Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1073 1962024 1899761 2026-05-02T23:38:00Z Akigka 183 1962024 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''2. maí''' er 122. dagur ársins (123. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 243 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1368]] - [[Þorsteinn Eyjólfsson]] hirðstjóri var hertekinn af lýbskum kaupmönnum á heimleið frá Noregi og fluttur til Lübeck, þar sem hann sat í fangelsi til 29. júlí. * [[1536]] - [[Anne Boleyn]], Englandsdrottning, var handtekin og ásökuð um sifjaspell, framhjáhald og drottinsvik. * [[1615]] - Þrettán skip fórust og áttatíu menn drukknuðu í aftakaveðri á [[Breiðafjörður|Breiðafirði]]. * [[1641]] - [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur|Vilhjálmur af Óraníu]] gekk að eiga [[María Englandsdrottning|Henríettu Maríu Stúart]], níu ára dóttur Karls 1. Englandskonungs. * [[1668]] - [[Fyrsti friðarsamningurinn í Aix-en-Chapelle]] batt enda á [[Valddreifingarstríðið]]. Frakkar héldu Lille og svæðum á Flandri en létu Franche-Comté eftir. * [[1670]] - [[Hudsonflóafélagið]] var stofnað með konungsleyfi. * [[1738]] - Fyrsti [[ballett]]skólinn í Rússlandi var stofnaður og sá annar í heiminum. * [[1771] - [[Christian Leberecht von Prøck]] stiftamtmaður á Íslandi var settur af vegna tregðu við að framfylgja konunglegum tilskipunum. * [[1803]] - Bandaríkjamenn keyptu [[Louisiana]] af Frökkum. * [[1808]] - [[Sjálfstæðisstríð Spánar]] gegn hernámsliði Frakka hófst. * [[1816]] - [[Leópold 1. Belgíukonungur|Leópold]] af Saxe-Coburg, síðar fyrsti konungur Belgíu, giftist [[Karlotta Ágústa, prinsessa af Wales|Karlottu Ágústu]] prinsessu af Wales. * [[1822]] - Skipbrotsmenn af tveimur erlendum skipum komust til lands, á [[Vopnafjörður|Vopnafirði]], sextán manns, og við [[Glettinganes]], sex manns. Bæði skipin höfðu farist í hafís. * [[1829]] - Bretar stofnuðu fanganýlenduna við Svansá sem var upphafið að því sem varð nýlendan og síðar fylkið [[Vestur-Ástralía]]. * [[1879]] - [[Spænski sósíalíski verkamannaflokkurinn]] var stofnaður. * [[1890]] - [[Oklahoma]] varð skipulagt svæði, Oklahoma Territory (varð fylki [[1907]]). * [[1891]] - [[Thomas Edison]] sýndi hreyfimyndatækið [[kinetoscope]]. * [[1896]] - [[Neðanjarðarlest]]arkerfið í [[Búdapest]] opnaði, annað elsta neðanjarðarlestarkerfi borga heims á eftir London (1890). * [[1897]] - ''St. Paul'', franskt spítalaskip, strandaði við Klöpp í Reykjavík. Skipið náðist út. * [[1919]] - Tuttugu ljósmæður stofnuðu [[Ljósmæðrafélag Íslands]], fyrsta stéttarfélag faglærðra kvenna á Íslandi. * [[1942]] - [[Listamannadeilan]]: Jónas frá Hriflu lét taka niður háðungarsýningu á verkum íslenskra listamanna og setja í hennar stað upp sýningu á verkum sem væru til eftirbreytni. * [[1945]] - [[Seinni heimsstyrjöldin]]: Sovétmenn lýstu því yfir að Berlín væri fallin í hendur þeirra. * [[1953]] - [[Hússein Jórdaníukonungur]] var krýndur, 17 ára gamall. * [[1957]] - Tvær nýjar millilandaflugvélar, ''Hrímfaxi'' og ''Gullfaxi'', komu til landsins. * [[1962]] - Sænska matvælafyrirtækið [[Findus]] var keypt af [[Nestlé]]. * 1962 - [[S.L. Benfica]] sigraði [[Evrópubikarinn 1961-1962]] með 5-3 sigri á [[Real Madrid]]. * [[1963]] - Hundruð svartra Bandaríkjamanna, þar á meðal mörg börn, voru handtekin í [[Birmingham (Alabama)|Birmingham]] eftir mótmælagöngu gegn kynþáttaaðskilnaði. * [[1964]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Víet Kong]]-liðar sökktu bandaríska flugmóðurskipinu ''[[USNS Card]]'' í höfninni í Saígon. * 1964 - Fyrstu stóru mótmæli stúdenta gegn Víetnamstríðinu fóru fram í New York og San Francisco. * [[1968]] - [[Maíuppþotin í París]] hófust með því að stjórn Parísarháskóla í Nanterre ákvað að loka skólanum vegna árekstra við stúdenta. * [[1969]] - Áætlunarskipið ''[[Queen Elizabeth 2]]'' hélt í jómfrúarferð sína frá Southampton til New York. * [[1970]] - [[Búrfellsvirkjun]] var vígð og formlega tekin í notkun. * [[1972]] - 90 létust í eldsvoða í silfurnámu í [[Idaho]] í Bandaríkjunum. * [[1982]] - [[Falklandseyjastríðið]]: Breski kjarnorkuknúni kafbáturinn ''HMS Conqueror'' sökkti argentíska varðskipinu ''ARA General Belgrano''. Alls létu 323 lífið en 770 var bjargað. * [[1984]] - Garðyrkjuhátíðin [[International Garden Festival]] hófst í Liverpool á Englandi. * [[1986]] - Heimssýningin [[Expo 1986]] var opnuð í Vancouver í Kanada. * [[1989]] - Ungverjar hófu að taka [[Járntjaldið]] niður þegar 240 km af gaddavír voru fjarlægðir. * [[1992]] - [[Jón Baldvin Hannibalsson]], utanríkisráðherra, undirritaði samninginn um [[Evrópska efnahagssvæðið]]. Samningurinn er um tuttugu þúsund blaðsíður. * [[1993]] - Fyrsti þátturinn í íslensku sjónvarpsþáttaröðinni ''[[Þjóð í hlekkjum hugarfarsins]]'' var sýndur á RÚV. * [[1997]] - [[Tony Blair]] tók við embætti forsætisráðherra Bretlands eftir 18 ára stjórnartíð Breska íhaldsflokksins. * [[1998]] - Ákveðið var að [[evra]]n skyldi tekin upp 1. janúar 1999. Danmörk, Svíþjóð, Bretland og Grikkland ákváðu af ólíkum ástæðum að taka hana ekki upp. * [[2000]] - [[GPS]]-kerfið var opnað að fullu fyrir almenna notendur. <onlyinclude> * [[2010]] - [[Evrópusambandið]] og [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]] samþykktu 110 milljarða evru lán til [[Grikkland]]s og settu skilyrði um mikinn niðurskurð og aðhald í ríkisfjármálum. * [[2011]] - [[Osama bin Laden]], leiðtogi hryðjuverkasamtakanna Al-Kaída, var ráðinn af dögum í árás Bandaríkjahers á felustað hans í Abbottobad í Pakistan. * [[2012]] - Pastelútgáfa málverksins ''[[Ópið]]'' eftir [[Edvard Munch]] seldist fyrir 120 milljón dali á uppboði í New York-borg. * [[2014]] - [[Bruninn í verkalýðsbyggingunni í Odessa 2014]]: 42 andstæðingar stjórnarinnar í Kíev létust í bruna í byggingu í Odessa eftir fjölmenn mótmæli. * 2014 - Yfir 2000 manns fórust í skriðuföllum í norðurhluta [[Afganistan]]. * [[2016]] - [[Leicester City]] varð meistari [[enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildarinnar]] í fyrsta sinn.</onlyinclude> == Fædd == * [[1579]] - [[Tokugawa Hidetada]], japanskur herstjóri (d. [[1632]]). * [[1601]] - [[Athanasius Kircher]], þýskur fræðimaður (d. [[1680]]). * [[1660]] - [[Alessandro Scarlatti]], ítalskt tónskáld (d. [[1725]]). * [[1675]] - [[Þorlákur Thorlacius Þórðarson]], skólameistari í Skálholti (d. [[1697]]). * [[1722]] - [[Gerhard Schøning]], norskur sagnfræðingur (d. [[1780]]). * [[1729]] - [[Katrín mikla]], keisaraynja Rússlands (d. [[1796]]). * [[1737]] - [[William Petty, jarl af Shelburne]], breskur stjórnmálamaður (d. [[1805]]). * [[1860]] - [[Theodor Herzl]], austurrískur blaðamaður (d. [[1904]]). * [[1881]] - [[Alexander Kerensky]], sovéskur stjórnmálamaður (d. [[1970]]). * [[1892]] - [[Manfred von Richthofen]], þýskur herflugmaður (d. [[1918]]). * [[1903]] - [[Bing Crosby]], bandarískur söngvari og leikari (d. [[1977]]). * [[1912]] - [[Jan Morávek]], austurrískur tónlistarmaður (d. [[1970]]). * [[1921]] - [[Satyajit Ray]], indverskur kvikmyndagerðarmaður (d. [[1992]]). * [[1930]] - [[Jón Böðvarsson]], íslenskufræðingur (d. [[2010]]). * [[1943]] - [[Teruo Nimura]], japanskur knattspyrnumaður. * [[1945]] - [[Judge Dread]] (Alexander Minto Hughes), breskur tónlistarmaður (d. [[1998]]). * [[1951]] - [[Jalil Zandi]], íranskur flugmaður (d. [[2001]]). * [[1955]] - [[Donatella Versace]], ítalskur fatahönnuður. * [[1968]] - [[Kristín Ragna Gunnarsdóttir]], íslenskur rithöfundur. * [[1971]] - [[Arnar Þór Jónsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1972]] - [[Teruo Iwamoto]], japanskur knattspyrnumaður. * [[1973]] - [[Sigrún Hrólfsdóttir]], íslensk myndlistarkona. * [[1974]] - [[Garðar Thór Cortes]], íslenskur söngvari. * [[1974]] - [[Ricardo Lucas]], brasilískur knattspyrnumaður. * [[1975]] - [[David Beckham]], enskur knattspyrnumaður. * [[1978]] - [[Jón Þór Hauksson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[1985]] - [[Lily Allen]], bresk söngkona. * [[1990]] - [[Kay Panabaker]], bandarísk leikkona. * [[2015]] - [[Karlotta prinsessa af Cambridge]]. == Dáin == * [[1519]] - [[Leonardo Da Vinci]], ítalskur málari og uppfinningamaður (f. [[1452]]). * [[1679]] - [[Jón Ólafsson (Indíafari)|Jón Ólafsson]] Indíafari (f. [[1593]]). * [[1945]] - [[Martin Bormann]], þýskur nasisti (f. [[1900]]). * [[1957]] - [[Joseph McCarthy]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1908]]). * [[1969]] - [[Franz von Papen]], þýskur stjórnmálamaður (f. [[1879]]). * [[1972]] - [[J. Edgar Hoover]], yfirmaður bandarískur alríkislögreglunnar (f. [[1895]]). * [[1990]] - [[Sigursveinn D. Kristinsson]], íslenskt tónskáld (f. [[1911]]). * [[2009]] - [[Marilyn French]], bandarískur rithöfundur (f. [[1929]]). * [[2011]] - [[Osama bin Laden]], sádíarabískur hryðjuverkaforingi (f. [[1957]]). * [[2011]] - [[Shigeo Yaegashi]], japanskur knattspyrnumaður (f. [[1933]]). * [[2013]] - [[Jeff Hanneman]], bandarískur gítarleikari ([[Slayer]]) (f. [[1964]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] 6uvd9awwlk869urv5t6max171wfc9cg 1962025 1962024 2026-05-02T23:43:56Z Akigka 183 1962025 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''2. maí''' er 122. dagur ársins (123. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 243 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1368]] - [[Þorsteinn Eyjólfsson]] hirðstjóri var hertekinn af lýbskum kaupmönnum á heimleið frá Noregi og fluttur til Lübeck, þar sem hann sat í fangelsi til 29. júlí. * [[1536]] - [[Anne Boleyn]], Englandsdrottning, var handtekin og ásökuð um sifjaspell, framhjáhald og drottinsvik. * [[1615]] - Þrettán skip fórust og áttatíu menn drukknuðu í aftakaveðri á [[Breiðafjörður|Breiðafirði]]. * [[1641]] - [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur|Vilhjálmur af Óraníu]] gekk að eiga [[María Englandsdrottning|Henríettu Maríu Stúart]], níu ára dóttur Karls 1. Englandskonungs. * [[1668]] - [[Fyrsti friðarsamningurinn í Aix-en-Chapelle]] batt enda á [[Valddreifingarstríðið]]. Frakkar héldu Lille og svæðum á Flandri en létu Franche-Comté eftir. * [[1670]] - [[Hudsonflóafélagið]] var stofnað með konungsleyfi. * [[1738]] - Fyrsti [[ballett]]skólinn í Rússlandi var stofnaður og sá annar í heiminum. * [[1771]] - [[Christian Leberecht von Prøck]] stiftamtmaður á Íslandi var settur af vegna tregðu við að framfylgja konunglegum tilskipunum. * [[1803]] - Bandaríkjamenn keyptu [[Louisiana]] af Frökkum. * [[1808]] - [[Sjálfstæðisstríð Spánar]] gegn hernámsliði Frakka hófst. * [[1816]] - [[Leópold 1. Belgíukonungur|Leópold]] af Saxe-Coburg, síðar fyrsti konungur Belgíu, giftist [[Karlotta Ágústa, prinsessa af Wales|Karlottu Ágústu]] prinsessu af Wales. * [[1822]] - Skipbrotsmenn af tveimur erlendum skipum komust til lands, á [[Vopnafjörður|Vopnafirði]], sextán manns, og við [[Glettinganes]], sex manns. Bæði skipin höfðu farist í hafís. * [[1829]] - Bretar stofnuðu fanganýlenduna við Svansá sem var upphafið að því sem varð nýlendan og síðar fylkið [[Vestur-Ástralía]]. * [[1879]] - [[Spænski sósíalíski verkamannaflokkurinn]] var stofnaður. * [[1890]] - [[Oklahoma]] varð skipulagt svæði, Oklahoma Territory (varð fylki [[1907]]). * [[1891]] - [[Thomas Edison]] sýndi hreyfimyndatækið [[kinetoscope]]. * [[1896]] - [[Neðanjarðarlest]]arkerfið í [[Búdapest]] opnaði, annað elsta neðanjarðarlestarkerfi borga heims á eftir London (1890). * [[1897]] - ''St. Paul'', franskt spítalaskip, strandaði við Klöpp í Reykjavík. Skipið náðist út. * [[1919]] - Tuttugu ljósmæður stofnuðu [[Ljósmæðrafélag Íslands]], fyrsta stéttarfélag faglærðra kvenna á Íslandi. * [[1942]] - [[Listamannadeilan]]: Jónas frá Hriflu lét taka niður háðungarsýningu á verkum íslenskra listamanna og setja í hennar stað upp sýningu á verkum sem væru til eftirbreytni. * [[1945]] - [[Seinni heimsstyrjöldin]]: Sovétmenn lýstu því yfir að Berlín væri fallin í hendur þeirra. * [[1953]] - [[Hússein Jórdaníukonungur]] var krýndur, 17 ára gamall. * [[1957]] - Tvær nýjar millilandaflugvélar, ''Hrímfaxi'' og ''Gullfaxi'', komu til landsins. * [[1962]] - Sænska matvælafyrirtækið [[Findus]] var keypt af [[Nestlé]]. * 1962 - [[S.L. Benfica]] sigraði [[Evrópubikarinn 1961-1962]] með 5-3 sigri á [[Real Madrid]]. * [[1963]] - Hundruð svartra Bandaríkjamanna, þar á meðal mörg börn, voru handtekin í [[Birmingham (Alabama)|Birmingham]] eftir mótmælagöngu gegn kynþáttaaðskilnaði. * [[1964]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Víet Kong]]-liðar sökktu bandaríska flugmóðurskipinu ''[[USNS Card]]'' í höfninni í Saígon. * 1964 - Fyrstu stóru mótmæli stúdenta gegn Víetnamstríðinu fóru fram í New York og San Francisco. * [[1968]] - [[Maíuppþotin í París]] hófust með því að stjórn Parísarháskóla í Nanterre ákvað að loka skólanum vegna árekstra við stúdenta. * [[1969]] - Áætlunarskipið ''[[Queen Elizabeth 2]]'' hélt í jómfrúarferð sína frá Southampton til New York. * [[1970]] - [[Búrfellsvirkjun]] var vígð og formlega tekin í notkun. * [[1972]] - 90 létust í eldsvoða í silfurnámu í [[Idaho]] í Bandaríkjunum. * [[1982]] - [[Falklandseyjastríðið]]: Breski kjarnorkuknúni kafbáturinn ''HMS Conqueror'' sökkti argentíska varðskipinu ''ARA General Belgrano''. Alls létu 323 lífið en 770 var bjargað. * [[1984]] - Garðyrkjuhátíðin [[International Garden Festival]] hófst í Liverpool á Englandi. * [[1986]] - Heimssýningin [[Expo 1986]] var opnuð í Vancouver í Kanada. * [[1989]] - Ungverjar hófu að taka [[Járntjaldið]] niður þegar 240 km af gaddavír voru fjarlægðir. * [[1992]] - [[Jón Baldvin Hannibalsson]], utanríkisráðherra, undirritaði samninginn um [[Evrópska efnahagssvæðið]]. Samningurinn er um tuttugu þúsund blaðsíður. * [[1993]] - Fyrsti þátturinn í íslensku sjónvarpsþáttaröðinni ''[[Þjóð í hlekkjum hugarfarsins]]'' var sýndur á RÚV. * [[1997]] - [[Tony Blair]] tók við embætti forsætisráðherra Bretlands eftir 18 ára stjórnartíð Breska íhaldsflokksins. * [[1998]] - Ákveðið var að [[evra]]n skyldi tekin upp 1. janúar 1999. Danmörk, Svíþjóð, Bretland og Grikkland ákváðu af ólíkum ástæðum að taka hana ekki upp. * [[2000]] - [[GPS]]-kerfið var opnað að fullu fyrir almenna notendur. <onlyinclude> * [[2010]] - [[Evrópusambandið]] og [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]] samþykktu 110 milljarða evru lán til [[Grikkland]]s og settu skilyrði um mikinn niðurskurð og aðhald í ríkisfjármálum. * [[2011]] - [[Osama bin Laden]], leiðtogi hryðjuverkasamtakanna Al-Kaída, var ráðinn af dögum í árás Bandaríkjahers á felustað hans í Abbottobad í Pakistan. * [[2012]] - Pastelútgáfa málverksins ''[[Ópið]]'' eftir [[Edvard Munch]] seldist fyrir 120 milljón dali á uppboði í New York-borg. * [[2014]] - [[Bruninn í verkalýðsbyggingunni í Odessa 2014]]: 42 andstæðingar stjórnarinnar í Kíev létust í bruna í byggingu í Odessa eftir fjölmenn mótmæli. * 2014 - Yfir 2000 manns fórust í skriðuföllum í norðurhluta [[Afganistan]]. * [[2016]] - [[Leicester City]] varð meistari [[enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildarinnar]] í fyrsta sinn.