn Skúlason og Örn Hrafnkelsson. Hafnarfirði 1998, ISBN 978-9979-92312-1 [[Flokkur:Bókaárið 1800]] [[Flokkur:Íslensk matargerð]] [[Flokkur:Matreiðslubækur]] [[Flokkur:Upplýsingin]] [[Flokkur:Íslenskar bókmenntir]] jjtg8317b0ef8q310alpujiskv36uvz 0 98229 1961097 1525334 2026-04-24T19:13:16Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961097 wikitext text/x-wiki [[Mynd:1885 Decimal LibraryBureau.png|thumb|right|Titilsíða annarrar útgáfu flokkunarkerfis Deweys sem kom út í Bandaríkjunum árið 1885]] '''Dewey-flokkunarkerfið''' er [[flokkun]]arkerfi fyrir [[bókasafn|bókasöfn]] sem byggir á [[tugakerfi]]nu. Þar af leiðandi takmarkast kerfið við að flokka alla mannlega [[þekking]]u í tíu aðalflokka. Kerfið er upprunalega frá árinu [[1876]] og er nefnt eftir aðalhöfundi þess Bandaríkjamanninum [[Melvil Dewey]]. Kerfið er mjög ráðandi í vestrænum bókasöfnum, um 95% bókasafna í Bandaríkjunum notast við kerfið til uppröðunar.<ref>''New York Times'': [http://www.nytimes.com/2007/07/14/us/14dewey.html Dewey? At This Library With a Very Different Outlook, They Don’t], 14. júlí 2007</ref> Dewey-flokkunarkerfið er notað í yfir 200.000 bókasöfnum í 135 löndum í dag. Það hefur verið þýtt á yfir 60 tungumál, þar með talið [[íslenska|íslensku]].<ref>OCLC: [http://www.oclc.org/dewey/about/translations/default.htm Dewey is the world's most widely used library classification system]</ref> Reglulega eru gefnar út endurbættar og breyttar útgáfur af Dewey-flokkunarkerfinu. Flokkunarkerfið er gefið út í tveimur útgáfum, heildarútgáfan fyrir bókasöfn með almennan bókakost sem telur yfir 20 þúsund bækur og stytt útgáfa fyrir smærri söfn. 23. heildarendurútgáfan kom út á árinu 2011 og 15. stytta útgáfan árið 2012.<ref>OCLC: [http://www.oclc.org/dewey/versions.en.html Latest versions]</ref> Hönnun og þróun Dewey-flokkunarkerfisins er í höndum [[Bókasafn Bandaríkjaþings|Bókasafns Bandaríkjaþings]] en þar hefur alþjóðleg nefnd yfirumsjón með verkinu. Bandaríska fyrirtækið Online Computer Library Center, Inc. (OCLC) er svo handhafi dreifingarréttar. == Saga == Saga flokkunar á bókasöfnum teygir sig alla leið aftur til vinnu [[Kallímakkos (skáld)|Kallímakkosar]] við [[Bókasafnið í Alexandríu]] í [[Forn-Egyptaland]]i á [[3. öld f.Kr.]] Þar vann hann að skrásetningu bókakostsins á [[leirtafla|leirtöflum]] sem heita [[Pinakes]]. Kallímakkos skipti bókakostinum í (1) retorík, (2) lögfræði, (3) epík, (4) drama, (5) gamanefni, (6) ljóðmál, (7) sögu, (8) læknisfræði, (9) stærðfræði, (10) náttúrvísindi og (11) annað. Dewey hóf að hanna kerfi sitt árið 1873 og fyrstu útgáfuna birti hann 1876. Til grundvallar rannsakaði hann meðal annars flokkunarkerfi Natale Battezzatis (''Nuovo sistema de catalogo bibliografico generale'') og skrif [[William T. Harris]]. Harris skrifaði mikið um [[uppeldis- og kennslufræði]] og hafði fjallað um flokkun [[Francis Bacon (heimspekingur)|Francis Bacons]] á bókakosti bókasafns almenningsskóla. Skipting Bacons var í þrjá aðalflokka: minni (saga), ímyndunarafl (skáldskapur) og skynsemi (heimspeki). Líklegt er að deildaskipting [[Amherstháskóli|Amherstháskóla]] í New York, þar sem Dewey var við nám, hafi verið vísirinn að flokkaskiptingu Deweys. Fyrsta útgáfan taldi 42 blaðsíður. Árið 1885, níu árum seinna gaf hann út aðra útgáfu og taldi hún strax 486 blaðsíður. Önnur útgáfan fannst sumum of löng og ítarleg og þá kom strax út stytt útgáfa. Eitt helsta nýmæli kerfisins, og það sem Dewey sjálfur hampaði einna mest, var [[atriðisorðaskrá]]in. Kerfið hlaut strax mjög góðar viðtökur og árið 1927 var notast við það í 96% [[almenningsbókasafn]]a í Bandaríkjunum og 89% [[háskólabókasafn]]a. == Flokkunarkerfið == Sem fyrr segir byggir Dewey-flokkunarkerfið á tugakerfinu og eru aðalflokkarnir listaðir hér fyrir neðan. Hver tala í kerfinu er nefnd ''flokkstákn'' eða ''marktákn''. Kerfið er byggt eins og [[stigveldi]]. Hver aðalflokkur skiptist í tíu undirdeild og hverri undirdeild er svo aftur skipt í tíu aðaleiningar. Þó eru ekki allar flokkstölur og einingar í notkun, sumum flokkstáknum hefur ekki enn verið úthlutaður flokkur. Sem dæmi má nefna að 600 er aðalflokkur „''Tækni (hagnýtra vísinda)''“. Þá er undirdeildin 620 „''Verkfræði og skyldar greinar''“. Einu stigi lengra má nefna aðaleininguna 627, „''Vatnsvirkjunarverkfræði''“. Útvíkkunarmöguleikar Dewey-flokkunarkerfisins eru tæknilega ótakmarkaðir en takmarkast óhjákvæmilega að stofninum til við tíu aðalflokka. Svo tekið sé annað dæmi er „''Bókmenntir''“ að finna í 800. 810 eru „''[[Íslenskar bókmenntir]]''“ og 816 eru „''Sendibréf''“. Oftar en ekki er það svo að hægt er að flokka tiltekna bók í fleiri en einn flokk. Við slíkar aðstæður getur það ráðið úrslitum um það hvaða flokkstákni bókinni er úthlutað hvort að bókasafnið hefur myndað með sér ákveðna stefnu í bókakaupum og flokkun, til dæmis í því augnamiði að þjónusta ákveðinn markhóp. === Samsetning flokkstákna === Til þess að flokka með nákvæmum hætti má notast við svokallaðar hjálpartöflur til þess að setja saman flokkstákn. Fyrir styttu 13. útgáfuna, sem kom út á íslensku árið 2002 en upprunalega 1997, eru fjórar hjálpartöflur en í heildarútgáfunni eru alls sjö hjálpartöflur. Hjálpartöflurnar fjórar sem notaðar eru í íslensku útgáfunni eru: * Tafla 1: formgreinar * Tafla 2: landstölur, tímabilaskiptingar * Tafla 3: bókmenntir * Tafla 4: málvísindi Sérstakar reglur gilda um notkun hjálpartaflnanna, þær eru aldrei notaðar einar og sér heldur sem viðskeyti við flokkstákn. Formgreinar úr töflu 1 eru til þess að marka ytra form gagnanna (orðabók, tímarit, skrá) eða efnislega nálgun, t.d. heimspekileg, nám/kennsla eða söguleg umfjöllun. Sem dæmi má nefna undirdeildina 150 „''Sálfræði''“ og 1 úr töflu 1 sem gerir flokkstáknið 150.1 fyrir bók sem fjallar um sálfræði út frá heimspekilegum sjónarhól. Lands- og svæðistölur eru notaðar úr töflu 2 til þess að afmarka efni við ákveðið svæði eða rúm. Það sem flækir málið hér er að til þess að notast við tölur úr töflu 2 þarf að skjóta inn 09 úr töflu 1. Bók um fiskveiðar við Ísland væri því 639.2 „''Fiskveiðar''“ + 09 fyrir landatölu úr töflu 1 + 491 fyrir Ísland úr töflu 2 = 639.109491. Hjálpartafla 3 er aðeins notuð með 800 aðalflokknum „''Bókmenntir''“ til þess að flokka bókmenntir eftir einhverju af eftirtöldum formum: leikrit, ljóð, skáld- eða smásögur, ritgerðir eða greinar, ræður eða erindi, sendibréf, blandað efni eða skop og ádeilu. Hjálpartafla 4 er aðeins notuð með 400 aðalflokknum „''Tungumál''“ til þess að flokka efni um tungumál nánar eftir rittáknum, hljóðfræði, orðsifjafræði, orðasöfnun, málfræði, sögulega eða landfræðilega umfjöllun eða hefðbundna málnotkun. == Aðalflokkarnir == * 000 - Almennt efni: [[tölvunarfræði]], [[bókasafns- og upplýsingafræði]], [[blaðamennska]] * 100 - [[Heimspeki]], [[yfirskilvitleg fyrirbæri]], [[sálfræði]] * 200 - [[Trúarbrögð]] * 300 - [[Félagsvísindi]]: [[stjórnmálafræði]], [[hagfræði]], [[lögfræði]], o.fl. * 400 - [[Tungumál]] * 500 - [[Raunvísindi]]: [[stærðfræði]], [[stjörnufræði]], [[eðlisfræði]], [[efnafræði]], o.fl. * 600 - [[Tækni]] (hagnýt vísindi): [[læknisfræði]], [[verkfræði]], o.fl. * 700 - [[Listir]] - [[Skemmtun|Skemmtanir]] - [[Íþróttir]] * 800 - [[Bókmenntir]] (fagurbókmenntir) og [[stílfræði]] * 900 - [[Landafræði]] og [[sagnfræði]] ásamt hjálpargreinum == Tilvitnanir == <div class="references-small">{{reflist}} == Tenglar == * [http://www.oclc.org/dewey/ Opinber vefsíða Dewey hjá OCLC Online Computer Library Center, Inc. (OCLC)] * [http://www.oclc.org/dewey/about/epc/ Opinber vefsíða alþjóðlegu ritstjórnarnefnd Dewey-flokkunarkerfisins] * [http://www.gutenberg.org/ebooks/12513 A Classification and Subject Index for Cataloguing and Arranging the Books and Pamphlets of a Library (1876)], Dewey flokkunarkerfið á [[Project Gutenberg]] * [http://www.leitir.is Leitir.is] * [http://baekur.is/bok/000088994/Flokkunarkerfi_Deweys_asamt Flokkunarkerfi Deweys ásamt afstæðum efnislykli]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, íslensk útgáfa á Bækur.is [[Flokkur:Bókasafns- og upplýsingafræði]] [[Flokkur:Bókasöfn]] [[Flokkur:Þekking]] 7y0hz533k2a3u2b32erbvet9zurypbo 0 99855 1961168 1956249 2026-04-25T10:31:10Z Alvaldi 71791 /* Þjálfarar */ 1961168 wikitext text/x-wiki {{fyrir|kvennaliðið|Vestri (knattspyrna kvenna)}} {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Íþróttafélagið Vestri | Mynd = | Gælunafn = ''Djúpmenn'' | Stytt nafn = Vestri | Stofnað = [[1986]] sem Badmintonfélag Ísafjarðar<br>[[1988]] sem BÍ88<br>[[2006]] sem BÍ/Bolungarvík<br>[[2016]] sem Vestri | Leikvöllur = Torfnesvöllur | Stærð = 800 | Stjórnarformaður = Samúel Samúelsson | Knattspyrnustjóri = Davíð Smári Lamude | Aðstoðarþjálfari = | Liðstjóri = | Deild = 1. deild karla | Tímabil = 2025 | Staðsetning = 12. [[Besta deild karla]] | pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=| leftarm1=000099|body1=000099|rightarm1=000099|shorts1=FF0000|socks1=000099| pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=| leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FFFFFF|socks2=FF0000| }} '''Karlalið Vestra í knattspyrnu''' er hluti af knattspyrnudeild [[Íþróttafélagið Vestri|Íþróttafélagsins Vestra]] í [[Ísafjarðarbær|Ísafjarðarbæ]].<ref>{{cite web|url=http://www.ksi.is/um-ksi/adildarfelog/adildarfelag/?Felag=142389|title=Vestri - Knattspyrnusamband Íslands|author=|date=|website=www.ksi.is|accessdate=25 August 2017|archive-date=11 júlí 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711073040/http://www.ksi.is/um-ksi/adildarfelog/adildarfelag/?Felag=142389|url-status=dead}}</ref> Félagið var stofnað árið 1986 sem deild innan Badmintonfélags Ísafjarðar (BÍ) og tók þátt í 3. deild karla það ár.<ref name="origin">{{cite news |title="Gömlu mennirnir í B.Í. velgja þeim yngri undur uggum í 4. deildinni |url=https://timarit.is/page/7332784 |access-date=28. ágúst 2021 |work=Bæjarins Besta |date=1. júlí 1986 |page=7}}</ref> Árið 1988 lagðist meistaraflokkur karla hjá [[Íþróttabandalag Ísafjarðar|Íþróttabandalagi Ísafjarðar]] niður og færðust flestir leikmennirnir yfir til BÍ. Í kjölfarið fylgdi meistaraflokkur kvenna hjá ÍBÍ með og hafði BÍ því tekið við af ÍBÍ sem stærsta knattpsyrnuliðið á Vestfjörðum. Eftir þessar tilfæringar tók liðið upp nafnið BÍ'88.<ref>{{cite news |title=Ísfirðingar spila undir nafninu BÍ 88 |url=https://timarit.is/page/7345616 |access-date=28. ágúst 2021 |work=Bæjarins Besta |date=25. maí 1988 |page=18 }}</ref> Á árunum 2006 til 2016 tefldi það fram sameiginlegu liði með [[Ungmennafélag Bolungarvíkur|Ungmennafélagi Bolungarvíkur]] undir heitinu BÍ/Bolungarvík.<ref name="knattsp-saga">{{cite book|author1=Sigurður Pétursson|title=Knattspyrnusaga Ísfirðinga|date=2017|publisher=Púkamót, félag|isbn=978-9935-24-189-4}}</ref> Árið 2016 gekk Boltafélagið inn í nýstofnað Íþróttafélagið Vestra og varð að knattspyrnudeild þess.<ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/sport/efstadeild/2015/07/10/vestri_raedur_rikjum_a_vestfjordum/|title=Vestri ræður ríkjum á Vestfjörðum|author=|date=|website=mbl.is|accessdate=25 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.hsv.is/frettir/Ithrottafelagid_Vestri/ |title=/ Fréttir / Íþróttafélagið Vestri |publisher=Hsv.is |date= |accessdate=2016-11-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ksi.is/mot/2016/03/03|title=Vestri kemur í stað BÍ/Bolungarvíkur - Knattspyrnusamband Íslands|author=|date=|website=www.ksi.is|accessdate=25 August 2017|archive-date=25 ágúst 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170825193050/http://www.ksi.is/mot/2016/03/03|url-status=dead}}</ref> ==Saga== Badmintonfélag Ísafjarðar (BÍ) hóf keppni í Vestfjarðariðli Íslandsmótsins í knattspyrnu sumarið 1986. Í kappliði þess var meðal annars að finna ýmsar gamlar kempur úr liði ÍBÍ frá fyrri árum.<ref name="origin"/> Fyrstu tvö árin hafnaði liðið um miðja deild en allar forsendur breyttust árið 1988 þegar meistaraflokkur ÍBÍ var lagður niður og leikmennirnir gengu allir til liðs við BÍ. Um leið tók félagið upp nafnið BÍ ´88, sem gaf til kynna að litið væri svo á að 1988 væri nýtt stofnár félagsins. BÍ ´88 fór upp um deild í fyrstu tilraun og varð deildarmeistari eftir sigur á Austra Eskifirði í úrslitaleik. Við tók þriggja ára dvöl í þriðju efstu deild. Fyrsta árið tókst Ísfirðingum að halda sæti sínu sem þótti vel að verki staðið þar sem fallið var frá því að keppa í tveimur landshlutariðlum og liðum fækkað í tíu. Árið eftir var BÍ ´88 einu sæti frá því að falla eftir æsilegt einvígi við [[Ungmennafélagið Einherji|Einherja frá Vopnafirði]]. Sumarið 1991 gekk hins vegar allt að óskum og Ísafjarðarliðið hafnaði í öðru sæti á eftir Leiftri Ólafsfirði og var komið í næstefstu deild. Sjöunda sætið varð niðurstaðan sumarið 1992, en róðurinn reyndist þyngri á öðru ári félagsins í deildinni og haustið 1993 höfnuðu Ísfirðingar í næstneðsta sæti, stigi á eftir [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR-ingum]] og féllu niður um deild. Eftir bærilega frammistöðu sumarið 1994 lentu Ísfirðingar í miklum vandræðum á sínu seinna ári í þriðju deildinni og enduðu sumarið 1995 í neðsta sæti og voru á ný komnir í neðstu deild. Það voru [[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]] sem féllu með Ísfirðingum og árið eftir var það Hafnarfjarðarliðið sem sló BÍ ´88 út úr úrslitakeppni fjórðu deildar. Þetta reyndist síðasta BÍ ´88 sem var komið í fjárhagslegt þrot. Félagið sendi því ekki lið til keppni sumarið 1997, en leikmenn gengu flestir til liðs við Knattspyrnufélagið Erni sem hóf þátttöku á Íslandsmóti árið áður. Ernir komust í úrslitakeppni deildarinnar árið 1997 en féllu þar úr leik fyrir [[Glímufélagið Ármann|Ármenningum]]. Árið 1998 gengu nokkrir lykilmenn úr Ísafjarðarliðinu til liðs við Bolvíkinga, sem gerðu atlögu að því að komast upp um deild. Það mistókst naumlega en í kjölfarið kviknuðu umræður um að sameina kapplið bæjanna tveggja. Með sameiningu meistaraflokks Ungmennafélags Bolungarvíkur og Knattspyrnufélagsins Ernis sumarið 1999 varð til KÍB, Knattspyrnufélag Ísafjarðar og Bolungarvíkur. Hið sameinaða lið komst upp um deild strax í fyrstu tilraun eftir að hafa lent í öðru sæti á eftir Aftureldingu. Tilveran í næstu deild fyrir ofan reyndist erfiðari. KÍB hélt sér naumlega uppi sumarið 2000 en kolféll árið eftir með markatöluna 27:71. Í kjölfarið var ákveðið að slíta samstarfi félaganna tveggja. Bolvíkingar sendu sitt eigið lið til keppni sumarið 2002 og Boltafélag Ísafjarðar var endurvakið. Árin 2002-5 hafnaði BÍ einatt um eða fyrir neðan miðju í sínum riðli í deildinni. Rýr uppskera Vestfjarðaliðanna varð til þess að ákveðið var að ráðast í nýja sameiningartilraun fyrir sumarið 2006. BÍ/Bolungarvík, sem stundum var kallað Djúpmenn eða einfaldlega „skástrikið“ af gárungum byrjaði rólega, en sumarið 2008 tókst liðinu að ná 2. sæti í deildinni og komast upp í þriðju efstu deild. Sumarið 2010 komst BÍ/Bolungarvík upp í næstefstu deild og munaði þar miklu um 19 mörk [[Andri Rúnar Bjarnason|Andra Rúnars Bjarnasonar]], markakóngs deildarinnar. Það vakti mikla athygli þegar nýliðar BÍ/Bolungarvíkur tilkynntu ráðningu nýs þjálfara fyrir sumarið 2011. [[Guðjón Þórðarson]], fyrrum landsliðsþjálfari Íslands, sneri þá aftur til heimalandsins eftir margra ára dvöl í útlöndum. Liðið var í efri hluta deildarinnar stóran hluta tímabilsins, en hafnaði að lokum í sjötta sæti. Betur gekk í [[bikarkeppni karla í knattspyrnu|bikarkeppni KSÍ]]þar sem Vestfjarðaliðið sló út Íslandsmeistara [[Ungmennafélagið Breiðablik|Breiðabliks]] og [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þrótt Reykjavík]], en féll úr leik gegn [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR-ingum]] í undanúrslitum að viðstöddum fjölda áhorfenda á Torfnsnesvelli. Samstarfi Guðjóns Þórðarsonar og BÍ/Bolungarvíkur lauk eftir þetta eina sumar. Liðið var í neðri hlutanum árið eftir en 2013 náðu Djúpmenn sínum besta árangri þegar liðið hafnaði í 5. sæti með 40 stig, aðeins tveimur stigum minna en [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur Reykjavík]] sem náði 2. sætinu. Ekki tókst að fylgja þessum árangri eftir. Tveimur árum síðar endaði BÍ/Bolungarvík á botninum. Um það leyti var ráðist í sameiningu íþróttafélaga við [[Ísafjarðardjúp]] undir merkjum Vestra. Hafa knattspyrnumenn keppt undir Vestranafninu upp frá því. Fyrst í þriðju efstu deild, en 2020 í næstefstu deild. Árið 2023 tryggði félagið sig í Bestu deild karla eftir umspil. Þann 22. ágúst 2025, vann liðið sinn fyrsta stóra titil er það sigraði [[Knattspyrnufélagið Valur|Val]] í úrslitum [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|bikarkeppninnar]].<ref>{{cite news |author1=Andri Már Eggertsson |author2=Ágúst Orri Arnarson |title=Uppgjörið: Valur - Vestri 0-1 - Vestri bikarmeistari í fyrsta sinn |url=https://www.visir.is/g/20252765414d/upp-gjorid-valur-vestri-0-1-vestri-bikar-meistari-i-fyrsta-sinn-i-sogu-fe-lagsins |access-date=23 August 2025 |work=[[Vísir.is]] |date=22 August 2025 |language=Icelandic}}</ref> ==Þjálfarar== {| class="wikitable" |- !Tímabil<ref name="knattsp-saga"/> !Nafn !Athugasemdir |- |1986 |{{flagicon|ISL}} [[Björn Helgason]] | |- |1987 |{{flagicon|ISL}} Jakob Ólason | |- |1988 |{{flagicon|ISL}} Jóhann Króknes Torfason | |- |1989 |{{flagicon|ISL}} Örnólfur Oddsson | Spilandi þjálfari |- |1990 |{{flagicon|ISL}} Jóhann Króknes Torfason | |- |1991–1992 |{{flagicon|ISL}} Ámundi Sigmundsson | Spilandi þjálfari |- |1993 |{{flagicon|ISL}} Helgi Helgason | |- |1994 |{{flagicon|ISL}} Einar Friðþjófsson | |- |1995 |{{flagicon|ISL}} Björn Ingimarsson | Rekinn um mitt tímabil |- |1995 |{{flagicon|ISL}} Örnólfur Oddsson | Spilandi þjálfari |- |1996 |{{flagicon|ISL}} [[Ómar Torfason]] | Spilandi þjálfari |- |2002–2004 |{{flagicon|ISL}} Haukur Benediktsson | Spilandi þjálfari |- |2005 |{{flagicon|ISL}} Örnólfur Oddsson | |- |2006–2007 |{{flagicon|ISL}} Jónas Leifur Sigursteinsson | |- |2008 |[[Mynd:Flag_of_Serbia.svg|20px]] Slobodan Milisic | |- |2009 |[[Mynd:Flag_of_Serbia.svg|20px]] Dragan Kazic | |- |2010 |{{flagicon|ISL}} Alfreð Elías Jóhannsson | Spilandi þjálfari |- |2011 |{{flagicon|ISL}} [[Guðjón Þórðarson]] | |- |2012–2014 |{{flagicon|ISL}} [[Jörundur Áki Sveinsson]] | |- |2015 |{{flagicon|ISL}} Jón Hálfdán Pétursson | |- |2016 |{{flagicon|ISL}} Ásgeir Guðmundsson | |- |2017 |[[Mynd:Flag_of_England.svg|20px]] Daniel Osafo-Badu | Spilandi þjálfari |- |2017–2020 |{{flagicon|ISL}} [[Bjarni Jóhannsson]] | |- |2021 |{{flagicon|ISL}} [[Jón Þór Hauksson]] | |- |2022 |{{flagicon|ISL}} [[Gunnar Heiðar Þorvaldsson]] | |- |2023-2025 |{{flagicon|ISL}} [[Davíð Smári Lamude]] | Leiddi liðið upp í efstu deild og gerði að bikarmeisturum. |- |2025 |{{flagicon|ISL}} [[Jón Þór Hauksson]] | Stýrði síðustu þremur leikjunum |- |2026-nú |{{flagicon|ENG}} [[Daniel Osafo-Badu]] | |} ==Titlar== *'''[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Bikarkeppni KSÍ]]''' ** '''Sigurvegarar (1):''' 2025 *'''[[3. deild karla í knattspyrnu]]''' ** '''Sigurvegarar (1):''' 1988 ** ''Annað sæti (1):'' 2008 *'''[[2. deild karla í knattspyrnu]]''' ** ''Annað sæti (2):'' 1991, 2010 ==Heimildir== {{reflist}} ==Ytri tenglar== *[https://www.vestri.is/knattspyrna Opinber vefsíða] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Íþróttafélög á Vestfjörðum]] 5abe74mr90fs60aofgrkcvo0b0a9zvw 1961169 1961168 2026-04-25T10:33:49Z Alvaldi 71791 1961169 wikitext text/x-wiki {{fyrir|kvennaliðið|Vestri (knattspyrna kvenna)}} {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Íþróttafélagið Vestri | Mynd = | Gælunafn = ''Djúpmenn'' | Stytt nafn = Vestri | Stofnað = [[1986]] sem Badmintonfélag Ísafjarðar<br>[[1988]] sem BÍ88<br>[[2006]] sem BÍ/Bolungarvík<br>[[2016]] sem Vestri | Leikvöllur = Torfnesvöllur | Stærð = 800 | Stjórnarformaður = Samúel Samúelsson | Knattspyrnustjóri = [[Daniel Osafo-Badu]] | Aðstoðarþjálfari = | Liðstjóri = | Deild = 1. deild karla | Tímabil = 2025 | Staðsetning = 12. sæti í [[Besta deild karla|Bestu deild karla]] | pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=| leftarm1=000099|body1=000099|rightarm1=000099|shorts1=FF0000|socks1=000099| pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=| leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FFFFFF|socks2=FF0000| }} '''Karlalið Vestra í knattspyrnu''' er hluti af knattspyrnudeild [[Íþróttafélagið Vestri|Íþróttafélagsins Vestra]] í [[Ísafjarðarbær|Ísafjarðarbæ]].<ref>{{cite web|url=http://www.ksi.is/um-ksi/adildarfelog/adildarfelag/?Felag=142389|title=Vestri - Knattspyrnusamband Íslands|author=|date=|website=www.ksi.is|accessdate=25 August 2017|archive-date=11 júlí 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711073040/http://www.ksi.is/um-ksi/adildarfelog/adildarfelag/?Felag=142389|url-status=dead}}</ref> Félagið var stofnað árið 1986 sem deild innan Badmintonfélags Ísafjarðar (BÍ) og tók þátt í 3. deild karla það ár.<ref name="origin">{{cite news |title="Gömlu mennirnir í B.Í. velgja þeim yngri undur uggum í 4. deildinni |url=https://timarit.is/page/7332784 |access-date=28. ágúst 2021 |work=Bæjarins Besta |date=1. júlí 1986 |page=7}}</ref> Árið 1988 lagðist meistaraflokkur karla hjá [[Íþróttabandalag Ísafjarðar|Íþróttabandalagi Ísafjarðar]] niður og færðust flestir leikmennirnir yfir til BÍ. Í kjölfarið fylgdi meistaraflokkur kvenna hjá ÍBÍ með og hafði BÍ því tekið við af ÍBÍ sem stærsta knattpsyrnuliðið á Vestfjörðum. Eftir þessar tilfæringar tók liðið upp nafnið BÍ'88.<ref>{{cite news |title=Ísfirðingar spila undir nafninu BÍ 88 |url=https://timarit.is/page/7345616 |access-date=28. ágúst 2021 |work=Bæjarins Besta |date=25. maí 1988 |page=18 }}</ref> Á árunum 2006 til 2016 tefldi það fram sameiginlegu liði með [[Ungmennafélag Bolungarvíkur|Ungmennafélagi Bolungarvíkur]] undir heitinu BÍ/Bolungarvík.<ref name="knattsp-saga">{{cite book|author1=Sigurður Pétursson|title=Knattspyrnusaga Ísfirðinga|date=2017|publisher=Púkamót, félag|isbn=978-9935-24-189-4}}</ref> Árið 2016 gekk Boltafélagið inn í nýstofnað Íþróttafélagið Vestra og varð að knattspyrnudeild þess.<ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/sport/efstadeild/2015/07/10/vestri_raedur_rikjum_a_vestfjordum/|title=Vestri ræður ríkjum á Vestfjörðum|author=|date=|website=mbl.is|accessdate=25 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.hsv.is/frettir/Ithrottafelagid_Vestri/ |title=/ Fréttir / Íþróttafélagið Vestri |publisher=Hsv.is |date= |accessdate=2016-11-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ksi.is/mot/2016/03/03|title=Vestri kemur í stað BÍ/Bolungarvíkur - Knattspyrnusamband Íslands|author=|date=|website=www.ksi.is|accessdate=25 August 2017|archive-date=25 ágúst 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170825193050/http://www.ksi.is/mot/2016/03/03|url-status=dead}}</ref> ==Saga== Badmintonfélag Ísafjarðar (BÍ) hóf keppni í Vestfjarðariðli Íslandsmótsins í knattspyrnu sumarið 1986. Í kappliði þess var meðal annars að finna ýmsar gamlar kempur úr liði ÍBÍ frá fyrri árum.<ref name="origin"/> Fyrstu tvö árin hafnaði liðið um miðja deild en allar forsendur breyttust árið 1988 þegar meistaraflokkur ÍBÍ var lagður niður og leikmennirnir gengu allir til liðs við BÍ. Um leið tók félagið upp nafnið BÍ ´88, sem gaf til kynna að litið væri svo á að 1988 væri nýtt stofnár félagsins. BÍ ´88 fór upp um deild í fyrstu tilraun og varð deildarmeistari eftir sigur á Austra Eskifirði í úrslitaleik. Við tók þriggja ára dvöl í þriðju efstu deild. Fyrsta árið tókst Ísfirðingum að halda sæti sínu sem þótti vel að verki staðið þar sem fallið var frá því að keppa í tveimur landshlutariðlum og liðum fækkað í tíu. Árið eftir var BÍ ´88 einu sæti frá því að falla eftir æsilegt einvígi við [[Ungmennafélagið Einherji|Einherja frá Vopnafirði]]. Sumarið 1991 gekk hins vegar allt að óskum og Ísafjarðarliðið hafnaði í öðru sæti á eftir Leiftri Ólafsfirði og var komið í næstefstu deild. Sjöunda sætið varð niðurstaðan sumarið 1992, en róðurinn reyndist þyngri á öðru ári félagsins í deildinni og haustið 1993 höfnuðu Ísfirðingar í næstneðsta sæti, stigi á eftir [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR-ingum]] og féllu niður um deild. Eftir bærilega frammistöðu sumarið 1994 lentu Ísfirðingar í miklum vandræðum á sínu seinna ári í þriðju deildinni og enduðu sumarið 1995 í neðsta sæti og voru á ný komnir í neðstu deild. Það voru [[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]] sem féllu með Ísfirðingum og árið eftir var það Hafnarfjarðarliðið sem sló BÍ ´88 út úr úrslitakeppni fjórðu deildar. Þetta reyndist síðasta BÍ ´88 sem var komið í fjárhagslegt þrot. Félagið sendi því ekki lið til keppni sumarið 1997, en leikmenn gengu flestir til liðs við Knattspyrnufélagið Erni sem hóf þátttöku á Íslandsmóti árið áður. Ernir komust í úrslitakeppni deildarinnar árið 1997 en féllu þar úr leik fyrir [[Glímufélagið Ármann|Ármenningum]]. Árið 1998 gengu nokkrir lykilmenn úr Ísafjarðarliðinu til liðs við Bolvíkinga, sem gerðu atlögu að því að komast upp um deild. Það mistókst naumlega en í kjölfarið kviknuðu umræður um að sameina kapplið bæjanna tveggja. Með sameiningu meistaraflokks Ungmennafélags Bolungarvíkur og Knattspyrnufélagsins Ernis sumarið 1999 varð til KÍB, Knattspyrnufélag Ísafjarðar og Bolungarvíkur. Hið sameinaða lið komst upp um deild strax í fyrstu tilraun eftir að hafa lent í öðru sæti á eftir Aftureldingu. Tilveran í næstu deild fyrir ofan reyndist erfiðari. KÍB hélt sér naumlega uppi sumarið 2000 en kolféll árið eftir með markatöluna 27:71. Í kjölfarið var ákveðið að slíta samstarfi félaganna tveggja. Bolvíkingar sendu sitt eigið lið til keppni sumarið 2002 og Boltafélag Ísafjarðar var endurvakið. Árin 2002-5 hafnaði BÍ einatt um eða fyrir neðan miðju í sínum riðli í deildinni. Rýr uppskera Vestfjarðaliðanna varð til þess að ákveðið var að ráðast í nýja sameiningartilraun fyrir sumarið 2006. BÍ/Bolungarvík, sem stundum var kallað Djúpmenn eða einfaldlega „skástrikið“ af gárungum byrjaði rólega, en sumarið 2008 tókst liðinu að ná 2. sæti í deildinni og komast upp í þriðju efstu deild. Sumarið 2010 komst BÍ/Bolungarvík upp í næstefstu deild og munaði þar miklu um 19 mörk [[Andri Rúnar Bjarnason|Andra Rúnars Bjarnasonar]], markakóngs deildarinnar. Það vakti mikla athygli þegar nýliðar BÍ/Bolungarvíkur tilkynntu ráðningu nýs þjálfara fyrir sumarið 2011. [[Guðjón Þórðarson]], fyrrum landsliðsþjálfari Íslands, sneri þá aftur til heimalandsins eftir margra ára dvöl í útlöndum. Liðið var í efri hluta deildarinnar stóran hluta tímabilsins, en hafnaði að lokum í sjötta sæti. Betur gekk í [[bikarkeppni karla í knattspyrnu|bikarkeppni KSÍ]]þar sem Vestfjarðaliðið sló út Íslandsmeistara [[Ungmennafélagið Breiðablik|Breiðabliks]] og [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þrótt Reykjavík]], en féll úr leik gegn [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR-ingum]] í undanúrslitum að viðstöddum fjölda áhorfenda á Torfnsnesvelli. Samstarfi Guðjóns Þórðarsonar og BÍ/Bolungarvíkur lauk eftir þetta eina sumar. Liðið var í neðri hlutanum árið eftir en 2013 náðu Djúpmenn sínum besta árangri þegar liðið hafnaði í 5. sæti með 40 stig, aðeins tveimur stigum minna en [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur Reykjavík]] sem náði 2. sætinu. Ekki tókst að fylgja þessum árangri eftir. Tveimur árum síðar endaði BÍ/Bolungarvík á botninum. Um það leyti var ráðist í sameiningu íþróttafélaga við [[Ísafjarðardjúp]] undir merkjum Vestra. Hafa knattspyrnumenn keppt undir Vestranafninu upp frá því. Fyrst í þriðju efstu deild, en 2020 í næstefstu deild. Árið 2023 tryggði félagið sig í Bestu deild karla eftir umspil. Þann 22. ágúst 2025, vann liðið sinn fyrsta stóra titil er það sigraði [[Knattspyrnufélagið Valur|Val]] í úrslitum [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|bikarkeppninnar]].<ref>{{cite news |author1=Andri Már Eggertsson |author2=Ágúst Orri Arnarson |title=Uppgjörið: Valur - Vestri 0-1 - Vestri bikarmeistari í fyrsta sinn |url=https://www.visir.is/g/20252765414d/upp-gjorid-valur-vestri-0-1-vestri-bikar-meistari-i-fyrsta-sinn-i-sogu-fe-lagsins |access-date=23 August 2025 |work=[[Vísir.is]] |date=22 August 2025 |language=Icelandic}}</ref> ==Þjálfarar== {| class="wikitable" |- !Tímabil<ref name="knattsp-saga"/> !Nafn !Athugasemdir |- |1986 |{{flagicon|ISL}} [[Björn Helgason]] | |- |1987 |{{flagicon|ISL}} Jakob Ólason | |- |1988 |{{flagicon|ISL}} Jóhann Króknes Torfason | |- |1989 |{{flagicon|ISL}} Örnólfur Oddsson | Spilandi þjálfari |- |1990 |{{flagicon|ISL}} Jóhann Króknes Torfason | |- |1991–1992 |{{flagicon|ISL}} Ámundi Sigmundsson | Spilandi þjálfari |- |1993 |{{flagicon|ISL}} Helgi Helgason | |- |1994 |{{flagicon|ISL}} Einar Friðþjófsson | |- |1995 |{{flagicon|ISL}} Björn Ingimarsson | Rekinn um mitt tímabil |- |1995 |{{flagicon|ISL}} Örnólfur Oddsson | Spilandi þjálfari |- |1996 |{{flagicon|ISL}} [[Ómar Torfason]] | Spilandi þjálfari |- |2002–2004 |{{flagicon|ISL}} Haukur Benediktsson | Spilandi þjálfari |- |2005 |{{flagicon|ISL}} Örnólfur Oddsson | |- |2006–2007 |{{flagicon|ISL}} Jónas Leifur Sigursteinsson | |- |2008 |[[Mynd:Flag_of_Serbia.svg|20px]] Slobodan Milisic | |- |2009 |[[Mynd:Flag_of_Serbia.svg|20px]] Dragan Kazic | |- |2010 |{{flagicon|ISL}} Alfreð Elías Jóhannsson | Spilandi þjálfari |- |2011 |{{flagicon|ISL}} [[Guðjón Þórðarson]] | |- |2012–2014 |{{flagicon|ISL}} [[Jörundur Áki Sveinsson]] | |- |2015 |{{flagicon|ISL}} Jón Hálfdán Pétursson | |- |2016 |{{flagicon|ISL}} Ásgeir Guðmundsson | |- |2017 |[[Mynd:Flag_of_England.svg|20px]] Daniel Osafo-Badu | Spilandi þjálfari |- |2017–2020 |{{flagicon|ISL}} [[Bjarni Jóhannsson]] | |- |2021 |{{flagicon|ISL}} [[Jón Þór Hauksson]] | |- |2022 |{{flagicon|ISL}} [[Gunnar Heiðar Þorvaldsson]] | |- |2023-2025 |{{flagicon|ISL}} [[Davíð Smári Lamude]] | Leiddi liðið upp í efstu deild og gerði að bikarmeisturum. |- |2025 |{{flagicon|ISL}} [[Jón Þór Hauksson]] | Stýrði síðustu þremur leikjunum |- |2026-nú |{{flagicon|ENG}} [[Daniel Osafo-Badu]] | |} ==Titlar== *'''[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Bikarkeppni KSÍ]]''' ** '''Sigurvegarar (1):''' 2025 *'''[[3. deild karla í knattspyrnu]]''' ** '''Sigurvegarar (1):''' 1988 ** ''Annað sæti (1):'' 2008 *'''[[2. deild karla í knattspyrnu]]''' ** ''Annað sæti (2):'' 1991, 2010 ==Heimildir== {{reflist}} ==Ytri tenglar== *[https://www.vestri.is/knattspyrna Opinber vefsíða] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Íþróttafélög á Vestfjörðum]] 4ty5asq0bpz87h6jjt5b86qqfx957s9 0 102890 1961038 1891185 2026-04-24T12:48:02Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961038 wikitext text/x-wiki '''Buttercup''' var íslensk [[hljómsveit]] stofnuð í litlum bílskúr í Gyðufellinu í [[Reykjavík]] árið 1996. Hljómsveitin var þekkt fyrir að spila á sveitaböllum og tónleikum víða um land. Buttercup gaf út sex breiðskífur á árunum 1998 til 2006. ==Hljómsveitarmeðlimir== * [[Valur Heiðar Sævarsson]] - Söngvari (1996-2006) * [[Íris Kristinsdóttir]] - Söngkona (1999-2001) * [[Rakel Sif Sigurðardóttir]] - Söngkona (2001-2006) * [[Símon Jakobsson]] - Bassaleikari (1996-2006) * [[Davíð Þór Hlinason]] - Gítarleikari (1996-2006) * [[Heiðar Kristinsson]] - Trommuleikari (1996-2000, 2001-2006) * [[Egill Rafnsson]] - Trommuleikari (2000-2001) Stofnmeðlimir Buttercup voru [[Valur Heiðar Sævarsson]], [[Símon Jakobsson]], [[Davíð Þór Hlinason]] og [[Heiðar Kristinsson]]. Árið 1999 gekk [[Íris Kristinsdóttir]] söngkona til liðs við hljómsveitina, en hún hafði áður verið söngkona Írafár. Þessi breyting vakti mikla athygli og var m.a. fyrsta frétt í kvöldfréttum Ríkissjónvarpsins eitt kvöldið, þar sem hún var sögð „stærstu félagaskipti í íslensku poppi á árinu“<ref name="ruv1999">https://www.visir.is/g/20161378846d/farid-yfir-magnadan-feril-buttercup-syndu-mikid-hugrekki-ad-setja-.is-fyrir-aftan-nafn-plotunnar</ref>. Valur og Íris voru saman á þessum tíma en hættu sambandi sínu árið 2001, og í kjölfarið yfirgaf Íris sveitina. Í hennar stað gekk [[Rakel Sif Sigurðardóttir]] söngkona til liðs við hljómsveitina. [[Egill Rafnsson]] tók að sér trommuleik frá 2000 til 2001 þegar [[Heiðar Kristinsson]] hætti tímabundið í hljómsveitinni. == Útgefið efni == === Breiðskífur === * [[Meira!]] (1998) * [[Allt Á Útsölu|Allt á útsölu]] (1999) * [[Buttercup.is]] (2000) * [[Öll ljós kveikt]] (2001) * [[Nr. Fimm|Nr. fimm]] (2002) * [[1500 Dagar]] (2006) === Aðrar safnplötur === * [[Svona er sumarið '99]] (1999) * [[Svona er sumarið 2000]] (2000) * [[Svona er sumarið 2001]] (2001) * [[Svona er sumarið 2004]] (2004) == Lesefni == * „Buttercup í Rósenberg“, [https://timarit.is/page/2948181?iabr=on#page/n3/mode/1up DV, 29. nóvember 1996] * „Hóf söngferilinn í Framhaldsskólanum“, [https://timarit.is/page/6106009?iabr=on#page/n10/mode/1up Eyjafréttir, 26. nóvember 1998] * „Farið yfir magnaðan feril Buttercup: Sýndu mikið hugrekki að setja .is fyrir aftan nafn plötunnar“, [https://www.visir.is/g/20161378846d/farid-yfir-magnadan-feril-buttercup-syndu-mikid-hugrekki-ad-setja-.is-fyrir-aftan-nafn-plotunnar visir.is, 29. janúar 2016] (hljóðbrot/myndband) * „Nostalgía: Íris og Valur hættu saman og hjörtu þjóðarinnar hættu að slá“, [https://www.visir.is/g/202015656d/nostalgia-iris-og-valur-haettu-saman-og-hjortu-thjodarinnar-haettu-ad-sla visir.is, 9. mars 2020] (myndband) == Tenglar == * {{MusicBrainz-listamaður|nr=60ee195d-c562-4ba1-af9f-d2fa1b29a367}} * [https://www.discogs.com/artist/3212580-Hlj%C3%B3msveitin-Buttercup Buttercup] plötulisti á [[Discogs]] * [https://hljodsafn.is/search?categoryId=MUSIC&q=Buttercup%20(hlj%C3%B3msveit) Buttercup]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} á [[Hljóðsafn.is]] == Heimildir == <references /> {{stubbur|tónlist}} [[Flokkur:Íslenskar hljómsveitir]] 55m0wdut06by4aophmecm1ee6ridg7g 0 108184 1961064 1928290 2026-04-24T14:29:18Z TKSnaevarr 53243 1961064 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Mario Monti | mynd = Mario Monti portrait november 2011.jpg | titill = [[Forsætisráðherra Ítalíu]] | stjórnartíð_start = 16. nóvember 2011 | stjórnartíð_end = 28. apríl 2013 | forseti = [[Giorgio Napolitano]] | forveri = [[Silvio Berlusconi]] | eftirmaður = [[Enrico Letta]] | myndatexti1 = Mario Monti árið 2011. | fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1943|3|19}} | fæðingarstaður = [[Varese]], [[Langbarðaland]]i, [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | maki = {{gifting|Elsa Antonioli|1970}} | stjórnmálaflokkur = Óflokksbundinn (1995–2013; frá 2015) | börn = 2 | bústaður = | atvinna = | háskóli = [[Bocconi-háskóli]]<br>[[Yale-háskóli]] | starf = | undirskrift = Mario Monti signature.svg }} '''Mario Monti''' (fæddur [[19. mars]] [[1943]]) er [[Ítalía|ítalskur]] [[hagfræði]]ngur sem var [[Forsætisráðherra Ítalíu|forsetisráðherra]] og [[fjármálaráðherra]] Ítalíu frá [[2011]] til [[2013]]. {{Forsætisráðherrar Ítalíu}} {{DEFAULTSORT:Monti, Mario}} {{stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Ítalíu]] [[Flokkur:Fulltrúar í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins]] [[Flokkur:Ítalskir hagfræðingar]] {{fe|1943|Monti, Mario}} n3brrd1ql7y7ov8rm0ukd6ekoddye2o 0 115894 1961138 1868217 2026-04-25T01:00:07Z TKSnaevarr 53243 1961138 wikitext text/x-wiki '''1. Mósebók''' (á [[gríska|grísku]]: γένεσις, ''Genesis''; á [[Hebreska|hebresku]] ''בְּרֵאשִׁית'' ''Bərēšīṯ'' ("í upphafi"), á [[latína|latínu]] ''Genesis'') er fyrsti hluti [[Gamla testamentið|gamla testamentsins]] og [[Biblían|biblíunnar]]. Hún inniheldur sköpunarsögur bæði heimsins og mannsins, fjallar um söguna um [[syndaflóðið]] og [[Örkin hans Nóa|örkina hans Nóa]] og söguna um [[Kain og Abel]]. Sagt er frá fyrstu kynslóðum afkomenda [[Abraham]]s allt fram að för Ísraels til [[Egyptaland]]s. == Efni == [[Mynd:Nuremberg chronicles - f 2v.png|250px|thumbnail|Fyrsti dagurinn, úr ''Liber Chronicarum'' frá 1493]] 1. Mósebók hefst með orðunum: :Í upphafi skapaði Guð himin og jörð. Jörðin var þá auð og tóm. Myrkur grúfði yfir djúpinu en andi Guðs sveif yfir vötnunum. Kaflar fyrstu mósebókar eru 50. Fyrstu ellefu kaflarnir fjalla um sköpun heimsins og mannsins, [[Adam og Eva|Adam og Evu]], [[Kain og Abel]], [[syndaflóðið]], [[Örkin hans Nóa|örkina hans Nóa]] og [[Babelturninn]]. Kaflar 12-50 fjalla um Abram, sem síðar er nefndur [[Abraham]], og afkomendur hans. Guð tortímir borgunum [[Sódóma og Gómorra|Sódómu og Gómorru]]. Guð biður Abraham að fórna syni sínum Ísak en hættir við á síðustu stundu. Ísak eignast soninn Jakob, sem eignast tólf syni. Jakob tekur upp nafnið Ísrael eftir áflog við dularfullan anda en synir Ísraels og afkomendur þeirra munu síðar mynda hina ísraelsku þjóð. Bókinni lýkur með ferð Ísraels og fjölskyldu hans frá Kanaan-svæði til [[Egyptaland]]s þar sem þau setjast að í Gósen. Jakob var yngri sonur Ísaks, en hinn eldri hét Esaú. Jakob keypti erfðaréttinn af Esaú fyrir súpuskál þegar Esaú var sársvangur. Þegar Ísak, sem var orðinn blindur, ætlaði að veita Esaú mikilvæga blessun blekkti Jakob föður sinn til að blessa sig í staðinn. Það má segja að rauði þráðurinn í lífi Jakobs eru undirferli, sér í lagi við Esaú, og átök, til að mynda við andann. == Sáttmálar == Í 1. Mósebók efnir Guð til fyrstu sáttmála sína við manninn. Fyrsti sáttmálinn er við [[Nói|Nóa]]. Guð bannar mönnum að drepa aðra menn. Hann leyfir mönnunum að nota jurtir og dýr til fæðu og ráða yfir þeim. Nóasáttmálinn er almenns eðlis. Hann á við um allt mannkyn. Ákvæði sáttmálans leggja aðallega skyldur á Drottinn. Annar sáttmáli Drottins í 1. Mósebók er feðraveldissáttmálinn við Abraham. Þessa sáttmáli er sértækur í þeim skilningi að hann á aðeins við um Abraham og afkomendur hans. Drottinn lofar meðal annars að gefa Abraham fyrirheitna landið, sem er landsvæðið milli Egyptalands og Efrat. Til marks um sáttmálann er lögð sú skylda á Abraham og afkomendur hans að umskera öll sveinbörn. == Tilurð bókarinnar == Bókin dregur nafn sitt af [[Kristni|kristinni]] hefð sem gerir ráð fyrir að fyrstu fimm bækur gamla testamentsins, sem nefnast saman [[Torah]] á [[Hebreska|hebresku]], hafi verið rituð af [[Móses]]. Hefðin er dregin í efa af fræðimönnum, til að mynda er ólíklegt að frásögnin af dauða og jarðsetningu Móses sé rituð af honum sjálfum (34. kafli 5. mósebókar). Mikilvæg kenning, sett fram af þýska guðfræðingnum [[Julius Wellhausen]] á 19. öld, er að [[Torah|Mósebækur]] eru samantekt úr fjórum upprunalegum heimildum: Jahvista, Elohista, Deuteronomista og Prestaskrif, skammstafað [[JEDP]]. Í sköpunarsögunni í 1. og 2. kafla 1. mósebókar má greina áhrif frá babýlónísku sköpunarsögunni [[Enuma Elish]], til að mynda svipar orðalag fyrstu málsgreinarinnar til Enuma Elish. Önnur mikilvæg eldri heimild er ''[[Gilgameskviða]]'', þar sem finna má þætti sem svipar til sögunnar af sköpun Adams og Evu. Í Gilgameskviðu er Enkidu skapaður úr leir eins og Adam. Enkidu tileinkar sér visku með því að sofa hjá tálkvendi, en í mósebók borða Adam og Eva forboðna ávöxtinn. Syndaflóðinu og örk Nóa svipar til 11. bókar [[Gilgameskviða|Gilgameskviðu]]. Svipuðum atburðum er lýst í báðum verkum og í sömu röð. Þessi tvö verk eru talin hafa vera rituð á 18. öld f.Kr. og eru talin töluvert eldri en mósebækur. {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Gamla testamentið]] bd2jifepudehbhppmy0kl06mczkwtv7 1961139 1961138 2026-04-25T01:01:17Z TKSnaevarr 53243 /* Sáttmálar */ 1961139 wikitext text/x-wiki '''1. Mósebók''' (á [[gríska|grísku]]: γένεσις, ''Genesis''; á [[Hebreska|hebresku]] ''בְּרֵאשִׁית'' ''Bərēšīṯ'' ("í upphafi"), á [[latína|latínu]] ''Genesis'') er fyrsti hluti [[Gamla testamentið|gamla testamentsins]] og [[Biblían|biblíunnar]]. Hún inniheldur sköpunarsögur bæði heimsins og mannsins, fjallar um söguna um [[syndaflóðið]] og [[Örkin hans Nóa|örkina hans Nóa]] og söguna um [[Kain og Abel]]. Sagt er frá fyrstu kynslóðum afkomenda [[Abraham]]s allt fram að för Ísraels til [[Egyptaland]]s. == Efni == [[Mynd:Nuremberg chronicles - f 2v.png|250px|thumbnail|Fyrsti dagurinn, úr ''Liber Chronicarum'' frá 1493]] 1. Mósebók hefst með orðunum: :Í upphafi skapaði Guð himin og jörð. Jörðin var þá auð og tóm. Myrkur grúfði yfir djúpinu en andi Guðs sveif yfir vötnunum. Kaflar fyrstu mósebókar eru 50. Fyrstu ellefu kaflarnir fjalla um sköpun heimsins og mannsins, [[Adam og Eva|Adam og Evu]], [[Kain og Abel]], [[syndaflóðið]], [[Örkin hans Nóa|örkina hans Nóa]] og [[Babelturninn]]. Kaflar 12-50 fjalla um Abram, sem síðar er nefndur [[Abraham]], og afkomendur hans. Guð tortímir borgunum [[Sódóma og Gómorra|Sódómu og Gómorru]]. Guð biður Abraham að fórna syni sínum Ísak en hættir við á síðustu stundu. Ísak eignast soninn Jakob, sem eignast tólf syni. Jakob tekur upp nafnið Ísrael eftir áflog við dularfullan anda en synir Ísraels og afkomendur þeirra munu síðar mynda hina ísraelsku þjóð. Bókinni lýkur með ferð Ísraels og fjölskyldu hans frá Kanaan-svæði til [[Egyptaland]]s þar sem þau setjast að í Gósen. Jakob var yngri sonur Ísaks, en hinn eldri hét Esaú. Jakob keypti erfðaréttinn af Esaú fyrir súpuskál þegar Esaú var sársvangur. Þegar Ísak, sem var orðinn blindur, ætlaði að veita Esaú mikilvæga blessun blekkti Jakob föður sinn til að blessa sig í staðinn. Það má segja að rauði þráðurinn í lífi Jakobs eru undirferli, sér í lagi við Esaú, og átök, til að mynda við andann. == Sáttmálar == Í 1. Mósebók efnir Guð til fyrstu sáttmála sína við manninn. Fyrsti sáttmálinn er við [[Nói|Nóa]]. Guð bannar mönnum að drepa aðra menn. Hann leyfir mönnunum að nota jurtir og dýr til fæðu og ráða yfir þeim. Nóasáttmálinn er almenns eðlis. Hann á við um allt mannkyn. Ákvæði sáttmálans leggja aðallega skyldur á Drottinn. Annar sáttmáli Drottins í 1. Mósebók er feðraveldissáttmálinn við [[Abraham]]. Þessa sáttmáli er sértækur í þeim skilningi að hann á aðeins við um Abraham og afkomendur hans. Drottinn lofar meðal annars að gefa Abraham [[fyrirheitna landið]], sem er landsvæðið milli [[Egyptaland hið forna|Egyptalands]] og [[Efrat]]. Til marks um sáttmálann er lögð sú skylda á Abraham og afkomendur hans að [[Umskurður|umskera]] öll sveinbörn. == Tilurð bókarinnar == Bókin dregur nafn sitt af [[Kristni|kristinni]] hefð sem gerir ráð fyrir að fyrstu fimm bækur gamla testamentsins, sem nefnast saman [[Torah]] á [[Hebreska|hebresku]], hafi verið rituð af [[Móses]]. Hefðin er dregin í efa af fræðimönnum, til að mynda er ólíklegt að frásögnin af dauða og jarðsetningu Móses sé rituð af honum sjálfum (34. kafli 5. mósebókar). Mikilvæg kenning, sett fram af þýska guðfræðingnum [[Julius Wellhausen]] á 19. öld, er að [[Torah|Mósebækur]] eru samantekt úr fjórum upprunalegum heimildum: Jahvista, Elohista, Deuteronomista og Prestaskrif, skammstafað [[JEDP]]. Í sköpunarsögunni í 1. og 2. kafla 1. mósebókar má greina áhrif frá babýlónísku sköpunarsögunni [[Enuma Elish]], til að mynda svipar orðalag fyrstu málsgreinarinnar til Enuma Elish. Önnur mikilvæg eldri heimild er ''[[Gilgameskviða]]'', þar sem finna má þætti sem svipar til sögunnar af sköpun Adams og Evu. Í Gilgameskviðu er Enkidu skapaður úr leir eins og Adam. Enkidu tileinkar sér visku með því að sofa hjá tálkvendi, en í mósebók borða Adam og Eva forboðna ávöxtinn. Syndaflóðinu og örk Nóa svipar til 11. bókar [[Gilgameskviða|Gilgameskviðu]]. Svipuðum atburðum er lýst í báðum verkum og í sömu röð. Þessi tvö verk eru talin hafa vera rituð á 18. öld f.Kr. og eru talin töluvert eldri en mósebækur. {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Gamla testamentið]] jitmwbjtupvniul84dherdlp9q02oxf 1961140 1961139 2026-04-25T01:05:17Z TKSnaevarr 53243 /* Efni */ 1961140 wikitext text/x-wiki '''1. Mósebók''' (á [[gríska|grísku]]: γένεσις, ''Genesis''; á [[Hebreska|hebresku]] ''בְּרֵאשִׁית'' ''Bərēšīṯ'' ("í upphafi"), á [[latína|latínu]] ''Genesis'') er fyrsti hluti [[Gamla testamentið|gamla testamentsins]] og [[Biblían|biblíunnar]]. Hún inniheldur sköpunarsögur bæði heimsins og mannsins, fjallar um söguna um [[syndaflóðið]] og [[Örkin hans Nóa|örkina hans Nóa]] og söguna um [[Kain og Abel]]. Sagt er frá fyrstu kynslóðum afkomenda [[Abraham]]s allt fram að för Ísraels til [[Egyptaland]]s. == Efni == [[Mynd:Nuremberg chronicles - f 2v.png|250px|thumbnail|Fyrsti dagurinn, úr ''Liber Chronicarum'' frá 1493]] 1. Mósebók hefst með orðunum: :Í upphafi skapaði Guð himin og jörð. Jörðin var þá auð og tóm. Myrkur grúfði yfir djúpinu en andi Guðs sveif yfir vötnunum. Kaflar fyrstu mósebókar eru 50. Fyrstu ellefu kaflarnir fjalla um sköpun heimsins og mannsins, [[Adam og Eva|Adam og Evu]], [[Kain og Abel]], [[syndaflóðið]], [[Örkin hans Nóa|örkina hans Nóa]] og [[Babelturninn]]. Kaflar 12-50 fjalla um Abram, sem síðar er nefndur [[Abraham]], og afkomendur hans. Guð tortímir borgunum [[Sódóma og Gómorra|Sódómu og Gómorru]]. Guð biður Abraham að fórna syni sínum [[Ísak (ættfaðir)|Ísak]] en hættir við á síðustu stundu. Ísak eignast soninn [[Jakob (ættfaðir)|Jakob]], sem eignast tólf syni. Jakob tekur upp nafnið Ísrael eftir áflog við dularfullan anda en synir Ísraels og afkomendur þeirra munu síðar mynda hina ísraelsku þjóð. Bókinni lýkur með ferð Ísraels og fjölskyldu hans frá Kanaan-svæði til [[Egyptaland]]s þar sem þau setjast að í Gósen. Jakob var yngri sonur Ísaks, en hinn eldri hét [[Esaú]]. Jakob keypti erfðaréttinn af Esaú fyrir súpuskál þegar Esaú var sársvangur. Þegar Ísak, sem var orðinn blindur, ætlaði að veita Esaú mikilvæga blessun blekkti Jakob föður sinn til að blessa sig í staðinn. Það má segja að rauði þráðurinn í lífi Jakobs eru undirferli, sér í lagi við Esaú, og átök, til að mynda við andann. == Sáttmálar == Í 1. Mósebók efnir Guð til fyrstu sáttmála sína við manninn. Fyrsti sáttmálinn er við [[Nói|Nóa]]. Guð bannar mönnum að drepa aðra menn. Hann leyfir mönnunum að nota jurtir og dýr til fæðu og ráða yfir þeim. Nóasáttmálinn er almenns eðlis. Hann á við um allt mannkyn. Ákvæði sáttmálans leggja aðallega skyldur á Drottinn. Annar sáttmáli Drottins í 1. Mósebók er feðraveldissáttmálinn við [[Abraham]]. Þessa sáttmáli er sértækur í þeim skilningi að hann á aðeins við um Abraham og afkomendur hans. Drottinn lofar meðal annars að gefa Abraham [[fyrirheitna landið]], sem er landsvæðið milli [[Egyptaland hið forna|Egyptalands]] og [[Efrat]]. Til marks um sáttmálann er lögð sú skylda á Abraham og afkomendur hans að [[Umskurður|umskera]] öll sveinbörn. == Tilurð bókarinnar == Bókin dregur nafn sitt af [[Kristni|kristinni]] hefð sem gerir ráð fyrir að fyrstu fimm bækur gamla testamentsins, sem nefnast saman [[Torah]] á [[Hebreska|hebresku]], hafi verið rituð af [[Móses]]. Hefðin er dregin í efa af fræðimönnum, til að mynda er ólíklegt að frásögnin af dauða og jarðsetningu Móses sé rituð af honum sjálfum (34. kafli 5. mósebókar). Mikilvæg kenning, sett fram af þýska guðfræðingnum [[Julius Wellhausen]] á 19. öld, er að [[Torah|Mósebækur]] eru samantekt úr fjórum upprunalegum heimildum: Jahvista, Elohista, Deuteronomista og Prestaskrif, skammstafað [[JEDP]]. Í sköpunarsögunni í 1. og 2. kafla 1. mósebókar má greina áhrif frá babýlónísku sköpunarsögunni [[Enuma Elish]], til að mynda svipar orðalag fyrstu málsgreinarinnar til Enuma Elish. Önnur mikilvæg eldri heimild er ''[[Gilgameskviða]]'', þar sem finna má þætti sem svipar til sögunnar af sköpun Adams og Evu. Í Gilgameskviðu er Enkidu skapaður úr leir eins og Adam. Enkidu tileinkar sér visku með því að sofa hjá tálkvendi, en í mósebók borða Adam og Eva forboðna ávöxtinn. Syndaflóðinu og örk Nóa svipar til 11. bókar [[Gilgameskviða|Gilgameskviðu]]. Svipuðum atburðum er lýst í báðum verkum og í sömu röð. Þessi tvö verk eru talin hafa vera rituð á 18. öld f.Kr. og eru talin töluvert eldri en mósebækur. {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Gamla testamentið]] jf413vq3axub0sjunpixx4quijj4qin 0 116853 1961076 1958887 2026-04-24T15:48:08Z Berserkur 10188 1961076 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarstefna | nafn = Þrass | litur = white | bakgrunns-litur = #ACBFA3 | áhrifavaldar = [[Harðkjarnapönk]] •[[Breska nýbylgjan í þungarokki]] | uppruni = Upphaf [[1981-1990|níunda áratugarins]]: <br> {{flag|Bandaríkin}}<br>{{flag|Bretland}}<br>{{flag|Þýskaland}} | hljóðfæri = [[Gítar]], [[bassi]] og [[trommur]] | vinsældir = | afleidd = [[Dauðaþrass]]<br>[[groove metal]]<br>[[metalcore]] | afbrigði = | tengdar-stefnur = [[Svartmálmur]]<br>[[Dauðarokk]]<br> | samblandaðar-stefnur = | annað = | fótur = }} [[Mynd:Tuska 20130629 - Testament - 40.jpg|thumb|Testament er þrassmetal sveit frá Kaliforníu (2013).]] [[Mynd:Slayer, The Fields of Rock, 2007.jpg|thumb|Slayer árið 2007]] '''Þrass''' (enska: ''thrash'') er [[tónlistarstefna]] og ein undirgrein [[þungarokk]]sins. Þrass einkennist af mjög hröðum takti og hörku. Textarnir einkennast oftar en ekki af félagslegri ádeilu og andúð á nútíma [[ríkisvald]]i og þykja beinskeyttir. Sögulega séð eru stærstu þrasshljómsveitirnar [[Metallica]], [[Megadeth]], [[Anthrax]] og [[Slayer]] vegna áhrifa þeirra á stefnuna á 9. áratug 20. aldar, oft kallaðar ''Risarnir fjórir'' (e. ''The Big Four'') <ref>[https://www.musicradar.com/news/guitars/a-history-of-thrash-metal-249162 ] Musicradar</ref>. Tónlistarstefnan þróaðist í byrjun 9. áratugarins og var undir áhrifum meðal annars frá [[Harðkjarnapönk|harðkjarnapönki]] og [[Breska nýbylgjan í þungarokki|bresku nýbylgjuþungarokki]] ([[Judas Priest]], [[Iron Maiden]], [[Motörhead]] o.fl.).<ref>[https://www.allmusic.com/style/speed-thrash-metal-ma0000002874 Thrash metal] Allmusic, skoðað 23. september, 2016.</ref> Öflugar tónlistarsenur mynduðust á austurströnd og vesturströnd Bandaríkjanna en einnig í löndum eins og Þýskalandi ([[Kreator]], [[Sodom]], [[Tankard]] og [[Destruction]]) <ref>[https://www.loudersound.com/features/sodom-kreator-destruction-and-tankard-the-rise-of-germanys-own-big-four Eternal devastation: the untold story of thrash metal’s other Big Four] Loudersound</ref> og Brasilíu ([[Sepultura]]). Einn hápunkta senunnar er talinn vera ''[[The Clash of the Titans (tónleikar)|The Clash of the Titans]]'' tónleikaferðalagið (1990–1991), þar sem Megadeth, Slayer og Anthrax spiluðu saman. Tuttugu árum seinna komu þessar hljómsveitir aftur saman ásamt Metallica og fóru á tónleikaferðalag sem ''Risarnir fjórir''. Stefnan fór í hálfgerðan dvala eftir 1991 en í upphafi árþúsundsins 2000 fór tónlistarstefnan að vakna upp á ný; nýjar hljómsveitir komu fram og gamlar hljómsveitir sóttu að endurvekja fyrri stíl. Afleiddar stefnur urðu til eins og [[dauðaþrass]] og [[groove metal]]. Þrass hafði auk þess áhrif á bæði [[dauðarokk]] og [[svartmálmur|svartmálm]]. ==Listi yfir hljómveitir sem hafa þrass í tónlist sinni== *[[Acid Reign]] (England) *[[Annihilator]] (Kanada) *[[Anthrax]] (BNA) *[[Anvil]] (Kanada) *[[Artillery]] (Danmörk) *[[Carnal Forge]] (Svíþjóð) *[[Carnivore]] (BNA) *[[Celtic Frost]] (Sviss) *[[Coroner]] (Sviss) *[[Criminal]] (Síle) *[[Cryptic Slaughter]] (BNA) *[[Darkane]] (Svíþjóð) *[[Dark Angel]] (BNA) *[[Death Angel]] (BNA) *[[Deströyer 666]] (Ástralía) *[[Destruction]] (Þýskaland) *[[Diminished]] (Ísland) *[[Evile]] (England) *[[Exhorder]] (BNA) *[[Exodus]] (BNA) *[[Forbidden]] (BNA) *[[Hatesphere]] (Danmörk) *[[The Haunted]] (Svíþjóð) *[[Hellhammer]] (Sviss) *[[Holy Moses]] (Þýskaland) *[[Iced Earth]] (BNA) *[[Kreator]] (Þýskaland) *[[Lamb Of God]] (BNA) *[[Legion of the Damned]] (Holland) *[[Living Sacrifice]] (BNA) *[[Machine Head]] (BNA) *[[Megadeth]] (BNA) *[[Meshuggah]] (Svíþjóð) *[[Metal Church]] (BNA) *[[Metallica]] (BNA) *[[Mortal Sin]] (Ástralía) *[[Municipal Waste]] (BNA) *[[Nailbomb]] (Brasilía) *[[Nevermore]] (BNA) *[[Nuclear Assault]] (BNA) *[[Onslaught]] (England) *[[Overkill]] (BNA) *[[Pantera]] (BNA) *[[Pentagram]] (Síle) *[[Pestilence]] (Holland) *[[Possessed]] (BNA) *[[Power Trip]] (BNA) *[[Prong]] (BNA) *[[Prototype]] (BNA) *[[Rage]] (Þýskaland) *[[Ratos de Porão]] (Brasilía) *[[Sabbat (hljómsveit)|Sabbat]] (England) *[[Sacred Reich]] (BNA) *[[Sadus]] (BNA) *[[Sarcofago]] (Brasilía) *[[Sepultura]] (Brasilía) *[[Slayer]] (BNA) *[[Sodom]] (Þýskaland) *[[Soziedad Alkoholika]] (Spánn) *[[Stormtroopers of Death]] (BNA) *[[Suicidal Tendencies]] (BNA) *[[Susperia]] (Noregur) *[[Tankard]] (Þýskaland) *[[Testament]] (BNA) *[[Trivium (hljómsveit)|Trivium]] (BNA) *[[Venom]] (England) *[[Vio-lence]] (BNA) *[[Voivod]] (Kanada) *[[Witchery]] (Svíþjóð) *[[Xentrix]] (England) ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|tónlist}} [[Flokkur:Þrass]] [[Flokkur:Þungarokk]] [[Flokkur:Tónlistarstefnur]] j6od5yc1vvixl8bo2j7zl13ubxrmnfm 1961078 1961076 2026-04-24T15:48:48Z Berserkur 10188 1961078 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarstefna | nafn = Þrass | litur = white | bakgrunns-litur = #ACBFA3 | áhrifavaldar = [[Harðkjarnapönk]] •[[Breska nýbylgjan í þungarokki]] | uppruni = Upphaf [[1981-1990|níunda áratugarins]]: <br> {{flag|Bandaríkin}}<br>{{flag|Bretland}}<br>{{flag|Þýskaland}} | hljóðfæri = [[Gítar]], [[bassi]] og [[trommur]] | vinsældir = | afleidd = [[Dauðaþrass]]<br>[[groove metal]]<br>[[metalcore]] | afbrigði = | tengdar-stefnur = [[Svartmálmur]]<br>[[Dauðarokk]]<br> | samblandaðar-stefnur = | annað = | fótur = }} [[Mynd:Tuska 20130629 - Testament - 40.jpg|thumb|Testament er þrassmetal sveit frá Kaliforníu (2013).]] [[Mynd:Slayer, The Fields of Rock, 2007.jpg|thumb|Slayer árið 2007]] '''Þrass''' (enska: ''thrash'') er [[tónlistarstefna]] og ein undirgrein [[þungarokk]]sins. Þrass einkennist af mjög hröðum takti og hörku. Textarnir einkennast oftar en ekki af félagslegri ádeilu og andúð á nútíma [[ríkisvald]]i og þykja beinskeyttir. Sögulega séð eru stærstu þrasshljómsveitirnar [[Metallica]], [[Megadeth]], [[Anthrax]] og [[Slayer]] vegna áhrifa þeirra á stefnuna á 9. áratug 20. aldar, oft kallaðar ''Risarnir fjórir'' (e. ''The Big Four'') <ref>[https://www.musicradar.com/news/guitars/a-history-of-thrash-metal-249162 A history of thrash metal] Musicradar</ref>. Tónlistarstefnan þróaðist í byrjun 9. áratugarins og var undir áhrifum meðal annars frá [[Harðkjarnapönk|harðkjarnapönki]] og [[Breska nýbylgjan í þungarokki|bresku nýbylgjuþungarokki]] ([[Judas Priest]], [[Iron Maiden]], [[Motörhead]] o.fl.).<ref>[https://www.allmusic.com/style/speed-thrash-metal-ma0000002874 Thrash metal] Allmusic, skoðað 23. september, 2016.</ref> Öflugar tónlistarsenur mynduðust á austurströnd og vesturströnd Bandaríkjanna en einnig í löndum eins og Þýskalandi ([[Kreator]], [[Sodom]], [[Tankard]] og [[Destruction]]) <ref>[https://www.loudersound.com/features/sodom-kreator-destruction-and-tankard-the-rise-of-germanys-own-big-four Eternal devastation: the untold story of thrash metal’s other Big Four] Loudersound</ref> og Brasilíu ([[Sepultura]]). Einn hápunkta senunnar er talinn vera ''[[The Clash of the Titans (tónleikar)|The Clash of the Titans]]'' tónleikaferðalagið (1990–1991), þar sem Megadeth, Slayer og Anthrax spiluðu saman. Tuttugu árum seinna komu þessar hljómsveitir aftur saman ásamt Metallica og fóru á tónleikaferðalag sem ''Risarnir fjórir''. Stefnan fór í hálfgerðan dvala eftir 1991 en í upphafi árþúsundsins 2000 fór tónlistarstefnan að vakna upp á ný; nýjar hljómsveitir komu fram og gamlar hljómsveitir sóttu að endurvekja fyrri stíl. Afleiddar stefnur urðu til eins og [[dauðaþrass]] og [[groove metal]]. Þrass hafði auk þess áhrif á bæði [[dauðarokk]] og [[svartmálmur|svartmálm]]. ==Listi yfir hljómveitir sem hafa þrass í tónlist sinni== *[[Acid Reign]] (England) *[[Annihilator]] (Kanada) *[[Anthrax]] (BNA) *[[Anvil]] (Kanada) *[[Artillery]] (Danmörk) *[[Carnal Forge]] (Svíþjóð) *[[Carnivore]] (BNA) *[[Celtic Frost]] (Sviss) *[[Coroner]] (Sviss) *[[Criminal]] (Síle) *[[Cryptic Slaughter]] (BNA) *[[Darkane]] (Svíþjóð) *[[Dark Angel]] (BNA) *[[Death Angel]] (BNA) *[[Deströyer 666]] (Ástralía) *[[Destruction]] (Þýskaland) *[[Diminished]] (Ísland) *[[Evile]] (England) *[[Exhorder]] (BNA) *[[Exodus]] (BNA) *[[Forbidden]] (BNA) *[[Hatesphere]] (Danmörk) *[[The Haunted]] (Svíþjóð) *[[Hellhammer]] (Sviss) *[[Holy Moses]] (Þýskaland) *[[Iced Earth]] (BNA) *[[Kreator]] (Þýskaland) *[[Lamb Of God]] (BNA) *[[Legion of the Damned]] (Holland) *[[Living Sacrifice]] (BNA) *[[Machine Head]] (BNA) *[[Megadeth]] (BNA) *[[Meshuggah]] (Svíþjóð) *[[Metal Church]] (BNA) *[[Metallica]] (BNA) *[[Mortal Sin]] (Ástralía) *[[Municipal Waste]] (BNA) *[[Nailbomb]] (Brasilía) *[[Nevermore]] (BNA) *[[Nuclear Assault]] (BNA) *[[Onslaught]] (England) *[[Overkill]] (BNA) *[[Pantera]] (BNA) *[[Pentagram]] (Síle) *[[Pestilence]] (Holland) *[[Possessed]] (BNA) *[[Power Trip]] (BNA) *[[Prong]] (BNA) *[[Prototype]] (BNA) *[[Rage]] (Þýskaland) *[[Ratos de Porão]] (Brasilía) *[[Sabbat (hljómsveit)|Sabbat]] (England) *[[Sacred Reich]] (BNA) *[[Sadus]] (BNA) *[[Sarcofago]] (Brasilía) *[[Sepultura]] (Brasilía) *[[Slayer]] (BNA) *[[Sodom]] (Þýskaland) *[[Soziedad Alkoholika]] (Spánn) *[[Stormtroopers of Death]] (BNA) *[[Suicidal Tendencies]] (BNA) *[[Susperia]] (Noregur) *[[Tankard]] (Þýskaland) *[[Testament]] (BNA) *[[Trivium (hljómsveit)|Trivium]] (BNA) *[[Venom]] (England) *[[Vio-lence]] (BNA) *[[Voivod]] (Kanada) *[[Witchery]] (Svíþjóð) *[[Xentrix]] (England) ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|tónlist}} [[Flokkur:Þrass]] [[Flokkur:Þungarokk]] [[Flokkur:Tónlistarstefnur]] klejibwzmek6h5d9sjksslqx93hacsn 1961079 1961078 2026-04-24T15:49:23Z Berserkur 10188 1961079 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarstefna | nafn = Þrass | litur = white | bakgrunns-litur = #ACBFA3 | áhrifavaldar = [[Harðkjarnapönk]] •[[Breska nýbylgjan í þungarokki]] | uppruni = Upphaf [[1981-1990|níunda áratugarins]]: <br> {{flag|Bandaríkin}}<br>{{flag|Bretland}}<br>{{flag|Þýskaland}} | hljóðfæri = [[Gítar]], [[bassi]] og [[trommur]] | vinsældir = | afleidd = [[Dauðaþrass]]<br>[[groove metal]]<br>[[metalcore]] | afbrigði = | tengdar-stefnur = [[Svartmálmur]]<br>[[Dauðarokk]]<br> | samblandaðar-stefnur = | annað = | fótur = }} [[Mynd:Tuska 20130629 - Testament - 40.jpg|thumb|Testament er þrassmetal sveit frá Kaliforníu (2013).]] [[Mynd:Slayer, The Fields of Rock, 2007.jpg|thumb|Slayer árið 2007]] '''Þrass''' (enska: ''thrash'') er [[tónlistarstefna]] og ein undirgrein [[þungarokk]]sins. Þrass einkennist af mjög hröðum takti og hörku. Textarnir einkennast oftar en ekki af félagslegri ádeilu og andúð á nútíma [[ríkisvald]]i og þykja beinskeyttir. Sögulega séð eru stærstu þrasshljómsveitirnar [[Metallica]], [[Megadeth]], [[Anthrax]] og [[Slayer]] vegna áhrifa þeirra á stefnuna á 9. áratug 20. aldar, oft kallaðar ''Risarnir fjórir'' (e. ''The Big Four'') <ref>[https://www.musicradar.com/news/guitars/a-history-of-thrash-metal-249162 A history of thrash metal] Musicradar</ref>. Tónlistarstefnan þróaðist í byrjun 9. áratugarins og var undir áhrifum meðal annars frá [[Harðkjarnapönk|harðkjarnapönki]] og [[Breska nýbylgjan í þungarokki|bresku nýbylgjuþungarokki]] ([[Judas Priest]], [[Iron Maiden]], [[Motörhead]] o.fl.).<ref>[https://www.allmusic.com/style/speed-thrash-metal-ma0000002874 Thrash metal] Allmusic, skoðað 23. september, 2016.