</onlyinclude> == Fædd == * [[1579]] - [[Tokugawa Hidetada]], japanskur herstjóri (d. [[1632]]). * [[1601]] - [[Athanasius Kircher]], þýskur fræðimaður (d. [[1680]]). * [[1660]] - [[Alessandro Scarlatti]], ítalskt tónskáld (d. [[1725]]). * [[1675]] - [[Þorlákur Thorlacius Þórðarson]], skólameistari í Skálholti (d. [[1697]]). * [[1722]] - [[Gerhard Schøning]], norskur sagnfræðingur (d. [[1780]]). * [[1729]] - [[Katrín mikla]], keisaraynja Rússlands (d. [[1796]]). * [[1737]] - [[William Petty, jarl af Shelburne]], breskur stjórnmálamaður (d. [[1805]]). * [[1860]] - [[Theodor Herzl]], austurrískur blaðamaður (d. [[1904]]). * [[1881]] - [[Alexander Kerensky]], sovéskur stjórnmálamaður (d. [[1970]]). * [[1892]] - [[Manfred von Richthofen]], þýskur herflugmaður (d. [[1918]]). * [[1903]] - [[Bing Crosby]], bandarískur söngvari og leikari (d. [[1977]]). * [[1912]] - [[Jan Morávek]], austurrískur tónlistarmaður (d. [[1970]]). * [[1921]] - [[Satyajit Ray]], indverskur kvikmyndagerðarmaður (d. [[1992]]). * [[1930]] - [[Jón Böðvarsson]], íslenskufræðingur (d. [[2010]]). * [[1943]] - [[Teruo Nimura]], japanskur knattspyrnumaður. * [[1945]] - [[Judge Dread]] (Alexander Minto Hughes), breskur tónlistarmaður (d. [[1998]]). * [[1951]] - [[Jalil Zandi]], íranskur flugmaður (d. [[2001]]). * [[1955]] - [[Donatella Versace]], ítalskur fatahönnuður. * [[1968]] - [[Kristín Ragna Gunnarsdóttir]], íslenskur rithöfundur. * [[1971]] - [[Arnar Þór Jónsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1972]] - [[Teruo Iwamoto]], japanskur knattspyrnumaður. * [[1973]] - [[Sigrún Hrólfsdóttir]], íslensk myndlistarkona. * [[1974]] - [[Garðar Thór Cortes]], íslenskur söngvari. * [[1974]] - [[Ricardo Lucas]], brasilískur knattspyrnumaður. * [[1975]] - [[David Beckham]], enskur knattspyrnumaður. * [[1978]] - [[Jón Þór Hauksson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[1985]] - [[Lily Allen]], bresk söngkona. * [[1990]] - [[Kay Panabaker]], bandarísk leikkona. * [[2015]] - [[Karlotta prinsessa af Cambridge]]. == Dáin == * [[1519]] - [[Leonardo Da Vinci]], ítalskur málari og uppfinningamaður (f. [[1452]]). * [[1679]] - [[Jón Ólafsson (Indíafari)|Jón Ólafsson]] Indíafari (f. [[1593]]). * [[1945]] - [[Martin Bormann]], þýskur nasisti (f. [[1900]]). * [[1957]] - [[Joseph McCarthy]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1908]]). * [[1969]] - [[Franz von Papen]], þýskur stjórnmálamaður (f. [[1879]]). * [[1972]] - [[J. Edgar Hoover]], yfirmaður bandarískur alríkislögreglunnar (f. [[1895]]). * [[1990]] - [[Sigursveinn D. Kristinsson]], íslenskt tónskáld (f. [[1911]]). * [[2009]] - [[Marilyn French]], bandarískur rithöfundur (f. [[1929]]). * [[2011]] - [[Osama bin Laden]], sádíarabískur hryðjuverkaforingi (f. [[1957]]). * [[2011]] - [[Shigeo Yaegashi]], japanskur knattspyrnumaður (f. [[1933]]). * [[2013]] - [[Jeff Hanneman]], bandarískur gítarleikari ([[Slayer]]) (f. [[1964]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] 05z3rq9sm6yoypklehy4lk3snkdkv7r 1962027 1962025 2026-05-02T23:45:24Z Akigka 183 /* Atburðir */ 1962027 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''2. maí''' er 122. dagur ársins (123. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 243 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1368]] - [[Þorsteinn Eyjólfsson]] hirðstjóri var hertekinn af lýbskum kaupmönnum á heimleið frá Noregi og fluttur til Lübeck, þar sem hann sat í fangelsi til 29. júlí. * [[1536]] - [[Anne Boleyn]], Englandsdrottning, var handtekin og ásökuð um sifjaspell, framhjáhald og drottinsvik. * [[1615]] - Þrettán skip fórust og áttatíu menn drukknuðu í aftakaveðri á [[Breiðafjörður|Breiðafirði]]. * [[1641]] - [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur|Vilhjálmur af Óraníu]] gekk að eiga [[María Englandsdrottning|Henríettu Maríu Stúart]], níu ára dóttur Karls 1. Englandskonungs. * [[1668]] - [[Fyrsti friðarsamningurinn í Aix-en-Chapelle]] batt enda á [[Valddreifingarstríðið]]. Frakkar héldu Lille og svæðum á Flandri en létu Franche-Comté eftir. * [[1670]] - [[Hudsonflóafélagið]] var stofnað með konungsleyfi. * [[1738]] - Fyrsti [[ballett]]skólinn í Rússlandi var stofnaður og sá annar í heiminum. * [[1771]] - [[Christian von Proeck]] stiftamtmaður á Íslandi var settur af vegna tregðu við að framfylgja konunglegum tilskipunum. * [[1803]] - Bandaríkjamenn keyptu [[Louisiana]] af Frökkum. * [[1808]] - [[Sjálfstæðisstríð Spánar]] gegn hernámsliði Frakka hófst. * [[1816]] - [[Leópold 1. Belgíukonungur|Leópold]] af Saxe-Coburg, síðar fyrsti konungur Belgíu, giftist [[Karlotta Ágústa, prinsessa af Wales|Karlottu Ágústu]] prinsessu af Wales. * [[1822]] - Skipbrotsmenn af tveimur erlendum skipum komust til lands, á [[Vopnafjörður|Vopnafirði]], sextán manns, og við [[Glettinganes]], sex manns. Bæði skipin höfðu farist í hafís. * [[1829]] - Bretar stofnuðu fanganýlenduna við Svansá sem var upphafið að því sem varð nýlendan og síðar fylkið [[Vestur-Ástralía]]. * [[1879]] - [[Spænski sósíalíski verkamannaflokkurinn]] var stofnaður. * [[1890]] - [[Oklahoma]] varð skipulagt svæði, Oklahoma Territory (varð fylki [[1907]]). * [[1891]] - [[Thomas Edison]] sýndi hreyfimyndatækið [[kinetoscope]]. * [[1896]] - [[Neðanjarðarlest]]arkerfið í [[Búdapest]] opnaði, annað elsta neðanjarðarlestarkerfi borga heims á eftir London (1890). * [[1897]] - ''St. Paul'', franskt spítalaskip, strandaði við Klöpp í Reykjavík. Skipið náðist út. * [[1919]] - Tuttugu ljósmæður stofnuðu [[Ljósmæðrafélag Íslands]], fyrsta stéttarfélag faglærðra kvenna á Íslandi. * [[1942]] - [[Listamannadeilan]]: Jónas frá Hriflu lét taka niður háðungarsýningu á verkum íslenskra listamanna og setja í hennar stað upp sýningu á verkum sem væru til eftirbreytni. * [[1945]] - [[Seinni heimsstyrjöldin]]: Sovétmenn lýstu því yfir að Berlín væri fallin í hendur þeirra. * [[1953]] - [[Hússein Jórdaníukonungur]] var krýndur, 17 ára gamall. * [[1957]] - Tvær nýjar millilandaflugvélar, ''Hrímfaxi'' og ''Gullfaxi'', komu til landsins. * [[1962]] - Sænska matvælafyrirtækið [[Findus]] var keypt af [[Nestlé]]. * 1962 - [[S.L. Benfica]] sigraði [[Evrópubikarinn 1961-1962]] með 5-3 sigri á [[Real Madrid]]. * [[1963]] - Hundruð svartra Bandaríkjamanna, þar á meðal mörg börn, voru handtekin í [[Birmingham (Alabama)|Birmingham]] eftir mótmælagöngu gegn kynþáttaaðskilnaði. * [[1964]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Víet Kong]]-liðar sökktu bandaríska flugmóðurskipinu ''[[USNS Card]]'' í höfninni í Saígon. * 1964 - Fyrstu stóru mótmæli stúdenta gegn Víetnamstríðinu fóru fram í New York og San Francisco. * [[1968]] - [[Maíuppþotin í París]] hófust með því að stjórn Parísarháskóla í Nanterre ákvað að loka skólanum vegna árekstra við stúdenta. * [[1969]] - Áætlunarskipið ''[[Queen Elizabeth 2]]'' hélt í jómfrúarferð sína frá Southampton til New York. * [[1970]] - [[Búrfellsvirkjun]] var vígð og formlega tekin í notkun. * [[1972]] - 90 létust í eldsvoða í silfurnámu í [[Idaho]] í Bandaríkjunum. * [[1982]] - [[Falklandseyjastríðið]]: Breski kjarnorkuknúni kafbáturinn ''HMS Conqueror'' sökkti argentíska varðskipinu ''ARA General Belgrano''. Alls létu 323 lífið en 770 var bjargað. * [[1984]] - Garðyrkjuhátíðin [[International Garden Festival]] hófst í Liverpool á Englandi. * [[1986]] - Heimssýningin [[Expo 1986]] var opnuð í Vancouver í Kanada. * [[1989]] - Ungverjar hófu að taka [[Járntjaldið]] niður þegar 240 km af gaddavír voru fjarlægðir. * [[1992]] - [[Jón Baldvin Hannibalsson]], utanríkisráðherra, undirritaði samninginn um [[Evrópska efnahagssvæðið]]. Samningurinn er um tuttugu þúsund blaðsíður. * [[1993]] - Fyrsti þátturinn í íslensku sjónvarpsþáttaröðinni ''[[Þjóð í hlekkjum hugarfarsins]]'' var sýndur á RÚV. * [[1997]] - [[Tony Blair]] tók við embætti forsætisráðherra Bretlands eftir 18 ára stjórnartíð Breska íhaldsflokksins. * [[1998]] - Ákveðið var að [[evra]]n skyldi tekin upp 1. janúar 1999. Danmörk, Svíþjóð, Bretland og Grikkland ákváðu af ólíkum ástæðum að taka hana ekki upp. * [[2000]] - [[GPS]]-kerfið var opnað að fullu fyrir almenna notendur. <onlyinclude> * [[2010]] - [[Evrópusambandið]] og [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]] samþykktu 110 milljarða evru lán til [[Grikkland]]s og settu skilyrði um mikinn niðurskurð og aðhald í ríkisfjármálum. * [[2011]] - [[Osama bin Laden]], leiðtogi hryðjuverkasamtakanna Al-Kaída, var ráðinn af dögum í árás Bandaríkjahers á felustað hans í Abbottobad í Pakistan. * [[2012]] - Pastelútgáfa málverksins ''[[Ópið]]'' eftir [[Edvard Munch]] seldist fyrir 120 milljón dali á uppboði í New York-borg. * [[2014]] - [[Bruninn í verkalýðsbyggingunni í Odessa 2014]]: 42 andstæðingar stjórnarinnar í Kíev létust í bruna í byggingu í Odessa eftir fjölmenn mótmæli. * 2014 - Yfir 2000 manns fórust í skriðuföllum í norðurhluta [[Afganistan]]. * [[2016]] - [[Leicester City]] varð meistari [[enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildarinnar]] í fyrsta sinn.</onlyinclude> == Fædd == * [[1579]] - [[Tokugawa Hidetada]], japanskur herstjóri (d. [[1632]]). * [[1601]] - [[Athanasius Kircher]], þýskur fræðimaður (d. [[1680]]). * [[1660]] - [[Alessandro Scarlatti]], ítalskt tónskáld (d. [[1725]]). * [[1675]] - [[Þorlákur Thorlacius Þórðarson]], skólameistari í Skálholti (d. [[1697]]). * [[1722]] - [[Gerhard Schøning]], norskur sagnfræðingur (d. [[1780]]). * [[1729]] - [[Katrín mikla]], keisaraynja Rússlands (d. [[1796]]). * [[1737]] - [[William Petty, jarl af Shelburne]], breskur stjórnmálamaður (d. [[1805]]). * [[1860]] - [[Theodor Herzl]], austurrískur blaðamaður (d. [[1904]]). * [[1881]] - [[Alexander Kerensky]], sovéskur stjórnmálamaður (d. [[1970]]). * [[1892]] - [[Manfred von Richthofen]], þýskur herflugmaður (d. [[1918]]). * [[1903]] - [[Bing Crosby]], bandarískur söngvari og leikari (d. [[1977]]). * [[1912]] - [[Jan Morávek]], austurrískur tónlistarmaður (d. [[1970]]). * [[1921]] - [[Satyajit Ray]], indverskur kvikmyndagerðarmaður (d. [[1992]]). * [[1930]] - [[Jón Böðvarsson]], íslenskufræðingur (d. [[2010]]). * [[1943]] - [[Teruo Nimura]], japanskur knattspyrnumaður. * [[1945]] - [[Judge Dread]] (Alexander Minto Hughes), breskur tónlistarmaður (d. [[1998]]). * [[1951]] - [[Jalil Zandi]], íranskur flugmaður (d. [[2001]]). * [[1955]] - [[Donatella Versace]], ítalskur fatahönnuður. * [[1968]] - [[Kristín Ragna Gunnarsdóttir]], íslenskur rithöfundur. * [[1971]] - [[Arnar Þór Jónsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1972]] - [[Teruo Iwamoto]], japanskur knattspyrnumaður. * [[1973]] - [[Sigrún Hrólfsdóttir]], íslensk myndlistarkona. * [[1974]] - [[Garðar Thór Cortes]], íslenskur söngvari. * [[1974]] - [[Ricardo Lucas]], brasilískur knattspyrnumaður. * [[1975]] - [[David Beckham]], enskur knattspyrnumaður. * [[1978]] - [[Jón Þór Hauksson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[1985]] - [[Lily Allen]], bresk söngkona. * [[1990]] - [[Kay Panabaker]], bandarísk leikkona. * [[2015]] - [[Karlotta prinsessa af Cambridge]]. == Dáin == * [[1519]] - [[Leonardo Da Vinci]], ítalskur málari og uppfinningamaður (f. [[1452]]). * [[1679]] - [[Jón Ólafsson (Indíafari)|Jón Ólafsson]] Indíafari (f. [[1593]]). * [[1945]] - [[Martin Bormann]], þýskur nasisti (f. [[1900]]). * [[1957]] - [[Joseph McCarthy]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1908]]). * [[1969]] - [[Franz von Papen]], þýskur stjórnmálamaður (f. [[1879]]). * [[1972]] - [[J. Edgar Hoover]], yfirmaður bandarískur alríkislögreglunnar (f. [[1895]]). * [[1990]] - [[Sigursveinn D. Kristinsson]], íslenskt tónskáld (f. [[1911]]). * [[2009]] - [[Marilyn French]], bandarískur rithöfundur (f. [[1929]]). * [[2011]] - [[Osama bin Laden]], sádíarabískur hryðjuverkaforingi (f. [[1957]]). * [[2011]] - [[Shigeo Yaegashi]], japanskur knattspyrnumaður (f. [[1933]]). * [[2013]] - [[Jeff Hanneman]], bandarískur gítarleikari ([[Slayer]]) (f. [[1964]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] 9zzh3486mk1axi3k7g6fkoo3h8erq6r 0 2256 1962021 1961914 2026-05-02T22:40:37Z Fyxi 84003 /* Stjórnsýslustig */ 1962021 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Lýðveldið Frakkland | nafn_í_eignarfalli = Frakklands | nafn_á_frummáli = {{nobold|République française}} | fáni = Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg | skjaldarmerki = Armoiries_république_française.svg | kjörorð = Liberté, égalité, fraternité | kjörorð_tungumál=franska | kjörorð_þýðing=[[Frelsi, jafnrétti, bræðralag]] | þjóðsöngur = [[La Marseillaise]]<br /> | staðsetningarkort = EU-France_(orthographic_projection).svg | höfuðborg = [[París]] | tungumál = [[Franska]] | stjórnarfar = [[Lýðveldi]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Frakklands|Forseti]] | titill_leiðtoga2 =[[Forsætisráðherra Frakklands|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1 = [[Emmanuel Macron]] | nafn_leiðtoga2 =[[Sébastien Lecornu]] | staða = Stofnun | atburður1 = [[Verdun-samningurinn]] | dagsetning1 = 843 | atburður2 = Núgildandi stjórnarskrá | dagsetning2 = 1958 | ESBaðild=[[25. mars]] [[1957]] | flatarmál = 640.679 | stærðarsæti = 42 | hlutfall_vatns = 0,86 | fólksfjöldi = 68.042.591 | mannfjöldaár = 2023 | mannfjöldasæti = 20 | íbúar_á_ferkílómetra = 121 | VLF = 2.954 | VLF_ár = 2020 | VLF_sæti = 10 | VLF_á_mann = 45.454 | VLF_á_mann_sæti = 26 | VÞL = {{hækkun}} 0.901 | VÞL_ár = 2019 | VÞL_sæti = 26 | gjaldmiðill = [[Evra]] | tímabelti = [[UTC]]+1 (+2 [[Evrópskur sumartími|á sumrin]]) | umferð=hægra | tld = fr | símakóði = 33 |}} '''Frakkland''' eða '''Lýðveldið Frakkland''', ([[franska]] ''République française'' eða ''France'') er land í Vestur-[[Evrópa|Evrópu]] sem nær frá Miðjarðarhafi í suðri að [[Ermarsund]]i í norðri og frá [[Rín (fljót)|Rín]] í austri að [[Atlantshaf]]i í vestri. Vegna lögunar landsins gengur það oft undir heitinu „sexhyrningurinn“ (fr. ''Hexagone'') hjá Frökkum sjálfum. Í Evrópu á Frakkland landamæri að [[Belgía|Belgíu]], [[Lúxemborg]], [[Þýskaland]]i, [[Sviss]], [[Ítalía|Ítalíu]], [[Mónakó]], [[Spánn|Spáni]] og [[Andorra]], en [[handanhafssýsla|handanhafssýslur]] þess í öðrum heimsálfum eiga landamæri að [[Brasilía|Brasilíu]], [[Súrínam]] og [[Hollensku Antillaeyjar|Hollensku Antillaeyjum]]. Landið tengist [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]] gegnum [[Ermarsundsgöng]]in. Frakkland skiptist í 18 héruð (þar af 5 utan Evrópu) sem ná yfir samanlagt 643.801 km². Þar búa yfir 68 milljónir manna. Frakkland er [[einingarríki]] sem býr við [[forsetaþingræði]]. Höfuðborg landsins er [[París]] sem er jafnframt efnahagsleg og menningarleg höfuðborg. Aðrar stórar borgir eru [[Lyon]], [[Marseille]], [[Toulouse]], [[Bordeaux]], [[Lille]] og [[Nice]]. Frakkland og hjálendur þess ná yfir 12 [[tímabelti]], sem er það mesta sem þekkist. Elstu merki um byggð í Frakklandi eru frá [[fornsteinöld]]. Á [[járnöld]] settust [[Keltar]] sem nefndust [[Gallar]] að þar sem Frakkland er nú. [[Rómaveldi]] lagði landið undir sig árið [[51 f.Kr.]] og [[franska]] þróaðist sem tungumál út frá blöndun gallverskrar og rómverskrar menningar. Hinir [[Germanar|germönsku]] [[Frankar]] lögðu landið undir sig árið 476 og stofnuðu þar konungsríkið [[Frankía|Frankíu]] sem varð kjarni veldis [[Karlungar|Karlunga]]. Með [[Verdun-samningurinn|Verdun-samningnum]] 843 var ríkinu skipt og [[Vestur-Frankía]] varð [[konungsríkið Frakkland]] árið 987. Frakkland var öflugt [[lénsveldi]] á [[hámiðaldir|hámiðöldum]] en átök um yfirráð yfir lénum milli frönsku og ensku konungsættanna leiddu til [[Hundrað ára stríðið|hundrað ára stríðsins]] á 14. og 15. öld. Þá tók að verða til sérstök frönsk sjálfsmynd. Eftir lok stríðsins blómstraði frönsk menning í [[franska endurreisnin|frönsku endurreisninni]] milli 15. og 17. aldar. Um leið átti landið í átökum við [[Spánn|Spán]] og [[Heilaga rómverska ríkið]] og kom sér upp [[Franska heimsveldið|nýlenduveldi]] sem á 20. öld var það annað stærsta í heimi á eftir [[Breska heimsveldið|breska heimsveldinu]]. Eftir borgarastyrjaldir á 17. öld blómstraði Frakkland undir stjórn [[Loðvík 14.|Loðvíks 14.]]. Á 18. öld beið það ósigra gegn Bretlandi í [[Sjö ára stríðið|sjö ára stríðinu]], studdi sjálfstæði [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] en varð sjálft vettvangur [[Franska byltingin|frönsku byltingarinnar]] sem steypti konungi af stóli og stofnaði [[Fyrsta franska lýðveldið|lýðveldi]] árið 1789. Frakklandi náði hátindi sem hernaðarveldi undir stjórn [[Napóleon Bónaparte|Napóleons Bónaparte]] í upphafi 19. aldar. Hann lagði undir sig stærstan hluta af meginlandi Evrópu og stofnaði [[fyrsta franska keisaradæmið]]. [[Frönsku byltingarstríðin]] og [[Napóleonsstyrjaldirnar]] höfðu mikil áhrif á þróun Evrópu og mannkynssöguna alla. Hrun keisaradæmisins var upphafið að hnignunartímabili og endurteknum stjórnarkreppum fram að stofnun [[Þriðja franska lýðveldið|þriðja franska lýðveldisins]] í [[Fransk-prússneska stríðið|fransk-prússneska stríðinu]] 1870. Í kjölfarið blómstruðu vísindi og listir og efnahagsuppgangur varð á tímabilinu sem kallað var ''[[Belle Époque]]'' („fagra tímabilið“). Frakkland var einn Bandamanna í [[fyrri heimsstyrjöld]] og [[síðari heimsstyrjöld]] þar sem landið var að hluta hernumið af [[Þýskaland|Þjóðverjum]] frá 1940 til 1944. Eftir stríð var [[fjórða franska lýðveldið]] stofnað, en það leystist upp eftir ósigra Frakka í [[styrjöldin í Alsír|styrjöldinni í Alsír]]. [[Fimmta franska lýðveldið]] var stofnað af [[Charles de Gaulle]] árið 1958. Nær allar nýlendur Frakka fengu sjálfstæði eftir 1960, en margar þeirra hafa enn mikil stjórnmálaleg, menningarleg og efnahagsleg tengsl við Frakkland. Frakkland hefur lengi talist vera miðstöð [[list]]a, [[vísindi|vísinda]] og [[heimspeki]]. Landið er í 5. sæti yfir fjölda færslna á [[Heimsminjaskrá UNESCO]] og er vinsælasta ferðamannaland heims, með yfir 89 milljón ferðamenn árið 2018. Frakkland er [[þróað ríki]] og [[lönd eftir landsframleiðslu (nafnvirði)|sjöunda stærsta hagkerfi heims að nafnvirði]], og það níunda stærsta kaupmáttarjafnað. Landið situr hátt á listum yfir [[menntun]], [[heilbrigðisþjónusta|heilbrigðisþjónustu]], [[lífslíkur]] og [[vísitala um þróun lífsgæða|lífsgæði]]. Á heimsvísu er Frakkland enn [[stórveldi]] og á fast sæti í [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna|Öryggisráði Sameinuðu þjóðanna]]. Frakkland er meðal stofnaðila [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] og [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]]. Það á aðild að [[G7]], [[Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu]] og [[Samtök frönskumælandi ríkja|Samtökum frönskumælandi ríkja]]. == Saga == {{Aðalgrein|Saga Frakklands}} Frakkland nútímans tekur yfir svipað svæði og hið forna hérað [[Gallía]] þar sem [[Gallar]] bjuggu en þeir voru [[Keltar|keltnesk]] þjóð. Á fyrstu öld fyrir Krist var Gallía innlimuð í [[Rómaveldi]] og tóku íbúarnir upp latneska tungu og menningu. [[Kristni]] skaut rótum í landinu á annarri og þriðju öld eftir Krist. Á fjórðu öld tóku [[Germanir|germanskir]] ættflokkar að streyma yfir [[Rín (fljót)|Rín]] sem markaði austurlandamæri Gallíu. Í þeim hópi voru [[Frankar]] mest áberandi en af þeim er nafn Frakklands dregið. Samfelld tilvist Frakklands sem sérstaks ríkis er talin hefjast á 9. öld þegar Frankaveldi [[Karlamagnús]]ar skiptist í vestur- og austurhluta. Austurhlutinn náði þá yfir það svæði sem nú er [[Þýskaland]] og er þessi skipting oft einnig talin marka upphaf Þýskalands. [[Mynd:Bayeux Tapestry scene57 Harold death.jpg|thumb|266x266dp|Normandíbúar lögðu undir sig England árið 1066.]] Normannar lögðu undir sig England árið 1066 sem síðar leiddi til togstreitu milli afkomenda [[Vilhjálmur 1. Englandskonungur|Vilhjálms sigursæla]] hertoga af Normandí og konunga Frakklands í hinu svokallaða [[Hundrað ára stríðið|hundrað ára stríði]]. Frakkland var [[Konungsríkið Frakkland|konungsríki]] allt til ársins [[1792]] þegar [[Fyrsta franska lýðveldið|lýðveldi]] var komið á í kjölfar [[Franska byltingin|frönsku byltingarinnar]]. [[Napóleon Bónaparte]] náði svo undirtökum í lýðveldinu og lýsti sjálfan sig [[Keisari|keisara]] [[1804]]. Napóleon lagði undir sig stóran hluta Evrópu með landvinningum og með því að koma skyldmennum til áhrifa í mörgum konungsríkjum þess tíma. Napóleon var settur af árið [[1815]] og var gamla konungsríkið endurreist. Það var svo afnumið með [[Annað franska lýðveldið|öðru lýðveldinu]] sem síðar var afnumið með öðru keisaraveldinu undir forustu [[Napóleon III|bróðursonar Napóleons]]. Honum var svo steypt af stóli og [[Þriðja franska lýðveldið|þriðja lýðveldið]] aftur komið á [[1870]]. Í síðari heimsstyrjöldinni hernámu Þjóðverjar norðanvert Frakkland, en svonefnd [[Vichystjórnin|Vichystjórn]] stýrði suðurhlutanum. Að stríðinu loknu var stofnsett svokallað [[Fjórða franska lýðveldið|fjórða lýðveldi]] sem varð loks [[Fimmta franska lýðveldið|fimmta lýðveldið]] með stjórnskipunarbreytingum sem samþykktar voru í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1958. Frakkland var meðal sigurvegara í [[Fyrri heimsstyrjöld|fyrri]] og [[Seinni heimsstyrjöld|seinni]] heimsstyrjöldinni en hafði enga burði eftir stríðin til að viðhalda stórveldisstöðu sinni í heiminum. Eftir stríðið hafa tekist sættir með Frökkum og Þjóðverjum og hefur samvinna þessara þjóða verið kjarninn í stofnunum eins og Evrópusambandinu en Frakkar hafa verið hvað harðastir stuðningsmenn þess að efla samstarf Evrópuríkja á sviði stjórnmála, varnar- og öryggismála. == Landfræði == [[Mynd:France radar 2.jpg|left|thumb|Hæðakort af Frakklandi.]] Landamæri Frakklands í Evrópu eru 2970 km að lengd og snúa að eftirtöldum átta ríkjum: [[Spánn|Spáni]] (650 km), [[Belgía|Belgíu]] (620 km), [[Sviss]] (572 km), [[Ítalía|Ítalíu]] (515 km), [[Þýskaland]]i (450 km), [[Lúxemborg]] (73 km), [[Andorra]] (57 km) og [[Mónakó]] (4,5 km). Í Suður-Ameríku á [[Franska Gvæjana]] landamæri að [[Brasilía|Brasilíu]] (580 km) og [[Súrínam]] (520 km). [[Saint-Martin-ey]] í [[Antillaeyjar|Antillaeyjaklasanum]] skiptist milli Frakklands og Hollands. Loks gera Frakkar tilkall til svonefndrar [[Terre Adélie]] á Suðurskautslandinu. Stjórnsýsla á þessum yfirráðasvæðum Frakklands er með ýmsum hætti og ganga þau eftir því undir fjölbreytilegum nöfnum, allt frá „handanhafssýslu“ til „handanhafssvæðis“. Meginland Frakklands einkennist af mjög fjölbreyttu landslagi, allt frá flatlendinu með norður- og vesturströndinni að fjallakeðjunum í suðaustri ([[Alparnir|Ölpunum]]) og suðvestri ([[Pýreneafjöll]]um). Í frönsku Ölpunum er hæsti fjallstindur í vestanverðri Evrópu, [[Mont Blanc]], sem er talinn 4810 m. Í landinu er víða fjalllendi sem er eldra að uppruna, til að mynda [[Franska miðhálendið|miðhálendið]] (''[[Massif Central]]''), [[Júrafjöll]], [[Vogesafjöll]] og loks [[Ardennafjöll]] sem eru bæði klettótt og vaxin þéttum skógi. Frakkar njóta þess einnig að eiga mikið kerfi vatnsfalla en helstu fljótin eru [[Leira (fljót)|Leira]], [[Rón]] (kemur upp í Sviss), [[Garonne]] (kemur upp á [[Spáni]]), [[Signa (á)|Signa]] og nokkur hluti árinnar [[Rín (fljót)|Rín]], en einnig [[Somme]] og [[Vilaine]]. [[Meuse]] er eina stórfljótið í Frakklandi sem hefur ekki verið aðlagað skipaumferð. Landsvæði Frakklands í [[Evrópu]] er 544 000 km², en með svæðunum utan Evrópu fer sú tala upp í 640 000. Vegna mikils fjölda franskra yfirráðasvæða um allan heim sem snúa að [[haf]]i ræður Frakkland yfir annarri stærstu [[efnahagslögsaga|efnahagslögsögu]] heims á eftir Bandaríkjunum, samtals mælist hún 11.035.000 km². == Stjórnmál == === Stjórnarfar === Frakkland er [[einingarríki]] þar sem stjórnskipan byggir á [[forsetaþingræði]].<ref>{{Cite web |title=Constitutional Limits on Government: Country Studies – France |url=https://www.democracyweb.org/limits/france.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828081904/http://democracyweb.org/limits/france.php |archive-date=28 August 2013 |access-date=30 September 2013 |website=Democracy Web: Comparative studies in Freedom}}</ref> Landið á sér langa lýðræðishefð sem mótað hefur stjórnmál, menningu og sjálfsmynd frönsku þjóðarinnar.<ref name=":1">{{Cite web |title=France {{!}} History, Map, Flag, Capital, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/France |access-date=27 August 2021 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |archive-date=14 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614044325/https://www.britannica.com/place/France |url-status=live }}</ref> Stjórnskipan landsins hefur oft tekið stakkaskiptum en núgildandi stjórnskipan er kennd við [[fimmta franska lýðveldið]] og var tekin upp með samþykkt nýrrar stjórnarskrár [[1958]].<ref>{{Cite book |first=Helen |last=Drake |title=Contemporary France |date=2011 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-333-79243-8 |page=[https://books.google.com/books?id=7L8cBQAAQBAJ&pg=PA95 95] |doi=10.1007/978-0-230-36688-6}}</ref> Með þeirri stjórnarskrá var horfið frá hreinu [[þingræði]] og völd forseta styrkt verulega á kostnað löggjafarþingsins í því skyni að koma á meiri stöðugleika í stjórnmálum landsins en ríkt hafði í tíð þriðja og fjórða lýðveldisins.<ref name=":1"/> Framkvæmdavaldið er í höndum tveggja embættismanna. Annarsvegar er það [[forseti Frakklands]] sem er kjörinn beint af kjósendum til fimm ára í senn.<ref>{{Cite web |title=Le quinquennat : le référendum du 24 Septembre 2000 |trans-title=The 5-year term: referendum of 24 September 2000 |url=http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/quinquennat/index.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100812105736/http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/quinquennat/index.shtml |archive-date=12 August 2010 |language=fr}}</ref> Hins vegar er það [[Forsætisráðherra Frakklands|forsætisráðherrann]] sem skipaður er af forsetanum til að [[ríkisstjórnarleiðtogi|leiða ríkisstjórn]]. Forsetinn hefur vald til þess að [[þingrof|rjúfa þing]] og til þess að leggja mál beint í [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] án aðkomu þingsins. Forseti skipar einnig dómara og aðra embættismenn auk þess sem hann skrifar undir samninga við önnur ríki og er æðsti yfirmaður alls [[Frakklandsher|herafla landsins]]. Hlutverk forsætisráðherra snýr hins vegar meira að innanlandsmálum og daglegum ríkisrekstri.<ref>{{Cite web |date=13 March 2013 |title=The French National Assembly – Constitution of October 4, 1958 |url=http://www.assemblee-nationale.fr/english/8ab.