</ref> Öflugar tónlistarsenur mynduðust á austurströnd og vesturströnd Bandaríkjanna en einnig í löndum eins og Þýskalandi ([[Kreator]], [[Sodom]], [[Tankard]] og [[Destruction]]) <ref>[https://www.loudersound.com/features/sodom-kreator-destruction-and-tankard-the-rise-of-germanys-own-big-four Eternal devastation: the untold story of thrash metal’s other Big Four] Loudersound</ref> og Brasilíu ([[Sepultura]]). Einn hápunkta senunnar er talinn vera ''[[The Clash of the Titans (tónleikar)|The Clash of the Titans]]'' tónleikaferðalagið (1990–1991), þar sem Megadeth, Slayer og Anthrax spiluðu saman. Tuttugu árum seinna komu þessar hljómsveitir aftur saman ásamt Metallica og fóru á tónleikaferðalag sem ''Risarnir fjórir''. Stefnan fór í hálfgerðan dvala eftir 1991 en í upphafi árþúsundsins 2000 fór tónlistarstefnan að vakna upp á ný; nýjar hljómsveitir komu fram og gamlar hljómsveitir sóttu að endurvekja fyrri stíl. Afleiddar stefnur urðu til eins og [[dauðaþrass]] og [[groove metal]]. Þrass hafði auk þess áhrif á bæði [[dauðarokk]] og [[svartmálmur|svartmálm]]. ==Listi yfir hljómveitir sem hafa þrass í tónlist sinni== *[[Acid Reign]] (England) *[[Annihilator]] (Kanada) *[[Anthrax]] (BNA) *[[Anvil]] (Kanada) *[[Artillery]] (Danmörk) *[[Carnal Forge]] (Svíþjóð) *[[Carnivore]] (BNA) *[[Celtic Frost]] (Sviss) *[[Coroner]] (Sviss) *[[Criminal]] (Síle) *[[Cryptic Slaughter]] (BNA) *[[Darkane]] (Svíþjóð) *[[Dark Angel]] (BNA) *[[Death Angel]] (BNA) *[[Deströyer 666]] (Ástralía) *[[Destruction]] (Þýskaland) *[[Diminished]] (Ísland) *[[Evile]] (England) *[[Exhorder]] (BNA) *[[Exodus]] (BNA) *[[Forbidden]] (BNA) *[[Hatesphere]] (Danmörk) *[[The Haunted]] (Svíþjóð) *[[Hellhammer]] (Sviss) *[[Holy Moses]] (Þýskaland) *[[Iced Earth]] (BNA) *[[Kreator]] (Þýskaland) *[[Lamb Of God]] (BNA) *[[Legion of the Damned]] (Holland) *[[Living Sacrifice]] (BNA) *[[Machine Head]] (BNA) *[[Megadeth]] (BNA) *[[Meshuggah]] (Svíþjóð) *[[Metal Church]] (BNA) *[[Metallica]] (BNA) *[[Mortal Sin]] (Ástralía) *[[Municipal Waste]] (BNA) *[[Nailbomb]] (Brasilía) *[[Nevermore]] (BNA) *[[Nuclear Assault]] (BNA) *[[Onslaught]] (England) *[[Overkill]] (BNA) *[[Pantera]] (BNA) *[[Pentagram]] (Síle) *[[Pestilence]] (Holland) *[[Possessed]] (BNA) *[[Power Trip]] (BNA) *[[Prong]] (BNA) *[[Prototype]] (BNA) *[[Rage]] (Þýskaland) *[[Ratos de Porão]] (Brasilía) *[[Sabbat (hljómsveit)|Sabbat]] (England) *[[Sacred Reich]] (BNA) *[[Sadus]] (BNA) *[[Sarcofago]] (Brasilía) *[[Sepultura]] (Brasilía) *[[Slayer]] (BNA) *[[Sodom]] (Þýskaland) *[[Soziedad Alkoholika]] (Spánn) *[[Stormtroopers of Death]] (BNA) *[[Suicidal Tendencies]] (BNA) *[[Susperia]] (Noregur) *[[Tankard]] (Þýskaland) *[[Testament]] (BNA) *[[Trivium (hljómsveit)|Trivium]] (BNA) *[[Venom]] (England) *[[Vio-lence]] (BNA) *[[Voivod]] (Kanada) *[[Witchery]] (Svíþjóð) *[[Xentrix]] (England) ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|tónlist}} [[Flokkur:Þrass]] [[Flokkur:Þungarokk]] [[Flokkur:Tónlistarstefnur]] tktqur77pbcegfssxa9k0ngf99g3c8v 0 117823 1961107 1428005 2026-04-24T21:11:02Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961107 wikitext text/x-wiki [[File:ELinks 0.11.2 PL.png|thumb|236x236px|Skjáskot af ELinks]] '''ELinks '''er [[textavafri]] fyrir [[Unixlíki|Unixleg]] stýrikerfi. Nafnið stendur fyrir „Extended Links“ og þróun vafrans hófst árið 2001 með kvíslun textavafrans [[Links]]. ==Tenglar== * [http://www.elinks.cz/ Vefur ELinks]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Vafrar}} {{Stubbur}} [[Flokkur:Textavafrar]] 7qtuenwlpgmqkpuatuar6aqhe4ukmk4 4 117969 1961175 1694861 2026-04-25T11:21:00Z Berserkur 10188 fært frá listi yfir hljómsveitir 1961175 wikitext text/x-wiki '''Listir''' er listi yfir greinar um listir sem ættu að vera til. == Grunnatriði == <div style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;-o-column-count:3;"> # [[List]] # [[Fagurfræði]] # [[Bauhaus|Bauhaus]] # [[Gotneskur stíll]] # [[Rómverskur stíll]] # [[Rókokóstíll]] </div> == Byggingarlist == <div style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;-o-column-count:3;"> # [[Byggingarlist]] # [[Býsönsk byggingarlist]] # [[Sjö undur veraldar]] ## [[Artemisarmusterið í Efesos]] ## [[Grafhýsið í Halikarnassos]] ## [[Hengigarðarnir í Babýlon]] ## [[Risinn á Ródos]] ## [[Pýramídinn mikli í Gísa]] ## [[Seifsstyttan í Ólympíu]] ## [[Vitinn í Faros við Alexandríu]] ===Byggingar og mannvirki=== # [[Abu Simbel-musterin]] # [[Aït Benhaddou]] # [[Akrópólishæð]] # [[Alexander Nevsky-dómkirkjan]] # [[Alhambra]] # [[Altamira-hellar]] # [[Angkor Wat]] # [[Arg-é Bam]] # [[Asvanstíflan]] # [[Badshahi-moskan]] # [[Bagan]] # [[Belvedere-höll]] # [[Bibliotheca Alexandrina]] # [[Borobudur|Borobudur]] # [[British Museum]] # [[Buckinghamhöll]] # [[Burj Khalifa]] # [[Burj Al Arab]] # [[Capitoline-hæð]] # [[Catedral-Basílica de Nuestra Señora del Pilar]] # [[Chichen Itza]] # [[Chogha Zanbil]] # [[Chrysler-byggingin]] # [[Colosseum]] # [[Dómkirkjan í Chartres]] # [[Dómkirkjan í Flórens]] # [[Dómkirkjan í Köln]] # [[Dómkirkjan í Mexíkóborg]] # [[Dómkirkjan í Mílanó]] # [[Dómkirkjan í Santiago de Compostela]] # [[Dógahöllin]] # [[Edfu-musterið]] # [[Eiffelturninn]] # [[El Escorial]] # [[Empire State-byggingin]] # [[Estádio do Maracanã]] # [[Fallingwater-húsið]] # [[Flatiron-byggingin]] # [[Forboðna borgin]] # [[Getty Center]] # [[Golden Gate-brúin]] # [[Grafhýsi Ming-ættarinnar]] # [[Guggenheim-safnið í Bilbao]] # [[Guggenheim-safnið í New York]] # [[Hawa Mahal]] # [[Himeji-kastali]] # [[Jakobsvegurinn]] # [[Karnak-musterið]] # [[Katrínarhöllin]] # [[Katrínarklaustrið (Sínaí)]] # [[Kazan-dómkirkjan]] # [[Khajuraho]] # [[Kirkja Maríu guðsmóður í Lourdes]] # [[Kínamúrinn]] # [[Kínverskir garðar]] # [[Konfúsíusarmusterið í Qufu]] # [[Krak des Chevaliers-kastalinn]] # [[Kreml]] # [[Leirherinn]] # [[Louvre|Louvresafnið]] # [[Masjid al-Haram]] # [[Mogao-hellar]] # [[Sankti Michel Fjall]] # [[Moskan mikla í Djenné]] # [[Mount Athos-klaustur]] # [[Mudéjar-byggingar í Aragóníu]] # [[Musterið í Luxor]] # [[Naqsh-e Jahan Square|Naqsh-e Jahan Square]] # [[Neuschwanstein]] # [[Óperuhúsið í Ósló]] # [[Óperuhúsið í Sydney]] # [[Palazzo Pitti|Palazzo Pitti]] # [[Pantheon]] # [[Peterhof-höllin]] # [[Petra|Petra]] # [[Péturskirkjan]] # [[Potala-höll]] # [[Prambanan]] # [[Pýramídarnir í Gísa]] # [[Rauða virkið]] # [[Registan]] # [[Sagrada Família]] # [[Searsturninn]] # [[Shwedagon-pagóðan]] # [[Sólhofið]] # [[Steinhöggnu kirkjurnar í Lalibela]] # [[Stonehenge]] # [[Taj Mahal]] # [[Topkapi-höll]] # [[TWA-flugstöðin]] # [[Umayyad-moskan]] # [[Uxmal]] # [[Valletta]] # [[Vassilíkirkjan]] # [[Versalir]] # [[Vetrarhöllin]] # [[Wembley-leikvangur]] # [[Westminsterhöll]] # [[Windsor-kastali]] # [[World Trade Center]] # [[Þinghúsið í Brasilíu]] # [[Þinghúsið í Ungverjalandi]] # [[Ægisif]] </div> == Bókmenntir == <div style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;-o-column-count:3;"> # [[Bókmenntir]] # [[Bókmenntasaga]] # [[Skáldskapur]] # [[Bók]] ## [[Ríkið (Platon)|Ríkið]] ## [[Þúsund og ein nótt]] # [[Skáldsaga]] ## [[Don Kíkóti]] ## [[Hringadróttinssaga]] # [[Ljóðlist]] ## [[Gilgamesharkviða]] ## [[Ilíonskviða]] ## [[Mahabarata]] ## [[Ódysseifskviða]] ## [[Shahname]] # [[Smásaga]] </div> == Tónlist == <div style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;-o-column-count:3;"> # [[Söngur]] / [[Lag]] # [[Tónlist]] # [[Tónlistarsaga]] ## [[Romantic music|Romantic music]] ## [[Klassísk tónlist á 20. öld]] # Tónlistarstefnur ## [[Barokktónlist]] ## [[Klassísk tónlist]] ### [[Aría]], [[Cantata|Cantata]], [[Chorale|Chorale]], [[Concerto|Concerto]], ### [[Dirge|Dirge]], [[Etude|Etude]], [[Hymni|Hymni]], [[Ópera]], ### [[Sónata]], [[Sinfónía]] ## [[Djass]] ## [[Gamelan|Gamelan]] ## [[Hip hop]] ## [[Popptónlist]] ## [[Reggí]] ## [[Rokktónlist]] ## [[Ryþmablús]] ### [[Trúarleg tónlist]] ## [[Þjóðlagatónlist]] ### [[Þungarokk]] # [[Hljóðfæri]], [[Málmblásturshljóðfæri]], [[Strengjahljóðfæri]], ## [[Altsaxófónn]], [[Bassagítar]], [[Bassatromma]], ## [[Barítónhorn]], [[Bjalla (hljóðfæri)|Bjöllur]], [[Bongótromma]], ## [[Celesta]], [[Enskt horn]], [[Fagott]], ## [[Fiðla]], [[Flauta]], [[Flugelhorn]], [[Franskt horn]], ## [[Gítar]], [[Harpa]], [[Harpsíkord]], ## [[Hljóðgervill]], [[Klarinett]], [[Klukknaspil]], ## [[Kontrabassi]], [[Kornett]], [[Munnharpa]], ## [[Óbó]], [[Pákur]], [[Píanó]], ## [[Pikkolóflauta]], [[Pípuorgel]], [[Rafmagnsgítar]], ## [[Rafmagnsorgel]], [[Rafmagnspíanó]],[[Recorder|Recorder]], ## [[Saxófón]], [[Selló]], [[Sítar]], ## [[Sneriltromma]], [[Súsafónn]], [[Strengjabassi]], ## [[Trombóna]], [[Tromma]], [[Trompet]], ## [[Túba]], [[Vindharpa]], [[Víbrafónn]], ## [[Víóla]], [[Xylófónn]] </div> ===Hljómsveitir=== # [[A Perfect Circle]] # [[Accept]] # [[Air]] # [[Allman Brothers Band]] # [[Apocalyptica]] # [[The Arcade Fire]] # [[At The Drive-In]] # [[Beastie Boys]] # [[Birthday Party]] # [[Blue Öyster Cult]] # [[Bob Marley and The Wailers]] # [[Boston (hljómsveit)|Boston]] # [[Böhse Onkelz]] # [[The Byrds]] # [[Black Label Society]] # [[Canned Heat]] # [[Chicago (hljómsveit)|Chicago]] # [[Converge]] # [[Cradle of Filth]] # [[Crash Test Dummies]] # [[Creed]] # [[Crosby, Stills, Nash And Young]] # [[Cypress Hill]] # [[Damageplan]] # [[The Dandy Warhols]] # [[The Darkness]] # [[Dead Kennedys]] # [[Down]] # [[DragonForce]] # [[Def Leppard]] # [[Earth, Wind & Fire]] # [[Einstürzende Neubauten]] # [[Electric Light Orchestra]] # [[Eurythmics]] # [[Fairport Convention]] # [[Focus]] # [[Foreigner]] # [[Fugazi]] # [[Funkadelic]] # [[Garbage]] # [[Gerry & the Pacemakers]] # [[Goo Goo Dolls]] # [[Grandmaster Flash]] # [[Grateful Dead]] # [[Hammerfall]] # [[Helloween]] # [[Herman's Hermits]] # [[HLH-Flokkurinn]] # [[Incubus]] # [[Jamiroquai]] # [[Jane's Addiction]] # [[Joy Division]] # [[Killing Joke]] # [[Killswitch Engage]] # [[Kings of Leon]] # [[Live]] # [[Lynyrd Skynyrd]] # [[Machine Head]] # [[Manic Street Preachers]] # [[Ministry]] # [[Mogwai]] # [[The Monkees]] # [[Mötley Crüe]] # [[Nektar]] # [[Pavement]] # [[Placebo]] # [[Primal Scream]] # [[Primus]] # [[Procol Harum]] # [[Ramones]] # [[Refused]] # [[Roxy Music]] # [[Santana]] # [[The Shadows]] # [[Sick Of It All]] # [[Silverchair]] # [[Simple Minds]] # [[Simply Red]] # [[Spencer Davis Group]] # [[Status Quo]] # [[Steely Dan]] # [[Steppenwolf]] # [[The Stranglers]] # [[The Strokes]] # [[Supertramp]] # [[Talking Heads]] # [[Toto]] # [[Velvet Underground]] # [[Whitesnake]] # [[The White Stripes]] # [[White Zombie]] # [[Wishbone Ash]] == Sviðslistir == <div style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;-o-column-count:3;"> # [[Sviðslistir]] # [[Akróbatík]] ## [[Línudans]], [[Svifróla]] # [[Comedy|Comedy]] # [[Dans]], [[Ballett]], [[Kóreógrafía]] ## [[Bossa nova|Bossa nova]], [[Breikdans]], [[Foxtrot (dans)]], ## [[Hip hop (dans)]], [[Jitterbug|Jitterbug]], [[Jive]], ## [[Mambó]], [[Paso doble]], [[Kvikkstepp]], ## [[Rúmba]], [[Samba]], [[Tangó]], ## [[Tvist]], [[Vals]] # [[Kvikmyndir]] ## [[Teiknimyndir]], [[Kvikmyndagerð]], ## [[Klipping (kvikmyndagerð)]], [[Foley artist|Foley artist]], ## [[Gaffer (filmmaking)|Gaffer]], [[Key grip|Key grip]], [[Þögul mynd]], ## [[Hljóðstjórn]], [[Leikhljóð]], ## [[Studio system|Studio system]], [[Technicolor|Technicolor]] # [[Töfrabrögð]] ## [[Svartigaldur]], [[Spilagaldur]], ## [[Escape artist|Escape artist]], [[Andaglas]], ## [[Lófalestur]], [[Shell game|Shell game]], ## [[Tarot|Tarot]], [[Wicca|Wicca]], [[Galdur]] # [[Óratóría]] # [[Leiklist]] ## [[Áheyrnarpróf]], [[Broadway-leikhús]], [[Dansflokkur]], ## [[Fjölleikahús]], [[Leikskáld]], [[Einleikur]] ## [[Kabuki]], [[Pekingóperan]], [[Noh-leikhús]], [[Wayang]] </div> == Myndlist == <div style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;-o-column-count:3;"> # [[Myndlist]] # [[Listasaga]] # [[Teiknimyndasaga]] # [[Teikning]] # [[Tíska]] # [[Málverk]] / [[Palettumálverk]] ## List: [[Blái drengurinn]], [[Dauði Sókratesar]] ## [[Móna Lísa]], [[Næturverðirnir]] ## [[Hollensku meistararnir]], [[Ópið]] # [[Höggmyndalist]] ## [[Hugsuðurinn]] # [[Leirkeragerð]] </div> {{Greinar sem ættu að vera til}} [[Flokkur:Wikipedia:Greinar sem ættu að vera til]] nuyu10s3r19f22y9yb8pd6kmc352ky1 0 119892 1961162 1955261 2026-04-25T09:41:58Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 18 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961162 wikitext text/x-wiki {{hreingera|auglýsingabragurr}} '''GAMMA''' (eða '''GAMMA Capital Management hf''') er rekstrarfélag verðbréfasjóða sem var stofnað í júní árið [[2008]]. GAMMA er nú (árið 2017) með um 140 milljarða króna í stýringu<ref>http://www.gamma.is/um-gamma{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>  fyrir m.a. lífeyrissjóði, tryggingarfélög, innlendar og erlendar bankastofnanir, fyrirtæki og einstaklinga. Félagið rekur fjölda sjóða, bæði hefðbundna verðbréfasjóði, fjárfestingarsjóði og fagfjárfestasjóði. Þá hefur félagið jafnframt sinnt mörgum samfélagsverkefnum styrkt við menningu og listir, bæði á Íslandi og erlendis. Höfuðstöðvar GAMMA eru í Reykjavík en félagið rekur einnig skrifstofur í [[London]] og [[New York-borg|New York]]. Stjórn félagsins skipa þau Hlíf Sturludóttir (stjórnarformaður), Gunnar Sturluson hrl. og Sveinn Biering Jónsson. == Eigendur GAMMA== Eftirfarandi eru eigendur GAMMA.<ref>http://www.gamma.is/um-gamma/reglur/</ref> GAMMA er stofnað af Gísla Haukssyni og Agnari Tómasi Möller. Þeir eru jafnframt stærstu eigendur félagsins. * Ægir Invest ehf. (30,97%) - Gísli Hauksson á 100% hlutafjár í Ægi Invest ehf., * Agnar Tómas Möller (30,97%),  * Straumnes eignarhaldsfélag ehf. (9,99%) - Straumnes  eignarhaldsfélag ehf. er í eigu Helgafells eignarhaldsfélags ehf., sem er í eigu  Ara Fenger, Bjargar Fenger og Kristínar Fenger,  * Volga ehf. (9,99%) - Guðmundur Björnsson á 100% hlutafjár í Volga ehf.,  * GAMMA Capital Management hf (6,5%),  * Valdimar Ármann (4,97%),  * LTT ehf. (3,6%) - Lýður Þór Þorgeirsson á 100% hlutafjár í LTT ehf.,  * Polygon ehf. (2%) - Jónmundur Guðmarsson á 100% hlutafjár í Polygon ehf. og  * Úlfsdalir ehf. (1%) - Ragnar Jónasson á 100% hlutafjár í Úlfsdalir ehf. == Sjóðir GAMMA== Eftirfarandi eru sjóðir GAMMA.<ref>{{cite web |url=http://www.gamma.is/sjodir/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-12-05 |archive-date=2017-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207143928/http://www.gamma.is/sjodir |url-status=dead }}</ref> * GAMMA: GOV (Verðbréfasjóður, stofnaður árið 2009) * GAMMA: INDEX (Verðbréfasjóður, stofnaður árið 2010) * GAMMA: TOTAL RETURN (Fjárfestingarsjóður, stofnaður árið 2012) * GAMMA: EQUITY (Fjárfestingarsjóður, stofnaður árið 2013) * GAMMA: CREDIT (Fjárfestingarsjóður, stofnaður árið 2013) * GAMMA: COVERED (Fjárfestingarsjóður, stofnaður árið 2015) * GAMMA: LIQUID (Fjárfestingarsjóður, stofnaður árið 2016) * GAMMA: EQ1 (Fagfjárfestasjóður, stofnaður árið 2011) * GAMMA: FIXED INCOME (Fagfjárfestasjóður, stofnaður árið 2009) * GAMMA: GLOBAL INVEST (Fjárfestingarsjóður, stofnaður árið 2016) == Ráðgjöf== GAMMA Ráðgjöf hefur frá stofnun félagsins veitt fyrirtækjaráðgjöf mörgum af stærstu fyrirtækjum landsins. Meðal þeirra fyrirtækja sem GAMMA Ráðgjöf hefur veitt þjónustu eru Marel, Reitir, TM, Sjóvá, CCP, Bláa lónið, MP Banki, HB Grandi, HS Orka og fleiri. Þá hefur félagið einnig sinnt ráðgjafaverkefnum fyrir aðra aðila, s.s. fyrirtæki, opinberar stofnanir, lífeyrissjóði og sveitafélög auk þess að veita minni fyrirtækjum ráðgjöf auk þess að sinna efnahagsráðgjöf og greiningum fyrir stjórnvöld, sjóði, sveitarfélög, fyrirtæki og erlenda aðila. <ref>{{cite web |url=http://www.gamma.is/radgjof/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-12-05 |archive-date=2017-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171210021333/http://www.gamma.is/radgjof |url-status=dead }}</ref> Útgefin ráðgjafaverkefni GAMMA eru meðal annars: * [https://hsorka.s3.amazonaws.com/documents/GAMMA_-_skyrsla.pdf HS Orka & Bláa lónið: Auðlindagarður á Reykjanesi] (PDF) útg. maí 2015 * [http://www.gamma.is/media/skjol/GAMMA_Saestrengur.pdf Landsvirkjun: Sæstrengur og hagur heimilanna]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (PDF) Útg. september 2013 * [http://www.gamma.is/media/skjol/Naudsyn-eda-val-Verdtrygging,-vextir-og-verdbolga.pdf Samtök fjármálafyrirtækja: Verðtrygging - nauðsyn eða val?]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (PDF) Útg. september 2012 * [http://www.gamma.is/media/skjol/GAMMA-Efnahagsleg-ahrif-af-ardsemi-Landsvirkjunar-til-2035.pdf Efnhagsleg áhrif af rekstri og arðsemi Landsvirkjunar til ársins 2035]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (PDF) Útg. júní 2011 * [http://www.gamma.is/media/skjol/GAMMA-umsogn-Icesave.pdf Alþingi:  Umsögn um Icesave, 388. mál]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, þskj. 546 Útg. janúar 2011 Skýrsla GAMMA um [http://www.gamma.is/media/skjol/GAMMA_Saestrengur.pdf sæstreng]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} hlaut mikla athygli<ref>https://www.samorka.is/skyrsla-gamma-saestrengur-hagkvaemur-fyrir-islensk-heimili/</ref> og vakti umræðu<ref>http://www.vb.is/frettir/lagt-raforkuverd-til-heimila-er-leleg-lifskjarastefna/96318/</ref> í þjóðfélaginu eftir að hún var gefin út. Tveimur árum áður hafði GAMMA gefið út [http://www.gamma.is/media/skjol/GAMMA-Efnahagsleg-ahrif-af-ardsemi-Landsvirkjunar-til-2035.pdf skýrslu um efnahagsleg áhrif]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} af rekstri og arðsemi Landsvirkjunar sem einnig vakti athygli.<ref>https://www.ruv.is/frett/raforkusala-um-saestreng-hagkvaem</ref> Árið 2015 vann GAMMA Ráðgjöf [https://hsorka.s3.amazonaws.com/documents/GAMMA_-_skyrsla.pdf ítarlega skýrslu]  fyrir HS Orku og Bláa Lónið þar sem fjallað var um efnahagsleg áhrif Auðlindagarðs á Reykjanesi. Samkvæmt skýrslunni má ætla verðmætasköpun innan Auðlindagarðsins hafi verið umtalsvert meiri en sem nemur verðmætasköpun þjóðarbúsins á árunum 2008-2013<ref>http://www.vb.is/frettir/tekjur-audlindagardsins-23-milljardar-arid-2016/117429/</ref> og að Auðlindagarðurinn hafi verið uppspretta nýrra starfa á Reykjanesi. Í skýrslunni kemur fram að ætla megi að atvinnuleysi á Suðurnesjum hefði verið um tveimur prósentustigum hærra ef garðsins hefði ekki notið við þar sem eitt af hverjum fjórum nýjum störfum sem urðu til á Suðurnesjunum mætti rekja til Auðlindagarðsins.<ref>http://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2015/05/28/merkilegasta_framlag_slendinga/</ref> Árið 2016 gaf GAMMA Ráðgjöf einnig út [http://www.gamma.is/media/skjol/GAMMA---Innvidir_x28.pdf ítarlega skýrslu]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} um innviðauppbyggingu á Íslandi. Í skýrslunni, sem gefin var út á ensku, kom fram að uppsöfnuð fjárfestingarþörf í innviðum hér á landi næmi um 230 milljörðum króna. Höfundar skýrslunnar mátu það sem svo að á næstu sjö til tíu árum þurfi að fjárfesta í innviðum hér á landi fyrir hátt í 600 milljarða króna.<ref>http://www.vb.is/frettir/vantar-230-milljarda-i-innvidi-landsins/132753/?q=fj%C3%A1rfestingar</ref>   == Samfélagsverkefni == GAMMA tekur virkan þátt í að styrkja ýmis samfélagsleg verkefni og starfsemi. Gamma hefur til dæmis verið aðalstyrktaraðili [[Sinfóníuhljómsveit Íslands|Sinfóníuhljómveitar Íslands]]<ref>http://www.gamma.is/frettir/nr/1641{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> frá árinu 2013 en hefur styrkt starfsemi hljómsveitarinnar frá 2011. Þá er GAMMA aðalstyrktaraðili Reykjavíkurskákmótsins<ref>{{cite web |url=http://www.gamma.is/samfelagsleg-verkefni/skak |title=Geymd eintak |access-date=2016-10-03 |archive-date=2016-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161001095124/http://www.gamma.is/samfelagsleg-verkefni/skak/ |url-status=dead }}</ref> 2015-2018. GAMMA er einnig bakhjarl [[Hið íslenska bókmenntafélag|hins íslenska bókmenntafélags]]<ref>http://www.gamma.is/frettir/nr/1573{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> sem er elsta starfandi félag á Íslandi en það var stofnað árið 1816. GAMMA hefur frá stofnun félagsins lagt mikla áherslu á hin ýmsu samfélagsverkefni, þá sérstaklega þeim sem tengjast menningu og listum. GAMMA hefur verið styrktaraðili Sinfóníuhljómsveitar Íslands frá árinu 2011 og aðalstyrktaraðili frá árinu 2013.<ref>http://www.gamma.is/frettir/nr/1641{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Samningur GAMMA og Sinfóníuhljómsveitarinnar gildir til ársins 2020.<ref>https://www.dv.is/frettir/2016/9/7/gamma-afram-adalstyrktaradili-sinfoniuhljomsveitar-islands/</ref> GAMMA er einnig aðalstyrktaraðili Reykjavíkurskákmótsins 2015-2018<ref>{{cite web |url=http://www.gamma.is/samfelagsleg-verkefni/skak/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-12-05 |archive-date=2017-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171210021339/http://www.gamma.is/samfelagsleg-verkefni/skak |url-status=dead }}</ref> og bakhjarl hins íslenska [[Hið íslenska bókmenntafélag|bókmenntafélags]]<ref>{{cite web |url=http://www.vb.is/eftirvinnu/stefna-200-ar-til-vidbotar/126277/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-12-05 |archive-date=2016-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403124756/http://www.vb.is/eftirvinnu/stefna-200-ar-til-vidbotar/126277/ |url-status=dead }}</ref>, sem er elsta starfandi félag á Íslandi en það var stofnað árið 1816. GAMMA er jafnframt styrktaraðili Little Sun verkefnisins. Little Sun er sólarljós hannað af Ólafi Elíassyni í samstarfi við verkfræðinginn Frederik Ottesen til að gefa sem flestum kost á vistvænum ljósgjafa.<ref>{{cite web |url=http://www.gamma.is/samfelagsleg-verkefni/little-sun/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-12-05 |archive-date=2017-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171210203755/http://www.gamma.is/samfelagsleg-verkefni/little-sun/ |url-status=dead }}</ref> Frá árinu 2017 er GAMMA jafnframt aðalstyrktaraðili listamannasetursins Berangurs, undir Heklurótum, sem reist er í minningu listmálarans Georgs Guðna, sem féll frá langt um aldur fram árið 2011.<ref>http://www.gamma.is/frettir/gamma-stydur-listamannasetur-i-minningu-georgs-gudna{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Þá var GAMMA jafnframt aðalstyrktaraðili sýningarinnar ''Other Hats: Icelandic Printmaking'' hjá Alþjóðlegu grafíkmiðstöðinni í [[New York-borg|New York]] (IPCNY) vorið 2017,<ref>http://www.gamma.is/frettir/other-hats-icelandic-printmaking{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> aðalstyrktaraðili hinnar margverðlaunuðu tónlistarhátíðar ''Reykjavík Midsummer Music''<ref>http://www.gamma.is/frettir/gamma-styrkir-reykjavik-midsummer-music{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> sem haldin er að frumkvæði píanóleikarans [[Víkingur Heiðar Ólafsson|Víkings Heiðars Ólafssonar]] auk þess sem félagið hefur styrkt aðra viðburði. GAMMA rekur einnig sitt eigið listagallery fyrir samtímalist, sem staðsett er í höfuðstöðvum GAMMA í [[Reykjavík]].<ref>{{cite web |url=http://www.gallerygamma.is/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-12-05 |archive-date=2017-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201194314/http://www.gallerygamma.is/ |url-status=dead }}</ref> Haustið 2017 undirrituðu Breska sendiráðið, GAMMA og Framtíðin lánasjóður (sem er í eigu sjóða GAMMA), samkomulag til tveggja ára um að bjóða upp á Chevening námsstyrk á Íslandi. Styrkurinn er fyrir nám á meistarastigi við háskóla í Bretlandi og nemur 10.000 Sterlingspundum á ári.<ref>http://www.gamma.is/frettir/gamma-og-breska-sendiradid-gera-samkomulag-um-namsstyrki{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Haustið 2017 gerðist GAMMA jafnframt styrktaraðili [[Arctic Circle]]-ráðstefnunnar til fimm ára.<ref>http://www.gamma.is/frettir/gamma-gerist-styrktaradili-arctic-circle-til-fimm-ara{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> GAMMA hefur einni komið að hinum ýmsu verkefnum við gerð íslenskra sjónvarpsþátta og kvikmynda. GAMMA fjárfesti í framleiðslu hinna vinsælu sjónvarpsþátta ''Ófærð''<ref>https://kjarninn.is/frettir/ofaerd-var-seld-til-bandarikjanna-fyrir-12-milljonir-dala/</ref> auk þess sem félagið kom að fjármögnun og fjármálaráðgjöf vegna íslensku spennumyndarinnar ''Ég man þig''<ref>http://www.gamma.is/frettir/gamma-stoltur-fjarmognunaradili-eg-man-thig{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> sem byggð er á metsölubók [[Yrsa Sigurðardóttir|Yrsu Sigurðardóttur]].  <br /> == Novus og Anglia hneikslið == Í oktoberbyrjun 2019 neyddust tveir sjóðir í stýringu GAMMA, GAMMA Novus og GAMMA Anglia til að færa niður virði eigna sinna um milljarða króna. Fleiri sjóðir á vegum félagsins höfðu a sama tíma egnig verið í vandræðum. Af hálfu gamma var niðurfærslan m.a. útskýrð með því að raunveruleg framvinda tiltekinna verkefna hefði verið ofmetin. „Þá hefur fram­kvæmda­kostn­aður verið tals­vert yfir áætl­unum á árinu" Meðal þeirra verkefna sem fóru fram úr áætlun var bygging129 íbúða við Hafnarbraut 12 á Kársnesi. == Tengd félög == * '''Framtíðin'''<ref>https://www.framtidin.is/</ref> er sérhæfður lánasjóður sem veitir háskólanemum bæði framfærslu- og skólagjaldalán. Sjóðurinn hóf árið 2017 einnig að veita fasteignalán.<ref>http://www.vb.is/frettir/veita-90-lan-fyrir-fyrstu-kaupendur/140073/</ref> * '''Almenna leigufélagið'''<ref>http://al.is</ref> er eitt stærsta leigufélag landsins. Félagið er í eigu sjóða sem reknir eru af GAMMA og hefur þátt í uppbyggingu á leigumarkaði á Íslandi.  * '''Upphaf fasteignafélag'''<ref>http://www.upphaf.is/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> er alhliða fjárfestir á íbúðamarkaði. Félagið er rekið af sjóðum GAMMA. * '''Heild fasteignafélag'''<ref>{{cite web |url=http://www.heild.is/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-12-05 |archive-date=2017-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206032211/http://www.heild.is/ |url-status=dead }}</ref> er meðal stærstu fasteignafélaga landsins og sérhæfir sig í atvinnuhúsnæði, atvinnulóðum og þróunarverkefnum. == Skrifstofur GAMMA == * '''Ísland:''' Garðastræti 37, 101 Reykjavík * '''Bretland:''' 25 Upper Brook Street, Mayfair, London  * '''Bandaríkin:''' 1450 Broadway 38th Floor, New York NY 10018. == Tenglar == * [http://www.gamma.is/ Heimasíða] ===Úr fjölmiðlum=== * [http://kjarninn.is/kerfi/wp-content/uploads/2014/01/2014_01_30.pdf 350 íbúðir í eigu Gamma; grein í Kjarnanum 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140702003717/http://kjarninn.is/kerfi/wp-content/uploads/2014/01/2014_01_30.pdf |date=2014-07-02 }} pdf-skjal * [http://www.dv.is/frettir/2014/1/30/sjodir-gamma-eiga-350-ibudir-hofudborgarsvaedinu/ „Sjóðir GAMMA eiga 350 íbúðir á höfuðborgarsvæðinu“; grein af Dv.is 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140131174312/http://www.dv.is/frettir/2014/1/30/sjodir-gamma-eiga-350-ibudir-hofudborgarsvaedinu/ |date=2014-01-31 }} * [http://www.vb.is/frettir/92635/ „Keyptu fasteignir fyrir tíu milljarða í fyrra“; grein af Vb.is 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140415173149/http://www.vb.is/frettir/92635/ |date=2014-04-15 }} * [http://www.dv.is/frettir/2013/6/19/gamma-faerir-ut-kviarnar/ „Gamma færir út kvíarnar; Stofna tvo fasteignasjóði í viðbót“; grein af Dv.is 2013]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.dv.is/frettir/2013/6/21/gamma-hyggst-tvofalda-laugaveg-77/ „Gamma hyggst tvöfalda Laugaveg 77“; grein af Dv.is 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624083802/http://www.dv.is/frettir/2013/6/21/gamma-hyggst-tvofalda-laugaveg-77/ |date=2013-06-24 }} * [https://www.visir.is/sjodur-kaupir-yfir-100-fasteignir-i-midbae-reykjavikur/article/2012121109495 „Sjóður kaupir yfir 100 fasteignir í miðbæ Reykjavíkur“; grein af Vísi.is 2012] * [https://www.visir.is/fasteignasjodir-kaupa-fasteignir-fyrir-tugi-milljarda/article/2012121109327 „Fasteignasjóðir kaupa fasteignir fyrir tugi milljarða“; grein af Vísi.is 2012] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5805401 „Gamma styrkir Sinfó til 2014“; grein í Fréttatímanum 2011]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://www.visir.is/felag-i-rekstri-gamma-kaupir-450-ibudir/article/2016160529600 „Félag í rekstri GAMMA kaupir 450 íbúðir“; grein af Visi.is 2016] * [https://www.visir.is/g/2019191009560/-allt-utan-um-hald-um-sjodinn-og-verk-efnin-virdist-hafa-verid-i-skotu-liki- „Allt utan­um­hald um sjóðinn og verk­efnin virðist hafa verið í skötu­líki“; grein af Vísi.is 2019] == Tilvísanir == [[Flokkur:Íslensk fyrirtæki]] {{s|2008}} edb1tlbif9llj2s2364ll9tpmnorrpe 0 125288 1961082 1924010 2026-04-24T16:51:21Z Berserkur 10188 1961082 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Burnley Football Club | mynd = James Hargreaves Stand Burnley.jpg | Gælunafn = ''The Clarets'' | Stytt nafn = B.F.C. | Stofnað = 1882 | Leikvöllur = [[Turf Moor]] | Stærð = 21.944 | Knattspyrnustjóri = {{ENG}} [[Scott Parker]] | Deild = [[Enska meistaradeildin]] | Tímabil =2024-2025 | Staðsetning = 2. sæti | pattern_la1 = _burnley1920h | pattern_b1 = _burnley1920h | pattern_ra1 = _burnley1920h | pattern_sh1 = _burnley1920h | pattern_so1 = _burnley1920h | leftarm1 = 80BFFF | body1 = 800000 | rightarm1 = 80BFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _burnley1920a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _burnley1920a | pattern_so2 = _burnley1920a | leftarm2 = 77BBFF | body2 = 77BBFF | rightarm2 = 77BBFF | shorts2 = 77BBFF | socks2 = 77BBFF | pattern_la3 = _burnley1920t | pattern_b3 = _burnley1920t | pattern_ra3 = _burnley1920t | pattern_sh3 = _burnley1920t | pattern_so3 = _burnley1920t | leftarm3 = 035B6F | body3 = 035B6F | rightarm3 = 035B6F | shorts3 = 000000 | socks3 = 035B6F }} '''Burnley F.C.''' er knattspyrnulið í [[Enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildinni]] úr borginni [[Burnley]] norður af [[Manchester]]. Heimavöllur þess er [[Turf Moor]]. Félagið var stofnað árið 1882 og hefur orðið enskur meistari tvisvar, árin 1921 og 1960. Gælunafn liðsins er ''The Clarets'' sem vísar í vínrauða litinn á búningunum. Á tímabilinu 2017-2018 náði liðið evrópusæti; 7. sæti. [[Sean Dyche]] stýrði Burnley frá 2012-2022 og var með liðið í ensku úrvalsdeildinni í 6 ár. Honum var sagt upp þegar 8 leikir voru eftir af tímabilinu 2021-2022 og liðið var í fallsæti. Liðið hefur fallið í ensku meistaradeildina og komist upp í ensku úrvalsdeildina 2022-2026. [[Jóhann Berg Guðmundsson]], miðherji og landsliðsmaður spilaði með félaginu frá 2016 til 2024. {{s|1882}} {{stubbur|fótbolti}} {{Enska úrvalsdeildin}} [[Flokkur:Ensk knattspyrnufélög]] 04mpus8ov32nuczz1ys0drh2rzjcee3 0 130266 1961110 1932694 2026-04-24T21:37:05Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961110 wikitext text/x-wiki [[Mynd:APEC_Russia_2012.jpg|thumb|right|Hópmynd af leiðtogum APEC-ríkjanna frá fundi ráðsins í Vladivostok árið 2012]] '''Efnahagssamstarf Asíu- og Kyrrahafsríkjanna''' ([[enska]]: ''Asia-Pacific Economic Cooperation'', skammstafað '''APEC''') er samræðuvettvangur 21 ríkis við [[Kyrrahafsjaðar]]inn um [[viðskiptafrelsi]]. APEC var stofnað í [[Ástralía|Ástralíu]] árið [[1989]] til að bregðast við auknum viðskiptatengslum milli ríkjanna á svæðinu og vegna ótta við að [[Japan]] yrði efnahagslega ráðandi afl í heimshlutanum. Hlutverk APEC er meðal annars að skapa nýja markaði fyrir hrávöru og landbúnaðarvörur utan Evrópu. APEC heldur árlega fund efnahagsleiðtoga aðildarríkjanna þar sem stjórnarleiðtogar þeirra allra hittast, nema í tilviki [[Lýðveldið Kína|Lýðveldisins Kína]] þar sem ráðherrafulltrúi mætir sem fulltrúi „kínverska Taípei“. Í dag eru samtökin með höfuðstöðvar í [[Singapúr]]. == Meðlimir samtaka == Efnahagssamvinna Asíu og Kyrrahafs hefur samtals 21 aðildarríki hagkerfa, jafnvel þótt aðeins 12 þeirra séu stofnaðilar<ref>{{Cite web|url=https://www.apec.org/about-us/about-apec/member-economies|title=Member Economies|website=APEC|language=en|access-date=2023-11-20|archive-date=2018-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928160451/http://apec.org/About-Us/About-APEC/Member-Economies|url-status=dead}}</ref>: {| class="wikitable" |+ !Hagkerfi aðildarríkja: !Meðlimur síðan: |- |{{flag|Ástralía}} |1989 |- |{{flag|Brúnei}} |1989 |- |{{flag|Kanada}} |1989 |- |{{flag|Indónesía}} |1989 |- |{{flag|Japan}} |1989 |- |{{flag|Suður-Kórea}} |1989 |- |{{flag|Malasía}} |1989 |- |{{flag|Nýja-Sjáland}} |1989 |- |{{flag|Filippseyjar}} |1989 |- |{{flag|Singapúr}} |1989 |- |{{flag|Taíland}} |1989 |- |{{flag|Bandaríkin}} |1989 |- |{{flag|Kína}}<ref>Á aðeins við um meginlandið, 2 sérstök stjórnsýslusvæði þess: [[Hong Kong]] og [[Makaó]], eru talin aðskilin hagkerfi.</ref> |1991 |- |{{flag|Hong Kong}}<ref>Þegar við sameinuðumst fyrst var það enn nýlenda Stóra-Bretlands en sneri aftur til [[Kína]] sem sérstakt stjórnsýslusvæði árið 1997.</ref> |1991 |- |{{flag|Taívan}}<ref>Vegna pólitískra ástæðna við Kína heitir það "Kínverska Taipei", ekki Taívan.</ref> |1991 |- |{{flag|Mexíkó}} |1993 |- |{{flag|Papúa Nýja-Gínea}} |1993 |- |{{flag|Síle}} |1994 |- |{{flag|Perú}} |1998 |- |{{flag|Rússland}} |1998 |- |{{flag|Víetnam}} |1998 |} == Efnahagslegir fundir == Einu sinni á ári mun efnahagssamvinna Asíu-Kyrrahafs halda efnahagsfund þar sem leiðtogar aðildarríkjanna safnast saman til að ræða til að bæta fjármálaviðskipti innan svæðisins, gestgjafalandið ákvað á hverju ári meðal meðlima<ref>{{Cite web|url=https://www.apec.org/about-us/about-apec/history|title=History|website=APEC|language=en|access-date=2023-11-20|archive-date=2019-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304034820/http://apec.org/About-Us/About-APEC/History|url-status=dead}}</ref>: {| class="wikitable" |+ !# !Dagsetning fundar: !Staðsetning hagkerfis: !Borg: |- |1. sæti |6.–7. nóvember 1989 |{{flag|Ástralía}} |[[Canberra]] |- |2. sæti |29.–31. júlí 1990 |{{flag|Singapúr}} |Singapúr |- |3. sæti |12.–14. nóvember 1991 |{{flag|Suður-Kórea}} |[[Seúl]] |- |4. sæti |10.–11. september 1992 |{{flag|Taíland}} |[[Bangkok]] |- |5. sæti |19.–20. nóvember 1993 |{{flag|Bandaríkin}} |Blake-eyja |- |6. sæti |15.–16. nóvember 1994 |{{flag|Indónesía}} |Bogor |- |7. sæti |18.–19. nóvember 1995 |{{flag|Japan}} |[[Osaka]] |- |8. sæti |24.–25. nóvember 1996 |{{flag|Filippseyjar}} |[[Maníla|Manila]]/Subic |- |9. sæti |24.–25. nóvember 1997 |{{flag|Kanada}} |[[Vancouver]] |- |10. sæti |17.–18. nóvember 1998 |{{flag|Malasía}} |[[Kúala Lúmpúr]] |- |11. sæti |12.–13. september 1999 |{{flag|Nýja-Sjáland}} |[[Auckland]] |- |12. sæti |15.–16. nóvember 2000 |{{flag|Brúnei}} |[[Bandar Seri Begawan]] |- |13. sæti |20.–21. október 2001 |{{flag|Kína}} |[[Sjanghæ]] |- |14. sæti |26.–27. október 2002 |{{flag|Mexíkó}} |Los Cabos |- |15. sæti |20.–21. október 2003 |{{flag|Taíland}} |[[Bangkok]] |- |16. sæti |20.–21. nóvember 2004 |{{flag|Síle}} |[[Santíagó]] |- |17. sæti |18.–19. nóvember 2005 |{{flag|Suður-Kórea}} |[[Busan]] |- |18. sæti |18.–19. nóvember 2006 |{{flag|Víetnam}} |[[Hanoí|Hanoi]] |- |19. sæti |8.–9. september 2007 |{{flag|Ástralía}} |[[Sydney]] |- |20. sæti |22.–23. nóvember 2008 |{{flag|Perú}} |[[Líma]] |- |21. sæti |14.–15. nóvember 2009 |{{flag|Singapúr}} |Singapúr |- |22. sæti |13.–14. nóvember 2010 |{{flag|Japan}} |[[Yokohama]] |- |23. sæti |12.–13. nóvember 2011 |{{flag|Bandaríkin}} |[[Honolulu]] |- |24. sæti |9.–10. september 2012 |{{flag|Rússland}} |[[Vladívostok]] |- |25. sæti |5.–7. október 2013 |{{flag|Indónesía}} |[[Balí]] |- |26. sæti |10.–11. nóvember 2014 |{{flag|Kína}} |[[Peking]] |- |27. sæti |18.–19. nóvember 2015 |{{flag|Filippseyjar}} |Pasay |- |28. sæti |19.–20. nóvember 2016 |{{flag|Perú}} |[[Líma]] |- |29. sæti |10.–11. nóvember 2017 |{{flag|Víetnam}} |Da Nang |- |30. sæti |17.–18. nóvember 2018 |{{flag|Papúa Nýja-Gínea}} |[[Port Moresby]] |- |<s>31. sæti</s> |16.–17. nóvember 2019 ''(felld niður)'' |{{flag|Síle}} |[[Santíagó]] |- |31. sæti |20 nóvember 2020 |{{flag|Malasía}} |[[Kúala Lúmpúr]] (mætt nánast) |- |32. sæti |16. júlí og 12. nóvember 2021 |{{flag|Nýja-Sjáland}} |[[Auckland]] (mætt nánast) |- |33. sæti |18.–19. nóvember 2022 |{{flag|Taíland}} |[[Bangkok]] |- |34. sæti |15.–17. nóvember 2023 |{{flag|Bandaríkin}} |[[San Francisco]] |- |35. sæti |10.–16. nóvember 2024 |{{flag|Perú}} |Cusco |- |36. sæti |31. október – 1. nóvember 2025 |{{flag|Suður-Kórea}} |Gyeongju |} == Tilvísanir == <references /> {{stubbur}} {{APEC}} [[Flokkur:Efnahagslíf Asíu]] [[Flokkur:Efnahagslíf Ameríku]] [[Flokkur:Efnahagsbandalög]] iko25se2zadk0jbvz2xbwu61s82oeu8 0 131138 1961152 1960927 2026-04-25T03:32:14Z TKSnaevarr 53243 1961152 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''2026''' ('''MMXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) er í [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á fimmtudegi]]. == Atburðir == ===Janúar=== * [[1. janúar]]: **[[Búlgaría]] tók upp [[evra|evru]]. ** Yfir 41 lést í sprengingu sem varð í skíðabænum Crans Montana í [[Sviss]]. ** Tónlistarstöðvar [[MTV]] hættu útsendingum. * [[3. janúar]]: ** [[Árásir Bandaríkjanna á Venesúela 2026]]: Bandaríkjaher gerði loftárásir á [[Venesúela]]. Tugir létust í árásunum og var [[Nicolás Maduro]], forseti landsins, handsamaður. [[Delcy Rodríguez]] var skipuð forseti landsins. ** [[Eygló Fanndal Sturludóttir]], kraftlyftingarkona var valin [[íþróttamaður ársins]]. ** [[Miðbaugs-Gínea]] flutti höfuðborg sína frá [[Malabó]] til [[Ciudad de la Paz]]. * [[7. janúar]] - Bandaríkin tóku yfir stjórn á olíuflutningaskipið Marinera sem sigldi undir rússneskum fána 200 km suðaustan við Ísland. * [[8. janúar]] - [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði af sér embætti menntamálaráðherra vegna veikinda. * [[Mótmælin í Íran 2025–2026|Mótmæli í Íran]] gegn stjórnvöldum stigmögnuðust. Þúsundir létust. * [[14. janúar]] - Utanríkisráðherra Danmerkur og [[Grænland]]s funduðu með [[Marco Rubio]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og [[JD Vance]], varaforseta Bandaríkjanna um [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|málefni Grænlands]]. * [[15. janúar]] - 1. febrúar: Evrópukeppnin í [[handbolti|handbolta]] fór fram í Skandinavíu. Þýskaland og Danmörk mættust í úrslitum og vann [[Danska karlalandsliðið í handknattleik]] mótið. * [[16. janúar]] - [[Yoweri Museveni]] var endurkjörinn forseti [[Úganda]]. Ásakanir voru um kosningasvindl. * [[18. janúar]]: ** Átta Evrópuþjóðir gáfu út yfirlýsingu gagnvart hótunum [[Donald Trump]] um að innlima Grænland, að þær græfu undan samskiptum Evrópu og Bandaríkjanna. ** 46 létust og hátt í 300 slösuðust þegar tvær háhraðalestir skullu saman nálægt [[Córdoba]] á suður-Spáni. ** [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu]] vann [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla]]. Titillinn var síðar sviptur af þeim og Marokkó afhentur titillinn. * [[19. janúar]] - Helmingur íbúa [[Kýiv]] varð rafmagnslaus eftir árásir Rússlandshers. * [[19. janúar]] - [[23. janúar]]: [[Heimsviðskiptaráðstefnan í Davos]] fór fram. * [[20. janúar]] - Stjórnarher [[Sýrland]]s náði yfirráðum yfir megninu af svæði sem [[Lýðræðissveitir Sýrlands]] höfðu á valdi sínu í norðurhluta landsins. * [[22. janúar]]: ** Bandaríkin sögðu sig formlega úr [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni. ** [[Laugarnestangi]] í Reykjavík var friðlýstur. * [[23. janúar]] - [[Ílíjana Jotova]] varð fyrsti kvenforseti [[Búlgaría|Búlgaríu]] eftir afsögn [[Rúmen Radev]]. * [[24. janúar]] - Maður var skotinn til bana í [[Minneapolis]] af útsendurum [[ICE]]-innflytjendaeftirlitsins, rúmum tveimur vikum eftir að kona var skotin til bana af þeim. Mikil mótmæli voru gegn ICE í borginni. Ríkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]] ásamt borgarstjóra Minneapolis, [[Jacob Frey]], kröfðust enn á ný að ICE-liðar yfirgæfu borgina og fylkið. * [[27. janúar]] - [[Evrópusambandið]] og [[Indland]] gerðu fríverslunarsamning. * [[28. janúar]] - Yfir 200 létust þegar náma féll saman í miklum rigningum í [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]]. * [[30. janúar]] - [[Epstein-skjölin]] voru birt. Þau innihéldu nær 3.5 milljón skjöl, myndir og myndbönd sem viðkomu kynferðisglæpamanninum [[Jeffrey Epstein]] og hans innsta hring. ===Febrúar=== * [[1. febrúar]] - [[Laura Fernández Delgado]] var kosin forseti [[Kosta Ríka]]. * [[6. febrúar]] - [[22. febrúar]]: [[Vetrarólympíuleikarnir 2026]] fóru fram í Mílanó og Cortina d'Ampezzo á Ítalíu. * [[8. febrúar]]: **Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn undir forystu [[Sanae Takaichi]] vann sigur í þingkosningum í [[Japan]]. ** [[António José Seguro]] var kjörinn forseti Portúgals. * [[11. febrúar]] - 18 ára byssumaður drap 6 í framhaldsskóla í Tumbler Ridge í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í Kandada ásamt því að drepa móður sína, stjúpbróður og loks sjálfan sig. * [[15. febrúar]] - [[Lilja Alfreðsdóttir]] var kjörin formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]]. * [[19. febrúar]] - [[Yoon Suk-yeol]], fyrrum forseti Suður-Kóreu, var dæmdur í ævilangt fangelsi. * [[20. febrúar]] - [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] felldi úr gildi tolla sem [[Donald Trump]], forseti, hafði sett á lönd heimsins fyrr á forsetatíð sinni. * [[22. febrúar]] - Yfir 60 létust í lögregluaðgerðum í [[Jalisco]], Mexíkó. Þar á meðal var fíkniefnabaróninn Nemesio Oseguera ''El Mencho'' Cervantes. * [[23. febrúar]] - [[Rob Jetten]] tók við embætti forsætisráðherra [[Holland]]s. * [[26. febrúar]] - [[Pakistan]] gerði loftárásir á [[Afganistan]] og lýsti stríði á hendur stjórn [[Talibanar|Talibana]]. * [[28. febrúar]] - [[Árásir Ísraels og Bandaríkjanna á Íran 2026|Ísrael og Bandaríkin gerðu loftárásir á Íran]]. Nokkrir leiðtogar landsins létust í árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins, varnarmálaráðherann og fleiri. Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar í nágrannaríkjum þess. ===Mars=== * [[2. mars]]: ** [[Hezbollah]] gerði árásir á Ísrael sem svaraði með árásum á [[Beirút]]. ** Um 170 voru drepnir í árás vopnaðra ungmenna í [[Suður-Súdan]]. * [[4. mars]] - Bandaríkjaher sökkti íranska herskipinu ''IRIS Dena'' undan ströndum [[Srí Lanka]]. Nálægt 90 voru taldir af en yfir 30 björguðust. * [[8. mars]] - [[Mojtaba Khamenei]] var valinn [[æðsti leiðtogi Írans]]. * [[14. mars]] - Bandaríkin gerðu loftárásir á [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]] undan ströndum [[Íran]]s. * [[17. mars]] - Yfir 400 létust í árás [[Pakistan]]s á spítala í [[Kabúl]], Afganistan. * [[18. mars]] - [[Ísrael]] gerði árás á gasvinnslustöðvar í [[Íran]]. Íran gerði árásir á olíu- og gasvinnslu í [[Katar]] og [[Kúveit]]. * [[24. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Danmörk]]u. [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra frá 2019, fékk umboð til stjórnarmyndunar en Jafnaðarmannaflokkur hennar tapaði þó fylgi. * [[25. mars]] - [[Úkraína]] gerði drónaárás á olíu og gas-stöðvar við höfnina í bænum Ust-Luga í [[Leníngradfylki]] Rússlands. * [[26. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Færeyjar|Færeyjum]]. [[Fólkaflokkurinn]] hlaut flest atkvæði. * [[27. mars]] - [[Balendra Shah]] varð forsætisráðherra [[Nepal]]s. * [[28. mars]] - [[Hútar]] í [[Jemen]] skutu flugskeytum á [[Ísrael]]. ===Apríl=== [[Mynd:Earth From the Perspective of Artemis II.jpg|thumb|Mynd tekin úr Artemis II.]] * [[1. apríl]] - [[NASA]] hóf fyrstu [[tunglið|tunglferðina]], [[Artemis II]], síðan [[1972]]. * [[6. apríl]] - Áhöfn Artemis II sló metið yfir vegalengd sem menn hafa komist fjarri jörðu og komust 406.773 km. * [[7. apríl]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Íran sömdu um 2 vikna vopnahlé. * [[8. apríl]] - [[Ísrael]] gerði loftárásir á miðborg [[Beirút]] þar sem yfir 300 létust. * [[10. apríl]] - Áhöfn Artemis II lenti í sjónum við Kyrrahaf nálægt [[San Diego]]. * [[12. apríl]] - Þingkosningar fóru fram í [[Ungverjaland]]i. [[Fidesz]]-flokkur [[Viktor Orbán]] tapaði fyrir stjórnmálaflokknum [[Tisza-flokkurinn|Tisza]] undir forystu [[Péter Magyar]]. * [[16. apríl]] - [[Donald Trump]] boðaði 10 daga [[vopnahlé]] milli [[Ísrael]]s og [[Líbanon]]s. * [[17. apríl]] - [[Íran]] opnaði [[Hormússund]] fyrir skipaumferð. * [[19. apríl]] - Þingkosningar í [[Búlgaría|Búlgaríu]]. Flokkur [[Rúmen Radev]], fyrrum forseta, hlaut flest atkvæði. * [[22. apríl]] - Íran gerði árásir á vöruflutningaskip við [[Hormússund]]. ===Maí=== * [[12. maí]] - [[16. maí]]: [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026|Eurovision]] verður haldið í Austurríki. * [[16. maí]]: [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningar]] verða haldnar. * Sameining sveitarfélaga: [[Skorradalshreppur]] sameinast [[Borgarbyggð]]. ===Júní=== * [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026]] verður haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada í júní og júlí. ===Júlí=== ===Ágúst=== * [[12. ágúst]] - [[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Sólmyrkvi]] mun eiga sér stað á Norðurslóðum. * [[29. ágúst]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðsla]] er fyrirhuguð um áframhaldandi viðræður [[Ísland]]s við [[Evrópusambandið]]. ===September=== * [[13. september]] - Þingkosningar verða í Svíþjóð. ===Október=== * [[4. október]] - Þingkosningar verða í Brasilíu. ===Nóvember=== * [[3. nóvember]] - Kosningar verða haldnar í Bandaríkjunum. ===Desember=== ===Ódagsett=== *Fyrirhugað er að ljúka aðalbyggingu kirkjunnar [[Yfirbótakirkja heilögu fjölskyldunnar|La Sagrada Familia]] í Barselóna. * Brasilíska [[þungarokk]]ssveitin [[Sepultura]] spilar á sínum síðustu tónleikum. ==Dáin== * [[3. janúar]] - [[Guðmundur Oddur Magnússon]], ''Goddur'', listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands. (f. [[1955]]) * [[9. janúar]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[10. janúar]] - [[Sturla Böðvarsson]], alþingismaður og ráðherra (f. [[1945]]). * [[13. janúar]] - [[Baltasar Samper]], katalónsk-íslenskur listmálari (f. [[1938]]). * [[18. janúar]] - [[Heidi Strand]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1953]]). * [[21. janúar]] - [[Kristinn Svavarsson]], saxófónleikari ([[Mezzoforte]]) og kennari (f. [[1947]]). * [[22. janúar]] - [[Floyd Vivino]], bandarískur leikari og sviðslistamaður (f. [[1951]]) * [[25. janúar]] - [[Jón Þ. Ólafsson]], frjálsíþróttamaður (f. [[1941]]). * [[30. janúar]] - [[Catherine O´Hara]], kanadísk-bandarísk leikkona (f. [[1954]]) * [[11. febrúar]] - [[James Van Der Beek]], bandarískur leikari (f. [[1977]]) * [[15. febrúar]] - [[Robert Duvall]], bandarískur leikari (f. [[1931]]). * [[17. febrúar]] - [[Jesse Jackson]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1941]]) * [[18. febrúar]]: ** [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson]], leikari (f. [[1942]]) ** [[Jan Timman]], hollenskur stórmeistari í skák. (f. [[1951]]). * [[20. febrúar]] - [[Frank Booker]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1964]]) * [[28. febrúar]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur [[Íran]]s (f. [[1939]]). * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins (f. [[1948]]) . * [[13. mars]]: **[[Hjálmar H. Ragnarsson]], tónskáld og tónlistarfræðingur (f. [[1952]]). ** [[Phil Campbell]], enskur gítarleikari ([[Motörhead]]) (f. [[1961]]) * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur og félagsfræðingur (f. [[1929]]). * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], bandarískur leikari og bardagaíþróttamaður (f. [[1940]]). * [[20. mars]]: ** [[Robert Mueller]], formaður bandarísku alríkislögreglunnar (f. [[1944]]). ** [[Nicholas Brendon]], bandarískur leikari (f. [[1971]]). * [[22. mars]] - [[Lionel Jospin]], forsætisráðherra Frakklands (f. [[1937]]). * [[30. mars]] - [[Chan Santokhi]], forseti Súrínam (f. [[1959]]) * [[9. apríl]] - [[Björgvin Halldórsson]], íslenskur söngvari (f. [[1951]]). * [[13. apríl]] - [[Moya Brennan]], írsk söngkona (f. [[1952]]). * [[17. apríl]] - [[Oscar Schmidt]], brasilískur körfuknattleiksmaður (f. [[1958]]). * [[19. apríl]] - [[Desmond Morris]], breskur dýrafræðingur (f. [[1928]]) * [[20. apríl]] - [[Valdimar Örnólfsson]], íþróttamaður og fimleikakennari (f. [[1932]]). [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:2021-2030]] asi0laobc6tgcjs2fyudzb0a1l7wmz0 0 131816 1961159 1942866 2026-04-25T08:49:40Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961159 wikitext text/x-wiki '''Félagsliði''' er fagheiti eða starfsstétt sem stofnuð var í kringum aldamótin 2000<ref>[http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1344638/ Löggildingu fyrir félagsliða], skoðað 19. nóvember 2015</ref> fyrir starfsfólk sem vinnur á heilbrigðis- og velferðarsviðum. Nám félagsliða er að ýmsu leyti sambærilegt við [[sjúkraliði|sjúkraliða]] og meðal faga sem kennd eru í félagsliðanámi má nefna: Aðstoð og umönnun, félagsfræði, félagsleg virkni, fjölskyldan og félagsleg þjónusta, heilbrigðisfræði, lyfjafræði, næringarfræði, [[siðfræði]], fötlun, öldrun, sálfræði og skyndihjálp.<ref>[http://www.efling.is/felagslidi-hvad-er-thad/ Félagsliði, hvað er það?]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, skoðað 19. nóvember 2015</ref> Hægt er að taka svokallaða félagsliðabrú þar sem starfsreynsla fæst að einhverju leyti metin inn í námið. Starfsvettvangur félagsliða getur verið innan öldrunarstofnana, geðdeilda, liðveislu, í félagslegri heimaþjónustu, skólaathvarfi, [[Leikskóli|leikskóla]], grunnskóla, framhaldsskóla, félagsmiðstöðum og á sambýlum fatlaðra.<ref>[http://felagslidar.sfr.is/skolar-og-felagslidanam/ Skólar og félagsliðanám]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, skoðað 19. nóvember 2015</ref> Félag íslenskra félagsliða var stofnað árið 2003. Námið hefur verið kennt í Borgarholtsskóla, Mími símenntun og einnig á [[Akureyri]], Egilsstöðum og Ísafirði. Námið tekur 4-5 misseri eða 2 til 2 og hálft ár miðað við fullt nám. Í mars 2016 skoraði félag íslenskra félagsliða á Heilbrigðisráðherra að löggilda starfsheitið. Árið 2016 störfuðu hátt í 1000 manns sem félagsliðar.<ref>[http://felagslidar.is/wp-content/uploads/2016/03/Áskorun-um-löggildingu-félagsliða-til-heilbrigðisráðherra.pdf Áskorun um löggildingu félagsliða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240714213857/https://felagslidar.is/wp-content/uploads/2016/03/%C3%81skorun-um-l%C3%B6ggildingu-f%C3%A9lagsli%C3%B0a-til-heilbrig%C3%B0isr%C3%A1%C3%B0herra.pdf |date=2024-07-14 }} Felagslidar.is. Skoðað 4. maí, 2016.</ref> Sambærilegt nám er til í Danmörku og heitir fagstéttin þar ''sosial- og sundhedsassistent'' (skammstafað ''SOSU-assistent''). Á ensku hefur það verið þýtt sem ''social- and health service assistant''.<ref>[http://sosuc.dk/om-sosu-c/english.aspx English -SOSU C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024090137/http://www.sosuc.dk/om-sosu-c/english.aspx |date=2015-10-24 }}, Skoðað 20. nóvember 2015.</ref> ==Tenglar== [http://felagslidar.is/ Félag íslenskra félagsliða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160415172017/http://felagslidar.is/ |date=2016-04-15 }} ==Tilvísanir== <references /> [[Flokkur:Starfsheiti]] ipo492zap405wy53b4d4p5ob8k648jd 0 134093 1961043 1919800 2026-04-24T13:16:03Z TKSnaevarr 53243 1961043 wikitext text/x-wiki {{Leikari | name=Darren Criss | image= Darren Criss 2010.jpg | imagesize=220px | caption= Darren Criss | birthname=Darren Everett Criss | birthdate={{Fæðingardagur og aldur|1987|2|5}} | location={{USA}} [[San Francisco]], [[Kalifornía]], [[Bandaríkin]] | yearsactive=1997 - nú | spouse= | homepage= | notable role='''Blaine Anderson''' í ''[[Glee]]''<br />'''Andrew Cunanan''' í ''[[The Assassination of Gianni Versace: American Crime Story]]'' | academyawards= | emmyawards= '''Besti aðalleikari í mini-seríu eða kvikmynd'''<br> 2018 ''[[The Assassination of Gianni Versace: American Crime Story]]'' | tonyawards= | goldenglobeawards = '''Besta frammistaða leikara í mini-seríu eða sjónvarpsmynd'''<br> 2019 ''[[The Assassination of Gianni Versace: American Crime Story]]'' }} '''Darren Everett Criss''' (fæddur [[5. febrúar]] [[1987]]) er bandarískur leikari, söngvari og lagahöfundur. Hann er líklega þekktastur fyrir hlutverk sitt sem [[Blaine Anderson]] í sjónvarpsþáttunum ''[[Glee]]'' en hann samdi einnig tvö lög, ''Rise'' og ''This time'', sem hjómuðu í síðustu seríu þáttanna. Nýjasta hlutverk Criss var í sjónvarpsþáttunum [[The Assassination of Gianni Versace: American Crime Story]] þar sem hann lék Andrew Cunanan, morðingja þekkta fatahönnuðarins [[Gianni Versace]]. Criss hefur fengið mikið lof fyrir frammistöðu sína í þáttunum og hlaut Emmy, [[Screen Actors Guild-verðlaun|SAG]] og [[Golden Globe]] verðlaun fyrir hlutverk sitt sem Cunanan. Criss er einn af stofnendum leikhópsins ''[[Starkids]]'' en hann lék einmitt hlutverk [[Harry Potter]] í söngleiknum ''[[A Very Potter Musical]]'' sem leikhópurinn setti upp árið 2009. Criss hefur tekið þátt í tveimur ''[[Broadway-leikhús|Broadway]]'' uppfærslum en hann lék J. Pierrepont Finch í ''How to Succeed in Business Without Really Trying'' árið 2012 og Hedwig Robinson í ''Hedwig and the Angry Inch'' árið 2015. ==Leiklistarferill== ===Kvikmyndir=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Ár ! scope="col" | Titill ! scope="col" | Hlutverk ! scope="col" class="unsortable" | Athugasemdir |- |2005 | ''I Adora You'' | Josh | Stuttmynd |- |2009 | ''Walker Phillips'' | Elliott | Stuttmynd |- |2010 | ''The Chicago 8'' |Yipphee Man | |- |2011 | ''[[Glee: The 3D Concert Movie]] | Blaine Anderson | |- |2012 | ''[[Girl Most Likely]]'' | Lee | |- | 2013 |''[[The Wind Rises]]'' | Katayama | Talsetning |- |2013 | ''[[The Tale of Princess Kaguya]]'' | Sutemaru |Talsetning |- |2014 |''[[Stan Lee's Mighty 7]]'' |Micro |Talsetning |} ===Sjónvarpsþættir=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Ár ! scope="col" | Titill ! scope="col" | Hlutverk ! scope="col" class="unsortable" | Athugasemdir |- |2009 |''[[Eastwick]]'' |Josh Burton |Aukahlutverk; 5 þættir |- |2010 |''[[Cold Case]]'' |Ruben Harris |Þáttur: "Free Love" |- |2010–2015 | ''[[Glee]]'' | Blaine Anderson | Aukahlutverk (2. sería); 14 þættir Aðalhlutverk (3. - 6. sería) |- |2011 |''[[Archer]]'' |Mickey og Tommy |Þáttur: "Placebo Effect" (Talsetning) |- |2012 |''[[The Cleveland Show]]'' |Hunter |Þáttur "Jesus Walks" (Talsetning) |- |2013 |''[[Web Therapy]]'' |Augie Sayles |3 þættir |- |2013 |''[[Six by Sondheim]]'' |Franklin Shephard |Heimildarmynd frá [[HBO]] um tónskáldið [[Stephen Sondheim]] |- |2015 |''[[Transformers: Robots in Disguise]]'' |Sideswipe |Talsetning |- |2015 |''[[American Horror Story: Hotel]]'' |Justin |2 þættir |- |2016 |''Teenage Mutant Ninja Turtles: Turtles Take Time (and Space)'' |Raphael |Talsetning |- |2016 |''Hairspray Live!'' |Kynnir | |- |2017 |''[[Supergirl]]'' |Music Meister |Þáttur: "Star-Crossed" |- |2017 |''[[The Flash]]'' |Music Meister |Þáttur: "Duet" |- |2018 |''[[The Assassination of Gianni Versace: American Crime Story]]'' |Andrew Cunanan |Aðalhlutverk |- |} ===Leikrit=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Ár ! scope="col" | Titill ! scope="col" | Hlutverk ! scope="col" class="unsortable" | Athugasemdir |- |2009 |''[[A Very Potter Musical]]'' |[[Harry Potter]] |Aðalhlutverk og lagahöfundur |- |2010 |''[[A Very Potter Sequel]]'' |[[Harry Potter]] |Aðalhlutverk, lagahöfundur og framleiðandi |- |2012 |''[[How to Succeed in Business Without Really Trying]]'' |J. Pierrepont Finch | |- |2012 |''[[A Very Potter Senior Year]]'' |[[Harry Potter]] |Aðalhlutverk og lagahöfundur |- |2015 |''[[Hedwig and the Angry Inch]]'' |Hedwig Robinson | |- |} ==Tenglar== * {{imdb nafn|2023050}} == Heimildir == {{wpheimild | tungumál = en | titill = Darren Criss| mánuðurskoðað = maí| árskoðað = 2016 }} {{f|1987}} {{DEFAULTSORT:Criss, Darren}} [[Flokkur:Bandarískir leikarar]] [[Flokkur:Bandarískir söngvarar]] 13se33kko8xlt3kuwvatvztim25nsnc 0 139318 1961058 1918029 2026-04-24T14:05:41Z TKSnaevarr 53243 1961058 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Keisari Þýskalands | ætt = [[Hohenzollern-ætt]] | skjaldarmerki = Greater imperial coat of arms of Germany.svg | nafn = Vilhjálmur 1. | mynd = Kaiser Wilhelm I. .JPG | skírnarnafn = Wilhelm Friedrich Ludwig von Hohenzollern | fæðingardagur = [[22. mars]] [[1797]] | fæðingarstaður = [[Berlín]], [[Prússland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1888|3|9|1797|3|22}} | dánarstaður = [[Berlín]], [[Þýska keisaradæmið|þýska keisaradæminu]] | grafinn = [[Charlottenburg-kastali]], Berlín | ríkisár = [[18. janúar]] [[1871]] – [[9. mars]] [[1888]] | undirskrift = Wilhelm I, German Emperor Signature.svg | faðir = [[Friðrik Vilhjálmur 3. Prússakonungur]] | móðir = [[Lovísa af Mecklenburg-Strelitz]] | maki = [[Ágústa af Sachsen-Weimar-Eisenach]] | titill_maka = Keisaraynja | börn = {{plainlist| * [[Friðrik 3. Þýskalandskeisari]] * [[Lovísa af Baden]]}} }} '''Vilhjálmur 1.''' (22. mars 1797 í [[Berlín]] – 9. mars 1888 í Berlín) var konungur [[Prússland]]s og fyrsti keisari [[Þýska keisaradæmið|Þýskalands]]. Eftir að hafa ráðið [[Otto von Bismarck]] sem ríkiskanslara, stóð hann í stríði við [[Danmörk]]u, [[Austurríki]] og [[Frakkland]] og vann þau öll. Fyrir vikið varð hann krýndur keisari sameinaðs [[Þýska keisaradæmið|Þýskalands]], en Þýskaland var keisararíki allt til loka [[Fyrri heimsstyrjöldin|heimstyrjaldarinnar fyrri]]. == Æviágrip == === Prins === Vilhjálmur fæddist í Berlín, höfuðborg Prússlands, 1797. Foreldrar hans voru [[Friðrik Vilhjálmur 3. Prússakonungur|Friðrik Vilhjálmur 3.]] konungur Prússlands og [[Lovísa af Mecklenburg-Strelitz|Lovísa drottning]], dóttir [[Karl 2. af Mecklenburg-Strelitz|Karls 2. hertoga af Mecklenburg-Strelitz]]. Vilhjálmur var þó ekki nema næstelstur, en [[Friðrik Vilhjálmur 4. Prússakonungur|Friðrik Vilhjálmur]] (seinna konungur Prússlands) var eldri. Vilhjálmur hlaut herþjálfun ungur og aðeins 9 ára gamall gerði faðir hans hann að yfirforingja. Þetta gerðist nokkrum mánuðum eftir að Prússar töpuðu fyrir [[Napóleon Bónaparte|Napóleon]] í [[Orrustan við Jena-Auerstedt|orrustunum við Jena og Auerstedt]]. Hinn ungi yfirforingi fékk að fylgja föður sínum til Frakklands eftir fall Napóleons 1814, þá 17 ára gamall, og var með í för er París var hertekin. Þann 8. júní 1815 var hann gerður að majór. Hin aldni konungur Prússlands, Friðrik Vilhjálmur 3., lést [[1840]]. Varð þá eldri bróðir Vilhjálms næsti konungur landsins sem [[Friðrik Vilhjálmur 4. Prússakonungur|Friðrik Vilhjálmur 4.]]. Í [[Marsbyltingin|byltingunni miklu]] 1848 fékk Vilhjálmur það verkefni að brjóta byltingarherinn á bak aftur, sem hafði reist götuvígi. Eftir mikið stapp tókst það verkefni, en við mikið mannfall. Fyrir vikið varð Vilhjálmur afar óvinsæll og jafnvel hataður. Meðan byltingin stóð enn yfir tók konungur, bróðir hans, það til bragðs að senda Vilhjálm til [[London|Lundúna]]. Hann fékk þó að snúa aftur sama ár og á næsta ári sló hann niður byltingarsinna í vesturhluta Prússlands. Eftir það settist hann að í [[Koblenz]]. Meðan hann dvaldi þar naut hann mikilla vinsælda, sem bárust alla leið til Berlínar. Menn voru fljótir að gleyma hlutverki hans í að hrinda byltinguna á bak aftur. Þegar konungur, eldri bróðir hans, varð veikur 1857, varð Vilhjálmur staðgengill hans, enda var konungur að vísu kvæntur, en barnlaus. === Konungur === [[Mynd:Krönung 1861.JPG|thumb|Konungskrýning Vilhjálms í Königsberg]] Konungurinn lést 1861 og varð Vilhjálmur þá næsti konungur Prússlands. Hann var krýndur 18. október í [[Königsberg]]. Eitt stærsta vandamálið sem Vilhjálmur þurfti að glíma við var endurnýjun hersins. Þingið hafnaði breytingunni og vildu þingmenn sjálfir koma fram nýjum lögum sem konungi var ekki í geð. Þessi andstaða leiddi til þess að konungur réði [[Otto von Bismarck]] sem forsætisráðherra (þ.e. kanslara) í september 1862. Bismarck var reiðubúinn að starfa að málefnum konungs og fékk fyrir vikið að starfa að eigin hugðarefnum í leið. Bismarck var mikill skörungur í þinginu og í allri framkvæmd og varð það til þess að áhrif konungsins urðu meiri. Her og lögregla voru sett í fyrirrúmið, en innri bætur á þjóðfélaginu voru látnar bíða. Bismarck var harður á að festa landamæri ríkisins. Fyrsta hindrunin var [[Slésvík-Holtsetaland|Slésvíkurmálið]], sem tæknilega tilheyrði þýska ríkinu, en laut þó Danakonungi. Árið 1864 samþykkti Vilhjálmur stríðsyfirlýsingu á Dönum og í leifturstríði sigraði Bismarck Dani í [[Orrustan við Dybbøl|orrustunni við Dybbøl]] 1864. Þessu fylgdi [[Stríð Prússa og Austurríkismanna|stríð við Austurríki]], en bæði Prússar og Austurríkismenn sóttust eftir forræði í [[Þýska ríkjasambandið|þýska bandalaginu]]. Árið 1866 tók Vilhjálmur að sér herstjórnina gegn Austurríki og sigraði þá í orrustunni við Königsgrätz. Ári síðar var [[Norður-þýska ríkjasambandið|norðurþýska sambandið]] stofnað og var Prússland þá leiðandi aðili í því með Vilhjálm konung sem forseta þess. Árið 1870 sagði Frakkland Prússlandi stríð á hendur. Ástæða þess var að Prússland hafði boðið upp á [[Leópold af Hohenzollern|Leópold prins af Hohenzollern-Sigmaringen]] sem nýjan konung [[Spánn|Spánar]]. Þetta gátu Frakkar ekki sætt sig við, þar sem þeir óttuðust þýska innrás úr tveimur áttum. Aftur var Vilhjálmur konungur herstjórnandi Prússahers, sem sigraði í orrustunum við Gravelotte og við [[Sedan]]. Eftir þessa sigra var leiðin til Parísar greið. Í [[Versalir|Versölum]] var samið um frið, en jafnframt fór fram undirbúningur á stofnun þýsks ríkis með Vilhjálm konung sem leiðtoga. === Keisari === [[Mynd:A v Werner - Kaiserproklamation am 18 Januar 1871 (3. Fassung 1885).jpg|thumb|Keisarakrýning Vilhjálms í Versölum 1871. Fyrir miðju sér í Bismarck kanslara (í hvítum jakka).]] Það var erfitt fyrir Bismarck að sannfæra Vilhjálm konung um að stofna þýska ríkið og láta Prússland leysast upp í því, jafnvel þó að Vilhjálmur ætti að vera þjóðarleiðtogi hins nýja ríkis. Bismarck lagði til að Vilhjálmur yrði krýndur keisari, en Vilhjálmur var mjög mótfallinn þeirri hugmynd, allt fram á síðasta dag. En hann lét loks undan. Vilhjálmur var krýndur keisari hins nýja þýska ríkis í speglasal kastalans í Versölum þann 18. janúar 1871. Þá voru nákvæmlega 170 ár liðin síðan að Prússland varð að konungsríki. Við krýninguna var Vilhjálmur enn reiður Bismarck eftir rifrildi þeirra í milli um titil hins nýja keisara. Vilhjálmur hafnaði því að láta kalla sig ''keisara Þýskalands'' eða ''þýski keisarinn''. Friðrik I, stórhertogi af Baden, sem fékk það hlutverk að hylla keisarann í krýningunni, leysti vandann með því að hrópa ‘Vilhjálmur keisari.’ Eftir krýninguna tók Vilhjálmur ekki í hönd Bismarcks. Keisarinn varð þess áþreifanlega var að stefna og stjórnmál voru ákvörðuð af Bismarck. Við þetta varð keisari æ gramari með hverju ári sem leið. Hann samþykkti þó að vera gestgjafi þriggjakeisarafundarins í Berlín árið 1872, er [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósef 1.]] frá Austurríki og [[Alexander 2. Rússakeisari|Alexender 2.]] frá [[Rússland]]i, sóttu. Árið 1878 var gerð skotárás á Vilhjálm er hann reið einsamall í opnum vagni í miðborg Berlínar. Hann fékk högl í andlit og öxl og særðist alvarlega. Það tók hann hálft ár að ná heilsu á ný. Vilhjálmur naut vaxandi vinsælda í þýska ríkinu í elli sinni. Hann naut einnig friðar, enda stjórnaði Bismarck ríkinu í raun. Margir sáu í Vilhjálmi tákngerving Prússlands. Hann lést í Berlín 1888 á 91. aldursári. == Fjölskylda == Vilhjálmur kvæntist [[11. júní]] [[1829]] Ágústu frá Sachsen-Weimar-Eisenach. Hjónaband þeirra var ekki sérlega lukkulegt, enda skipulagt af foreldrum þeirra. Þeim var þó tveggja barna auðið. * 1. [[Friðrik 3. Þýskalandskeisari|Friðrik Vilhjálmur]] (f. [[1831]]) keisari Þýskalands, átti Viktoríu frá [[England]]i (dóttur [[Viktoría Bretadrottning|Viktoríu]] drottningar) * 2. Luise (f. [[1838]]) giftist Friðriki I stórhertoga af Baden == Annað markvert == * Alls varð Vilhjálmur fyrir fjórum banatilræðum. [[1861]] var skotið á hann, en þá særðist hann lítillega á hálsi. [[1878]] var aftur skotið á hann tveimur blýkúlum er hann sat í opnum hestvagni ásamt dóttur sinni, en kúlurnar misstu marks. Aðeins þremur vikum seinna var skotið á hann með haglabyssu (sjá að ofan) og særðist hann þá alvarlega. [[1883]] var reynt að ráða hann af dögum með [[dínamít]]i er hann var viðstaddur afhjúpun á minnisvarða, en hvellhettan virkaði ekki sökum raka. * Milli [[1867]] og [[1918]] voru reist rúmlega 1000 minnismerki til heiðurs Vilhjálmi keisara. * Þýska hafnarborgin [[Wilhelmshaven]] heitir í höfuðið á Vilhjálmi keisara. * [[Kílarskurðurinn]], sem opnaður var umferð [[1895]], hét upphaflega ''Kaiser-Wilhelm-Kanal'' honum til heiðurs. [[1948]] var heitinu breytt í ''Nord-Ostsee-Kanal'' og þannig heitir hann enn á [[Þýska|þýsku]] í dag. == Heimildir == {{wpheimild|tungumál=de|titill=Wilhelm I. (Deutsches Reich)|mánuðurskoðað=ágúst|árskoðað=2010}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Friðrik Vilhjálmur 4. Prússakonungur|Friðrik Vilhjálmur 4.]] | titill=Konungur Prússlands | frá=[[1861]] | til=[[1871]] | eftir=[[Friðrik 3. Þýskalandskeisari|Friðrik 3.]]}} {{Erfðatafla | fyrir=Fyrstur í embætti | titill=Keisari Þýskalands| frá=[[1871]] | til=[[1888]] | eftir= [[Friðrik 3. Þýskalandskeisari|Friðrik 3.]]}} {{Töfluendir}} {{fd|1797|1888}} [[Flokkur:Þýskalandskeisarar]] [[Flokkur:Konungar Prússlands]] [[Flokkur:Hohenzollern-ætt]] 84oogsysrlqi9hn5s8ehj7il1xl18vp 0 139678 1961036 1958977 2026-04-24T12:25:31Z TKSnaevarr 53243 1961036 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Adolphe Thiers | mynd = AdolpheThiersParNadarjpeg.jpg | myndatexti1 = Mynd af Thiers eftir [[Nadar]]. | titill2= [[Forsætisráðherra Frakklands]] | stjórnartíð_start3 = [[22. febrúar]] [[1836]] | stjórnartíð_end3 = [[6. september]] [[1836]] | einvaldur3 = [[Loðvík Filippus]] | forveri3 = [[Victor de Broglie (1785–1870)|Victor de Broglie]] | eftirmaður3 = [[Louis-Mathieu Molé]] | stjórnartíð_start2 = [[1. mars]] [[1840]] | stjórnartíð_end2 = [[29. október]] [[1840]] | einvaldur2 = [[Loðvík Filippus]] | forveri2 = [[Jean-de-Dieu Soult]] | eftirmaður2 = [[Jean-de-Dieu Soult]] | titill= [[Forseti Frakklands]] | stjórnartíð_start = [[31. ágúst]] [[1871]] | stjórnartíð_end = [[24. maí]] [[1873]] | forsætisráðherra = [[Jules Dufaure]] | forveri = [[Napóleon 3.]] {{small|(sem keisari)}} | eftirmaður = [[Patrice de Mac Mahon]] | fæðingarnafn = Marie Joseph Louis Adolphe Thiers | fæddur = [[15. apríl]] [[1797]] | fæðingarstaður = [[Bouc-Bel-Air]], [[Fyrsta franska lýðveldið|Frakkland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1877|10|3|1797|4|15}} | dánarstaður = [[Saint-Germain-en-Laye]], [[Þriðja franska lýðveldið|Frakklandi]] | orsök_dauða = | stjórnmálaflokkur = | þekktur_fyrir = | starf = Blaðamaður, sagnfræðingur, lögfræðingur, stjórnmálamaður | laun = | trúarbrögð = [[Frumgyðistrú]] | maki = Élise Dosne | háskóli = Háskólinn í Provence Aix-Marseille | börn = | foreldrar = | heimasíða = | niðurmál = | hæð = | þyngd = |undirskrift = Adolphe THIERS autograph.svg }} '''Marie Joseph Louis Adolphe Thiers''' ([[15. apríl]] [[1797]] – [[3. september]] [[1877]]) var franskur lögfræðingur, blaðamaður, sagnfræðingur og stjórnmálamaður. Hann var [[forseti Frakklands]] frá 31. ágúst 1871 – 24. maí 1873. ==Æviágrip== Thiers fæddist á landsbyggð Frakklands en fór í París að aðhyllast [[Frjálslyndi|frjálslyndishugmyndir]]. Þar gerðist hann auk þess sagnfræðingur um [[Franska byltingin|frönsku byltinguna]]. Thiers tók þátt í [[Júlíbyltingin|júlíbyltingunni]] sem steypti [[Karl 10. Frakkakonungur|Karli 10.]] af stóli árið 1830 og leiddi til stofnunar „[[Júlíríkið|júlíríkisins]]“ undir stjórn [[Loðvík Filippus|Loðvíks Filippusar]] Frakkakonungs,<ref>{{cite book|title=Monsieur Thiers|last=De la Croix de Castries|first=René|publisher=Librarie Academique Perrin|year=1983|page=67-68}}</ref> þar sem Thiers gegndi tvisvar embætti [[Forsætisráðherra Frakklands|forsætisráðherra]]. Thiers var í hópi „Orléanista“, sem studdu tilkall [[Orléans-ætt]]ar til krúnunnar, en vildi jafnframt að í Frakklandi væri [[þingbundin konungsstjórn]] þar sem konungurinn „ríkti en réði ekki“<ref>[https://www.savoiretculture.com/le-roi-regne-mais-ne-gouverne-pas/ Le Roi règne mais ne gouverne pas]. SavoiretCulture.com. Sótt þann 5. september 2017.</ref>. Thiers fjarlægðist konunginn nokkuð í aðdraganda [[Febrúarbyltingin í Frakklandi|byltingarinnar árið 1848]] og eftir að Loðvík Filippusi var steypt af stóli lýsti hann yfir stuðningi við hið [[Annað franska lýðveldið|endurreista franska lýðveldi]], en þó aðeins í því skyni að hægt yrði að gera það að þingbundnu konungdæmi í fyllingu tímans. Í fyrstu studdi hann [[Napóleon 3.|Louis-Napoléon Bonaparte]] forseta en snerist gegn honum þegar forsetinn framdi valdarán þann 2. desember 1851 og lýsti yfir stofnun [[Síðara franska keisaradæmið|nýs fransks keisaradæmis]] með sjálfan sig á keisarastól undir nafninu [[Napóleon 3.]]