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313212736/http://www.assemblee-nationale.fr/english/8ab.asp |archive-date=13 March 2013 |access-date=27 August 2021}}</ref> [[Franska þingið]] fer með löggjafarvaldið og skiptist í tvær þingdeildir. [[Franska þjóðþingið|Þjóðþingið]] (Assemblée nationale) er neðri deildin en [[franska öldungadeildin|öldungadeildin]] (Sénat) er efri deildin.<ref>{{Cite web |title=The National Assembly and the Senate&nbsp;– General Characteristics of the Parliament |url=http://www.assemblee-nationale.fr/english/synthetic_files/file_4.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205055025/http://www.assemblee-nationale.fr/english/synthetic_files/file_4.asp |archive-date=5 December 2008 |website=Assemblée Nationale}}</ref> Á þjóðþinginu sitja 577 fulltrúar sem kjörnir eru af almenningi úr [[einmenningskjördæmi|einmenningskjördæmum]] til fimm ára í senn.<ref>{{Cite web |title=Election of deputies |url=http://www.assemblee-nationale.fr/english/election.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110704054719/http://www.assemblee-nationale.fr/english/election.asp |archive-date=4 July 2011 |website=Assemblée Nationale}}</ref> Þingmenn efri deildar eru hins vegar kjörnir af fulltrúum sveitar- og hérðasstjórna. Kjörtímabil þeirra er sex ár og er kosið um helming sæta í öldungadeildinni á þriggja ára fresti.<ref>{{Cite web |title=The senatorial elections |url=http://www.senat.fr/lng/en/election_senateurs.html |website=Sénate |access-date=30 July 2010 |archive-date=15 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110615001205/http://www.senat.fr/lng/en/election_senateurs.html |url-status=dead }}</ref> Þjóðþingið er mun valdameira en öldungadeildin og getur samþykkt löggjöf gegn vilja öldungadeildar auk þess sem þjóðþingið getur vikið forsætisráðherra úr embætti.<ref>{{Cite web |date=18 August 2007 |title=Le role du Sénat |trans-title=What is the purpose of the Senate? |url=http://www.politique.net/2007081801-le-role-du-senat.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100618060857/http://www.politique.net/2007081801-le-role-du-senat.htm |archive-date=18 June 2010 |language=fr}}</ref> === Stjórnsýslustig === {{Sjá einnig|Héruð Frakklands}} [[Mynd:Regions France 2016.svg|thumb|261x261dp|Héruð Frakklands]] Stjórnsýslustig í Frakklandi eru mörg. Ríkið skiptist í 18 '''[[Héruð Frakklands|stjórnsýsluhéruð]]''' ''(franska: régions)'', 13 héruð í Evrópu og 5 utan álfunnar svonefnd „handanhafshéruð“. Þessi héruð skiptast síðan í 101 '''sýslu''' ''(franska: départements)''. Þær eru tölusettar (í stórum dráttum eftir stafrófsröð) og ráðast póstnúmer, skráningarnúmer ökutækja og fleira af því. Sýslurnar skiptast síðan í 342 '''sýsluhverfi''' ''(franska: arrondissements)''. Þau hafa enga kjörna fulltrúa og þjóna eingöngu tæknilegu hlutverki í skipulagi ríkisstofnana. Sýsluhverfin skiptast síðan niður í 2.054 '''kantónur''' ''(franska: cantons)'' sem eru fyrst og fremst kosningakjördæmi. Sýsluhverfin skiptast einnig í 34.945 '''sveitarfélög''' ''(franska: communes)'' er hafa kjörinnar sveitastjórnir. Héruðin, sýslurnar og sveitarfélögin kallast „umdæmi“ ''(franska: collectivités territoriales)'', en það þýðir að þau hafa á að skipa bæði kjörnum fulltrúum og framkvæmdavaldi ólíkt því sem gildir um sýsluhverfin og kantónurnar. Fimm af ofangreindum sýslum eru svonefndar „handanhafssýslur“ er falla saman við handanhafshéruðin fimm. Þau eru fullgildur hluti Frakklands (og þar með Evrópusambandsins) og hafa þannig að mestu sömu stöðu og sýslur á meginlandi Frakklands. {| class="wikitable sortable" |+ Héruð í Evrópu ! Hérað ! Stærð (km{{sup|2}}) ! Íbúar (2026)<ref name="mannfjöldi-héruð">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> ! Höfuðstaður |- | [[Auvergne-Rhône-Alpes]] | align=center | {{nts|69711}} | align=center | {{nts|8205557}} | [[Lyon]] |- | [[Bretanía]]<br />{{small|(''Bretagne'')}} | align=center | {{nts|27208}} | align=center | {{nts|3449370}} | [[Rennes]] |- | [[Búrgund-Franche-Comté]]<br />{{small|(''Bourgogne-Franche-Comté'')}} | align=center | {{nts|47784}} | align=center | {{nts|2802670}} | [[Besançon]] og [[Dijon]] |- | [[Centre-Val de Loire]] | align=center | {{nts|39151}} | align=center | {{nts|2587031}} | [[Orléans]] |- | [[Grand Est]] | align=center | {{nts|57441}} | align=center | {{nts|5563378}} | [[Strassborg]]<br />{{small|(''Strasbourg'')}} |- | [[Hauts-de-France]] | align=center | {{nts|31806}} | align=center | {{nts|5992194}} | [[Lille]] |- | [[Île-de-France]] | align=center | {{nts|12011}} | align=center | {{nts|12463067}} | [[París]]<br />{{small|(''Paris'')}} |- | [[Korsíka]]<br />{{small|(''Corse'')}} | align=center | {{nts|8680}} | align=center | {{nts|355486}} | [[Ajaccio]] |- | [[Normandí (hérað)|Normandí]]<br />{{small|(''Normandie'')}} | align=center | {{nts|29907}} | align=center | {{nts|3345842}} | [[Rúðuborg]]<br />{{small|(''Rouen'')}} |- | [[Nýja-Akvitanía]]<br />{{small|(''Nouvelle-Aquitaine'')}} | align=center | {{nts|84036}} | align=center | {{nts|6150451}} | [[Bordeaux]] |- | [[Occitanie]] | align=center | {{nts|72724}} | align=center | {{nts|6124653}} | [[Toulouse]] |- | [[Pays de la Loire]] | align=center | {{nts|32082}} | align=center | {{nts|3907156}} | [[Nantes]] |- | [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]] | align=center | {{nts|31400}} | align=center | {{nts|5218960}} | [[Marseille]] |} {| class="wikitable sortable" |+ Héruð handan hafsins ! Hérað ! Stærð (km{{sup|2}}) ! Íbúar (2026)<ref name="mannfjöldi-héruð" /> ! Höfuðstaður |- | [[Franska Gvæjana]]<br />{{small|(''Guyane'')}} | align=center | {{nts|83534}} | align=center | {{nts|293996}} | [[Cayenne]] |- | [[Gvadelúpeyjar]]<br />{{small|(''Guadeloupe'')}} | align=center | {{nts|1628}} | align=center | {{nts|384160}} | [[Basse-Terre]] |- | [[Martinique]] | align=center | {{nts|1128}} | align=center | {{nts|360630}} | [[Fort-de-France]] |- | [[Mayotte]] | align=center | {{nts|374}} | align=center | {{nts|262895}}{{efn|Frá og með 2017.<ref>{{cite web |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/3291775?sommaire=2120838 |title=Populations légales des communes de Mayotte en 2017}}</ref>}} | [[Mamoudzou]] |- | [[Réunion]]<br />{{small|(''La Réunion'')}} | align=center | {{nts|2504}} | align=center | {{nts|889679}} | [[Saint-Denis (Réunion)|Saint-Denis]] |} == Lýðfræði == {{Aðalgrein|Lýðfræði Frakklands}} === Mannfjöldi === Íbúafjöldi í Frakklandi er um 63 milljónir (2006). [[Manntal]] fór fram með reglulegu millibili frá árinu 1801 en frá árinu 2004 hefur mannfjöldaskráin verið haldin óslitið. Fjölgun íbúa í Frakklandi er einhver sú mesta í Evrópu og stafar það bæði af tiltölulega hárri fæðingatölu og miklum fjölda innflytjenda. Engu að síður fjölgar öldruðum í Frakklandi hlutfallslega mjög ört vegna hækkandi meðalaldurs og sökum þess að fjölmennar kynslóðir eftirstríðsáranna eru nú farnar að bætast í þann hóp. {| border="0" width="100%" | [[Mynd:france cities.png|thumb|left|230px|Borgarsvæði í Frakklandi með 100 000 íbúum eða fleiri]] |[[Mynd:Population of France.svg|thumb|400px|right|Mannfjöldaþróun milli áranna [[1960]] og [[2010]] (tölurnar eru fengnar frá [[Department of Economic and Social Affairs|DESA]], 2012). Tölurnar sýna milljónir íbúa.]] |} [[Mynd:MSM sunset 02.JPG|thumb|408x408dp|Mont Saint-Michel í Normandí]] === Trúarbrögð === Eins og í ýmsum öðrum Evrópuríkjum telst ekki við hæfi í Frakklandi að ríkið grennslist fyrir um trúarlíf þegnanna. Ýmsar sjálfstæðar stofnanir stunda þó slíkar rannsóknir. Meðal annars fer fram á þriggja ára fresti könnun á vegum stofnunarinnar CSA. Samkvæmt könnun frá árinu 2004, sem náði til úrtaks 18.068 Frakka, segjast 64,3% [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólskrar trúar]] en 27% segjast vera [[Guðleysi|guðleysingjar]]. Hlutfall kaþólskra hafði þá fallið úr 69% á þremur árum. Þannig teljast um 30 milljónir fullorðinna Frakka kaþólskrar trúar en fjórar milljónir alls tilheyra öðrum trúarbrögðum, fyrst og fremst [[íslam]] og mótmælendakirkjum. Flestir hinna kaþólsku segjast ekki leggja rækt við trúna. Samkvæmt könnun á vegum stofnunarinnar IFOP, sem fram fór í apríl árið 2004, segjast 44% Frakka [[Trúleysi|ekki trúaðir]]. Árið 1947 var sá hópur ekki nema 20% þjóðarinnar. == Menning == {{Aðalgrein|Frönsk menning}} === Bókmenntir === {{Aðalgrein|Franskar bókmenntir}} [[Mynd:Molière - Nicolas Mignard (1658).jpg|thumb|upright|[[Molière]] er vinsælasta gamanleikaskjáld Frakka.<ref>[http://www.comedie-francaise.fr/histoire-et-patrimoine?id=525 „Auteurs et répertoires“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100919234251/http://comedie-francaise.fr/histoire-et-patrimoine?id=525 |date=2010-09-19 }} - Opinber síða Comédie Française</ref>]] Elstu bókmenntir Frakka voru samdar á [[Miðaldir|miðöldum]] en þá var ekkert eitt tungumál talað á því landsvæði sem í dag tilheyrir Frakklandi. [[Franska]] var enn að verða til úr [[Latína|latínu]] snemma á miðöldum og ýmsar mállýskur voru talaðar en engin réttritun. Höfundar franskra mimðaldabókmennta eru ókunnir, sem sem höfundar verkanna ''[[Tristan og Ísold]]'' og ''[[Lancelot og hið heilaga gral]]''. Ýmiss franskur miðaldakveðskapur sótti innblástur til þjóðsagna, til dæmis [[Rolandskvæði]]. „Roman de Renart“, sem [[Perrout de Saint Cloude]] samdi árið 1175, segir söguna af [[Reynard]] (refinum) og er annað dæmi um snemmfranskar bókmenntir. Nöfn nokkurra höfunda eru þekkt, þar á meðal [[Chrétien de Troyes]] og [[Vilhjálmur 9. af Aquitaniu]], sem ritaði á [[Okkitíska|okkitísku]]. [[Mynd:Bonnat Hugo001z.jpg|thumb|left|upright|left|[[Victor Hugo]] er meðal mikilvægustu skáldsagnahöfunda og skálda Frakka og er stundum talinn merkasti höfundur Frakka fyrr og síðar.<ref>{{[https://www.lecavalierbleu.com/images/30/extrait_75.pdf „Victor Hugo est le plus grand écrivain français“]}}</ref>]] [[François Rabelais]] var mikilvægur höfundur á [[16. öldin|16. öld]] og hafði töluverð áhrif á orðaforða og myndmál nútíma frönsku. Á [[17. öldin|17. öld]] höfðu leikrit eftir [[Pierre Corneille]], [[Jean Racine]] og Molière, sem og [[siðfræði]]leg og [[heimspeki]]leg rit eftir [[Blaise Pascal]] og [[René Descartes]] mikil áhrif á frönsku yfirstéttina og urðu enn fremur mikilvægar fyrirmyndir næstu kynslóða franskra rithöfunda, þar á meðal fyrir höfunda á borð við [[Jean de La Fontaine]], sem var mikilvægt skáld á 17. öld. Franskar bókmenntir og kveðskapur stóðu í miklum blóma á [[18. öldin|18.]] og [[19. öldin|19. öld]]. Á 18. öld voru til að mynda að störfum rithöfundar eins og [[Voltaire]], [[Denis Diderot]] og [[Jean-Jacques Rousseau]], sem allir fengust við heimspeki. [[Charles Perrault]] var mikilvirkur höfundur barnabókmennta og skrifaði til dæmis víðkunnar sögur svo sem um [[stígvélaði kötturinn|stígvélaða köttinn]], [[Öskubuska|Öskubusku]], [[Þyrnirós (ævintýri)|Þyrnirós]] og [[Bláskeggur|Bláskegg]]. [[Mynd:Charles Baudelaire2.jpg|thumb|upright|[[Charles Baudelaire]], 19. aldar rithöfundur, skáld og þýðandi.]] Við upphaf 19. aldarinnar var [[táknsæisstefna]]n mikilvæg hreyfing í frönskum bókmenntum en til hennar heyrðu meðal annarra skáld á borð við [[Charles Baudelaire]], [[Paul Verlaine]] og [[Stéphane Mallarmé]].<ref>{{cite web |url=http://users.skynet.be/litterature/symbolisme/symbolismefrancais.htm |title=„Le symbolisme français“ |access-date=2011-03-07 |archive-date=2018-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180307192737/http://users.skynet.be/litterature/symbolisme/symbolismefrancais.htm |url-status=dead }}</ref> Á 19. öld voru einnig að störfum rithöfundarnir [[Victor Hugo]] (''[[Vesalingarnir]]'' og ''[[Hringjarinn í Notre-Dame]]''), [[Alexandre Dumas]] (''[[Skytturnar þrjár]]'' og ''[[Greifinn af Monte-Cristo]]'') og [[Jules Verne]] (''[[Sæfarinn: Ferðin kring um hnöttinn neðansjávar]]'' og ''[[Leyndardómar Snæfellsjökuls]]''). Sá síðastnefndi var mikilvægur brautryðjandi [[Vísindaskáldskapur|vísindaskáldskapar]]. Meðal annarra skáldsagnahöfunda 19. aldar má nefna [[Émile Zola]], [[Honoré de Balzac]], [[Guy de Maupassant]], [[Théophile Gautier]] og [[Stendhal]]. [[Prix Goncourt]] eru frönsk bókmenntaverðlaun sem voru fyrst veitt árið [[1903]].<ref>[http://www.academie-goncourt.fr/?article=1229174089 „La première Académie Goncourt“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425100025/http://www.academie-goncourt.fr/?article=1229174089 |date=2011-04-25 }} - [http://www.academie-goncourt.fr/? Opinber síða l'Académie Goncourt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081119231954/http://www.academie-goncourt.fr/ |date=2008-11-19 }}</ref> Meðal mikilvægra rithöfunda [[20. öldin|20. aldar]] má nefna [[Marcel Proust]], [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Albert Camus]] og [[Jean-Paul Sartre]]. [[Antoine de Saint Exupéry]] samdi ''[[Litli prinsinn|Litla prinsinn]]'', sem hefur áratugum saman notið vinsælda sem barnabók en einning meðal fullorðinna.<ref>[http://www.completelynovel.com/books/50599 „The Little Prince“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180930232031/http://www.completelynovel.com/books/50599 |date=2018-09-30 }} - Completely Novel</ref> Lengst af á 20. öld áttu Frakkar fleiri nóbelsverðlaunahafa í bókmenntum en nokkur önnur þjóð.<ref>[http://www.idsia.ch/~juergen/lit.html „National Literature Nobel Prize shares 1901-2009 by citizenship at the time of the award“] og [http://www.idsia.ch/~juergen/litnat.html „National Literature Nobel Prize shares 1901-2009 by country of birth“]. Frá Jürgen Schmidhuber (2010), [http://www.idsia.ch/~juergen/nobelshare.html „Evolution of National Nobel Prize Shares in the 20th Century“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327012415/http://www.idsia.ch/~juergen/nobelshare.html |date=2014-03-27 }} á [https://arxiv.org/abs/1009.2634 arXiv:1009.2634v1]</ref> === Myndlist === {{Aðalgrein|Frönsk myndlist}} [[Mynd:Claude Monet 023.jpg|thumb|upright|[[Claude Monet]] var upphafsmaður [[Impressjónismi|impressjónismans]] á 19. öld (''Femme avec un parasol'' frá 1886, á [[Musée d'Orsay]]).]] Upphaf franskrar myndlistar var undir töluverðum áhrifum frá [[Ítölsk myndlist|ítalskri myndlist]]. Frægustu tveir myndlistarmenn Frakka á [[Endurreisnin|endurreisnartímanum]] voru [[Nicolas Poussin]] og [[Claude Lorrain]], sem báðir bjuggu á [[Ítalía|Ítalíu]]. Forsætisráðherra [[Loðvík 14.|Loðvíks 14.]], [[Jean-Baptiste Colbert]], stofnaði árið [[1648]] [[Konunglega myndlistarakademían|Konunglegu myndlistarakademíuna]] til að styðja við listamenn og árið [[1666]] stofnaði hann [[Franska akademían í Róm|Frönsku akademíuna í Róm]], sem starfar enn. Henni var ætlað að styrkja tengslin við ítalska listamenn. Frönsk myndlist fylgdi einnig þróun ítalskrar myndlistar í áttina að rókókóstíl [[18. öldin|18. aldarinnar]] en hann sótti innblástur til gamals barokkstíls. Verk hirðlistamanna, svo sem [[Antoine Watteau|Antoines Watteau]], [[François Boucher]] og [[Jean-Honoré Fragonard|Jean-Honorés Fragonard]] voru dæmigerð fyrir ríkjandi stíl. Með [[Franska byltingin|frönsku byltingunni]] komu ýmsar breytingar en [[Napóleon Bónaparte]] hafði dálæti af [[Nýklassískur stíll|nýklassískum stíl]], til dæmis í verkum [[Jacques-Louis David]]. Um miðja [[19. öldin|19. öld]] var ríkjandi stefna í fyrstu [[rómantík]], eins og fram kom í verkum [[Théodore Géricault|Théodores Géricault]] og [[Eugène Delacroix|Eugènes Delacroix]], og síðar meira raunsæi eins og verk [[Camille Corot|Camilles Corot]], [[Gustave Courbet|Gustaves Courbet]] og [[Jean-François Millet]] bera vitni um. Á síðari hluta 19. aldar varð Frakkland að miðstöð lista og listsköpunar og þar urðu til nýjar stefnur í myndlist, þar á meðal [[impressjónismi]] en meðal frægustu myndlistarmanna þeirrar stefnu voru [[Camille Pissarro]], [[Édouard Manet]], [[Edgar Degas]], [[Claude Monet]] og [[Auguste Renoir]].<ref>[https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/learn-about-art/guide-to-impressionism/guide-to-impressionism „Guide to Impressionism“]</ref> Önnur kynslóð impressjónískra myndlistarmanna var einnig framúrstefnuleg en til þeirrar kynslóðar teljast myndlistarmennirnir [[Paul Cézanne]], [[Paul Gauguin]], [[Toulouse-Lautrec]] og [[Georges Seurat]].<ref>[http://www.rfi.fr/actufr/articles/063/article_34792.asp „Le néo-impressionnisme de Seurat à Paul Klee“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010120343/http://www.rfi.fr/actufr/articles/063/article_34792.asp |date=2017-10-10 }} 15. mars 2005.</ref> Til [[Expressjónismi|expressjónismans]], sem naut vinsælda snemma á [[20. öldin]]ni, heyrðu [[Henri Matisse]], [[André Derain]] og [[Maurice de Vlaminck]].<ref>{{cite web |url=http://www.nga.gov/feature/artnation/fauve/index.shtm |title=„The Fauves“ |access-date=2011-07-11 |archive-date=2010-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101105195501/http://www.nga.gov/feature/artnation/fauve/index.shtm |url-status=dead }}</ref> En á fyrri hluta 20. aldar var [[kúbismi]] einnig að ryðja sér til rúms. Hann varð til í verkum [[Georges Braque]] og spánska listamansins [[Pablo Picasso|Pablos Picasso]], sem bjó í París. Margir aðrir erlendir listamenn settust að í París, svo sem [[Vincent van Gogh]], [[Marc Chagall]] og [[Wassily Kandinsky]]. Mörg listasöfn í Frakklandi sérhæfa sig í myndlist. Mikill fjöldi frægra málverka frá því á 18. öld eða fyrr er til sýnis á ríkisrekna listasafninu [[Louvre]] í París, þar á meðal [[Mona Lisa]]. [[Louvre-höll]] hefur lengi verið listasafn Orsay-safnið var vígt í gamalli lestarstöð ([[Gare d'Orsay]]) árið 1986, þegar mikil uppstokkun átti sér stað í skipulagi listasafna hins opinbera. Frönskum málverkum frá síðari hluta 19. aldar var safnað saman, einkum impressjónískum og expressjónískum verkum.<ref>Musée d'Orsay (opinber vefsíða), Saga safnsins - [http://www.musee-orsay.fr/en/collections/history-of-the-museum/home.html „From station to museum“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180320200810/http://www.musee-orsay.fr/en/collections/history-of-the-museum/home.html |date=2018-03-20 }}</ref><ref>Musée d'Orsay (opinber vefsíða), Saga safnsins - [http://www.musee-orsay.fr/en/collections/history-of-the-collections/painting.html „History of the painting collection“]</ref> Nútímalist er til sýnis á [[Musée National d'Art Moderne]], sem flutti árið 1976 til [[Centre Georges Pompidou]]. Þessi þrjú söfn taka á móti um það bil 17 milljónum gesta á ári hverju.<ref>[http://www.tourisme.gouv.fr/stat_etudes/memento/2009/sites.pdf „Sites touristiques en France“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511093631/http://www.tourisme.gouv.fr/stat_etudes/memento/2009/sites.pdf |date=2011-05-11 }} síða 2: „Palmarès des 30 premiers sites culturels (entrées comptabilisées)“</ref> Meðal annarra opinberra myndlistarsafna má nefna [[Grand Palais]] (1,3 milljónir gesta árið 2008) en einnig eru mörg listasöfn í eigu borga og bæjarfélaga og er [[Musée d'Art Moderne de la Ville de Paris]] vinsælast þeirra með um átta hundruð þúsund gesti á ári (2008). === Tónlist === {{Aðalgrein|Frönsk tónlist}} Saga franskrar tónlistar nær aftur til [[Miðaldir|miðalda]] en stóð þó í mestum blóma á [[17. öldin|17. öld]] þökk sé [[Loðvík 14.|Loðvíki 14.]], sem réð fjölda tónlistarmanna og tónskálda við hirð sína. Frægustu tónskáld þessa tíma voru meðal annarra [[Marc-Antoine Charpentier]], [[François Couperin]], [[Michel-Richard Delalande]], [[Jean-Baptiste Lully]] og [[Marin Marais]]. Allir voru þeir við hirð konungs. Að Loðvíki 14. látnum fataðist franskri tónlist flugið en á næstu öld öðlaðist [[Jean-Philippe Rameau]] þó nokkra frægð og er enn í dag meðal þekktustu tónskálda Frakklands. Klassísk tónlist náði aftur fyrri hæðum á [[19. öldin|19.]] og [[20. öldin|20. öld]] við lok rómantíska tímabilsins. Í fyrstu bar mest á óperutónskáldum á borð við [[Hector Berlioz]], [[Georges Bizet]], [[Gabriel Fauré]], [[Charles Gounod]], [[Jacques Offenbach]], [[Édouard Lalo]], [[Jules Massenet]] og [[Camille Saint-Saëns]]. Þetta tímabil var gullöld óperunnar. Á eftir fylgdu forverar nútíma klassískrar tónlistar með þá [[Érik Satie]] og [[Francis Poulenc]] og umfram allt [[Maurice Ravel]] og [[Claude Debussy]] fremsta í fylkingu.<ref>NPR, [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4957580 „Debussy's 'La Mer' Marks 100th Birthday“], 14. október 2005.</ref><ref>NPR, [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=92338564 „Debussy's Musical Game of Deception“], 12. júlí 2008.</ref><ref>Classic fM, [http://www.classicfm.co.uk/music/composers/c-g/claude-debussy/ „Biography of Claude Debussy“].</ref><ref>Classic fM, [http://www.classicfm.co.uk/music/composers/n-r/maurice-ravel/ „Biography of Maurice Ravel“]</ref> Um miðja 20. öldina lögðu tónskáldin [[Maurice Ohana]], [[Pierre Schaeffer]] og [[Pierre Boulez]] sitt af mörkum til þróunar klassískrar tónlistar.<ref>NPR, [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=126668117 „Composer-Conductor Pierre Boulez At 85“], 24. maí 2010.</ref> [[Mynd:DaftAlive.jpeg|thumb|[[Daft Punk]], frumkvöðlar franskrar [[hústónlist]]ar.]] Frönsk tónlist var svo fyrir miklum áhrifum frá [[popptónlist]] og [[rokktónlist]] um miðja 20. öld. Enda þótt tónlist frá enskumælandi löndum yrði vinsæl í Frakklandi hefur [[frönsk popptónlist]], þekkt sem ''[[chanson française]]'', ætíð notið mikilla vinsælda. Meðal mikilvægustu tónlistarmanna Frakka á 20. öld má nefna [[Édith Piaf]], [[Georges Brassens]], [[Léo Ferré]], [[Charles Aznavour]] og [[Serge Gainsbourg]]. Þótt fáar rokkhljómsveitir séu í Frakklandi samanborið við enskumælandi lönd,<ref>[[Radio France Internationale|RFI Musique]], [http://www.rfimusique.com/siteen/biographie/biographie_6049.asp „Biography of Noir Désir“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090716081730/http://www.rfimusique.com/siteEn/biographie/biographie_6049.asp |date=2009-07-16 }}, mars 2009 : „Rokktónlist er Frökkum framandi. Þetta er rómanskt land með meiri áhuga á kveðskap og melódíu og hefur alið fáa hæfileikaríka rokktónlistarmenn. Rokktónlist hefur annað og engilsaxneskara innihald.“</ref> hafa hljómsveitir á borð við [[Noir Désir]], [[Mano Negra]], [[Niagara (hljómsveit)|Niagara]] og [[Rita Mitsouko]] og nýverið [[Superbus (hljómsveit)|Superbus]], [[Phoenix (hljómsveit)|Phoenix]] og [[Gojira]]<ref>France Diplomatie, [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/culture-and-media_6819/culture_6874/music_5335/french-music-has-the-whole-planet-singing_13031.html „French music has the whole planet singing“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101222105333/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/culture-and-media_6819/culture_6874/music_5335/french-music-has-the-whole-planet-singing_13031.html |date=2010-12-22 }}, júní 2009.</ref> náð alþjóðlegum vinsældum. Meðal annarra franskra tónlistarmanna sem hafa notið vinsælda víða um heim má nefna söngkonurnar [[Mireille Mathieu]], [[Mylène Farmer]] og [[Nolwenn Leroy]], [[raftónlist]]armennina [[Jean-Michel Jarre]], [[Laurent Garnier]], [[Bob Sinclar]] og [[David Guetta]]. Á [[1991-2000|tíunda áratug]] síðustu aldar og [[2001-2010|fyrsta áratug]] þessarar aldar hafa raftónlistarhljómsveitirnar [[Daft Punk]], [[Justice (hljómsveit)|Justice]] og [[Air (hljómsveit)|Air]] einnig náð vinsældum víða um heim og átt sinn þátt í að auka vinsældir raftónlistar um heim allan.<ref>''The Telegraph'', [http://www.telegraph.co.uk/culture/music/3669339/Daft-Punk-Behind-the-robot-masks.html „Daft Punk: Behind the robot masks“], 17. nóvember 2007 : „Daft Punk var á margan hátt ábyrg fyrir því að kastljósið beindist að nýrri, svalri neðanjarðartónlist í Frakklandi seint á tíunda áratugnum, þar á meðal að hljómsveitum á borð við Air, og hafa haft ómæld áhrif á núverandi kynslóð plötusnúða um heim allan.“</ref><ref>[[BBC News]], [http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1721450.stm „The return of French pop music“], 20. desember 2001.</ref> == Athugasemdir == {{notelist}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = France | mánuðurskoðað = 5. júlí | árskoðað = 2006}} * {{wpheimild | tungumál = Fr | titill = France | mánuðurskoðað = 5. júlí | árskoðað = 2006}} * Orðabók franska-íslenska: [http://www.dicovia.com/dico/francais-islandais/lettre-A/120-179 Orðabók] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111112181816/http://www.dicovia.com/dico/francais-islandais/lettre-A/120-179 |date=2011-11-12 }} == Tenglar == {{Commons|France|Frakklandi}} * {{Vísindavefurinn|5084|Hvað er Frakkland mörgum sinnum stærra en Ísland?}} * {{Vísindavefurinn|7361|Hverjar eru fimm helstu borgir Frakklands?}} {{Gæðagrein}} {{Héruð Frakklands}} {{Evrópa}} {{Evrópusambandið}} {{Evrópuráðið}} {{Atlantshafsbandalagið}} {{Efnahags- og framfarastofnunin}} {{G-20}} [[Flokkur:Frakkland| ]] [[Flokkur:Evrópusambandslönd]] 3r35v2y0ipsmc0n00yhpi6aebh7dnpg 0 4827 1961971 1946393 2026-05-02T16:55:38Z ~2026-26651-04 116094 Smálagfæringar. 1961971 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Ríkissalur Votta Jehóva.jpg|thumb|'''Ríkissalur Votta Jehóva í Reykjavík''']] [[Mynd:Jehova witnesses in Lvov.jpg|thumb|'''Vottar Jehóva''']] [[Mynd:Reunião em Salão do Reino.jpg|thumb|'''Vottar Jehóva í Portúgal''']] [[Mynd:Centrum Kongresowe Sosnowiec.jpg|thumb|'''Vottar Jehóva í Póllandi''']] '''Vottar Jehóva''' eru alþjóðlegt trúarsamfélag. Vottar Jehóva telja sig [[Kristni|kristna]] og byggja trú sína á textum [[Biblían|Biblíunnar]], eins og þeir eru túlkaðir af leiðtogum trúarsamfélagsins. Margar kenningar þeirra eru verulega frábrugðnar kenningum flestra annarra kristinna trúfélaga eins og [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunnar]], [[Rétttrúnaðarkirkjan|rétttrúnaðarkirkjanna]] og [[Mótmælendatrú|kirkju mótmælenda,]] sem telja Votta Jehóva ekki vera kristna vegna þess að þeir afneiti grundvallarkenningum kristinnar trúar. Vottar Jehóva líta hins vegar á trú sína sem hina einu sönnu kristnu trú. <ref>[[https://wol.jw.org/en/wol/d/r1/lp-e/1102005145 "Worship That God Approves". What Does The Bible Really Teach?]]</ref> Trú Votta Jehóva á rætur sínar að rekja til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] á 8. áratug 19. aldar og er sprottin upp úr trúarlegu umhverfi amerískrar mótmælendatrúar þess tíma. Lítill hópur biblíunemenda undir forystu Charles Taze Russell, í nágrenni Pittsburgh í Pennsylvaníu í Bandaríkjunum, stofnuðu Smáritafélag Varðturns Zíons árið 1881 til að skipuleggja hreyfinguna og prenta rit hennar.<ref>Stanley I. Kutler, ritsjóri. (2003). "Jehovah's Witnesses". Dictionary of American History (3rd ed.). Charles Scribner's Sons. ISBN 978-0-684-80533-7</ref> Eftir lát Russells 1916 urðu miklar deilur um forystu hreyfingarinnar sem leiddi til þess að nokkrir sögðu skilið við hana. Jósef Franklin Rutherford tók við stjórn Varðturnsfélagsins og eignum þess.<ref>Hill, Michael, ed. (1972). "The Embryonic State of a Religious Sect's Development: The Jehovah's Witnesses". Sociological Yearbook of Religion in Britain (5): 11–12.</ref> Rutherford gerði verulegar breytingar á skipulagi hreyfingarinnar og á kenningum hennar,<ref>Chall, Leo P. (1978). "Sociological Abstracts". Sociology of Religion. 26 (1–3): 193 </ref> þar á meðal með því að taka upp nafnið Vottar Jehóva árið 1931 til að aðgreina hreyfinguna frá öðrum kristnum samtökum og gera upp arfleifðina frá Russel. <ref>Rogerson, Alan (1969). Millions Now Living Will Never Die. London: Constable & Co. ISBN 978-0094559400.