. Við valdatöku Napóleons var Thiers handtekinn og sendur í stutta útlegð. Hann sneri þó fljótt aftur og varð hávær gagnrýnandi keisarans, sem hann bað í ræðu árið 1864 um að tryggja fimm „nauðsynleg réttindi“ fyrir Frakka: Persónuréttindi, mál- og prentfrelsi, kosningarétt, fyrirspurnarrétt almennings til ríkisstjórnarinnar og endurreisn þingræðis.<ref>[https://fr.wikisource.org/wiki/Discours_sur_les_libertés_nécessaires Discours sur les libertés nécessaires.] Thiers, Adolphe. 11. janúar 1864. Sótt 5. september 2017.</ref> Eftir hrun [[Síðara franska keisaradæmið|annars franska keisaradæmisins]] í kjölfar ósigurs Frakka í [[Fransk-prússneska stríðið|fransk-prússneska stríðinu]] árið 1871 kaus franska þingið Thiers ríkisleiðtoga nýju frönsku stjórnarinnar. Í maí sama ár skipaði Thiers franska hernum að kveða niður valdatöku [[Parísarkommúnan|Parísarkommúnunnar]]. Þann 31. ágúst 1871 var Thiers útnefndur fyrsti forseti [[Þriðja franska lýðveldið|þriðja franska lýðveldisins]] á franska þinginu. Helsta afrek hans á forsetastól var að semja um brottför prússneska hernámsliðsins frá Frakklandi tveimur árum á undan áætlun. Thiers studdi enn endurreisn franska konungdæmisins í formi þingbundinnar konungsstjórnar en illgerlegt reyndist að koma á sátt meðal Orléanista og hefðbundinna Búrbónista til þess að framkvæma slíkt. Því hvatti Thiers Frakka til að sameinast undir merkjum þriðja lýðveldisins og sagði: „Lýðveldið er það stjórnarfyrirkomulag sem sundrar okkur síst.“<ref>{{cite book|title=Monsieur Thiers|last=De la Croix de Castries|first=René|publisher=Librarie Academique Perrin|year=1983|page=350}}</ref> Þessi sjónarmið gerðu Thiers að utangarðsmanni bæði meðal konungssinnaðra hægrimanna og lýðveldissinnaðra vinstrimanna og því fór svo þann 24. maí árið 1873 að hann sagði af sér og [[Patrice de Mac Mahon]] varð forseti. Thiers lést árið 1877 og jarðarför hans varð pólitískur stórviðburður.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2001443 Útlendar frjettir frá vordögum 1878 til vordaga 1879] – Skírnir, Megintexti (01.01.1879), Bls. 3-174</ref> Tveir leiðtogar lýðveldissinna, [[Victor Hugo]] og [[Léon Gambetta]], fóru fyrir útförinni, en þeir höfðu undir lokin verið bandamenn Thiers gegn konungssinnuðum íhaldsmönnum. ==Tilvísanir== <references/> {{Commonscat|Adolphe Thiers}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill=[[Forsætisráðherra Frakklands]] |frá=[[22. febrúar]] [[1836]] |til=[[6. september]] [[1836]] |fyrir=[[Victor de Broglie (1785–1870)|Victor de Broglie]] |eftir=[[Louis-Mathieu Molé]] }} {{Erfðatafla |titill=[[Forsætisráðherra Frakklands]] |frá=[[1. mars]] [[1840]] |til=[[29. október]] [[1840]] |fyrir=[[Jean-de-Dieu Soult]] |eftir=[[Jean-de-Dieu Soult]] }} {{Erfðatafla |titill=[[Forseti Frakklands]] |frá=[[31. ágúst]] [[1871]] |til=[[24. maí]] [[1873]] |fyrir=[[Napóleon 3.]]<br>{{small|(sem [[Frakkakeisari]])}} |eftir=[[Patrice de Mac Mahon]] }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Frakklands}} {{Forsætisráðherrar Frakklands}} {{DEFAULTSORT:Thiers, Adolphe}} {{fd|1797|1877}} [[Flokkur:Forsetar Frakklands]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Frakklands]] [[Flokkur:Franskir sagnfræðingar]] i38uzt0hp24whkotyt7xu3hszryeram 0 139755 1961105 1895415 2026-04-24T20:14:09Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961105 wikitext text/x-wiki '''Drullumall''' var fyrsta [[breiðskífa]] hljómsveitarinnar [[Botnleðja|Botnleðju]]. Hljómplatan kom út í nóvember árið 1995 hjá útgáfunni Rymur. Hljómplatan inniheldur 12 lög samin af hljómsveitinni. Hljómplatan er í 72.sæti í bókinni ''100 bestu plötur Íslandssögunnar'' eftir [[Jónatan Garðarsson]] og [[Arnar Eggert Thoroddssen]]. ==Lagalisti== #Þið eruð frábær #Heima er best #Hugarheimur #Hinn óbyggilegi heimur #Viltu vera memm? #Súrmjólk #Ferðalagið #Árekstur #Húsi #Bull #Útsölusmakk #Súpertilboð ==Tenglar== * [https://hljodsafn.is/albumDisplay/2391 ''Drullumall'' á Hljóðsafn.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://musicbrainz.org/release-group/09e4404d-53f4-3d58-bf9b-a95b4c6fa8b6 ''Drullumall'' á MusicBrainz] * [https://www.discogs.com/release/3154625-Botnle%C3%B0ja-Drullumall ''Drullumall'' á Discogs] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1995]] 5a8ngrzud73gqhlll1d3hbo16poh9z3 0 140230 1961033 1771687 2026-04-24T12:16:38Z TKSnaevarr 53243 1961033 wikitext text/x-wiki [[File:Map-GermanConfederation.svg|thumb|right|Þýska ríkjasambandið árið 1820. [[Prússland]] er sýnt blátt, [[austurríska keisaradæmið]] gult og önnur aðildarríki grá. Rauða línan markar endimörk sambandsins.]] '''Þýska ríkjasambandið''' ('''Deutscher Bund''' á [[Þýska|þýsku]]) var samband 39 þýskra ríkja í Mið-Evrópu sem varð til eftir [[Vínarfundurinn|Vínarfundinn]] árið 1815 til þess að samhæfa efnahagi þýskumælandi landa og koma í stað [[Heilaga rómverska ríkið|hins Heilaga rómverska ríkis]] sem [[Napóleon Bónaparte]] Frakkakeisari hafði leyst upp árið 1805.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/230682/German-Confederation German Confederation], [[Encyclopædia Britannica]].</ref> Flestir sagnfræðingar telja ríkjasambandið hafa verið veikburða og jafnvel þrándur í götu [[Stofnun Þýskalands|stofnunar Þýskalands]] sem þjóðríkis.<ref>{{cite journal |first=Loyd E. |last=Lee |title=The German Confederation and the Consolidation of State Power in the South German States, 1815–1848 |journal=Consortium on Revolutionary Europe, 1750–1850: Proceedings |year=1985 |volume=15 |pages=332–346 |issn=0093-2574 }}</ref> Þýska ríkjasambandið hrundi vegna ágreinings milli [[Prússland|Prússlands]] og [[Austurríska keisaradæmið|austurríska keisaradæmisins]], vegna hernaðar í kjölfar [[Byltingarnar 1848|ýmissa evrópskra byltinga árið 1848]], þýskra byltinga árið 1849 og skorts á vilja ríkjanna til að miðla málum. Árið 1848 reyndu byltingarmenn úr röðum [[Frjálslyndi|frjálslyndis-]] og [[Þjóðernishyggja|þjóðernissinna]] að mynda sameinað þýskt þjóðríki með frjálslynda stjórnarskrá eftir nefnd skipaða í Frankfurt. Viðræður milli þýsku ríkjanna mistókust sama ár og ríkjasambandið var lagt niður í stuttan tíma en endurreist stuttu síðar, árið 1850.<ref name="reestablished1850">[http://susi.e-technik.uni-ulm.de:8080/Meyers2/seite/werk/meyers/band/4/seite/0892/meyers_b4_s0892.html Deutsche Geschichte 1848/49] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018234015/http://susi.e-technik.uni-ulm.de:8080/Meyers2/seite/werk/meyers/band/4/seite/0892/meyers_b4_s0892.html |date=2007-10-18 }}, [[Meyers Konversationslexikon]] 1885–1892</ref> Ríkjasambandið var ekki leyst upp fyrir fullt og allt fyrr en eftir ósigur Austurríkismanna í [[Stríð Prússa og Austurríkismanna|stríði þeirra við Prússa]] árið 1866. Ágreiningur milli tveggja voldugustu aðildarríkjanna, Austurríkis og Prússlands, um það hvort ríkið ætti tilkall til að ríkja yfir Þýskalandi, endaði eftir sigur Prússa gegn Austurríkismönnum árið 1866. Þetta leiddi til stofnunar [[Norður-þýska ríkjasambandið|norður-þýska ríkjasambandsins]] undir forystu Prússa árið 1867. Mörg suður-þýsku ríkjanna urðu áfram sjálfstæð þar til þau gengu til liðs við norður-þýska ríkjasambandið, sem varð síðan að [[Þýska keisaraveldið|þýska keisaraveldinu]] árið 1871. Konungur Prússlands varð keisari þess eftir sigurinn gegn [[Napóleon III]] Frakkakeisara í [[Fransk-prússneska stríðið|fransk-prússneska stríðinu]] árið 1870. ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Fyrrum Evrópuríki]] [[Flokkur:Saga Þýskalands]] [[Flokkur:Saga Austurríkis]] [[Flokkur:Stofnað 1815]] [[Flokkur:Lagt niður 1866]] hu8cm7uhkhp4vuzoip9qv7zo5ytgwms 0 140515 1961061 1930754 2026-04-24T14:14:59Z TKSnaevarr 53243 1961061 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Virginia Raggi | búseta = Róm | mynd = Virginia Raggi 2018 (cropped).jpg | myndatexti1 = Virginia Raggi árið 2018. | fæðingarnafn = Virginia Raggi | fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1978|7|18}} | fæðingarstaður = [[Róm]] | starf = Lögfræðingur | titill = [[Borgarstjóri]] [[Róm]]ar | stjórnartíð_start = [[22. júní]] [[2016]] | stjórnartíð_end = [[21. október]] [[2021]] | forveri = [[Ignazio Marino]] | eftirmaður = [[Roberto Gualtieri]] | stjórnmálaflokkur = [[Fimmstjörnuhreyfingin]] | maki = [[Andrea Severini]] | börn = 1 | undirskrift = Virginia Raggi signature.png }} '''Virginia Elena Raggi''' er ítölsk stjórnmálakona og fyrrverandi borgarstjóri Rómar fyrir [[Fimmstjörnuhreyfingin|Fimmstjörnuhreyfinguna]]. == Æviágrip== Sósíaldemókratar með Ignazio Marino sem borgarstjóra höfðu farið með völd í borginni. Marino neyddist hinsvegar til að segja af sér vegna kæruleysislegrar notkunar á opinberu fé og fundu sósíaldemókratar því annan til að gegna embætti sem eftir væri kjörtímabils. Fremur gekk brösuglega fyrir hægriflokkana að ganga til kosninga þetta árið. Gátu þeir ekki sameinast um frambjóðenda og gengu því klofnir til kosninga. [[Silvio Berlusconi]] studdi [[Alfío Marchini]] en [[Lega Nord|Norðursambandið]] [[Giorgia Meloni|Giorgiu Meloni]]. Kosið var í tveimur umferðum og þar sem allir kjósendur hægriflokkana (90 % af stuðningsmönnum Marchini og 99% af stuðningsmönnum Meloni) völdu Raggi fram yfir frambjóðenda sósíaldemókrata var eftirleikurinn auðveldur fyrir Raggi. Eitt af því fyrsta sem Raggi gerði í embætti borgarstjóra var að draga til baka framboð Rómarborgar um að hýsa Ólympíuleikana árið 2024 þar sem hún taldi að borgin yrði sliguð af skuldum ef til þess kæmi. Árið 2018 fóru fram fjöldamótmæli gegn hnignandi innviðum Rómarborgar undir stjórn Raggi.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/romverjar-motmaela-raggi|titill=Rómverjar mótmæla Raggi|útgefandi=[[RÚV]]|mánuður=28. október|ár=2018|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2018}}</ref> Í nóvember árið 2018 var Raggi sýknuð af ákæru um [[einkavinavæðing]]u. Hún hafði verið ákærð eftir að hún réð bróður eins nánasta aðstoðarmanns síns til að stýra ferðamannastefnu Rómar.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.visir.is/g/2018181119894/raggi-hreinsud-af-asokunum-um-einkavinavaedingu|titill=Raggi hreinsuð af ásökunum um einkavinavæðingu|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|mánuður=10. nóvember|ár=2018|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2018}}</ref> Raggi bauð sig fram til endurkjörs í borgarstjórnarkosningum Rómar árið 2021 en lenti í fjórða sæti í fyrri umferð kosninganna með aðeins 19% atkvæðanna.<ref name="reuters-roma-mayor-2021">{{cite news |last1=Amante |first1=Angelo |last2=Jones |first2=Gavin |title=Centre-left wins Italian mayoral elections, 5-Star loses Rome |url=https://www.reuters.com/world/europe/centre-left-seen-winning-main-cities-italian-mayoral-elections-exit-poll-2021-10-04/ |date=4 October 2021 |work=[[Reuters]] |accessdate=12 October 2021 }}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Raggi, Virginia}} {{f|1978|Raggi, Virginia}} [[Flokkur:Borgarstjórar Rómar|Raggi, Virginia]] [[Flokkur:Ítalskir stjórnmálamenn|Raggi, Virginia]] ad9h942au5p7wx46jzm78g8vvkohr15 0 143895 1961056 1953997 2026-04-24T14:03:29Z TKSnaevarr 53243 1961056 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Konungur Prússlands | ætt = [[Hohenzollern-ætt]] | skjaldarmerki = Arms of East Prussia.svg | nafn = Friðrik Vilhjálmur 3. | mynd = Friedrich Wilhelm III., König von Preußen (unbekannter Maler).jpg | skírnarnafn = Friedrich Wilhelm von Hohenzollern | fæðingardagur = [[3. ágúst]] [[1770]] | fæðingarstaður = [[Potsdam]], [[Prússland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1840|6|7|1770|8|3}} | dánarstaður = [[Berlín]], [[Prússland]]i | grafinn = [[Charlottenburg-kastali|Charlottenburg-kastala]] í [[Berlín]] | ríkisár = [[16. nóvember]] [[1797]] – [[7. júní]] [[1840]] | undirskrift = Autograph Friedrich Wilhelm III.svg | faðir = [[Friðrik Vilhjálmur 2. Prússakonungur]] | móðir = [[Frederika Lovísa af Hesse-Darmstadt]] | maki = [[Lovísa af Mecklenburg-Strelitz]], Auguste von Harrach | titill_maka = Drottning | börn = [[Friðrik Vilhjálmur 4. Prússakonungur|Friðrik Vilhjálmur 4.]], [[Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari|Vilhjálmur 1.]], [[Alexandra Fjodorovna]], Frederika, Karl, Alexandrína, Ferdinand, Lovísa, Albert }} '''Friðrik Vilhjálmur 3.''' (3. ágúst 1770 – 7. júní 1840) var konungur [[Prússland]]s frá 16. nóvember 1797 til dauðadags. Hann ríkti í Prússlandi á ólgutímum [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjaldanna]] þegar [[Heilaga rómverska ríkið]] leið undir lok. Friðrik Vilhjálmur reyndi að feta milliveg milli Frakklands og óvina þess en eftir mikinn hernaðarósigur gegn Frökkum árið 1806 gekk hann loks með semingi í bandalag með óvinum Napóleons. Eftir að Napóleon var sigraður var hann konungur Prússlands á tíma [[Vínarfundurinn|Vínarfundarins]], þar sem reynt var að koma á nýju pólitísku skipulagi í Evrópu. Friðrik Vilhjálmur vildi sameina mótmælendakirkjur í Þýskalandi og samræma skipulag þeirra og jafnvel hönnun kirkjanna. Langtímamarkmið hans var að koma öllum mótmælendakirkjum í prússneska kirkjusambandinu undir stjórn krúnunnar. == Æviágrip== Friðrik var sonur [[Friðrik Vilhjálmur 2. Prússakonungur|Friðriks Vilhjálms 2. Prússakonungs]] og Frederiku Lovísu af Hesse-Darmstadt. Hann giftist árið 1793 [[Lovísa af Mecklenburg-Strelitz|Lovísu af Mecklembourg-Strelitz]] ([[1776]]–[[1810]]), dóttur Karls 2. af Mecklembourg-Strelitz. Lovísa var rómuð fyrir fegurð sína og átti eftir að njóta mikilla áhrifa frá árinu 1807 til dauðadags árið 1810. Lovísa varð mjög vinsæl meðal Prússa og öll [[Hohenzollern-ætt]]in, þar á meðal Friðrik Vilhjálmur, naut góðs af vinsældum hennar.<ref name="Kings">{{cite book|last=Feldhahn|first=Ulrich|title=Die preußischen Könige und Kaiser|publisher=Kunstverlag Josef Fink, Lindenberg|year=2011|pages=17–20|language=þýska}}</ref> Friðrik Vilhjálmur barðist í gagnbyltingum í [[Frönsku byltingarstríðin|frönsku byltingarstríðunum]] ásamt föður sínum, þar á meðal í [[Umsátrið um Mainz (1793)|umsátrinu við Mainz]].<ref name="SDES">{{Cite web|language=Franska|title=Frédéric-Guillaume III - Biographie/Napopédia|url=https://www.napopedia.fr/fr/biographies/FredericIII|site=www.napopedia.fr|date=Júlí 2016|consulted=6. maí 2018.}}</ref> ===Valdatíð=== Friðrik Vilhjálmur 3. varð konungur árið 1797. Hann rak strax ráðgjafa og kennara föður síns, [[Johann Christoph von Wöllner]] (1732–1800). Ásamt ráðgjöfum sínum, greifunum [[August von der Goltz|von Goltz]] og [[Christian von Haugwitz|von Haugwitz]], reyndi hann að viðhalda hlutleysi Prússlands í [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjöldunum]]. Með þessu uppskar hann óvild [[Alexander 1. Rússakeisari|Alexanders 1. Rússakeisara]]. Friðrik Vilhjálmur tók ekki þátt í [[Þriðja bandalagsstríðið|þriðja bandalagsstríðinu]] gegn [[Napóleon Bónaparte|Napóleoni]] árið 1805 en gekk loks til liðs við bandamenn vegna þrýstings frá Rússum árið 1806. Her Prússa var gersigraður af Frökkum í [[Orrustan við Iéna|orrustunum við Iéna]] og [[Orrustan við Auerstaedt|Auerstaedt]]. Frakkar ráku Friðrik Vilhjálm og hermenn hans til Austur-Prússlands og þaðan neyddist konungurinn til að flýja í útlegð til hirðar Alexanders Rússakeisara. Þar er sagt að Alexander hafi orðið ástfanginn af Lovísu Prússadrottningu. Árið 1807 bað Alexander einnig ósigur fyrir Frökkum. Í friðarsáttmála sem hann undirritaði við Tilsit voru Prússar skuldbundnir til að láta af hendi öll landsvæði sín í Póllandi, draga sig austur fyrir Elbufljót og greiða fyrir hernámslið Frakka í Prússlandi. Friðrik Vilhjálmur mótmælti ekki niðurstöðu keisaranna tveggja og virðist hafa skort kjark til að bjóða Napóleoni birginn.<ref name="SDES" /> Niðurlæging Prússa af völdum Napóleons hafði mikil áhrif á þjóðarsál Prússlands og hleypti hefndarþorsta í þjóðinna sem Prússar fengu loks svalað í [[Fransk-prússneska stríðið|fransk-prússneska stríðinu]] árið 1870. Friðrik Vilhjálmur var sjálfur tregur til að fara gegn Frökkum á ný en ráðherrar hans, [[Heinrich Friedrich Karl vom Stein|Karl vom Stein]], furstinn [[Karl Ágúst von Hardenberg]], [[Gerhard Johann David von Scharnhorst]] og greifinn [[August Neidhardt von Gneisenau|August von Gneisenau]], hófust fljótt handa við að endurbyggja prússneska herinn og stjórnsýsluna að áeggjan Lovísu drottningar (sem lést árið 1810 og var Prússum mikill harmadauði). Árið 1813, eftir að [[Rússlandsherför Napóleons]] misheppnaðist og Frakkar neyddust til að hörfa frá Rússlandi snerist Friðrik Vilhjálmur gegn Frökkum og undirritaði nýtt bandalag við Rússa. Hann flúði í kjölfarið frá Berlín, sem var enn undir hernámi Frakka. Þaðan af léku herir Prússa lykilhlutverk í sigri bandamanna gegn Frökkum. ===Vínarfundurinn=== Á [[Vínarfundurinn|Vínarfundinum]] tókst erindrekum Friðriks Vilhjálms að fá úthlutað miklum landsvæðum, þar á meðal Rínarlandinu, en fengu ekki að innlima [[Saxland]] líkt og þeir höfðu vonast til. Þaðan af áttu Prússar landsvæði bæði á austur- og vesturhlutum Þýskalands sem var klofið í miðjunni af [[Hessen]]. Eftir að Friðrik Vilhjálmur var kominn með her á bak við sig á ný var hann fljótur að brjóta loforð sem hann hafði gefið þjóð sinni um að setja Prússlandi stjórnarskrá. Hann sneri baki við frjálslyndishugmyndum von Stein baróns og Hardenbergs og fylgdi þeirra í stað íhaldsstefnu [[Klemens von Metternich|Metternich fursta]]. Árið 1824 giftist Friðrik Vilhjálmur í annað sinn, greifynjunni Auguste von Harrach.<ref name="Kings">{{cite book|last=Feldhahn|first=Ulrich|title=Die preußischen Könige und Kaiser (German)|publisher=Kunstverlag Josef Fink, Lindenberg|year=2011|pages=17–20}}</ref> Þau eignuðust engin börn. Friðrik Vilhjálmur 3. lést árið 1840 og elsti sonur hans, [[Friðrik Vilhjálmur 4. Prússakonungur|Friðrik Vilhjálmur 4.]], tók við krúnunni. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Friðrik Vilhjálmur 2. Prússakonungur|Friðrik Vilhjálmur 2.]] | titill=Konungur Prússlands | frá=[[16. nóvember]] [[1797]] | til=[[7. júní]] [[1840]] | eftir=[[Friðrik Vilhjálmur 4. Prússakonungur|Friðrik Vilhjálmur 4.]]}} {{Töfluendir}} {{fde|1770|1840|Friðrik Vilhjálmur 3. Prússakonungur}} [[Flokkur:Hohenzollern-ætt]] [[Flokkur:Konungar Prússlands]] [[Flokkur:Kjörfurstar Brandenborgar]] 1hmd3eii21kui4il51e88djc5lyz6ky 1961057 1961056 2026-04-24T14:04:08Z TKSnaevarr 53243 1961057 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Konungur Prússlands | ætt = [[Hohenzollern-ætt]] | skjaldarmerki = Arms of East Prussia.svg | nafn = Friðrik Vilhjálmur 3. | mynd = Friedrich Wilhelm III., König von Preußen (unbekannter Maler).jpg | skírnarnafn = Friedrich Wilhelm von Hohenzollern | fæðingardagur = [[3. ágúst]] [[1770]] | fæðingarstaður = [[Potsdam]], [[Prússland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1840|6|7|1770|8|3}} | dánarstaður = [[Berlín]], [[Prússland]]i | grafinn = [[Charlottenburg-kastali|Charlottenburg-kastala]] í [[Berlín]] | ríkisár = [[16. nóvember]] [[1797]] – [[7. júní]] [[1840]] | undirskrift = Autograph Friedrich Wilhelm III.svg | faðir = [[Friðrik Vilhjálmur 2. Prússakonungur]] | móðir = [[Frederika Lovísa af Hesse-Darmstadt]] | maki = [[Lovísa af Mecklenburg-Strelitz]], Auguste von Harrach | titill_maka = Drottning | börn = [[Friðrik Vilhjálmur 4. Prússakonungur|Friðrik Vilhjálmur 4.]], [[Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari|Vilhjálmur 1.]], [[Alexandra Fjodorovna]], Frederika, Karl, Alexandrína, Ferdinand, Lovísa, Albert }} '''Friðrik Vilhjálmur 3.''' (3. ágúst 1770 – 7. júní 1840) var konungur [[Prússland]]s frá 16. nóvember 1797 til dauðadags. Hann ríkti í Prússlandi á ólgutímum [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjaldanna]] þegar [[Heilaga rómverska ríkið]] leið undir lok. Friðrik Vilhjálmur reyndi að feta milliveg milli Frakklands og óvina þess en eftir mikinn hernaðarósigur gegn Frökkum árið 1806 gekk hann loks með semingi í bandalag með óvinum Napóleons. Eftir að Napóleon var sigraður var hann konungur Prússlands á tíma [[Vínarfundurinn|Vínarfundarins]], þar sem reynt var að koma á nýju pólitísku skipulagi í Evrópu. Friðrik Vilhjálmur vildi sameina mótmælendakirkjur í Þýskalandi og samræma skipulag þeirra og jafnvel hönnun kirkjanna. Langtímamarkmið hans var að koma öllum mótmælendakirkjum í prússneska kirkjusambandinu undir stjórn krúnunnar. == Æviágrip== Friðrik var sonur [[Friðrik Vilhjálmur 2. Prússakonungur|Friðriks Vilhjálms 2. Prússakonungs]] og Frederiku Lovísu af Hesse-Darmstadt. Hann giftist árið 1793 [[Lovísa af Mecklenburg-Strelitz|Lovísu af Mecklembourg-Strelitz]] ([[1776]]–[[1810]]), dóttur Karls 2. af Mecklembourg-Strelitz. Lovísa var rómuð fyrir fegurð sína og átti eftir að njóta mikilla áhrifa frá árinu 1807 til dauðadags árið 1810. Lovísa varð mjög vinsæl meðal Prússa og öll [[Hohenzollern-ætt]]in, þar á meðal Friðrik Vilhjálmur, naut góðs af vinsældum hennar.<ref name="Kings">{{cite book|last=Feldhahn|first=Ulrich|title=Die preußischen Könige und Kaiser|publisher=Kunstverlag Josef Fink, Lindenberg|year=2011|pages=17–20|language=þýska}}</ref> Friðrik Vilhjálmur barðist í gagnbyltingum í [[Frönsku byltingarstríðin|frönsku byltingarstríðunum]] ásamt föður sínum, þar á meðal í [[Umsátrið um Mainz (1793)|umsátrinu við Mainz]].<ref name="SDES">{{Cite web|language=Franska|title=Frédéric-Guillaume III - Biographie/Napopédia|url=https://www.napopedia.fr/fr/biographies/FredericIII|site=www.napopedia.fr|date=Júlí 2016|consulted=6. maí 2018.}}</ref> ===Valdatíð=== Friðrik Vilhjálmur 3. varð konungur árið 1797. Hann rak strax ráðgjafa og kennara föður síns, [[Johann Christoph von Wöllner]] (1732–1800). Ásamt ráðgjöfum sínum, greifunum [[August von der Goltz|von Goltz]] og [[Christian von Haugwitz|von Haugwitz]], reyndi hann að viðhalda hlutleysi Prússlands í [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjöldunum]]. Með þessu uppskar hann óvild [[Alexander 1. Rússakeisari|Alexanders 1. Rússakeisara]]. Friðrik Vilhjálmur tók ekki þátt í [[Þriðja bandalagsstríðið|þriðja bandalagsstríðinu]] gegn [[Napóleon Bónaparte|Napóleoni]] árið 1805 en gekk loks til liðs við bandamenn vegna þrýstings frá Rússum árið 1806. Her Prússa var gersigraður af Frökkum í [[Orrustan við Iéna|orrustunum við Iéna]] og [[Orrustan við Auerstaedt|Auerstaedt]]. Frakkar ráku Friðrik Vilhjálm og hermenn hans til Austur-Prússlands og þaðan neyddist konungurinn til að flýja í útlegð til hirðar Alexanders Rússakeisara. Þar er sagt að Alexander hafi orðið ástfanginn af Lovísu Prússadrottningu. Árið 1807 bað Alexander einnig ósigur fyrir Frökkum. Í friðarsáttmála sem hann undirritaði við Tilsit voru Prússar skuldbundnir til að láta af hendi öll landsvæði sín í Póllandi, draga sig austur fyrir Elbufljót og greiða fyrir hernámslið Frakka í Prússlandi. Friðrik Vilhjálmur mótmælti ekki niðurstöðu keisaranna tveggja og virðist hafa skort kjark til að bjóða Napóleoni birginn.<ref name="SDES" /> Niðurlæging Prússa af völdum Napóleons hafði mikil áhrif á þjóðarsál Prússlands og hleypti hefndarþorsta í þjóðinna sem Prússar fengu loks svalað í [[Fransk-prússneska stríðið|fransk-prússneska stríðinu]] árið 1870. Friðrik Vilhjálmur var sjálfur tregur til að fara gegn Frökkum á ný en ráðherrar hans, [[Heinrich Friedrich Karl vom Stein|Karl vom Stein]], furstinn [[Karl Ágúst von Hardenberg]], [[Gerhard Johann David von Scharnhorst]] og greifinn [[August Neidhardt von Gneisenau|August von Gneisenau]], hófust fljótt handa við að endurbyggja prússneska herinn og stjórnsýsluna að áeggjan Lovísu drottningar (sem lést árið 1810 og var Prússum mikill harmadauði). Árið 1813, eftir að [[Rússlandsherför Napóleons]] misheppnaðist og Frakkar neyddust til að hörfa frá Rússlandi snerist Friðrik Vilhjálmur gegn Frökkum og undirritaði nýtt bandalag við Rússa. Hann flúði í kjölfarið frá Berlín, sem var enn undir hernámi Frakka. Þaðan af léku herir Prússa lykilhlutverk í sigri bandamanna gegn Frökkum. ===Vínarfundurinn=== Á [[Vínarfundurinn|Vínarfundinum]] tókst erindrekum Friðriks Vilhjálms að fá úthlutað miklum landsvæðum, þar á meðal Rínarlandinu, en fengu ekki að innlima [[Saxland]] líkt og þeir höfðu vonast til. Þaðan af áttu Prússar landsvæði bæði á austur- og vesturhlutum Þýskalands sem var klofið í miðjunni af [[Hessen]]. Eftir að Friðrik Vilhjálmur var kominn með her á bak við sig á ný var hann fljótur að brjóta loforð sem hann hafði gefið þjóð sinni um að setja Prússlandi stjórnarskrá. Hann sneri baki við frjálslyndishugmyndum von Stein baróns og Hardenbergs og fylgdi þeirra í stað íhaldsstefnu [[Klemens von Metternich|Metternich fursta]]. Árið 1824 giftist Friðrik Vilhjálmur í annað sinn, greifynjunni Auguste von Harrach.<ref name="Kings"/> Þau eignuðust engin börn. Friðrik Vilhjálmur 3. lést árið 1840 og elsti sonur hans, [[Friðrik Vilhjálmur 4. Prússakonungur|Friðrik Vilhjálmur 4.]], tók við krúnunni. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Friðrik Vilhjálmur 2. Prússakonungur|Friðrik Vilhjálmur 2.]] | titill=Konungur Prússlands | frá=[[16. nóvember]] [[1797]] | til=[[7. júní]] [[1840]] | eftir=[[Friðrik Vilhjálmur 4. Prússakonungur|Friðrik Vilhjálmur 4.]]}} {{Töfluendir}} {{fde|1770|1840|Friðrik Vilhjálmur 3. Prússakonungur}} [[Flokkur:Hohenzollern-ætt]] [[Flokkur:Konungar Prússlands]] [[Flokkur:Kjörfurstar Brandenborgar]] kzluc2qapoyv11ndw454vk9bl0buurf 0 144442 1961176 1953468 2026-04-25T11:23:44Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961176 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Zuckermann.jpg|thumb|Ghil'ad Zuckermann (2011)]] '''Ghil'ad Zuckermann''' (fæddur [[1. júní]] [[1971]] í [[Tel Avív]]) ([[Philosophiae Doctor|D.Phil.]], [[Oxford-háskóli]]; Ph.D., [[Cambridge-háskóli]]) er [[Ástralía|ástralskur]] [[málvísindamaður]]. Hann er [[prófessor]] í [[Málvísindi|málvísindum]] við [[Adelaide]]-háskóli.<ref>{{cite web|url=https://www.edx.org/bio/ghilad-zuckermann |title=edX |work=Professor Ghil'ad Zuckermann|access-date=June 5, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.themonthly.com.au/issue/2014/september/1409493600/anna-goldsworthy/voices-land |title=Voices of the land |work=In Port Augusta, an Israeli linguist is helping the Barngarla people reclaim their language / Anna Goldsworthy, The Monthly, September 2014|access-date=June 5, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.vividsydney.com/speaker/prof-ghilad-zuckermann|title=Vivid Sydney (Light, Music and Ideas)|work=Speaker: Prof. Ghil'ad Zuckermann|access-date=June 5, 2018|archive-date=júní 18, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180618125759/https://www.vividsydney.com/speaker/prof-ghilad-zuckermann|url-status=dead}}</ref> == Helstu verk == *[https://www.zuckermann.org/pdf/icelandicPSM.pdf Icelandic: Phonosemantic Matching], ''Globally Speaking: Motives for Adopting English Vocabulary in Other Languages'', Clevedon-Buffalo-Toronto: Multilingual Matters, editors: Judith Rosenhouse & Rotem Kowner, pp. 19–43 (2008). (Sapir, Yair & Zuckermann, Ghil'ad) * {{cite book|title=Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond|publisher=Oxford University Press|location=New York|year=2020|isbn=9780199812790|url=https://global.oup.com/academic/product/revivalistics-9780199812790?lang=en&cc=us}} *[https://www.palgrave.com/gp/book/9781403917232 ''Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew'']. Palgrave Macmillan. ISBN 978-1403917232 (2003) *[https://www.zuckermann.org/israelit.html Israelit Safa Yafa (Israeli – A Beautiful Language], Tel Aviv: Am Oved. ISBN 978-965-13-1963-1 (2008) *[https://www.zuckermann.org/guide.html Engaging– A Guide to Interacting Respectfully and Reciprocally with Aboriginal and Torres Strait Islander People, and their Arts Practices and Intellectual Property] (2015) *[http://www.dictionary.barngarla.org/ Dictionary of the Barngarla Aboriginal Language of Eyre Peninsula, South Australia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721054108/http://dictionary.barngarla.org/ |date=2018-07-21 }} (2017) *{{cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|year=2014|title=Native Tongue Title: Proposed Compensation for the Loss of Aboriginal Languages|journal=Australian Aboriginal Studies|volume=2014/1|pages=55-71|url=http://www.professorzuckermann.com/#!native-tongue-title/cufd}} *{{cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|last2=Walsh|first2=Michael|year=2014|title=“Our Ancestors Are Happy!”: Revivalistics in the Service of Indigenous Wellbeing|journal=Foundation for Endangered Languages|volume=XVIII|pages=113-119|url=https://www.professorzuckermann.com/our-ancestors-are-happy-}} *{{cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|last2=Walsh|first2=Michael|year=2011|title=Stop, Revive, Survive: Lessons from the Hebrew Revival Applicable to the Reclamation, Maintenance and Empowerment of Aboriginal Languages and Cultures|journal=Australian Journal of Linguistics|volume=31|pages=111–127|url=https://www.zuckermann.org/pdf/Revival_Linguistics.pdf}} *{{cite journal|title=Hybridity versus Revivability: Multiple Causation, Forms and Patterns|journal=Journal of Language Contact|volume=2|pages=40–67|year=2009|url=https://www.zuckermann.org/pdf/Hybridity_versus_Revivability.pdf}} *{{cite journal|title=A New Vision for "Israeli Hebrew": Theoretical and Practical Implications of Analysing Israel's Main Language as a Semi-Engineered Semito-European Hybrid Language|journal=Journal of Modern Jewish Studies|volume=5|pages=57–71|year=2006|url=https://www.zuckermann.org/pdf/new-vision.pdf}} *{{cite journal|title=Cultural Hybridity: Multisourced Neologization in "Reinvented" Languages and in Languages with "Phono-Logographic" Script|journal=Languages in Contrast|volume=4|pages=281–318|year=2004|url=https://www.zuckermann.org/pdf/cultural_hybridity.pdf}} *{{cite journal|title=Language Contact and Globalisation: The Camouflaged Influence of English on the World's Languages – with special attention to Israeli (sic) and Mandarin|journal=Cambridge Review of International Affairs|volume=16|pages=287–307|year=2003|url=https://www.zuckermann.org/english.pdf}} *{{cite journal|title='Realistic Prescriptivism': The Academy of the Hebrew Language, its Campaign of 'Good Grammar' and Lexpionage, and the Native Israeli Speakers|journal=Israel Studies in Language and Society|volume=1|pages=135–154|year=2008|url=https://www.zuckermann.org/pdf/Realistic_Prescriptivism_Academy.pdf}} *[https://www.zuckermann.org/pdf/complement_clause.pdf "Complement Clause Types in Israeli"], ''Complementation: A Cross-Linguistic Typology'', [[Oxford]]: Oxford University Press, editors: R. M. W. Dixon & A. Y. Aikhenvald, pp. 72–92 (2006) *[https://www.zuckermann.org/pdf/ENGINEERING.pdf "Etymythological Othering" and the Power of "Lexical Engineering" in Judaism, Islam and Christianity. A Socio-Philo(sopho)logical Perspective], ''Explorations in the Sociology of Language and Religion'', Amsterdam: John Benjamins, editors: Tope Omoniyi & Joshua A Fishman, pp. 237–258 (2006) *[https://www.zuckermann.org/pdf/Secularization-F.pdf "Blorít: Pagans' Mohawk or Sabras' Forelock?: Ideological Secularization of Hebrew Terms in Socialist Zionist Israeli"], ''The Sociology of Language and Religion: Change, Conflict and Accommodation'', Palgrave Macmillan, editor:Tope Omoniyi, pp. 84–125 (2010) (Yadin, Azzan & Zuckermann, Ghil'ad) == Tengt efni == * [[Málfræði]] * [[Málvísindi]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://researchers.adelaide.edu.au/profile/ghilad.zuckermann Prófessor Ghil'ad Zuckermann, D.Phil. (Oxon.)] * [http://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann University Staff Directory: Prófessor Ghil'ad Zuckermann] * [https://adelaide.academia.edu/zuckermann Ghil'ad Zuckermann, Academia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180506001754/http://adelaide.academia.edu/Zuckermann |date=2018-05-06 }} * [http://www.jewish-languages.org/ghilad.zuckermann.html Jewish Language Research Website: Ghil'ad Zuckermann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180618125946/http://www.jewish-languages.org/ghilad.zuckermann.html |date=2018-06-18 }} * [http://www.zuckermann.org/ Professor Ghil'ad Zuckermann's website] * [https://www.pedestrian.tv/news/meet-the-aussie-lumbersexual-on-a-mission-to-make-your-beard-lustrous/ Australian of the Day: Ghil'ad Zuckermann] * [https://www.edx.org/course/language-revival-securing-future-adelaidex-lang101x edX MOOC ''Language Revival: Securing the Future of Endangered Languages''] {{DEFAULTSORT:Zuckermann, Ghil'ad}} [[Flokkur:Ástralskir málfræðingar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1971]] 4cebj632hro5vqz2fhd15ca5ik7y0wr 0 144648 1961150 1960395 2026-04-25T03:31:32Z TKSnaevarr 53243 /* Æviágrip */ 1961150 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Viktor Orbán | mynd = Viktor Orban.2024 (cropped).jpg | myndatexti1 = Viktor Orbán árið 2024. | titill= Forsætisráðherra Ungverjalands | stjórnartíð_start = 29. maí 2010 | stjórnartíð_end = | forseti = [[László Sólyom]]<br>[[Pál Schmitt]]<br>[[János Áder]]<br>[[Katalin Novák]]<br>[[Tamás Sulyok]] | forveri = [[Gordon Bajnai]] | stjórnartíð_start2 = 6. júlí 1998 | stjórnartíð_end2 = 27. maí 2002 | forseti2 = [[Árpád Göncz]]<br>[[Ferenc Mádl]] | forveri2 = [[Gyula Horn]] | eftirmaður2 = [[Péter Medgyessy]] | fæðingarnafn = Viktor Mihály Orbán | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1963|5|31}} | fæðingarstaður = [[Székesfehérvár]], [[Ungverjaland]]i | starf = Stjórnmálamaður | stjórnmálaflokkur = [[Fidesz]] | maki = {{gifting|Anikó Lévai|1986}} | börn = Ráhel, Gáspár, Sára, Róza, Flóra | háskóli = [[Eötvös Loránd-háskóli]]<br>[[Pembroke-háskóli, Oxford]] | undirskrift = Accession Treaty 2011 Viktor Orbán signature.svg }} '''Viktor Mihály Orbán'''<ref>[http://www.origo.hu/itthon/20121220-a-story-osszeallitasa-33-dolog-amit-nem-tudunk-orban-viktorrol.html Orbánnak kiütötték az első két fogát] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180614221248/http://www.origo.hu/itthon/20121220-a-story-osszeallitasa-33-dolog-amit-nem-tudunk-orban-viktorrol.html |date=2018-06-14 }}, ''Origo'', 20. desember 2012; skoðað 21. júní 2018.</ref> (f. 31. maí 1963) er [[Ungverjaland|ungverskur]] stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Ungverjalands frá árinu 2010 til 2026. Hann var áður forsætisráðherra landsins frá 1998 til 2002. Hann er núverandi formaður [[Þjóðernishyggja|þjóðernissinnaða]] [[Íhaldsstefna|íhaldsflokksins]] [[Fidesz]]. Hann hefur gegnt forystu flokksins frá árinu 2003 og var áður formaður hans frá 1993 til 2000. Orbán er þaulsetnasti forsætisráðherra í sögu Ungverjalands. ==Æviágrip== Orbán fæddist í [[Székesfehérvár]] og nam [[lögfræði]] í Eötvös Loránd-háskóla, þaðan sem hann útskrifaðist árið 1987. Hann nam [[stjórnmálafræði]] í stuttan tíma en hóf síðan sjálfur þátttöku í stjórnmálum í kjölfar [[Byltingarárið 1989|byltinga ársins 1989]]. Hann gerðist leiðtogi stúdentahreyfingarinnar Sambands ungra lýðræðissinna (''Fiatal Demokraták Szövetsége'') sem síðar varð að stjórnmálaflokknum Fidesz. Orbán varð þjóðþekktur stjórnmálamaður eftir að hann hélt ræðu við endurgreftrun [[Imre Nagy]] og annarra píslarvotta [[Uppreisnin í Ungverjalandi|uppreisnar ársins 1956]]. Í ræðunni krafðist Orbán þess opinskátt að sovéskir hermenn hefðu sig á burt úr Ungverjalandi. Eftir að kommúnisminn féll og lýðræði var komið á í Ungverjalandi var Orbán kjörinn á ungverska þjóðþingið og varð þar leiðtogi Fidesz árið 1993. Fidesz hafði í upphafi aðhyllst efnahagslega frjálshyggju og Evrópusamruna en undir forystu Orbán varð hann brátt þjóðernissinnaður hægriflokkur. Eftir að Fidesz unnu flest sæti á þingi í kosningum árið 1998 gerðist Orbán forsætisráðherra hægrisinnaðrar samsteypustjórnar og gegndi því embætti í fjögur ár. Fidesz tapaði þingkosningum árin 2002 og 2006 með naumindum og Orbán var því leiðtogi stjórnarandstöðunnar í átta ár. Vinsældir [[Ungverski sósíalistaflokkurinn|ungverskra sósíalista]] döluðu mjög á seinna kjörtímabili þeirra og því tókst Orbán að vinna stórsigur í þingkosningum árið 2010. Orbán varð forsætisráðherra á ný með mikinn meirihluta á þingi og gerði stórtækar breytingar á ungversku stjórnarskránni. Breytingarnar gengu meðal annars út á að draga úr völdum ungverska stjórnlagadómstólsins svo ekki væri hægt að dæma ógild lög sem hefðu hlotið samþykki tveggja þriðju þingmanna. Jafnframt var sett nýtt aldurstakmark á dómaraembætti sem fól í sér að dómarar yrðu að fara á eftirlaun á lögbundnum eftirlaunaaldri.<ref>{{cite news|title=Q&A: Hungary's controversial constitutional changes|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-21748878|accessdate=8. apríl 2020|website=[[BBC]]|date=11 March 2013}}</ref> Fidesz hélt afgerandi þingmeirihluta sínum eftir kosningar árin 2014 og 2018. Stefnumál Orbán eru mjög íhaldssöm bæði með tilliti til félagsmála og þjóðernismála. Hann hefur lýst stjórnarháttum sínum sem uppbyggingu svokallaðs „ófrjálslynds lýðræðis“.<ref>{{cite web|url=http://www.kormany.hu/en/the-prime-minister/the-prime-minister-s-speeches/prime-minister-viktor-orban-s-speech-at-the-25th-balvanyos-summer-free-university-and-student-camp|quote=|title=Prime Minister Viktor Orbán’s Speech at the 25th Bálványos Summer Free University and Student Camp|date=30. júlí 2014|access-date=2018-06-21|archive-date=2020-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015113216/https://www.kormany.hu/en/the-prime-minister/the-prime-minister-s-speeches/prime-minister-viktor-orban-s-speech-at-the-25th-balvanyos-summer-free-university-and-student-camp|url-status=dead}}</ref> Orbán hefur verið sakaður um [[Einræði|einræðistilburði]] og um að skerða [[réttarríki]]ð í Ungverjalandi með því að draga úr sjálfstæði dómstóla og úr málfrelsi.<ref name="wapo1">{{cite web|last1=Meijers|first1=Maurits|last2=van der Veer|first2=Harmen|title=Hungary’s government is increasingly autocratic. What is the European Parliament doing about it?|url=https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2017/05/03/hungary-is-backsliding-what-is-the-european-parliament-doing-about-this/|website=washingtonpost.com|publisher=[[Washington Post]]|accessdate=21. júní 2018}}</ref><ref name="econ17">{{cite web|title=What to do when Viktor Orban erodes democracy|url=https://www.economist.com/news/leaders/21723835-europe-has-tools-make-autocrat-back-down-what-do-when-viktor-orban-erodes-democracy|website=economist.com|publisher=The Economist|accessdate=21. júní 2018}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/02/10/world/europe/hungary-orban-democracy-far-right.html|title=As West Fears the Rise of Autocrats, Hungary Shows What’s Possible|last=Kingsley|first=Patrick|date=2018-02-10|work=The New York Times|access-date=10. febrúar 2018|issn=0362-4331}}</ref> Orbán hefur sett ríkisfjölmiðla Ungverjalands undir stjórn ráðs sem skipað er liðsmönnum Fidesz. Jafnframt verða sjálfstæðir fjölmiðlar að sækja um starfsleyfi frá stjórnvöldum og geta sætt sektum ef yfirvöld telja fréttaflutning þeirra ekki nógu hlutlausan. Einkareknum fjölmiðlum hefur einnig verið bannað að birta kosningaauglýsingar.<ref name="eirikur">{{cite book|first=Eiríkur|last=Bergmann|title=Neo-nationalism: The Rise of Nativist Populism|year=2020|page=168|publisher=Palgrave Macmillan|location=Sviss|isbn=978-3-030-41772-7|doi=10.1007/978-3-030-41773-4}}</ref> Orbán hefur oft beint spjótum sínum að ungversk-bandaríska athafnamanninum [[George Soros]] og hefur vænt hann um að standa fyrir samsærum til að grafa undan Ungverjalandi. Á yngri árum hafði Orbán sjálfur þegið styrk frá stofnun Sorosar til að ganga í háskóla í Englandi en á stjórnmálaferli sínum hefur hann útmálað Soros sem ógn við ungverskt þjóðfélag.<ref name="eirikur" />{{rp|109}} Í kosningabaráttu sinni árið 2017 setti Orbán upp auglýsingaskilti þar sem Soros var kallaður „óvinur fólksins“ og árið 2018 kynnti Orbán lagafrumvarp undir nafninu „Stöðvum Soros!“ sem gera ólöglegt að aðstoða ólöglega innflytjendur eða flóttamenn við að dvelja í landinu.<ref>{{cite web|author=Róbert Jóhannsson|title=„Stöðvum Soros“ fyrir ungverska þingið|publisher=RÚV|url=http://www.ruv.is/frett/stodvum-soros-fyrir-ungverska-thingid|date=5. maí 2018|accessdate=11. september 2018}}</ref> Þann 30. mars 2020 samþykkti ungverska þingið tillögu þess efnis að stjórn Orbáns geti stjórnað landinu með tilskipunum til þess að bregðast við [[Kórónaveirufaraldur 2019-2020|kórónaveirufaraldrinum]] í landinu. Áætlað var að lögin vari þar til faraldurinn er liðinn en þeim fylgdi þó enginn formlegur tímarammi.<ref>{{Vefheimild|titill=Ung­verskt lýðræði í ótíma­bundna sótt­kví?| url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2020/03/30/ungverskt_lydraedi_i_otimabundna_sottkvi/|útgefandi=mbl.is|höfundur=Þorgerður Anna Gunnarsdóttir|ár=2020|mánuður=30. mars|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=8. apríl}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Orban fær ótímabunduð tilskipanavald| url=https://www.visir.is/g/202028315d|útgefandi=''Vísir''|höfundur=Kjartan Kjartansson|ár=2020|mánuður=30. mars|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=8. apríl}}</ref> Ótakmörkuðu tilskipanavaldi Orbáns lauk þann 18. júní en þess í stað var samþykkt að lýsa yfir „læknisfræðilegu neyðarástandi“ sem heimilar stjórninni áfram að gefa út tilskipanir í ýmsum málefnum.<ref>{{Vefheimild|titill=Hungary replaces rule by decree with ‘state of medical crisis’| url=https://www.politico.eu/article/hungary-replaces-rule-by-decree-controversial-state-of-medical-crisis/|útgefandi=''Politico''|höfundur=Lili Bayer|ár=2020|mánuður=18. júní|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=15. júlí}}</ref> Í júní árið 2021 setti stjórn Orbáns lög sem bönnuðu að börnum yrði kennt um [[Hinsegin|hinsegin fólk]] í skóla.<ref>{{Vefheimild|titill=Ung­versk yfir­völd banna hin­segin náms­efni| url=https://www.frettabladid.is/frettir/ungversk-yfirvold-banna-hinsegin-namsefni/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|höfundur=Oddur Ævar Gunnarsson|ár=2021|mánuður=15. júní|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=25. júlí|safnslóð=https://vefsafn.is/is/20230402132138/https://www.frettabladid.is/frettir/ungversk-yfirvold-banna-hinsegin-namsefni/|safndags=2. apríl 2023}}</ref> Lögin eru hluti af frumvarpi sem á að nafninu til að snúast gegn barnaníði en þau banna meðal annars að börnum séu sýnt námsefni eða auglýsingar sem styðja réttindi hinsegin fólks.<ref>{{Vefheimild|titill=Vilja banna að börnum sé kennt um hinsegin fólk| url=https://www.visir.is/g/20212121214d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Kjartan Kjartansson|ár=2021|mánuður=11. júní|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=25. júlí}}</ref> Ungverjar sættu harðri gagnrýni af hálfu mannréttindahópa fyrir lögin og [[Mark Rutte]], forsætisráðherra [[Holland]]s, gekk svo langt að segja að landið ætti ekki lengur erindi í [[Evrópusambandið]] vegna þeirra.<ref>{{Vefheimild|titill=Telur Ungverja ekki eiga erindi í ESB lengur| url=https://www.visir.is/g/20212126236d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Kjartan Kjartansson|ár=2021|mánuður=24. júní|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=25. júlí}}</ref> Orbán var endurkjörinn í þriðja sinn í þingkosningum í apríl 2022. Í kosningunum hafði sameinuð stjórnarandstaða boðið fram lista gegn Fidesz-flokki Orbáns en hafði deilt talsvert innbyrðis. Kosningarnar voru haldnar í skugga [[Innrás Rússa í Úkraínu 2022|innrásar Rússa í Úkraínu]], en Orbán hafði lagt áherslu á hlutleysi Ungverjalands í deilunni.<ref>{{Vefheimild|titill=Vinur Pútíns endurkjörinn sem forsætisráðherra| url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/04/03/vinur_putins_endurkjorinn_sem_forsaetisradherra/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2022|mánuður=3. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=4. apríl}}</ref> Fidesz-flokkur Orbáns tapaði þingkosningum í apríl árið 2026 með afgerandi hætti fyrir stjórnmálaflokknum [[Tisza-flokkurinn|Tisza]] undir forystu [[Péter Magyar|Péters Magyar]]. Áætlað er að Magyar leysi Orbán af hólmi sem forsætisráðherra eftir 16 ára samfellda stjórnarsetu.<ref>{{Vefheimild|titill= Orbán játar sig sigraðan| url=https://www.visir.is/g/20262868090d/orban-jatar-sig-sigradan|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=11. apríl 2026|skoðað=12. apríl 2026|höfundur=Agnar Már Másson}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Ungverjalands| frá= 6. júlí 1998| til= 27. maí 2002| fyrir=[[Gyula Horn]]| eftir=[[Péter Medgyessy]] }} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Ungverjalands| frá= 29. maí 2010| til= | fyrir=[[Gordon Bajnai]]| eftir=Enn í embætti }} {{Töfluendir}} {{f|1963}} {{DEFAULTSORT:Orbán, Viktor}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Ungverjalands]] [[Flokkur:Ungverskir lögfræðingar]] pe6kosgutnyn97as7ig2qfu4gra959o 4 154362 1961151 1960757 2026-04-25T03:31:53Z TKSnaevarr 53243 1961151 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Peter-Magyar-portrait-2026.jpg|150px|right|alt=Péter Magyar|link=Péter Magyar]] * [[19. apríl]]: Þingkosningar fara fram í Búlgaríu. Nýr flokkur fyrrverandi forsetans '''[[Rúmen Radev|Rúmens Radev]]''' vinnur hreinan meirihluta á þingi. * [[12. apríl]]: Þingkosningar fara fram í [[Ungverjaland]]i. [[Tisza-flokkurinn]], undir forystu '''[[Péter Magyar|Péters Magyar]]''' (''sjá mynd''), sigrar [[Fidesz]]-flokk [[Viktor Orbán|Viktors Orbán]] forsætisráðherra. * [[8. apríl]]: Samið er um tveggja vikna vopnahlé í '''[[Íransstríðið 2026|Íransstríðinu]]'''. * [[1. apríl]]: Geimflugið '''[[Artemis II]]''' leggur af stað frá jörðu í ferð í kringum [[tunglið]]. '''Yfirstandandi:''' [[Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)|Borgarastyrjöldin í Jemen]] &nbsp;• [[Borgarastyrjöldin í Súdan (2023–)|Borgarastyrjöldin í Súdan]] &nbsp;• [[Innrás Rússa í Úkraínu]] / [[Stríð Rússlands og Úkraínu]] &nbsp;• [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]] &nbsp;• [[Stríð Ísraels og Hamas 2023–|Stríð Ísraels og Hamas]] <br> '''Nýleg andlát''': [[Oscar Schmidt]] (17. apríl) &nbsp;• [[Moya Brennan]] (13. apríl) &nbsp;• [[Björgvin Halldórsson]] (9. apríl) &nbsp;• [[Lionel Jospin]] (22. mars) drqjzr4vwivmr5jt8emrlpbx4jwj63l 0 154592 1961130 1950872 2026-04-25T00:13:53Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961130 wikitext text/x-wiki '''Erfðafjárskattur''' er skattur sem er greiddur af peningum sem ganga í [[arfur|arf]]. ==Ísland== Skattfrelsismörk voru 1. janúar 2026 tæpar 6,8 milljónir <ref>[https://island.is/erfdafjarskattur/skattfrelsismörk Erfðafjárskattur, skattfrelsismörk]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Island.is, sótt 20. mars 2026</ref> en 10% skattur leggst á upphæðina umfram það. Makar og sambýlisfólk þurfa ekki að greiða erfðafjárskatt sín á milli. ==Erfðaskattur á heimsvísu== ===Norðurlönd=== *[[Danmörk]]: Börn greiða 15% erfðafjárskatt, á aðra ættingja leggjast auka 25%. Makar greiða engan skatt. *[[Finnland]]: 13% er greitt fyrir 60.000 - 200 000 €. Umfram milljón evra er greitt 19%. Hærri skattur er settur á fjarlæga ættingja. *[[Svíþjóð]]: Erfðafjárskattur var lagður af árið 2005. *[[Noregur]]: Erfðafjárskattur var lagður af árið 2014. ===Þýskaland=== Skattur getur verið frá 7-50% og veltur hann á venslum við hinn látna. Nánir ættingjar eru undanþegnir skattinum upp að ákveðinni upphæð. ===Bandaríkin=== Erfðafjárskattur er mismunandi eftir ríkjum. [[Louisiana]], [[New Hampshire]] og [[Utah]] hafa til að mynda ekki skattinn. ===Kanada=== [[Kanada]] hefur í raun ekki erfðafjárskatt en leggur þó skatt á fjármagn sem tilkomið er vegna arfs (enska: capital gains). ==Heimild== * {{wpheimild|tungumál= en|titill= Inheritance tax|mánuðurskoðað= 18. okt.|árskoðað= 2019 }} ==Tenglar== *[https://island.is/erfdafjarskattur Island.is - Erfðafjárskattur] *[https://www.althingi.is/lagas/149a/2004014.html Alþingi - Lög um erfðafjárskatt] ==Tilvísanir== [[Flokkur:Sköttun]] [[Flokkur:Erfðaréttur]] d6m03v3uswunvhsctxgrmjj14lu0qrl 0 156738 1961093 1669503 2026-04-24T18:17:31Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961093 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Daruma Doll.jpg|thumb|Daruma með eitt litað auga.]] '''Daruma''' er [[Japan|japönsk]] brúða með stór augu en án útlima. Daruma brúða er úr [[ipappamassi|pappamassa]] sem er þyngdur að neðan svo brúðan velti ekki. Ef daruma brúðu er hallað þá reisir hún sig við aftur. Daruma brúður eru oft seldar í [[búddhahof|búddhahofum]] og á brúðurnar eru skrifuð japönsk skriftákn fyrir hamingju og velgengni. Brúðan á að tákna búddhamunkinn [[Bodhidharma]] sem á japönsku er kallaður daruma og þaðan kemur heiti brúðunnar. Brúðan er búin til án handa og fóta og vísar það til þess að munkurinn sat í níu ár fyrir framan klettavegg og hugleiddi. Munkurinn var einnig sagður stunda [[jóga]] og [[bardagalist]] og er sagður hafa lagt grunn að [[shaolin kung fu]]. Daruma brúða er talin verkfæri til að uppfylla óskir þannig að fyrst er annað auga brúðunnar litað og henni stillt upp á stað þar sem sá sem óskar fer framhjá á hverjum degi. Ef óskin rætist þá litast hitt augað líka og eftir það má brenna brúðuna í hofi. Á 18. öld var damura brúðan þekkt sem leikfang, sem skopparakringla eða veltibolti. Japanska orðið fyrir snjókall er Yuki-daruma sem merkir snjó-daruma. == Tengill == * Henry Punsmann: ''Daruma, a Symbol of Good Luck''. In: ''Asian Folklore Studies'', Jg. 21, 1962. ([https://asianethnology.org/downloads/ae/pdf/a138.pdf PDF; 800 KB]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}) [[Flokkur:Japönsk menning]] eu0wl5wm0kr6bsxe8p2tcrjgxurf06q 0 156915 1961147 1954085 2026-04-25T02:50:06Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961147 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Ferdinand Buisson | mynd = Ferdinand Buisson (1841-1932).jpg | fæðingardagur = [[20. desember]] [[1841]] | fæðingarstaður = [[París]], [[Frakkland]]i | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1932|2|16|1841|12|20}} | dauðastaður = [[Thieuloy-Saint-Antoine]], [[Frakkland]]i | þekkt_fyrir = | háskóli = Faculté des lettres de Paris | þjóðerni = [[Frakkland|Franskur]] | starf = Stjórnmálamaður, heimspekingur, kennari | trú = [[Kalvínismi]] | verðlaun = [[File:Nobel prize medal.svg|15px]] [[Friðarverðlaun Nóbels]] (1927) | stjórnmálaflokkur = Lýðveldissósíalistaflokkurinn | maki = | börn = | foreldrar = | undirskrift = }} '''Ferdinand Buisson''' (20. desember 1841 – 16. febrúar 1932) var franskur heimspekingur, kennslufræðingur og stjórnmálamaður. Hann var einn af stofnendum franska Mannréttindabandalagsins og sat sem forseti þess frá 1914 til 1926. Frá 1902 til 1906 var hann jafnframt forseti franska Menntunarbandalagsins. Árið 1927 hlaut hann [[friðarverðlaun Nóbels]] ásamt Þjóðverjanum [[Ludwig Quidde]]. Buisson var skipuleggjandi grunnmenntunar í Frakklandi frá 1879 til 1896. Árið 1905 var hann jafnframt formaður nefndar sem falið var að semja lög um [[Aðskilnaður ríkis og kirkju|aðskilnað ríkis og kirkju]]. Buisson fann upp hugtakið ''laïcité'' sem hefur jafnan verið notað um [[Veraldarhyggja|veraldarhyggju]] í Frakklandi. == Æviágrip == === Æska og uppvöxtur === Ferdinand Buisson fæddist þann 20. desember árið 1841 og var kominn úr [[Mótmælendatrú|mótmælendafjölskyldu]]. Faðir hans var [[Bourgogne|búrgúndi]] að nafni Pierre Buisson sem vann sem héraðsdómari og síðar rannsóknardómari. Fimmtíu og tveggja ára hafði Pierre kvænst hinni 29 ára gömlu Adèle Aurélie de Ribeaucourt, dóttur vefara frá [[Picardie]].<ref>{{Cite book|author1=Isabelle Havelange|author2=Françoise Huguet|author3=Bernadette Lebedeff|title=Les inspecteurs généraux de l'Instruction publique|publisher=ENS Éditions|year=1986|page=204|isbn=}}</ref> Ferdinand Buisson gekk í Condorcet-gagnfræðiskólann í París. Hann var felldur í almennu framhaldsnámi, mögulega vegna stjórnmálaskoðana sinna, og bjó sig undir nám í heimspeki samhliða því sem hann vann sem kennari.<ref>{{Cite book |language=franska |author1=Jean-Marie Mayeur |author2=Patrick Cabanel |author3=André Encrevé |chapter=Buisson, Ferdinand Édouard |title=''Dictionnaire biographique des protestants français de 1787 à nos jours'', tome 1 : A-C |place=Paris |publisher= Éditions de Paris Max Chaleil |year= 2015 |page=510-511 |id= Dictionnaire biographique des protestants français de 1787 à nos jours }}</ref> Hann lenti í öðru sæti í heimspekikeppni árið 1868.<ref>{{Cite web|languague=franska|author=André Chervel|title=Les agrégés de l'enseignement secondaire. Répertoire 1809-1960|url=http://rhe.ish-lyon.cnrs.fr/?q=agregsecondaire_laureats&nom=&annee_op==&annee%5Bvalue%5D=1868&annee%5Bmin%5D=&annee%5Bmax%5D=&periode=3&concours=14&items_per_page=100|site=rhe.ish-lyon.cnrs.fr|date=mars 2015|accessdate=14. apríl 2020|archive-date=2020-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903005642/http://rhe.ish-lyon.cnrs.fr/?q=agregsecondaire_laureats&nom=&annee_op==&annee&#91;value&#93;=1868&annee&#91;min&#93;=&annee&#91;max&#93;=&periode=3&concours=14&items_per_page=100|url-status=dead}}</ref> === Stjórnmálaferill === Buisson var fylgjandi frjálslyndum túlkunum á mótmælendatrú. Hann fór í sjálfskipaða útlegð frá Frakklandi á árum [[Síðara franska keisaraveldið|síðara franska keisaraveldisins]] frá 1866 til 1870 þar sem hann neitaði að sverja nýju stjórninni hollustueið. Buisson gerðist prófessor við [[Háskólinn í Neuchâtel|Háskólann í Neuchâtel]].<ref>{{Cite book|author1=Anne Cendre|title=Promenades protestantes à Paris|publisher=Labor et Fides|year=2011|page=257|isbn=}}</ref> Árið 1867 sótti Buisson þrjú heimsþing Friðar- og frelsisbandalagsins (fr. ''Ligue de la paix et de la liberté''), friðarsamtaka sem reyndu að koma í veg fyrir stríð milli Frakklands og [[Prússland]]s. Buisson flutti ræðu á síðasta þingi samtakanna í Lausanne árið 1869.<ref name="Souvenirs & autres écrits">Martine Brunet, [https://www.theolib.com/souvenirs.html « L'unité d'une vie », in ''Ferdinand Buisson, souvenirs et autres écrits''], Théolib, 2011, bls. 119-170.</ref> Á sama tíma reyndi hann að stofna til frjálslyndrar mótmælendakirkju í Frakklandi og fékk til liðs við sig prestana [[Jules Steeg]] og [[Félix Pécaut]]. Buisson sneri heim til Frakklands eftir stofnun [[Þriðja franska lýðveldið|þriðja franska lýðveldisins]] og hóf virka þátttöku í stjórnmála- og samfélagslífi 17. hverfisins í París. Í desember árið 1870 varð Buisson stjórnandi munaðarleysingjahælis í 17. hverfinu. Hælið var hið fyrsta sem rekið var á [[Veraldarhyggja|veraldlegan]] máta og varð síðar þekkt sem munaðarleysingjahæli Signu.<ref name="Souvenirs & autres écrits"/> Buisson varð umsjónarmaður í grunnmenntamálum frá 1872 til 1886.<ref name=":0">{{Cite web|language=fr-FR|author=Philippe Aubert|title=Le père de l’école laïque|url=https://www.evangile-et-liberte.net/2017/01/le-pere-de-lecole-laique/|website=Évangile et Liberté|date=1. janúar 2017|accessdate=2019-01-14}}</ref> Buisson afþakkaði kennarastöðu í heimspeki þar sem hann vildi geta starfað í þágu fátækra barna. Vegna tengsla sinna við menntamálaráðherrann [[Jules Simon]] var Buisson útnefndur í stjórn menntastofnana Parísar. Simon var hins vegar þvingaður til að afturkalla útnefningu Buissons vegna harðra mótmæla kaþólska flokksins og íhaldssamra mótmælenda. Buisson var falið að safna saman í eitt ritverk upplýsingum um menntunaraðferðir víðs vegar úr heimi. Vegna áhyggja af afdrifum barnanna úr munaðarleysingjahælinu hafði Buisson samband við mannvininn Joseph Gabriel Prévost og lét flytja börnin á munaðarleysingjahæli sem hann hafði stofnað í Cempuis. Árið 1880 útnefndi Buisson [[Paul Robin]] umsjónarmann yfir hælinu.<ref name="Souvenirs & autres écrits"/> Frá 1879 til 1896 fól [[Jules Ferry]], eftirmaður Jules Simons, Buisson umsjón yfir grunnskólamenntun. Árið 1890 varð Buisson prófessor í kennslufræði við [[Parísarháskóli|Sorbonne-háskóla]]. Réttritun var á þessum tíma helsta áhersluefnið í frönsku kennsluskránni en Ferry og Buisson, sem unnu saman að því að endurbæta menntakerfið frá árinu 1880, reyndu að draga úr áherslunni á réttritun og leggja hennar í stað áherslu á líflegri og gagnvirkari frönskukennslu. Buisson reyndi að koma á umbótum í franskri réttritunarkennslu en var fyrir vikið sakaður um að draga réttritun niður á lægra stig.<ref>André Chervel, ''L'Orthographe en crise à l'école'', Retz, 2008, bls. 49 et suivantes.</ref> Árið 1898 tók Buisson beina afstöðu með [[Alfred Dreyfus]] í [[Dreyfus-málið|Dreyfus-málinu]]. Hann tók síðan þátt í stofnun franska Mannréttindabandalagsins og var forseti þess frá 1914 til 1926. Buisson var jafnframt meðlimur í frönsku [[Frímúrarareglan|Frímúrarareglunni]].<ref>{{Cite book|language=fr|author1=Michel Gaudart de Soulages|author2=Hubert Lamant|title=Dictionnaire des francs-maçons français|year=1995|isbn=}}</ref><ref name="IJC">{{cite web|language=français|author=Christian Bernard|title=Pertinence et actualité de l’œuvre de Ferdinand Buisson|url=https://www.institut-jacquescartier.fr/2010/10/pertinence-et-actualite-de-l%E2%80%99oeuvre-de-ferdinand-buisson/|website=institut-jacquescartier.fr|date=23. október 2010|accessdate=14. apríl 2020|archive-date=2020-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808173739/https://www.institut-jacquescartier.fr/2010/10/pertinence-et-actualite-de-l%E2%80%99oeuvre-de-ferdinand-buisson/|url-status=dead}}</ref> Buisson sat á [[Franska þingið|franska þinginu]] fyrir Signukjördæmi frá 1902 til 1914 og var ötull talsmaður skyldubundinnar verkmenntunar og [[Kosningaréttur kvenna|kosningaréttar kvenna]]. Buisson var formaður franska Menntunarbandalagsins frá 1902 til 1906 og hafði umsjón með samningu laga um [[Veraldarhyggja|veraldarhyggju]]. Árið 1905 varð hann forseti þingnefndar sem samdi lög um [[Aðskilnaður ríkis og kirkju|aðskilnað ríkis og kirkju]] í Frakklandi. Þegar [[fyrri heimsstyrjöldin]] braust út árið 1914 tók Buisson þátt í „heilaga bandalaginu“ (fr. ''Union sacrée''), sem var samningur sem franskir vinstrimenn gerðu um að styðja ríkisstjórnina og kalla ekki til verkfalla á meðan á stríðinu stæði.<ref name=":0" /> Buisson sat aftur á þingi árin 1919 til 1924 og vann að því að koma á sáttum milli Frakka og Þjóðverja, sér í lagi eftir [[hernám Ruhr-héraðsins]] árið 1923. Frá upphafi var Buisson stuðningsmaður [[Þjóðabandalagið|Þjóðabandalagsins]] og hélt fundi ásamt þýskum friðarsinnum í París og Berlín.<ref name="IJC" /> Buisson hlaut [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 1927 ásamt þýska prófessornum [[Ludwig Quidde]] fyrir sáttatilraunir þeirra milli þjóða sinna. Buisson tileinkaði verðlaunin starfsfólki franskra almenningsskóla. === Kennslufræðiorðabók Buissons === Ferdinand Buisson var aðalhöfundur kennslufræðiorðabókarinnar ''Dictionnaire de pédagogie et d'instruction primaire'', en með honum unnu að henni rúmlega 350 samstarfsmenn, einna helst [[James Guillaume]] sem var aðalritstjóri hennar. Fyrsta útgáfa bókarinnar kom út hjá bókafélaginu Hachette frá 1882 til 1887. Bókin var endurútgefin árið 1911.<ref>Cette version contient un article favorable aux [http://www.inrp.fr/edition-electronique/lodel/dictionnaire-ferdinand-buisson/document.php?id=3699 syndicats d'instituteurs], quatre ans après la révocation de [[Marius Nègre]] par [[Georges Clemenceau|Clemenceau]], et alors même que le [[Syndicat national des instituteurs]] ne sera constitué qu'en 1920 et reconnu ''de facto'' par le gouvernement qu’en 1924. La rédaction de cet article a été confiée à [[Émile Glay]], alors secrétaire adjoint de la Fédération nationale des amicales d'instituteurs et futur secrétaire général adjoint du Syndicat national des instituteurs, présenté comme « disciple » de Ferdinand Buisson.</ref> Buisson samdi nokkrar greinar í bókinni, meðal annars um veraldarhyggju, innsæi og bænar. Orðabókin var talin „biblía“ veraldar- og lýðveldissinnaðra skóla í Frakklandi og sumir töldu hana í reynd hafa sett á fót veraldleg trúarbrögð til að koma í stað kristninnar. Buisson hélt því fram að hann hefði einfaldlega haldið eftir siðgæðisboðskapi kristninnar. ==Tilvísanir== <references/> {{Friðarverðlaun Nóbels}} {{DEFAULTSORT:Buisson, Ferdinand}} {{fd|1841|1932}} [[Flokkur:Franskir stjórnmálamenn]] [[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]] 827qtvgcbn70hgw71coj4x55woig5pz 0 157566 1961090 1674730 2026-04-24T17:51:12Z Icodense 50103 Abu Dahbi → Abu Dhabi 1961090 wikitext text/x-wiki '''Íþróttasamband fatlaðra''' var stofnað 17. maí 1979 og er eitt af sérsamböndum [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands]]. Hlutverk ÍF er að hafa umsjón með þeim íþróttagreinum sem fatlaðir iðka á Íslandi og gæta hagsmuna allra fötlunarhópa sem eru hluti af sambandinu. Ofan á það sér ÍF um útbreiðslu- og fræðslustarf varðandi íþróttir fatlaðra og er fulltrúi Íslands á alþjóðavettvangi. Meðal þeirra íþróttagreina sem fatlaðir stunda eru [[boccia]], borðtennis, lyftingar, sund, frjálsar íþróttir og bogfimi. Þá er ÍF í samstarfi við ýmsar endurhæfingarstofnanir með það að sjónarmiði að stuðla að útbreiðslu íþróttaiðkunar meðal fatlaðra. Þá má segja að íþróttir séu framhald af þeirri endurhæfingu sem fer fram á endurhæfingarstofnunum. Meðal þeirra stofnana sem eru samstarfsaðilar eru heilbrigðis- og menntakerfið, sérskólar og sjúkraþjálfunarbraut háskóla íslands<ref name=":1">{{Cite web|url=https://ifsport.is/page/upplysingar|title=Upplýsingar|website=ifsport.is|access-date=2020-05-21}}</ref>. Frá árinu 1991 hefur ÍF gefið út tímarit undir nafngiftini Hvati og er það gefið út tvisvar á ári. Við útgáfu hvers tölublaðs er það prentað í fimm þúsund eintökum og er það ókeypis. Hlutverk Hvata er að upplýsa og vekja athygli fólks á íþróttum fatlaðra <ref>https://www.mbl.is/sport/frettir/2019/05/17/if_fagnar_40_ara_afmaeli_i_dag/</ref>. Frá árinu 2015 hefur ÍF haldið upp á Paralympic daginn sem er nú orðinn árlegur viðburður hjá sambandinu. Tilgangurinn með deginum er að kynna starfsemi aðildarfélaga sem eru hluti af Íþróttasambandi fatlaðra<ref>https://www.ifsport.is/read/2019-10-15/paralympic-dagurinn-201/</ref>. == Saga == Saga íþrótta fatlaðra á Íslandi byrjaði þegar Íþróttafélag fatlaðra í Reykjavík var sett á laggirnar árið 1974. Næstu ár fylgdu með stofnun fleiri íþróttafélaga fyrir fatlaða. Á Akureyri var Íþróttafélagið Akur stofnað í árslok 1974 ásamt Íþróttafélaginu Eik árið 1978. Í Reykjavík bættust tvö önnur félög við, Íþróttafélagið Björk árið 1978 og Íþróttafélagið Ösp árið 1980. Þátttaka innan þessara félag ókst jafnt og þétt. Öll þessi félög höfðu aðild að Íþróttasambandi Íslands sem setti á fót sérstaka undirbúningsnefnd til að hafa betri umsjón. Undirbúningsnefndin hafði starfað í sex ár að málefnum fatlaðra í íþróttum þegar nefndarmenn áttuðu sig á því að umfang verkefna hafði stækkað út fyrir getu nefndarinnar. Í kjölfar þess var stofnað sérsamband sem gæti betur haldið utan um þessi málefni og var sú áætlun að veruleika árið 1979. Sigurður Magnússon var kjörinn fyrsti formaður Íþróttasambands fatlaðra. Árið 1977 var fyrsta Íslandsmótið í íþróttum fatlaða skipulagt. Á því móti var keppt í lyftingum og var haldið í sjónvarpssal sem kynnti íþróttir fatlaðra fyrir almenningi. Fyrsta Íslandsmótið haldið af Íþróttasambandi fatlaðra var árið 1979 á Akureyri og keppt var í boccia og borðtennis. Strax á hæla þess kom fyrsta Íslandsmót fatlaðra í sundi og bogfimi árið 1980. Fyrsta utanlandsmótið sem Íslendingar tóku þátt í var haldið í Stoke Mandeville á Englandi árið 1979 en fjórir kepptu frá Íslandi. Árið 1980 fóru tólf íþróttaiðkendur fyrir Íslands hönd til Arnhem í Hollandi til að keppa í [[Ólympíumót fatlaðra|Ólympíumóti fatlaðra]] og var það í fyrsta sinn sem Ísland tók þátt á því móti.<ref>{{Vefheimild|url=https://skemman.is/bitstream/1946/14042/1/%C3%8Dris%20F%C3%B6nn%20p%C3%A1lsd%C3%B3ttir.pdf|titill=Íþróttir fatlaðra: Möguleikar íþróttafólks á Íslandi|höfundur=Íris Fönn Pálsdóttir|útgefandi=|mánuður=febrúar|ár=2013|mánuðurskoðað=|árskoðað=2020|safnár=}}</ref> === Árin 2000-2020 === Á Ólympíumóti fatlaðra í Sidney árið 2000 komst upp svindlmál í búðum Spánverja og árin eftir það var þroskahömluðum bannað að keppa á mótum á vegum IPC. Þetta leiddi til þess að þroskahömluðum var neitað um aðild að Ólympíumótunum haldin 2004 og 2008. Rök móthaldara voru að þroskahamlaðir fengu ekki að taka þátt fyrr en viðurkennt flokkunarkerfi yrði þróað. Með hjálp íþróttasambandra á norðulöndum, ÍF þar á meðal, hefur þessu banni verið aflétt að hluta. Sýndi þessi árangur sig þegar Evrópumeistaramótið í sundi var haldið á Íslandi árið 2009. Mótið er stærsta alþjóðlega sundmót sem hefur verið haldið á Íslandi með fjölda keppanda, þjálfara og fararstjóra í kringum 600.<ref name=":0" /> Í ágúst 2005 náðu ÍSÍ og ÍF samkomulagi er varðar styrktarbeiðnir og styrkveitingar. Frá ársbyrjun 2006 var ÍF heimilt að sækja um styrki fyrir iðkendur sína á sömu forsendum og önnur sérsambönd á vegum ÍSÍ. Að fá aðild að afrekssjóði ÍSÍ var mikil viðurkenning á afrekum fatlaðra íþróttaiðkenda.<ref name=":0" /> Árið 2013 hófst samstarf ÍF og Ólympíunefnd þroskahamlaðra við íslensku lögregluna út af alþjóðaverkefninu LETR (e. Law Enforcement Torch Run). Þetta verkefni á upptök sín í Bandaríkjunum og var fyrst sett á stól árið 1981. Tilgangur LETR er að lögreglustofnanir reyna að vekja athygli á Ólympíuleikum þroskahamlaðra. Á Íslandi taka fulltrúar verkefnisins þátt í kyndilhlaupum og ýmsum viðburðum til að ná því markmiði. Árið 2016 tók forseti Íslands þátt í kyndilhlaupi fyrir Íslandsleika og var það í fyrsta skipti sem þjóðarleiðtögi tók þátt í kyndilhlaupi.<ref name=":0" /> Til að betur virkja hreyfingu hjá fötluðum börnum var YAP (e. Young Athlete Project) verkefnið innleit á Íslandi árið 2015. Var þetta verkefni samstarf á milli Special Olympics á Íslandi og SO í Rúmeníu. Frá innleiðingu til ársins 2019 hefur þetta verkefni verið kynnt í leikskólum og bæjarfélögum.<ref name=":0" /> === 40 ára afmæli === Árið 2019 var stórt ár hjá ÍF því þá voru 40 ár frá stofnun sambandsins og til að fagna upp á þau tímamót var afmælishátið haldin á hótel sögu 17. maí sama ár. Þá var 2019 eitt af viðburðaríkustu árum í sögu ÍF þar sem stór hópur afreksfólks fór til Abu Dhabi og tók þátt í Ólympíuleikum þroskaheftra. Að auki voru fjöldamörg heimsmeistaramót í ýmsum íþróttagreinum eins og bogfimi, handahjólreiðum, frjálsum íþróttum og sundi ásamt fleiri verkefnum<ref name=":0" />. == Aðildafélög == Innan ÍF eru 22 aðildafélög og eru þau dreifð um land allt<ref name=":1" />. Aðildarfélög ÍF eru eftirfarandi:<ref>https://www.ifsport.is/page/adildarfelog</ref> {{col-begin}}{{col-2}} * Íþróttafélagið Ösp * Íþróttafélagið Akur * Íþróttafélagið Fjörður * Íþróttafélagið Eik á Akureyri * Íþróttafélagið Suðri * Íþróttafélagið Gnýr * Íþróttafélagið Nes * Íþróttafélag Fatlaðra í Reykjavík * Íþróttafélagið Ívar, Ísafirði * Bocciadeild Íþróttafélagsins Völsungs * Íþróttafélagið Ægir * Íþróttafélagið Þjótur * Sólin - Íþróttadeildir Fatlaðra {{col-2}} * Sundfélagið Óðinn * Íþróttafélagið Snerpa * Íþróttafélagið Gróska * Íþróttafélagið Gerpla * Íþróttafélagið Viljinn * Íþróttafélag Heyrnarlausra * Íþróttafélagið Gáski * Íþróttafélagið Hlynur * Íþróttafélagið Tjaldur * Íþróttafélagið Örvar * Íþróttadeildir Fatlaðra í Stykkishólmi {{col-end}} == ÍF á alþjóðavettvangi == Á Ólympíumóti fatlaðra hefur íslenskt afreksfólk samtals unnið til 98 verðlauna og af þeim 37 gullverðlaun. Á bæði evrópu- og heimsmeistaramótum hefur Ísland hlotið alls 119 verðlaun. Ísland tók fyrst þátt í [[Ólympíuleikar þroskaheftra|Ólympíumóti þroskahamlaða]] árið 1991 og síðan þá hafa um 500 afreksfólk frá Íslandi farið á leikanna.<ref name=":0" /> === Afreksfólk === Þá hafa nokkrir fatlaðir íþróttaiðkendur hlotið athygli á bæði Íslandi og utan. Meðal þeirra er sundkonan [[Sigrún Huld Hrafnsdóttir]] en hennar ferill var frá 1983 til 1996. Á ferli sínum var hún þrisvar valin íþróttamaður ársins hjá ÍF og var talin nánast ósigranleg á innanlandsmótum. Á Ólympíumóti þroskahamlaða á Spáni árið 1992 hlaut hún 9 gullverðlaun, 2 silfurverðlaun og setti 4 heimsmet í einstaklingsgreinum og 4 í boðsundum. Árið 1991 var hún svo valin besti íþróttamaður þroskahamlaða í heiminum af Alþjóðasamtökum þroskahamlaðra <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/sport/ithrottasamband-fatladra-heldur-afmaelishatid-i-dag/|title=Íþróttasamband fatlaðra heldur afmælishátíð í dag|website=www.frettabladid.is|access-date=2020-05-21}}</ref>. Önnur framgengileg sundkona var [[Kristín Rós Hákonardóttir]] og er ein af farsælustu íþróttaiðkendum úr röðum fatlaðra. Hún hefur keppt á fimm heimsmeistaramótum og fimm Ólympíumótum, setti 60 heimsmet og 9 Ólympíumet. Eurosport úthlutaði henni viðurkenningu árið 2004 fyrir árangur í íþróttum. Hún var fyrsti íslenski íþróttaiðkandinn sem og fyrsti fatlaði íþróttaiðkandinn á heimsvísu til að fá þessi verðlaun. Kristín var kjörin íþróttamaður ársins hjá ÍF 12 ár í röð og árið 2013 var hún fyrst meðal fatlaðra íþróttaiðkenda til að komast í heiðurshöll ÍSÍ. Hún dróg sig í hlé frá afreksíþróttum árið 2006 þá 22 ára gömul <ref name=":0" />. Þá komst [[Geir Sverrisson]] á verðlaunapall á Ólympíumóti fatlaðra árið 1992 þegar hann vann gullverðlaun í 100 metra bringusundi og fékk bronsverðlaun í 100 metra hlaupi. Ásamt þessum árangri hefur Geir þann titill að vera eini fatlaði afreksmaðurinn sem hefur keppt í landsliði ófatlaðra. Í boðhlaupssveit Íslands tók hann þátt í þremur Evrópubikarkeppnum.<ref name=":0" /> == Heimildaskrá == [[Flokkur:Sérsambönd ÍSÍ]] t8oy3sckjpdtcaxq7k4ifsc0dqc1g9t 0 160276 1961109 1867612 2026-04-24T21:32:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961109 wikitext text/x-wiki '''Efling stéttarfélag''' er íslenskt stéttarfélag sem stofnað var í desember árið 1998. Félagið byggir á sterkum rótum en það varð til við sameiningu verkalýðsfélaganna [[Verkamannafélagið Dagsbrún|Dagsbrúnar]] og [[Verkakvennafélagið Framsókn|Verkakvennafélagsins Framsóknar]] við Starfsmannafélagið Sókn og [[Félag starfsfólks í veitingahúsum]]. Við stofnun Eflingar voru um 14 þúsund einstaklingar í félaginu<ref name=":0">Efling.is, [https://efling.is/um-eflingu/um-eflingu/ „Um Eflingu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250210180829/https://efling.is/um-eflingu/um-eflingu/ |date=2025-02-10 }} (skoðað 20. júní 2024)</ref> en árið 2018 voru 27 þúsund félagar í Eflingu.<ref name=":1">''Mbl.is'', [https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/04/27/solveig_tekin_vid_formennsku_i_eflingu/ „Sólveig tekin við formennsku í Eflingu“] (skoðað 25. nóvember 2020)</ref> Ári eftir stofnun Eflingar sameinaðist félagið Iðju, félagi verksmiðjufólks í Reykjavík og árið 2009 sameinaðist Verkalýðs- og sjómannafélagið Boðinn Eflingu stéttarfélagi. Félagsfólk Eflingar starfar á fjölmörgum sviðum atvinnulífsins bæði hjá opinberum stofnunum og í einkageiranum. Má þar nefna störf í mötuneytum og við ræstingar, við ummönnunarstörf, s.s. í heimaþjónustu, á leikskólum og á sjúkrastofnunum. Eflingarfólk sinnir einnig almennum störfum verkafólks á sviði iðnaðar, framleiðslu, flutninga, byggingarvinnu, við vegagerð og hafnarvinnu, landbúnaðarstörf og annast ýmsa vélavinnu sem tengist verklegum framkvæmdum. Almenn störf á veitinga- og gistihúsum eru unnin af Eflingarfólki og einnig öryggisvarsla og almenn störf við bensínafgreiðslu og á dekkjaverkstæðum. Meðal stærstu vinnuveitenda innan Eflingar stéttarfélags eru [[Reykjavíkurborg]], [[Fjármála- og efnahagsráðuneyti Íslands|fjármála- og efnahagsáðuneyti]], skipafélögin, [[Landspítali]], ýmis ræstingafyrirtæki, olíufélögin og [[Kópavogsbær]].<ref name=":0" /> Fyrsti formaður Eflingar var Halldór Björnsson en hann gegndi embætti fra stofnun 1998 til 2000. Sigurður Bessason tók við af Halldóri og gengdi hann formennsku í tæp 20 ár eða til ársins 2018. Núverandi formaður Eflingar er [[Sólveig Anna Jónsdóttir]], sem var kjörin formaður þann 15. febrúar 2022 en var áður formaður frá 2018 til 2021.<ref>{{Vefheimild|titill=Sólveig Anna vann|url=https://stundin.is/grein/14788/solveig-anna-vann/|útgefandi=''[[Stundin]]''|ár=2022|mánuður=15. febrúar|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=15. febrúar|höfundur=Jón Trausti Reynisson}}</ref> == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:Stofnað 1998]] [[Flokkur:Íslensk stéttarfélög]] [[Flokkur:Verkalýðsbarátta]] 7dayk0zhd12e7k1o9mgzv47ff1kd5h1 0 162005 1961091 1843254 2026-04-24T18:00:08Z CommonsDelinker 1159 Skráin Emblem_of_New_Power_Party.svg var fjarlægð og henni eytt af Commons af [[c:User:Ymblanter|Ymblanter]] vegna þess að per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Emblem of New Power Party.svg|]] 1961091 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur |litur = #FBBE01 |flokksnafn_íslenska = Nýr valdaflokkurinn |flokksnafn_formlegt = 時代力量<br>Shídài Lìliàng |mynd = |fylgi = |formaður = [[Chen Jiau-hua]] |aðalritari = [[Bai Ching-feng]] |stofnár = {{start date and age|2015|1|25}} |höfuðstöðvar = [[Taípei]], [[Taívan]] |hugmyndafræði = [[Framfarahyggja]], Ungmenni Stjórnmál, [[Taívan|taívönsk]] [[þjóðernishyggja]], [[vinstristefna]] |einkennislitur = gulur {{Colorbox|#FBBE01}} |vettvangur1 = Sæti á löggjafarþinginu |sæti1 = 3 |sæti1alls = 113 |vettvangur2 = |sæti2 = |sæti2alls = |vefsíða = [http://www.newpowerparty.tw/ www.newpowerparty.tw/] |bestu kosningaúrslit = |verstu kosningaúrslit = }} '''Nýi valdaflokkurinn''' er stjórnmálaflokkur á [[Taívan]]. Formaður flokksins er [[Chen Jiau-hua]] og tók hún við formennsku í nóvember árið 2020.<ref>{{Vefheimild|titill= Chen Jiau-hua elected New Power Party chairwoman |url= https://focustaiwan.tw/politics/202011100023 |útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=10. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=15.febrúar |höfundur=Focus Taiwan channel}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{s|2015}} [[Flokkur:Taívanskir stjórnmálaflokkar]] sm87eifgrq1amrnjhhgp7qhcmq3iy83 0 164827 1961068 1959903 2026-04-24T14:41:49Z TKSnaevarr 53243 1961068 wikitext text/x-wiki [[Mynd:1815 Corn Law, An Act to amend the Laws now in force for regulating the Importation of Corn.jpg|thumb|right|Skjal með kornlögunum frá árinu 1815.]] '''Bresku kornlögin''' voru lög sem sett voru í Bretlandi árið 1815 til að vernda innlenda bændur fyrir innflutning á mjöli. Lögin giltu frá 1815 til 1846. Uppruni laganna má rekja til verðfalls á korni í lok [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjaldanna]]. Verðfallið kom sér vel fyrir fátæka alþýðu en síður fyrir landeigendur og bændur sem voru ekki samkeppnishæfir. Breska þingið tók þá upp ný lög, „kornlögin“. Markmið laganna var að vernda breskan landbúnað með háum tollum sem lagðir voru á innfluttar kornvörur. Margar deilur og stórar hreyfingar urðu í kjölfar laganna vegna ágreinings milli stétta. Kornlögin áttu eftir að hafa mikil áhrif á Breskt samfélag og afleiðingar þeirra voru sýnilegar í áratugi, enda eitt umdeildasta mál 19.aldar. Kornlögin voru ekki aðeins lagasetning um landbúnaðarvernd heldur lykilatriði í pólitískri og efnahagslegri sögu Bretlands. Þau ýttu undir deilur meðal frægra hagfræðinga og ágreining um framtíð viðskipta. Afnám laganna árið 1846 markaði upphaf fríverslunarstefnu Bretlands og hafði víðtæk áhrif. == Uppruni kornlaganna == Á meðan á [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjöldunum]] stóð á árunum 1803 til 1815, var nær ómögulegt að flytja inn korn til Bretlands. Þetta leiddi til þess að innlent korn varð mjög dýrt og landeigendur högnuðust vel. Þegar stríðinu lauk varð innflutningur meiri og stóð til að flytja inn ódýrara korn frá Póllandi og Rússlandi. Breskir landeigendur óttuðust að verðið myndi falla og hagnaður þeirra hverfa. Breska þingið sem þá var undir stjórn forsætisráðherrans Lord Liverpool ([[Robert Jenkinson, 2. jarlinn af Liverpool|Robert Banks Jenkinson]]) setti fram kornlögin með stuðningi frá [[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokknum]]. Á þessum tíma réðu landeigendur nánast einhliða yfir breska þinginu og hugsuðu einungis um að vernda hagsmuni sína og eigin arðsemi. Þar sem kornlögin sneru að háum tollum á korn innflutning var erlent mjöl einungis flutt inn ef innlent verð fór yfir ákveðið mark. Þetta þýddi að verðið á kornvörum í Bretlandi hélt áfram að vera hátt, sem hjálpaði landeigendum en gerði mat dýrari fyrir almenning. Kornlögin urðu mjög umdeild þar sem landeigendur vildu halda þeim, en iðnrekendur og verkamenn voru á móti. Ágreiningur myndaðist milli verkafólks og landeigenda sem leiddi til [[Anti Corn Law League]], ein öflugasta stjórnmálahreyfing 19. aldar.<ref>{{Cite web|url=https://www.wikiwand.com/is/articles/Kornl%C3%B6gin|title=Kornlögin - Wikiwand|website=www.wikiwand.com|language=en|access-date=2025-09-29}}</ref> == Áhrif laganna == Verð á korni hækkaði verulega á tímum Napóleonsstyrjaldanna sem komu í veg fyrir innflutning. Þegar friður komst á árið 1814 spruttu upp miklar deilur innan Breska þingsins og umræða meðal almennings um kröfur landeigenda á lágmarksverð á korni. Landeigendur nutu góðs af lögunum, þar sem hærra matvælaverð jók tekjur þeirra og styrkti stöðu þeirra í stjórnmálum. Hins vegar leiddu lögin til hærri matarverðs sem bitnaði aðallega á almennum neytendum og verkafólki. Félagslegur ójöfnuður jókst og átök milli landeigenda og borgarastéttar varð sífellt meiri.<ref name=":1">{{Citation |title=Repeal in Historical Context |date=2006-06-16 |work=From the Corn Laws to Free Trade |pages=191–226 |url=https://doi.org/10.7551/mitpress/3127.003.0011 |access-date=2025-09-29 |publisher=The MIT Press |isbn=978-0-262-28320-5}}</ref> Með vaxandi iðnvæðingu á þriðja og fjórða áratugnum jókst andstaðan við lögin, einkum í Birmingham og Manchester. Þar töldu iðnrekendur og millistéttir að lægra kornverð myndi efla hagvöxt. Eftir setningu kornlaganna jókst óánægja meðal borgarastéttar og kaupmanna, sérstaklega í [[Norður-England|Norður-Englandi]] þar sem hærra matvælaverð dró úr kaupmætti launafólks. Þessi óánægja varð grunnur að skipulagðri andstöðu og stofnun samtaka sem börðust fyrir afnámi laganna.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/event/Corn-Law-British-history|title=Corn Law {{!}} Protectionism, Tariffs & Repeal {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2025-10-19}}</ref> Árið 1838 var Anti-Corn Law League stofnuð til að berjast fyrir afnámi laganna.<ref>{{Cite book|url=https://doi.org/10.4324/9781315031835|title=History of the Anti-corn Law League|last=Prentice|first=Archibald|date=2013-11-05|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-93718-7}}</ref> === Mótmæli og barátta í þinginu === Anti-Corn Law League var stofnuð 1838 undir forystu [[Richard Cobden]] og [[John Bright]]. Stuðningsmenn hennar voru aðallega úr iðnaðarborgarastétt, þeir sem töldu kornlögin þjóna landeigendum á kostnað almennings. Aðferðir Anti Corn Law League voru margar og fjölbreyttar. Nefna má fjölmörg almenn mótmæli og samkomur í borgunum þar sem fulltrúar héldu ræður um rök gegn kornlögunum. Dreifðir voru bæklingar til almennings til að auka vitund og þekkingu til að slá fleiri í hópinn gegn lögunum. Málflutningur hreyfingarinnar byggði á kenningum klassískra hagfræðinga, að frjáls verslun myndi hækka matvælaverð, auka kaupmátt launafólks og efla útflutning iðnvöru.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://liberalhistory.org.uk/history/anti-corn-law-league/|title=The Anti-Corn Law League – Journal of Liberal History|language=en-US|access-date=2025-09-29}}</ref> Baráttan gagnvart kornlögunum náði hámarki á árunum 1830 til 1846 með miklum pólitískum átökum, þrýstihreyfingum og á endanum afnámi sem markaði vendipunkt í hagstjórn Breta. Robert Peel lagði árið 1846 fram frumvarp um niðurfellingu tolla á þremur árum, sem samþykkt var í lávarðadeild 25.júní. Afnámið markaði upphaf tímabils frjálsar verslunar í Bretlandi og hafði víðtæk áhrif á efnahagsstefnu landsins. Matvælaverð lækkaði, staða borgarstéttar styrktist og tekjur landeigenda minnkuðu.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://victorianweb.org/history/cornlaws2.html|title=The Campaign for the Repeal of the Corn Laws|website=victorianweb.org|access-date=2025-10-19}}</ref> Fram undir 1830 var ólga í Bresku samfélagi vegna lítils hagvöxts, loftslagsbreytinga og slæmrar uppskeru. Með samþykki þingbreytingalaganna árið 1832 sem efldi stöðu borgarastéttarinnar, hófst markviss og opinber andstaða gegn kornlögunum. Frá árunum 1837 til 1845 lagði þingmaðurinn [[:en:Charles_Villiers_Stanford|Charles Villiers]] árlega fram frumvarp um afnám laganna. === Afnám laganna === Árið 1841 tók [[Robert Peel]] við embætti forsætisráðherra. Peel var upphaflega á móti afnámi kornlaganna, en breytti síðar afstöðu sinni eftir að hafa kynnt sér kenningar klassískra hagfræðinga. Hann sem forsætisráðherra breytti þó ekki kornlögunum strax heldur hóf hann aðgerðir til að létta á þeim, meðal annars með því að breyta því sem tengdi toll við verðlagsstig.<ref name=":3" /> [[Hallærið mikla (Írland)|Hungursneyðin á Írlandi]] frá 1845 til 1849 jók þrýsting á stjórnvöld og gerði vandann enn sýnilegri, því takmarkanir gerðu fæðuskort verri. Þetta setti mikinn þrýsting á Bresk stjórnvöld til að afnema lögin. Að frumkvæði Peel, voru kornlögin loks felld niður árið 1846, sem markaði endalok áratuga deilna um þau.<ref>{{Cite web|url=https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/the-corn-laws/|title=The National Archives - Homepage|last=Archives|first=The National|website=The National Archives|language=en-GB|access-date=2025-09-29}}</ref> == Upphaf fríverslunar == Lykilskref fyrir þróun breskrar fríverslunarstefnu var afnám kornlaganna. Í kjölfarið lækkuðu Bretar tolla og viðskiptahindranir, sem styrkti útflutningsdrifinn iðnað landsins. Bretland varð þá leiðandi málsvari frjálsra viðskipta á heimsvísu á seinni hluta 19.aldar.<ref name=":1" /> Afleiðingar fyrir mismunandi hópa voru skýrar. Landeigendur misstu mikilvægan tekjustofn og áhrif þeirra á pólitík minnkaði. Almennir neytendur nutu lægra matarverðs sem létti á framfærslukostnaði. Millistétt í iðnaði og verslun styrkti stöðu sína og hafði meiri áhrif í stjórnmálum.<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=The Worldly Philosophers: The Lives, Times and Ideas of the Great Economic Thinkers|höfundur=Robert L. Heilbroner|útgefandi=Simon & Schuster, New York|ár=1999 (7. útgáfa)|bls=77-92|ISBN=9780684862149}}</ref> == Greining klassísku hagfræðinganna á kornlögunum == Deilurnar höfðu mikilvæg áhrif á þróun hagfræðinnar, en meðal þátttakenda í deilunni voru [[James Mill]], [[John Stuart Mill]], [[Jean-Baptiste Say]], [[Thomas Malthus]] og [[David Ricardo]]. === Adam Smith, James Mill, John Stuart Mill & Jean-Baptiste Say === Hugmyndir [[Adam Smith]], sem hafði áður fyrr lagt áherslu á frjáls viðskipti og „ósýnilegu höndina“, voru notaðar sem rök gegn verndartollum og notaðar af andstæðingum kornlaganna til að sýna fram á að markaðsöflin sjálf leiddu til aukinnar velferðar.<ref>{{Citation |last=Smith |first=Adam |title=An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations |date=1776-01-01 |work=The Glasgow Edition of the Works and Correspondence of Adam Smith, Vol. 2: An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations, Vol. 1 |url=https://doi.org/10.1093/oseo/instance.00043218 |access-date=2025-09-29 |publisher=Oxford University Press}}</ref> [[James Mill]] og sonur hans, [[John Stuart Mill]], gagnrýndu einnig lögin. James Mill studdi afnám þeirra vegna hagkvæmni og réttlætis, í anda [[David Ricardo|Davids Ricardo]]. John Stuart Mill tengdi andstöðuna við kornlögin við hugmyndir sínar um fríverslun og einstaklingsfrelsi. Eitt sem hann viðurkenndi þó var að ríkið gæti þurft að grípa inn í til að verja minnihluta hópa, sem sýndi málið í félagslegu samhengi.<ref>{{Bókaheimild|titill=History of Economic Theory|höfundur=Harry Landreth|höfundur2=David C. Colander|útgefandi=Houghton Mifflin Company, Boston|ár=1989|bls=123-124|ISBN=9780395456910}}</ref> Franski hagfræðingurinn [[Jean-Baptiste Say]] var líka andstæðingur verndartolla og vildi halda því fram að viðskipti milli þjóða væru gagnkvæm. Þannig óbeint gagnrýndi hann kornlögin með því að leggja áherslu á að hindranir í verslun draga úr heildarvelferð.<ref name=":0" /> === Thomas Malthus & David Ricardo === Breski presturinn, hagfræðingurinn og félagsfræðingurinn Thomas Malthus hélt því fram að kornlögin væru nauðsynleg til að tryggja stöðuga innlenda matvælaframleiðslu. Hann óttaðist að Bretland yrði annars of háð innflutningi, sem væri hættulegt ef það kæmi stríð eða uppskerubrestur erlendis. David Ricardo, breskur stjórnmálafræðingur og hagfræðingur hélt því fram að kornlögin héldu uppi óeðlilega háu verði á korni. Það gerði það að verkum að landeigendur fengu meira af hagnaðinum í formi leigu eða rentu, en iðnrekendur og verkamenn sátu eftir með minna.<ref>{{Cite web|url=https://la.utexas.edu/users/hcleaver/368/368RicardoOnCornLaws.html|title=David Ricardo on Corn Laws|website=la.utexas.edu|access-date=2025-10-19}}</ref> Hópur verndarsinnar studdi áframhaldandi vernd landbúnaðar. Þeir héldu því fram að innlend kornframleiðsla væri undirstaða þjóðarinnar og að Bretland mætti ekki verða of háð erlendum mörkuðum. Þetta sjónarhorn byggist á hugmyndum um öryggi og mikilvægi sveitabúskapar fyrir samfélagið í heild. ==Tilvísanir== {{s|1815}} [[Flokkur:Lagt niður 1846]] [[Flokkur:Saga Bretlands]] [[Flokkur:Saga Írlands]] 4kbzioz3ow9obp2dls21e9ij0dsdxyw 0 164994 1961099 1891739 2026-04-24T19:20:22Z ~2026-25181-52 115867 Bætt var við Vinstrinu X-A 1961099 wikitext text/x-wiki '''Listabókstafur''' er [[bókstafur]] sem notaðir eru til að einkenna [[listakosning|framboðslista]] í kosningum. Það fyrirkomulag að flokkar hafi opinberlega viðurkenndan listabókstaf tíðkast aðeins í [[Danmörk]]u, [[Færeyjar|Færeyjum]] og [[Ísland]]i. Listabókstafir voru fyrst notaðir í kosningum til danska [[Landsþing Danmerkur|Landsþingsins]] árið 1901. Listabókstafir hafa mest vægi við atkvæðagreiðslu utan kjörfundar, en þar greiða kjósendur atkvæði með því að skrifa eða stimpla listabókstaf á auðan kjörseðil. Við venjulegar kosningar á kjördag eru listabókstafir prentaðir fyrir framan nafn stjórnmálasamtaka á kjörseðlum og kjósendur greiða atkvæði með því að merkja X við listabókstaf þess framboðs sem þeir kjósa. Listabókstafir eru gjarnan notaðir í auglýsingum og kynningarefni stjórnmálaflokka.<ref>[https://www.mbl.is/frettir/kosning/2021/09/19/er_einhver_thorf_a_listabokstofum/ Er einhver þörf á listabókstöfum?] - mbl.is</ref> Notkun listabókstafa á Íslandi var lengi vel lítt samræmd þannig að sami flokkurinn hafði jafnvel ólíka listabókstafi eftir sveitarfélögum og á milli kosninga en meiri festa komst á notkun stafanna um miðbik 20. aldar. [[Dómsmálaráðuneyti Íslands|Dómsmálaráðuneytið]] fer nú með úthlutun listabókstafa til stjórnmálasamtaka sem bjóða fram til Alþingis. Í sveitarstjórnarkosningum úthlutar yfirkjörstjórn í hverju sveitarfélagi listabókstöfum ef um er að ræða framboð sem ekki hafa boðið fram til Alþingis og koma þá þeir stafir ekki til greina sem nýttir eru af framboðum til Alþingis skv. auglýsingu dómsmálaráðuneytis.<ref>[https://www.stjornarradid.is/verkefni/kosningar/althingiskosningar/frambod-leidbeiningar/listabokstafir/ Úthlutun listabókstafa og heiti nýrra stjórnmálasamtaka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924193220/https://www.stjornarradid.is/verkefni/kosningar/althingiskosningar/frambod-leidbeiningar/listabokstafir/ |date=2021-09-24 }} - Dómsmálaráðuneytið</ref> ==Listabókstafir Íslandi== Á Íslandi hafa þau stjórnmálasamtök sem buðu fram í seinustu alþingiskosningum skráða listabókstafi. Önnur stjórnmálasamtök sem hyggjast bjóða fram til alþingis þurfa að sækja um skráningu á listabókstaf og þeirri umsókn þurfa að fylgja meðmæli a.m.k. 300 kjósenda.<ref>[https://www.althingi.is/lagas/nuna/2006162.html Lög nr. 162/2006 um starfsemi stjórnmálasamtaka]</ref> Ef stjórnmálasamtök sem hafa skráðan listabókstaf bjóða ekki fram lista í alþingiskosningum þá fellur skráningin úr gildi og sækja þarf aftur um listabókstaf ef ætlunin er að bjóða aftur fram síðar. Eftirfarandi listabókstafir eru nú skráðir og nöfn þeirra stjórnmálasamtaka sem eiga nú fulltrúa á Alþingi eru feitletruð: *B - '''[[Framsóknarflokkurinn]]''' *C - '''[[Viðreisn]]''' *D - '''[[Sjálfstæðisflokkurinn]]''' *F - '''[[Flokkur fólksins]]''' *J - [[Sósíalistaflokkur Íslands]] *L - '''[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] *M - '''[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]]''' *P - [[Píratar]] *S - '''[[Samfylkingin]]''' *V - [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð]] *Y - [[Ábyrg framtíð]] Nokkrir markverðir listabókstafir eldri framboða: *A - [[Vinstrið]] *A - [[Alþýðuflokkurinn]] *A - [[Björt framtíð]] *C - [[Samstaða (stjórnmálaflokkur)|Samstaða]] *E - [[Bjartsýnisflokkurinn]] *F - [[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] *G - [[Alþýðubandalagið]] *G - [[Hægri grænir]] *H - [[Húmanistaflokkurinn]] *I - [[Flokkur heimilanna]] *J - [[Regnboginn]] *K - [[Sturla Jónsson]] *L - [[Lýðræðisvaktin]] *M - [[Landsbyggðarflokkurinn]] *O - [[Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn]] *R - [[Reykjavíkurlistinn]] *T - [[Dögun (stjórnmálasamtök)|Dögun]] *V - [[Kvennalistinn]] *Æ - [[Besti flokkurinn]] ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur}} [[Flokkur:Kosningar]] grs3zgnhv1qnpz2xi5h6qr226w1pj5j 1961100 1961099 2026-04-24T19:22:30Z ~2026-25181-52 115867 Vinstrið X - A var sett á réttan stað 1961100 wikitext text/x-wiki '''Listabókstafur''' er [[bókstafur]] sem notaðir eru til að einkenna [[listakosning|framboðslista]] í kosningum. Það fyrirkomulag að flokkar hafi opinberlega viðurkenndan listabókstaf tíðkast aðeins í [[Danmörk]]u, [[Færeyjar|Færeyjum]] og [[Ísland]]i. Listabókstafir voru fyrst notaðir í kosningum til danska [[Landsþing Danmerkur|Landsþingsins]] árið 1901. Listabókstafir hafa mest vægi við atkvæðagreiðslu utan kjörfundar, en þar greiða kjósendur atkvæði með því að skrifa eða stimpla listabókstaf á auðan kjörseðil. Við venjulegar kosningar á kjördag eru listabókstafir prentaðir fyrir framan nafn stjórnmálasamtaka á kjörseðlum og kjósendur greiða atkvæði með því að merkja X við listabókstaf þess framboðs sem þeir kjósa. Listabókstafir eru gjarnan notaðir í auglýsingum og kynningarefni stjórnmálaflokka.<ref>[https://www.mbl.is/frettir/kosning/2021/09/19/er_einhver_thorf_a_listabokstofum/ Er einhver þörf á listabókstöfum?] - mbl.is</ref> Notkun listabókstafa á Íslandi var lengi vel lítt samræmd þannig að sami flokkurinn hafði jafnvel ólíka listabókstafi eftir sveitarfélögum og á milli kosninga en meiri festa komst á notkun stafanna um miðbik 20. aldar. [[Dómsmálaráðuneyti Íslands|Dómsmálaráðuneytið]] fer nú með úthlutun listabókstafa til stjórnmálasamtaka sem bjóða fram til Alþingis. Í sveitarstjórnarkosningum úthlutar yfirkjörstjórn í hverju sveitarfélagi listabókstöfum ef um er að ræða framboð sem ekki hafa boðið fram til Alþingis og koma þá þeir stafir ekki til greina sem nýttir eru af framboðum til Alþingis skv. auglýsingu dómsmálaráðuneytis.<ref>[https://www.stjornarradid.is/verkefni/kosningar/althingiskosningar/frambod-leidbeiningar/listabokstafir/ Úthlutun listabókstafa og heiti nýrra stjórnmálasamtaka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924193220/https://www.stjornarradid.is/verkefni/kosningar/althingiskosningar/frambod-leidbeiningar/listabokstafir/ |date=2021-09-24 }} - Dómsmálaráðuneytið</ref> ==Listabókstafir Íslandi== Á Íslandi hafa þau stjórnmálasamtök sem buðu fram í seinustu alþingiskosningum skráða listabókstafi. Önnur stjórnmálasamtök sem hyggjast bjóða fram til alþingis þurfa að sækja um skráningu á listabókstaf og þeirri umsókn þurfa að fylgja meðmæli a.m.k. 300 kjósenda.<ref>[https://www.althingi.is/lagas/nuna/2006162.html Lög nr. 162/2006 um starfsemi stjórnmálasamtaka]</ref> Ef stjórnmálasamtök sem hafa skráðan listabókstaf bjóða ekki fram lista í alþingiskosningum þá fellur skráningin úr gildi og sækja þarf aftur um listabókstaf ef ætlunin er að bjóða aftur fram síðar. Eftirfarandi listabókstafir eru nú skráðir og nöfn þeirra stjórnmálasamtaka sem eiga nú fulltrúa á Alþingi eru feitletruð: *A - [[Vinstrið]] *B - '''[[Framsóknarflokkurinn]]''' *C - '''[[Viðreisn]]''' *D - '''[[Sjálfstæðisflokkurinn]]''' *F - '''[[Flokkur fólksins]]''' *J - [[Sósíalistaflokkur Íslands]] *L - '''[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] *M - '''[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]]''' *P - [[Píratar]] *S - '''[[Samfylkingin]]''' *V - [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð]] *Y - [[Ábyrg framtíð]] Nokkrir markverðir listabókstafir eldri framboða: *A - [[Alþýðuflokkurinn]] *A - [[Björt framtíð]] *C - [[Samstaða (stjórnmálaflokkur)|Samstaða]] *E - [[Bjartsýnisflokkurinn]] *F - [[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] *G - [[Alþýðubandalagið]] *G - [[Hægri grænir]] *H - [[Húmanistaflokkurinn]] *I - [[Flokkur heimilanna]] *J - [[Regnboginn]] *K - [[Sturla Jónsson]] *L - [[Lýðræðisvaktin]] *M - [[Landsbyggðarflokkurinn]] *O - [[Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn]] *R - [[Reykjavíkurlistinn]] *T - [[Dögun (stjórnmálasamtök)|Dögun]] *V - [[Kvennalistinn]] *Æ - [[Besti flokkurinn]] ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur}} [[Flokkur:Kosningar]] 3ghxwyw8csd72dj4sy6zxjejinlgl33 0 167596 1961096 1777864 2026-04-24T19:09:34Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961096 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Desmodium heterocarpon at Kadavoor.jpg | image_caption = ''[[Desmodium heterocarpon]]'' | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'') | familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'') | subfamilia = ''[[Faboideae]]'' | genus = ''[[Desmodium]]'' | genus_authority = [[Nicaise Auguste Desvaux|Desv.]] | synonyms = * ''Catenaria'' <small>Benth.</small> * ''Desmofischera'' <small>Holthuis</small> * ''Desmodium'' <small>DC.</small> * ''Dollinera'' <small>Endl.</small> * ''Grona'' <small>Lour.</small> * ''Hanslia'' <small>Schindl.</small> * ''Hegnera'' <small>Schindl.</small> * ''Holtzea'' <small>Schindl.</small> * ''Hylodesmum'' <small>H. Ohashi & R. R. Mill</small> * ''Meibomia'' <small>Heist. ''ex'' Fabr.</small> * ''Monarthrocarpus'' <small>Merr.</small> * ''Murtonia'' <small>Craib</small> * ''Nephromeria'' <small>(Benth.) Schindl.</small> * ''Nicolsonia'' <small>DC.</small> * ''Ohwia'' <small>H. Ohashi</small> * ''Ougeinia'' <small>Benth.</small> * ''Papilionopsis'' <small>Steenis</small> * ''Pleurolobus'' <small>J. St.-Hil.</small> * ''Podocarpium'' <small>(Benth.) Y. C. Yang & P. H. Huang</small> }} '''''Desmodium'''''<ref name = "COL">{{cite web|url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/browse/tree/id/17102492|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 11476444|accessdate= 2019-11-11|archive-date= 2019-12-18|archive-url= https://web.archive.org/web/20191218203746/http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|url-status = dead}}</ref> er ættkvísl fjölærra [[belgjurt]]a sem finnast víða um heim, aðallega þó í hitabeltinu. == Nytjar == [[File:Starr 030405-0017 Desmodium intortum.jpg|thumb|left|''[[Desmodium intortum]]'']] [[File:Starr 020803-0111 Desmodium triflorum.jpg|thumb|left|''[[Desmodium triflorum]]'']] Nokkrar ''Desmodium'' tegundir innihalda öflug [[fylgiumbrotsefni]] sem eru losuð í jarðveg og loft. [[Allelopathic]] efni nýtast í "push-pull" ræktunartækni: ''[[Desmodium heterocarpon]]'', ''[[Desmodium intortum]]'', og ''[[Desmodium uncinatum]]'' er plantað á milli maís og sorghum á ökrum til að fæla burt''[[Chilo partellus]]'', og halda niðri sníkjujurtinni [[Striga]], þar á meðal [[Striga asiatica]] og [[Striga hermonthica]].<ref name="TPE">{{cite encyclopedia|title=The Plant Encyclopedia - Desmodium|url=http://www.theplantencyclopedia.org/wiki/Desmodium|work=The Plant Encyclopedia|access-date=17 January 2014}}</ref> Efni sem myndast í ''Desmodium'' fæla einnig burt ýmis meindýr. Mismunandi ''Desmodium'' tegundir framleiða mismunandi samsetningar þessara efna í rótunum. Desmodium tegundir eru einnig nytsamlegar sem grænn áburður vegna niturbindingar þeirra.<ref>{{Cite web|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/desmodium/#:~:text=Desmodium%20spp.%2C%20commonly%20known%20as,soil%20fertility%20via%20nitrogen%20fixation|title = Desmodium (Beggarlice, Beggars Lice, Hitch Hikers, Tick's Clover, Tick-trefoil) &#124; North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox}}</ref> Flestar eru einnig ágætt fóður fyrir villt dýr eins og kalkúna, rjúpa, dádýra og hirti.<ref name="TPE"/><ref>{{cite web|title=Plants Profile for Desmodium (ticktrefoil)|url=http://plants.usda.gov/core/profile?symbol=desmo|website=plants.usda.gov|access-date=2022-05-01|archive-date=2021-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304225745/https://plants.usda.gov/core/profile?symbol=DESMO|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Know Your Deer Plants: Beggar's Lice - Quality Deer Management Association|url=https://www.qdma.com/know-deer-plants-beggars-lice/|date=25 January 2012|access-date=1 maí 2022|archive-date=14 ágúst 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814112536/https://www.qdma.com/know-deer-plants-beggars-lice/|url-status = dead}}</ref> === Valdar tegundir === Meðal tegunda eru:<ref name=powo>{{cite web |title=''Desmodium'' Desv. |url=http://plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331550-2 |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=20 January 2020}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors=Pires Lima LC, de Queiroz LP, ((de Azevedo Tozzi AMG)), Lewis GP | year=2014 | title=A Taxonomic Revision of ''Desmodium'' (Leguminosae, Papilionoideae) in Brazil | journal=[[Phytotaxa]] | volume=169 | issue=1 | pages=1–119 | url=http://biotaxa.org/Phytotaxa/article/view/phytotaxa.169.1.1 | doi=10.11646/phytotaxa.169.1.1}}</ref> [[File:Ougeinia dalbergioides Bra23.png|thumb|right|''[[Desmodium oojeinense]]'', [[Dietrich Brandis]] (1874): ''Illustrations of the Forest Flora of North-West and Central India''.]] * ''[[Desmodium acanthocladum]]'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Desmodium canadense]]'' <small>(L.) DC.</small> * ''[[Desmodium canescens]]'' <small>(L.) DC.</small> * ''[[Desmodium ciliare]]'' <small>(Muhl.) DC.</small> * ''[[Desmodium cuspidatum]]'' <small>(Muhl.) Loudon</small> * ''[[Desmodium glabellum]]'' <small>(Michx.) DC.</small> * ''[[Desmodium heterocarpon]]'' <small>(Michx.) DC.</small> * ''[[Desmodium illinoense]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Desmodium incanum]]'' <small>(Sw.) DC.</small> * ''[[Desmodium intortum]]'' * ''[[Desmodium lineatum]]'' <small>(Michx.) DC.</small> * ''[[Desmodium marilandicum]]'' <small>(L.) DC.</small> * ''[[Desmodium ospriostreblum]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Desmodium paniculatum]]'' <small>(L.) DC.</small> * ''[[Desmodium perplexum]]'' <small>B.G.Schub.</small> * ''[[Desmodium rhytidophyllum]]'' <small>F.Muell. ex [[George Bentham|Benth.]]</small> * ''[[Desmodium rotundifolium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Desmodium triflorum]]'' <small>(L.) DC.</small> * ''[[Desmodium tweedyi]]'' <small>Britton</small> * ''[[Desmodium uncinatum]]'' <small>(Jacq.) DC.</small> * ''[[Desmodium varians]]'' <small>(Labill.) G.Don</small> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{wikilífverur|Desmodium}} {{Commons|Desmodium}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Ertublómaætt]] [[Flokkur:Niturbindandi plöntur]] [[Flokkur:Lífrænar varnir]] t5d4fgv6si8wxk1bha33ydk9cye8b80 0 169083 1961037 1956715 2026-04-24T12:39:29Z Snævar 16586 /* Keisaratímar */ minnka v/ [[phab:T423895]], væri óskýr annars 1961037 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Wuxi | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = 無錫 | tegund_byggðar = [[Borg]] | mynd = Wuxi collage.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Kína | teiknibóla_kort_texti = '''Staðsetning Wuxi''' í Jiangsu héraði í Kína. | hnit = {{coord|31.491|N|120.312|E|type:adm2nd_region:CN-32_source:Gaode|format=dms|display=title,inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = {{CHN}} [[Kína]] | undirskipting_gerð1 = [[Héruð Kína|Hérað]] | undirskipting_nafn1 = [[Jiangsu]] | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = Flokksritari | leiðtogi_nafn = Du XiaoGang | leiðtogi_titill2 = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn2 = Jiang Feng | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 4.628 | hæð_m = | mannfjöldi_frá_og_með = 2020 | mannfjöldi_heild = 7.462.135 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | tímabelti = [[UTC+8]] | utc_hliðrun = | tímabelti_sumartími = | utc_hliðrun_sumartími = | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = 214000 (þéttbýli)<br>214200, 214400 (annars staðar) | svæðisnúmer = 510 | vefsíða = {{URL|www.wuxi.gov.cn}} }} [[Mynd:Jichang Yuan.jpg|alt=Jichang garðurinn í Liangxi hverfi Wuxi er frægur kínverskur garður. Hann er sagður fyrirmynd Xiequ garðsins í Sumarhöll Pekingborgar og Guo Ran Da Gong í Yuanming Yuan í Peking.|right|thumb|'''Jichang garðurinn''' í Liangxi hverfi Wuxi er frægur kínverskur garður byggður á tíma Mingveldisins (1368-1644). Hann er sagður fyrirmynd Xiequ garðsins í Sumarhöll Pekingborgar og Guo Ran Da Gong í Yuanming Yuan í Peking.<small><ref>{{Citation|title=Jichang Garden|date=2022-03-04|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jichang_Garden&oldid=1075270548|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-23}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.wuxinews.com.cn/2021-04/06/c_608850.htm|titill=Ancestral temples of Huishan|höfundur=2022 China Daily (chinadaily.com.cn)|útgefandi=The Information Office of Wuxi Municipal People's Government|ár=2022|mánuðurskoðað=22. ágúst|árskoðað=2022}}</ref></small>]] '''Wuxi''' ([[kínverska]]: 無錫; [[Pinyin|rómönskun:]] Wúxī; er stórborg í suðurhluta [[Jiangsu|Jiangsu-héraðs]] í austurhluta [[Kína|Alþýðulýðveldisins Kína]]. Wuxi er staðsett meðfram [[Mikliskurður|Miklaskurði]] á mótum þess farvegs við staðbundnar ár nálægt norðausturhorni [[Tai vatn|Tai-vatns]]. Í gegnum borgina liggur þétt net skurða og skipgengra vatnaleiða í suðurhluta [[Jangtse]]- fljótsins. Borgin er um 135 kílómetra norðvestur af miðborg [[Sjanghæ]], á milli borganna [[Changzhou]] og [[Suzhou]]. Wuxi er fræg sögu- og menningarborg Kína og ein helsta ferðamannaborg landsins. Borgin státar af meira en 3.000 ára sögu og djúpstæðum menningararfi. Hún var heimili Wu-menningar í fornöld og hefur ríka sögulega arfleifð. Í henni eru 31 mikilvægir sögustaðir er njóta verndar ríkisins, 11 staðir sem hafa sterka skírskotun til kínversks menningararfs, auk 60 safna og minnisvarða. Wuxi er ekki aðeins hefðbundin fisk- og hrísgrjónavatnaborg við Jangtse fljót, heldur einnig vagga nútíma kínverskrar þjóðariðnaðar og ein efnahagsmiðstöða Kína, með öflugum fyrirtækjum í viðskiptum, ekki síst sterkum einkafyrirtækjum. Á kínverskan mælikvarða er Wuxi borg hagsældar. Sterk vísbending um efnahagslega velferð er landsframleiðsla á mann. Þar var Wuxi borg árið 2021 efst allra stórra og meðalstórra kínverskra borga Kína.<small><ref name=":3">{{Vefheimild|url=https://www.wuxinews.com.cn/2022-02/11/c_706654.htm|titill=Wuxi tops Chinese cities in per capita GDP in 2021|höfundur=2022 China Daily - wuxinews.com.cn|útgefandi=The Information Office of Wuxi Municipal People's Government|mánuður=11. febrúar|ár=2022|mánuðurskoðað=21. ágúst|árskoðað=2022}}</ref></small> Héraðsborgin Wuxi nær yfir 4.627 ferkílómetra lands. Hún hefur lögsögu yfir 5 hverfum og tveimur sýsluborgum. Árið 2020 bjuggu á stórborgarsvæði Wuxi um 7,5 milljónir manna en 4 milljónir í kjarnaborginni. ==Saga== [[Mynd:Taibo_statue,_Taibo_Temple,_Wuxi.jpg|alt=Stytta af Taibo, í Taibo hofinu í Xinwu hverfi Wuxi. Taibo stofnaði Wu-ríkið í Wuxi á 11. öld f.Kr.|right|thumb|'''Stytta af Taibo''' í Taibo hofinu í Xinwu hverfi. Taibo stofnaði Wu-ríkið í Wuxi á 11. öld f.Kr.]] [[Mynd:Nanchan Pagoda Wuxi.jpg|alt=Mahavira salur Nanchan búddistahofsins í suðurhluta Wuxi. |right|thumb|'''Mahavira salur''' Nanchan [[Búddismi|búddahofsins]] í suðurhluta Wuxi.<small><ref>{{Citation|title=南禪寺 (無錫)|date=2022-02-13|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E5%8D%97%E7%A6%AA%E5%AF%BA_(%E7%84%A1%E9%8C%AB)&oldid=70147432|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-23}}</ref></small>]] [[Mynd:MaaguxianshouWXM.jpg|right|thumb|'''„Magu býður langlífi“''' í Wuxi safninu. Magu er gyðja langlífs og verndari kvenna í fornum kínverskum goðsögnum og [[Daoismi|Taoisma]].<small><ref>{{Citation|title=Magu (deity)|date=2022-04-23|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Magu_(deity)&oldid=1084177384|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-23}}</ref></small>]] [[Mynd:清光绪年间无锡县城区图.jpg|alt=Kort af Wuxi árið 1881.|right|thumb|Kort af Wuxi árið 1881.]] [[Mynd:Wuxi Qingming Qiao 2015.04.24 18-56-40.jpg|alt=Qingming brúin yfir Miklaskurð í Liangxi hverfi Wuxi.|right|thumb|'''Qingming brúin''' yfir [[Mikliskurður|Miklaskurð]] í Liangxi hverfi Wuxi.]] Wuxi státar af meira en 3.000 ára sögu og djúpstæðum menningararfi sem einn af elstu þéttbýlisstöðum við [[Jangtse|Jangtsefljót]]. Borgin er ein vagga Wu-menningar í fornöld og hefur ríka sögulega arfleifð. Wu vísar til þess svæðis í Kína sem miðast við [[Tai vatn|Tai-vatn]] á Jiangnan svæðinu er liggur suður af Jangtse fljóti. <small><ref>{{Citation|title=Wu (region)|date=2022-01-21|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wu_(region)&oldid=1067075704|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-07-29}}</ref></small> === Fornsaga === Í borginni eru 31 mikilvægir sögustaðir er njóta verndar ríkisins, 11 staðir sem hafa sterka skírskotun til kínversks menningararfs og 60 söfn og minnisvarðar.<small><ref>{{Vefheimild|url=https://www.wuxinews.com.cn/2022-03/25/c_664458.htm|titill=Wuxi. Overview|höfundur=China Daily- 2022|útgefandi=The Information Office of Wuxi Municipal People's Government.|ár=2022|mánuðurskoðað=20. ágúst|árskoðað=2022}}</ref></small> Á svokölluðu vor- og hausttímabili í sögu Kína (770–476 f.Kr.) bjuggu staðbundnir Baiyue ættbálkar sem nefndir voru „Gou Wu“ á landsvæði þar sem nútímaborgirnar Wuxi og Suzhou liggja. Þessir ættbálkar mynduðu þorp í hæðunum við votlendið umhverfis Tai-vatn.<small><ref>{{Citation|title=Wu (region)|date=2022-01-21|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wu_(region)&oldid=1067075704|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-07-29}}</ref></small> Skráð saga Wuxi hófst við lok tíma Shangveldisins (1600–1046 f.Kr.).<small><ref>{{Citation|title=吴国|date=2022-07-18|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E5%90%B4%E5%9B%BD&oldid=72743972|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-21}}</ref></small> Forn sagnfræðirit Sima Qian sagnfræðings (145 f.Kr.- 91 f.Kr.)<small><ref>{{Citation|title=Records of the Grand Historian|date=2022-07-23|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Records_of_the_Grand_Historian&oldid=1099964113|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-07-29}}</ref></small> greina frá því að Taibo (um 1150 f.Kr.) frændi konungs Zhouveldisins hafi stofnað Wu-ríkið í Wuxi á 11. öld f.Kr.<small><ref>{{Citation|title=Wu (state)|date=2021-12-16|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wu_(state)&oldid=1060598437|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-07-29}}</ref></small> Taibo siðað heimamenn og bætti landbúnað þeirra og áveitustjórn.<small><ref name=":4">{{Vefheimild|url=https://www.chinadaily.com.cn/m/jiangsu/wuxi/pdf/GettoknowWuxithrough10surnames.pdf|titill=Get to know Wuxi through 10 surnames|höfundur=Information Office of Wuxi Municipal Government|útgefandi=Information Office of Wuxi Municipal Government|ár=2017|mánuðurskoðað=20. ágúst|árskoðað=2022}}</ref></small> Síðar flutti Wu hirðin til Gusu þar sem nútíma Suzhou liggur. Wu-ríkið stóð frá 12. öld f.Kr.– 473 f.Kr.<small><ref>{{Citation|title=吴国|date=2022-07-18|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E5%90%B4%E5%9B%BD&oldid=72743972|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-22}}</ref><ref>{{Citation|title=Wu (state)|date=2022-08-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wu_(state)&oldid=1105292388|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-22}}</ref></small> === Keisaratímar === Í tíma Qinveldisins tilheyrði Wuxi Kuaiji-sýslu.<small><ref>{{Citation|title=无锡市|date=2022-08-08|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%97%A0%E9%94%A1%E5%B8%82&oldid=73125756|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-22}}</ref></small> Svæðið í Wuxi var upphaflega þekkt vegna [[Tin|tinnáma]] sem þar voru, en þegar sýslan var stofnuð árið 202 f.Kr. á tímum [[Hanveldið|Vestur-Hanveldisins]] (206 f.Kr.–25 e.Kr.), voru þær námur uppurnar og þéttbýlið fékk fékk því nafnið Wuxi („án tins“). Frá lokum 3. aldar var borgin umdæmi undir stjórn herforingja Biling borgar (síðar nefnd [[Changzhou]]) og hélst svo nema í stuttan tíma undir stjórn [[Júanveldið|Júanveldisins]] (1206– 1368), þegar svæðið var gert að sjálfstæðu héraði.<small><ref>{{Vefheimild|url=https://www.britannica.com/place/Wuxi|titill=Encyclopedia Britannica: Wuxi|höfundur=Britannica, The Editors of Encyclopaedia|útgefandi=Britannica, The Editors of Encyclopaedia|mánuður=10. apríl|ár=2013|mánuðurskoðað=20. ágúst|árskoðað=2022}}</ref></small> Frá fyrstu tíð hefur svæðið í kringum [[Tai vatn|Tai-vatn]] verið mjög frjósamt. [[Landbúnaður]] og [[Silki|silkiiðnaður]] blómstraði í Wuxi. Eftir að gerð [[Mikliskurður|Miklaskurðar]] lauk árið 609 varð Wuxi umskipunarmiðstöð fyrir skattkorn ætlað höfuðborginni. Þar myndaðist einn stærsti kornmarkaður Kína, þar sem mikið magn hrísgrjóna var meðhöndlað.<small><ref name=":1">{{Citation|title=无锡市|date=2022-08-08|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%97%A0%E9%94%A1%E5%B8%82&oldid=73125756|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-22}}</ref></small> Þróað hagkerfi hraðaði þéttbýlismyndun. Borgin varð aðsetur afar auðugra kaupmanna og milliliða. Þessi hagsæld viðskipta hafði mikil áhrif á bókmenntir og námstofnanir í svæðinu suðurhluta Jangtse.<small><ref name=":4" /></small> Wuxi varð einn af mikilvægum fæðingarstöðum koparprentunar og Kunqu formi Kínverskrar [[Ópera|óperu]]. {{Breið mynd|康熙南巡图第七卷局部.jpg|3840px|<small>'''„Kangxi suðurferðin“''' árið 1698. - Á blómaskeiði [[Tjingveldið|Tjingveldisins]] (1636–1912) fóru Kangxi keisari (1654–1722) og Qianlong keisari (1711–1799) sex sinnum suður til [[Jangtse]]-fljóts og heimsóttu Jichang-garðinn í Huishan, Wuxi. Hirðmálarinn Wang Hui skóp þessa 29,32 metra (8.8 cm x 2932.4 cm) löngu málverkarollu árið 1698 um „Kangxi suðurferðina“. Auk listræns gildis er verkið talið ómetanlegur vitnisburður um ástand lands og borgar, ásamt lýsingu daglegs kínversks lífs þess tíma. Myndarolluna má skoða líkt og þú værir á ferð um borgina og umhverfi hennar. Myndin sýnir einungis hluta af sjöunda bindi „Kangxi suðurferðarinnar“. Frá hægri til vinstri eru: Wuxi Huishan; Xishan (nú hverfi í Wuxi); Qinyuan (nú Jiangyin undirborg Wuxi); Huangputun (nú Huangbutun); og síðan Wuxi sýsla, sem liggur framhjá Xin'an bænum (nú Binhu hverfi) til Hushu (nú undirhverfi) [[Suzhou]]. <small><ref>{{Vefheimild|url=https://search.museums.ualberta.ca/21-20555|titill=2004.19.75.1 - Kangxi Emperor's Southern Inspection Tour, Scroll Seven: Wuxi to Suzhou, Mactaggart Art Collection.|höfundur=Hirðmálarinn Wang Hui árið 1698|útgefandi=University of Alberta Museums Search Site|ár=1698|mánuðurskoðað=23. ágúst|árskoðað=2022}}</ref></small> <small><ref>{{Citation|title=康熙帝南巡|date=2022-02-23|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E5%BA%B7%E7%86%99%E5%B8%9D%E5%8D%97%E5%B7%A1&oldid=70311830|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-23}}</ref></small>}}</small> Árið 1724 var Wuxi orðin mjög fjölmenn sýsla og því var austurhluti hennar aðskilinn og gerður að Jinkui-sýslu. Bæði Wuxi og Jinkui voru gjörsamlega eyðilögð í [[Taiping-uppreisnin|Taiping-uppreisninni]] (1850-1864), þegar næstum 2/3 íbúanna voru drepnir. Mannfallið var gríðarlegt. Fjöldi „hæfra karlmanna“ í sýslunum, sem hafði verið 339.549 og 258.934 árið 1830, féll niður í 72.053 og 138.008 árið 1865.<small><ref>{{Citation|title=无锡市|date=2022-08-08|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%97%A0%E9%94%A1%E5%B8%82&oldid=73125756|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-22}}</ref></small> <small><ref>{{Cite book|script-title=zh:江苏省志・人口志|publisher=Fangzhi Publishing House|isbn=978-7-801-22526-9|pages=58–9 |trans-title=Jiangsu Provincial Gazetteer, Volume on Demography|year=1999}}</ref></small> Á tíma [[Tjingveldið|Tjingveldisins]] (1636–1912) blómstraði bómullar- og silkiframleiðsla í Wuxi. Viðskipti jukust með alþjóðlegri opnun „sáttamálahafna“ byggðum á [[Nanking-sáttmálinn|friðarsáttmála]] sem batt enda á [[Fyrra ópíumstríðið|fyrsta ópíumstríðið]] (1839–1842) milli [[Breska heimsveldið|Breska heimsveldisins]] og [[Tjingveldið|Tjingveldisins]] í Kína. Þetta voru Sjanghæ árið 1842; og [[Zhejiang|Zhenjiang]] og [[Nanjing]] árið 1858. Woxi naut uppgangs þeirra borga. Hún varð miðstöð textíliðnaðar í Kína. Textílverksmiðjur voru byggðar árið 1894 og silkispólunarstöðvar byggðar árið 1904. Þegar [[Mikliskurður]] hrundi eftir 1850, hélt Wuxi mikilvægi sínu sem svæðisbundinn hrísgrjónamarkaður. Þaðan var korn flutt til [[Sjanghæ]], um 130 kílómetra til suðausturs; auk sjóleiðarinnar til [[Tianjin]] borgar í norðri. Viðskipti með korn jukust enn frekar eftir 1908 þegar komið var á járnbrautartengingu til Sjanghæ, Zhenjiang og Nanjing í norðvestri. Jinkui sýsla sameinaðist að nýju Wuxi-sýslu við upphaf [[Lýðveldið Kína (1912–1949)|kínverska lýðveldisins]] árið 1912.<small><ref>{{Citation|title=无锡市|date=2022-08-08|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%97%A0%E9%94%A1%E5%B8%82&oldid=73125756|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-22}}</ref></small> === Lýðveldistími === [[Mynd:Bundesarchiv Bild 183-S34828, Japanisch-Chinesischer Krieg.jpg|alt=Japanskir hermenn í Wuxi í desember 1937 á leið til Nanking.|right|thumb|'''Japanskur innrásarher''' í Wuxi í desember 1937 á leið sinni til Nanking.]] Þegar seinna [[Seinna stríð Kína og Japans|stríðið við Japan]] braust út árið 1937 varð Wuxi fyrir miklu áfalli. Sjanghæ sem er nálægt Wuxi og mjög tengd efnahagslega, varð fyrir miklum árásum. Verksmiðjur og byggingar urðu fyrir miklu tjóni eða gjöreyðilagðust vegna sprengjuárása japanskra flugvéla. Eftir sigur gegn Japönum árið 1945 var efnahagur Wuxi endurreistur og fjárfestingar jukust. [[Kínverska borgarastyrjöldin|Borgarastyrjöld]] milli Lýðveldissinna og [[Kommúnistaflokkur Kína|Kommúnista]] hafði síðan óhjákvæmilega áhrif á efnahag borgarinnar. Frelsisher kommúnista hertók síðan borgina 23. apríl 1949. Um miðjan júní var yfirtöku borgarinnar í grundvallaratriðum lokið.<small><ref>{{Citation|title=无锡市|date=2022-08-08|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%97%A0%E9%94%A1%E5%B8%82&oldid=73125756|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-22}}</ref></small> ==== Tímar Alþýðulýðveldis ==== [[Mynd:Wuxi_Museum_2018.jpg|alt=Wuxi safnið í Liangxi hverfi er yfirgripsmikið safn staðbundinnar sögu og lista.|right|thumb|'''Wuxi safnið''' í Liangxi hverfi er yfirgripsmikið safn staðbundinnar sögu og lista.<small><ref>{{Citation|title=无锡博物院|date=2022-02-01|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%97%A0%E9%94%A1%E5%8D%9A%E7%89%A9%E9%99%A2&oldid=69953384|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-23}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.wuxinews.com.cn/2020-04/24/c_489066.htm|titill=Wuxi Museum|höfundur=2022 China Daily (wuxinews.com.cn)|útgefandi=The Information Office of Wuxi Municipal People's Government|mánuður=24. apríl|ár=2020|mánuðurskoðað=21. ágúst|árskoðað=2022}}</ref></small>]] Frá 1949 eftir valdatöku kommúnista hefur vægi borgarinnar sem landsbundin viðskiptamiðstöð minnkað, þó að hlutverk hennar sem dreifingar- og söfnunarmiðstöð fyrir Tai vatnasvæðið hafi haldið.<small><ref name=":0" /></small> Auk viðskipta með hrísgrjón og bómullar- og silkiframleiðslu voru aðrar mikilvægar atvinnugreinar borgarinnar hveitimölun, hrísgrjónavinnsla og olíuvinnsla. Frá fimmta áratug síðustu aldar hefur iðnþróun verið hröð. Textíl- og matvælaiðnaðurinn hefur stækkað og færður til nútímahorfs. Borgin er orðin miðstöð verkfræðiiðnaðar, sérstaklega fyrir vélasmíði auk framleiðslu rafbúnaðar, kapla og textílvéla af ýmsum toga; í seinni tíð hefur framleiðsla lyfja og ýmissa efna orðið æ mikilvægari.<small><ref name=":0" /></small> Hraðbraut milli Sjanghæ og Nanjing liggur í gegnum borgina, með afreinum sem teygja sig frá borginni til sýsluborga Wuxi, norður til Jiangyin og suðvestur til Yixing. Frá árinu 2004 hefur staðbundinn flugvöllur veitir flugþjónustu til nokkurra stórborga landsins.<small><ref>{{Citation|title=Sunan Shuofang International Airport|date=2022-08-18|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sunan_Shuofang_International_Airport&oldid=1105089148|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-22}}</ref></small> Árið 2014 opnuðu fyrstu tvær borgarlestarlínur Wuxi. Nú eru þær fjórar og sex aðrar neðanjarðarlínur í undirbúningi.<small><ref>{{Citation|title=Wuxi Metro|date=2022-04-12|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wuxi_Metro&oldid=1082348735|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-22}}</ref></small> Ferðaþjónusta hefur orðið sífellt mikilvægari. Umhverfi Wuxi inniheldur marga þekkta fallega staði sem hafa verið varðveittir vandlega, ásamt ýmsum borgargörðum og sögulegum stöðum. Í dag hefur iðnþróun verið takmörkuð nærri [[Tai vatn|Tai-vatni]], sem er eitt helsta aðdráttarafl ferðaþjónustu borgarinnar. Þar var þó iðnaðargarður með sérstakri áherslu á vísindi og tækni stofnaður árið 2006. === Borg hagvaxtar og mengunar === [[Mynd:Wuxi Taihu lake Changchun bridge.jpg|alt=Kirsuberjablómatré í blóma við Changchun brúna við Tai-vatn í Wuxi.|right|thumb|'''Kirsuberjablómatré í blóma''' við Changchun brúna við Tai-vatn í Wuxi.]] Með efnahagslegri opnun Kína á síðustu tveimur áratugum síðustu aldar, hefur efnahagur Wuxi náð sér á strik með miklum vexti einkafyrirtækja. Árið 1981 var hún opinberlega skráð sem ein 15 kínverskra borga sem tóku þátt í þessari efnahagslegu opnum og árið 1985 var borgin formlega viðurkennd sem opin borg í sérstöku efnahagssvæði Jangtse óshólmasvæðisins. Í kjölfarið voru fríverslunarsvæði og iðngarðar opnaðir fyrir miklum erlendum fjárfestingum. Wuxi tók þá flugið sem mikil iðnaðar- og viðskiptaborg.<small><ref name=":1" /></small> Árið 2022 hefur borgin efnahags- og viðskiptatengsl við 224 ríki eða landssvæðisvæði. Fyrirtæki frá Wuxi hafa fjárfest í 92 löndum og svæðum.<small><ref>{{Vefheimild|url=https://enapp.chinadaily.com.cn/a/202203/28/AP624111aea3104446d8d144f8.html|titill=Wuxi blossoms culturally and economically|höfundur=Cang Wei (Nanjing)|útgefandi=China Daily|mánuður=28. mars|ár=2022|mánuðurskoðað=24. ágúst|árskoðað=2022}}</ref></small> Landsframleiðsla á mann er mikilvægur mælikvarði á efnahagslega velferð. Árið 2021 var Wuxi borg þar í fyrsta sæti allra stórra og meðalstórra borga Kína.<small><ref name=":3" /></small> Hröð iðnþróun og þéttbýli síðustu áratuga tekið sinn toll á umhverfi. [[Tai vatn]] sem er þriðja stærsta ferskvatnsvatn Kína, hefur undanfarin ár verið þjakað af mengun vegna iðnþróunar nærliggjandi svæða.<small><ref>{{Citation|title=Lake Tai|date=2022-07-14|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lake_Tai&oldid=1098108667|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-18}}</ref></small> Förgun efna og skólps úti í vatnið í upphafi 21. aldar hefur valdið myndun eitraðra [[Blágerlar|blágerla]] eða þörungar á yfirborði vatnsins.<small><ref>{{Citation|title=2007年太湖蓝藻污染事件|date=2022-08-02|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=2007%E5%B9%B4%E5%A4%AA%E6%B9%96%E8%93%9D%E8%97%BB%E6%B1%A1%E6%9F%93%E4%BA%8B%E4%BB%B6&oldid=73035341|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wilsoncenter.org/publication/taihu-green-wash-or-green-clean|title=Taihu: Green Wash or Green Clean? {{!}} Wilson Center|website=www.wilsoncenter.org|language=en|access-date=2022-08-18}}</ref></small> Það hefur ógnað gæðum drykkjarvatns þeirra sem búa við vatnið. Á síðari árum hafa stjórnvöld ráðist í mjög kostnaðarsama umfangsmikla hreinsun og verndun vatnsins.<small><ref>{{Cite web|url=https://chinadialogue.net/en/pollution/4767-long-struggle-for-a-cleaner-lake-tai/|title=Long struggle for a cleaner Lake Tai|date=2012-02-14|website=China Dialogue|language=en|access-date=2022-08-18|archive-date=2022-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220818201210/https://chinadialogue.net/en/pollution/4767-long-struggle-for-a-cleaner-lake-tai/|url-status=dead}}</ref></small> Á þriðja þúsund verksmiðjum hefur nú verið lokað og reglum um umgengni við vatnið hertar til að bæta vatnsgæði og til að ná líffræðilegri endurheimt.<small><ref>{{Vefheimild|url=https://www.chinadaily.com.cn/a/202110/04/WS615a375da310cdd39bc6d006.html|titill=Cleanup program ensures lake's water quality|höfundur=Cang Wei - Nanjing|útgefandi=CHINA DAILY|mánuður=19. maí|ár=2021|mánuðurskoðað=26. ágúst|árskoðað=2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.greenpeace.org/international/story/7040/biological-restoration-of-water-and-land|title=Biological Restoration of water and land|website=Greenpeace International|language=en|access-date=2022-08-18}}</ref></small> Enn er þó mikið starf óunnið í þeim efnum.<small><ref>{{Vefheimild|url=https://www.canr.msu.edu/csis/uploads/files/Qin-et-al.-Science-Bulletin-2019.pdf|titill=Why Lake Taihu continues to be plagued with cyanobacterial blooms through 10 years (2007–2017) efforts|höfundur=Boqiang Qin, Hans W. Paerl, Justin D. Brookes, Jianguo Liu, Erik Jeppesen, Guangwei Zhu, Yunlin Zhang, Hai Xu, Kun Shi, Jianming Deng|útgefandi=Science Bulletin: Volume 64, Issue 6, 30 March 2019, Pages 354-356|mánuður=30. mars|ár=2019|mánuðurskoðað=16. ágúst|árskoðað=2022}}</ref></small> ==Landafræði== [[Mynd:Binhu, Wuxi, Jiangsu, China - panoramio (235).jpg|alt=|thumb|Amharclann Wuxi Grand]] [[Mynd:Yixing, Wuxi, Jiangsu, China - panoramio (1).jpg|alt=Bambusskógur í Yixing undirborg Wuxi.|right|thumb|'''Bambusskógur í Yixing''' undirborg Wuxi.<small><ref>{{Citation|title=Yixing|date=2022-06-04|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Yixing&oldid=1091495497|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-23}}</ref></small>]] [[Mynd:長廣溪濕地.jpg|alt=Frá Chang Guangxi votlendisgarðinum í Binhu hverfi Wuxi borgar.|right|thumb|Frá '''Chang Guangxi votlendisgarðinum''' í Binhu hverfi Wuxi borgar.<small><ref>{{Citation|title=长广溪湿地公园|date=2021-10-28|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E9%95%BF%E5%B9%BF%E6%BA%AA%E6%B9%BF%E5%9C%B0%E5%85%AC%E5%9B%AD&oldid=68405406|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-23}}</ref></small>]] Wuxi-borg er staðsett í suðausturhluta [[Jiangsu]]-héraðs. Hún liggur að [[Suzhou]]-borg í austri; með [[Tai vatn|Tai vatnið]] í suðri, handan vatnsins frá Huzhou borg í [[Zhejiang]] héraði; og [[Changzhou]] borg í vestri. Sýsluborgin Yixing, ein tveggja undirborga Wuxi, er aðskilin frá borginni af Wujin hverfi Changzhou borgar, og hefur sem hólmlenda enga landtenging við Wuxi. Með nýjum tæplega 11 kílómetra göngum undir Tai-vatn sem opnuðu í árslok 2021, er Binhu hverfi nú tengd undirborginni Yixing sem hluti af Suzhou-Wuxi-Changzhou suðurhraðbrautinni.<small><ref>{{Vefheimild|url=https://www.chinadaily.com.cn/a/202110/04/WS615a375da310cdd39bc6d006.html|titill=Taihu Tunnel to aid regional economy, connectivity|höfundur=Zhou Wenbo, Wuxi, Jiangsu|útgefandi=China Daily|mánuður=10. apríl|ár=2021|mánuðurskoðað=26. mars|árskoðað=2022}}</ref><ref name=":6" /></small> Heildarflatarmál Wuxi er 4.627 ferkílómetrar, þar af eru 782 ferkílómetrar fjöllótt og hæðótt land, sem eru 17% af heildarflatarmáli borgarinnar. Wuxi er dæmigerður vatnabær í suðurhluta [[Jangtse]]-fljótsins, með þéttriðið net skurða og vatnaleiða, sem og fjölmörg vötn, er mynda frárennsli, flutninganet og votlendisgarða. Vatnsyfirborðið er 1.342 ferkílómetrar, eða 29% af heildarflatarmáli borgarinnar.<small><ref name=":2">{{Citation|title=无锡市|date=2022-08-08|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%97%A0%E9%94%A1%E5%B8%82&oldid=73125756|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-22}}</ref></small> Í vatnskerfi borgarinnar eru 5.983 árfarvegir með heildarlengd 6.998 kílómetra, þar á meðal Peking-Hangzhou hluti [[Mikliskurður|Miklaskurðar]]. Samkvæmt varfærnu mati hafa meira en 1.000 árfarvegir í borgarlandinu verið urðaðir til vegagerðar frá árinu 1949.<small><ref>{{Citation|title=无锡市|date=2022-08-08|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%97%A0%E9%94%A1%E5%B8%82&oldid=73125756|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-22}}</ref></small> Jangtse óshólmasvæðið er láglent landslag sem einkennist af sléttum, yfirleitt undir 3,5 metrum yfir sjávarmáli, þar sem lægsti punktur er undir 2 metrum yfir sjávarmáli. Hluti svæðisins frá norðri til Jiangyin sýsluborgar Wuxi, var Furong vatn í fornöld sem hvarf smám saman á tíma Song- og Mingveldanna.<ref name=":2" /> Mashan svæðið í Binhu hverfi borgarinnar er hæðótt landsvæði við Tai stöðuvatnið; Í Yixing-sýsluborginni eru Yili-fjöll, sem eru lág fjöll og hæðir. Hæsti punkturinn 611,5 metrar er Huangtading fjall í suðri, næsthæsta tinds Jiangsu-héraðs.<small><ref>{{Cite web|url=https://www.wuxinews.com.cn/2022-03/25/c_664458_2.htm|title=Overview|website=www.wuxinews.com.cn|access-date=2022-08-22}}</ref></small> == Veðurfar == [[Mynd:Grand Buddha at Ling Shan, China.jpg|alt=Stór Búddastytta er við norðurströnd Tai-vatns í Binhu hverfi Wuxi. Hún er ein stærsta Búddastyttan Kína.|right|thumb|'''„Stóra Búddastyttan“''' er við norðurströnd Tai-vatns í Binhu hverfi Wuxi. Hún er ein stærsta Búddastytta Kína.<small><ref>{{Citation|title=Grand Buddha at Ling Shan|date=2022-01-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Grand_Buddha_at_Ling_Shan&oldid=1066676031|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-23}}</ref></small>]] Í Wuxi hefur fjögurra árstíða rakt [[Heittemprað belti|heittemprað loftslag]] undir áhrifum [[Monsún|monsúnvinda]], með heitum, rökum sumrum og svölum, skýjuðum, rökum vetrum með einstaka snjókomu. Sumur og vetur eru löng en vor og haust stutt. Að neðan má sjá veðurupplýsingar fyrir Wuxi á árunum 1981 til 2010, þar sem ársmeðalhiti um 16,2°C og meðal ársúrkoma um 1.122 mm. Almennt má segja að veðrið sé milt og rakt með fjórum mismunandi árstíðum. Borgin þykir rík af úrkomu árið um kring. Haustið er talið besta árstíðin til að heimsækja Wuxi. Þó veðrið sé breytilegt er vorið einnig góð árstíð til að heimsækja borgina í miklum blóma. Einna síst þykir að heimsækja Wuxi á hásumri þegar loftslagið er heitt og rigningasamt og hitinn getur farið yfir 30 °C.<small><ref>{{Vefheimild|url= https://www.travelchinaguide.com/climate/wuxi.htm|titill=Wuxi Weather|höfundur=Travel China Guide|útgefandi=Travel China Guide| ár=2022|mánuðurskoðað=21. ágúst|árskoðað=2022}}</ref></small> Árlegt frostlaust tímabil er um 220 dagar og sólskinsstundir í þéttbýli Wuxi eru 2019,4 klukkustundir á ári.