</ref><ref>Chall, Leo P. (1978). "Sociological Abstracts". Sociology of Religion. 26 (1–3): 193.</ref> Samkvæmt eigin tölum fyrir 2025 eru um 9 milljónir meðlima í trúfélaginu um allan heim.<ref>https://www.jw.org/is/bókasafn/baekur/þjónustuskýrsla-2020/ Vefur Votta Jehóva</ref> Þá eru aðeins taldir virkir trúboðar, ekki óvirkir meðlimir og stuðningsmenn. Vottar Jehóva eru einkum þekktir fyrir trúboð þar sem þeir dreifa ritum eins og Varðturninum og Vakna! Einnig fyrir að þiggja ekki blóðgjafir og að neita að gegna herþjónustu. Þeir álíta mjög mikilvægt að nota nafn [[Guð|Guðs]] við bænir og tilbeiðslu, en samkvæmt þeim er Guð titill en ekki nafn. Vottarnir trúa ekki á [[Heilög þrenning|heilaga þrenningu]] né [[helvíti]], þar sem þetta séu hugmyndir sem ekki eru í [[Biblían|Biblíunni]]. Vottar Jehóva trúa því að heimsendir við [[Harmagedón]] sé yfirvofandi og að stofnun Guðsríkis sé eina lausnin á öllum vandamálum mannkynsins.<ref>"Jehovah's Witness". Britannica Concise Encyclopedia. Encyclopædia Britannica, Inc. 2007. ISBN 978-1-59339-293-2</ref> Þeir halda ekki upp á [[jól]], [[páskar|páska]] eða aðrar hátíðir sem þeir telja eiga uppruna í [[heiðni]] og séu þess vegna ósamrýmanlegar kristni. <ref>Franz, Raymond (2007). In Search of Christian Freedom. Commentary Press. ISBN 978-0-914675-16-7. ISBN 978-0-914675-17-4</ref> Sama gildir um afmælisdaga sem þeir telja vera heiðinn sið. [https://www.jw.org/is/vottar-jehova/spurningar-og-svör/afmæli/ Hvers vegna halda Vottar Jehóva ekki upp á afmæli?] Þeir nota frekar sína eigin Biblíuþýðingu, ''Nýheimsþýðing Biblíunnar'', frekar en aðrar þýðingar. <ref>Edwards, Linda (2001). A Brief Guide to Beliefs. Louisville, Kentucky: Westminster John Knox Press. p. 438. ISBN 978-0-664-22259-8.</ref> ''Nýheimsþýðing Biblíunnar'' var gefin út á íslensku 28. júní 2024 Vottar Jehóva telja mannlegt samfélag nútímans vera siðferðilega spillt og undir áhrifum Satan og takmarka þess vegna félagsleg samskipti við þá sem ekki eru vottar. <ref>Penton, M. James (1997). Apocalypse Delayed: The Story of Jehovah's Witnesses. University of Toronto Press. ISBN 978-0-8020-7973-2.</ref> Samtökin eru mjög miðstýrð af Hinu stjórnandi ráði, litlum hóp eldri karla, sem ákveða allar kennisettningar . <ref>Beckford 1975, bls. 221: "Doctrine has always emanated from the Society's elite in Brooklyn and has never emerged from discussion among, or suggestion from, rank-and-file Witnesses."</ref> Ef brotið er gegn gegn hegðunareglum safnaðarins er viðurlög formlegur brottrekstur og útskúfun ef það er talið vera alvarlegt brot. <ref>Chryssides, George D. (1999). Exploring New Religions. London: Continuum. bls. 5. ISBN 978-0-8264-5959-6.</ref> Safnaðarmeðlimir sem formlega hætta störfum teljast vera aðskildir og eru einnig sniðgengnir. Sumir meðlimir sem yfirgefa félagið sjálfviljugir „láta sig hverfa“ án þess að vera útskúfaðir. Fyrrverandi meðlimir geta upplifað verulega andlega vanlíðan af því þeir eru útskúfaðir,<ref> Ransom, Heather; Monk, Rebecca; Heim, Derek (2021). "Grieving the Living: The Social Death of Former Jehovah's Witnesses". Journal of Religion and Health. 61 (3): 2458–2480. doi:10.1007/s10943-020-01156-8. PMC 9142413. PMID 33469793.</ref>og sumir leita aftur til safnaðarinns til þess að geta viðhaldið sambandi við vini sína og fjölskyldu. <ref>Grendele, Windy; Bapir-Tardy, Savin; Flax, Maya (2023). "Experiencing Religious Shunning: Insights into the Journey From Being a Member to Leaving the Jehovah's Witnesses Community". Pastoral Psychology. 73 (1): 43–61. doi:10.1007/s11089-023-01074-y. S2CID 259447164.</ref> Þar sem lögskilda er að gegna herþjónustu neita Vottar Jehóva að gegna henni af trúarástæðum, þeir neita einnig að hylla ýmis ríkistákn til dæmis að fara með hollustueið, hylla [[fáni|fána]] og syngja [[Þjóðsöngut|þjóðsöng]] vegna þess að Guð einn verðskuldar tilbeiðslu samkvæmt trú þeirra. Þessi afstaða Votta Jehóva oft leitt til átaka við yfirvöld. <ref>Knox, Zoe (2018). Jehovah's Witnesses and the Secular World: From the 1870s to the Present. London: Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-137-39604-4.</ref> Vottar Jehóva hafa verið ofsóttir og starfsemi þeirra hefur verið bönnuð eða takmörkuð í allmörgum löndum. Samtökin Varðturninn hafa frá upphafi spáð og tímasett stórbrotina atburði, eins og endurkomu Jesú, stofnun Guðsríkis og Harmagedón. Reglur safnaðarins um kynferðislega misnotkun barna og hvernig trúfélagið skuli bregðst við slíkum málum hafa vakið upp miklar umræður og rannsóknir yfirvalda. <ref>Atli Steinn Guðmundsson. [https://www.mbl.is/frettir/erlent/2024/10/02/reglur_votta_jehova_um_barnanid_til_rannsoknar/ Reglur Votta Jehóva um barnaníð til rannsóknar] 2.10.2024 Morgunblaðið.</ref> Fyrrverandi meðlimir trúfélagsins lýsa trúarofbeldi í söfnuðinum og harðræði gegn börnum og gífurlegu andlegu ofbeldi eftir útskúfun. <ref>Sunna Valgerðardóttir [https://www.visir.is/g/20222234279d/utskufad-ur-riki-guds-og-standa-ein-eftir Útskúfað úr ríki Guðs og standa ein eftir]14. mars 2022 Vísir</ref> ==Skipulag== Alheimssamtök Votta Jehóva eru B''iblíu- og smáritafélagið Varðturninn'' (''Watch Tower Bible and Tract Society''), með höfuðstöðvar í Warwick í New York. Félagið gefur út meðal annars útgáfu af Biblíunni sem þeir hafa þýtt og önnur biblíutengd rit. Aðalsamtökin gefa einnig út tímaritið Varðturninn og önnur guðfræðileg rit Votta Jehóva og sjá um ytri og innri skipulagsmál. Heimshreyfing Votta Jehóva er [[Stigveldi|stigveldislega]] skipulögð, í samræmi við það sem þeir kalla Guðræðislegt skipulag, sem á að endurspegla að hreyfing þeirra sé hið sýnilega skipulagsform Guðs á jörðu. <ref>Penton, M. James (1997). Apocalypse Delayed: The Story of Jehovah's Witnesses. University of Toronto Press. ISBN 978-0-8020-7973-2.</ref> Æðsta stjórn heimshreyfingarinnar er mjög [[Miðstýring|miðstýrð]] og er í höndum ''Hins stjórnandi ráðs'', 11 manna hópi einungis eldri karlar. Þetta ráð hefur með höndum alla almenna yfirstjórn og stefnumótun i trúarlegum efnum fyrir alla safnaði. Þetta stjórnandi ráð er að þvi leyti sérstakt, að ráðið velur sjálft meðlimi sina í stað þeirra er deyja eða verða að láta af störfum af einhverjum ástæðum. Öldungaráð hefur umsjón með hverjum söfnuði en fjöldi öldunga er misjafn. Um 20 söfnuðir mynda svokallað farandsvæði og hér um bil 10 farandsvæðum er skipað í svonefnd umdæmi. Söfnuðirnir fá reglubundnar heimsóknir öldunga sem kallast farand- og umdæmishirðar. Næsta stig fyrir neðan öldunga eru þjónar og siðan hinir almennu safnaðarmeðlimir. Öldungar, þjónar og aðrir safnaðarmeðlimir geta gegnt öðrum störfum, svo sem að vera það sem nefnt er trúboðar, brautryðjendur eða boðberar. Trúboðarnir hafa trúboðstarfið að aðalstarfi og eru starfsmenn viðkomandi safnaðar. Brautryðjendur eru þeir sem vinna að trúboði að meðaltali 100 klukkustundir á mánuði i sjálfboðavinnu, en sjá að öðru leyti fyrir sér með eigin vinnu. Boðberar eru svo allir aðrir sem á einn eða annan hátt vinna fyrir söfnuðin. Farand- og umdæmishirðar skipa öldunga og safnaðarþjóna á staðnum eftir tilmælum frá núverandi öldungaráði, en deildarskrifstofur geta skipað svæðisnefndir fyrir málefni eins og byggingu ríkissala eða hjálparstarfa. Ólaunaðir karlkyns öldungar bera almenna ábyrgð á stjórnun safnaðarins, ákveða fundartíma, velja ræðumenn og stjórna fundum, stýra trúboðsstarfi og stofna dómnefndir til að rannsaka og ákveða viðurlög í málum sem varða kynferðisbrot eða allvarleg brot gegn trúarkenningum.<ref>Gallagher, Eugene V.; Ashcraft, W. Michael (2006), Introduction to New and Alternative Religions in America, vol. 2, Westport, Connecticut: Greenwood Press, p. 69, ISBN 978-0-275-98712-1 </ref>Safnaðarþjónar - skipaðir á svipaðan hátt og öldungar – predika og starfa sem sálusorgari, en geta einnig kennt og stjórnað fundum. Vottar Jehóva nota ekki hugtakið öldungur sem titil til að greina á milli kennimanna og leikmanna. <ref>Taylor, Elizabeth J. (2012). Religion: A Clinical Guide for Nurses. Springer Publishing Company. p. 163. ISBN 978-0-8261-0860-9.</ref> ===Vottar Jehóva á Íslandi === Söfnuður Votta Jehóva hlaut löggildingu og var skráður sem trúfélag á Íslandi árið 1969 ===Hlutverk karla og kvenna=== Kenningar Votta Jehóva um hlutverk karla og kvenna byggir á kynjatvíhyggju, það er að segja að kynin séu andstaða hvors annars og bæti hvort annað upp og hafi þess vegna mismunandi hlutverkum að gegna. Aðeins karlar mega gegna valdastöðum í söfnuðinum svo sem að vera safnaðarþjónar eða öldungar. Konur mega taka virkan þátt í trúboðsstarfi og telja sig tilheyra þeim 144.000 sem munu fara til himna. Hins vegar er þeim yfirleitt ekki heimilt að ávarpa söfnuðinn. Ef engir hæfir karlmenn eru til staðar geta konur í undantekningar tilfellum tekið að sér ákveðin störf. Í slíkum tilfellum verða konur að hylja hárið ef þær tala yfir söfnuðnum. <ref>Chryssides, George D (2022). Jehovah's Witnesses: A New Introduction. Bloomsbury Academic. ISBN 978-1-3501-9089-4.</ref>Áhersla er lögð á látleysi í klæðaburði og útliti bæði fyrir karla og konur. ==Trú== Vottar Jehóva telja að kirkjudeild þeirra sé endurreist frumkirkja kristinna manna. Þeir telja að með tímanum hafi bæði [[Austurkirkjan|Austur]]- og [[Vesturkirkjan|Vesturkirkjurnar]] yfirgefið sanna guðsdýrkun, en að hópar eins og [[katarar]] hafi reynt að endurreisa suma þætti hennar og einnig að siðbót mótmælanda hafi „ekki gengið nógu langt“.<ref>Chryssides 2022, bls. 57, 58.</ref> Vottar Jehóva, líta svo á að bæði [[Gamla testamentið|Gamla]]- og [[Nýja testamentið|Nýja testamennti]] [[Biblían|Biblíunnar]] séu skrifuð undir innblæstri Guðs og séu áreiðanlegar heimildir, en telja að hluti hennar sé táknræn. <ref> Chryssides 2022, bls. 43, 44.</ref> Vottar Jehóva telja að Guð hafi skapað mennina og mismunandi tegundir plantna og dýra eins og Biblían lýsir og afneita þróunarkenningunni. <ref>Chryssides 2022, bls. 44.</ref> Meðlimum er ráðlagt að lesa Biblíuna reglulega en alls ekki móta eigin hugmyndir óháð ritum Varðturnsfélagsins og allvarlega er varað við að lesa önnur trúarleg rit. <ref>James A. Beverley, Crisis of Allegiance, Welch Publishing Company, Burlington, Ontario, 1986, ISBN 0-920413-37-4, bls. 25–26, 101</ref> Vottarnir [[skírn|skíra]] til trúar sinnar með niðurdýfingu og álýta skírn í öðrum trúfélögum ógilda.<ref>[https://www.jw.org/is/biblían-og-lífið/spurningar/hvad-er-skirn/ Hvað er skírn? Vefur Votta Jehóva]</ref> ===Jehóva=== Vottar Jehóva leggja áherslu á nota nafn Guðs við bæn og tilbeiðslu og að nafn Guð sé Jehóva sem er túlkun á hebresku bókstafasamsetningunni יהוה (JHVE). <ref>Ringnes, Hege Kristin; Sødal, Helje Kringlebotn, ritstjóri. (2009). Jehovas vitner: en flerfaglig studie Oslo, Norway: Universitetsforlaget. bls. 27. ISBN 978-82-15-01453-1.</ref> Þeir trúa því að Jehóva sé hinn eini sanni guð, skapari allra hluta og „Drottinn alheims“. Þeir trúa því að öll tilbeiðsla ætti að beinast að honum og honum einum. Þeir trúa því að Jehóva, Jesús og heilagur andi séu algjörlega aðskilin og trúa ekki á þrenningarkenninguna. <ref>Rogerson 1969, bls. 87.</ref> Þeir trúa því að heilagur andi sé máttur Guðs í verki, starfskraftur hans. <ref>[https://www.jw.org/is/biblían-og-lífið/spurningar/hvað-er-heilagur-andi/ Hvað er heilagur andi? Vefur Votta Jehóva]</ref> ===Jesús=== Vottar Jehóva hafna því að Jesú sé Guð. Þeir trúa því að Jesús sé sonur Guðs en ekki sama persóna og honum óæðri. Samkvæmt trú Votta Jehóva bjó Jesús á himni sem Míkael erkiengill áður en hann kom til jarðar og að hann hafi verið fyrsta sköpunarverk Guðs og nefna þeir hann þess vegna „frumburð“ sona Guðs. Jesús er eina veran sem Guð skapaði að öllu leyti sjálfur og áður en Jesús varð maður notaði Jehóva hann sem ‚verkstjóra‘ við sköpun alls annars á himni og á jörð. <ref>[https://www.jw.org/is/biblían-og-lífið/spurningar/jesús-sonur-guðs/ Af hverju er Jesús kallaður sonur Guðs?] Vefur Votta Jehóva</ref> Vottar Jehóva trúa því að Jesús hafi gefið líf sitt sem lausnarfórn fyrir syndir mannsins. Þeir trúa því að hann hafi dáið á uppréttum staur en ekki á krossi.<ref>[https://www.jw.org/is/biblían-og-lífið/spurningar/dó-jesús-á-krossi/ Dó Jesús á krossi?] Vefur Votta Jehóva</ref> Þar af leiðandi nota þeir ekki orðið „krossfesting“ þegar þeir tala um til dauða Jesú og þeir nota ekki kross sem tákn fyrir trúna en líta á krossinn sem heiðið tákn.Vottar Jehóva trúa því að Jesús hafi risið upp frá dauðum með „andalíkama“ og að hann hafi tekið á sig mannsmynd stuttan tíma eftir upprisuna. Biblíulegar tilvísanir til erkiengilsins Míkael , Abaddon (Apollýon) og Orðið eru túlkaðar sem nöfn fyrir Jesú í ýmsum hlutverkum. Jesús er talinn sá eini sem getur haft milligöngu milli Jehóva og mannkyns, og hann er skipaður af Jehóva sem konungur og dómara ríkis síns. <ref>Ankerberg, John; Weldon, John; Burroughs, Dillion (2008). The Facts on Jehovah's Witnesses. Harvest House Publishing. bls. 53, 25, 32. ISBN 9780736939072.