<small><ref name=":5">{{Citation|title=无锡市|date=2022-08-08|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%97%A0%E9%94%A1%E5%B8%82&oldid=73125756|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-23}}</ref></small> {| class="wikitable" |+ ! colspan="14" |<big>Veðurfar í Wuxi borg á árunum 1981 til 2010</big> |- !<small>Mánuður</small> !<small>Jan.</small> !<small>Feb.</small> !<small>Mar.</small> !<small>Apr.</small> !<small>Maí</small> !<small>Jún.</small> !<small>Júl.</small> !<small>Ágú.</small> !<small>Sep.</small> !<small>Okt.</small> !<small>Nóv.</small> !<small>Des.</small> !<small>Árið</small> |- !<small>Meðalhiti (°C)</small> |<small>3,5</small> |<small>5,4</small> |<small>9,4</small> |<small>15,2</small> |<small>20,7</small> |<small>24,5</small> |<small>28,5</small> |<small>27,8</small> |<small>23,6</small> |<small>18,2</small> |<small>12,1</small> |<small>5,9</small> |<small>16,2</small> |- !<small>Meðalúrkoma (mm)</small> |<small>58,8</small> |<small>57,3</small> |<small>92,0</small> |<small>79,9</small> |<small>96,1</small> |<small>182,9</small> |<small>172,1</small> |<small>143,5</small> |<small>91,5</small> |<small>57,4</small> |<small>56,7</small> |<small>33,8</small> |<small>1.122</small> |- | colspan="14" |''<small>Heimild: Veðurstofa Kína: Wuxi borg á árunum 1981 til 2010 <ref>{{Vefheimild|url= http://data.cma.cn/data/weatherBk.html|ár=2020|mánuðurskoðað=26. ágúst|árskoðað=2022|titill=中国气象数据网 - WeatherBk Data |ritverk=data.cma.cn}}</ref></small>''<small><ref name=":5" /></small> |} ==Lýðfræði== [[Mynd:Sanliqiao_Catholic_Church.jpg|alt=Kirkja heilags Jósefs er rómversk-kaþólsk kirkja í Beitang hverfi Wuxi borgar. Upphaflega kirkjan var byggð árið 1640, á tíma Mingveldisins (1368–1644).|right|thumb|'''Kirkja heilags Jósefs''' er rómversk-kaþólsk kirkja í Beitang hverfi Wuxi borgar. Upphaflega kirkjan var byggð árið 1640, á tíma Mingveldisins (1368–1644).<small><ref>{{Citation|title=Saint Joseph's Church, Wuxi|date=2021-07-18|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Saint_Joseph%27s_Church,_Wuxi&oldid=1034206984|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-23}}</ref></small>]] Wuxi borg er fjölmenn borg. Þéttbýlast er miðborgasvæðið (Lianxi, Binhu og Xinwu hverfin, auk aðliggjandi hluta Huishan og Xishan hverfa). Í útjaðrinum, í sýsluborgunum Jiangyin og Yixing, er dreifbýlið meira með þorpum og nýbyggingasvæðum. Árið 2020 þegar síðasta manntal var gert í Kína, var íbúafjöldi borgarkjarna Wuxi 3.956.985 en íbúafjöldi undir lögsögu borgarinnar var 7.462.135.<small><ref>{{Vefheimild|url=http://tj.jiangsu.gov.cn/art/2021/5/18/art_80066_9819836.html|titill=Bulletin of the Seventh National Census of Jiangsu Province (No. 2)|höfundur=Jiangsu Provincial Bureau of Statistics|útgefandi=Office of the Leading Group for the Seventh National Census of Jiangsu Province|mánuður=18. maí|ár=2021|mánuðurskoðað=21. ágúst|árskoðað=2022}}</ref></small> Mikill meirihluti íbúa eru Han-kínverjar, en önnur þjóðarbrot á borð við Hui og Miao þjóðerni eru fámennari. Frumbyggjar Wuxi tala Wuxi mállýskuna eða Suzhou mállýsku.<small><ref>{{Citation|title=Уси|date=2022-08-19|url=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D1%81%D0%B8&oldid=124949730|work=Википедия|language=ru|access-date=2022-08-22}}</ref></small> Meirihluti þeirra sem trúaðir eru stundar [[Búddismi|búddisma]], [[Daoismi|taóisma]] og [[þjóðtrú]]. Að auki hefur borgin umtalsverð samfélög [[Múslimar|múslima]], [[Kaþólikkar|kaþólikka]] og [[Mótmælendatrú|mótmælenda]].<small><ref>{{Citation|title=无锡市|date=2022-08-08|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%97%A0%E9%94%A1%E5%B8%82&oldid=73125756|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-22}}</ref></small> == Stjórnsýsla == [[Mynd:Wuxi, Jiangshu2.jpg|alt=Fjölmenni kallar á mörg hús. Hér er eitt hverfið nýbyggt 2009.|right|thumb|Fjölmennið kallar á mörg hús. Hér er eitt hverfið nýbyggt 2009.]] Undir lögsögu Wuxi borgar eru fimm hverfi og tvær borgir á sýslustigi. Þessi hverfi eru Liangxi, Xishan, Huishan, Xinwu, og Binhu (vatnahverfið). Undirborgirnar eru Jiangyin borg og Yixing borg. Þessum stjórnsýslueiningum er síðan skipt niður í 73 sveitarfélög, þar af 59 bæi og 24 undirhverfi. Borgin nær yfir svæði sem er um 4.628 ferkílómetrar og borgarstjórnin hefur aðsetur í Liangxi hverfi.<small><ref>{{Citation|title=无锡市行政区划|date=2022-01-21|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%97%A0%E9%94%A1%E5%B8%82%E8%A1%8C%E6%94%BF%E5%8C%BA%E5%88%92&oldid=69788706|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-22}}</ref></small> Að auki hefur Wuxi komið á fót eftirfarandi efnahagssvæðum og iðngörðum. Þar á meðal eru: ''Xishan efnahags- og tækniþróunarsvæðið''; ''Wuxi Liyuan efnahagsþróunarsvæðið''; ''„Wuxi landslagsborgin“'' (þar eru á meðal: ''„Stafrænir iðnaðargarðar Wuxi“'' og ''„Ferðaþjónustugarður Wuxi við Tai vatn“''); ''Jiangyin hátæknisvæðið''; og ''„Jiangsu Jiangyin Lingang efnahagsþróunarsvæðið“''. [[Mynd:Administrative-Division-Wuxi-Jiangsu-China (Icelandic).png|thumb|600x600px|Stjórnsýsluskipting Wuxi-borgar í hverfi og undirborgir |miðja]] {| class="wikitable mw-collapsible" |- ! colspan="4" | Stjórnsýsla Wuxi |- |- ! style="text-align:left;"| <small>Undirskipting</small> ! style="text-align:left;"| <small>Kínverska</small> ! style="text-align:left;" | <small>Fólksfjöldi 2018 <ref>{{Citation|title=无锡市|date=2022-08-08|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%97%A0%E9%94%A1%E5%B8%82&oldid=73125756|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-22}}</ref><ref>{{Citation|title=无锡市行政区划|date=2022-01-21|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%97%A0%E9%94%A1%E5%B8%82%E8%A1%8C%E6%94%BF%E5%8C%BA%E5%88%92&oldid=69788706|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-22}}</ref></small> ! style="text-align:left;" | <small>Stærð </small>{{small|(km²)}} |- style="background:#d3d3d3;" | colspan="4" style="text-align:center; " | '''<small>Miðborg</small>''' |- | align=left | <small>Liangxi hverfi</small> | align=left | <small>梁溪区</small> | align=right| <small>961.500</small> | align=right| <small>72</small> |- style="background:#d3d3d3;" | colspan="4" style="text-align:center; " | '''<small>Hverfi</small>''' |- | align=left | <small>Xishan hverfi</small> | align=left | <small>锡山区</small> | align=right| <small>707.700</small> | align=right| <small>399</small> |- | align=left | <small>Huishan hverfi</small> | align=left | <small>惠山区</small> | align=right| <small>712.200</small> | align=right| <small>325</small> |- | align=left | <small>Binhu hverfi</small> | align=left | <small>滨湖区</small> | align=right| <small>716.000</small> | align=right| <small>628</small> |- | align=left | <small>Xinwu hverfi</small> | align=left | <small>吴江区</small> | align=right| <small>569.200</small> | align=right| <small>220</small> |- style="background:#d3d3d3;" | colspan="4" style="text-align:center; " |'''<small>Undirborgir</small>''' |- | align=left | <small>Jiangyin borg</small> | align=left | <small>江阴市</small> | align=right| <small>1.651.800</small> | align=right| <small>987</small> |- | align=left | <small>Yixing borg</small> | align=left | <small>宜兴市</small> | align=right| <small>1.256.100</small> | align=right| <small>1.997</small> |- style="background:#d3d3d3;" | colspan="2" style="text-align:center; " |'''<small>Alls:</small>''' | align="right" |'''<small>6.574.500</small>''' | align="right" |'''<small>4.627</small>''' |- | colspan="4" style="text-align:center; " | <small>''Óformlegar stjórnsýsludeildir:Iðngarðar og atvinnuþróunarsvæði''</small> |} ==Efnahagur og atvinnulíf== === Borg vaxtar === [[Mynd:Center 66, Wuxi, China.jpg|alt=„Center 66“ er staðsett í Chong'an viðskiptahverfi borgarinnar.|right|thumb|Byggingin '''„Center 66“''' er í Chong'an miðlægu viðskiptahverfi Wuxi.<small><ref>{{Citation|title=Center 66|date=2022-06-20|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Center_66&oldid=1094078612|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-23}}</ref></small>]] [[Mynd:201906_IFS_Wuxi.jpg|alt=Wuxi IFS („Fjármálatorg Wuxi“) sem opnaði 2014, er 339 metra hár, 68 hæða skýjakljúfur, í Liangxi hverfi Wuxi.|right|thumb|'''„Fjármálatorg Wuxi“''' (Wuxi IFS) sem opnaði 2014, er 339 metra hár, 68 hæða skýjakljúfur, í Liangxi hverfi Wuxi.<small><ref>{{Citation|title=Wuxi IFS|date=2022-02-21|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wuxi_IFS&oldid=1073205655|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-23}}</ref></small>]] Á kínverskan mælikvarða er Wuxi borg hagsældar. Hún er svæðisbundin viðskiptamiðstöð með öflugum fyrirtækjum í viðskiptum, ekki síst sterkum einkafyrirtækjum. Áhersla er á fjölbreytt atvinnulíf með uppbyggingu stórra iðnaðargarða sem eru helgaðir nýjum atvinnugreinum. Í matsrannsókn á samkeppnishæfni 291 borga Kína árið 2021 var Wuxi talin meðal þeirra 10 efstu.<small><ref>{{Cite web|url=https://global.chinadaily.com.cn/a/202111/03/WS61824e0ea310cdd39bc731d0.html|title=Shanghai tops city competitiveness rankings|last=刘明|website=global.chinadaily.com.cn|access-date=2022-08-25}}</ref></small> Sterk vísbending um efnahagslega velferð er landsframleiðsla á mann. Þar var Wuxi borg árið 2021 efst allra stórra og meðalstórra kínverskra borga. Efnahagur borgarinnar blómstrar með fjölbreyttu atvinnulífi og alþjóðlegum fjárfestingum. Meiri hagsæld þýðir komu erlendra verslunar- og smásölufyrirtækja, á borð við IKEA, Bailian, Apple, svo nokkuð sé nefnt. Þessi þróun hefur einnig breytt ásýnd Wuxi með æ fleiri skýjakljúfum. Þannig opnuðu þrír slíkir árið 2014: Wuxi IFS (339 metrar), Wuxi Suning Plaza 1 (328 metrar) og Wuxi Maoye City - Marriott Hotel (304 metrar).<small><ref>{{Citation|title=Wuxi|date=2022-08-08|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wuxi&oldid=1103178618|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-23}}</ref><ref>{{Citation|title=Center 66|date=2022-06-20|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Center_66&oldid=1094078612|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-23}}</ref><ref>{{Citation|title=无锡茂业城-万豪国际酒店|date=2021-12-19|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%97%A0%E9%94%A1%E8%8C%82%E4%B8%9A%E5%9F%8E-%E4%B8%87%E8%B1%AA%E5%9B%BD%E9%99%85%E9%85%92%E5%BA%97&oldid=69163185|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-23}}</ref></small> === Hefðbundin framleiðsla === Auk hefðbundinna viðskipta með hrísgrjón og bómullar- og silkiframleiðslu voru aðrar mikilvægar atvinnugreinar borgarinnar framan af hveitimölun, hrísgrjóna- og olíuvinnsla. Frá fimmta áratug síðustu aldar hefur iðnþróun verið hröð. Textíl- og matvælaiðnaðurinn hefur stækkað og færður til nútímahorfs. Borgin er orðin svæðisbundin miðstöð verkfræðiiðnaðar, sérstaklega fyrir vélasmíði auk framleiðslu rafbúnaðar, framleiðslu reiðhjóla- og hemla; kapla og textílvéla af ýmsum toga. Í seinni tíð hefur framleiðsla lyfja og ýmissa efna orðið æ mikilvægari.<small><ref name=":0" /></small> === Ferðaþjónusta === [[Mynd:Wuxi, Jiangsu - China (13619808523).jpg|alt=Vatnaborgin Wuxi er mikil ferðamannaborg.|right|thumb|'''Vatnaborgin Wuxi''' er mikil ferðamannaborg.]] Ferðaþjónusta í borginni er sífellt mikilvægari. Umhverfi Wuxi inniheldur marga þekkta og vel varðveitta staði,borgargarða og sögulega staði. Tai-vatn er eitt helsta aðdráttarafl ferðaþjónustu borgarinnar. Alþjóðlegar hótelkeðjur hafa keppst við að reisa glæsihótel til að anna aukinni eftirspurn: Marriott, Kempinski, Radisson Blu, Sheraton, o.s.frv. === Nýjar atvinnugreinar === Sterk áhersla er hjá borgaryfirvöldum að gera atvinnulífið enn fjölbreyttara með meiri þátttöku alþjóðlegra fyrirtækja.<small><ref>{{Cite web|url=https://www.wuxinews.com.cn/companies.html|title=Companies|website=www.wuxinews.com.cn|access-date=2022-08-23}}</ref></small> Áherslan er á ýmiskonar líftækni, öreindatækni, upplýsingatækni og gagnavinnslu, flug- og samgöngutækni, grænar raforkulausnir á borð við efnarafala fyrir vetnisframleiðslu, sem og iðnhönnun og aðrar skapandi greinar.<small><ref>{{Vefheimild|url=https://en.wuxi.gov.cn/2021-03/03/c_598030.htm|titill=Wuxi district looks to develop modern industries|höfundur=2022 China Daily|útgefandi=The Information Office of Wuxi Municipal People's Government|mánuður=3. mars|ár=2022|mánuðurskoðað=21. ágúst|árskoðað=2022}}</ref></small><small><ref>{{Vefheimild|url=https://en.wuxi.gov.cn/2022-06/23/c_773067.htm|titill=Wuxi's aerospace industry gets boost|höfundur=2022 China Daily|útgefandi=The Information Office of Wuxi Municipal People's Government|mánuður=23. júní|ár=2022|mánuðurskoðað=21. ágúst|árskoðað=2022}}</ref></small> Til að ýta undir stafræna umbreytingu hefur borgin hvatt til framþróunar iðnaðar byggðum á „Interneti hlutanna“ (IoT), ekki síst á sviði heilbrigðistækni.<small><ref>{{Vefheimild|url=https://en.wuxi.gov.cn/2021-09/30/c_665650.htm|titill=IoT industry fuels Wuxi's digital transformation|höfundur=By Liu Tianyang (wuxinews.com.cn) 2022 China Daily|útgefandi=The Information Office of Wuxi Municipal People's Government|mánuður=30. september|ár=2021|mánuðurskoðað=21. ágúst|árskoðað=2022}}</ref></small> Sama gildir um stafræna tækni í margskonar iðnframleiðslu.<small><ref>{{Vefheimild|url=https://en.wuxi.gov.cn/2022-05/11/c_750367.htm|titill=Wuxi boasts thriving industries|höfundur=2022 China Daily (wuxinews.com.cn)|útgefandi=The Information Office of Wuxi Municipal People's Government|mánuður=11. maí|ár=2022|mánuðurskoðað=21. ágúst|árskoðað=2022}}</ref></small> Vöxtur á þessu sviði hefur verið gríðarlegur í borginni á undanförnum árum.<small><ref name=":0">{{Vefheimild|url=http://english.www.gov.cn/news/topnews/202201/11/content_WS61dcd5d7c6d09c94e48a36cf.html|titill=Jiangsu cities see record industrial growth|höfundur=Shi Jing - China Daily|útgefandi=The State Council of the People's Republic of China|mánuður=11. janúar|ár=2022|mánuðurskoðað=26. ágúst|árskoðað=2022}}</ref></small> Borgin þykir fremst allra kínverskra borga á héraðsstigi hvað varðar þróun stafræns hagkerfis.<small><ref name=":0" /></small> === Atvinnuþróunarsvæði === [[Mynd:Ipark5.jpg|alt=Í „Nýhverfi Wuxi“ er „Þjóðarhugbúnaðargarðurinn“ sem er iðngarður og nýsköpunarsetur fyrir upplýsingatækni.|right|thumb|Í „Nýhverfi Wuxi“ (Xinwu hverfi) er '''„Þjóðarhugbúnaðargarðurinn“''' sem er iðngarður og nýsköpunarsetur fyrir upplýsingatækni.<small><ref>{{Cite web|url=https://www.wndonline.cn/2019-07/30/c_482921.htm|title=Wuxi (National) Software Park|website=www.wndonline.cn|access-date=2022-08-23}}</ref></small>]] Til að styðja við þessa framþróun hafa nýjar atvinnugreinar verið vistaðar í sérstökum iðngörðum og fríverslunarsvæðum sem bjóða upp á klasastarfssemi ásamt nýsköpunar- og frumkvöðlasetur í viðkomandi atvinnugrein. Alls eru sex slíkir iðngarðar og atvinnuþróunarsvæði í borginni.<small><ref>{{Cite web|url=https://www.wuxinews.com.cn/developmentzones.html|title=Development Zones|website=www.wuxinews.com.cn|access-date=2022-08-23}}</ref></small><small><ref>{{Citation|title=无锡市|date=2022-08-08|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%97%A0%E9%94%A1%E5%B8%82&oldid=73125756|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-23}}</ref></small> Árið 1992 var stofnað svokallað „Nýhverfi Wuxi“ (WND) nú nefnt Xinwu hverfi, sem nær yfir svæði sem er 220 ferkílómetrar.<small><ref>{{Citation|title=Xinwu District, Wuxi|date=2022-04-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Xinwu_District,_Wuxi&oldid=1083254871|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-23}}</ref></small> Þar er ''Wuxi hátæknþróunarsvæðið'', ''Flugiðnaðargarður Wuxi'', og ''„Þjóðarhugbúnaðargarðurinn“'', svo nokkuð sé nefnt.<small><ref>{{Citation|title=无锡市|date=2022-08-08|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%97%A0%E9%94%A1%E5%B8%82&oldid=73125756|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-23}}</ref></small> Sem dæmi þá eru þar um 1.000 hugbúnaðar- og útvistunarfyrirtæk á sviði upplýsingatækni, þar á meðal nokkur af stærstu fyrirtækjum heims, eins og Microsoft, Intel, Oracle, IBM, NTT data, Fujitsu, Pactera, ChinaSoft International og Unissoft.<small><ref>{{Citation|title=Xinwu District, Wuxi|date=2022-04-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Xinwu_District,_Wuxi&oldid=1083254871|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-23}}</ref></small> Á Jiangyin hátæknisvæðinu sem stofnað var árið 1992, eru leiðandi atvinnugreinar á borð við framleiðslu nýrra málmefniþa, háþróaðs samskiptabúnaðar, og líftæknilyfja. Önnur dæmi um iðngarða eða sérstök atvinnuvaxtarsvæði eru: ''Xishan efnahags- og tækniþróunarsvæðið''; ''Wuxi Liyuan efnahagsþróunarsvæðið''; ''„Wuxi landslagsborgin“'' (þar sem eru meðal annars: „Stafrænir iðnaðargarðar Wuxi“ og „Ferðaþjónustugarður Wuxi við Tai vatn“); og ''„Jiangsu Jiangyin Lingang efnahagsþróunarsvæðið“''. ==Samgöngur== [[Mynd:Jiangyin Yangtze River bridge-2.jpeg|alt=Jiangyin Jangtse brúin er 1.385 metra hengibrú yfir Jangtse fljót í Wuxi borg. Hún tengir sýsluborgina Jiangyin sunnan árinnar við Jingjiang undirborg Taizhou, í norðri. Um brúna liggur G2 Peking-Sjanghæ hraðbrautin.|right|thumb|'''Jiangyin Jangtse hengibrúin''' er 1.385 metra löng yfir Jangtse fljót í Wuxi borg. Um brúna liggur '''G2 Peking-Sjanghæ hraðbrautin'''.<small><ref>{{Citation|title=Jiangyin Yangtze River Bridge|date=2022-08-14|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jiangyin_Yangtze_River_Bridge&oldid=1104313456|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-23}}</ref></small>]] [[Mynd:Wuxi Railway Station 01.jpg|alt=Aðallestarstöð Wuxi er umfangsmikil flutningamiðstöð sem samþættir háhraðalestir, neðanjarðarlestir og strætisvagna.|right|thumb|'''Aðallestarstöð Wuxi''' er umfangsmikil flutningamiðstöð sem samþættir [[Háhraðalest|háhraðalestir]], [[Neðanjarðarlest|neðanjarðarlestir]] og [[Strætisvagn|strætisvagna]].<small><ref>{{Citation|title=无锡中央车站|date=2021-12-23|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%97%A0%E9%94%A1%E4%B8%AD%E5%A4%AE%E8%BD%A6%E7%AB%99&oldid=69236737|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-24}}</ref></small>]] [[Mynd:201812_CR400BF-3042_at_Wuxi_Station.jpg|alt=Sjanghæ-Nanjing háhraðalestin fer á 300 km/klst. milli borganna með viðkomu í Wixi.|right|thumb|'''Sjanghæ-Nanjing háhraðalestin''' fer á 300 km/klst. milli borganna með viðkomu í Wuxi.]] [[Mynd:Wuxi Metro Line 1 train.jpg|alt=Lestarlína eitt í nýlegu borgarlestarkerfi Wuxi. Til viðbótar við núverandi fjórar lestarlínur eru áform um mun fleiri.|right|thumb|'''„Lestarlína eitt“''' í nýlegu borgarlestarkerfi Wuxi. Til viðbótar við núverandi fjórar lestarlínur eru áform um mun fleiri.]] [[Mynd:Wuxi Metro Network.png|alt=Núverandi leiðarkerfi borgarlesta Wuxi.|thumb|'''Leiðarkerfi borgarlesta''' Wuxi.]] [[Mynd:无锡机场-nosign.jpg|alt=Sunan Shuofang alþjóðaflugvöllurinn í Xinwu hverfi Wuxi. Um hann fóru 8 milljónir farþega 2019.|right|thumb|'''Sunan Shuofang alþjóðaflugvöllur''' í Xinwu hverfi Wuxi. Um hann fóru 8 milljónir farþega 2019.<small><ref>{{Citation|title=沪宁高速动车组列车|date=2021-11-30|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%B2%AA%E5%AE%81%E9%AB%98%E9%80%9F%E5%8A%A8%E8%BD%A6%E7%BB%84%E5%88%97%E8%BD%A6&oldid=68896224|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-24}}</ref></small>]] [[Mynd:2014 无锡 从红星桥上向北看开源大桥向西看梁韵大桥.jpg|alt=Skip og bátar á Jangtse- fljóti. |right|thumb|'''Jangtse-fljót''' er mikilvæg samgönguæð skipa og báta í Wuxi.]] Sem samgöngumiðstöð er Wuxi vel staðsett. Frá fornu hefur þjóðbraut milli Sjanghæ -Nanjing legið um borgina. Í aldir hafa farþegar og vörur farið um vatnaleiðir Peking-Hangzhou hluta Miklaskurðar í borgarlandinu. Síðar voru ýmsir þjóðvegir byggðir, sem stuðluðu enn frekar að flutningum. Í þéttbýli gömlu vatnaborgarinnar var fyllt upp í skurði og árfarvegi til vegagerðar, sem útskýrir ýmsa krókótta vegi nútímans. Í dag liggja margar hraðbrautir, þjóðvegir og háhraðalestir um Wuxi. Samgöngukerfið byggir á aðgengi að alþjóðaflugvöllum, höfnum og neðanjarðarlestum. Sú undirstaða gerir Wuxi að velmegandi svæðisbundinni borg. ===Vegakerfið=== Alls liggja 9 þjóðar- og héraðshraðbrautir í gegnum Wuxi. Meðal þeirra eru: # G2 Peking-Sjanghæ þjóðarhraðbrautin;<small><ref>{{Citation|title=G2 Beijing–Shanghai Expressway|date=2022-07-16|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=G2_Beijing%E2%80%93Shanghai_Expressway&oldid=1098509046|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-24}}</ref></small> #G42 Sjanghæ-Nanjing þjóðarhraðbrautin;<small><ref>{{Citation|title=G42 Shanghai–Chengdu Expressway|date=2022-07-29|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=G42_Shanghai%E2%80%93Chengdu_Expressway&oldid=1101115993|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-24}}</ref></small> sem opnaði árið 1996 og tengir Wuxi við borgirnar Sjanghæ, Suzhou, Changzhou, Zhenjiang og aðrar borgir Jiangsu héraðs; og #G42 Changshu-Hefei þjóðarhraðbrautin;<small><ref>{{Citation|title=常合高速公路|date=2022-08-20|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E5%B8%B8%E5%90%88%E9%AB%98%E9%80%9F%E5%85%AC%E8%B7%AF&oldid=73286090|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-24}}</ref></small> Meðal þjóðvega er #312 þjóðbrautin sem tengir Sjanghæ við mið- og norðvestur Kína;<small><ref>{{Citation|title=China National Highway 312|date=2022-04-22|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=China_National_Highway_312&oldid=1084023387|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-24}}</ref></small> og #104 þjóðbrautin sem liggur alla leið frá Peking suður til Fuzhou.<small><ref>{{Citation|title=China National Highway 104|date=2021-04-08|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=China_National_Highway_104&oldid=1016627133|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-24}}</ref></small> Nýjasta risaframkvæmdin á sviði vegasamgangna er gerð lengstu neðansjávarganga Kína (10,79 kílómetrar) undir [[Tai vatn|Tai-vatn]] sem hluti af Suzhou-Wuxi-Changzhou suðurhraðbrautinni. Göngin opnuðu í árslok 2021.<small><ref name=":6">{{Vefheimild|url=https://global.chinadaily.com.cn/a/202201/06/WS61d64312a310cdd39bc7f625.html|titill=Major tunnel in Jiangsu opens to traffic|höfundur=Ma Chenguang & Zhuang Qiange|útgefandi=China Daily - China Daily Information Co (CDIC)|mánuður=6. janúar|ár=2022|mánuðurskoðað=26. ágúst|árskoðað=2022}}</ref></small> Að auki eru ýmsar aðrar þjóðarhraðbrautir, þjóðbrautir, héraðshraðbrautir og vegir. ===Járnbrautir=== Wuxi-svæðið er vel tengt með [[Járnbraut|járnbrautum]]. Meðal þeirra eru: Sjanghæ–Nanjing háhraðalestin tengir Wuxi við Nanjing, Sjanghæ og Suzhou;<small><ref>{{Citation|title=Beijing–Shanghai railway|date=2022-02-01|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Beijing%E2%80%93Shanghai_railway&oldid=1069184183|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-24}}</ref></small> Peking–Sjanghæ háhraðalestin stoppar einnig í borginni;<small><ref>{{Citation|title=Beijing–Shanghai high-speed railway|date=2022-08-22|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Beijing%E2%80%93Shanghai_high-speed_railway&oldid=1105890381|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-24}}</ref></small> Nanjing-Hangzhou háhraðalestin fyrir farþega;<small><ref>{{Citation|title=Nanjing–Hangzhou high-speed railway|date=2022-08-22|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Nanjing%E2%80%93Hangzhou_high-speed_railway&oldid=1105890607|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-24}}</ref></small> og Xinyi–Changxing-lestin um borgina.<small><ref>{{Citation|title=Xinyi–Changxing railway|date=2022-07-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Xinyi%E2%80%93Changxing_railway&oldid=1098760106|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-24}}</ref></small> ===Borgarlestir=== Wuxi Metro er borgarlestakerfi sem þjónar Wuxi City, Jiangsu héraði, Kína. Fyrsta lína hennar, Wuxi Metro Line 1, var formlega opnuð til notkunar 1. júlí 2014, sem gerir Wuxi að 22. höfuðborgarsvæðinu á meginlandi Kína. Það er þriðja borgin í Jiangsu héraði sem opnar járnbrautarflutninga. Frá og með janúar 2024 eru 5 rekstrarlínur í Wuxi Metro, nefnilega Wuxi Metro Line 1, Wuxi Metro Line 2, Wuxi Metro Line 3 Phase I, Wuxi Metro Line 4 Phase I, Wuxi Metro Line S1, Þetta eru allar neðanjarðarlestarlínur með akstursakstur 145 kílómetrar og alls 97 stöðvar. Frá og með janúar 2024 eru 4 línur í byggingu í Wuxi Metro, nefnilega Wuxi Metro Line 4 Phase II, Wuxi Metro Line 5 Phase I, Wuxi Metro Line 6 Phase I, og Wuxi Metro Line S2, með heildarlengd um það bil 120 kílómetra. Þann 21. janúar 2024 náði daglegt farþegaflæði Wuxi neðanjarðarlestarkerfisins methámarki og náði 1,3 milljónum farþega. ===Strætisvagnar=== Innan Wuxi byggja almenningssamgöngur á strætisvögnum, neðanjarðarlestum, leigubílum og almenningshjólum. Meginstrætisvagnastöð borgarinnar er við aðallestarstöð Wuxi. Þar tengjast strætisvagnar, neðanjarðarlestir og háhraðalestir á einum stað. Í borginni þjóna meira en 3.000 rútur yfir 200 strætisvagnalínum. Fargjaldið er tveir júan fyrir ferð með loftkælingu og einn júan fyrir sæti án loftkælingar.<small><ref>{{Citation|title=无锡市|date=2022-08-08|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%97%A0%E9%94%A1%E5%B8%82&oldid=73125756|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-24}}</ref></small> ===Vatnaflutningar === Vöru- og fólksflutningar á skipgengum vatnaleiðum í Wuxi hafa staðið í aldir á Peking-Hangzhou hluta [[Mikliskurður|Miklaskurðar]], um Wushen skurðinn og á Tai vatni. Árið 2013 var áætlað að vatnaleiðir borgarinnar séu alls 1.578 kílómetrar. Siglt er allar árstíðir. Wuxi höfnin er hafnarsamlag tveggja hafna fyrir vöruflutninga og farþegaferjur: Jiangyin-höfn, sem er fjórða stærsta á Jangtse-fjóti, um 38 kílómetra frá miðborginni; og Innri höfn Wuxi sem nær til Huishan og Xishan hafnarsvæðanna.<small><ref>{{Citation|title=无锡市|date=2022-08-08|url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%97%A0%E9%94%A1%E5%B8%82&oldid=73125756|work=维基百科，自由的百科全书|language=zh|access-date=2022-08-24}}</ref></small> ===Alþjóðaflugvöllur=== Aðalflughöfn Wuxi er Sunan Shuofang alþjóðaflugvöllurinn, sem opnaði sem innanlandsflugvöllur árið 2004 og sem alþjóðaflugvöllur árið 2009. Hann er sameiginlegur flugvöllur nágrannaborganna Wuxi og [[Suzhou]]. Flugvöllurinn er staðsettur í Xinwu hverfi Wuxi, um 14 kílómetra frá miðborginni og um 20 kílómetra frá miðborg Suzhou.<small><ref>{{Citation|title=Sunan Shuofang International Airport|date=2022-08-18|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sunan_Shuofang_International_Airport&oldid=1105089148|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-08-24}}</ref></small> Í tveimur farþegamiðstöðvum er boðið upp á beint flug til [[Peking]], [[Guangzhou]], [[Shenzhen]], [[Chengdu]], [[Chongqing]], [[Kunming]], Lijiang, [[Hong Kong]], [[Makaó]], [[Taípei]], [[Bangkok]], [[Osaka]], [[Tókýó]] og [[Singapúr]], svo nokkuð sé nefnt. Þann 14. desember 2024 fór árleg farþegaflutningur Shuofang flugvallar yfir 10 milljónir í fyrsta skipti og varð annar flugvöllurinn í Jiangsu héraði með árlega farþegaflutninga upp á meira en 10 milljónir Wuxi Shuofang flugvöllur ætlar einnig að byggja nýja aðra flugbraut og lengja fyrstu flugbrautina, nýja T3 flugstöðina, alhliða samgöngumiðstöð og annað innihald hefur verið samþykkt af Flugmálastjórn Kína.<ref>{{Cite web|url=https://wxrb.com/doc/2024/12/16/379985.shtml|title=跻身“千万级”，无锡硕放机场振翅再“高飞”！|website=www.wxrb.com|access-date=2024-12-21|archive-date=2025-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250614145839/https://wxrb.com/doc/2024/12/16/379985.shtml|url-status=dead}}</ref> Auk Sunan Shuofang vallarins er Wuxi borg vel tengd öðrum flughöfnum. Risavaxnir flugvellir nágrannaborga bjóða upp á millilandaflug um víða veröld. Wuxi er þannig í 120 kílómetra fjarlægð frá [[Sjanghæ Hongqiao alþjóðaflugvöllurinn|Sjanghæ Hongqiao alþjóðaflugvellinum]], 180 kílómetra frá [[Sjanghæ Pudong alþjóðaflugvöllurinn|Sjanghæ Pudong alþjóðaflugvellinum]] og 180 kílómetra frá Nanjing Lukou alþjóðaflugvellinum, sem allir eru tengdir með [[Hraðbraut|hraðbrautum]] og [[Háhraðalest|háhraðalestum]].<small><ref>{{Cite web|url=http://www.cfguide.cn/Wuxi/article/art178.htm|title=Wuxi Overview|website=www.cfguide.cn|access-date=2022-08-24|archive-date=2023-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202070157/http://www.cfguide.cn/Wuxi/article/art178.htm|url-status=dead}}</ref></small> == Tengt efni == [[Mynd:SjkvR3J2MnpSQlgxbkswTXo4ajgzQnErS0VyK2lDK1ZnUzhxYSt3MFN1R1F4.jpg|alt=Wuxi-óperan, aldargamalt óperuform Xiju, er enn vinsæl. Þar leika karlar bæði kyn í dreifbýlissögum siðferðisátaka og gráðugra húsráðenda. Reynt er að höfða til yngri kynslóða.|thumb|'''Wuxi-óperan''', aldargamalt óperuform Xiju, er enn vinsæl. Þar leika karlar bæði kyn í dreifbýlissögum siðferðisátaka og gráðugra húsráðenda.<small><ref>{{Vefheimild|url=http://www.wuxinews.com.cn/2018-04/20/content_36065274.htm|titill=Wuxi Opera|höfundur=2022 China Daily (chinadaily.com.cn).|útgefandi=The Information Office of Wuxi Municipal People's Government.|ár=2018|mánuðurskoðað=22. ágúst|árskoðað=2022}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.wuxinews.com.cn/2022-07/21/c_792218.htm|titill=Century-old Xiju Opera still shines|höfundur=2022 China Daily (gowuxi.com)|útgefandi=The Information Office of Wuxi Municipal People's Government|mánuður=21. júlí|ár=2022|mánuðurskoðað=22. ágúst|árskoðað=2022}}</ref></small>]] * [http://en.wuxi.gov.cn/ '''Vefur borgarstjórnar Wuxi'''] Yfirgripsmiklar upplýsingar á ensku og kínversku um borgina, sögu, skipulag, áhugaverða ferðamannastaði, samgöngur, fréttir, o.fl. * Vefsíða Wikitravel [https://wikitravel.org/en/Wuxi '''Wuxi'''] Almennar upplýsingar um borgina, áhugaverða ferðamannastaði, samgöngur o.fl. * Vefsíða [https://www.travelchinaguide.com/cityguides/jiangsu/wuxi/ Travel China Guide: '''Wuxi'''] Knappar upplýsingar um borgina, áhugaverða ferðamannastaði, samgöngur o.fl. * Héraðið [[Jiangsu]] í austurhluta [[Kína]]. * [[Borgir Kína eftir fólksfjölda]] == Heimildir == * {{Wpheimild|tungumál=en|titill=Wuxi|mánuðurskoðað=20. ágúst|árskoðað=2022}} * {{Vefheimild|url=https://www.britannica.com/place/Wuxi|titill=Britannica: Wuxi|útgefandi=The Editors of Encyclopaedia|mánuður=10. apríl|ár=2013|mánuðurskoðað=20. ágúst|árskoðað=2022|Britannica}} == Tilvísanir == {{Reflist|3}} [[Flokkur:Borgir í Kína]] irk4zk7m53ywbie65jv79rs3a8yaazx 0 172920 1961108 1925655 2026-04-24T21:31:37Z TKSnaevarr 53243 1961108 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Ingrida Šimonytė | mynd = Ingrida Simonyte 2019 crop 2.jpg | titill= Forsætisráðherra Litáens | stjórnartíð_start = [[11. desember]] [[2020]] | stjórnartíð_end = [[12. desember]] [[2024]] | forseti = [[Gitanas Nausėda]] | forveri = [[Saulius Skvernelis]] | eftirmaður = [[Gintautas Paluckas]] | myndatexti1 = Šimonytė árið 2019. | fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1974|11|15}} | fæðingarstaður = [[Vilníus]], [[Sovétlýðveldið Litáen|litáíska sovétlýðveldinu]], [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]] | þjóderni = [[Litáen|Litáísk]] | stjórnmálaflokkur = [[Föðurlandsbandalagið (Litáen)|Föðurlandsbandalagið]] | háskóli = [[Háskólinn í Vilníus]] |undirskrift = Ingrida Simonyte signature.png }} '''Ingrida Šimonytė''' (f. 15. nóvember 1974) er litáísk stjórnmálakona og hagfræðingur og fyrrverandi forsætisráðherra Litáens. Hún er meðlimur í litáíska [[Föðurlandsbandalagið (Litáen)|Föðurlandsbandalaginu]]. Šimonytė var fjármálaráðherra Litáens frá 2009 til 2012 í annarri ríkisstjórn [[Andrius Kubilius|Andriusar Kubilius]]. Hún var kjörin á litáíska þingið ([[Seimas]]) árið 2016. Árið 2019 gaf hún kost á sér í forsetakosningum Litáens en tapaði í seinni umferð þeirra gegn [[Gitanas Nausėda]]. Šimonytė var aftur kjörin á þing árið 2020 og var í kjölfarið útnefnd forsætisráðherra í ríkisstjórn Föðurlandsbandalagsins, [[Frjálslynda hreyfingin (Litáen)|Frjálslyndu hreyfingarinnar]] og [[Frelsisflokkurinn (Litáen)|Frelsisflokksins]]. == Menntun == Ingrida Šimonytė lauk menntaskólanámi árið 1992 og hóf síðan nám við hagfræðideild [[Háskólinn í Vilníus|Háskólans í Vilníus]]. Árið 1996 útskrifaðist Šimonytė með gráðu í [[viðskiptastjórnun]]. Tveimur árum síðar útskrifaðist hún með mastersgráðu í [[fjármálafræði]] við sama háskóla. == Starfsferill== Ingrida Šimonytė hefur unnið allan starfsferil sinn hjá stjórn litáíska fjármálaráðuneytisins. Hún hóf störf sem hagfræðingur við við skattadeild ráðuneytisins með umsjón yfir skattarétti frá 1997 til 1998. Hún hlaut síðan umsjón með óbeinni skattlagningu hjá skattstofunni frá árinu 2001. Árið 2002 var hún útnefnd skattstjóri Litáens og síðan aðstoðarframkvæmdastjóri fjármálaráðuneytisins árið 2004. Hún gegndi því embætti í fimm ár. == Stjórnmálaferill == === Ráðherra og þingmaður === Þann 7. júli 2009 var Ingrida Šimonytė útnefnd fjármálaráðherra í annarri ríkisstjórn [[Andrius Kubilius|Andriusar Kubilius]]. Hún tók við af [[Algirdas Šemeta]], sem hafði verið útnefndur framkvæmdastjóri fjárlaga og fjárhagsáætlana í [[framkvæmdastjórn Evrópusambandsins]] einni viku fyrr. Šimonytė var fjármálaráðherra þar til [[Rimantas Šadžius]] tók við af henni þann 12. desember 2012. Šimonytė var kjörin á 3. kjördæmi litáíska þingsins í fyrstu umferð í þingkosningum landsins árið 2016. Andrius Kubilius hafði áður verið þingmaður þessa kjördæmis. Šimonytė bauð sig fram í forsetakosningum Litáens árið 2019 en tapaði í seinni umferð gegn [[Gitanas Nausėda]]. === Forsætisráðherra === Šimonytė var valin sem forsætisráðherraefni kosningabandalags Föðurlandsbandalagsins fyrir þingkosningar Litáens árið 2020.<ref>{{Vefheimild|titill=Lituanie: virus et inégalités sociales au menu des législatives |útgefandi=[[Challenges]] |dags=11. október 2020 |url=https://www.challenges.fr/monde/lituanie-virus-et-inegalites-sociales-au-menu-des-legislatives-de-dimanche_731966 |skoðað=1. mars 2023 |tungumál=fr}}</ref> Þann 24. nóvember 2020 var Ingrida Šimonytė kjörin forsætisráðherra Litáens með 62 atkvæðum á litáíska þinginu.<ref>{{Vefheimild|tungumál=en|höfundur=Jūratė Skėrytė |titill=Lithuanian parliament approves Šimonytė as prime minister |útgefandi=[[Lietuvos nacionalinis radijas ir televizija]] |dags=24. nóvember 2020 |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1283714/lithuanian-parliament-approves-simonyte-as-prime-minister |skoðað=1. mars 2023}}</ref> Vorið 2021 varð bylgja í komu flóttamanna yfir landamæri Hvíta-Rússlands til Litáens og stjórn Šimonytė gerði því ráðstafanir til að hefta komu innflytjenda til landsins. Með nýrri lagasetningu var stjórnvöldum auðveldað að handtaka farendur sem hefðu komið ólöglega til landsins í minnst sex mánuði, þrengt var um möguleikann á hælisveitingum í landinu, áfrýjunarréttur hælisumsækjenda var takmarkaður og heimilað var að vísa fólki brott þótt umsóknir þeirra væru enn til meðferðar. Önnur réttindi voru jafnframt takmörkuð, meðal annars rétturinn til að njóta þjónustu túlks og réttur til upplýsinga um hælisveitingaferlið.<ref>{{Vefheimild|tungumál=fr|titill=La Lituanie durcit sa législation face à l’arrivée de migrants depuis la Biélorussie |útgefandi=La Croix |dags=14. júlí 2021|issn=0242-6056 |url=https://www.la-croix.com/Monde/Lituanie-durcit-legislation-face-larrivee-migrants-Bielorussie-2021-07-14-1201166254 |skoðað=1. mars 2023}}</ref> Šimonytė bauð sig aftur fram til forseta Litáens árið 2024 en tapaði í seinni umferð fyrir Gitanas Nausėda.<ref>{{Vefheimild|titill=Nauseda endurkjörinn forseti Litáens |url=https://nyr.ruv.is/frettir/erlent/2024-05-26-nauseda-endurkjorinn-forseti-litaens-413648|útgefandi=RÚV|dags=26. maí 2024|skoðað=28. maí 2024|höfundur=Þorgils Jónsson}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Litáens| frá=[[11. desember]] [[2020]]| til=[[12. desember]] [[2024]]| fyrir=[[Saulius Skvernelis]]| eftir=[[Gintautas Paluckas]]| }} {{Töfluendir}} {{DEFAULTSORT:Šimonytė, Ingrida}} {{f|1974}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Litáens]] 8wt112x8dha3zjmbvm8a0gm4zusapru 0 173878 1961074 1802773 2026-04-24T15:46:44Z Berserkur 10188 1961074 wikitext text/x-wiki '''Groove metal''' eða '''grúvmetal''' er undirtegund [[þungarokk]]s sem ruddi sér til rúms fyrst á 9. áratugi 20. aldar. Stefnan sækir í áhrif [[þrass]] og hefbundnara þungarokks ásamt því að hafa líðandi og grípandi gítarrif og takt sem stefnan er kennd við. Hún hafði áhrif á og blandaðist [[nu-metal]]. Grúvmetal náði nokkrum vinsældum með hljómsveitum eins og [[Pantera]], [[White Zombie]], [[Machine Head]] og seinni tíma [[Sepultura]]. Önnur bönd sem má nefna eru [[Lamb of God]], [[DevilDriver]], [[Five Finger Death Punch]], [[Exhorder]], [[Volbeat]], [[Fear Factory]] og [[Prong]]. ==Tenglar== * [https://metalstuff.net/2016/12/14/groove-metal/ What, Exactly, is Groove Metal?] [[Flokkur:Þungarokk]] nwaubnh4jljichvvjew5f63d45jrscj 1961075 1961074 2026-04-24T15:47:11Z Berserkur 10188 1961075 wikitext text/x-wiki '''Groove metal''' eða '''grúvmetal''' er undirtegund [[þungarokk]]s sem ruddi sér til rúms fyrst á 9. áratugi 20. aldar. Stefnan sækir í áhrif [[þrass]] og hefbundnara þungarokks ásamt því að hafa líðandi og grípandi gítarrif og takt sem stefnan er kennd við. Hún hafði áhrif á og blandaðist [[nu-metal]]. Grúvmetal náði nokkrum vinsældum með hljómsveitum eins og [[Pantera]], [[White Zombie]], [[Machine Head]] og seinni tíma [[Sepultura]]. Önnur bönd sem má nefna eru [[Lamb of God]], [[DevilDriver]], [[Five Finger Death Punch]], [[Exhorder]], [[Volbeat]], [[Fear Factory]] og [[Prong]]. ==Tenglar== * [https://metalstuff.net/2016/12/14/groove-metal/ What, Exactly, is Groove Metal? - Metalstuff.net] [[Flokkur:Þungarokk]] k2985gu1pz4tlqhsdymqnjebuhmnla0 0 174027 1961044 1910327 2026-04-24T13:17:52Z TKSnaevarr 53243 1961044 wikitext text/x-wiki {{Leikari | name = Isabel May | image = Isabel May during an interview, December 2021.png | imagesize = 200px | caption = Isabel May (2021) | birthdate = {{Fæðingardagur og aldur|2000|11|21}} | deathdate = | location = {{USA}} [[Kalifornía]], [[USA]] | birthname = | notable role = | yearsactive = 2018 - nú }} '''Isabel May''' (fædd [[21. nóvember]] [[2000]]) er [[USA|bandarísk]] leikkona.<ref>[https://elcinema.com/en/person/2175684/ Isabel May - Actor Filmography، photos، Video]</ref> == Kvikmyndir == * [[2018]] : ''Age of Summer'' — Missing Poster Girl * [[2018]]–[[2020]] : ''[[Alexa & Katie]]'' — Katie * [[2018]]–[[2020]] : ''[[Young Sheldon]]'' — Veronica Duncan * [[2019]] : ''[[Let's Scare Julie]]'' — Taylor * [[2020]] : ''[[Run Hide Fight]]'' — Zoe Hull * [[2021]]–[[2022]] : ''[[1883 (TV series)|1883]]'' — Elsa Dutton * [[2022]] : ''[[I Want You Back (film)|I Want You Back]]'' — Leighton * [[2022]] : ''The Moon & Back'' — Lydia Gilbert * [[2022]]—[[2025]] : ''[[1923 (TV series)|1923]]'' — Elsa Dutton == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Tenglar == * [https://www.imdb.com/name/nm8908475/ Isabel May — IMDb] {{f|2000}} {{DEFAULTSORT:May, Isabel}} [[Flokkur:Bandarískir leikarar]] swnczs1u77qpns3mhrowrpxp7rfhjyz 0 178079 1961157 1876925 2026-04-25T03:47:30Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961157 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Naval_Radio_Transmitter_Facility_Grindavík.jpg|thumb|Loftmynd af NRTF Grindavik]] '''Fjarskiptastöð bandaríska sjóhersins við Grindavík''' (''e. Naval Transmitter Facility Grindavik, NRTF Grindavik'') er fjarskiptastöð rétt vestan við [[Grindavík]] á afmörkuðu varnarsvæði sem rekin er af [[Bandaríkjaher|bandaríska sjóhernum.]] Fjarskiptastöðin samanstendur af tveimur útvarpsmöstrum fyrir [[Langbylgja|langbylgjusendingar]]. Möstrin eru 243,8 og 182,9 metra há en hærra mastrið er næsthæsta mannvirki á Íslandi á eftir [[Langbylgjustöðin á Gufuskálum|langbylgjumastrinu á Gufuskálum]]. Fjarkiptastöðin sendir út undir kallmerkinu TFK á bylgjulengdinni 37,5 kHz. Sú tíðni er notuð til samskipta við [[Kafbátur|kafbáta]] og er það megintilgangur stöðvarinnar sem sögð er afar mikilvægur hlekkur í fjarskiptakerfi bandaríska sjóhersins.<ref>{{Cite web|url=https://www.navifor.usff.navy.mil/Organization/Operational-Support/NCTAMS-LANT/Organization/NAVCOMTELSTA-Hampton-Roads/NCTS-HR-Detachment-Grindavik-Iceland/|title=NCTS HR Detachment Grindavik Iceland|access-date=2024-08-21|website=Naval Information Forces}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Varnarsvæðið við Grindavík er eina svæðið á Íslandi sem [[Bandaríkin]] hafa enn bein afnot af skv. ákvæðum [[Varnarsamningur Íslands og Bandaríkjanna|varnarsamnings ríkjanna frá 1951]] en öðrum varnarsvæðum á landinu var skilað til íslenskra stjórnvalda eftir brotthvarf [[Varnarlið Íslands|Varnarliðsins]] 2006.<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/135/s/0565.html|title=Frumvarp til varnarmálalaga. Lagt fyrir Alþingi á 135. löggjafarþingi 2007–2008.}}</ref> Í fimmta eldgosinu í [[Eldgosin við Sundhnúksgíga 2023–2024|hrinu eldgosa við Sundhnúksgíga 2023-2024]] rann hraun inn á hið skilgreinda varnarsvæði og eyðilagði nokkur stög á lægra langbylgjumastrinu. Gerðir hafa verið varnargarðar innan svæðisins til að verja mannvirki þar fyrir mögulegu hraunrennsli ef goshrinan heldur áfram.<ref>{{Cite news|title=Hraunið gæti flætt yfir fjarskiptastöð Bandaríkjaflota|url=https://heimildin.is/grein/22026/|last=Georg Gylfason|date=29.5.2024|work=Heimildin}}</ref> ==Vísanir== <references/> [[Flokkur:Bandarískar herstöðvar]] [[Flokkur:Grindavík]] [[Flokkur:Hernaðarmannvirki á Íslandi]] [[Flokkur:Varnir Íslands]] sx00ojxqf7gwnw6aj6b2ipplavtd2oj 0 178523 1961072 1950791 2026-04-24T15:14:21Z TKSnaevarr 53243 /* 2010-2019 */ 1961072 wikitext text/x-wiki {{Verðlaun | nafn = Óskarsverðlaun fyrir bestu alþjóðlegu kvikmyndina | undirtitill = ''Academy Award for Best International Feature Film'' ([[enska]]) | mynd = Walter Salles in 2024.jpg | mynd_texti = Handhafi verðlaunanna árið 2024, [[Walter Salles]]. | veitt_fyrir = Framúrskarandi árangur í alþjóðlegri kvikmyndagerð | umsjón = [[Bandaríska kvikmyndaakademían]] | land = Bandaríkin | ár = 1947 | sigurvegari_titill = Núverandi sigurvegari | sigurvegari = [[Joachim Trier]] fyrir ''Affeksjonsverdi'' (2025) | vefsíða = {{URL|oscars.org}} }} '''Óskarsverðlaun fyrir bestu alþjóðlegu kvikmyndina''' (e. ''Academy Award for Best International Feature Film'') eru ein af verðlaunum [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlaunanna]] sem veitt eru árlega af [[Bandaríska kvikmyndaakademían|Bandarísku kvikmyndaakademíunni]]. Verðlaunin voru þekkt sem '''Besta erlenda kvikmyndin''' (e. ''Best Foreign Language Film'') fyrir árið 2020. Verðlaunin eru veitt kvikmyndum í fullri lengd sem framleiddar eru utan Bandaríkjanna og eru aðallega með tali á öðrum tungumálum en ensku. == Sigurvegarar == === 1947-1949 === {| class="wikitable" !Ár !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Leikstjórn !Land |- !1947 (20.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Sciuscià''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Skóburstarar''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Vittorio De Sica]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Ítalía}}''' |- !1948 (21.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Monsieur Vincent''''' | style="background:#B0C4DE;" | | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Maurice Cloche]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Frakkland}}''' |- !1949 (22.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Ladri di biciclette''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Reiðhjólaþjófarnir''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Vittorio De Sica]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Ítalía}}''' |} === 1950-1959 === {| class="wikitable" !Ár !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Leikstjórn !Land |- !1950 (23.) | style="background:#B0C4DE;" |'''A''u-delà des grilles'' eða ''Le mura di Malapaga''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Skuggi fortíðarinnar''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[René Clément]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Ítalía}}''' |- !1951 (24.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''羅生門''''' | style="background:#B0C4DE;" | | style="background:#B0C4DE;" |[[Akíra Kúrósava|'''Akíra Kúrósava''']] | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Japan}}''' |- !1952 (25.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Jeux interdits''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Forboðnir leikir''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[René Clément]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Frakkland}}''' |- !1954 (27.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''地獄門''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Hlið heljar''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Teinosuke Kinugasa]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Japan}}''' |- !1955 (28.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''宮本武蔵''''' | style="background:#B0C4DE;" | | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Hiroshi Inagaki]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Japan}}''' |- ! colspan="1" rowspan="5" |1956 (29.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''La Strada''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Vegurinn''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Federico Fellini]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Ítalía}}''' |- |''Der Hauptmann von Köpenick'' |''Höfupsmaðurinn frá Köpernick'' |[[Helmut Käutner]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- |''Gervaise'' | |[[René Clément]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''ビルマの竪琴'' |''Burmaharpan'' |[[Kon Ichikawa]] |{{Fáni|Japan}} |- |''Qivitoq'' | |[[Erik Balling]] |{{Fáni|Danmörk}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1957 (30.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Le notti di Cabiria''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Götudrósin Cabiria''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Federico Fellini]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Ítalía}}''' |- |''Nachts, wenn der Teufel kam'' |''Djöfullinn kom um nótt'' |[[Robert Siodmak]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- |''Porte des Lilas'' | |[[René Clair]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''मदर इंडिया'' | |[[Mehboob Khan]] |{{Fáni|Indland}} |- |''Ni liv'' |''Níu líf'' |[[Arne Skouen]] |{{Fáni|Noregur}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1958 (31.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Mon Oncle''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Frændi minn''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Jacques Tati]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Frakkland}}''' |- |''Helden'' | |[[Franz Peter Wirth]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- |''La Venganza'' | |[[Juan Antonio Bardem]] |{{Fáni|Spánn}} |- |''La strada lunga un anno / Cesta duga godinu dana / Цеста дуга годину дана'' | |[[Giuseppe De Santis]] |{{Fáni|Júgóslavía}} |- |''I soliti ignoti'' | |[[Mario Monicelli]] |{{Fáni|Ítalía}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1959 (32.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Orfeu Negro''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Hátíð blökkumannanna''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Marcel Camus]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Frakkland}}''' |- |''Die Brücke'' |''Brúin'' |[[Bernhard Wicki]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- |''La grande guerra'' |''Styrjöldin mikla'' |[[Mario Monicelli]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |''Paw'' | |[[Astrid Henning-Jensen]] |{{Fáni|Danmörk}} |- |''Dorp aan de rivier'' |''Þorpið við ána'' |[[Fons Rademakers]] |{{Fáni|Holland}} |} === 1960-1969 === {| class="wikitable" !Ár !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Leikstjórn !Land |- ! colspan="1" rowspan="5" |1960 (33.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Jungfrukällan''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Meyjarlindin'' eða ''Jómfrúarlækurinn''''' | style="background:#B0C4DE;" |[[Ingmar Bergman|'''Ingmar Bergman''']] | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Svíþjóð}}''' |- |''Kapo'' | |[[Gillo Pontecorvo]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |''La Vérité'' |''Sannleikurinn'' |[[Henri-Georges Clouzot]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''Macario'' | |[[Roberto Gavaldón]] |{{Fáni|Mexíkó}} |- |''Deveti krug / Девети круг'' | |[[France Štiglic]] |{{Fáni|Júgóslavía}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1961 (34.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Såsom i en spegel''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Sem í skuggsjá''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Ingmar Bergman]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Svíþjóð}}''' |- |''Harry og kammertjeneren'' |''Harrý og þjónninn'' |[[Bent Christensen]] |{{Fáni|Danmörk}} |- |''永遠の人'' |''Ódauðleg ást'' |[[Keisuke Kinoshita]] |{{Fáni|Japan}} |- |''Animas Trujano / El hombre importante'' | |[[Ismael Rodríguez]] |{{Fáni|Mexíkó}} |- |''Plácido'' | |[[Luis García Berlanga]] |{{Fáni|Spánn}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1962 (35.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Les Dimanches de Ville d'Avray''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Sunnudagur í Avray''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Serge Bourguignon]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Frakkland}}''' |- |''Ilektra'' ''Ηλέκτρα'' |''Elektra'' |[[Michael Cacoyannis]] |{{Fáni|Grikkland}} |- |''Le quattro giornate di Napoli'' |''Fjórir dagar í Neapel'' |[[Nanni Loy]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |''O Pagador de Promessas'' |''Gefið loforð'' |[[Anselmo Duarte]] |{{Fáni|Brasilía}} |- |''Tlayucan'' | |[[Luis Alcoriza]] |{{Fáni|Mexíkó}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1963 (36.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''8½''''' | style="background:#B0C4DE;" | | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Federico Fellini]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Ítalía}}''' |- |''Nóż w wodzie'' |''Hnífur í vatninu'' |[[Roman Polanski]] |{{Fáni|Pólland}} |- |''Los Tarantos'' | |[[Francisco Rovira Beleta]] |{{Fáni|Spánn}} |- |''Τα κόκκινα φανάρια'' | |[[Vasilis Georgiadis]] |{{Fáni|Grikkland}} |- |''古都'' | |[[Noboru Nakamura]] |{{Fáni|Japan}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1964 (37.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Ieri, oggi, domani''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Í gær, í dag og á morgun''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Vittorio De Sica]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Ítalía}}''' |- |''Kvarteret Korpen'' |''Hér í hverfinu'' eða ''Fátækrahverfi í Stokkhólmi'' |[[Bo Widerberg]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- |''סאלח שבתי'' | |[[Ephraim Kishon]] |{{Fáni|Ísrael}} |- |''Les Parapluies de Cherbourg'' |''Regnhlífarnar í Cberbourg'' |[[Jacques Demy]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''砂の女'' |''Konan í sandinum'' |[[Hiroshi Teshigahara]] |{{Fáni|Japan}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1965 (38.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Obchod na korze''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Verzlunin við aðalgötuna''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Ján Kadár]] og [[Elmar Klos]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Tékkóslóvakía}}''' |- |''Το χώμα βάφτηκε κόκκινο'' | |[[Vasilis Georgiadis]] |{{Fáni|Grikkland}} |- |''Käre John'' |''Kæri Jón'' |[[Lars-Magnus Lindgren]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- |''怪談'' |''Afturgangan'' |[[Masaki Kobayashi]] |{{Fáni|Japan}} |- |''Matrimonio all'italiana'' |''Hjónaband að ítölskum hætti'' |[[Vittorio De Sica]] |{{Fáni|Ítalía}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1966 (39.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Un homme et une femme''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Maður og kona''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Claude Lelouch]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Frakkland}}''' |- |''La battaglia di Algeri'' |''Orrustan um Alsír'' |[[Gillo Pontecorvo]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |''Lásky jedné plavovlásky'' |''Ástir þeirrar ljóshærðu'' eða ''Ljóshærð og ástfangin'' |[[Miloš Forman]] |{{Fáni|Tékkóslóvakía}} |- |''Faraon'' |''Faraó'' |[[Jerzy Kawalerowicz]] |{{Fáni|Pólland}} |- |''Tri / Три'' | |[[Aleksandar Petrović]] |{{Fáni|Júgóslavía}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1967 (40.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Ostře sledované vlaky''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Fylgst vel með lestunum'' eða ''Lestir undir eftirliti''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Jiří Menzel]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Tékkóslóvakía}}''' |- |''El amor brujo'' |''Ástartöfrar'' |[[Francisco Rovira Beleta]] |{{Fáni|Spánn}} |- |''Skupljači perja / Скупљачи перја'' | |[[Aleksandar Petrović]] |{{Fáni|Júgóslavía}} |- |''Vivre pour vivre'' |''Lífið er stutt'' eða ''Að lifa til að lifa'' |[[Claude Lelouch]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''智恵子抄'' | |[[Noboru Nakamura]] |{{Fáni|Japan}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1968 (41.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Война и мир''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Stríð og friður''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Sergei Bondarchuk]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Sovétríkin}}''' |- |''A Pál-utcai fiúk'' | |[[Zoltán Fábri]] |{{Fáni|Ungverjaland}} |- |''Hoří, má panenko'' |''Árshátíð slökkviliðsmannanna'' |[[Miloš Forman]] |{{Fáni|Tékkóslóvakía}} |- |''La ragazza con la pistola'' | |[[Mario Monicelli]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |''Baisers volés'' |''Stolnir kossar'' |[[François Truffaut]] |{{Fáni|Frakkland}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1969 (42.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Z''''' | style="background:#B0C4DE;" | | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Costa-Gavras]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Alsír}}''' |- |''Ådalen 31'' | |[[Bo Widerberg]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- |''Bitka na Neretvi / Битка на Неретви'' | |[[Veljko Bulajić]] |{{Fáni|Júgóslavía}} |- |''Братья Карамазовы'' |''Karamazov-bræðurnir'' |[[Kirill Lavrov]], [[Ivan Pyryev]] og [[Mikhail Ulyanov]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- |''Ma nuit chez Maud'' |''Nóttin hjá Maud'' |[[Éric Rohmer]] |{{Fáni|Frakkland}} |} === 1970-1979 === {| class="wikitable" !Ár !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Leikstjórn !Land |- ! colspan="1" rowspan="5" |1970 (43.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Indagine su un cittadino al di sopra di ogni sospetto''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Rannsókn á borgara, höfnum yfir grun''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Elio Petri]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Ítalía}}''' |- |''Erste Liebe'' | |[[Maximilian Schell]] |{{Fáni|Sviss}} |- |''Hoa-Binh'' | |[[Raoul Coutard]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''Paix sur les champs'' | |[[Jacques Boigelot]] |{{Fáni|Belgía}} |- | colspan="2" |''Tristana'' |[[Luis Buñuel]] |{{Fáni|Spánn}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1971 (44.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Il giardino dei Finzi-Contini''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Sælureitur''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Vittorio De Sica]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Ítalía}}''' |- |''どですかでん'' | |[[Akíra Kúrósava]] |{{Fáni|Japan}} |- |''Utvandrarna'' |''Vesturfararnir'' |[[Jan Troell]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- |''השוטר אזולאי'' | |[[Ephraim Kishon]] |{{Fáni|Ísrael}} |- |''Чайковский'' |''Tsjajkovskíj'' |[[Igor Talankin]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1972 (45.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Le Charme discret de la bourgeoisie''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Háttvísir broddborgarar'' eða''' '''''Dulinn sjarmi millistéttarinnar''''' | style="background:#B0C4DE;" |[[Luis Buñuel|'''Luis Buñuel''']] | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Frakkland}}''' |- |''А зори здесь тихие'' | |[[Stanislav Rostotsky]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- |''אני אוהב אותך רוזה'' |''Ég elska þig, Rósa'' |[[Moshé Mizrahi]] |{{Fáni|Ísrael}} |- |''Mi querida señorita'' | |[[Jaime de Armiñán]] |{{Fáni|Spánn}} |- |''Nybyggarna'' |''Landnemarnir'' |[[Jan Troell]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1973 (46.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''La Nuit américaine''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Kvikmyndanætur'' eða ''Amerísk nótt''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[François Truffaut]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Frakkland}}''' |- |''הבית ברחוב שלוש'' | |[[Moshé Mizrahi]] |{{Fáni|Ísrael}} |- |''L'Invitation'' |''Heimboðið'' |[[Claude Goretta]] |{{Fáni|Sviss}} |- |''Der Fußgänger'' | |[[Maximilian Schell]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- |''Turks Fruit'' |''Tyrknesk sætindi'' |[[Paul Verhoeven]] |{{Fáni|Holland}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1974 (47.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Amarcord''''' | style="background:#B0C4DE;" | | style="background:#B0C4DE;" |[[Federico Fellini|'''Federico Fellini''']] | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Ítalía}}''' |- |''Macskajáték'' |''Kisuleikur'' |[[Károly Makk]] |{{Fáni|Ungverjaland}} |- |''Potop'' |''Syndaflóðið'' |[[Jerzy Hoffman]] |{{Fáni|Pólland}} |- |''Lacombe Lucien'' | |[[Louis Malle]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''La tregua'' |''Vopnahléð'' |[[Sergio Renán]] |{{Fáni|Argentína}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1975 (48.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Дерсу Узала''''' | style="background:#B0C4DE;" | | style="background:#B0C4DE;" |[[Akíra Kúrósava|'''Akíra Kúrósava''']] | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Sovétríkin}}''' |- |''Actas de Marusia'' |''Marusia-skjölin'' |[[Miguel Littín]] |{{Fáni|Mexíkó}} |- |''Ziemia obiecana'' |''Fyrirheitna landið'' |[[Andrzej Wajda]] |{{Fáni|Pólland}} |- |''サンダカン八番娼館 望郷'' | |[[Kei Kumai]] |{{Fáni|Japan}} |- |''Profumo di donna'' |''Konuilmur'' |[[Dino Risi]] |{{Fáni|Ítalía}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1976 (49.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''La Victoire en chantant''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Svart og hvítt''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Jean-Jacques Annaud]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Fílabeinsströndin}}''' |- |''Cousin Cousine'' |''Frændi og frænka'' |[[Jean-Charles Tacchella]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''Jakob der Lügner'' |''Jakob lygari'' |[[Frank Beyer]] |{{Fáni|Austur-Þýskaland}} |- |''Noce i dnie'' | |[[Jerzy Antczak]] |{{Fáni|Pólland}} |- |''Pasqualino Settebellezze'' |''Fegurðardísirnar sjö'' |[[Lina Wertmüller]] |{{Fáni|Ítalía}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1977 (50.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''La Vie devant soi''''' | style="background:#B0C4DE;" | | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Moshé Mizrahi]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Frakkland}}''' |- |''Ιφιγένεια'' | |[[Michael Cacoyannis]] |{{Fáni|Grikkland}} |- |''מבצע יונתן'' | |[[Menahem Golan]] |{{Fáni|Ísrael}} |- |''Una giornata particolare'' |''Mjög sérstakur dagur'' |[[Ettore Scola]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |''Cet obscur objet du désir / Ese oscuro objeto del deseo'' |''Þráin eftir hinu óræða'' eða ''Torræður hlutur löngunnar'' |[[Luis Buñuel]] |{{Fáni|Spánn}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1978 (51.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Préparez vos mouchoirs''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Upp með vasaklútana''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Bertrand Blier]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Frakkland}}''' |- |''Die gläserne Zelle'' |''Glerbúrið'' |[[Hans W. Geißendörfer]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- |''Magyarok'' |''Ungverjarnir'' |[[Zoltán Fábri]] |{{Fáni|Ungverjaland}} |- |''I nuovi mostri'' |''Lifi Ítalía'' |[[Mario Monicelli]], [[Dino Risi]], [[Ettore Scola]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |''Белый Бим Чёрное ухо'' | |[[Stanislav Rostotsky]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1979 (52.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Die Blechtrommel''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Tintromman''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Volker Schlöndorff]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Vestur-Þýskaland}}''' |- |''Panny z Wilka'' |''Stúlkurnar frá Wilko'' |[[Andrzej Wajda]] |{{Fáni|Pólland}} |- |''Mamá cumple cien años'' |''Hundrað ára afmæli mömmu'' |[[Carlos Saura]] |{{Fáni|Spánn}} |- |''Une histoire simple'' |''Einföld saga'' |[[Claude Sautet]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''Dimenticare Venezia'' |''Gleymum Feneyjum'' |[[Franco Brusati]] |{{Fáni|Ítalía}} |} === 1980-1989 === {| class="wikitable" !Ár !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Leikstjórn !Land |- ! colspan="1" rowspan="5" |1980 (53.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Москва слезам не верит''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Í Moskvu tekur enginn mark á tárum''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Vladimir Menshov]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Sovétríkin}}''' |- |''Bizalom'' |''Trúnaðartraust'' |[[István Szabó]] |{{Fáni|Ungverjaland}} |- |''影武者'' |''Kagemusha'' |[[Akíra Kúrósava]] |{{Fáni|Japan}} |- |''Le Dernier Métro'' |''Síðasta lestin'' |[[François Truffaut]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''El nido'' | |[[Jaime de Armiñán]] |{{Fáni|Spánn}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1981 (54.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Mephisto''''' | style="background:#B0C4DE;" | | style="background:#B0C4DE;" |'''[[István Szabó]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Ungverjaland}}''' |- |''Das Boot ist voll'' |''Það komast ekki fleiri í bátinn'' |[[Markus Imhoof]] |{{Fáni|Sviss}} |- |''Człowiek z żelaza'' |''Járnmaðurinn'' |[[Andrzej Wajda]] |{{Fáni|Pólland}} |- |''泥の河'' |''Leirá'' |[[Kōhei Oguri]] |{{Fáni|Japan}} |- |''Tre fratelli'' |''Þrír bræður'' |[[Francesco Rosi]] |{{Fáni|Ítalía}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1982 (55.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Volver a empezar''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Að byrja upp á nýtt''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[José Luis Garci]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Spánn}}''' |- |''Alsino y el cóndor'' |''Gammurinn'' |[[Miguel Littín]] |{{Fáni|Níkaragva}} |- |''Coup de torchon'' |''Hreinsunin'' |[[Bertrand Tavernier]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''Ingenjör Andrées luftfärd'' |''Loftsiglingin'' |[[Jan Troell]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- |''Частная жизнь'' |''Einkalíf'' |[[Yuli Raizman]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1983 (56.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Fanny och Alexander''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Fanný og Alexander''''' | style="background:#B0C4DE;" |[[Ingmar Bergman|'''Ingmar Bergman''']] | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Svíþjóð}}''' |- | colspan="2" |''Carmen'' |[[Carlos Saura]] |{{Fáni|Spánn}} |- |''Coup de foudre'' |''Reiðarslag'' eða ''Okkar á milli'' |[[Diane Kurys]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''Jób lázadása'' | |[[Imre Gyöngyössy]] og [[Barna Kabay]] |{{Fáni|Ungverjaland}} |- |''Le Bal'' |''Dansinn dunar'' |[[Ettore Scola]] |{{Fáni|Alsír}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1984 (57.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''La Diagonale du fou''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Skálkaskák''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Richard Dembo]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Sviss}}''' |- |''מאחורי הסורגים'' | |[[Uri Barbash]] |{{Fáni|Ísrael}} |- |''Camila'' | |[[María Luisa Bemberg]] |{{Fáni|Argentína}} |- |''Sesión continua'' | |[[José Luis Garci]] |{{Fáni|Spánn}} |- |''Военно-полевой роман'' |''Ástarsaga úr stríðinu'' |[[Pyotr Todorovsky]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1985 (58.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''La historia oficial''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Opinbera útgáfan''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Luis Puenzo]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Argentína}}''' |- |''Bittere Ernte'' | |[[Agnieszka Holland]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- |''Oberst Redl'' |''Redl ofursti'' |[[István Szabó]] |{{Fáni|Ungverjaland}} |- |''Trois Hommes et un couffin'' |''Þrír karlar og ein karfa'' |[[Coline Serreau]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''Otac na službenom putu / Отац на службеном путу'' |''Þegar faðir minn var að heiman í viðskiptaerindum'' |[[Emir Kusturica]] |{{Fáni|Júgóslavía}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1986 (59.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''De aanslag''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Áhlaupið''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Fons Rademakers]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Holland}}''' |- |''38 – Auch das war Wien'' |''Þrjátíu og átta'' |[[Wolfgang Glück]] |{{Fáni|Austurríki}} |- |''37°2 le matin'' |''37 gráður að morgni'' eða ''Bláa Betty'' |[[Jean-Jacques Beineix]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''Le Déclin de l'empire américain'' |''Hrun ameríska heimsveldisins'' eða ''Hnignun bandaríska heimsveldisins'' |[[Denys Arcand]] |{{Fáni|Kanada}} |- |''Vesničko má středisková'' | |[[Jiří Menzel]] |{{Fáni|Tékkóslóvakía}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1987 (60.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Babettes gæstebud''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Gestaboð Babettu''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''Gabriel Axel''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Danmörk}}''' |- |''Au Revoir les Enfants'' |''Bless krakkar'' |[[Louis Malle]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''Asignatura Aprobada'' | |[[José Luis Garci]] |{{Fáni|Spánn}} |- |''La famiglia'' |''Fjölskyldan'' |[[Ettore Scola]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |''Ofelaš / Veiviseren'' |''Leiðsögumaðurinn'' |[[Nils Gaup]] |{{Fáni|Noregur}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1988 (61.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Pelle Erobreren''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Pelle sigurvegari''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Bille August]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Danmörk}}''' |- |''Hanussen'' | |[[István Szabó]] |{{Fáni|Ungverjaland}} |- |''Le Maître de Musique'' |''Tónlistarkennarinn'' |[[Gérard Corbiau]] |{{Fáni|Belgía}} |- |''सलाम बॉम्बे!'' | |[[Mira Nair]] |{{Fáni|Indland}} |- |''Mujeres al Borde de un Ataque de Nervios'' |''Kon­ur á barmi tauga­áfalls'' |[[Pedro Almodóvar]] |{{Fáni|Spánn}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1989 (62.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Nuovo cinema Paradiso''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Paradísarbíóið''''' | style="background:#B0C4DE;" |[[Giuseppe Tornatore|'''Giuseppe Tornatore''']] | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Ítalía}}''' |- |''Camille Claudel'' | |[[Bruno Nuytten]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''Jésus de Montréal'' |''Jesús frá Montréal'' |[[Denys Arcand]] |{{Fáni|Kanada}} |- |''Dansen med Regitze'' |''Dansað með Regitze'' |[[Kaspar Rostrup]] |{{Fáni|Danmörk}} |- |''Lo que le pasó a Santiago'' |''Hvað kom fyrir Santiago?'' |[[Jacobo Morales]] |{{Fáni|Púertó Ríkó}} |} === 1990-1999 === {| class="wikitable" !Ár !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Leikstjórn !Land |- ! colspan="1" rowspan="5" |1990 (63.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Reise der Hoffnung''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Vonarferð''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Xavier Koller]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Sviss}}''' |- | colspan="2" |''Cyrano de Bergerac'' |[[Jean-Paul Rappeneau]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''菊豆'' |''Judou'' |[[Zhang Yimou]] og [[Yang Fengliang]] |{{Fáni|Kína}} |- |''Das schreckliche Mädchen'' |''Óstýriláta stúlkan'' |[[Michael Verhoeven]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- |''Porte aperte'' |''Opnar dyr'' |[[Gianni Amelio]] |{{Fáni|Ítalía}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1991 (64.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Mediterraneo''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Miðjarðarhafið''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Gabriele Salvatores]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Ítalía}}''' |- | colspan="2" |''[[Börn náttúrunnar]]'' |[[Friðrik Þór Friðriksson]] |{{Fáni|Ísland}} |- |''Obecná škola'' |''Grunnskólinn'' |[[Jan Svěrák]] |{{Fáni|Tékkóslóvakía}} |- |''Oxen'' |''Uxinn'' |[[Sven Nykvist]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- |''大紅燈籠高高掛'' |''Rauði lampinn'' |[[Zhang Yimou]] |{{Fáni|Hong Kong}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1992 (65.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Indochine''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Indókína''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Régis Wargnier]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Frakkland}}''' |- |''Урга'' |''Tákn ástarinnar'' |[[Nikita Mikhalkov]] |{{Fáni|Rússland}} |- |''Daens'' | |[[Stijn Coninx]] |{{Fáni|Belgía}} |- |''Un lugar en el mundo'' |''Staður á jörðinni'' |[[Adolfo Aristarain]] |{{Fáni|Úrúgvæ}} |- |''Schtonk!'' |''Gabb'' |[[Helmut Dietl]] |{{Fáni|Þýskaland}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1993 (66.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Belle Époque''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Glæstir tímar''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Fernando Trueba]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Spánn}}''' |- |''霸王別姬'' |''Farvel frilla mín'' |[[Chen Kaige]] |{{Fáni|Hong Kong}} |- |''Hedd Wyn'' | |[[Paul Turner]] |{{Fáni|Bretland}} |- |''Mùi đu đủ xanh'' |''Ilmurinn af grænu papæja'' |[[Tran Anh Hung|Trần Anh Hùng]] |{{Fáni|Víetnam}} |- |''囍宴'' |''Brúðkaupsveislan'' |[[Ang Lee]] |{{Fáni|Taívan}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1994 (67.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Утомлённые солнцем''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Sólbruni''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Nikita Mikhalkov]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Rússland}}''' |- |''Пред дождот'' |''Fyrir regnið'' |[[Milcho Manchevski]] |{{Fáni|Makedónía}} |- |''飲食男女'' |''Matur, drykkur, maður, kona'' |[[Ang Lee]] |{{Fáni|Taívan}} |- |''Farinelli'' | |[[Gérard Corbiau]] |{{Fáni|Belgía}} |- |''Fresa y chocolate'' |''Jarðarber og súkkulaði'' |[[Tomás Gutiérrez Alea]] og [[Juan Carlos Tabío]] |{{Fáni|Kúba}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1995 (68.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Antonia''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Leið Antóníu''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Marleen Gorris]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Holland}}''' |- |''Lust och fägring stor'' |''Elskunnar logandi bál'' |[[Bo Widerberg]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- |''Poussières de vie'' |''Ryk lífsins'' |[[Rachid Bouchareb]] |{{Fáni|Alsír}} |- |''O Quatrilho'' |''Ást í spilunum'' |[[Fábio Barreto]] |{{Fáni|Brasilía}} |- |''L'uomo delle stelle'' |''Stjörnur á hverju strái'' |[[Giuseppe Tornatore]] |{{Fáni|Ítalía}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1996 (69.) | style="background:#B0C4DE;" colspan="2" |'''''Kolja''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Jan Svěrák]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Tékkland}}''' |- |''შეყვარებული კულინარის 1001 რეცეპტი'' | |[[Nana Jorjadze]] |{{Fáni|Georgía}} |- |''Søndagsengler'' |''Sunnudagsenglar'' |[[Berit Nesheim]] |{{Fáni|Noregur}} |- |''Кавказский пленник'' |''Fangar fjallanna'' |[[Sergei Bodrov]] |{{Fáni|Rússland}} |- |''Ridicule'' |''Háðung'' |[[Patrice Leconte]] |{{Fáni|Frakkland}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1997 (70.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Karakter''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Persónuleiki''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Mike van Diem]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Holland}}''' |- |''Jenseits der Stille'' |''Handan þagnarinnar'' |[[Caroline Link]] |{{Fáni|Þýskaland}} |- |''O Que é Isso, Companheiro?'' |''Fjórir dagar í september'' |[[Bruno Barreto]] |{{Fáni|Brasilía}} |- |''Secretos del corazón'' |''Leyndarmál hjartans'' |[[Montxo Armendáriz]] |{{Fáni|Spánn}} |- |''Vor'' / ''Вор'' | |[[Pavel Chukhray]] |{{Fáni|Rússland}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1998 (71.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''La vita è bella''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Lífið er fallegt''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Roberto Benigni]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Ítalía}}''' |- |''Central do Brasil'' |''Aðalstöðin'' |[[Walter Salles]] |{{Fáni|Brasilía}} |- |''بچه های آسمان'' |''Börn himnaríkis'' |[[Majid Majidi]] |{{Fáni|Íran}} |- |''El abuelo'' | |[[José Luis Garci]] |{{Fáni|Spánn}} |- |''Tango, no me dejes nunca'' |''Tangó'' |[[Carlos Saura]] |{{Fáni|Argentína}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |1999 (72.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Todo sobre mi madre''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Allt um móður mína''''' | style="background:#B0C4DE;" |[[Pedro Almodóvar|'''Pedro Almodóvar''']] | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Spánn}}''' |- |''Est-Ouest'' |''Austur-Vestur'' |[[Régis Wargnier]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''Himalaya, l'enfance d'un chef'' |''Safnarar í Himalajafjöllum'' |[[Éric Valli]] |{{Fáni|Nepal}} |- |''Solomon a Gaenor'' |''Solomon og Gaenor'' |[[Paul Morrison]] |{{Fáni|Bretland}} |- |''Under solen'' |''Undir sólinni'' |[[Colin Nutley]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |} === 2000-2009 === {| class="wikitable" !Ár !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Leikstjórn !Land |- ! colspan="1" rowspan="5" |2000 (73.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''臥虎藏龍''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Krjúpandi tígur, falinn dreki'' eða ''Skríðandi tígur, dreki í leynum''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Ang Lee]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Taívan}}''' |- |''Amores perros'' |''Ástin er ekki skepna'' eða ''Tíkarleg ást'' |[[Alejandro González Iñárritu]] |{{Fáni|Mexíkó}} |- |''Musíme si pomáhat'' |''Sundraðir föllum vér'' |[[Jan Hřebejk]] |{{Fáni|Tékkland}} |- |''Iedereen beroemd!'' | |[[Dominique Deruddere]] |{{Fáni|Belgía}} |- |''Le goût des autres'' |''Smekkur annarra'' |[[Agnès Jaoui]] |{{Fáni|Frakkland}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2001 (74.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Ničija zemlja''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Einskismannsland''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Danis Tanović]]''' | style="background:#B0C4DE;" |{{Fáni|Bosnía og Hersegóvína}} |- |''Le fabuleux destin d'Amélie Poulain'' |''[[Hin stórkostlegu örlög Amélie Poulain|Hin stórkostlegu örlög Amélie Poulai]]'' |[[Jean-Pierre Jeunet]] |{{Fáni|Frakkland}} |- | colspan="2" |''Elling'' |[[Petter Næss]] |{{Fáni|Noregur}} |- |''लगान'' |''Landskattur'' |[[Ashutosh Gowariker]] |{{Fáni|Indland}} |- |''El hijo de la novia'' |''Gifstu mér loksins'' eða ''Sonur brúðarinnar'' |[[Juan José Campanella]] |{{Fáni|Argentína}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2002 (75.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Nirgendwo in Afrika''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Hvergi í Afríku''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Caroline Link]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Þýskaland}}''' |- |''El crimen del padre Amaro'' |''Glæpir föður Amaro'' |[[Carlos Carrera]] |{{Fáni|Mexíkó}} |- |''英雄'' |''Hetja'' |[[Zhang Yimou]] |{{Fáni|Kína}} |- |''Mies vailla menneisyyttä'' |''Maður án fortíðar'' |[[Aki Kaurismäki]] |{{Fáni|Finnland}} |- |''Zus & Zo'' |''Zus og Zo'' |[[Paula van der Oest]] |{{Fáni|Holland}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2003 (76.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Les Invasions barbares''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Innrás villimannanna''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Denys Arcand]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Kanada}}''' |- |''Ondskan'' |''Illskan'' |[[Mikael Håfström]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- |''たそがれ清兵衛'' | |[[Yoji Yamada]] |{{Fáni|Japan}} |- |''De tweeling'' |''Tvíburasysturnar'' |[[Ben Sombogaart]] |{{Fáni|Holland}} |- |''Želary'' | |[[Ondřej Trojan]] |{{Fáni|Tékkland}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2004 (77.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Mar adentro''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Innri ólgusjór''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Alejandro Amenábar]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Spánn}}''' |- |''Så som i himmelen'' |''Sem á himnum'' |[[Kay Pollak]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- |''Les choristes'' |''Kórinn'' |[[Christophe Barratier]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''Der Untergang'' |''Hrunið'' |[[Oliver Hirschbiegel]] |{{Fáni|Þýskaland}} |- |''Yesterday'' | |[[Darrell Roodt]] |{{Fáni|Suður-Afríka}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2005 (78.) | style="background:#B0C4DE;" colspan="2" |'''''Tsotsi''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Gavin Hood]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Suður-Afríka}}''' |- |''La bestia nel cuore'' | |[[Cristina Comencini]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |''Joyeux Noël'' | |[[Christian Carion]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''الجنة الآن'' | |[[Hany Abu-Assad]] |{{Fáni|Palestína}} |- |''Sophie Scholl – Die letzten Tage'' |''Síðustu dagar Sophie Scholl'' |[[Marc Rothemund]] |{{Fáni|Þýskaland}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2006 (79.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Das Leben der Anderen''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Líf annarra''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Florian Henckel von Donnersmarck]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Þýskaland}}''' |- |''Efter brylluppet'' |''Eftir brúðkaupið'' |[[Susanne Bier]] |{{Fáni|Danmörk}} |- |''Indigènes'' |''Heimamenn'' |[[Rachid Bouchareb]] |{{Fáni|Alsír}} |- |''El laberinto del fauno'' |''Völundarhús Pans'' |[[Guillermo del Toro]] |{{Fáni|Mexíkó}} |- |''वाटर'' |''Vatn'' |[[Deepa Mehta]] |{{Fáni|Kanada}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2007 (80.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Die Fälscher''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Falsarinn''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Stefan Ruzowitzky]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Austurríki}}''' |- |''Beaufort'' ''בופור'' | |[[Joseph Cedar]] |{{Fáni|Ísrael}} |- |''Katyń'' | |[[Andrzej Wajda]] |{{Fáni|Pólland}} |- |''Монгол'' | |[[Sergei Bodrov]] |{{Fáni|Kasakstan}} |- |''12'' | |[[Nikita Mikhalkov]] |{{Fáni|Rússland}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2008 (81.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''おくりびと''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Fráfall''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Yōjirō Takita]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Japan}}''' |- |''Der Baader Meinhof Komplex'' |''Baader Meinhof-samtökin'' |[[Uli Edel]] |{{Fáni|Þýskaland}} |- |''Entre les murs'' |''Skólabekkurinn'' |[[Laurent Cantet]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''Revanche'' |''Hefnd'' |[[Götz Spielmann]] |{{Fáni|Austurríki}} |- |''ואלס עם באשיר'' |''Vals við Bashir'' |[[Ari Folman]] |{{Fáni|Ísrael}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2009 (82.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''El secreto de sus ojos''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Leyndarmál augna þeirra''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Juan José Campanella]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Argentína}}''' |- |''عجمي / עג'מי'' | |[[Scandar Copti]] og [[Yaron Shani]] |{{Fáni|Ísrael}} |- |''La teta asustada'' |''Mjólk sorgarinnar'' |[[Claudia Llosa]] |{{Fáni|Perú}} |- |''Un prophète'' |''Spámaðurinn'' |[[Jacques Audiard]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''Das weiße Band'' |''Hvíti borðinn'' |[[Michael Haneke]] |{{Fáni|Þýskaland}} |} === 2010-2019 === {| class="wikitable" !Ár !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Leikstjórn !Land |- ! colspan="1" rowspan="5" |2010 (83.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Hævnen''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Hefndin''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Susanne Bier]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Danmörk}}''' |- |''Biutiful'' | |[[Alejandro González Iñárritu]] |{{Fáni|Mexíkó}} |- |''Κυνόδοντας'' |''Hundstönn'' |[[Gíorgos Lanþímos]] |{{Fáni|Grikkland}} |- |''Incendies'' | |[[Denis Villeneuve]] |{{Fáni|Kanada}} |- |''Hors-la-loi'' |''Handan laganna'' |[[Rachid Bouchareb]] |{{Fáni|Alsír}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2011 (84.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''جدایی نادر از سیمین''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Aðskilnaður''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Asghar Farhadi]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Íran}}''' |- |''Rundskop'' | |[[Michaël R. Roskam]] |{{Fáni|Belgía}} |- |''הערת שוליים'' | |[[Joseph Cedar]] |{{Fáni|Ísrael}} |- |''W ciemności'' |''Í myrkri'' |[[Agnieszka Holland]] |{{Fáni|Pólland}} |- |''Monsieur Lazhar'' | |[[Philippe Falardeau]] |{{Fáni|Kanada}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2012 (85.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Amour''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Ást''''' | style="background:#B0C4DE;" |[[Michael Haneke|'''Michael Haneke''']] | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Austurríki}}''' |- |''Kon-Tiki'' | |[[Joachim Rønning]] og [[Espen Sandberg]] |{{Fáni|Noregur}} |- |''No'' |''Nei'' |[[Pablo Larraín]] |{{Fáni|Síle}} |- |''En kongelig affære'' |''Kóngaglenna'' |[[Nikolaj Arcel]] |{{Fáni|Danmörk}} |- |''Rebelle'' | |[[Kim Nguyen]] |{{Fáni|Kanada}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2013 (86.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''La grande bellezza''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Fegurðin mikla''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Paolo Sorrentino]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Ítalía}}''' |- |''The Broken Circle Breakdown'' | |[[Felix van Groeningen]] |{{Fáni|Belgía}} |- |''Jagten'' |''Veiðin'' |[[Thomas Vinterberg]] |{{Fáni|Danmörk}} |- |''L'image manquante'' | |[[Rithy Panh]] |{{Fáni|Kambódía}} |- |''عمر'' | |[[Hany Abu-Assad]] |{{Fáni|Palestína}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2014 (87.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Ida''''' | style="background:#B0C4DE;" | | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Paweł Pawlikowski]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Pólland}}''' |- |''Левиафан'' |''Levíatan'' |[[Andrej Zvjagíntsev]] |{{Fáni|Rússland}} |- |''Mandariinid'' | |[[Zaza Urushadze]] |{{Fáni|Eistland}} |- |''Timbuktu'' | |[[Abderrahmane Sissako]] |{{Fáni|Máritanía}} |- |''Relatos Salvajes'' |''Hefndarsögur'' |[[Damián Szifron]] |{{Fáni|Argentína}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2015 (88.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Saul fia''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Sonur Sáls''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[László Nemes]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Ungverjaland}}''' |- |''El abrazo de la serpiente'' |''Faðmlag slöngunnar'' |[[Ciro Guerra]] |{{Fáni|Kólumbía}} |- |''Mustang'' |''Óbeisluð fegurð'' |[[Deniz Gamze Ergüven]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''ذيب'' | |[[Naji Abu Nowar]] |{{Fáni|Jórdanía}} |- |''Krigen'' |''Stríðið'' |[[Tobias Lindholm]] |{{Fáni|Danmörk}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2016 (89.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''فروشنده''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Sölumaðurinn''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Asghar Farhadi]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Íran}}''' |- |''Under sandet'' | |[[Martin Zandvliet]] |{{Fáni|Danmörk}} |- |''En man som heter Ove'' |''Maður sem heitir Ove'' |[[Hannes Holm]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- |''Tanna'' | |[[Martin Butler]] og [[Bentley Dean]] |{{Fáni|Ástralía}} |- |''Toni Erdmann'' | |[[Maren Ade]] |{{Fáni|Þýskaland}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2017 (90.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Una mujer fantástica''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Stórkostleg kona''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Sebastián Lelio]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Síle}}''' |- |''قضية رقم ٢٣'' | |[[Ziad Doueiri]] |{{Fáni|Líbanon}} |- |''Нелюбовь'' |''Kærleiksþrot'' |[[Andrej Zvjagíntsev]] |{{Fáni|Rússland}} |- |''Testről és lélekről'' |''Um líkama og sál'' |[[Ildikó Enyedi]] |{{Fáni|Ungverjaland}} |- |''The Square'' |''Ferningurinn'' |[[Ruben Östlund]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2018 (91.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Roma''''' | style="background:#B0C4DE;" | | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Alfonso Cuarón]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Mexíkó}}''' |- |''کفرناحوم'' | |[[Nadine Labaki]] |{{Fáni|Líbanon}} |- |''Zimna wojna'' |''Kalt stríð'' |[[Paweł Pawlikowski]] |{{Fáni|Pólland}} |- |''Werk ohne Autor'' | |[[Florian Henckel von Donnersmarck]] |{{Fáni|Þýskaland}} |- |''万引き家族'' |''Búðaþjófar'' |[[Hirokazu Kore-eda]] |{{Fáni|Japan}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2019 (92.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''기생충''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''[[Sníkjudýrin]]''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Bong Joon-ho]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Suður-Kórea}}''' |- |''Boże Ciało'' |''Líkami Krists'' |[[Jan Komasa]] |{{Fáni|Pólland}} |- |''Медена земја'' | |[[Tamara Kotevska]] og [[Ljubomir Stefanov]] |{{Fáni|Norður-Makedónía}} |- |''Les Misérables'' |''Vesalingarnir'' |[[Ladj Ly]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''Dolor y Gloria'' |''Sársauki og dýrð'' |[[Pedro Almodóvar]] |{{Fáni|Spánn}} |} === 2020- === {| class="wikitable" !Ár !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Leikstjórn !Land |- ! colspan="1" rowspan="5" |2020/21 (93.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Druk''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Drykkja''''' | style="background:#B0C4DE;" |[[Thomas Vinterberg|'''Thomas Vinterberg''']] | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Danmörk}}''' |- |''少年的你'' | |[[Derek Tsang]] |{{Fáni|Hong Kong}} |- |''Colectiv'' | |[[Alexander Nanau]] |{{Fáni|Rúmenía}} |- |''الرجل الذي باع ظهره'' | |[[Kaouther Ben Hania]] |{{Fáni|Túnis}} |- |''Quo Vadis, Aida?'' |''Hvert ferðu, Aida?'' |[[Jasmila Žbanić]] |{{Fáni|Bosnía og Hersegóvína}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2021 (94.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''ドライブ・マイ・カー''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Keyrðu bílinn minn''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Ryusuke Hamaguchi]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Japan}}''' |- |''Flugt'' | |[[Jonas Poher Rasmussen]] |{{Fáni|Danmörk}} |- |''È stata la mano di Dio'' | |[[Paolo Sorrentino]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |''ལུང་ནག་ན'' |''Lunana: Jakuxi í kennslustofunni'' |[[Pawo Choyning Dorji]] |{{Fáni|Bútan}} |- |''Verdens verste menneske'' |''Versta manneskja í heimi'' |[[Joachim Trier]] |{{Fáni|Noregur}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2022 (95.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Im Westen nichts Neues''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''''Tíðindalaust á vesturvígstöðvunum''''' | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Edward Berger]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Þýskaland}}''' |- |''Argentina, 1985'' | |[[Santiago Mitre]] |{{Fáni|Argentína}} |- |''Close'' |''Nánd'' |[[Lukas Dhont]] |{{Fáni|Belgía}} |- |''IO'' | |[[Jerzy Skolimowski]] |{{Fáni|Pólland}} |- |''An Cailín Ciúin'' | |[[Colm Bairéad]] |{{Fáni|Írland}} |- ! colspan="1" rowspan="5" |2023 (96.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''The Zone of Interest''''' | style="background:#B0C4DE;" | | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Jonathan Glazer]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Bretland}}''' |- |''Io Capitano'' | |[[Matteo Garrone]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |''Perfect Days'' | |[[Wim Wenders]] |{{Fáni|Japan}} |- |''La sociedad de la nieve'' |''Samfélagið í snjónum'' |[[J.A. Bayona]] |{{Fáni|Spánn}} |- |''Das Lehrerzimmer'' |''Kennarastofan'' |[[İlker Çatak]] |{{Fáni|Þýskaland}} |- ! rowspan="5" |2024 (97.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Ainda Estou Aqui''''' | style="background:#B0C4DE;" | | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Walter Salles]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Brasilía}}''' |- | colspan="2" |''Emilia Pérez'' |[[Jacques Audiard]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''Straume'' |''Kisi'' |[[Gints Zilbalodis]] |{{Fáni|Lettland}} |- |''Pigen med nålen'' |''Stúlkan með nálina'' |[[Magnus von Horn]] |{{Fáni|Danmörk}} |- |دانه‌ی انجیر معابد |''Af­leggj­ari hins heil­aga fíkju­trés'' |[[Mohammad Rasoulof]] |{{Fáni|Þýskaland}} |- ! rowspan="5" |2025 (98.) | style="background:#B0C4DE;" |'''''Affeksjonsverdi''''' | style="background:#B0C4DE;" | | style="background:#B0C4DE;" |'''[[Joachim Trier]]''' | style="background:#B0C4DE;" |'''{{Fáni|Noregur}}''' |- |یک تصادف ساده |''Þetta var bara slys'' |[[Jafar Panahi]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''O Agente Secreto'' | |[[Kleber Mendonça Filho]] |{{Fáni|Brasilía}} |- |''Sirāt'' | |[[Oliver Laxe]] |{{Fáni|Spánn}} |- |صوت هند رجب | |[[Kaouther Ben Hania]] |{{Fáni|Túnis}} |} [[Flokkur:Óskarsverðlaunin]] 4tp1hxfogrj6604ol34n5297ocexh3m 0 182322 1961101 1960632 2026-04-24T19:30:34Z Cinquantecinq 12601 Lagaði innsláttarvillu 1961101 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = | viðskeyti = [[Dannebrogsorðan|R]] | mynd = Viggo Mortensen B (2020).jpg | mynd_texti = Viggo Mortensen árið 2020. | fæðingarnafn = Viggo Peter Mortensen Jr. | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1958|10|20}} | fæðingarstaður = [[Watertown]] í [[New York-fylki]] í Bandaríkjunum | hvíldarstaður = | ríkisfang = {{hlist|Bandaríkin|Danmörk}} | skóli = [[St. Lawrence háskóli]] | starf = {{hlist|Leikari|Listamaður|Tónlistarmaður|Leikstjóri|Framleiðandi}} | ár = 1984–í dag | maki = [[Ariadna Gil]] (2009–í dag) | börn = 1 }} '''Viggo Peter Mortensen Jr.''' [[Dannebrogsorðan|<small>R</small>]] (f. 20. október 1958) er bandarískur og danskur leikari, tónlistarmaður og kvikmyndagerðarmaður. Hann hefur hlotið ýmsar viðurkenningar, þar á meðal tilnefningar til þriggja [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlauna]] sem besti leikari, þrenn [[BAFTA|BAFTA-verðlaun]] og fern [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe verðlaun]]. Viggo Mortensen fæddist í Watertown í [[New York-fylki]] og ólst upp aðallega í [[Argentína|Argentínu]] og New York. Hans fyrsta kvikmynd sem leikari var í litlu hlutverki í spennumynd [[Peter Weir]] frá 1985 sem hét ''Witness''. Hann lék aukahlutverk í nokkrum þekktum kvikmyndum á níunda áratugnum, þar á meðal ''The Indian Runner'' (1991), ''Carlito's Way'' (1993), ''Crimson Tide'' (1995), ''Daylight'' (1996), ''The Portrait of a Lady'' (1996), ''G.I. Jane'' (1997), ''A Perfect Murder'' (1998), ''A Walk on the Moon'' (1999), og ''28 Days'' (2000). Mortensen varð heimsfrægur fyrir að leika Aragorn í fantasíuþríleiknum [[Hringadróttinssaga (kvikmyndaröð)|''Hringadróttinssögu'']] (2001-2003) í leikstjórn [[Peter Jackson]]. Hann fékk lof fyrir samstarf sitt við kvikmyndagerðarmanninn [[David Cronenberg]] í spennumyndunum ''A History of Violence'' (2005), ''Eastern Promises'' (2007) og ''A Dangerous Method'' (2011). Hann lék svo í gamanmyndinni ''Captain Fantastic'' (2016) og bílstjórann Tony Lip í ''Green Book'' (2018). Mortensen leikstýrði sinni fyrstu mynd, ''Falling'' (2020), þar sem hann lék einnig og var hún tilnefnd til [[Goya-verðlaunin fyrir bestu evrópsku myndina|Goya-verðlauna fyrir bestu evrópsku myndina]]. {{DEFAULTSORT:Mortensen, Viggo}} [[Flokkur:Bandarískir ljósmyndarar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1958]] [[Flokkur:Danskir kvikmyndaleikstjórar]] [[Flokkur:Bandarískir leikarar]] [[Flokkur:Danskir leikarar]] 34i2xaqwjrhz2xv8acwayispgm1oxf5 0 184205 1961161 1895416 2026-04-25T08:59:15Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961161 wikitext text/x-wiki '''Fólk er fífl''' er [[breiðskífa]] með [[Botnleðja|Botnleðju]]. Hljómplatan kom út árið [[1996]]. ==Lagalisti== # Ég vil allt # Höfuðfætlan # Hausverkun # Svuntuþeysir # Botnleðja # Pöddur # Það eru allir dagar eins í sveitinni # Étum alla # Gervimaðurinn bílífi # Hvernig væri nú aðeins! # Keyrðu á hausnum á þér elskan # Réttur dagsins ==Tenglar== * [https://hljodsafn.is/albumDisplay/1727 ''Fólk er fífl'' á Hljóðsafn.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://musicbrainz.org/release-group/a3de1be2-182e-3060-8189-f9a64991909e ''Fólk er fífl'' á MusicBrainz] * [https://www.discogs.com/master/1249405-Botnle%C3%B0ja-F%C3%B3lk-Er-F%C3%ADfl ''Fólk er fífl'' á Discogs] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1996]] 4sbl0ihqx4mfccvztvva2o900ale3ev 0 184207 1961102 1895418 2026-04-24T19:54:09Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961102 wikitext text/x-wiki '''Douglas Dakota''' er [[breiðskífa]] með [[Botnleðja|Botnleðju]]. Hljómplatan kom út árið [[2000]]. ==Lagalisti== # Farðu í röð # Biðstöð # Fallhlíf # Plan B # Teldu mín mistök # Niðurstreymi # Zetor # Morgunkorn # Vatnið # Gangan ==Tenglar== * [https://hljodsafn.is/albumDisplay/10984 ''Douglas Dakota'' á Hljóðsafn.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://musicbrainz.org/release-group/5c52dd84-3a3d-3815-8ad5-1859c6591160 ''Douglas Dakota'' á MusicBrainz] * [https://www.discogs.com/release/3556119-Botnle%C3%B0ja-Douglas-Dakota ''Douglas Dakota'' á Discogs] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 2000]] kgcwktnwl3tbgteldwhwt8qvqdv265k 0 185471 1961042 1942649 2026-04-24T13:15:09Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 3 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961042 wikitext text/x-wiki '''Bæjarstjóri Garðabæjar''' er æðsti embættismaður stjórnsýslu [[Garðabær|Garðabæjar.]] Núverandi Bæjarstjóri Garðabæjar er [[Almar Guðmundsson]] en hann tók við embættinu árið 2022 í kjölfar [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|Sveitastjórnarkosninganna sem fram fóru það ár]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gardabaer.is/stjornsysla/stjornsyslan/baejarstjori/|title=Bæjarstjóri|website=Gardabaer.is|language=is|access-date=2025-03-18}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Bæjarstjórar í Garðabæ: * [[Garðar V. Sigurgeirsson]] apríl 1971 sem síðasti sveitarstjórinn í Garðahrepp, og svo sem fyrsti bæjarstjórinn janúar 1976 - júlí 1979 <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/5987827#page/n9/mode/2up|title=Garðabær - nýr kaupstaður - Tímarit.is|last=Sigurgeirsson|first=Garðar V.|date=1977-02-01|website=Timarit.is|language=is|access-date=2026-01-13}}</ref> - og svo formaður fyrsta [[Bæjarráð Garðabæjar|Bæjarráðs Garðabæjar]] júlí 1979 til maí 1982 <ref>{{Cite web|url=https://www.gardabaer.is/stjornsysla/utgefid-efni/frettir/nr/1484|title=1400. fundur bæjarráðs - Gardabaer.is|last=Sigurgeirsson|first=Garðar V.|date=2009-06-30|website=Gardabaer.is|language=is|access-date=2026-01-13}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[Jón Gauti Jónsson]] júlí 1979 - 1987 <ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2008/08/06/jon_gauti_jonsson_latinn/|title=Jón Gauti Jónsson|last=Jónsson|first=Jón Gauti|date=2008-08-06|website=Mbl.is|language=is|access-date=2026-01-13}}</ref> * [[Ingimundur Sigurpálsson]] 1987 - okt 2000 <ref>{{Cite web|url=https://www.gardabaer.is/stjornsysla/utgefid-efni/frettir/nr/8027|title=Ingimundur Sigurpálsson, bæjarstjóri lætur af störfum - Gardabaer.is|last=Sigurpálsson|first=Ingimundur|date=2000-08-04|website=Gardabaer.is|language=is|access-date=2026-01-13}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2001/10/25/ingimundur_sigurpalsson_gefur_ekki_kost_a_ser_til_f/|title=Ingimundur Sigurpálsson / var bæjarstjóri í Garðabæ í 13 ár|last=Sigurpálsson|first=Ingimundur|date=2001-10-25|website=Mbl.is|language=is|access-date=2026-01-13}}</ref> * [[Ásdís Halla Bragadóttir]] okt 2000 - 2005 * [[Gunnar Einarsson]] 2005 - 2022 * [[Almar Guðmundsson]] 2022 - enn í embætti == Tilvísanir == [[Flokkur:Bæjarstjórar]] [[Flokkur:Bæjarstjórar Garðabæjar]] [[Flokkur:Garðabær]] 2su2a0ithwfzhj4inx1i40yde9vsr40 0 185591 1961095 1910144 2026-04-24T18:49:01Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961095 wikitext text/x-wiki '''Deluxe''' er plata með íslensku hljómsveitinni [[Nýdönsk]]. Platan er 3. breiðskífa Nýdanskrar og inniheldur ellefu lög. Platan kom út árið [[1991]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1753474?iabr=on|title=Deluxe Nýdönsk|date=1991-11-03|publisher=[[Morgunblaðið]]|page=20|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-03-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1756024?iabr=on|title=Hlý, náttúrulega og skemmtileg |date=1991-12-12|publisher=[[Morgunblaðið]]|page=54|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-04-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4533623?iabr=on|title=Okkur finnst ekki leiðinlegt að vera til |date=1991-11-28|publisher=[[Vikan]]|page=54|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-04-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2593041?iabr=on|title=Hringferðirnar farnar að hafa sitt að segja |date=1991-12-21|publisher=[[Dagblaðið Vísir]]|page=50|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-04-05}}</ref> == Lagalisti == {| class="wikitable" style="width:100%" ! style="text-align:left;" | Nr. ! style="text-align:left;" | Titill ! style="text-align:left;" | Lag ! style="text-align:left;" | Texti ! style="text-align:right;" | Lengd |- | 1 | Sól | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 03:08 |- | 2 | Landslag skýjanna | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 04:18 |- | 3 | Erfitt en gaman | Daníel Ágúst | Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 03:42 |- | 4 | Stjörnuryk | Jón | Jón | style="text-align:right;" | 03:57 |- | 5 | Alelda | Jón, Daníel Ágúst | Jón, Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 03:44 |- | 6 | Gyðjan | Stefán | Daníel Ágúst, Jón, Stefán | style="text-align:right;" | 02:48 |- | 7 | Deluxe | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 05:16 |- | 8 | Ríki konunganna | Stefán | Björn Jörundur, Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 03:35 |- | 9 | Nautn | Jón, Daníel Ágúst | Björn Jörundur, Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 04:20 |- | 10 | Ást mín á þér | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 03:44 |- | 11 | Svefninn laðar | Jón | Björn Jörundur, Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 02:47 |} {| style="width:100%; margin-top:-1px; padding-right:0.2em;" | style="text-align:right; font-weight:bold; padding-right:0.1em;" | Heildarlengd: 41:44 |} == Aðilar == '''Nýdönsk''' *[[Björn Jörundur Friðbjörnsson]] - söngur, bassi, kassagítar *Ólafur Hólm Einarsson - trommur, slagverk, pákur, raddir *[[Daníel Ágúst Haraldsson]] - söngur *[[Jón Ólafsson (f. 1963)|Jón Ólafsson]] - hljómborð, raddir *Stefán Hjörleifsson - gítarar, mandólín, raddir '''Upptökur''' *Upptökur og hljóðblöndun: [[Sigurður Bjóla]] == Tilvísanir == {{reflist}} ==Heimildir== *[https://hljodsafn.is/albumDisplay/66 Deluxe]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} á hljodsafn.is [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1991]] [[Flokkur:Nýdönsk]] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] e8xtjjkhwcu530k4435fsp56pm4ks1a 0 185595 1961117 1909297 2026-04-24T22:52:25Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961117 wikitext text/x-wiki '''Ekki er á allt kosið''' er plata með íslensku hljómsveitinni [[Nýdönsk]]. Platan er 1. [[breiðskífa]] Nýdanskrar og inniheldur 9 lög. Platan kom út árið [[1989]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2565982?iabr=on|title=Gamaldags hljómsveitarplata|publisher=[[Dagblaðið Vísir]]|page=25|date=1989-12-09|access-date=2025-03-29|via=[[Tímarit.is]]}}{{open access}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2564637?iabr=on|title=Við áttum bara að skila góðri plötu |date=1989-11-04|publisher=[[Dagblaðið Vísir]]|page=16|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-03-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1715281?iabr=on|title=Metnaður |date=1989-12-24|publisher=[[Morgunblaðið]]|page=23|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-03-30}}</ref>.Þegar platan var gefin út á [[Geisladiskur|geisladisk]] innihélt hún 10. lagið, "Strákarnir stofnuðu hljómsveit". == Lagalisti == {| class="wikitable" style="width:100%" ! style="text-align:left;" | Nr. ! style="text-align:left;" | Titill ! style="text-align:left;" | Lag ! style="text-align:left;" | Texti ! style="text-align:right;" | Lengd |- | 1 | Skjaldbakan | Daníel Ágúst | Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 03:48 |- | 2 | Skýmir | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 04:25 |- | 3 | Apaspil | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 04:47 |- | 4 | Eplatré | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 04:50 |- | 5 | Fram á nótt | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 02:42 |- | 6 | Vetur konungur | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 06:17 |- | 7 | Hjálpaðu mér upp | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 04:00 |- | 8 | Eru ekki allir í stuði | Björn Jörundur | Björn Jörundur, Valdimar | style="text-align:right;" | 06:32 |- | 9 | Ekki er á allt kosið | Björn Jörundur, Einar | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 06:09 |- | 10 | Strákarnir stofnuðu hljómsveit <small>(aukalag)</small> | Nýdönsk | Nýdönsk | style="text-align:right;" | 05:32 |} {| style="width:100%; margin-top:-1px; padding-right:0.2em;" | style="text-align:right; font-weight:bold; padding-right:0.1em;" | Heildarlengd: 49:26 |} == Aðilar == '''Nýdönsk''' *[[Björn Jörundur Friðbjörnsson]] - söngur, bassi, kassagítar, raddir *Ólafur Hólm Einarsson - trommur, slagverk, raddir *[[Daníel Ágúst Haraldsson]] - söngur, raddir *Valdimar Bragi Bragason - gítarar *Einar Sigurðsson - píanó, rhodes '''Aðstoð''' *Einar Bragi Bragason - saxófónn í "Eplatré" *Helgi Guðmundsson - munnharpa í "Vetur konungur" *[[Eva Ásrún Albertsdóttir]] - bakrödd í "Vetur konungur" *Erna Þórarinsdóttir - bakrödd í "Vetur konungur" *[[Jón Ólafsson (f. 1963)|Jón Ólafsson]] - hammondorgel í "Hjálpaðu mér upp", "Eru ekki allir í stuði", "Ekki er á allt kosið" og "Strákarnir stofnuðu hljómsveit". Raddir í "Hjálpaðu mér upp" og "Strákarnir stofnuðu hljómsveit" *[[Björgvin Gíslason]] - sítar í "Eru ekki allir í stuði" *Stefán Örn Arnarson - selló í "Ekki er á allt kosið" '''Upptökur''' *Upptökumaður: Ólafur Halldórsson *Stjórn upptöku: [[Jón Ólafsson (f. 1963)|Jón Ólafsson]] og Rafn Jónsson == Tilvísanir == {{reflist}} ==Heimildir== *[https://hljodsafn.is/albumDisplay/67 Ekki er á allt kosið] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250329093429/https://hljodsafn.is/albumDisplay/67 |date=2025-03-29 }} á hljodsafn.is [[Flokkur: Hljómplötur gefnar út árið 1989]] [[Flokkur:Nýdönsk]] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] qv10fdqfx7lrg2k6wb9x8geitgc86or 0 185608 1961106 1909144 2026-04-24T20:21:14Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961106 wikitext text/x-wiki '''Drög að upprisu''' er tónleikaplata með [[Megas|Megasi]] og [[Nýdönsk]]. Tónleikarnir voru haldnir í hátíðarsal [[Menntaskólinn við Hamrahlíð|Menntaskólans við Hamrahlíð]]. Platan kom út árið [[1994]] og inniheldur 16 lög.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1809871?iabr=on|title=Drög að upprisu |date=1994-07-08|publisher=[[Morgunblaðið]]|page=18|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-03-30}}</ref> Platan var endurútgefin árið [[2006]] og innihélt þá 10 aukalög. == Lagalisti == # Kór úr Joshua - Handel # Aðeins smekksatriði # Silfur Egils # Þóttú gleymir guði # Orfeus og Evridís # Fegurðardrottningar fiskiðjuversins # Litlir sætir strákar # Ef þú smælar framan í heiminn # Undir rós # Þóra # Krókódílamaðurinn # Paradísarfuglinn # Vörutalningablús # Horfðu til himins # Spáðu í mig # Fatlafól # Í skotgröfinni (sérútgáfa 2006) # Tíu fötin keisarans (sérútgáfa 2006) # Ein, tveir, þrjú (sérútgáfa 2006) # Síðbúinn mansöngur (sérútgáfa 2006) # Lísublús (sérútgáfa 2006) # Bastillan (sérútgáfa 2006) # Hríðin (sérútgáfa 2006) # Í speglasalinn (sérútgáfa 2006) # Brámánarnir bláu (sérútgáfa 2006) # Reykjavíkurnætur (sérútgáfa 2006) == Tilvísanir == {{reflist}} ==Heimildir== *[https://hljodsafn.is/albumDisplay/24 Drög að upprisu]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} á hljodsafn.is [[Flokkur:Nýdönsk]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1994]] 0anvy4x69tbldlx738u9qdxo50qcx17 0 185699 1961166 1909175 2026-04-25T10:14:01Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961166 wikitext text/x-wiki '''Gauragangur''' er hljómplata með tónlist úr samnefndum söngleik eftir Ólaf Hauk Símonarson sem kom út árið 1994. Íslenska hljómsveitin Nýdönsk sá um tónlistina en textar voru eftir Ólaf Hauk Símonarson. Platan inniheldur 17 lög.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1810259?iabr=on|title=Nýdanskur Gauragangur |date=1994-07-15|publisher=[[Morgunblaðið]]|page=18|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-03-30}}</ref> == Lagalisti == # Þeir deyja ungir sem guðirnir elska (2:20) # Algjör ormur (2:08) # Komdu til Raf (3:00) # Eldur í nefi skólastjórans (0:37) # Ský í buxum (Með kveðju til Majakovskis) (2:55) # Margur verður af aurum api (2:29) # Rómeó og Júlía (2:37) # Hreystikallið (2:12) # Er hann sá rétti? (4:01) # Klofstuttir karlar (1:37) # Svik og tryggð (2:45) # Málum bæinn rauðann (3:27) # Skál fyrir Þorláki (2:19) # Kennararaunir (2:56) # Ógleði (3:13) # Óskalag sjómanna (0:42) # Barngóði hrægammurinn (3:33) == Tilvísanir == {{reflist}} ==Heimildir== *[https://hljodsafn.is/albumDisplay/68 Gauragangur]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} á hljodsafn.is [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1994]] [[Flokkur:Nýdönsk]] 5v93v0y14ucmqc6j6jh2qis0y0q5qdt 0 189343 1961040 1942628 2026-04-24T13:12:31Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 8 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961040 wikitext text/x-wiki '''Bæjarráð Garðabæjar''' fer, ásamt [[Bæjarstjóri_Garðabæjar|Bæjarstjóra Garðabæjar]], með framkvæmdastjórn bæjarins og fjármálastjórn að því leyti sem slík stjórn er ekki falin öðrum. Fulltrúar í ráðinu eru kjörnir til eins árs í senn, og fundir bæjarráðs eru haldnir reglulega, á þriðjudögum.<ref>{{Cite web|url=https://www.gardabaer.is/stjornsysla/stjornsyslan/nefndir/|title=Nefndir - Bæjarráð Garðabæjar - Gardabaer.is|website=Gardabaer.is|language=is|access-date=2026-01-13}}</ref> Aðalmenn Bæjarráðs Garðabæjar 2025 - 2026 eru Björg Fenger, formaður (D), Sigríður Hulda Jónsdóttir, varaformaður (D), Hrannar Bragi Eyjólfsson (D), Þorbjörg Þorvaldsdóttir (G) og Brynja Dan Gunnarsdóttir (B).<ref>{{Cite web|url=https://www.gardabaer.is/stjornsysla/stjornsyslan/nefndir/|title=Nefndir - Bæjarráð Garðabæjar - Gardabaer.is|website=Gardabaer.is|language=is|access-date=2026-01-13}}</ref> Formenn Bæjarráðs Garðabæjar, síðan ráðið var stofnað 3. júlí 1979 <ref>{{Cite web|url=https://www.gardabaer.is/stjornsysla/utgefid-efni/frettir/nr/1484|title=1400. fundur bæjarráðs / Bæjarráð Garðabæjar hélt sinn fyrsta fund - Gardabaer.is|date=2009-06-30|website=Gardabaer.is|language=is|access-date=2026-01-13}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>: * [[Garðar V. Sigurgeirsson]] júlí 1979 - maí 1982 <ref>{{Cite web|url=https://www.gardabaer.is/stjornsysla/utgefid-efni/frettir/nr/1484|title=1400. fundur bæjarráðs - Gardabaer.is|last=Sigurgeirsson|first=Garðar V.|date=2009-06-30|website=Gardabaer.is|language=is|access-date=2026-01-13}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[Sigurður Sigurjónsson]] 1982 – 1985 <ref>{{Cite web|url=https://www.gardabaer.is/stjornsysla/utgefid-efni/frettir/nr/1484|title=1400. fundur bæjarráðs - Gardabaer.is|last=Sigurjónsson|first=Sigurður|date=2009-06-30|website=Gardabaer.is|language=is|access-date=2026-01-13}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[Agnar Friðriksson]] 1985 – 1987 <ref>{{Cite web|url=https://www.gardabaer.is/stjornsysla/utgefid-efni/frettir/nr/1484|title=1400. fundur bæjarráðs - Gardabaer.is|last=Friðriksson|first=Agnar|date=2009-06-30|website=Gardabaer.is|language=is|access-date=2026-01-13}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[Benedikt Sveinsson]] 1987 – 1997 <ref>{{Cite web|url=https://www.gardabaer.is/stjornsysla/utgefid-efni/frettir/nr/1484|title=1400. fundur bæjarráðs - Gardabaer.is|last=Sveinsson|first=Benedikt|date=2009-06-30|website=Gardabaer.is|language=is|access-date=2026-01-13}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[Erling Ásgeirsson]] 1997 - 2011(?) <ref>{{Cite web|url=https://www.gardabaer.is/stjornsysla/utgefid-efni/frettir/nr/1484|title=1400. fundur bæjarráðs - Gardabaer.is|last=Ásgeirsson|first=Erling|date=2009-06-30|website=Gardabaer.is|language=is|access-date=2026-01-13}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gardabaer.is/stjornsysla/utgefid-efni/frettir/nr/1301|title=Ný bæjarstjórn í Garðabæ / Í bæjarráð Garðabæjar voru kjörnir - Gardabaer.is|last=Ásgeirsson|first=Erling|date=2010-06-18|website=Gardabaer.is|language=is|access-date=2026-01-13}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[Áslaug Hulda Jónsdóttir]] júní 2014 - maí 2022 <ref>{{Cite web|url=https://www.gardabaer.is/stjornsysla/utgefid-efni/frettir/nr/547|title=Kona formaður bæjarráðs Garðabæjar í fyrsta sinn - Gardabaer.is|last=Jónsdóttir|first=Áslaug Hulda|date=2014-06-20|website=Gardabaer.is|language=is|access-date=2026-01-13}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.gardabaer.is/stjornsysla/stjornsyslan/fundargerdir/DisplayMeeting.aspx?id=MkeZJaZbUC62oJsGMFeLA1&text=|title=Fundargerðir - Bæjarráð Garðabæjar - Gardabaer.is|last=Jónsdóttir|first=Áslaug Hulda|date=2022-05-24|website=Gardabaer.is|language=is|access-date=2026-01-13}}</ref> * [[Björg Fenger]] júní 2022 - enn í embætti <ref>{{Cite web|url=https://www.gardabaer.is/stjornsysla/stjornsyslan/fundargerdir/DisplayMeeting.aspx?id=RjNPsAdQh0mXYA676X00mw1&text= |title=Fundargerðir - Bæjarráð Garðabæjar - Gardabaer.is|last=Fenger|first=Björg V.|date=2022-06-07|website=Gardabaer.is|language=is|access-date=2026-01-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gardabaer.is/stjornsysla/stjornsyslan/nefndir/|title=Nefndir - Bæjarráð Garðabæjar - Gardabaer.is|last=Fenger|first=Björg V.|website=Gardabaer.is|language=is|access-date=2026-01-13}}</ref> == Tilvísanir == [[Flokkur:Garðabær]] dfxft2mi8prcg2kvurwesjey0rt3lsn 0 189346 1961164 1942648 2026-04-25T09:59:20Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961164 wikitext text/x-wiki '''Garðar V. Sigurgeirsson''' (fæddur [[3. febrúar]] [[1937]]) var frá apríl 1971 síðasti sveitarstjórinn í [[Garðabær|Garðahrepp]], og fyrsti [[bæjarstjóri Garðabæjar|bæjarstjórinn í Garðabæ]] frá janúar 1976 til júlí 1979 <ref>{{Cite web|url=https://Timarit.is/page/5987827#page/n9/mode/2up|title=Garðabær - nýr kaupstaður - Tímarit.is|last=Sigurgeirsson|first=Garðar V.|date=1977-02-01|website=Timarit.is|language=is|access-date=2026-01-13}}</ref>. Þar á eftir var Garðar formaður fyrsta [[Bæjarráð Garðabæjar|Bæjarráðs Garðabæjar]], frá júlí 1979 til maí 1982 <ref>{{Cite web|url=https://www.gardabaer.is/stjornsysla/utgefid-efni/frettir/nr/1484|title=1400. fundur bæjarráðs - Gardabaer.is|last=Sigurgeirsson|first=Garðar V.|date=2009-06-30|website=Gardabaer.is|language=is|access-date=2026-01-13}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>. Eiginkona Garðars er Dagný Þ. Ellingsen, og eignuðust þau þrjú börn. Garðar og Dagný fluttust 1984 til Noregs - og síðar þaðan til Spánar, þar sem þau búa nú. == Tilvísanir == [[Flokkur:Fólk fætt árið 1937]] [[Flokkur:Bæjarstjórar Garðabæjar]] d68nd0mttzmdnojky55o4kordec615v 0 190667 1961149 1960194 2026-04-25T03:31:00Z TKSnaevarr 53243 1961149 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Péter Magyar | mynd = Peter-Magyar-portrait-2026.jpg | myndatexti = Péter Magyar árið 2026. | fæðingarnafn = Magyar Péter | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1981|3|16}} | fæðingarstaður = [[Búdapest]], [[Ungverjaland]]i | þjóðerni = [[Ungverjaland|Ungverskur]] | háskóli = [[Kaþólski Pázmány Péter-háskólinn]] | starf ={{hlist|Stjórnmálamaður|erindreki|lögmaður}} | maki = {{gifting|[[Judit Varga]]|2006|2023|orsök=skildu}} | börn = 3 | stjórnmálaflokkur =[[Tisza-flokkurinn]] (2024–)<br>[[Fidesz]] (2002–2024) | undirskrift = Péter Magyar signature.svg }} '''Péter Magyar''' (f. 16. mars 1981) er [[Ungverjaland|ungverskur]] stjórnmálamaður og leiðtogi stjórnmálaflokksins [[Tisza-flokkurinn|Tisza]]. Áætlað er að Magyar verði næsti forsætisráðherra Ungverjalands í kjölfar stórsigur Tisza í þingkosningum landsins í apríl 2026.<ref>{{Vefheimild|titill= Orbán játar sig sigraðan| url=https://www.visir.is/g/20262868090d/orban-jatar-sig-sigradan|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=11. apríl 2026|skoðað=12. apríl 2026|höfundur=Agnar Már Másson}}</ref> Magyar er fyrrverandi meðlimur í íhaldsflokknum [[Fidesz]], stjórnmálaflokki ungverska forsætisráðherrans [[Viktor Orbán|Viktors Orbán]]. Hann gekk í flokkinn árið 2002, þegar hann var 21 árs, og sagðist á þeim tíma dást að Orbán og [[Frjálslynt lýðræði|frjálslyndum lýðræðissinnum]] sem hefðu barist gegn [[Kommúnismi|kommúnistastjórn]] Ungverjalands á tíma [[Kalda stríðið|kalda stríðsins]]. Í stjórnartíð [[Ungverski sósíalistaflokkurinn|Ungverska sósíalistaflokksins]] á fyrsta áratugi 20. aldar vann Magyar meðal annars ókeypis sem lögmaður við að verja stjórnarandstæðinga sem höfðu verið handteknir í mótmælum gegn ríkisstjórninni.<ref name=vísirkk>{{Vefheimild|titill=Innan­búðar­maðurinn sem lagði Or­bán|url=https://www.visir.is/g/20262868292d/innan-budar-madurinn-sem-lagdi-or-ban|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=13. apríl 2026|höfundur=Kjartan Kjartansson|skoðað=13. apríl 2026}}</ref> Eiginkona Magyar frá 2006 til 2023, [[Judit Varga]], er einnig stjórnmálakona innan Fidesz. Þau fluttu saman til Brussel árið 2009 þar sem Varga vann sem aðstoðarkona ungversks [[Evrópuþingið|Evrópuþingmanns]]. Magyar sá á þeim tíma um þrjú börn þeirra en var síðar ráðinn til starfa hjá fastanefnd Ungverjalands hjá [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]]. Judit Varga var skipuð dómsmálaráðherra í ríkisstjórn Viktors Orbán árið 2019 og talið er að Magyar hafi gramist að hann hafi ekki hlotið álíka frama innan Fidesz-flokksins. Hjónin skildu árið 2023 og Magyar vísaði meðal annars til pólitísks ágreinings milli þeirra sem ástæðu.<ref name=vísirkk/> Ári eftir að þau skildu varð Varga að segja af sér sem dómsmálaráðherra vegna spillingarmáls. Í kjölfarið birti Magyar hljóðupptöku af Varga þar sem hún heyrðist tala um að Viktor Orbán hefði haft afskipti af spillingarrannsókn lögreglunnar. Magyar birti færslu á samfélagsmiðlum þar sem hann fordæmdi spillingu í landinu og varð þannig skyndilega þjóðþekktur stjórnmálamaður.<ref name=vísirkk/> Magyar tók í kjölfarið þátt í stofnun stjórnmálaflokksins Tisza með aðstoð ungverskra athafna- og áhrifamanna til þess að losa tök Fidesz á stjórnmálalífi Ungverjalands. Flokkurinn hlaut 29,6 prósent atkvæðanna í [[Evrópuþingskosningar 2024|Evrópuþingskosningunum 2024]], næstmest fylgi á eftir Fidesz, sem tapaði fylgi.<ref name=vísirkk/> Eftir þetta var í auknum mæli litið á Magyar sem trúverðugan keppinaut Orbáns um forsætisráðherrastólinn og Tisza tók afgerandi forystu í skoðanakönnunum í aðdraganda þingkosninga sem haldnar voru 12. apríl 2026.<ref>{{Vefheimild|titill=Kerfissigur Orbans eða ungversk lýðræðisbylting|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-04-11-kerfissigur-orbans-eda-ungversk-lydraedisbylting-472432|útgefandi=[[RÚV]]|dags=11. apríl 2026|höfundur=Bjarni Pétur Jónsson|skoðað=13. apríl 2026}}</ref> Magyar og Orbán báru hvorn annan þungum sökum í aðdraganda kosninganna, meðal annars um að ganga erinda erlendra ríkja og beita leyniþjónustunni í eigin þágu.<ref>{{Vefheimild|titill=Magyar og Orban skiptast á skotum í aðdraganda kosninga|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-04-10-magyar-og-orban-skiptast-a-skotum-i-addraganda-kosninga-472384|útgefandi=[[RÚV]]|dags=10. apríl 2026|höfundur=Björn Malmquist|skoðað=13. apríl 2026}}</ref> Tisza vann afgerandi sigur í kosningunum 12. apríl 2026. Viktor Orbán viðurkenndi ósigur á kosninganótt og sagði niðurstöðuna sára en skýra.<ref>{{Vefheimild|titill=Viktor Orbán viðurkennir ósigur|url=https://www.dv.is/pressan/2026/04/12/viktor-orban-jatar-osigur/|útgefandi=[[DV]]|dags=12. apríl 2026|skoðað=13. apríl 2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{f|1981}} {{DEFAULTSORT:Magyar, Péter}} [[Flokkur:Evrópuþingmenn]] [[Flokkur:Ungverskir lögfræðingar]] [[Flokkur:Ungverskir stjórnmálamenn]] bwbbuypkofnjb06gq3webnx5hyekxd5 0 190713 1961073 1960325 2026-04-24T15:31:05Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961073 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Cate Blanchett | mynd = Cate Blanchett-63298 (cropped 2).jpg | mynd_texti = Cate Blanchett á [[Kvikmyndahátíðin í Feneyjum|Kvikmyndahátíðinni í Feneyjum]] árið 2024. | fæðingarnafn = Catherine Élise Blanchett | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1969|4|15}} | fæðingarstaður = [[Melbourne]], [[Viktoría (ástralskt fylki)|Viktoríu]], [[Ástralía|Ástralíu]] | þjóðerni = [[Ástralía|Áströlsk]] | ár = 1990– | maki = {{gifting|[[Andrew Upton]]|1997}} | börn = 4 | helstu_hlutverk = <!-- Verðlaun --> | óskarsverðlaun = {{plainlist| * Besta leikkona í aukahlutverki fyrir ''[[Flugkappinn]]'' (2004) * Besta leikkona í aðalhlutverki fyrir ''[[Blue Jasmine]]'' (1995)}} | emmy-verðlaun = | gg-verðlaun = | bafta-verðlaun = }} '''Catherine Élise Blanchett''' (f. 14. maí 1969) er [[Ástralía|ástralskur]] leikari{{efn|Blanchett vill frekar vera kölluð „leikari“ en „leikkona“.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2020/sep/03/cate-blanchett-says-she-would-rather-be-called-an-actor-than-an-actress|title=Cate Blanchett says she would rather be called an actor than an actress|newspaper=[[The Guardian]]|date=2 September 2020|access-date=5 December 2021|archive-date=29 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129172726/https://www.theguardian.com/film/2020/sep/03/cate-blanchett-says-she-would-rather-be-called-an-actor-than-an-actress|url-status=live}}</ref>}} og kvikmyndaframleiðandi. Hún er gjarnan talin meðal bestu leikara sinnar kynslóðar og er þekkt fyrir fjölbreyttan feril sinn í kvikmyndum og á sviði, bæði í sjálfstæðum myndum og stórmyndum. Blanchett hefur unnið fjölda verðlauna, meðal annars tvenn [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlaun]], þrenn [[Screen Actors Guild-verðlaunin|Screen Actors Guild-verðlaun]], fern [[BAFTA-verðlaunin|BAFTA-verðlaun]] og fern [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe-verðlaun]], auk þess sem hún hefur verið tilnefnd til þrennra [[Primetime Emmy-verðlaunin|Primetime Emmy-verðlauna]], [[Laurence Olivier-verðlaunin|Laurence Olivier-verðlauna]] og [[Tony-verðlaunin|Tony-verðlauna]]. Blanchett nam leiklist við [[National Institute of Dramatic Art]] (NIDA), hóf feril sinn í áströlskum leikhúsum árið 1992 og birtist í fyrstu kvikmynd sinni árið 1997. Hún varð fræg á alþjóðavísu eftir að hún lék [[Elísabet 1.|Elísabetu 1. Englandsdrottningu]] í búningadramanu ''[[Elísabet (kvikmynd)|Elísabet]]'' (1998), sem skilaði henni fyrstu tilnefingu hennar til Óskarsverðlauna. Hún vann Óskarsverðlaunin sem besta leikkonan í aukahlutverki fyrir að leika [[Katharine Hepburn]] í ævisögulegu kvikmyndinni ''[[Flugkappinn]]'' (2004) og sem besta leikkonan í aðalhlutverki fyrir hlutverk sitt sem taugaveikluð fyrrum yfirstéttardama í gaman-dramamyndinni ''[[Blue Jasmine]]'' (2013). Blanchett hefur einnig verið tilnefnd til Óskarsverðlauna fyrir hlutverk sín í myndunum ''[[Hugleiðingar um hneyksli]]'' (2006), ''[[I'm Not There]]'' (2007), ''[[Elísabet I - gullöldin]]'' (2007), ''[[Carol (kvikmynd)|Carol]]'' (2015) og ''[[Tár (kvikmynd)|Tár]]'' (2022). Hún er þar með sá ástralski leikari sem hefur fengið flestar Óskarsverðlaunatilnefningar. Meðal tekjuhæstu kvikmynda Blanchett má nefna þríleikina um ''[[Hringadróttinssaga (kvikmyndaröð)|Hringadróttinssögu]]'' (2001–2003) og ''[[Hobbitinn (kvikmyndaröð)|Hobbitann]]'' (2012–2014), ''[[Indiana Jones og konungsríki kristalshauskúpunnar]]'' (2008), ''[[Forvitnileg saga Benjamins Button]]'' (2008), ''[[Öskubuska (kvikmynd frá 2015)|Öskubuska]]'' (2015), ''[[Þór: Ragnarök]]'' (2017), ''[[Ocean's 8]]'' (2018) og ''[[Don't Look Up]]'' (2021). Blanchett hefur birst í rúmlega tuttugu leikritum. Ásamt eiginmanni sínum, [[Andrew Upton]], var hún listrænn stjórnandi [[Sydney Theatre Company|Leikfélagsins í Sydney]] frá 2008 til 2013. Á þessum tíma birtist Blanchett meðal annars í uppsetningum á ''[[Sporvagninn Girnd|Sporvagninum Girnd]]'', ''[[Vanja frændi|Vanja frænda]]'', ''[[Stór og smár|Stórum og smáum]]'' og ''[[Vinnukonurnar|Vinnukonunum]]''. Hún birtist í fyrsta sinn á [[Broadway]] árið 2017 í uppsetningu á ''[[Platonov]]'' og var tilnefnd til [[Tony-verðlaunin|Tony-verðlauna]] sem besta leikkonan í leikriti fyrir hlutverkið. Hún lék [[Phyllis Schlafly]] í þáttaröðinni ''[[Mrs. America (sjónvarpsþættir)|Mrs. America]]'' (2020) á [[FX on Hulu]] og blaðakonu í ''[[Disclaimer (sjónvarpsþættir)|Disclaimer]]'' (2024) og hlaut tilnefningar til Primetime Emmy-verðlauna sem besta leikkonan í smáþáttaröð eða kvikmynd fyrir bæði hlutverkin. Blanchett hefur hlotið ýmis heiðursverðlaun. Ríkisstjórn Ástralíu sæmdi hana [[Centenary Medal|aldarafmælisorðunni]] árið 2001 og hún var skipuð förunautur [[Ástralíuorðan|Ástralíuorðunnar]] árið 2017.<ref name="AC">{{cite news |url=https://www.smh.com.au/national/queens-birthday-2017-honours-the-full-list-20170609-gwokjh.html |title=Queen's Birthday 2017 Honours: The full list |date=12 June 2017 |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|access-date=11 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170614002224/http://www.smh.com.au/national/queens-birthday-2017-honours-the-full-list-20170609-gwokjh.html |archive-date=14 June 2017 |url-status=live }}</ref> Árið 2012 var hún skipuð riddari í [[Ordre des Arts et des Lettres|lista- og bréfaorðunni]] af ríkisstjórn Frakklands. Blanchett var heiðruð af [[Nýlistasafn New York|Nýlistasafni New York]] og hlaut heiðursverðlaun Kvikmyndastofnunar Bretlands árið 2015. Árið 2007 taldi tímaritið ''[[Time]]'' hana meðal 100 áhrifamestu einstaklinga í heimi. Hún var talin meðal hæst launuðu leikkvenna heims árið 2018. Hún hefur einnig hlotið heiðursdoktorsgráður frá [[Háskólinn í Nýju-Suður-Wales|Háskólanum í Nýju-Suður-Wales]], [[Háskólinn í Sydney|Háskólanum í Sydney]] og [[Macquarie-háskóli|Macquarie-háskóla]]. ==Kvikmyndaskrá== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ |- style="background:#ccc; text-align:center;" !scope="col"| Ár !scope="col"| Titill !scope="col"| Hlutverk !scope="col" class="unsortable"| Athugasemdir !scope=col class="unsortable" | {{abbr|Ath.