</ref> ===Líf eftir dauðann=== Vottar Jehóva trúa því að eftir dauðan taki ekkert við, þeir sem eru dánir geta ekkert gert eða hugsað og hafa engar tilfinningar. Helvíti með logandi kvalir er ekki til; Hades og Seol (ríki hinna dauðu) eru skilgreind sem hin sameiginleg gröf, tími dauðans. Þeir líta á sálina sem líf eða lifandi eining sem getur dáið. <ref> Hoekema, Anthony A. (1963). The Four Major Cults. Grand Rapids, Michigan: William B. Eerdmans. ISBN 978-0-8028-3117-0. bls. 265–269 </ref> Þeir trúa því að eina lausin á syndugu ástandi mannkyns sé úthelling blóðs Jesú sem lausnargjald og friðþægingu fyrir syndir mannkynsins. === Harmagedón === Grundvöllur trúar Votta Jehóva er að heimsendir sé í nánd. Samkvæmt þeim merkir orðið „heimur“ hér ekki bara jörðina sjálfa heldur illt samfélag manna sem stendur á móti Guði. (1. Jóhannesarbréf 2:15–17) Þá verður jörðinni ekki eytt en stjórnmálakerfum og syndsamlegum menningarfyrirbærum mannkyns, ásamt þeim sem hafa kosið að fylgja ekki Jehóva. Bæði gott og vont látið fólk verður reist upp frá dauðum til að læra um Jehóva og loforði hans um eilíft líf, og eftir það fá þeir tækifæri til að lifa að eilífu í jarðneskri paradís ef þeir ákveða að gera vilja Jehóva. Vottar Jehóva trúa því að Satan hafi upphaflega verið fullkominn engill sem fór að telja sér trú um milivægi sjálfs síns og þráði það að mannkynið færi að tilbeiða hann. Satan tókst að fá Adam og Evu til að óhlýðnast Guði og mannkynið varð með því í þáttakandi sem baráttu Jehóva og Satans um vald yfir alheimi. <ref>Penton 1997, bls. 188–190</ref> Vottar Jehóva trúa því að síðasta bók Biblíunnar, [https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/opinberunarbokin/ Opinberunarbókin], sýni að dómsdagur hefjist eftir [[Harmagedón|Harmagedónstríðið]] þegar heimskerfi Satans verður tortímt. (Opinberunarbókin 16:14, 16; 19:19–20:3). Eftir Harmagedón verða Satan og illu andarnir fangelsaðir í undirdjúpi í þúsund ár. Dómsdagur er ekki bara einn sólarhringur heldur er hann þúsund ára langur. Þessi þúsund ár munu 144.000 samerfingjar Krists (það er sumir meðlimir Votta Jehóva) gegna hlutverki dómara og ríkja með honum. ([https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/Opinberunarbókin/16/ Opinberunarbókin 14:1-3]; [https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/Opinberunarbókin/20/ 20:1-4]; [https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/Rómverjabréfið/1/ Rómverjabréfið 8:17]) Bæði lifendur og dauðir verða dæmdir. ([https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/2-Tímóteusarbréf/1/ 2. Tímóteusarbréf 4:1]) og „hinir lifandi“ eru „mikill múgur“ sem lifir af Harmagedón. (Opinberunarbókin 7:9-17) Dómsdagur þýðir því að mannkynið verður endurreist í það fullkomna ástand sem fyrstu mennirnir ([[Adam og Eva]]) voru upphaflega í og að jörðin verður fullkominn, hreinn „aldingarður“ fyrir ódauðlega menn. Hins vegar verða þeir menn sem neita að laga sig að vilja Guðs líflátnir fyrir fullt og allt að eilífu. Þeir enda ekki í helvíti heldur hverfa sem einstaklingar og líkamar þeirra sundrast í atóm sem snúa aftur í hringrás líffræðarinnar. Samkvæmt Vottum Jehóva hefur mannkynið frá árinu 1914 lifað á síðustu dögum núverandi heimskerfis samkvæmt Matteus 24:21, 29. Það ár var Jesús settur í embætti sem konungur Guðs á himnum.([https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/Sálmarnir/2/ Sálmur 2:1-6]; [https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/Daníel/7/ Daníel 7:13, 14]).<ref> [https://www.jw.org/is/bókasafn/myndbond/ebtv/ríki-tók-til-starfa-1914/ Ríki Guðs tók til starfa 1914]Vefur Votta Jehóva</ref> „Nærvera“ hans sem himneskur konungur mundi einkennast af hörmungum í heiminum — styrjöldum, hungursneyð, jarðskjálftum, drepsóttum. ([https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/matteus/24/ Matteus 24:3-8]; [https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/Lúkas/21/ Lúkas 21:11]) Þessi hörmungar munu ná hámarki í Harmagedón.Samkvæmt núverandi kenningum Votta Jehóva gæti dómsdagurinn hafist innan fárra daga eða fárra ára en þeir hafa áður verið öryggir um tímasettningu telja þeir að ástandið í heiminum og tímatal Biblíunnar sýni að síðustu dagar hófust 1914, sama ár og fyrri heimsstyrjöldin braust út. <ref>[https://www.jw.org/is/biblían-og-lífið/spurningar/sidustu-dagar-takn-timi-endalokanna-spadomar/ Hvert er tákn hinna ,síðustu daga‘ eða „tíma endalokanna“?] Vefur Votta Jehóva</ref> Þessar spár voru kynntar á sínum tíma sem „ótvíræðar“ og „samþykktar af Guði“: * 1907: Harmagedón nær hámarki árið 1914. <ref>Russell, C.T, The Time is At Hand, Watchtower Bible and Tract Society, Inc., 1907 bls. 101</ref> * 1917: Árið 1918 myndi Guð byrja að hafna fölskum kirkjum „í stórum stíl“ og meðlimum þeirra í milljónum. <ref>Studies in the Scriptures, Vol. 7, 1917, bls. 485.</ref> * 1922-1923: Hinir látnu rísa upp til nýs lífs árið 1925.<ref> Watchtower, May 15, 1922; 1 sep, 1922; 1 apr, 1923; Millions Now Living Will Never Die, 1925, bls.110</ref> Til að undirbúa þetta keypti Varðturnsfélagið landsvæði í Kaliforníu 1925 og byggði þar aðstöðu sem hét Beth Sarim. Húsið átti að hýsa persónur eins og Abraham, Móse, Davíð og Samúel, sem áttu að rísa upp frá dauðum árið 1925. * 1938: Þar sem Harmagedón var yfirvofandi var tíminn orðinn of naumur til að ganga í hjónaband eða eignast börn. <ref>Rutherford, J. F. Face the Facts, 1938, bls. 46–50 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.</ref> * 1941: Þetta ár var Harmagedón aðeins „mánuðir í burtu“.<ref>Watchtower, 15 sep, 1941, bls. 288</ref> * 1942: Harmagedón var „yfirvofandi“. <ref>Watchtower, May 1, 1942, bls.139</ref> * 1969: Ungmenni þess tíma mundu ekki eldast af því að heimendir var í nánd. eldst; heimskerfið myndi enda „innan fárra ára“. Ungum vottum var bent á að hafa ekki áhyggjur af háskólanámi af þessari ástæðu. <ref>Awake!, May 22, 1969, bls 15</ref> * 1969: Þúsund ára veldi Krists myndi hefjast árið 1975, þar sem það yrði upphaf sjöunda árþúsundsins frá sköpun mannsins. <ref>The Approaching Peace of a Thousand Years (1969) (Watchtower publication)</ref> * 1984: Það voru „margar vísbendingar“ benda til þess að í lok 20. aldar mundi „endirinn“ koma.<ref> Awake!, 8 Oct, 1966, bls. 19–20; Watchtower, 15 Oct, 1966, bls. 628–631; 1 May, 1967 bls. 262; 1 May, 1968, bls. 271; 15 Aug, 1968, bls. 494; 15 Oct, 1974, bls. 635; 1 May, 1975, bls.285.</ref> Vottar Jehóvar segja að það sem stendur í ritum þess hafi oft verið misskilið eða að það sem stendur í því eigi ekki að teljast spádómar. Vottar Jehóva skrifa árið 2025, að „innblásinn spádómur á okkar tímum væri óþarfur. Þar sem spádómarnir sem skráðir eru í Biblíunni eru fullkomlega nægjanlegir sem leiðarvísir fyrir söfnuðinn í dag, þarf ekkert að bæta við.“<ref> [https://www.jw.org/is/bókasafn/timarit/wp20151101/biblíuspádómar-okkar-tíma/ Af hverju eru spádómar í Biblíunni?] Vefur Jehóva</ref> == Venjur og lífsstíll == ===Tilbeiðsla=== Samkomur til tilbeiðslu og náms eru haldnar í ríkissölum (Vottar Jehóva kalla samkomustaði sína Ríkissal), sem eru yfirleitt hagkvæmir og látlausir og hafa engin trúarleg tákn. <ref>„Møter“, Jehovas vitner – en flerfaglig studie, seksjon 1 (Hege Kristin Ringnes og Helje Kringlebotn Sødal: „Jehovas vitner. En religionsvitenskapelig presentasjon“), bls. 38–40. Universitetsforlaget 2009, ISBN 978-82-15-01453-1.</ref> Samkomurnar eru að mestu leyti helgaðar námi í ritum Varðturnsfélagsins og Biblíunni. Höfuðstöðvar heimshreyfingarinnar ákveða hvernig samkomustörfin fara fram og efnið er í meginatriðum það sama fyrir söfnuði um allan heim. <ref>Holden, Andrew (2002). Jehovah's Witnesses: Portrait of a Contemporary Religious Movement. Routledge. bls. 64–69. ISBN 0415266106. </ref>Lengst af hefur verið ætlast til að söfnuðurin hittist á samkomu þrisvar í viku, en frá árinu 2009 hafa þeir hittst tvisvar í viku: einu sinni á virkum dögum og einu sinni um helgar. Ætlast er til að Vottarnir hafi lesið úthlutað efni áður en þeir mæta á samkomuna. Börn sækja einnig samkomur og hafa ekki sérstakar samkomur eins og sunnudagaskóla <ref>Chryssides 2022, bls. 59, 61.</ref> ===Trúboð=== [[File:Jehovas Zeugen - Länder ohne berichtete Aktivitat.png|thumb|upright=1.15|Rauði liturinn sýnir þau lönd þar sem starfssemi Votta Jehóva er bönnuð]]Vottar Jehóva líta á það sé sjálfsagt og mikilvægt fyrir meðlimi í söfnuðinum að banka upp á eða leita uppi fólk til að boða trúnna. Þeir eru vissir um að með því fylgi þeir fyrirmælum Jesú um að flytja fagnaðarerindið um Guðsríki eins og sagt er í Matteusarguðspjalli 28. kafla, versum 19 og 20.<ref>(Mat 28:19, 20 Biblía 20.aldar 2007) „Farið því og gerið allar þjóðir að lærisveinum, skírið þá í nafni föður og sonar og heilags anda og kennið þeim að halda allt það sem ég hef boðið yður.“</ref> Mikilvægt er einnig fyrir þá það sem segir í Matteusi 24:14: „Fagnaðarerindið um ríkið verður prédikað um alla heimsbyggðina til þess að allar þjóðir fái að heyra það. Og þá mun endirinn koma. “ Þessi fyrirmæli boða þeim að „bera vitni“ jafnvel þótt yfirvöld í löndum eins og Kína og Indónesíu banni starfsemi þeirra. ===Refsingar=== Kirkja Votta Jehóva hefur ekkert umburðarlyndi fyrir ágreiningar um kenningar og venjur; meðlimir sem eru opinberlega ósammála kenningum kirkjunnar er vísað úr kirkjunni. Þeir sem eru sakaðir um ranga hugsun eða hegðun eru bornir fyrir öldungana, sem síðan meta hugsanlegar afleiðingar. Meðlimir sem hafa brotið gegn hegðunarreglum kirkjunar — til dæmis með því að vera í sambandi við einhvern sem er ekki meðlimur — en hafa ekki að öðru leyti framið alvarlega synd eru „ merktir “. <ref>Chryssides 2022, bls. 38.</ref> Öðrum safnaðarmeðlimum er ætlað að takmarka félagsleg samskipti við þann merkta einstakling. <ref>Holden 2002, bls. 163</ref> Í málum þar sem alvarleg synd hefur verið framin skipa öldungarnir nefnd sem geta ávítað eða útilokað meðlimin. Þannig mál varða venjulega kynferðislegt ofbeldi eða villutrú. Aðrar alvarlegar syndir eru að þiggja blóð, reykingar, notkun fíkniefna, skilnað (nema maki hafi stundað framhjáhald), taka þátt í hátíðahöldum eða halda upp á afmæli, fóstureyðingar, og taka þátt í stjórnmálastarfsemi tildæmis með því að kjósa. <ref>Gallagher, Eugene V.; Ashcraft, W. Michael (2006), Introduction to New and Alternative Religions in America, vol. 2, Westport, Connecticut: Greenwood Press, bls. 69, ISBN 978-0-275-98712-1</ref>Fólk sem yfirgefur formlega Votta Jehóva er talið vera brottrekin og eru einnig sniðgengið. <ref>Chryssides 2008, bls. 42.</ref> <ref>Sunna Valgerðardóttir Útskúfað úr ríki Guðs og standa ein eftir 14. mars 2022 Vísir https://www.visir.is/g/20222234279d/utskufad-ur-riki-guds-og-standa-ein-eftir</ref> Skírð börn lúta einnig sömu siðferðisreglum og afleiðingum ef þau fylgja ekki reglunum. Þeim er heimilt að vera hjá fjölskyldum sínum þar til þau ná lögaldri ef þeim hefur verið vísað úr kirkjunni. Vottar Jehóva misstu ríkisstyrki sem trúfélag í Noregi vegna útskúfunarstefnu sinnar, þar sem landið komst að þeirri niðurstöðu að brottrvísun, sérstaklega barna, feli í sér andlegt ofbeldi. <ref>Post, Kathryn (January 16, 2024). "Jehovah's Witnesses go to trial against Norway after state registration is revoked". RNS. https://religionnews.com/2024/01/16/jehovahs-witnesses-go-to-trial-against-norway-after-state-registration-is-revoked/ </ref> <ref>Örn Svavarsson Vottar Jehóva tapa dómsmáli í Noregi . 3 maí 2023 Vísir https://www.visir.is/g/20232410123d/vottar-jehova-tapa-domsmali-i-noregi</ref> kjölfarið gerði samtökin nokkrar breytingar á brottrekstrarstefnu sinni árið 2024; einstaklingar geta boðið brottvísuðum meðlimum „einfaldar kveðjur“ í stað þess að forðast þá alveg. <ref>van Vlastuin, Evert. "Jehovah's Witnesses ease shunning rules after blow in Oslo court". CNE. https://cne.news/article/4220-jehovahs-witnesses-ease-shunning-rules-after-blow-in-oslo-court </ref> ===Aðskilja frá heiminum=== Vottar Jehóva trúa því að Biblían fordæmi blöndun trúarbragða vegna þess að það geti aðeins verið einn sannleikur frá Guð og hafna því samtölum fulltrúa trúarbragða og eins samkirkjulegum hreyfingum. Þeir trúa því að einungis Vottar Jehóva séu fulltrúar sanna kristni og að allar aðrar kristnar kirkjudeildir (sameiginlega kallaðar „kristni heimurinn“) ásamt öllum öðrum trúarbrögðum eru taldar „falsk trúarbrögð“. Vottum Jehóva er kennt að það sé mikilvægt að vera „aðskilinn frá heiminum“. Rit þeirra skilgreina „heiminn“ sem allt mannkynið nema þjónar Jehóva og að „heimurinn“ sé siðferðilega mengaður og stjórnaður af Satan. Ennfremur er vottum kennt að náin samskipti við „veraldlegt“ fólk sé „hættulegur“ fyrir trú þeirra. Því er þeim hvatt til að takmarka samskipti við fólk utan samfélagsins til að viðhalda siðferðislegum hreinleika. <ref>Bryan R. Wilson (1993). "The Persistence of Sects". Journal of the British Association for the Study of Religions. 1 (2)</ref> Í mörg ár hefur kirkja Votta Jehóva sagt að framhaldsskólanám væri „andlega hættulegt“ þar sem það krefst langvarandi samvista við fólk utan kirkjunnar. Þeir hafa einnig talið að frekari menntun, nema iðnnám, væri óþörf vegna þess að að Harmagedón sé yfirvofandi. <ref>Ploeg, Luke (February 19, 2017). "Lack Of Education Leads To Lost Dreams And Low Income For Many Jehovah's Witnesses". NPR. https://www.npr.org/2017/02/19/510585965/poor-education-leads-to-lost-dreams-and-low-income-for-many-jehovahs-witnesses</ref> Árið 2025 var afstöðu til háskólanáms breytt með yfirlýsingu um að „Þó að hættur fylgi því að stunda ákveðnar tegundir menntunar, þá er það í grundvallaratriðum persónuleg ákvörðun hvort afla eigi sér viðbótarmenntunar eða ekki,“ og að „enginn kristinn maður — þar með talið öldungarnir — ætti að dæma persónulegar ákvarðanir annarra í þessu máli.