|Athugasemdir}} |- ! scope=row | 1990 | ''[[Kaboria (kvikmynd)|Kaboria]]'' | Bandarísk klappstýra | Egypsk kvikmynd; statisti |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web |url=http://www.heraldscotland.com/arts-ents/film/cate-blanchett-on-madness-motherhood-and-working-with-woody-allen.22155506 |work=[[The Herald (Glasgow)|The Herald]] |title=Cate Blanchett on madness, motherhood and working with Woody Allen |date=20 September 2013 |access-date=29 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129021750/http://www.heraldscotland.com/arts-ents/film/cate-blanchett-on-madness-motherhood-and-working-with-woody-allen.22155506 |archive-date=29 January 2015 |url-status=live }}</ref> |- ! scope=row | 1996 | ''[[Parklands]]'' | Rosie |[[Stuttmynd]] |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Parklands (1996)|url=https://www.moviefone.com/movie/parklands/747/main/|publisher=[[Moviefone]]|access-date=19 May 2017|archive-date=7 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407053330/https://www.moviefone.com/movie/parklands/747/main/|url-status=live}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 1997 |''[[Paradísarvegur (kvikmynd frá 1997)|Paradísarvegur]]'' (''Paradise Road'') | {{sort|Macarthy|Susan Macarthy}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Paradise Road (1997) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/paradise_road |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210214601/https://www.rottentomatoes.com/m/paradise_road/ |archive-date=10 February 2017 }}</ref> |- | ''[[Lán var að hitta Lizzie]]'' (''Thank God He Met Lizzie'') | Lizzie | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|title=Review:'Thank God He Met Lizzie' |url=https://variety.com/1997/film/reviews/thank-god-he-met-lizzie-1117341175/ |last=Stratton |first=David |date=6 June 1997 |work=Variety |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230160258/http://variety.com/1997/film/reviews/thank-god-he-met-lizzie-1117341175/ |archive-date=30 December 2016 }}</ref> |- | ''[[Óskar og Lúsinda (kvikmynd)|Óskar og Lúsinda]]'' (''Oscar and Lucinda'') | {{sort|Leplastrier|Lucinda Leplastrier}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Oscar and Lucinda (1997) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/oscar_and_lucinda |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202091706/https://www.rottentomatoes.com/m/oscar_and_lucinda/ |archive-date=2 February 2017 }}</ref> |- ! scope=row | 1998 | ''[[Elísabet (kvikmynd)|Elísabet]]'' (''Elizabeth'') | [[Elísabet 1.]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Elizabeth (1998)|url=https://www.rottentomatoes.com/m/1084153_elizabeth|publisher=Rotten Tomatoes|access-date=17 May 2017|archive-date=21 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421090113/https://www.rottentomatoes.com/m/1084153_elizabeth|url-status=live}}</ref> |- ! rowspan="5" scope="row" | 1999 | ''[[Efnilegur eiginmaður]]'' (''An Ideal Husband'') | {{sort|Chiltern|Lafði Gertrude Chiltern}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=AnIdeal Husband (1999) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/1091577_ideal_husband |archive-url=https://web.archive.org/web/20170706184358/https://www.rottentomatoes.com/m/1091577_ideal_husband |archive-date=6 July 2017 |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=17 May 2017 |url-status=dead }}</ref> |- | ''[[Bangers]]'' | Julie-Anne | Stuttmynd; einnig framleiðandi |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Bangers (1999) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/bangers_1999 |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160502213148/http://www.rottentomatoes.com/m/bangers_1999 |archive-date=2 May 2016 }}</ref> |- | ''[[Flugdólgar]]'' (''Pushing Tin'') | {{sort|Falzone|Connie Falzone}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Pushing Tin (1999) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/pushing_tin |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161212072348/https://www.rottentomatoes.com/m/pushing_tin/ |archive-date=12 December 2016 }}</ref> |- | ''[[Gallokuð augu]]'' (''Eyes Wide Shut'') | Dularfull kona (rödd) | [[Cameo-hlutverk|Ekki nefnd á kreditlista]] |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |title=Cate Blanchett Lent Her 'Warm and Sensual Voice' to Eyes Wide Shut |date=27 June 2019 |url=https://www.vulture.com/2019/06/cate-blanchett-eyes-wide-shut-cameo.html |publisher=Vulture |access-date=27 June 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627171343/https://www.vulture.com/2019/06/cate-blanchett-eyes-wide-shut-cameo.html |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Hinn snjalli hr. Ripley]]'' (''The Talented Mr. Ripley'') | {{sort|Logue|Meredith Logue}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=The Talented Mr. Ripley (1999) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/talented_mr_ripley/ |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161212074251/https://www.rottentomatoes.com/m/talented_mr_ripley/ |archive-date=12 December 2016 }}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2000 | ''[[Hæfileikinn]]'' (''The Gift'') | {{sort|Wilson|Annabelle „Annie“ Wilson}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=The Gift Reviews |url=https://www.metacritic.com/movie/the-gift |publisher=Metacritic |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151202141857/http://www.metacritic.com/movie/the-gift |archive-date=2 December 2015 }}</ref> |- | ''[[Maðurinn sem grét]]'' (''The Man Who Cried'') | Lola | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=The Man Who Cried (2000) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/man_who_cried/ |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161212075836/https://www.rottentomatoes.com/m/man_who_cried/ |archive-date=12 December 2016 }}</ref> |- ! rowspan="4" scope="row" | 2001 | ''[[Skipafréttir (kvikmynd)|Skipafréttir]]'' (''The Shipping News'') | {{sort|Quoyle|Petal Quoyle}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=The Shipping News Reviews |url=https://www.metacritic.com/movie/the-shipping-news |publisher=Metacritic |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161213112508/http://www.metacritic.com/movie/the-shipping-news |archive-date=13 December 2016 }}</ref> |- | ''[[Charlotte Gray (kvikmynd)|Charlotte Gray]]'' | {{sort|Gray|Charlotte Gray}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Charlotte Gray Reviews |url=https://www.metacritic.com/movie/charlotte-gray |publisher=Metacritic |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305082616/http://www.metacritic.com/movie/charlotte-gray |archive-date=5 March 2016 }}</ref> |- | ''[[Rænt og ruplað]]'' (''Bandits'') | {{sort|Wheeler|Kate Wheeler}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Bandits Reviews |url=https://www.metacritic.com/movie/bandits |publisher=Metacritic |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002083108/http://www.metacritic.com/movie/bandits |archive-date=2 October 2016 }}</ref> |- | ''[[Hringadróttinssaga: Föruneyti hringsins]]'' (''The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring'') | rowspan="2"|[[Galadríel]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring (2001) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_lord_of_the_rings_the_fellowship_of_the_ring |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161204182350/https://www.rottentomatoes.com/m/the_lord_of_the_rings_the_fellowship_of_the_ring/ |archive-date=4 December 2016 }}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2002 | ''[[Hringadróttinssaga: Tveggja turna tal]]'' (''The Lord of the Rings: The Two Towers'') | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=The Lord of the Rings: The Two Towers (2002) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_lord_of_the_rings_the_two_towers |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161204182412/https://www.rottentomatoes.com/m/the_lord_of_the_rings_the_two_towers/ |archive-date=4 December 2016 }}</ref> |- | ''[[Himnaríki (kvikmynd frá 2002)|Himnaríki]]'' (''Heaven'') | Philippa | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Heaven Reviews |url=https://www.metacritic.com/movie/heaven |publisher=Metacritic |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130042445/http://www.metacritic.com/movie/heaven |archive-date=30 January 2013 }}</ref> |- ! rowspan="4" scope="row" | 2003 | ''[[Kaffi og vindlingar]]'' (''Coffee and Cigarettes'') | Hún sjálf / Shelly | Blanchett lék tvö hlutverk. |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web|title=Coffee and Cigarettes (2004) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/coffee_and_cigarettes/ |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=30 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203161336/https://www.rottentomatoes.com/m/coffee_and_cigarettes |archive-date=3 February 2017 }}</ref> |- | ''[[Veronica Guerin (kvikmynd)|Veronica Guerin]]'' | {{sort|Guerin|[[Veronica Guerin]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Veronica Guerin Reviews |url=https://www.metacritic.com/movie/veronica-guerin |publisher=Metacritic |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105013004/http://www.metacritic.com/movie/veronica-guerin |archive-date=5 November 2015 }}</ref> |- | ''[[Barnsránið]]'' (''The Missing'') | {{sort|Gilkeson|Magdalena „Maggie“ Gilkeson}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=The Missing Reviews |url=https://www.metacritic.com/movie/the-missing |publisher=Metacritic |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161213114413/http://www.metacritic.com/movie/the-missing |archive-date=13 December 2016 }}</ref> |- | ''[[Hringadróttinssaga: Hilmir snýr heim]]'' (''The Lord of the Rings: The Return of the King'') | [[Galadríel]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=The Lord of the Rings: The Return of the King (2003) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_lord_of_the_rings_the_return_of_the_king |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161212070630/https://www.rottentomatoes.com/m/the_lord_of_the_rings_the_return_of_the_king/ |archive-date=12 December 2016 }}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2004 | ''[[Sjávarlífið]]'' (''The Life Aquatic with Steve Zissou'') | {{sort|Winslett|Jane Winslett-Richardson}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=The Life Aquatic with Steve Zissou Reviews |url=https://www.metacritic.com/movie/the-life-aquatic-with-steve-zissou |publisher=Metacritic |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923042409/http://www.metacritic.com/movie/the-life-aquatic-with-steve-zissou |archive-date=23 September 2016 }}</ref> |- | ''[[Flugkappinn]]'' (''The Aviator'') | {{sort|Hepburn|[[Katharine Hepburn]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=The Aviator Movie Review |url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-aviator-2004 |last=Ebert |first=Roger |work=Chicago Sun-Times |date=23 December 2004 |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129155408/http://www.rogerebert.com/reviews/the-aviator-2004 |archive-date=29 January 2017 }}</ref> |- ! scope="row" | 2005 | ''[[Smáfiskar]]'' (''Little Fish'') | {{sort|Heart|Tracy Heart}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Clean and Dry, for Now, in Australia's Heroin Capital |url=https://www.nytimes.com/2006/02/24/movies/clean-and-dry-for-now-in-australias-heroin-capital.html |work=The New York Times |first=Stephen |last=Holden |date=24 February 2006 |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170706072140/http://www.nytimes.com/2006/02/24/movies/clean-and-dry-for-now-in-australias-heroin-capital.html |archive-date=6 July 2017 }}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 2006 | ''[[Babel (kvikmynd)|Babel]]'' | {{sort|Jones|Susan Jones}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |title=''Babel'' – Review |url=http://www.radiotimes.com/film/fktgrw/babel/ |last=Collins |first=Andrew |work=[[Radio Times]] |access-date=17 May 2017 |archive-date=25 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171025132204/http://www.radiotimes.com/film/fktgrw/babel/ |url-status=dead }}</ref> |- | ''[[Góði Þjóðverjinn]]'' (''The Good German'') | {{sort|Brandt|Lena Brandt}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite magazine|title=The Good German |url=https://www.rollingstone.com/movies/reviews/the-good-german-20061121 |last=Travers |first=Peter |magazine=Rolling Stone |date=21 November 2006 |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511230940/http://www.rollingstone.com/movies/reviews/the-good-german-20061121 |archive-date=11 May 2016 }}</ref> |- | ''[[Hugleiðingar um hneyksli]]'' (''Notes on a Scandal'') | {{sort|Hart|Sheba Hart}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|title=Review: 'Notes on a Scandal' |url=https://variety.com/2006/film/awards/notes-on-a-scandal-2-1200511602/ |last=Chang |first=Justin |work=Variety |date=8 December 2006 |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702191033/http://variety.com/2006/film/awards/notes-on-a-scandal-2-1200511602/ |archive-date=2 July 2017 }}</ref> |- ! rowspan="4" scope="row" | 2007 | ''[[Hot Fuzz]]'' | Janine | Smáhlutverk, ekki á kreditlista |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|url=https://filmschoolrejects.com/29-things-we-learned-from-the-hot-fuzz-commentary-9fb58657c408#.vix49byu1|title=29 Things We Learned From the 'Hot Fuzz' Commentary|last=Carr|first=Kevin|date=22 August 2013|newspaper=Film School Rejects|access-date=17 May 2017|archive-date=6 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706182749/https://filmschoolrejects.com/29-things-we-learned-from-the-hot-fuzz-commentary-9fb58657c408/#.vix49byu1|url-status=live}}</ref> |- | ''[[In the Company of Actors]]'' | Hún sjálf | [[Heimildarmynd]] |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=In the Company of Actors (2007) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/in_the_company_of_actors |archive-url=https://web.archive.org/web/20170706184427/https://www.rottentomatoes.com/m/in_the_company_of_actors |archive-date=6 July 2017 |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=17 May 2017 |url-status=dead }}</ref> |- | ''[[Elísabet I - gullöldin]]'' (''Elizabeth: The Golden Age'') | [[Elísabet 1.]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071011/REVIEWS/710110302 |title=Reviews: Elizabeth: The Golden Age |first=Roger |last=Ebert |work=Chicago Sun-Times |date=12 October 2007 |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120930224331/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071011%2FREVIEWS%2F710110302 |archive-date=30 September 2012 }}</ref> |- | ''[[I'm Not There]]'' | Jude Quinn ([[Bob Dylan]]) | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=I'm Not There Reviews |url=https://www.metacritic.com/movie/im-not-there |publisher=Metacritic |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518123115/http://www.metacritic.com/movie/im-not-there |archive-date=18 May 2016 }}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 2008 | ''[[Indiana Jones og konungsríki kristalshauskúpunnar]]'' (''Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull'') | {{sort|Spalko|Irina Spalko}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull |url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20080518/REVIEWS/969461084 |first=Roger |last=Ebert |work=Chicago Sun-Times |date=18 May 2008 |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130310214431/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20080518%2FREVIEWS%2F969461084 |archive-date=10 March 2013 }}</ref> |- | ''[[Forvitnileg saga Benjamins Button]]'' (''The Curious Case of Benjamin Button'') | {{sort|Fuller|Daisy Fuller}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=A Curious Life, From Old Age to Cradle |url=https://www.nytimes.com/2008/11/02/movies/moviesspecial/02kehr.html |last=Kehr |first=Dave |date=31 October 2008 |work=The New York Times |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150811202628/http://www.nytimes.com/2008/11/02/movies/moviesspecial/02kehr.html |archive-date=11 August 2015 }}</ref> |- | ''[[Ponyo]]'' | Gran Mamare (talsetning) | Ensk talsetning |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Ponyo (2009) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/ponyo |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161114235555/https://www.rottentomatoes.com/m/ponyo/ |archive-date=14 November 2016 }}</ref> |- ! scope=row | 2010 | ''[[Hrói höttur (kvikmynd frá 2010)|Hrói höttur]]'' (''Robin Hood'') | Lafði Marian | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Robin Hood |url=http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/2010/05/11/2010-05-11_robin_hood_arrow_isnt_on_the_mark.html |first=Joe |last=Neumaier |work=[[New York Daily News]] |date=11 May 2010 |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100514154237/http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/2010/05/11/2010-05-11_robin_hood_arrow_isnt_on_the_mark.html |archive-date=14 May 2010 }}</ref> |- ! scope=row | 2011 | ''[[Hanna (kvikmynd)|Hanna]]'' | {{sort|Wiegler|Marissa Wiegler}} | |style="text-align: center;"|<ref name="Variety">{{cite journal|url=https://www.variety.com/review/VE1117944916/ |title=Hanna |last1=Chang |first1=Justin |date=30 March 2011 |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108010518/http://www.variety.com/review/VE1117944916/ |archive-date=8 November 2012 }}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2012 | ''[[Hobbitinn: Óvænt ferðalag]]'' (''The Hobbit: An Unexpected Journey'') | [[Galadríel]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/movie/hobbit-an-unexpected-journey/review/397416 |last=McCarthy |first=Todd |title=The Hobbit Review |work=The Hollywood Reporter |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924162907/http://www.hollywoodreporter.com/movie/hobbit-an-unexpected-journey/review/397416 |archive-date=24 September 2015 }}</ref> |- | ''A Cautionary Tail'' | rowspan="3"| Sögumaður (talsetning) | Stuttmynd |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.acautionarytail.com/|title=A Cautionary Tail|access-date=6 July 2020|archive-date=3 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203033952/http://acautionarytail.com/|url-status=live}}</ref> |- ! rowspan="6" scope="row" | 2013 | ''[[Girl Rising (kvikmynd)|Girl Rising]]'' | rowspan="2" | Heimildarmynd |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Girl Rising (2013) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/girl_rising |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=18 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161114181657/https://www.rottentomatoes.com/m/girl_rising/ |archive-date=14 November 2016 }}</ref> |- | ''[[Journey to the South Pacific]]'' |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Journey to the South Pacific (2013) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/journey_to_the_south_pacific |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=8 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170309061409/https://www.rottentomatoes.com/m/journey_to_the_south_pacific |archive-date=9 March 2017 }}</ref> |- | ''[[Blue Jasmine]]'' | Jeanette „Jasmine“ Francis | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |title=Blue Jasmine: Woody Allen's excellent homage to A Streetcar Named Desire |url=http://www.tri-cityherald.com/2013/08/22/2529785/blue-jasmine-woody-allens-excellent.html |work=[[Tri-city Herald]] |date=22 August 2013 |access-date=17 May 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140429161626/http://www.tri-cityherald.com/2013/08/22/2529785/blue-jasmine-woody-allens-excellent.html |archive-date=29 April 2014 }}</ref> |- | ''[[The Turning (kvikmynd frá 2013)|The Turning]]'' | {{sort|Lang|Gail Lang}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=The Turning (2013) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_turning/ |work=Rotten Tomatoes |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161115000641/https://www.rottentomatoes.com/m/the_turning/ |archive-date=15 November 2016 }}</ref> |- | ''[[The Galapagos Affair]]'' | {{sort|Strauch|Dore Strauch}} (talsetning) | Heimildarmynd |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=The Galapagos Affair: Satan Came To Eden (2014) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_galapagos_affair_satan_came_to_eden |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170425181741/https://www.rottentomatoes.com/m/the_galapagos_affair_satan_came_to_eden/ |archive-date=25 April 2017 }}</ref> |- | ''[[Hobbitinn: Tortíming Smeygins]]'' (''The Hobbit: The Desolation of Smaug'') | [[Galadríel]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=The Hobbit: The Desolation of Smaug |url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_hobbit_the_desolation_of_smaug |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=6 June 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211002940/https://www.rottentomatoes.com/m/the_hobbit_the_desolation_of_smaug/ |archive-date=11 February 2017 }}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 2014 | ''[[The Monuments Men]]'' | Claire Simone | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=The Monuments Men|url=https://www.metacritic.com/movie/the-monuments-men/details |publisher=Metacritic |access-date=7 May 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140315141706/http://www.metacritic.com/movie/the-monuments-men/details |archive-date=15 March 2014 }}</ref> |- | ''[[Að temja drekann sinn 2]]'' (''How to Train Your Dragon 2'') | Valka (talsetning) | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite magazine|title='How to Train Your Dragon 2' Movie Review |url=https://www.rollingstone.com/movies/reviews/how-to-train-your-dragon-2-20140612 |first=Peter |last=Travers |magazine=[[Rolling Stone]] |date=28 June 2013 |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170122081602/http://www.rollingstone.com/movies/reviews/how-to-train-your-dragon-2-20140612 |archive-date=22 January 2017 }}</ref> |- | ''[[Hobbitinn: Bardagi herjanna fimm]]'' (''The Hobbit: The Battle of the Five Armies'') | [[Galadríel]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title='The Hobbit: Battle of the Five Armies' Review: Martin Freeman and Company End Trilogy, Provide Fan Service |url=https://www.thewrap.com/the-hobbit-the-battle-of-the-five-armies-review-martin-freeman-ian-mckellen-cate-blanchett/ |last=Kang |first=Inkoo |publisher=[[The Wrap]] |date=1 December 2014 |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230030700/http://www.thewrap.com/the-hobbit-the-battle-of-the-five-armies-review-martin-freeman-ian-mckellen-cate-blanchett/ |archive-date=30 December 2016 }}</ref> |- ! rowspan="5" scope="row" | 2015 | ''[[Knight of Cups (film)|Knight of Cups]]'' | Nancy | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Knight of Cups (2016) |url=https://www.metacritic.com/movie/knight-of-cups |publisher=Metacritic |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161006213130/http://www.metacritic.com/movie/knight-of-cups |archive-date=6 October 2016 }}</ref> |- | ''[[Öskubuska (kvikmynd frá 2015)|Öskubuska]]'' (''Cinderella'') | {{sort|Tremaine|Lafði Tremaine}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/disneys-cinderella-berlin-review-773151 |title='Cinderella': Berlin Review |first=David |date=14 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151115024849/http://www.hollywoodreporter.com/review/disneys-cinderella-berlin-review-773151 |archive-date=15 November 2015 |url-status=live |author=Rooney |work=[[The Hollywood Reporter]] |access-date=14 February 2015 }}</ref> |- | ''[[Carol (kvikmynd)|Carol]]'' | {{sort|Aird|Carol Aird}} |Einnig aðalframleiðandi |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Carol Reviews |url=https://www.metacritic.com/movie/carol |website=[[Metacritic]] |access-date=11 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160212005727/http://www.metacritic.com/movie/carol |archive-date=12 February 2016 }}</ref> |- | ''[[Truth (kvikmynd frá 2015)|Truth]]'' | {{sort|Mapes|[[Mary Mapes]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Cate Blanchett on Her Embarrassment of Riches With 'Carol' & 'Truth' |url=https://www.metacritic.com/movie/truth-2015 |publisher=Metacritic |access-date=10 July 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161213123824/http://www.metacritic.com/movie/truth-2015 |archive-date=13 December 2016 }}</ref> |- | ''[[Manifesto (kvikmynd frá 2015)|Manifesto]]'' | Ýmsar persónur | Blanchett lék 13 hlutverk. |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.indiewire.com/2016/12/cate-blanchett-manifesto-julian-rosefeldt-armory-1201756470/ |title=Cate Blanchett In 'Manifesto': Julian Rosefeldt's Stunning Film Installation is a Masterclass in Performance — Review |last=Dry |first=Jude |date=15 December 2016 |publisher=IndieWire |access-date=15 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161216172445/http://www.indiewire.com/2016/12/cate-blanchett-manifesto-julian-rosefeldt-armory-1201756470/ |archive-date=16 December 2016 }}</ref> |- ! scope=row | 2016 | ''[[Voyage of Time]]'' | Sögumaður (talsetning) | Heimildarmynd |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Voyage of Time: Life's Journey (2016) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/voyage_of_time_lifes_journey |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104013021/https://www.rottentomatoes.com/m/voyage_of_time_lifes_journey/ |archive-date=4 November 2016 }}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 2017 | ''Red'' | Móðir | Stuttmynd |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |title='RED' Trailer: Cate Blanchett Goes High Art in Creepy Experimental Film Teaser |url=https://www.indiewire.com/2016/11/red-trailer-cate-blanchett-short-film-spider-like-1201746641/ |last=Calvario |first=Liz |date=15 November 2016 |access-date=6 July 2020 |archive-date=18 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218055719/https://www.indiewire.com/2016/11/red-trailer-cate-blanchett-short-film-spider-like-1201746641/ |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Með söng í hjarta]]'' (''Song to Song'') | Amanda | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Song to Song Reviews |url=https://www.metacritic.com/movie/song-to-song |publisher=Metacritic |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170317031450/http://www.metacritic.com/movie/song-to-song |archive-date=17 March 2017 }}</ref> |- | ''[[Þór: Ragnarök]]'' (''Thor: Ragnarok'') | [[Hel]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite magazine|title=Thor: Ragnarok: Cate Blanchett, Jeff Goldblum, and more join cast |url=https://www.ew.com/article/2016/05/20/thor-ragnarok-cate-blanchett-jeff-goldblum-tessa-thompson? |first=Anthony |last=Breznican |magazine=[[Entertainment Weekly]] |date=20 May 2016 |access-date=20 May 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160522001832/http://www.ew.com/article/2016/05/20/thor-ragnarok-cate-blanchett-jeff-goldblum-tessa-thompson |archive-date=22 May 2016 }}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 2018 | ''[[Ocean's 8]]'' | Lou | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=First Look: Sandra Bullock, Cate Blanchett, Sarah Paulson, Rihanna Ride Together in 'Ocean's 8' Photo |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/oceans-8-cast-photo-sandra-bullock-cate-blanchett-sarah-paulson-rihanna-team-first-look-969355 |first=Ashley |last=Lee |work=The Hollywood Reporter |date=30 January 2017 |access-date=20 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207085906/http://www.hollywoodreporter.com/news/oceans-8-cast-photo-sandra-bullock-cate-blanchett-sarah-paulson-rihanna-team-first-look-969355 |archive-date=7 February 2017 }}</ref> |- | ''[[The House with a Clock in Its Walls]]'' | {{sort|Zimmerman|Florence Zimmerman}} | | style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|last1=D'Alessandro|first1=Anthony|title='The House With A Clock In Its Walls' Sets Alarm For Next September|url=https://deadline.com/2017/09/the-house-with-a-clock-in-its-walls-amblin-september-2018-release-date-1202177293/|website=Deadline|date=26 September 2017|access-date=29 September 2017|archive-date=31 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331204655/https://deadline.com/2017/09/the-house-with-a-clock-in-its-walls-amblin-september-2018-release-date-1202177293/|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Mowgli: Legend of the Jungle]]'' | Kaa (talsetning) | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Jungle Book (2018) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/jungle_book_2018 |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=17 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210020433/https://www.rottentomatoes.com/m/jungle_book_2018/ |archive-date=10 February 2017 }}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 2019 | ''[[Að temja drekann sinn 3]]'' (''How to Train Your Dragon: The Hidden World'') | Valka (talsetning) | |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web |title=''How to Train Your Dragon 3'' Pushed Back to 2017 |url=https://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=122543 |publisher=ComingSoon.net |date=2 September 2014 |access-date=11 March 2019 |archive-date=5 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905213853/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=122543 |url-status=dead }}</ref> |- | ''[[Where'd You Go, Bernadette (kvikmynd)|Where'd You Go, Bernadette]]'' | {{sort|Fox|Bernadette Fox}} | | style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/cate-blanchett-talks-star-whered-839925|title=Cate Blanchett in Talks to Star in 'Where'd You Go, Bernadette?' Adaptation|publisher=TheHollywoodReporter.com|first=Borys|last=Kit|date=12 November 2015|access-date=10 July 2017|archive-date=15 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151115023238/http://www.hollywoodreporter.com/news/cate-blanchett-talks-star-whered-839925|url-status=live}}</ref> |- | ''Sweet Tooth'' | Sögumaður (talsetning) | Stuttmynd | style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|url=https://www.aftrs.edu.au/news/2019/sweet-tooth-trailer/|title=FIRST LOOK: SWEET TOOTH (2019) TRAILER|date=8 April 2019|access-date=6 July 2020|archive-date=14 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221214134202/https://www.aftrs.edu.au/news/2019/sweet-tooth-trailer/|url-status=live}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2021 | |''[[Don't Look Up]]'' | Brie Evantee | | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web|url=https://collider.com/cate-blanchett-jennifer-lawrence-adam-mckay-netflix-dont-look-up/|title=Exclusive: Cate Blanchett to Join Jennifer Lawrence in Adam McKay's Netflix Movie|website=[[Collider (website)|Collider]]|first=Jeff|last=Sneider|date=11 May 2020|access-date=18 November 2020|archive-date=17 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200517051653/https://collider.com/cate-blanchett-jennifer-lawrence-adam-mckay-netflix-dont-look-up/|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Nightmare Alley (kvikmynd frá 2021)|Nightmare Alley]]'' | Dr. {{sort|Ritter|Lilith Ritter}} | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2019/09/rooney-mara-guillermo-del-toro-nightmare-alley-bradley-cooper-cate-blanchett-fox-searchlight-1202710574/|title=Rooney Mara Joins Guillermo Del Toro's 'Nightmare Alley' At Fox Searchlight|first=Mike Jr.|last=Fleming|website=[[Deadline Hollywood]]|date=4 September 2019|access-date=11 November 2021|archive-date=4 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904153502/https://deadline.com/2019/09/rooney-mara-guillermo-del-toro-nightmare-alley-bradley-cooper-cate-blanchett-fox-searchlight-1202710574/|url-status=live}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 2022 | ''[[Tár (kvikmynd)|Tár]]'' | Lydia Tár |Einnig aðalframleiðandi | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web |last=Fleming |first=Mike Jr. |date=April 12, 2021 |title=Cate Blanchett, Todd Field Team On 'TAR' For Focus Features |url=https://deadline.com/2021/04/cate-blanchett-todd-field-tar-movie-focus-features-this-fall-in-berlin-1234732687/ |access-date=September 16, 2021 |website=[[Deadline Hollywood]] |archive-date=12 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412205809/https://deadline.com/2021/04/cate-blanchett-todd-field-tar-movie-focus-features-this-fall-in-berlin-1234732687/ |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Gosi Guillermos del Toros]]'' (''Guillermo del Toro's Pinocchio'') | Spazzatura (talsetning) | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2020-08-19|title=Cate Blanchett, Ewan McGregor, Tilda Swinton & More Round Out Cast For Guillermo del Toro Netflix 'Pinocchio' Movie|url=https://deadline.com/2020/08/guillermo-del-toro-netflix-pinocchio-movie-cate-blanchett-ewan-mcgregor-tilda-swinton-more-round-out-cast-1203017507/|access-date=2020-08-22|website=Deadline|language=en|archive-date=19 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819163433/https://deadline.com/2020/08/guillermo-del-toro-netflix-pinocchio-movie-cate-blanchett-ewan-mcgregor-tilda-swinton-more-round-out-cast-1203017507/|url-status=live}}</ref> |- | ''[[The School for Good and Evil (kvikmynd)|The School for Good and Evil]]'' | Sagnaritarinn (talsetning) | | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |last=Oganesyan |first=Natalie |date=2022-06-22 |title=Cate Blanchett Cast in 'The School for Good and Evil' |url=https://www.thewrap.com/cate-blanchett-the-school-for-good-and-evil-casti/ |access-date=2022-07-27 |language=en-US |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007222605/https://www.thewrap.com/cate-blanchett-the-school-for-good-and-evil-casti/ |url-status=live }}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2023 | ''[[The New Boy]]'' | Systir Eileen | Einnig framleiðandi | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite magazine |last=Jackson |first=Angelique |date=2022-02-10 |title=Cate Blanchett to Star in and Produce ''The New Boy'' from Indigenous Australian Filmmaker Warwick Thornton |url=https://variety.com/2022/film/news/cate-blanchett-warwick-thornton-new-boy-1235176637/ |access-date=2023-04-14 |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |archive-date=14 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414185345/https://variety.com/2022/film/news/cate-blanchett-warwick-thornton-new-boy-1235176637/ |url-status=live }}</ref> |- | ''Euphoria'' | Tiger (talsetning) | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/culture/2023/jun/03/euphoria-review-cate-blanchett-voices-a-tiger-in-this-visually-beautiful-takedown-of-capitalism-but-wheres-the-fury|title=''Euphoria'' review – Cate Blanchett voices a tiger in this visually beautiful takedown of capitalism, but where's the fury?|author=Tim Byrne|newspaper=[[The Guardian]]|date=3 June 2023|access-date=16 June 2023}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | 2024 | ''[[Rumours (kvikmynd frá 2024)|Rumours]]'' | Hilda Ortmann | | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/cate-blanchett-guy-maddin-rumors-1235609551/|title=Cate Blanchett Boards Guy Maddin's 'Rumors' Dramedy|website=[[The Hollywood Reporter]]|author=Etan Vlessing|date=5 October 2023|access-date=6 November 2023|archive-date=6 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231106135508/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/cate-blanchett-guy-maddin-rumors-1235609551/|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Borderlands (kvikmynd)|Borderlands]]'' | Lilith | | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web |last=N'Duka |first=Amanda |date=May 5, 2020 |title=Oscar Winner Cate Blanchett In Talks To Join 'Borderlands' Adaptation At Lionsgate |url=https://deadline.com/2020/05/cate-blanchett-borderlands-lionsgate-1202926685/ |access-date=January 27, 2021 |website=[[Deadline Hollywood]] |archive-date=August 15, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200815152347/https://deadline.com/2020/05/cate-blanchett-borderlands-lionsgate-1202926685/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | 2025 | ''[[Black Bag]]'' | Kathryn St. Jean | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last1=Kit |first1=Borys |title=Cate Blanchett, Michael Fassbender Attached to Star in Steven Soderbergh Spy Thriller ''Black Bag'' (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/cate-blanchett-michael-fassbender-black-bag-1235793319/ |website=[[The Hollywood Reporter]] |access-date=19 January 2024 |date=January 19, 2024 |archive-date=19 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119231519/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/cate-blanchett-michael-fassbender-black-bag-1235793319/ |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Father Mother Sister Brother]]'' | Timothea | | style="text-align:center;"|<ref>[https://www.worldofreel.com/blog/2024/1/25/wijb5dzccyv4g1hgw3n3jhoc9kiowl Vicky Krieps Cast in Jim Jarmusch’s ‘Father, Mother, Sister, Brother']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! scope="row" | 2027 | ''[[Að temja drekann sinn 2 (kvikmynd frá 2027)|Að temja drekann sinn 2]]'' (''How to Train Your Dragon 2'') | Valka | Í tökum | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |last=Kit |first=Borys |date=2026-01-15 |title=‘How to Train Your Dragon 2’: Cate Blanchett Returning as Valka for Universal’s Live-Action Remake (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/how-to-train-your-dragon-2-cate-blanchett-1236474711/ |access-date=2026-03-15 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> |- ! scope=row rowspan="2" | Óvíst | [[Alpha Gang]] | Óvíst | Í eftirframleiðslu | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last1=Keslassy |first1=Elsa |title=Cate Blanchett Joins Zellner Brothers' Alien Invasion Comedy 'Alpha Gang'; CAA Media Finance, MK2 Films to Launch Package at Cannes (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2024/film/global/cate-blanchett-zellner-brothers-alien-invasion-comedy-alpha-gang-caa-media-finance-mk2-films-1235995591/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |access-date=8 May 2024 |date=May 8, 2024}}</ref> |- | [[Sweetsick]] | Óvíst | Í tökum; einnig framleiðandi | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last1=D'Alessandro |first1=Anthony |title=Cate Blanchett Set For Alice Birch's Feature Directorial Debut 'Sweetsick' At Searchlight |url=https://deadline.com/2025/09/cate-blanchett-sweetsick-searchlight-1236511946/ |website=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |access-date=1 October 2025 |date=8 September 2025}}</ref> |} ==Neðanmálsgreinar== <references group="lower-alpha"/> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Blanchett, Cate}} {{f|1969}} [[Flokkur:Ástralskir leikarar]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu leikkonu í aðalhlutverki]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu leikkonu í aukahlutverki]] 9vestqijjl97ygfbqi4wa7gjmx4shlv 0 190729 1961122 1960405 2026-04-24T23:15:06Z TKSnaevarr 53243 1961122 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur |litur = #FF6A00 |flokksnafn_íslenska = Fidesz – Ungverska borgarabandalagið |flokksnafn_formlegt= |mynd =[[Mynd: Fidesz 2015.svg |150px|center|]] |fylgi = |forseti = [[Viktor Orbán]] |varaforseti = {{collapsible list|title=''Sjá lista''| {{Plainlist| * [[Kinga Gál]] * [[Lajos Kósa]] * [[Gábor Kubatov]] * [[Szilárd Németh (stjórnmálamaður)|Szilárd Németh]] }}}} |þingflokksformaður = [[Máté Kocsis]] |frkvstjr = |stofnár = 30. mars 1988 |höfuðstöðvar = Visi Imre utca 6, 1089, Búdapest |hugmyndafræði = {{Plainlist| * {{Nowrap|[[Kristileg þjóðernishyggja]]<ref name="christian">{{bulleted list|{{cite web|url=https://theloop.ecpr.eu/hungary-and-the-future-of-europe/|title=Hungary and the future of Europe|website=The Loop {{!}} [[European Consortium for Political Research]] {{!}} [[European Union]]|author=John Chin, Mirren Hibbert}}|{{cite web|url=https://theweek.com/world-news/hungary-election-global-right-orban-authoritarianism|title=Why Hungary’s elections matter to the global right|website=[[The Week]]|author=Rafi Schwartz|date=8 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.au.org/the-latest/articles/hungary-anti-lgbtq/|title=Christian Nationalists See ILLIBERAL Hungary As A Model For America|website=[[Americans United for Separation of Church and State]]|author=Ethan Magistro|date=24 June 2021}}|{{cite web|url=https://www.axios.com/2026/04/07/vance-hungary-election-orban-russia-ukraine|title=MAGA's global model faces existential test in Hungary|website=[[Axios (website)|Axios]]|author=Zachary Basu|date=6 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/feb/05/hungary-right-political-abyss|title=Hungary's rabid right is taking the country to a political abyss|website=[[The Guardian]]|author=Carl Rowlands|date=5 February 2013}}|{{cite web|url=https://balkaninsight.com/2024/12/16/abuse-in-the-catholic-church-is-this-hungarys-boston-moment/rd/|title=ABUSE IN THE CATHOLIC CHURCH: IS THIS HUNGARY’S ‘BOSTON’ MOMENT?|website=[[Balkan Insight]]|author=Alexander Faludy|date=16 December 2026}}}}</ref>}} * [[Ófrjálslyndi]]<ref name="illiberal">{{bulleted list|{{cite web|url=https://www.journalofdemocracy.org/articles/explaining-eastern-europe-orbans-laboratory-of-illiberalism/|title=Explaining Eastern Europe: Orbán’s Laboratory of Illiberalism|website=[[Journal of Democracy]]|author=Péter KrekóZsolt Enyedi|date=July 2018}}|{{cite web|url=https://www.cfr.org/councilofcouncils/global-memo/the-battle-for-europes-soul/|title=The Battle for Europe’s Soul|website=[[Council on Foreign Relations]]|author=Steven Blockmans|date=28 May 2019}}|{{cite web|url=https://verfassungsblog.de/constitutional-complaint-as-orbans-tool/|title=Constitutional Complaint as Orbán’s Tool|website=[[Verfassungsblog]]|author=Viktor Z. Kazai|date=1 March 2022}}|{{cite web|url=https://www.cato.org/commentary/hungary-laboratory-illiberal-nationalism-results-are|title=Hungary Is a Laboratory for Illiberal Nationalism. The Results Are In.|website=[[Cato Institute]]|author=Johan Norberg|date=6 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/hungary-elections-viktor-orban-who-will-win|title=Hungary elections: what is at stake and who is likely to win?|website=[[The Guardian]]|author=Jon Henley|date=3 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.au.org/the-latest/articles/hungary-anti-lgbtq/|title=Christian Nationalists See Illiberal Hungary As A Model For America|website=[[Americans United for Separation of Church and State]]|author=Ethan Magistro|date=24 June 2021}}}}</ref> * [[Valdboðsstefna]]<ref name="authoritarian">{{bulleted list|{{cite web|url=https://theloop.ecpr.eu/digital-governance-and-the-good-digital-citizen-in-hungary/|title=Hungary and the future of Europe|website=The Loop {{!}} [[European Consortium for Political Research]] {{!}} [[European Union]]|author=Alíz Nagy}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2018/apr/06/hungary-democracy-britain-orban-brexit-deal|title=Hungary’s war on democracy is a war on democracy everywhere|website=[[The Guardian]]|author=Owen Jones|date=6 April 2018}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/feb/05/hungary-right-political-abyss|title=Hungary's rabid right is taking the country to a political abyss|website=[[The Guardian]]|author=Carl Rowlands|date=5 February 2013}}|{{cite web|url=https://corporateeurope.org/en/2019/05/authoritarian-right-hungary|website=Corporate Europe Observatory|title=Authoritarian right: Hungary|date=15 May 2019}}|{{cite web|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20220909IPR40137/meps-hungary-can-no-longer-be-considered-a-full-democracy|website=[[Evrópuþingið]]|title=MEPs: Hungary can no longer be considered a full democracy|date=15 September 2022}}}}</ref> * [[Þjóðernisíhaldsstefna]] * [[Hægri-popúlismi]] }} |einkennislitur = Appelsínugulur {{Colorbox|#FF6A00}} |vettvangur1 = Sæti á þjóðþinginu |sæti1 = 116 |sæti1alls = 199 |vettvangur2 = Sæti á Evrópuþinginu |sæti2 = 10 |sæti2alls = 21 |bókstafur = |vefsíða = {{URL|fidesz.hu}} |bestu kosningaúrslit = |verstu kosningaúrslit = }} '''Fidesz – Ungverska borgarabandalagið''' (ungverska: Fidesz – Magyar Polgári Szövetség), yfirleitt kallað '''Fidesz''' er [[Ungverjaland|ungverskur]] stjórnmálaflokkur sem aðhyllist kristilega þjóðernishyggju.<ref name="christian"/> Leiðtogi flokksins er [[Viktor Orbán]]. Flokkurinn er skilgreindur sem [[Fjarhægristefna|fjarhægriflokkur]]<ref name="far-right1">{{bulleted list|{{cite web|url=https://www.politico.eu/article/viktor-orban-fidesz-form-new-far-right-alliance-austria-czech-republic|title=Orbán's Fidesz forming new far-right alliance with Austrian, Czech parties|website=[[Politico Europe]]|author=Marianne Gros|date=30 June 2024}}|{{cite web|url=https://www.france24.com/en/europe/20260408-how-orban-benefits-from-hungary-tailor-made-election-system|title=How Orban benefits from Hungary's tailor-made election system|website=[[France 24]]|author=Grégoire Sauvage|date=30 June 2024}}|{{cite book |last=Berberoglu |first=Berch |editor-last=Berberoglu |editor-first=Berch |date=23 September 2020 |chapter=Introduction: Crisis of Neoliberal Globalization and the Rise of Authoritarianism in the Early 21st Century |title=The Global Rise of Authoritarianism in the 21st Century: Crisis of Neoliberal Globalization and the Nationalist Response |edition=1st |location=New York and London |publisher=Routledge |page=10 |doi=10.4324/9780367854379 |isbn=978-0-367-85437-9 |quote=He points out that since gaining a two-thirds majority in the 2010 general elections, the formerly conservative and now far-right Fidesz–KDNP government led by Viktor Orbán has carried out a root-and-branch transformation of Hungarian society. |quote-page=10}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/hungary-elections-viktor-orban-who-will-win|title=Hungary elections: what is at stake and who is likely to win?|website=[[The Guardian]]|author=Jon Henley|date=3 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.npr.org/2026/04/05/nx-s1-5770205/will-hungarys-far-right-leader-viktor-orban-be-voted-out-of-power|title=Will Hungary's far-right leader Viktor Orban be voted out of power?|website=[[National Public Radio]]|author=Michael Levitt, Rob Schmitz, Sarah Robbins|date=5 April 2026}}}}</ref> og stefnumál hans eru mjög mótuð af kennisetningum [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunnar]] í Ungverjalandi,<ref name="catholic">{{bulleted list|{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-57566696|title=Hungary's anti-gay law threatens programming of TV favourites|website=[[British Broadcasting Corporation]]|author=[[Nick Thorpe]]|date=23 June 2021}}|{{cite web|url=https://www.churchtimes.co.uk/articles/2026/10-april/news/world/hungarians-prepare-for-crucial-election|title=Hungarians prepare for crucial election|website=[[Church Times]]|author=Jonathan Luxmoore|date=10 April 2026}}|{{cite web|url=https://emerging-europe.com/hungarys-real-pedophilia-problem-has-nothing-to-do-with-gay-content/|title=Hungary's real pedophilia problem has nothing to do with 'gay content'|website=Emerging Europe|author=Jo Harper|date=25 June 2021}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2019/jul/14/viktor-orban-budapest-hungary-christianity-with-a-twist|title=Orbán deploys Christianity with a twist to tighten grip in Hungary|website=[[The Guardian]]|author=Shaun Walker|date=14 July 2019}}|{{cite web|url=https://www.americamagazine.org/politics-society/2024/03/01/catholic-church-hungary-orban-lgbt-247393/|title=The Catholic Church in Hungary is deeply politicized—and shrinking|website=[[America (magazine)|America]]|author=Bridget Ryder|date=1 March 2024}}}}</ref> sem á í nánu sambandi við flokkinn og þáði miklar fjárhæðir í styrki frá ríkisstjórnum Fidesz.<ref name="catholic"/> Flokkurinn hefur verið vændur um [[Valdboðsstefna|valdboðsstefnu]]<ref name="authoritarian"/> og hann hefur í síauknum mæli lýst sjálfum sér sem [[Ófrjálslyndi|ófrjálslyndum]].<ref name="illiberal"/> Flokkurinn var stofnaður árið 1988 undir nafninu '''Samband ungra lýðræðissinna''' (ungverska: Fiatal Demokraták Szövetsége, skammstafað ''FIDESZ'') og var þá [[Miðvinstristefna|mið-vinstrisinnuð]] og [[Frjálslyndi|frjálslynd]] hreyfing aðgerðasinna sem beittu sér gegn [[Alþýðulýðveldið Ungverjaland|ungverska alþýðulýðveldinu]], sem var undir [[Marx-lenínismi|marx-lenínískri]] stjórn. Hreyfingin var skráð sem [[stjórnmálaflokkur]] árið 1990 og Orbán varð þá leiðtogi flokksins. Flokkurinn var kjörinn á þing Ungverjalands eftir kosningar í landinu árið 1990. Eftir sigur í þingkosningum árið 1998 stofnaði flokkurinn [[Miðhægristefna|mið-hægrisinnaða]] og [[Íhaldsstefna|íhaldssama]] ríkisstjórn. Flokkurinn tók upp aukna áherslu á [[Þjóðernishyggja|þjóðernishyggju]] snemma eftir aldamótin en á svipuðum tíma tapaði flokkurinn fylgi vegna spillingarhneyksla. Fidesz var í stjórnarandstöðu frá 2002 til 2010 og árið 2006 myndaði flokkurinn kosningabandalag við [[Kristilegi lýðræðislegi alþýðuflokkurinn (Ungverjaland)|Kristilega lýðræðislega alþýðuflokkinn]] (KDNP). Fidesz vann aukinn meirihluta á ungverska þinginu eftir þingkosningar í landinu árið 2010. Eftir sigurinn í kosningunum tók flokkurinn upp stefnur í anda [[Þjóðernisíhaldsstefna|þjóðernisíhaldsstefnu]] og [[Kristileg þjóðernishyggja|kristilegrar þjóðernishyggju]].<ref name="christian"/> Um leið færðist flokkurinn lengra til hægri og varð gagnrýnni í garð [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]]. Árið 2011 var tekin upp ný stjórnarskrá sem treysti tök Fidesz á stjórnarinnviðum Ungverjalands. Flokkurinn viðhélt auknum þingmeirihluta sínum eftir þingkosningar árið 2014. Eftir [[Evrópski flóttamannavandinn|evrópsku flóttamannakreppuna]] 2015 tók flokkurinn jafnframt upp orðræðu í anda [[Hægri-popúlismi|hægri-popúlisma]] og á móti [[Innflytjendur|innflytjendum]]. Fidesz var með 135 sæta þingmeirihluta frá 2022 til 2026. Allir forsetar landsins frá árinu 2010 hafa jafnframt komið úr flokknum. Flokkurinn er með meirihluta í sveitarstjórnum allra 19 sýslna Ungverjalands en er í stjórnarandstöðu í borgarstjórn [[Búdapest]]. Fidesz var aðili að [[Alþjóðasamband frjálslyndra flokka|Alþjóðasambandi frjálslyndra flokka]] til ársins 2000 en gekk síðan í [[Evrópski þjóðarflokkurinn|Evrópska þjóðarflokkinn]]. Flokkurinn hélt þeirri aðild til ársins 2021 en hefur upp frá því setið með þinghópi óháðra á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]]. Þann 30. júní 2024 stofnaði flokkurinn, ásamt [[ANO 2011]] frá Tékklandi og [[Frelsisflokkurinn (Austurríki)|Frelsisflokknum]] frá Austurríki, nýtt bandalag undir nafninu [[Föðurlandssinnar fyrir Evrópu]].<ref>{{Cite web|date=2024-06-30|title=Hungary's Orban announces plan to form new far-right bloc in EP|url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/06/30/hungarys-orban-announces-new-far-right-bloc-for-the-european-parliament|access-date=2024-06-30|website=[[Euronews]]|language=en}}</ref> Flokkurinn tapaði þingkosningum Ungverjalands árið 2026 fyrir [[Tisza]]-flokknum. ==Gengi í kosningum== === Þingkosningar === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan=2| Kosningar ! rowspan=2| Leiðtogi ! colspan=2| Einmenningskjördæmi ! colspan=2| Fjölmenningskjördæmi ! rowspan=2| Þingsæti ! rowspan=2| +/– ! rowspan=2| Staða |- ! Atkvæði ! % ! Atkvæði ! % |- ! 1990 | ''Sameiginleg forysta'' | 235.611 | 4,75 (#6) | 439.448 | 8,95 (#5) | {{Composition bar|22|386|hex=#FF6A00}} | Nýr flokkur | {{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 1994 | rowspan="5" | [[Viktor Orbán]] | 416.143 | 7,70 (#5) | 379.295 | 7,02 (#6) | {{Composition bar|20|386|hex=#FF6A00}} | {{lækkun}} 2 | {{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 1998 | 1.161.520 | 25,99 (#2) | 1.263.563 | 28,18 (#2) | {{Composition bar|148|386|hex=#FF6A00}} | {{hækkun}} 128 | {{Já|Stjórnarsamstarf}}<br/>{{small|(Fidesz-[[Sjálfstæðir smáeignamenn|FKgP]]-[[Ungverski lýðræðisvettvangurinn|MDF]])}} |- ! 2002{{efn|Bauð fram í bandalagi við [[Ungverski lýðræðisvettvangurinn|MDF]].}} | 2.217.755 | 39,43 (#2) | 2.306.763 | 41,07 (#2) | {{Composition bar|164|386|hex=#FF6A00}} | {{Hækkun}} 16 | {{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 2006{{efn|name="Fidesz-KDNP"|Baup fram undir formerkjum kosningabandalagsins [[Fidesz–KDNP]].}} | 2.269.241 | 41,99 (#1) | 2.272.979 | 43,21 (#2) | {{Composition bar|141|386|hex=#FF6A00}} | {{lækkun}} 23 | {{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 2010{{efn|name="Fidesz-KDNP"}} | 2.732.965 | 53,43 (#1) | 2.706.292 | 52,73 (#1) | {{Composition bar|227|386|hex=#FF6A00}} | {{Hækkun}} 86 | {{Já|Aukinn meirihluti}}<br/>{{small|(Fidesz-[[Kristilegi lýðræðislegi alþýðuflokkurinn (Ungverjaland)|KDNP]])}} |- ! rowspan=2| Kosningar ! rowspan=2| Leiðtogi ! colspan=2| Kjördæmi ! colspan=2| Flokkslisti ! rowspan=2| Sæti ! rowspan=2| +/– ! rowspan=2| Staða |- ! Atkvæði ! % ! Atkvæði ! % |- ! 2014{{efn|name="Fidesz-KDNP"}} | rowspan="4" | [[Viktor Orbán]] | 2.165.342 | 44,11 (#1) | 2.264.780 | 44,87 (#1) | {{Composition bar|117|199|hex=#FF6A00}} | {{lækkun}} 110 | {{Já|Aukinn meirihluti}}<br/>{{small|(Fidesz-[[Christian Democratic People's Party (Hungary)|KDNP]])}} |- ! 2018{{efn|name="Fidesz-KDNP"}} | 2.636.201 | 47,89 (#1) | 2.824.551 | 49,27 (#1) | {{Composition bar|117|199|hex=#FF6A00}} | {{stöðugt}} 0 | {{Já|Aukinn meirihluti}}<br/>{{small|(Fidesz-[[Christian Democratic People's Party (Hungary)|KDNP]])}} |- ! 2022{{efn|name="Fidesz-KDNP"}} | 2.823.419 | 52,52 (#1) | 3.060.706 | 54,13 (#1) | {{Composition bar|117|199|hex=#FF6A00}} | {{Stöðugt}} 0 | {{Já|Aukinn meirihluti}}<br/>{{small|(Fidesz-[[Christian Democratic People's Party (Hungary)|KDNP]])}} |- ! 2026{{efn|name="Fidesz-KDNP"}} | 2.138.002 | 37,77 (#2) |2.381.790 |39,60 (#2) |{{Composition bar|47|199|hex=#FF6A00}} |{{lækkun}} 70 | {{Nei|Stjórnarandstaða}}<br/> |} {{Notelist}} ===Evrópuþingið=== {| class=wikitable style="text-align:center;" |- ! Kosningar ! Oddviti ! Atkvæði ! % ! Sæti ! +/− ! Evrópuþinghópur |- ! 2004 | rowspan=2 | [[Pál Schmitt]] | 1.457.750 | 47,40 (#1) | {{Composition bar|12|24|hex=#FF6A00}} | Nýr flokkur | [[Evrópski þjóðarflokkurinn|EPP-ED]] |- ! 2009{{efn|name="kdnp"|Bauð fram á sameiginlegum lista með KDNP.}} | 1.632.309 | 56,36 (#1) | {{Composition bar|13|22|hex=#FF6A00}} | {{hækkun}} 1 | rowspan=3 | [[Evrópski þjóðarflokkurinn|EPP]]<br/>{{small|(til 2021)}} |- ! 2014{{efn|name="kdnp"}} | [[Ildikó Pelczné Gáll]] | 1.193.991 | 51,48 (#1) | {{Composition bar|11|21|hex=#FF6A00}} | {{decrease}} 2 |- style="height:1.5em" ! rowspan=2 | 2019{{efn|name="kdnp"}} | rowspan=2 | [[László Trócsányi]] | rowspan=2 | 1.824.220 | rowspan=2 | 52,56 (#1) | rowspan=2 | {{Composition bar|12|21|hex=#FF6A00}} | rowspan=2 | {{hækkun}} 1 |- style="height:2em" | ''Óháðir''<br/>{{small|(frá 2021)}} |- ! 2024{{efn|name="kdnp"}} | [[Tamás Deutsch (stjórnmálamaður)|Tamás Deutsch]] | 2.048.211 | 44,82 (#1) | {{Composition bar|10|21|hex=#FF6A00}} | {{lækkun}} 2 | [[Föðurlandssinnar fyrir Evrópu|PfE]] |} {{notelist}} ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|stjórnmál}} {{s|1988}} [[Flokkur:Ungverskir stjórnmálaflokkar]] lg70qcfgnx0icoazmiq1wanif64kwxz 1961153 1961122 2026-04-25T03:32:52Z TKSnaevarr 53243 1961153 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur |litur = #FF6A00 |flokksnafn_íslenska = Fidesz – Ungverska borgarabandalagið |flokksnafn_formlegt= |mynd =[[Mynd: Fidesz 2015.svg |150px|center|]] |fylgi = |forseti = [[Viktor Orbán]] |varaforseti = {{collapsible list|title=''Sjá lista''| {{Plainlist| * [[Kinga Gál]] * [[Lajos Kósa]] * [[Gábor Kubatov]] * [[Szilárd Németh (stjórnmálamaður)|Szilárd Németh]] }}}} |þingflokksformaður = [[Máté Kocsis]] |frkvstjr = |stofnár = 30. mars 1988 |höfuðstöðvar = Visi Imre utca 6, 1089, Búdapest |hugmyndafræði = {{Plainlist| * {{Nowrap|[[Kristileg þjóðernishyggja]]<ref name="christian">{{bulleted list|{{cite web|url=https://theloop.ecpr.eu/hungary-and-the-future-of-europe/|title=Hungary and the future of Europe|website=The Loop {{!}} [[European Consortium for Political Research]] {{!}} [[European Union]]|author=John Chin, Mirren Hibbert}}|{{cite web|url=https://theweek.com/world-news/hungary-election-global-right-orban-authoritarianism|title=Why Hungary’s elections matter to the global right|website=[[The Week]]|author=Rafi Schwartz|date=8 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.au.org/the-latest/articles/hungary-anti-lgbtq/|title=Christian Nationalists See ILLIBERAL Hungary As A Model For America|website=[[Americans United for Separation of Church and State]]|author=Ethan Magistro|date=24 June 2021}}|{{cite web|url=https://www.axios.com/2026/04/07/vance-hungary-election-orban-russia-ukraine|title=MAGA's global model faces existential test in Hungary|website=[[Axios (website)|Axios]]|author=Zachary Basu|date=6 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/feb/05/hungary-right-political-abyss|title=Hungary's rabid right is taking the country to a political abyss|website=[[The Guardian]]|author=Carl Rowlands|date=5 February 2013}}|{{cite web|url=https://balkaninsight.com/2024/12/16/abuse-in-the-catholic-church-is-this-hungarys-boston-moment/rd/|title=ABUSE IN THE CATHOLIC CHURCH: IS THIS HUNGARY’S ‘BOSTON’ MOMENT?|website=[[Balkan Insight]]|author=Alexander Faludy|date=16 December 2026}}}}</ref>}} * [[Ófrjálslyndi]]<ref name="illiberal">{{bulleted list|{{cite web|url=https://www.journalofdemocracy.org/articles/explaining-eastern-europe-orbans-laboratory-of-illiberalism/|title=Explaining Eastern Europe: Orbán’s Laboratory of Illiberalism|website=[[Journal of Democracy]]|author=Péter KrekóZsolt Enyedi|date=July 2018}}|{{cite web|url=https://www.cfr.org/councilofcouncils/global-memo/the-battle-for-europes-soul/|title=The Battle for Europe’s Soul|website=[[Council on Foreign Relations]]|author=Steven Blockmans|date=28 May 2019}}|{{cite web|url=https://verfassungsblog.de/constitutional-complaint-as-orbans-tool/|title=Constitutional Complaint as Orbán’s Tool|website=[[Verfassungsblog]]|author=Viktor Z. Kazai|date=1 March 2022}}|{{cite web|url=https://www.cato.org/commentary/hungary-laboratory-illiberal-nationalism-results-are|title=Hungary Is a Laboratory for Illiberal Nationalism. The Results Are In.|website=[[Cato Institute]]|author=Johan Norberg|date=6 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/hungary-elections-viktor-orban-who-will-win|title=Hungary elections: what is at stake and who is likely to win?|website=[[The Guardian]]|author=Jon Henley|date=3 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.au.org/the-latest/articles/hungary-anti-lgbtq/|title=Christian Nationalists See Illiberal Hungary As A Model For America|website=[[Americans United for Separation of Church and State]]|author=Ethan Magistro|date=24 June 2021}}}}</ref> * [[Valdboðsstefna]]<ref name="authoritarian">{{bulleted list|{{cite web|url=https://theloop.ecpr.eu/digital-governance-and-the-good-digital-citizen-in-hungary/|title=Hungary and the future of Europe|website=The Loop {{!}} [[European Consortium for Political Research]] {{!}} [[European Union]]|author=Alíz Nagy}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2018/apr/06/hungary-democracy-britain-orban-brexit-deal|title=Hungary’s war on democracy is a war on democracy everywhere|website=[[The Guardian]]|author=Owen Jones|date=6 April 2018}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/feb/05/hungary-right-political-abyss|title=Hungary's rabid right is taking the country to a political abyss|website=[[The Guardian]]|author=Carl Rowlands|date=5 February 2013}}|{{cite web|url=https://corporateeurope.org/en/2019/05/authoritarian-right-hungary|website=Corporate Europe Observatory|title=Authoritarian right: Hungary|date=15 May 2019}}|{{cite web|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20220909IPR40137/meps-hungary-can-no-longer-be-considered-a-full-democracy|website=[[Evrópuþingið]]|title=MEPs: Hungary can no longer be considered a full democracy|date=15 September 2022}}}}</ref> * [[Þjóðernisíhaldsstefna]] * [[Hægri-popúlismi]] }} |einkennislitur = Appelsínugulur {{Colorbox|#FF6A00}} |vettvangur1 = Sæti á þjóðþinginu |sæti1 = 116 |sæti1alls = 199 |vettvangur2 = Sæti á Evrópuþinginu |sæti2 = 10 |sæti2alls = 21 |bókstafur = |vefsíða = {{URL|fidesz.hu}} |bestu kosningaúrslit = |verstu kosningaúrslit = }} '''Fidesz – Ungverska borgarabandalagið''' (ungverska: Fidesz – Magyar Polgári Szövetség), yfirleitt kallað '''Fidesz''' er [[Ungverjaland|ungverskur]] stjórnmálaflokkur sem aðhyllist kristilega þjóðernishyggju.<ref name="christian"/> Leiðtogi flokksins er [[Viktor Orbán]]. Flokkurinn er skilgreindur sem [[Fjarhægristefna|fjarhægriflokkur]]<ref name="far-right1">{{bulleted list|{{cite web|url=https://www.politico.eu/article/viktor-orban-fidesz-form-new-far-right-alliance-austria-czech-republic|title=Orbán's Fidesz forming new far-right alliance with Austrian, Czech parties|website=[[Politico Europe]]|author=Marianne Gros|date=30 June 2024}}|{{cite web|url=https://www.france24.com/en/europe/20260408-how-orban-benefits-from-hungary-tailor-made-election-system|title=How Orban benefits from Hungary's tailor-made election system|website=[[France 24]]|author=Grégoire Sauvage|date=30 June 2024}}|{{cite book |last=Berberoglu |first=Berch |editor-last=Berberoglu |editor-first=Berch |date=23 September 2020 |chapter=Introduction: Crisis of Neoliberal Globalization and the Rise of Authoritarianism in the Early 21st Century |title=The Global Rise of Authoritarianism in the 21st Century: Crisis of Neoliberal Globalization and the Nationalist Response |edition=1st |location=New York and London |publisher=Routledge |page=10 |doi=10.4324/9780367854379 |isbn=978-0-367-85437-9 |quote=He points out that since gaining a two-thirds majority in the 2010 general elections, the formerly conservative and now far-right Fidesz–KDNP government led by Viktor Orbán has carried out a root-and-branch transformation of Hungarian society. |quote-page=10}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/hungary-elections-viktor-orban-who-will-win|title=Hungary elections: what is at stake and who is likely to win?|website=[[The Guardian]]|author=Jon Henley|date=3 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.npr.org/2026/04/05/nx-s1-5770205/will-hungarys-far-right-leader-viktor-orban-be-voted-out-of-power|title=Will Hungary's far-right leader Viktor Orban be voted out of power?|website=[[National Public Radio]]|author=Michael Levitt, Rob Schmitz, Sarah Robbins|date=5 April 2026}}}}</ref> og stefnumál hans eru mjög mótuð af kennisetningum [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunnar]] í Ungverjalandi,<ref name="catholic">{{bulleted list|{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-57566696|title=Hungary's anti-gay law threatens programming of TV favourites|website=[[British Broadcasting Corporation]]|author=[[Nick Thorpe]]|date=23 June 2021}}|{{cite web|url=https://www.churchtimes.co.uk/articles/2026/10-april/news/world/hungarians-prepare-for-crucial-election|title=Hungarians prepare for crucial election|website=[[Church Times]]|author=Jonathan Luxmoore|date=10 April 2026}}|{{cite web|url=https://emerging-europe.com/hungarys-real-pedophilia-problem-has-nothing-to-do-with-gay-content/|title=Hungary's real pedophilia problem has nothing to do with 'gay content'|website=Emerging Europe|author=Jo Harper|date=25 June 2021}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2019/jul/14/viktor-orban-budapest-hungary-christianity-with-a-twist|title=Orbán deploys Christianity with a twist to tighten grip in Hungary|website=[[The Guardian]]|author=Shaun Walker|date=14 July 2019}}|{{cite web|url=https://www.americamagazine.org/politics-society/2024/03/01/catholic-church-hungary-orban-lgbt-247393/|title=The Catholic Church in Hungary is deeply politicized—and shrinking|website=[[America (magazine)|America]]|author=Bridget Ryder|date=1 March 2024}}}}</ref> sem á í nánu sambandi við flokkinn og þáði miklar fjárhæðir í styrki frá ríkisstjórnum Fidesz.<ref name="catholic"/> Flokkurinn hefur verið vændur um [[Valdboðsstefna|valdboðsstefnu]]<ref name="authoritarian"/> og hann hefur í síauknum mæli lýst sjálfum sér sem [[Ófrjálslyndi|ófrjálslyndum]].<ref name="illiberal"/> Flokkurinn var stofnaður árið 1988 undir nafninu '''Samband ungra lýðræðissinna''' (ungverska: Fiatal Demokraták Szövetsége, skammstafað ''FIDESZ'') og var þá [[Miðvinstristefna|mið-vinstrisinnuð]] og [[Frjálslyndi|frjálslynd]] hreyfing aðgerðasinna sem beittu sér gegn [[Alþýðulýðveldið Ungverjaland|ungverska alþýðulýðveldinu]], sem var undir [[Marx-lenínismi|marx-lenínískri]] stjórn. Hreyfingin var skráð sem [[stjórnmálaflokkur]] árið 1990 og Orbán varð þá leiðtogi flokksins. Flokkurinn var kjörinn á þing Ungverjalands eftir kosningar í landinu árið 1990. Eftir sigur í þingkosningum árið 1998 stofnaði flokkurinn [[Miðhægristefna|mið-hægrisinnaða]] og [[Íhaldsstefna|íhaldssama]] ríkisstjórn. Flokkurinn tók upp aukna áherslu á [[Þjóðernishyggja|þjóðernishyggju]] snemma eftir aldamótin en á svipuðum tíma tapaði flokkurinn fylgi vegna spillingarhneyksla. Fidesz var í stjórnarandstöðu frá 2002 til 2010 og árið 2006 myndaði flokkurinn kosningabandalag við [[Kristilegi lýðræðislegi alþýðuflokkurinn (Ungverjaland)|Kristilega lýðræðislega alþýðuflokkinn]] (KDNP). Fidesz vann aukinn meirihluta á ungverska þinginu eftir þingkosningar í landinu árið 2010. Eftir sigurinn í kosningunum tók flokkurinn upp stefnur í anda [[Þjóðernisíhaldsstefna|þjóðernisíhaldsstefnu]] og [[Kristileg þjóðernishyggja|kristilegrar þjóðernishyggju]].<ref name="christian"/> Um leið færðist flokkurinn lengra til hægri og varð gagnrýnni í garð [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]]. Árið 2011 var tekin upp ný stjórnarskrá sem treysti tök Fidesz á stjórnarinnviðum Ungverjalands. Flokkurinn viðhélt auknum þingmeirihluta sínum eftir þingkosningar árið 2014. Eftir [[Evrópski flóttamannavandinn|evrópsku flóttamannakreppuna]] 2015 tók flokkurinn jafnframt upp orðræðu í anda [[Hægri-popúlismi|hægri-popúlisma]] og á móti [[Innflytjendur|innflytjendum]]. Fidesz var með 135 sæta þingmeirihluta frá 2022 til 2026. Allir forsetar landsins frá árinu 2010 hafa jafnframt komið úr flokknum. Flokkurinn er með meirihluta í sveitarstjórnum allra 19 sýslna Ungverjalands en er í stjórnarandstöðu í borgarstjórn [[Búdapest]]. Fidesz var aðili að [[Alþjóðasamband frjálslyndra flokka|Alþjóðasambandi frjálslyndra flokka]] til ársins 2000 en gekk síðan í [[Evrópski þjóðarflokkurinn|Evrópska þjóðarflokkinn]]. Flokkurinn hélt þeirri aðild til ársins 2021 en hefur upp frá því setið með þinghópi óháðra á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]]. Þann 30. júní 2024 stofnaði flokkurinn, ásamt [[ANO 2011]] frá Tékklandi og [[Frelsisflokkurinn (Austurríki)|Frelsisflokknum]] frá Austurríki, nýtt bandalag undir nafninu [[Föðurlandssinnar fyrir Evrópu]].<ref>{{Cite web|date=2024-06-30|title=Hungary's Orban announces plan to form new far-right bloc in EP|url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/06/30/hungarys-orban-announces-new-far-right-bloc-for-the-european-parliament|access-date=2024-06-30|website=[[Euronews]]|language=en}}</ref> Flokkurinn tapaði þingkosningum Ungverjalands árið 2026 fyrir [[Tisza-flokkurinn|Tisza-flokknum]]. ==Gengi í kosningum== === Þingkosningar === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan=2| Kosningar ! rowspan=2| Leiðtogi ! colspan=2| Einmenningskjördæmi ! colspan=2| Fjölmenningskjördæmi ! rowspan=2| Þingsæti ! rowspan=2| +/– ! rowspan=2| Staða |- ! Atkvæði ! % ! Atkvæði ! % |- ! 1990 | ''Sameiginleg forysta'' | 235.611 | 4,75 (#6) | 439.448 | 8,95 (#5) | {{Composition bar|22|386|hex=#FF6A00}} | Nýr flokkur | {{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 1994 | rowspan="5" | [[Viktor Orbán]] | 416.143 | 7,70 (#5) | 379.295 | 7,02 (#6) | {{Composition bar|20|386|hex=#FF6A00}} | {{lækkun}} 2 | {{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 1998 | 1.161.520 | 25,99 (#2) | 1.263.563 | 28,18 (#2) | {{Composition bar|148|386|hex=#FF6A00}} | {{hækkun}} 128 | {{Já|Stjórnarsamstarf}}<br/>{{small|(Fidesz-[[Sjálfstæðir smáeignamenn|FKgP]]-[[Ungverski lýðræðisvettvangurinn|MDF]])}} |- ! 2002{{efn|Bauð fram í bandalagi við [[Ungverski lýðræðisvettvangurinn|MDF]].}} | 2.217.755 | 39,43 (#2) | 2.306.763 | 41,07 (#2) | {{Composition bar|164|386|hex=#FF6A00}} | {{Hækkun}} 16 | {{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 2006{{efn|name="Fidesz-KDNP"|Baup fram undir formerkjum kosningabandalagsins [[Fidesz–KDNP]].}} | 2.269.241 | 41,99 (#1) | 2.272.979 | 43,21 (#2) | {{Composition bar|141|386|hex=#FF6A00}} | {{lækkun}} 23 | {{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 2010{{efn|name="Fidesz-KDNP"}} | 2.732.965 | 53,43 (#1) | 2.706.292 | 52,73 (#1) | {{Composition bar|227|386|hex=#FF6A00}} | {{Hækkun}} 86 | {{Já|Aukinn meirihluti}}<br/>{{small|(Fidesz-[[Kristilegi lýðræðislegi alþýðuflokkurinn (Ungverjaland)|KDNP]])}} |- ! rowspan=2| Kosningar ! rowspan=2| Leiðtogi ! colspan=2| Kjördæmi ! colspan=2| Flokkslisti ! rowspan=2| Sæti ! rowspan=2| +/– ! rowspan=2| Staða |- ! Atkvæði ! % ! Atkvæði ! % |- ! 2014{{efn|name="Fidesz-KDNP"}} | rowspan="4" | [[Viktor Orbán]] | 2.165.342 | 44,11 (#1) | 2.264.780 | 44,87 (#1) | {{Composition bar|117|199|hex=#FF6A00}} | {{lækkun}} 110 | {{Já|Aukinn meirihluti}}<br/>{{small|(Fidesz-[[Christian Democratic People's Party (Hungary)|KDNP]])}} |- ! 2018{{efn|name="Fidesz-KDNP"}} | 2.636.201 | 47,89 (#1) | 2.824.551 | 49,27 (#1) | {{Composition bar|117|199|hex=#FF6A00}} | {{stöðugt}} 0 | {{Já|Aukinn meirihluti}}<br/>{{small|(Fidesz-[[Christian Democratic People's Party (Hungary)|KDNP]])}} |- ! 2022{{efn|name="Fidesz-KDNP"}} | 2.823.419 | 52,52 (#1) | 3.060.706 | 54,13 (#1) | {{Composition bar|117|199|hex=#FF6A00}} | {{Stöðugt}} 0 | {{Já|Aukinn meirihluti}}<br/>{{small|(Fidesz-[[Christian Democratic People's Party (Hungary)|KDNP]])}} |- ! 2026{{efn|name="Fidesz-KDNP"}} | 2.138.002 | 37,77 (#2) |2.381.790 |39,60 (#2) |{{Composition bar|47|199|hex=#FF6A00}} |{{lækkun}} 70 | {{Nei|Stjórnarandstaða}}<br/> |} {{Notelist}} ===Evrópuþingið=== {| class=wikitable style="text-align:center;" |- ! Kosningar ! Oddviti ! Atkvæði ! % ! Sæti ! +/− ! Evrópuþinghópur |- ! 2004 | rowspan=2 | [[Pál Schmitt]] | 1.457.750 | 47,40 (#1) | {{Composition bar|12|24|hex=#FF6A00}} | Nýr flokkur | [[Evrópski þjóðarflokkurinn|EPP-ED]] |- ! 2009{{efn|name="kdnp"|Bauð fram á sameiginlegum lista með KDNP.}} | 1.632.309 | 56,36 (#1) | {{Composition bar|13|22|hex=#FF6A00}} | {{hækkun}} 1 | rowspan=3 | [[Evrópski þjóðarflokkurinn|EPP]]<br/>{{small|(til 2021)}} |- ! 2014{{efn|name="kdnp"}} | [[Ildikó Pelczné Gáll]] | 1.193.991 | 51,48 (#1) | {{Composition bar|11|21|hex=#FF6A00}} | {{decrease}} 2 |- style="height:1.5em" ! rowspan=2 | 2019{{efn|name="kdnp"}} | rowspan=2 | [[László Trócsányi]] | rowspan=2 | 1.824.220 | rowspan=2 | 52,56 (#1) | rowspan=2 | {{Composition bar|12|21|hex=#FF6A00}} | rowspan=2 | {{hækkun}} 1 |- style="height:2em" | ''Óháðir''<br/>{{small|(frá 2021)}} |- ! 2024{{efn|name="kdnp"}} | [[Tamás Deutsch (stjórnmálamaður)|Tamás Deutsch]] | 2.048.211 | 44,82 (#1) | {{Composition bar|10|21|hex=#FF6A00}} | {{lækkun}} 2 | [[Föðurlandssinnar fyrir Evrópu|PfE]] |} {{notelist}} ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|stjórnmál}} {{s|1988}} [[Flokkur:Ungverskir stjórnmálaflokkar]] tgctvq0pekwtipzhc8scynh9h6fvejo 0 190734 1961084 1960879 2026-04-24T17:08:58Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961084 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball club | name = Connecticut Sun | current = | logo = | leagues = [[Women's National Basketball Association|WNBA]] | conference = Austur | founded = 1999 | history = '''[[Orlando Miracle]]'''<br />1999–2002<br />'''Connecticut Sun'''<br />2003–2026<br />'''[[Houston Comets]]'''<br />2027– | location = Montville, [[Connecticut]], Bandaríkin | colors = Appelsínugulur, blár, hvítur<ref>{{cite news|title=Connecticut Sun Announce 20th Anniversary Season|url=https://sun.wnba.com/news/connecticut-sun-announce-20th-anniversary-season/|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=Sun.WNBA.com|date=February 15, 2022|access-date=September 5, 2022|quote=Today, the Connecticut Sun announced details of our 19th Anniversary season and unveiled their 20th Anniversary logo to commemorate their two decades in Connecticut. The logo, which celebrates the franchise's platinum year, features the current Connecticut Sun logo with a 20th Anniversary demarcation and keeps the Sun's orange, blue and white color scheme.}}</ref><ref>{{cite news|title=Connecticut Sun Uniform Unveil|url=https://sun.wnba.com/news/connecticut-sun-uniform-unveil/|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=Sun.WNBA.com|date=April 8, 2021|access-date=April 10, 2021}}</ref><ref>{{cite web|title=Connecticut Sun Reproduction Guideline Sheet|url=https://cdn-assets-us.frontify.com/s3/frontify-enterprise-files-us/eyJwYXRoIjoibmJhXC9maWxlXC9teG1XNVBNcnNhc0FaTW1YM294Yy5wZGYifQ:nba:7xi1RtMqfHmHvZxubpzPSVz867ObLXx8yZAhOG3hmow?width=2400|publisher=WNBA Enterprises, LLC|access-date=August 10, 2016}}</ref><br />{{color box|#F05023}} {{color box|#0A2240}} {{color box|#FFFFFF}} | championships = }} '''Connecticut Sun''' er bandarískt körfuknattleikslið sem leikur í [[WNBA]]-deildinni. Það var stofnað árið 1999 sem Orlando Miracle en flutti árið 2003 til Montville í [[Connecticut]]-fylki. Frá og með 2027 mun liðið flytjast til [[Houston]]-borgar og taka upp nafnið [[Houston Comets]] en lið með því nafni lék í deildinni á árunum 1997 til 2008.<ref>{{Cite news |title=Connecticut Sun {{!}} History, Players, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Connecticut-Sun |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207223154/https://www.britannica.com/topic/Washington-Mystics |archive-date=2025-02-07 |access-date=2026-04-18 |work=Encyclopedia Britannica |language=en |url-status=live }}</ref> ==Titlar== *'''[[WNBA]]''' **Tap í úrslitum (4): 2004, 2005, 2019, 2022 *'''[[Bikarkeppni WNBA]]''' **Tap í úrslitum: 2021 ==Tilvísanir== {{reflist}} {{WNBA}} [[Flokkur:Stofnað 1999]] [[Flokkur:Bandarísk körfuknattleiksfélög]] [[Flokkur:WNBA lið]] iexey5cas4lna8a2mxtb8ji3q53mf2j 0 190763 1961156 1960980 2026-04-25T03:47:09Z ~2026-25239-42 115873 Notað var rangt orð, hugsanlega er vélþýðing orsök þess. 1961156 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Todor Zhívkov | nafn_á_frummáli = {{nobold|Тодор Живков}} | mynd = Todor Zhivkov , eerste secretaris Communistische Partij en president van Bulgari, Bestanddeelnr 924-8077 (cropped).jpg | titill= Aðalritari miðnefndar búlgarska kommúnistaflokksins | stjórnartíð_start = 4. mars 1954 | stjórnartíð_end = 10. nóvember 1989 | forveri = [[Valko Tsjervenkov]] | eftirmaður = [[Petar Mladenov]] | titill2 = Formaður ríkisráðs Búlgaríu | stjórnartíð_start2 = 7. júlí 1971 | stjórnartíð_end2 = 17. nóvember 1989 | forveri2 = [[Georgí Trajkov]] | eftirmaður2 = [[Petar Mladenov]] | titill3 = Forsætisráðherra Búlgaríu | stjórnartíð_start3 = 19. nóvember 1962 | stjórnartíð_end3 = 7. júlí 1971 | forveri3 = [[Anton Júgov]] | eftirmaður3 = [[Stanko Todorov]] | myndatexti1 = Todor Zhívkov árið 1971. | fæddur = {{fæðingardagur|1911|9|7}} | fæðingarstaður = [[Pravets]], [[Búlgaría|Búlgaríu]] | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1998|8|5|1911|9|7}} | dánarstaður = [[Sófía|Sófíu]], [[Búlgaría|Búlgaríu]] | þjóderni = [[Búlgaría|Búlgarskur]] | maki = {{gifting|Mara Malíva-Zhívkova|1936|1971|orsök=dó}} | stjórnmálaflokkur = [[Kommúnistaflokkur Búlgaríu]] | börn = Ljúdmíla, Vladímír | undirskrift =SigTodorZhivkov.svg }} '''Todor Hrístov Zhívkov''' ([[búlgarska]]: Тодор Христов Живков; 7. september 1911 – 5. ágúst 1998) var [[Búlgaría|búlgarskur]] stjórnmálamaður sem var leiðtogi [[Alþýðulýðveldið Búlgaría|Alþýðulýðveldisins Búlgaríu]] frá 1956 til 1989 sem aðalritari miðnefndar [[Kommúnistaflokkur Búlgaríu|Kommúnistaflokks Búlgaríu]]. Zhívkov var næstþaulsetnasti þjóðarleiðtoginn í [[austurblokkin]]ni, þaulsetnasti leiðtoginn innan [[Varsjárbandalagið|Varsjárbandalagsins]] og þaulsetnasti leiðtogi í sögu Búlgaríu sem ekki var af kóngaættum. ==Æviágrip== Todor Zhívkov fæddist árið 1911 í þorpinu [[Pravets]] og var kominn af fátæku bændafólki. Hann gekk í æskulýðshreyfingu [[Kommúnistaflokkur Búlgaríu|búlgarska kommúnistaflokksins]] árið 1928 og varð meðlimur í flokknum árið 1932. Hann var orðinn hátt settur í flokknum á árunum 1932 til 1941 og var einn helsti forystumaður flokksdeildarinnar í [[Sófía|Sófíu]]. Sem slíkur tók Zhívkov virkan þátt í andspyrnuhreyfingu kommúnista gegn hernámi [[Þriðja ríkið|nasista]] í Búlgaríu á árum [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]].<ref name=mbl70>{{Tímarit.is|1414782|Forsætisráðherra Búlgaríu í heimsókn í kvöld|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=24. september 1970|blaðsíða=12}}</ref> Þegar kommúnistar tóku völdin í Búlgaríu eftir lok stríðsins hlaut hann ábyrgðarstöður innan flokksins. Hann var formaður flokksnefndarinnar í Sófíu frá 1948 til 1949 og var kjörinn í miðstjórn Kommúnistaflokksins árið 1945. Hann átti sæti í forsætisnefnd flokksins frá árinu 1951 og varð forsætisráðherra Alþýðulýðveldisins Búlgaríu árið 1962.<ref name=mbl70/> Zhívkov varð aðalritari Kommúnistaflokksins árið 1954.<ref name=abl/> Sem leiðtogi Búlgaríu var Zhívkov ávallt mjög vilhallur [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]]. Sjálfur lýsti hann sambandi ríkjanna sem „tveimur lungum í sama líkama með sömu blóðrás“.<ref name=mbl80>{{Tímarit.is|1532689|„Regnhlífarmorðið“ rifjað upp|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=19. október 1980|blaðsíða=62–63}}</ref> Zhívkov fór eitt sinn fram á það að Búlgaría yrði formlega limuð inn í Sovétríkin en þáverandi leiðtogi Sovétríkjanna, [[Níkíta Khrústsjov]], afþakkaði tilboðið.<ref name=guðni>{{Tímarit.is|6220301|Kommúnistar kveðja|blað=[[Þjóðlíf]]|útgáfudagsetning=1. febrúar 1991|blaðsíða=24|höfundur=[[Guðni Thorlacius Jóhannesson]]}}</ref> Heima fyrir studdist Zhívkov við svokallaða Tsjavdar-klíku, sem hafði tögl og hagldir í stjórnmálanefnd Kommúnistaflokksins. Klíkan var kennd við skæruliðasveit sem Zhívkov hafði stýrt á stríðsárunum, en margir félagar Zhívkovs úr stríðinu deildu völdum með honum á stjórnarárum hans. Zhívkov studdist einnig við hóp manna í stjórnmálanefndinni sem hann kom til metorða á fyrstu valdaárum sínum. Búlgarski herinn gerði misheppnaða valdaránstilraun gegn Zhívkov árið 1965 en eftir það voru völd hans sjaldan í hættu. Zhívkov hreinsaði reglulega til í forystuliðið Kommúnistaflokksins til þess að forðast frekari ógnir gegn sér.<ref name=fall>{{Tímarit.is|1714330|Fall Zhívkovs|blað=[[Morgunblaðið]]|höfundur=Guðmundur Halldórsson|útgáfudagsetning=10. desember 1989|blaðsíða=20-21}}</ref> Zhívkov kom í opinbera heimsókn til [[Ísland]]s árið 1970. Hann var fyrsti leiðtogi austantjaldsríkis sem kom í opinbera heimsókn til landsins.<ref name=abl>{{Tímarit.is|3190288|Forsætisráðherra Búlgaríu í opinberri heimsókn|blað=[[Alþýðublaðið]]|útgáfudagsetning=24. september 1970|blaðsíða=1}}</ref> Hann fundaði með [[Jóhann Hafstein|Jóhanni Hafstein]] forsætisráðherra og sat fyrir svörum blaðamanna í [[Ráðherrabústaðurinn|Ráðherrabústaðnum]], þar sem hann varði meðal annars hernaðarinngrip [[Varsjárbandalagið|Varsjárbandalagsins]] í Tékkóslóvakíu í [[Vorið í Prag|vorinu í Prag]] 1968.<ref>{{Tímarit.is|1414835|„Við leyfum aldrei að kommúnísku skipulagi sé steypt“|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=26. september 1970|blaðsíða=1}}</ref> Talið er að Zhívkov hafi fyrirskipað morðið á búlgarska rithöfundinum [[Georgí Markov]] í London árið 1978. Markov hafði verið einn vinsælasti rithöfundur Búlgaríu en hafði flúið land og hlotið starf hjá búlgarskri deild [[BBC]]. Hann vann einnig hjá bandarísku útvarpsstöðinni [[Radio Free Europe]], sem útvarpaði áróðri frá Vesturlöndum til austantjaldsríkja. Markov lést úr eitrun úr efninu [[rísín]] fjórum dögum eftir að hafa verið stunginn með [[regnhlíf]] af vegfaranda á Waterloobrú í London.<ref name=mbl80/> Í útsendingum sínum á búlgörsku og í ritum sínum hafði Markov reglulega gagnrýnt Zhívkov. Þeir Zhívkov höfðu áður verið nánir vinir en Markov hafði fallið í ónáð í Búlgaríu vegna umfjöllunar sinnar um spillingu í búlgarska stjórnkerfinu.<ref>{{Tímarit.is|1718066|Regnhlífarmorðið rannsakað|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=18. febrúar 1990|blaðsíða=12–13|höfundur=Guðmundur Halldórsson}}</ref> ==Fall frá völdum== Árið 1984 gerði Zhívkov víðtækar breytingar á valdaforystunni í Búlgaríu og boðaði aðgerðir til þess að rétta við efnahag landsins.<ref>{{Tímarit.is|1587413|Breytingar í Búlgaríu|blað=[[Morgunblaðið]]|höfundur=Guðmundur Halldórsson|útgáfudagsetning=31. janúar 1984|blaðsíða=16}}</ref> Óánægja með spillingu og slæmt efnahagsástand jókst í Búlgaríu á níunda áratugnum. Efnahagsaðgerðir sem stjórn Zhívkovs boðaði báru lítinn árangur og ekki tókst að bæta úr þrálátum vöruskorti í landinu. Á svipuðum tíma hóf Zhívkov aukin afskipti af minnihlutahópi Tyrkja í Búlgaríu og hvatti tyrkneskumælandi landsmenn til að taka upp búlgörsk nöfn og aðlaga sig að búlgarskri menningu. Í maí 1989 hvatti Zhívkov tyrkneskumælandi landsmenn til að flytjast til Tyrklands, sem leiddi til þess að um 300.000 manns flúði land, þar til Tyrkir lokuðu landamærum sínum að Búlgaríu. Brottför svo margra úr landinu olli röskun í búlgörsku efnahagslífi og þegar um 60.000 manns ákváðu að snúa aftur til Búlgaríu olli það enn frekari erfiðleikum.<ref name=fall/> Glundroðinn sem fylgdi fjöldaflótta búlgörsku Tyrkjanna sannfærði [[Petar Mladenov]], utanríkisráðherra í stjórn Búlgaríu, að nauðsynlegt væri að losna við Zhívkov. Margir meðlimir stjórnmálanefndar kommúnistaflokksins voru orðnir óánægðir með Zhívkov, einkum vegna tilraunar hans til að upphefja son sinn, Vladímír, og koma honum í áhrifastöður. Mladenov fékk varnarmálaráðherrann [[Dobrí Dzhúrov]], forsætisráðherrann [[Georgí Atanasov]] og utanríkisverslunarráðherrann [[Andrej Lúkanov]] til liðs við sig og hóf að leggja á ráðin um að steypa Zhívkov af stóli. Eftir að hafa reynt að tryggja stuðning hersins, draga úr áhrifum lífvarðasveitar Zhívkovs og fá grænt ljós frá Sovétmönnum létu samsærismennirnir til skarar skríða. Á fundi stjórnmálanefndarinnar 9. nóvember 1989 lögðu þeir fram vantrauststillögu gegn Zhívkov sem var að endingu samþykkt með eins atkvæðis mun. Zhívkov neyddist til að leggja niður völd og Mladenov var kjörinn nýr leiðtogi flokksins.<ref name=fall/> Kommúnistastjórn Búlgaríu leið undir lok innan við ári eftir að Zhívkov var steypt af stóli. Eftir fall kommúnistastjórnarinnar var Zhívkov settur í stofufangelsi og kærður fyrir fjárdrátt og margvíslega spillingu. Zhívkov hélt því fram að hann hefði haft efasemdir um þjóðarskipulag kommúnistastjórnarinnar frá því á miðjum sjötta áratugnum en að hann hafi neyðst til að viðhalda því vegna þrýstings frá Sovétríkjunum.<ref name=guðni/> Árið 1992 var Zhívkov dæmdur í sjö ára fangelsi fyrir að hafa dregið sér fé upp á 21,5 milljónir [[Búlgarskt lef|búlgarskra lefa]] úr ríkissjóði og notað það til að kaupa 67 bifreiðar frá Vesturlöndum og og 72 lúxusíbúðir fyrir ættingja sína og vini.<ref>{{Tímarit.is|1770829|Ég komst í sögubækurnar og þar verð ég|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=5. september 1992|blaðsíða=19}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Zhívkov, Todor}} {{fd|1911|1998}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Búlgaríu]] [[Flokkur:Kommúnistaleiðtogar]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Búlgaríu]] 4kc7bjugx8wy7c39dkw2ou6zxnm8bqx 1 190775 1961083 1960992 2026-04-24T16:53:41Z TKSnaevarr 53243 /* Mynd */ Svar 1961083 wikitext text/x-wiki == Mynd == Er ekki hægt að gera eitthvað í myndinni? Hún er ekki sérlega góð. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 24. apríl 2026 kl. 03:50 (UTC) :Ekki nema þú vitir um aðra mynd sem er utan höfundarréttar eða höfundarréttarhafi leyfir að verði notuð á Wikipediu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. apríl 2026 kl. 16:53 (UTC) ow3rbyck2e5kmp2742riq9qxch53yzc 1961089 1961083 2026-04-24T17:38:13Z Berserkur 10188 /* Mynd */ 1961089 wikitext text/x-wiki == Mynd == Er ekki hægt að gera eitthvað í myndinni? Hún er ekki sérlega góð. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 24. apríl 2026 kl. 03:50 (UTC) :Ekki nema þú vitir um aðra mynd sem er utan höfundarréttar eða höfundarréttarhafi leyfir að verði notuð á Wikipediu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. apríl 2026 kl. 16:53 (UTC) :: Er svosem sammála. En ekki fann ég aðra, klippti þessa úr plötualbúmi. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. apríl 2026 kl. 17:38 (UTC) 5tqpd8si05u26knb0zjjnu5ao1i8dyo 0 190776 1961116 1960997 2026-04-24T22:47:28Z TKSnaevarr 53243 1961116 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Beinir Johannesen | búseta = | mynd = Beinir johannesen.jpg | myndastærð = | myndatexti1 = Beinir Johannesen árið 2026. | titill = [[Lögmaður Færeyja]] | stjórnartíð_start =13. apríl 2026 | stjórnartíð_end = | einvaldur = [[Friðrik 10. Danakonungur|Friðrik 10.]] | forveri = [[Aksel V. Johannesen]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1997|2|12}} | fæðingarstaður = [[Klaksvík]], [[Færeyjar|Færeyjum]] | stjórnmálaflokkur = [[Fólkaflokkurinn]] | maki = Helena Johannesen | börn = | háskóli = }} '''Beinir Johannesen''' (f. 12. febrúar 1997) er [[Færeyjar|færeyskur]] stjórnmálamaður frá [[Klaksvík]], núverandi formaður [[Fólkaflokkurinn|Fólkaflokksins]] og núverandi [[lögmaður Færeyja]].<ref name="info2020"/><ref name="klaksvik"/> Þegar Beinir var kjörinn á [[lögþing Færeyja]] 31. ágúst 2019 hafði hann nýlega útskrifast úr menntaskóla og var meðlimur í bæjarráði Klaksvíkur fyrir Fólkaflokkinn.<ref name="klaksvik"/> Hann hlaut 995 einstaklingsatkvæði, sem voru flest atkvæði allra frambjóðenda flokksins og allra frambjóðenda sem náðu kjöri í fyrstu umferð. Í kosningum á [[danska þingið]] 5. júní sama ár hafði hann hlotið 677 einstaklingsatkvæði.<ref name="info2019aug"/> Beinir Johannesen var kjörinn formaður Fólkaflokksins þann 10. nóvember 2022 eftir að Christian Andreasen sagði af sér, stuttu eftir kosningar á danska þingið. Hann var þá aðeins 25 ára gamall.<ref>{{cite web |url=https://kvf.fo/greinar/2022/11/10/beinir-johannesen-nyggjur-formadur-i-folkaflokkinum |title=Beinir Johannesen nýggjur formaður í Fólkaflokkinum |last=Hansen |first=Uni L. |date=10. november 2022 |website=kvf.fo |publisher=Kringvarp Føroya |access-date=10. november 2022|archive-date=2022-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221110231400/http://kvf.fo/greinar/2022/11/10/beinir-johannesen-nyggjur-formadur-i-folkaflokkinum |dead-url=yes }}</ref> Í kosningum á lögþingið 26. mars 2026 hlaut Beinir 1.679 einstaklingsatkvæði. Fólkaflokkurinn varð stærsti flokkurinn á lögþinginu og myndaði ríkisstjórn ásamt [[Jafnaðarflokkurinn|Jafnaðarflokknum]] og [[Sambandsflokkurinn|Sambandsflokknum]]. Beinir varð yngsti lögmaður í sögu Færeyja, þá 29 ára gamall.<ref>https://kvf.fo/greinar/2026/04/09/hava-skrivad-undir-samgonguskjalid</ref> == Fjölskylda == Beinir Jo­hann­e­sen er sonarsonur [[Vilhelm Johannesen|Vilhelms Johannesen]], sem var þingmaður á lögþinginu frá 1980 til 2008. Hann er jafnframt bróðursonur [[Aksel V. Johannesen|Aksels V. Johannesen]], sem var lögmaður Færeyja á undan honum og er formaður Jafnaðarflokksins.<ref name="info2019sep"/> == Tenglar == *[https://www.in.fo/news-detail/eg-helt-eg-kundi-gera-mun - Eg helt eg kundi gera mun], in.fo, 15.02.2020 *[https://kvf.fo/valevni Hesi stilla upp til løgtingsvalið 2019 - A - Beinir Johannesen], kvf.fo *[https://www.klaksvik.fo/byradslimir Býráðslimir], klaksvik.fo == Heimildir == {{reflist|refs= <ref name="info2020">[https://www.in.fo/news-detail/eg-helt-eg-kundi-gera-mun - Eg helt eg kundi gera mun], in.fo, 15.02.2020</ref> <ref name="klaksvik">[https://www.klaksvik.fo/byradslimir Býráðslimir], klaksvik.fo</ref> <ref name="info2019aug">[https://www.in.fo/news-detail/news/beinir-johannesen-gjoert-kanonval/ Beinir Johannesen gjørt kanónval], in.fo, 31. 08. 2019</ref> <ref name="info2019sep">[https://www.in.fo/news-detail/fleiri-tingf-lk-hava-havt-p-par-og-abbar-l-gtinginum Fleiri tingfólk hava havt pápar og abbar í Løgtinginum], in.fo, 09.09.2019</ref> }} {{Lögmenn Færeyja}} {{DEFAULTSORT:Johannesen, Beinir}} {{f|1997}} [[Flokkur:Lögmenn Færeyja]] hup88ax7up4ecv78ceflbsci1pd8qng 2 190778 1961112 1960999 2026-04-24T21:42:55Z Maris Dreshmanis 115848 Update babel to lv|ru-4 (remove en-3, de-1) 1961112 wikitext text/x-wiki {{#babel:lv|ru-4}} == Maris Dreshmanis == Open data researcher. Contributor to [[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]] on Wikidata. * '''[[d:User:Maris Dreshmanis|Wikidata contributions]]''' — 37,400+ edits * '''GSCO''' — Global Standard Classification of Occupations (27 national registries + ESCO, 57,000+ occupation entries, 26,991 Wikidata items, 152,000+ multilingual labels across 53 languages) * '''[[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]]''' — coordinating occupation label enrichment in 27 source languages [[Category:Wikipedians]] 1tm661nfud90u9uzogktjy8qwfpriv4 0 190783 1961041 2026-04-24T13:14:07Z Einar orn s 115856 Bætt við síðu um hverfið Hamranes í Hafnarfirði 1961041 wikitext text/x-wiki Hamranes er 25 [[Hektari|hektara]] nýbyggingarsvæði sem rís sunnan Skarðshlíðarhverfis og Vallahverfis í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]. Framkvæmdir við lóðir í Hamranesi hófust í upphafi árs 2021.<ref>{{Cite web|url=https://hafnarfjordur.is/uppbyggingarverkefni/hamranes/|title=Hamranes {{!}} Hafnarfjörður|last=Eyjólfsson|first=Garðar|date=2022-11-16|website=hafnarfjordur.is|language=is-IS|access-date=2026-04-24}}</ref> i9lj6b675o7kxdk577schi5fri6ifs2 1961046 1961041 2026-04-24T13:22:56Z Einar orn s 115856 Bætti við meiri texta og mynd 1961046 wikitext text/x-wiki Hamranes er 25 [[Hektari|hektara]] nýbyggingarsvæði sem rís sunnan Skarðshlíðarhverfis og Vallahverfis í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]. Framkvæmdir við lóðir í Hamranesi hófust í upphafi árs 2021.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://hafnarfjordur.is/uppbyggingarverkefni/hamranes/|title=Hamranes {{!}} Hafnarfjörður|last=Eyjólfsson|first=Garðar|date=2022-11-16|website=hafnarfjordur.is|language=is-IS|access-date=2026-04-24}}</ref> [[Mynd:Hamranes.jpg|thumb|Hamranes]] Samanlagt er áætlað að íbúafjöldi Hamraness og Skarðshlíðarhverfis verði rúmlega 6.000 í um 2.500 íbúðum. Í Vallahverfi sem stendur næst þessum hverfum búa rétt rúmlega 5.700 íbúar í dag. Þannig er gert ráð fyrir að heildarfjöldi á þessu svæði sunnan Reykjanesbrautar yst í Hafnarfirði tvöfaldist á næstu árum.<ref name=":0" /> e01vzepbcy67havzemdvm7eqnamzxuk 1961050 1961046 2026-04-24T13:43:55Z Berserkur 10188 1961050 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Hamranes.jpg|thumb|Hamranes]] '''Hamranes''' er 25 [[Hektari|hektara]] nýbyggingarsvæði sem rís sunnan [[Skarðshlíðarhverfi]]s og [[Vallahverfi]]s í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]. Framkvæmdir við lóðir í Hamranesi hófust í upphafi árs 2021.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://hafnarfjordur.is/uppbyggingarverkefni/hamranes/|title=Hamranes {{!}} Hafnarfjörður|last=Eyjólfsson|first=Garðar|date=2022-11-16|website=hafnarfjordur.is|language=is-IS|access-date=2026-04-24}}</ref> Samanlagt er áætlað að íbúafjöldi Hamraness og Skarðshlíðarhverfis verði rúmlega 6.000 í um 2.500 íbúðum. Í Vallahverfi sem stendur næst þessum hverfum búa rétt rúmlega 5.700 íbúar í dag. Þannig er gert ráð fyrir að heildarfjöldi á þessu svæði sunnan [[Reykjanesbraut]]ar yst í Hafnarfirði tvöfaldist á næstu árum.<ref name=":0" /> ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Hverfi Hafnarfjarðar]] ksv31n7nlpwjjev4ajo63i2rlsbk10a 0 190784 1961049 2026-04-24T13:41:37Z Berserkur 10188 Berserkur færði [[Vallarhverfi]] á [[Vallahverfi]]: Stafsetningarvilla í titli: Vellir -> Valla 1961049 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Vallahverfi]] 7awfwvnto5tloluprf63471e1vksw0c 14 190785 1961051 2026-04-24T13:44:14Z Berserkur 10188 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Hafnarfjörður]]“ 1961051 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Hafnarfjörður]] a4v33d6mmlcguee2q4988zael0vioiv 0 190786 1961059 2026-04-24T14:06:45Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[The Daily Telegraph]] 1961059 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[The Daily Telegraph]] lpj7xhhkamaygpvro9vgr08r3f6zad5 0 190787 1961133 2026-04-25T00:51:44Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Mynd:Giovanni Benedetto Castiglione gen. Il Grecchetto - Noah mit den Tieren vor der Arche - GG 1645 - Kunsthistorisches Museum (cropped).jpg|thumb|right|Nói með dýrum um borð í örkinni á málverki eftir [[Giovanni Benedetto Castiglione]] (1650).]] '''Nói''' ([[hebreska]]: נֹחַ ''Nōaḥ''<ref>{{cite book |last=Wells |first=John C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |publisher=Longman |year=2008 |isbn=9781405881180 |edition=3rd}}</ref>) er pers...“ 1961133 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Giovanni Benedetto Castiglione gen. Il Grecchetto - Noah mit den Tieren vor der Arche - GG 1645 - Kunsthistorisches Museum (cropped).jpg|thumb|right|Nói með dýrum um borð í örkinni á málverki eftir [[Giovanni Benedetto Castiglione]] (1650).]] '''Nói''' ([[hebreska]]: נֹחַ ''Nōaḥ''<ref>{{cite book |last=Wells |first=John C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |publisher=Longman |year=2008 |isbn=9781405881180 |edition=3rd}}</ref>) er persóna í [[Abrahamísk trúarbrögð|abrahamísku trúarbrögðunum]] sem er sagður hinn síðasti af [[Ættfeðurnir (Biblían)|ættfeðrum]] mannkyns fyrir [[syndaflóðið]]. Saga hans birtist í [[Hebreska biblían|hebresku biblíunni]] (í 5. til 9. kafla [[Fyrsta Mósebók|fyrstu Mósebókar]]), [[kóran]]inum, í ritningum [[Bahá'í trúin|Bahá'í-trúarinnar]] og í [[Apókrýf rit|apókrýfum ritum]] Frásögnin af syndaflóðinu er ein þekktasta saga [[Biblían|Biblíunnar]]. Samkvæmt sögunni ákveður [[Guð]] að refsa illvirkjum heimsins með því að senda mikið flóð yfir jörðina. Guð skipar Nóa að byggja [[Örkin hans Nóa|örk]] til þess að bjarga bæði honum og fjölskyldu hans, mannkyninu í heild sinni og öllum landdýrum heimsins frá tortímingu í flóðinu. Eftir flóðið gerðir Guð sáttmála við Nóa og lofar að senda aldrei framar vatnsflóð til að tortíma jörðinni. Nóa er einnig lýst sem akuryrkjumanni sem hafi verið fyrstur til að planta víngarð. Eftir flóðið skipar Guð Nóa og sonum hans að „vera frjósamir, margfaldast og uppfylla jörðina“.<ref>Biblían. Fyrsta bók Móse. 9:1-2. (Netútgáfa Snerpu).</ref> Sagan af Nóa er svipuð frásögn í hinni mesópótamísku ''[[Gilgameskviða|Gilgameskviðu]]'', sem skrifuð var í kringum 1800 f.Kr., þar sem hetja byggir örk til þess að lifa af flóð sem sent er af guðunum. Fræðimenn hafa leitt líkur að því að Biblíusagan um Nóa hafi verið innblásin af eldri sagnahefðum frá Mesópótamíu. Nói hefur einnig verið borinn saman við grísku hetjuna [[Devkalíon]], sem fær einnig viðvörun um yfirvofandi flóð, byggir sér örk og sendir út fugla til að kanna eftirleik flóðsins. ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|trúarbrögð}} [[Flokkur:Persónur í gamla testamentinu]] shg83s4ds84kicsjp65kki6fje5n0uu 1961136 1961133 2026-04-25T00:54:17Z TKSnaevarr 53243 1961136 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Giovanni Benedetto Castiglione gen. Il Grecchetto - Noah mit den Tieren vor der Arche - GG 1645 - Kunsthistorisches Museum (cropped).jpg|thumb|right|Nói með dýrum um borð í örkinni á málverki eftir [[Giovanni Benedetto Castiglione]] (1650).]] '''Nói''' ([[hebreska]]: נֹחַ ''Nōaḥ''<ref>{{cite book |last=Wells |first=John C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |publisher=Longman |year=2008 |isbn=9781405881180 |edition=3rd}}</ref>) er persóna í [[Abrahamísk trúarbrögð|abrahamísku trúarbrögðunum]] sem er sagður hinn síðasti af [[Ættfeðurnir (Biblían)|ættfeðrum]] mannkyns fyrir [[syndaflóðið]]. Saga hans birtist í [[Hebreska biblían|hebresku biblíunni]] (í 5. til 9. kafla [[Fyrsta Mósebók|fyrstu Mósebókar]]), [[kóran]]inum, í ritningum [[Bahá'í trúin|Bahá'í-trúarinnar]] og í [[Apókrýf rit|apókrýfum ritum]] Frásögnin af syndaflóðinu er ein þekktasta saga [[Biblían|Biblíunnar]]. Samkvæmt sögunni ákveður [[Guð]] að refsa illvirkjum heimsins með því að senda mikið flóð yfir jörðina. Guð skipar Nóa að byggja [[Örkin hans Nóa|örk]] til þess að bjarga bæði honum og fjölskyldu hans, mannkyninu í heild sinni og öllum landdýrum heimsins frá tortímingu í flóðinu. Eftir flóðið gerðir Guð sáttmála við Nóa og lofar að senda aldrei framar vatnsflóð til að tortíma jörðinni. Nóa er einnig lýst sem akuryrkjumanni sem hafi verið fyrstur til að planta víngarð. Eftir flóðið skipar Guð Nóa og sonum hans að „vera frjósamir, margfaldast og uppfylla jörðina“.<ref>Biblían. Fyrsta bók Móse. 9:1-2. (Netútgáfa Snerpu).</ref> Sagan af Nóa er svipuð frásögn í hinni mesópótamísku ''[[Gilgameskviða|Gilgameskviðu]]'', sem skrifuð var í kringum 1800 f.Kr., þar sem hetjan [[Útnapíshtim]] byggir örk til þess að lifa af flóð sem sent er af guðunum. Fræðimenn hafa leitt líkur að því að Biblíusagan um Nóa hafi verið innblásin af eldri sagnahefðum frá Mesópótamíu. Nói hefur einnig verið borinn saman við grísku hetjuna [[Devkalíon]], sem fær einnig viðvörun um yfirvofandi flóð, byggir sér örk og sendir út fugla til að kanna eftirleik flóðsins. ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|trúarbrögð}} [[Flokkur:Persónur í gamla testamentinu]] 2qdxnleirko4p1n6q1id5rlfej0ezms 1961137 1961136 2026-04-25T00:56:03Z TKSnaevarr 53243 1961137 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Giovanni Benedetto Castiglione gen. Il Grecchetto - Noah mit den Tieren vor der Arche - GG 1645 - Kunsthistorisches Museum (cropped).jpg|thumb|right|Nói með dýrum um borð í örkinni á málverki eftir [[Giovanni Benedetto Castiglione]] (1650).]] '''Nói''' ([[hebreska]]: נֹחַ ''Nōaḥ''<ref>{{cite book |last=Wells |first=John C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |publisher=Longman |year=2008 |isbn=9781405881180 |edition=3}}</ref>) er persóna í [[Abrahamísk trúarbrögð|abrahamísku trúarbrögðunum]] sem er sagður hinn síðasti af [[Ættfeðurnir (Biblían)|ættfeðrum]] mannkyns fyrir [[syndaflóðið]]. Saga hans birtist í [[Hebreska biblían|hebresku biblíunni]] (í 5. til 9. kafla [[Fyrsta Mósebók|fyrstu Mósebókar]]), [[kóran]]inum, í ritningum [[Bahá'í trúin|Bahá'í-trúarinnar]] og í [[Apókrýf rit|apókrýfum ritum]] Frásögnin af syndaflóðinu er ein þekktasta saga [[Biblían|Biblíunnar]]. Samkvæmt sögunni ákveður [[Guð]] að refsa illvirkjum heimsins með því að senda mikið flóð yfir jörðina. Guð skipar Nóa að byggja [[Örkin hans Nóa|örk]] til þess að bjarga bæði honum og fjölskyldu hans, mannkyninu í heild sinni og öllum landdýrum heimsins frá tortímingu í flóðinu. Eftir flóðið gerðir Guð sáttmála við Nóa og lofar að senda aldrei framar vatnsflóð til að tortíma jörðinni. Nóa er einnig lýst sem akuryrkjumanni sem hafi verið fyrstur til að planta víngarð. Eftir flóðið skipar Guð Nóa og sonum hans að „vera frjósamir, margfaldast og uppfylla jörðina“.<ref>Biblían. Fyrsta bók Móse. 9:1-2. (Netútgáfa Snerpu).</ref> Sagan af Nóa er svipuð frásögn í hinni mesópótamísku ''[[Gilgameskviða|Gilgameskviðu]]'', sem skrifuð var í kringum 1800 f.Kr., þar sem hetjan [[Útnapíshtim]] byggir örk til þess að lifa af flóð sem sent er af guðunum. Fræðimenn hafa leitt líkur að því að Biblíusagan um Nóa hafi verið innblásin af eldri sagnahefðum frá Mesópótamíu. Nói hefur einnig verið borinn saman við grísku hetjuna [[Devkalíon]], sem fær einnig viðvörun um yfirvofandi flóð, byggir sér örk og sendir út fugla til að kanna eftirleik flóðsins. ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|trúarbrögð}} [[Flokkur:Persónur í gamla testamentinu]] izqnlhl5oayrjwkfe2e0cxiqx4d9fjq 0 190788 1961141 2026-04-25T01:09:04Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Þrælahald]] 1961141 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Þrælahald]] cua1fwuxph4j747kzduz5ire88oiref 0 190789 1961148 2026-04-25T03:30:08Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Stjórnmálaflokkur |litur = #88E8FF |flokksnafn_íslenska = Flokkur virðingar og frelsis |flokksnafn_formlegt= Tisztelet és Szabadság Párt |mynd =[[Mynd: Tisza Logo, 2026.svg |150px|center|]] |fylgi = |forseti = [[Péter Magyar]] |varaforseti = {{ubl | [[Márk Radnai]] | [[Zoltán Tarr]] | [[Ágnes Forsthoffer]] }} |þingflokksformaður = |frkvstjr = |stofnár = 23. október 2020 |höfuðstöðvar = Dobó István utca 16, 3300 [[Eger]] |hugmynda...“ 1961148 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur |litur = #88E8FF |flokksnafn_íslenska = Flokkur virðingar og frelsis |flokksnafn_formlegt= Tisztelet és Szabadság Párt |mynd =[[Mynd: Tisza Logo, 2026.svg |150px|center|]] |fylgi = |forseti = [[Péter Magyar]] |varaforseti = {{ubl | [[Márk Radnai]] | [[Zoltán Tarr]] | [[Ágnes Forsthoffer]] }} |þingflokksformaður = |frkvstjr = |stofnár = 23. október 2020 |höfuðstöðvar = Dobó István utca 16, 3300 [[Eger]] |hugmyndafræði = {{ubl|class=nowrap| | [[Íhaldsstefna]]<ref name="conservative">{{bulleted list|{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/13/who-is-peter-magyar-hungarys-new-leader-who-trounced-viktor-orban |website=[[Al Jazeera]] |date=13 April 2026 |title=Who is Peter Magyar, Hungary’s new leader who trounced Viktor Orban? |first=Priyanka |last=Shankar}}|{{cite web |website=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2026/04/13/nx-s1-5783657/peter-magyar-hungary-prime-minister-orban-election |date=13 April 2026 |title=5 things to know about Péter Magyar, Hungary's new prime minister |first=Rachel |last=Treisman}}|{{cite web |url=https://www.dw.com/en/hungary-election-orban-concedes-painful-defeat-to-magyar/live-76750838 |website=[[Deutsche Welle]] |title=Magyar's Tisza secures two-thirds majority in parliament |date=13 April 2026 |first1=Emmy |last1=Sasipornkarn |first2=Darko |last2=Janjevic}}|{{cite web |date=12 April 2026 |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/04/12/peter-magyar-says-viktor-orban-has-conceded-victory-in-hungary-election_6752347_4.html |website=[[Le Monde]] |title=Péter Magyar wins two-thirds parliamentary majority in earthquake Hungary election}}|{{cite web |website=[[Euractiv]] |url=https://www.euractiv.com/news/fidesz-splits-emerge-as-prospect-of-defeat-looms-for-orban/ |title=Fidesz splits emerge as prospect of defeat looms for Orbán |location=Budapest |date=10 April 2026 |first1=Bruno |last1=Waterfield |first2=Mátyás |last2=Varga}}}}</ref> | [[Lýðhyggja]]<ref name="populist">{{bulleted list|{{cite web|url=https://verfassungsblog.de/beating-populism-with-populism/|title=Beating (Authoritarian) Populism with (Democratic) Populism|website=[[Verfassungsblog]]|author=Zoltán Ádám|date=9 April 2026}}|{{Cite web |last=Mátyás |first=Papp Gergely |date=2025-03-09 |title=Milyen szavazókat veszít a gazdasági helyzet miatt a Fidesz, és kiket nyer meg a Tisza? – G7 – Gazdasági sztorik érthetően |url=https://g7.hu/kozelet/20250309/milyen-szavazokat-veszit-a-gazdasagi-helyzet-miatt-a-fidesz-es-kiket-nyer-meg-a-tisza/ |access-date=2025-06-24 |language=hu}}|{{Cite journal |last=Rácz |first=András |year=2024 |title=A Political Landslide in Hungary Challenges Orbán's Regime and the EU |url=https://www.ssoar.info/ssoar/bitstream/handle/document/95333/ssoar-2024-racz-A_Political_Landslide_in_Hungary.pdf?sequence=1&isAllowed=y |journal=DGAP |location=Berlin |publisher=Forschungsinstitut der Deutschen Gesellschaft für Auswärtige Politi |via=SSOAR}}}}</ref> | Jákvæðni fyrir ESB-samstarfi<ref name="european">{{bulleted list|{{cite web |url=https://www.swissinfo.ch/eng/eu%27s-eastern-members-see-strong-performances-by-centrist-parties/80188387 |title=EU's eastern members see strong performances by centrist parties |publisher= SWI swissinfo.ch |date=10 June 2024 |author1=Barbara Erling |author2=Gergely Szakacs }}|{{cite web |url=https://www.gisreportsonline.com/r/hungary-magyar/ |title=Peter Magyar's rise is reshaping Hungary's political landscape |publisher=Geopolitical Intelligence Services AG |date=31 March 2025 |author=Krisztina Koenen}}|{{cite web |url=https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/osw-commentary/2025-06-05/year-peter-magyar-great-expectations-great-challenges |title=The year of Péter Magyar: great expectations, great challenges |publisher=Centre for Eastern Studies |date= 6 May 2025 |author=Ilona Gizińska}}|{{Cite journal |last1=Baranyai |first1=Artúr |last2=Gyulai |first2=Attila |last3=Papp |first3=Zsófia |title=Hungary: Political Developments and Data in 2024: From Scandal to Shake-Up: The Rise of a New Opposition and the Re-Opening of the Political Competition |url=https://ejpr.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/2047-8852.70011 |journal=European Journal of Political Research (Political Data Yearbook) |publication-date=2025-07-14 |doi=10.1111/2047-8852.70011|url-access=subscription}}}}</ref> }} |einkennislitur = Ljósblár {{Colorbox|#88E8FF}} |vettvangur1 = Sæti á þjóðþinginu |sæti1 = 0 |sæti1alls = 199 |vettvangur2 = Sæti á Evrópuþinginu |sæti2 = 7 |sæti2alls = 21 |bókstafur = |vefsíða = {{URL|magyartisza.hu}} |bestu kosningaúrslit = |verstu kosningaúrslit = }} '''Flokkur virðingar og frelsis''' ([[ungverska]]: Tisztelet és Szabadság Párt), yfirleitt kallaður '''Tisza-flokkurinn''' eða '''TISZA''' eftir skammstöfun nafns síns á ungversku, er [[Íhaldsstefna|íhaldssamur]],<ref name="conservative"/> [[Miðjustefna|miðjusinnaður]]<ref name="centre">{{bulleted list|{{Cite journal |last=Kovarek |first=Daniel |date=2025-02-24 |title=Elite defection and opposition realignment in Hungary: Respect and Freedom Party (TISZA) in the 2024 European Parliamentary elections |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/21599165.2025.2468693 |journal=[[East European Politics]] |volume=41 |issue=2 |pages=263–276 |doi=10.1080/21599165.2025.2468693 |issn=2159-9165 |via=Taylor & Francis|url-access=subscription}}|{{Cite web |date=2024-06-14 |title=President of EPP Weber invites Hungarian newcomer Tisza into fold |url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/06/14/president-of-epp-manfred-weber-invites-hungarian-newcomer-tisza-into-fold |access-date=2025-06-24 |website=euronews |language=en}}|{{Cite web |title=TIZA – Vokskabin |url=http://www.vokskabin.hu/ |access-date=2025-06-24 |website=Vokskabin |language=hu}}}}</ref> eða [[Miðhægristefna|mið-hægrisinnaður]],<ref name="centre-right">{{bulleted list|{{cite journal |url=https://feps-europe.eu/wp-content/uploads/2024/12/From-Posts-to-Polls-1.pdf |title=From posts to polls. Lessons from the 2024 European Elections on strengthening young people's engagement through effective social media strategies |date=December 2024 |author1=Matteo Dressler |author2=Elena Avramovska |author3=Miriam Candelù |author4=Ognjan Denkovski |author5=Neele Eilers |author6=Michael Jennewein |author7=Tobias Spöri |journal=Policy Study |isbn=9782931233542 |publisher=Foundation for European Progressive Studies (FEPS) and Friedrich Ebert Stiftung |page=60 |quote=Hungary’s centre-right Tisza party also gained traction with critical posts aimed at Fidesz.}}|{{cite web|url=https://www.jiia.or.jp/en/column/2024/09/security-fy2024-03.html |title=European Parliament Elections 2024: Eastern European Countries |publisher=The Japan Institute of International Affairs |date=19 September 2024 |author=Manabu Sengoku}}|{{Cite web|url=https://europeelects.eu/hungary/|title=Hungary}}|{{cite news |last= Thorpe |first= Nick |date= 10 June 2024 |title= A night of drama in Europe as EU parliament moves to right |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c722rq29x7wo |work= BBC News |location= Budapest |access-date= 11 June 2024}}|{{Cite web |date=2024-12-05 |title=How Orbán's challenger turned the tables |url=https://www.politico.eu/article/viktor-orban-fidesz-hungary-challenger-peter-magyar-tisza-party-polls-survey-eu/ |access-date=2025-06-24 |website=POLITICO |language=en-GB}}|{{Cite news |date=2025-06-18 |title=Hungarian opposition party has 15-point-lead ahead of Orban's Fidesz, poll says |url=https://www.reuters.com/world/hungarian-opposition-party-has-15-point-lead-ahead-orbans-fidesz-poll-says-2025-06-18/ |access-date=2025-06-24 |work=Reuters |language=en}}}}</ref> Evrópusinnaður<ref name="european"/> og [[Lýðhyggja|popúlískur]]<ref name="populist"/> stjórnmálaflokkur í [[Ungverjaland]]i. Flokkurinn var stofnaður árið 2020. Hann jók áhrif sín skyndilega árið 2024 þegar [[Péter Magyar]], fyrrum meðlimur í [[Fidesz]]-flokknum, gekk til liðs við hann. Meðlimir úr hreyfingu hans, „Standið upp, Ungverjar“, tóku við flestum embættunum innan flokksins og skipulögðu framboð hans í [[Evrópuþingskosningar 2024|Evrópuþingskosningunum 2024]], þar sem Tisza vann sjö sæti á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]]. Magyar var kjörinn leiðtogi Tisza-flokksins 22. júlí 2024. [[Zoltán Tarr]] og [[Andrea Bujdosó]] eru þingflokksformenn flokksins á Evrópuþinginu og ungverska þinginu. Flokkurinn vann aukinn meirihluta þingsæta í þingkosningum Ungverjalands árið 2026, sem gerir honum kleift að gera breytingar á stjórnarskrá Ungverjalands eftir 16 ára stjórnartíð [[Viktor Orbán|Viktors Orbán]] og Fidesz. Tisza-flokkurinn er aðili að [[Þinghópar á Evrópuþinginu|þinghópi]] [[Evrópska þjóðarflokknum|Evrópska þjóðarflokksins]] á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]]. Flokknum hefur verið lýst sem svo að hann aðhyllist [[Íhaldsstefna|íhaldsstefnu]], [[Frjálslynd íhaldsstefna|frjálslynda íhaldsstefnu]] og [[Lýðhyggja|lýðhyggju]]. Flokkurinn er jákvæður gagnvart Evrópusamvinnu og aðhyllist nánara samstarf Ungverjaland við [[Evrópusambandið]] og [[Atlantshafsbandalagið]], auk þess sem flokkurinn vill að Ungverjaland taki upp [[Evra|evruna]]. Flokkurinn segist einnig vilja vinna bug á [[spilling]]u og hefur svokallað „mafíuríki“ Viktors Orbán í landinu. Meðal annars hefur flokkurinn talað fyrir því að Ungverjaland gerist aðili að [[saksóknaraembætti Evrópu]] og að aðrar ráðstafanir séu gerðar til að tryggja sjálfstæði dómstóla. Tisza-flokkurinn hefur einnig talað fyrir sterkara aðhaldi á ríkisstjórnina, að forseti Ungverjalands verði þjóðkjörinn og að þjóðaratkvæðagreiðsla verði haldin um að takmarka embættissetu forsætisráðherrans við tvö fjögurra ára kjörtímabil. ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|stjórnmál}} {{s|2020}} [[Flokkur:Ungverskir stjórnmálaflokkar]] n70zww9gag4arra9lihk0kdi77snj1k 1961171 1961148 2026-04-25T10:48:14Z TKSnaevarr 53243 1961171 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur |litur = #88E8FF |flokksnafn_íslenska = Flokkur virðingar og frelsis |flokksnafn_formlegt= Tisztelet és Szabadság Párt |mynd =[[Mynd: Tisza Logo, 2026.svg |150px|center|]] |fylgi = |forseti = [[Péter Magyar]] |varaforseti = {{ubl | [[Márk Radnai]] | [[Zoltán Tarr]] | [[Ágnes Forsthoffer]] }} |þingflokksformaður = |frkvstjr = |stofnár = 23. október 2020 |höfuðstöðvar = Dobó István utca 16, 3300 [[Eger]] |hugmyndafræði = {{ubl|class=nowrap| | [[Íhaldsstefna]]<ref name="conservative">{{bulleted list|{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/13/who-is-peter-magyar-hungarys-new-leader-who-trounced-viktor-orban |website=[[Al Jazeera]] |date=13 April 2026 |title=Who is Peter Magyar, Hungary’s new leader who trounced Viktor Orban? |first=Priyanka |last=Shankar}}|{{cite web |website=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2026/04/13/nx-s1-5783657/peter-magyar-hungary-prime-minister-orban-election |date=13 April 2026 |title=5 things to know about Péter Magyar, Hungary's new prime minister |first=Rachel |last=Treisman}}|{{cite web |url=https://www.dw.com/en/hungary-election-orban-concedes-painful-defeat-to-magyar/live-76750838 |website=[[Deutsche Welle]] |title=Magyar's Tisza secures two-thirds majority in parliament |date=13 April 2026 |first1=Emmy |last1=Sasipornkarn |first2=Darko |last2=Janjevic}}|{{cite web |date=12 April 2026 |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/04/12/peter-magyar-says-viktor-orban-has-conceded-victory-in-hungary-election_6752347_4.html |website=[[Le Monde]] |title=Péter Magyar wins two-thirds parliamentary majority in earthquake Hungary election}}|{{cite web |website=[[Euractiv]] |url=https://www.euractiv.com/news/fidesz-splits-emerge-as-prospect-of-defeat-looms-for-orban/ |title=Fidesz splits emerge as prospect of defeat looms for Orbán |location=Budapest |date=10 April 2026 |first1=Bruno |last1=Waterfield |first2=Mátyás |last2=Varga}}}}</ref> | [[Lýðhyggja]]<ref name="populist">{{bulleted list|{{cite web|url=https://verfassungsblog.de/beating-populism-with-populism/|title=Beating (Authoritarian) Populism with (Democratic) Populism|website=[[Verfassungsblog]]|author=Zoltán Ádám|date=9 April 2026}}|{{Cite web |last=Mátyás |first=Papp Gergely |date=2025-03-09 |title=Milyen szavazókat veszít a gazdasági helyzet miatt a Fidesz, és kiket nyer meg a Tisza? – G7 – Gazdasági sztorik érthetően |url=https://g7.hu/kozelet/20250309/milyen-szavazokat-veszit-a-gazdasagi-helyzet-miatt-a-fidesz-es-kiket-nyer-meg-a-tisza/ |access-date=2025-06-24 |language=hu}}|{{Cite journal |last=Rácz |first=András |year=2024 |title=A Political Landslide in Hungary Challenges Orbán's Regime and the EU |url=https://www.ssoar.info/ssoar/bitstream/handle/document/95333/ssoar-2024-racz-A_Political_Landslide_in_Hungary.pdf?sequence=1&isAllowed=y |journal=DGAP |location=Berlin |publisher=Forschungsinstitut der Deutschen Gesellschaft für Auswärtige Politi |via=SSOAR}}}}</ref> | Jákvæðni fyrir ESB-samstarfi<ref name="european">{{bulleted list|{{cite web |url=https://www.swissinfo.ch/eng/eu%27s-eastern-members-see-strong-performances-by-centrist-parties/80188387 |title=EU's eastern members see strong performances by centrist parties |publisher= SWI swissinfo.ch |date=10 June 2024 |author1=Barbara Erling |author2=Gergely Szakacs }}|{{cite web |url=https://www.gisreportsonline.com/r/hungary-magyar/ |title=Peter Magyar's rise is reshaping Hungary's political landscape |publisher=Geopolitical Intelligence Services AG |date=31 March 2025 |author=Krisztina Koenen}}|{{cite web |url=https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/osw-commentary/2025-06-05/year-peter-magyar-great-expectations-great-challenges |title=The year of Péter Magyar: great expectations, great challenges |publisher=Centre for Eastern Studies |date= 6 May 2025 |author=Ilona Gizińska}}|{{Cite journal |last1=Baranyai |first1=Artúr |last2=Gyulai |first2=Attila |last3=Papp |first3=Zsófia |title=Hungary: Political Developments and Data in 2024: From Scandal to Shake-Up: The Rise of a New Opposition and the Re-Opening of the Political Competition |url=https://ejpr.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/2047-8852.70011 |journal=European Journal of Political Research (Political Data Yearbook) |publication-date=2025-07-14 |doi=10.1111/2047-8852.70011|url-access=subscription}}}}</ref> }} |einkennislitur = Ljósblár {{Colorbox|#88E8FF}} |vettvangur1 = Sæti á þjóðþinginu |sæti1 = 0 |sæti1alls = 199 |vettvangur2 = Sæti á Evrópuþinginu |sæti2 = 7 |sæti2alls = 21 |bókstafur = |vefsíða = {{URL|magyartisza.hu}} |bestu kosningaúrslit = |verstu kosningaúrslit = }} '''Flokkur virðingar og frelsis''' ([[ungverska]]: Tisztelet és Szabadság Párt), yfirleitt kallaður '''Tisza-flokkurinn''' eða '''TISZA''' eftir skammstöfun nafns síns á ungversku, er [[Íhaldsstefna|íhaldssamur]],<ref name="conservative"/> [[Miðjustefna|miðjusinnaður]]<ref name="centre">{{bulleted list|{{Cite journal |last=Kovarek |first=Daniel |date=2025-02-24 |title=Elite defection and opposition realignment in Hungary: Respect and Freedom Party (TISZA) in the 2024 European Parliamentary elections |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/21599165.2025.2468693 |journal=[[East European Politics]] |volume=41 |issue=2 |pages=263–276 |doi=10.1080/21599165.2025.2468693 |issn=2159-9165 |via=Taylor & Francis|url-access=subscription}}|{{Cite web |date=2024-06-14 |title=President of EPP Weber invites Hungarian newcomer Tisza into fold |url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/06/14/president-of-epp-manfred-weber-invites-hungarian-newcomer-tisza-into-fold |access-date=2025-06-24 |website=euronews |language=en}}|{{Cite web |title=TIZA – Vokskabin |url=http://www.vokskabin.hu/ |access-date=2025-06-24 |website=Vokskabin |language=hu}}}}</ref> eða [[Miðhægristefna|mið-hægrisinnaður]],<ref name="centre-right">{{bulleted list|{{cite journal |url=https://feps-europe.eu/wp-content/uploads/2024/12/From-Posts-to-Polls-1.pdf |title=From posts to polls. Lessons from the 2024 European Elections on strengthening young people's engagement through effective social media strategies |date=December 2024 |author1=Matteo Dressler |author2=Elena Avramovska |author3=Miriam Candelù |author4=Ognjan Denkovski |author5=Neele Eilers |author6=Michael Jennewein |author7=Tobias Spöri |journal=Policy Study |isbn=9782931233542 |publisher=Foundation for European Progressive Studies (FEPS) and Friedrich Ebert Stiftung |page=60 |quote=Hungary’s centre-right Tisza party also gained traction with critical posts aimed at Fidesz.}}|{{cite web|url=https://www.jiia.or.jp/en/column/2024/09/security-fy2024-03.html |title=European Parliament Elections 2024: Eastern European Countries |publisher=The Japan Institute of International Affairs |date=19 September 2024 |author=Manabu Sengoku}}|{{Cite web|url=https://europeelects.eu/hungary/|title=Hungary}}|{{cite news |last= Thorpe |first= Nick |date= 10 June 2024 |title= A night of drama in Europe as EU parliament moves to right |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c722rq29x7wo |work= BBC News |location= Budapest |access-date= 11 June 2024}}|{{Cite web |date=2024-12-05 |title=How Orbán's challenger turned the tables |url=https://www.politico.eu/article/viktor-orban-fidesz-hungary-challenger-peter-magyar-tisza-party-polls-survey-eu/ |access-date=2025-06-24 |website=POLITICO |language=en-GB}}|{{Cite news |date=2025-06-18 |title=Hungarian opposition party has 15-point-lead ahead of Orban's Fidesz, poll says |url=https://www.reuters.com/world/hungarian-opposition-party-has-15-point-lead-ahead-orbans-fidesz-poll-says-2025-06-18/ |access-date=2025-06-24 |work=Reuters |language=en}}}}</ref> Evrópusinnaður<ref name="european"/> og [[Lýðhyggja|popúlískur]]<ref name="populist"/> stjórnmálaflokkur í [[Ungverjaland]]i. Flokkurinn var stofnaður árið 2020. Hann jók áhrif sín skyndilega árið 2024 þegar [[Péter Magyar]], fyrrum meðlimur í [[Fidesz]]-flokknum, gekk til liðs við hann. Meðlimir úr hreyfingu hans, „Standið upp, Ungverjar“, tóku við flestum embættunum innan flokksins og skipulögðu framboð hans í [[Evrópuþingskosningar 2024|Evrópuþingskosningunum 2024]], þar sem Tisza vann sjö sæti á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]]. Magyar var kjörinn leiðtogi Tisza-flokksins 22. júlí 2024. [[Zoltán Tarr]] og [[Andrea Bujdosó]] eru þingflokksformenn flokksins á Evrópuþinginu og ungverska þinginu. Flokkurinn vann aukinn meirihluta þingsæta í þingkosningum Ungverjalands árið 2026, sem gerir honum kleift að gera breytingar á stjórnarskrá Ungverjalands eftir 16 ára stjórnartíð [[Viktor Orbán|Viktors Orbán]] og Fidesz. Tisza-flokkurinn er aðili að [[Þinghópar á Evrópuþinginu|þinghópi]] [[Evrópski þjóðarflokkurinn|Evrópska þjóðarflokksins]] á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]]. Flokknum hefur verið lýst sem svo að hann aðhyllist [[Íhaldsstefna|íhaldsstefnu]], [[Frjálslynd íhaldsstefna|frjálslynda íhaldsstefnu]] og [[Lýðhyggja|lýðhyggju]]. Flokkurinn er jákvæður gagnvart Evrópusamvinnu og aðhyllist nánara samstarf Ungverjaland við [[Evrópusambandið]] og [[Atlantshafsbandalagið]], auk þess sem flokkurinn vill að Ungverjaland taki upp [[Evra|evruna]]. Flokkurinn segist einnig vilja vinna bug á [[spilling]]u og hefur svokallað „mafíuríki“ Viktors Orbán í landinu. Meðal annars hefur flokkurinn talað fyrir því að Ungverjaland gerist aðili að [[saksóknaraembætti Evrópu]] og að aðrar ráðstafanir séu gerðar til að tryggja sjálfstæði dómstóla. Tisza-flokkurinn hefur einnig talað fyrir sterkara aðhaldi á ríkisstjórnina, að forseti Ungverjalands verði þjóðkjörinn og að þjóðaratkvæðagreiðsla verði haldin um að takmarka embættissetu forsætisráðherrans við tvö fjögurra ára kjörtímabil. ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|stjórnmál}} {{s|2020}} [[Flokkur:Ungverskir stjórnmálaflokkar]] bo4159qi0lg9cv0p7zqigwjyfpoue2e 0 190790 1961167 2026-04-25T10:28:30Z Alvaldi 71791 Bjó til síðu með „{{Knattspyrnumaður |nafn=Daniel Osafo-Badu | mynd = |fullt nafn= |fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1987|01|12}} |fæðingarbær= [[London]] |fæðingarland=[[England]] |hæð=172 cm |staða=Þjálfari |núverandi lið=Vestri |númer= |ár í yngri flokkum= |yngriflokkalið= |ár1=20?? |lið1=Welling United |leikir (mörk)1=? (?) |ár2=2010 |lið2=[[Njarðvík (knattspyrna karla)|Njarðvík]] |leikir (mörk)2=1 (0) |ár3=2010-2011 |lið3=Magni Greniv...“ 1961167 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |nafn=Daniel Osafo-Badu | mynd = |fullt nafn= |fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1987|01|12}} |fæðingarbær= [[London]] |fæðingarland=[[England]] |hæð=172 cm |staða=Þjálfari |núverandi lið=Vestri |númer= |ár í yngri flokkum= |yngriflokkalið= |ár1=20?? |lið1=Welling United |leikir (mörk)1=? (?) |ár2=2010 |lið2=[[Njarðvík (knattspyrna karla)|Njarðvík]] |leikir (mörk)2=1 (0) |ár3=2010-2011 |lið3=[[Magni Grenivík|Magni]] |leikir (mörk)3=13 (1) |ár4=2012-2013 |lið4=[[BÍ/Bolungarvík]] |leikir (mörk)4=29 (0) |ár5=2014 |lið5=[[Magni Grenivík|Magni]] |leikir (mörk)5=17 (2) |ár6=2015 |lið6=[[BÍ/Bolungarvík]] |leikir (mörk)6=12 (1) |ár7=2015-2023 |lið7=[[Vestri (knattspyrna karla)|Vestri]] |leikir (mörk)7=119 (2) |ár8=2025 |lið8=[[Knattspyrnufélagið Hörður|Hörður Ísafirði]] |leikir (mörk)8=0 (0) |þjálfaraár=2025<br>2026-nú |þjálfað lið=[[Knattspyrnufélagið Hörður|Hörður Ísafirði]]<br>[[Vestri (knattspyrna karla)|Vestri]] |fyrrum=já }} '''Daniel Osafo-Badu''' er enskur knattspyrnuþjálfari og fyrrum leikmaður. Hann lék fyrst á Íslandi árið 2010 og hefur leikið með Njarðvík, Magna Grenivík, BÍ/Bolungarvík, Vestra og Herði hér á landi. Árið 2026 var hann ráðinn þjálfari ríkjandi bikarmeistara Vestra.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262873980d/med-vestra-i-evropu-engin-thjalfarastada-sam-baeri-leg-thessari-|title=Með Vestra í Evrópu: „Engin þjálfarastaða sam­bæri­leg þessari“ |author=Aron Guðmundsson|date=2026-04-25|website=[[Vísir.is]]|language=is|access-date=2026-04-25}}</ref> Hann hafði áður þjálfað Hörð og verið aðstoðarþjálfari hjá Vestra.<ref>{{Cite web|url=https://fotbolti.net/news/06-11-2025/daniel-badu-ad-taka-vid-vestra|title=Daniel Badu að taka við Vestra|publisher=[[Fótbolti.net]]|date=2025-11-06|author=Sæbjörn Þór Þórbergsson Steinke|language=is|access-date=2026-04-25}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{f|1987}} [[Flokkur:Enskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Enskir knattspyrnustjórar]] [[Flokkur:Fólk frá Vestfjörðum]] 2vcru5w8l7keb5hgoel6t9523el6k18 1961170 1961167 2026-04-25T10:40:04Z Alvaldi 71791 1961170 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |nafn=Daniel Osafo-Badu | mynd = |fullt nafn= |fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1987|01|12}} |fæðingarbær= [[London]] |fæðingarland=[[England]] |hæð=172 cm |staða=Þjálfari |núverandi lið=Vestri |númer= |ár í yngri flokkum= |yngriflokkalið= |ár1=20?? |lið1=Welling United |leikir (mörk)1=? (?) |ár2=2010 |lið2=[[Njarðvík (knattspyrna karla)|Njarðvík]] |leikir (mörk)2=1 (0) |ár3=2010-2011 |lið3=[[Magni Grenivík|Magni]] |leikir (mörk)3=13 (1) |ár4=2012-2013 |lið4=[[BÍ/Bolungarvík]] |leikir (mörk)4=29 (0) |ár5=2014 |lið5=[[Magni Grenivík|Magni]] |leikir (mörk)5=17 (2) |ár6=2015 |lið6=[[BÍ/Bolungarvík]] |leikir (mörk)6=12 (1) |ár7=2015-2023 |lið7=[[Vestri (knattspyrna karla)|Vestri]] |leikir (mörk)7=119 (2) |ár8=2025 |lið8=[[Knattspyrnufélagið Hörður|Hörður Ísafirði]] |leikir (mörk)8=0 (0) |þjálfaraár=2017<br>2023-2024<br>2025<br>2026-nú |þjálfað lið=[[Vestri (knattspyrna karla)|Vestri]]<br>Vestri (aðstoðarþj.)<br>[[Knattspyrnufélagið Hörður|Hörður Ísafirði]]<br>[[Vestri (knattspyrna karla)|Vestri]] |fyrrum=já }} '''Daniel Osafo-Badu''' er enskur knattspyrnuþjálfari og fyrrum leikmaður. Hann lék fyrst á Íslandi árið 2010 og hefur leikið með Njarðvík, Magna Grenivík, BÍ/Bolungarvík, Vestra og Herði hér á landi. Árið 2026 var hann ráðinn þjálfari ríkjandi bikarmeistara Vestra.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262873980d/med-vestra-i-evropu-engin-thjalfarastada-sam-baeri-leg-thessari-|title=Með Vestra í Evrópu: „Engin þjálfarastaða sam­bæri­leg þessari“ |author=Aron Guðmundsson|date=2026-04-25|website=[[Vísir.is]]|language=is|access-date=2026-04-25}}</ref> Hann hafði áður þjálfað Hörð og verið aðstoðarþjálfari hjá Vestra.<ref>{{Cite web|url=https://fotbolti.net/news/06-11-2025/daniel-badu-ad-taka-vid-vestra|title=Daniel Badu að taka við Vestra|publisher=[[Fótbolti.net]]|date=2025-11-06|author=Sæbjörn Þór Þórbergsson Steinke|language=is|access-date=2026-04-25}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{f|1987}} [[Flokkur:Enskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Enskir knattspyrnustjórar]] [[Flokkur:Fólk frá Vestfjörðum]] su6aqx924716nt4uthvyk6ucrfx5t22 1961174 1961170 2026-04-25T11:08:25Z Alvaldi 71791 1961174 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |nafn=Daniel Osafo-Badu | mynd = |fullt nafn= |fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1987|01|12}} |fæðingarbær= [[London]] |fæðingarland=[[England]] |hæð=172 cm |staða=Þjálfari |núverandi lið=Vestri |númer= |ár í yngri flokkum= |yngriflokkalið= |ár1=20?? |lið1=Welling United |leikir (mörk)1=? (?) |ár2=2010 |lið2=[[Njarðvík (knattspyrna karla)|Njarðvík]] |leikir (mörk)2=1 (0) |ár3=2010-2011 |lið3=[[Magni Grenivík|Magni]] |leikir (mörk)3=13 (1) |ár4=2012-2013 |lið4=[[BÍ/Bolungarvík]] |leikir (mörk)4=29 (0) |ár5=2014 |lið5=[[Magni Grenivík|Magni]] |leikir (mörk)5=17 (2) |ár6=2015 |lið6=[[BÍ/Bolungarvík]] |leikir (mörk)6=12 (1) |ár7=2015-2023 |lið7=[[Vestri (knattspyrna karla)|Vestri]] |leikir (mörk)7=119 (2) |ár8=2025 |lið8=[[Knattspyrnufélagið Hörður|Hörður Ísafirði]] |leikir (mörk)8=0 (0) |þjálfaraár=2017<br>2023-2024<br>2025<br>2026-nú |þjálfað lið=[[Vestri (knattspyrna karla)|Vestri]]<br>Vestri (aðstoðarþj.)<br>[[Knattspyrnufélagið Hörður|Hörður Ísafirði]]<br>[[Vestri (knattspyrna karla)|Vestri]] |fyrrum=já }} '''Daniel Osafo-Badu''' er enskur knattspyrnuþjálfari og fyrrum leikmaður. Hann lék fyrst á Íslandi árið 2010 og hefur leikið með Njarðvík, Magna Grenivík, BÍ/Bolungarvík, Vestra og Herði hér á landi. Árið 2026 var hann ráðinn þjálfari ríkjandi bikarmeistara Vestra.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262873980d/med-vestra-i-evropu-engin-thjalfarastada-sam-baeri-leg-thessari-|title=Með Vestra í Evrópu: „Engin þjálfarastaða sam­bæri­leg þessari“ |author=Aron Guðmundsson|date=2026-04-25|website=[[Vísir.is]]|language=is|access-date=2026-04-25}}</ref> Hann hafði áður þjálfað Hörð og verið aðstoðarþjálfari hjá Vestra.<ref>{{Cite web|url=https://fotbolti.net/news/06-11-2025/daniel-badu-ad-taka-vid-vestra|title=Daniel Badu að taka við Vestra|publisher=[[Fótbolti.net]]|date=2025-11-06|author=Sæbjörn Þór Þórbergsson Steinke|language=is|access-date=2026-04-25}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Tenglar== *[https://ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=59819 Daniel Osafo-Badu] á KSÍ.is {{f|1987}} [[Flokkur:Enskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Enskir knattspyrnustjórar]] [[Flokkur:Fólk frá Vestfjörðum]] f5b0sc07gsxcevp0y773xmaygq9laih