“ <ref>"2025 Governing Body Update #5". Watch Tower Society. https://www.jw.org/en/news/region/global/2025-Governing-Body-Update-5/</ref> ==Barnaníð== Vottar Jehóva verið ásakaðir í mörgum löndum um að þagga niður kærur um barnaníði og annað kynferðislegt ofbeldi. <ref>Atli Steinn Guðmundsson, Reglur Votta Jehóva um barnaníð til rannsóknar, 2.10.2024 , Morgunblaðið, https://www.mbl.is/frettir/erlent/2024/10/02/reglur_votta_jehova_um_barnanid_til_rannsoknar</ref> <ref>Goodstein, Laurie (August 11, 2002). "Ousted members say Jehovah's Witnesses' policy on abuse hides offenses". The New York Times. https://www.nytimes.com/2002/08/11/us/ousted-members-say-jehovah-s-witnesses-policy-on-abuse-hides-offenses.html</ref> Árið 1997 sendu stjórnendur Biblíu- og smáritafélagsins Varðturninn bréf til allra öldunga (safnaðarleiðtoga) <ref>March 14th, 1997 Letter to Elders in the United States https://www.jwchildabuse.org/wp-content/uploads/2022/07/1997-0314LTE_us.pdf</ref> þar sem þeim var fyrirskipað að tilkynna allar kærur eða grunsemdir um barnaníð til höfuðstöðva heimshreyfingarinnar en ekki tilkynna yfirvöldum. Þessum ákærum var safnað í gagnagrun. Gagnagrunnurinn varð þekktur ytan kirkjunnar við réttarhöld yfir barnaníðingum í Astralíu 2015 <ref>Australia Royal Commission into Child Sexual Abuse - Submissions of Senior Counsel". Child Abuse Royal Commission. March 2017. https://www.childabuseroyalcommission.gov.au/final-report</ref>. Það kom í ljós að gagnagrunnurinn innihélt ítarlegar upplýsingar um tugi þúsunda ásakana um barnaníð og annað kynferðislegt ofbeldi. En þessum upplýsingum hafði verið haldið leyndum fyrir yfirvöldum í þeim löndum þar sem afbrotin höfðu verið framin. Kirkja Votta Jehóva segja að tilmælin til öldunganna hafi verð til að rétt sé farið með ákærur og það sé ekki einungis orðrómur. <ref>Bradley, Amanda (August 16, 2023). "The rules and culture that keep child sex offenders hidden from followers of the Jehovah's Witness faith". RNZ. https://www.rnz.co.nz/news/national/495876/the-rules-and-culture-that-keep-child-sex-offenders-hidden-from-followers-of-the-jehovah-s-witness-faith</ref> Árið 2024 gerði Kanadíska ríkisútvarpið könnun á því hvernig öldungarnir rannsökuðu barnaníð í söfnuðinum og þá spurðu til dæmis: „Hversu margir af öldungunum telja að fórnarlambið beri sök eða hafi tekið þátt í athæfinu af fúsum og frjálsum vilja?“ <ref>Jehovah's Witnesses' process for handling child sex abuse allegations keeps authorities in the dark". CBC News https://www.cbc.ca/news/canada/montreal/jehovah-witnesses-abuse-1.3874884</ref>.Vottar Jehóva hafa verið gagnrýndir fyrir að nota „regluna um tvö vitni“ til að halda uppi aga innan safnaðarins , en þeir vísa á [https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/5-Mósebók/19/ 5. Mósebók 19:15] og [https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/matteus/18/ Matteusarguðspjall 18:15–17], þar sem segir að kynferðislegt ofbeldi þurfi að staðfesta „með framburði tveggja eða þriggja vitna“ef sakborningurinn neitar sök. <ref>Public Hearing – Case Study 29 (Day 152) (PDF). Royal Commission into Institutional Responses to Child Sexual Abuse, Australia (Report). bls. 67, 72.</ref><ref>Public Hearing – Case Study 29 (Day 155) (PDF). Royal Commission into Institutional Responses to Child Sexual Abuse, Australia (Report). bls. 44, 45.</ref> Þar sem sakborningur neitar og eingin vitni er þá eru fyrirmæli kirkjunnar að „öldungarnir skilji málið eftir í höndum Jehóva“.<ref>Bradley, Amanda (August 16, 2023).</ref> Fyrrverandi vottur hefur sagt að kirkjan krefjist í raun að þriðji aðili hafi verið vitni að kynferðisbroti, „sem er ómögulegt“. <ref> Myers, Lisa; Greenberg, Richard (November 21, 2007). "New evidence in Jehovah's Witness allegations". NBC News. New York, NY. https://www.nbcnews.com/id/wbna21917798</ref> == Neðanmálsgreinar == <div class="references-small"><references/></div> == Tenglar == * [http://www.jw.org/is Vottar Jehóva - ĺslenska] * [https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/ Nýheimsþýðing Biblíunnar] * [http://www.jw.org/en Vottar Jehóva - English] [[Flokkur:Kristni]] [[Flokkur:Trúarbrögð]] sta946rpcbilsb0dqjemhvyggdqy1yb 1961972 1961971 2026-05-02T17:14:18Z ~2026-26651-04 116094 1961972 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Ríkissalur Votta Jehóva.jpg|thumb|'''Ríkissalur Votta Jehóva í Reykjavík''']] [[Mynd:Jehova witnesses in Lvov.jpg|thumb|'''Vottar Jehóva''']] [[Mynd:Reunião em Salão do Reino.jpg|thumb|'''Vottar Jehóva í Portúgal''']] [[Mynd:Centrum Kongresowe Sosnowiec.jpg|thumb|'''Vottar Jehóva í Póllandi''']] '''Vottar Jehóva''' eru alþjóðlegt trúarsamfélag. Vottar Jehóva telja sig [[Kristni|kristna]] og byggja trú sína á textum [[Biblían|Biblíunnar]], eins og þeir eru túlkaðir af leiðtogum trúarsamfélagsins. Margar kenningar þeirra eru verulega frábrugðnar kenningum flestra annarra kristinna trúfélaga eins og [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunnar]], [[Rétttrúnaðarkirkjan|rétttrúnaðarkirkjanna]] og [[Mótmælendatrú|kirkju mótmælenda,]] sem telja Votta Jehóva ekki vera kristna vegna þess að þeir afneiti grundvallarkenningum kristinnar trúar. Vottar Jehóva líta hins vegar á trú sína sem hina einu sönnu kristnu trú. <ref>[[https://wol.jw.org/en/wol/d/r1/lp-e/1102005145 "Worship That God Approves". What Does The Bible Really Teach?]]</ref> Trú Votta Jehóva á rætur sínar að rekja til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] á 8. áratug 19. aldar og er sprottin upp úr trúarlegu umhverfi amerískrar mótmælendatrúar þess tíma. Lítill hópur biblíunemenda undir forystu Charles Taze Russell, í nágrenni Pittsburgh í Pennsylvaníu í Bandaríkjunum, stofnuðu Smáritafélag Varðturns Zíons árið 1881 til að skipuleggja hreyfinguna og prenta rit hennar.<ref>Stanley I. Kutler, ritsjóri. (2003). "Jehovah's Witnesses". Dictionary of American History (3rd ed.). Charles Scribner's Sons. ISBN 978-0-684-80533-7</ref> Eftir lát Russells 1916 urðu miklar deilur um forystu hreyfingarinnar sem leiddi til þess að nokkrir sögðu skilið við hana. Jósef Franklin Rutherford tók við stjórn Varðturnsfélagsins og eignum þess.<ref>Hill, Michael, ed. (1972). "The Embryonic State of a Religious Sect's Development: The Jehovah's Witnesses". Sociological Yearbook of Religion in Britain (5): 11–12.</ref> Rutherford gerði verulegar breytingar á skipulagi hreyfingarinnar og á kenningum hennar,<ref>Chall, Leo P. (1978). "Sociological Abstracts". Sociology of Religion. 26 (1–3): 193 </ref> þar á meðal með því að taka upp nafnið Vottar Jehóva árið 1931 til að aðgreina hreyfinguna frá öðrum kristnum samtökum og gera upp arfleifðina frá Russel. <ref>Rogerson, Alan (1969). Millions Now Living Will Never Die. London: Constable & Co. ISBN 978-0094559400.</ref><ref>Chall, Leo P. (1978). "Sociological Abstracts". Sociology of Religion. 26 (1–3): 193.</ref> Samkvæmt eigin tölum fyrir 2025 eru um 9 milljónir meðlima í trúfélaginu um allan heim.<ref>https://www.jw.org/is/bókasafn/baekur/þjónustuskýrsla-2020/ Vefur Votta Jehóva</ref> Þá eru aðeins taldir virkir trúboðar, ekki óvirkir meðlimir og stuðningsmenn. Vottar Jehóva eru einkum þekktir fyrir trúboð þar sem þeir dreifa ritum eins og ''Varðturninum'' og ''Vakna!'' Einnig fyrir að þiggja ekki blóðgjafir og neita að gegna herþjónustu. Þeir álíta mjög mikilvægt að nota nafn [[Guð|Guðs]] við bænir og tilbeiðslu, en samkvæmt þeim er Guð titill en ekki nafn. Vottarnir trúa hvorki á [[Heilög þrenning|heilaga þrenningu]] né [[helvíti]], þar sem þetta séu hugmyndir sem ekki eru í [[Biblían|Biblíunni]]. Vottar Jehóva trúa því að heimsendir við [[Harmagedón]] sé yfirvofandi og að stofnun Guðsríkis sé eina lausnin á öllum vandamálum mannkynsins.<ref>"Jehovah's Witness". Britannica Concise Encyclopedia. Encyclopædia Britannica, Inc. 2007. ISBN 978-1-59339-293-2</ref> Þeir halda ekki upp á [[jól]], [[páskar|páska]] eða aðrar hátíðir sem þeir telja eiga uppruna í [[heiðni]] og séu þess vegna ósamrýmanlegar kristni.<ref>Franz, Raymond (2007). In Search of Christian Freedom. Commentary Press. ISBN 978-0-914675-16-7. ISBN 978-0-914675-17-4</ref> Sama gildir um afmælisdaga sem þeir álíts heiðinn sið. [https://www.jw.org/is/vottar-jehova/spurningar-og-svör/afmæli/ Hvers vegna halda Vottar Jehóva ekki upp á afmæli?] Þeir nota sína eigin Biblíuþýðingu, ''Nýheimsþýðingu Biblíunnar'', frekar en aðrar þýðingar. <ref>Edwards, Linda (2001). A Brief Guide to Beliefs. Louisville, Kentucky: Westminster John Knox Press. p. 438. ISBN 978-0-664-22259-8.</ref> ''Nýheimsþýðing Biblíunnar'' var gefin út á íslensku 28. júní 2024. Vottar Jehóva telja mannlegt samfélag nútímans vera siðferðilega spillt og undir áhrifum Satans og takmarka þess vegna félagsleg samskipti við þá sem ekki eru vottar.<ref>Penton, M. James (1997). Apocalypse Delayed: The Story of Jehovah's Witnesses. University of Toronto Press. ISBN 978-0-8020-7973-2.</ref> Samtökin eru mjög miðstýrð af Hinu stjórnandi ráði, litlum hópi eldri karla, sem ákveður allar kennisetningar.<ref>Beckford 1975, bls. 221: "Doctrine has always emanated from the Society's elite in Brooklyn and has never emerged from discussion among, or suggestion from, rank-and-file Witnesses."</ref> Ef brotið er gegn hegðunarreglum safnaðarins eru viðurlögin formlegur brottrekstur og útskúfun ef brotið telst alvarlegt.<ref>Chryssides, George D. (1999). Exploring New Religions. London: Continuum. bls. 5. ISBN 978-0-8264-5959-6.</ref> Safnaðarmeðlimir sem formlega hætta störfum teljast aðskildir og eru einnig sniðgengnir. Sumir meðlimir sem yfirgefa félagið sjálfviljugir „láta sig hverfa“ án þess að útskúfun hafi átt sér stað. Fyrrverandi meðlimir geta upplifað verulega andlega vanlíðan eftir að hafa verið útskúfað,<ref> Ransom, Heather; Monk, Rebecca; Heim, Derek (2021). "Grieving the Living: The Social Death of Former Jehovah's Witnesses". Journal of Religion and Health. 61 (3): 2458–2480. doi:10.1007/s10943-020-01156-8. PMC 9142413. PMID 33469793.</ref> og sumir leita aftur til safnaðarins til þess að geta viðhaldið sambandi við vini sína og fjölskyldu.<ref>Grendele, Windy; Bapir-Tardy, Savin; Flax, Maya (2023). "Experiencing Religious Shunning: Insights into the Journey From Being a Member to Leaving the Jehovah's Witnesses Community". Pastoral Psychology. 73 (1): 43–61. doi:10.1007/s11089-023-01074-y. S2CID 259447164.</ref> Þar sem lögskylt er að gegna herþjónustu neita Vottar Jehóva að gegna henni af trúarástæðum, þeir neita einnig að hylla ýmis ríkistákn, eins og að fara með hollustueið, hylla [[fáni|fána]] og syngja [[Þjóðsöngut|þjóðsöng]], vegna þess að Guð einn verðskuldar tilbeiðslu samkvæmt trú þeirra. Þessi afstaða Votta Jehóva hefur oft leitt til átaka við yfirvöld.<ref>Knox, Zoe (2018). Jehovah's Witnesses and the Secular World: From the 1870s to the Present. London: Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-137-39604-4.</ref> Vottar Jehóva hafa verið ofsóttir og starfsemi þeirra hefur verið bönnuð eða takmörkuð í allmörgum löndum. Samtökin Varðturninn hafa frá upphafi spáð fyrir um tímasetningu stórbrotinna atburða, eins og endurkomu Jesú, stofnunar Guðsríkis og Harmagedón. Reglur safnaðarins varðandi viðbrögð trúfélagsins við kynferðislegri misnotkun barna hafa vakið upp miklar umræður og rannsóknir yfirvalda.<ref>Atli Steinn Guðmundsson. [https://www.mbl.is/frettir/erlent/2024/10/02/reglur_votta_jehova_um_barnanid_til_rannsoknar/ Reglur Votta Jehóva um barnaníð til rannsóknar] 2.10.2024 Morgunblaðið.</ref> Fyrrverandi meðlimir trúfélagsins lýsa trúarofbeldi í söfnuðinum og harðræði gegn börnum auk gífurlegs andlegs ofbeldis eftir útskúfun. <ref>Sunna Valgerðardóttir [https://www.visir.is/g/20222234279d/utskufad-ur-riki-guds-og-standa-ein-eftir Útskúfað úr ríki Guðs og standa ein eftir]14. mars 2022 Vísir</ref> ==Skipulag== Alheimssamtök Votta Jehóva eru B''iblíu- og smáritafélagið Varðturninn'' (''Watch Tower Bible and Tract Society''), með höfuðstöðvar í Warwick í New York. Félagið gefur út meðal annars útgáfu af Biblíunni sem þeir hafa þýtt og önnur biblíutengd rit. Aðalsamtökin gefa einnig út tímaritið Varðturninn og önnur guðfræðileg rit Votta Jehóva og sjá um ytri og innri skipulagsmál. Heimshreyfing Votta Jehóva er [[Stigveldi|stigveldislega]] skipulögð, í samræmi við það sem þeir kalla Guðræðislegt skipulag, sem á að endurspegla að hreyfing þeirra sé hið sýnilega skipulagsform Guðs á jörðu. <ref>Penton, M. James (1997). Apocalypse Delayed: The Story of Jehovah's Witnesses. University of Toronto Press. ISBN 978-0-8020-7973-2.</ref> Æðsta stjórn heimshreyfingarinnar er mjög [[Miðstýring|miðstýrð]] og er í höndum ''Hins stjórnandi ráðs'', 11 manna hópi einungis eldri karlar. Þetta ráð hefur með höndum alla almenna yfirstjórn og stefnumótun i trúarlegum efnum fyrir alla safnaði. Þetta stjórnandi ráð er að þvi leyti sérstakt, að ráðið velur sjálft meðlimi sina í stað þeirra er deyja eða verða að láta af störfum af einhverjum ástæðum. Öldungaráð hefur umsjón með hverjum söfnuði en fjöldi öldunga er misjafn. Um 20 söfnuðir mynda svokallað farandsvæði og hér um bil 10 farandsvæðum er skipað í svonefnd umdæmi. Söfnuðirnir fá reglubundnar heimsóknir öldunga sem kallast farand- og umdæmishirðar. Næsta stig fyrir neðan öldunga eru þjónar og siðan hinir almennu safnaðarmeðlimir. Öldungar, þjónar og aðrir safnaðarmeðlimir geta gegnt öðrum störfum, svo sem að vera það sem nefnt er trúboðar, brautryðjendur eða boðberar. Trúboðarnir hafa trúboðstarfið að aðalstarfi og eru starfsmenn viðkomandi safnaðar. Brautryðjendur eru þeir sem vinna að trúboði að meðaltali 100 klukkustundir á mánuði i sjálfboðavinnu, en sjá að öðru leyti fyrir sér með eigin vinnu. Boðberar eru svo allir aðrir sem á einn eða annan hátt vinna fyrir söfnuðin. Farand- og umdæmishirðar skipa öldunga og safnaðarþjóna á staðnum eftir tilmælum frá núverandi öldungaráði, en deildarskrifstofur geta skipað svæðisnefndir fyrir málefni eins og byggingu ríkissala eða hjálparstarfa. Ólaunaðir karlkyns öldungar bera almenna ábyrgð á stjórnun safnaðarins, ákveða fundartíma, velja ræðumenn og stjórna fundum, stýra trúboðsstarfi og stofna dómnefndir til að rannsaka og ákveða viðurlög í málum sem varða kynferðisbrot eða allvarleg brot gegn trúarkenningum.<ref>Gallagher, Eugene V.; Ashcraft, W. Michael (2006), Introduction to New and Alternative Religions in America, vol. 2, Westport, Connecticut: Greenwood Press, p. 69, ISBN 978-0-275-98712-1 </ref>Safnaðarþjónar - skipaðir á svipaðan hátt og öldungar – predika og starfa sem sálusorgari, en geta einnig kennt og stjórnað fundum. Vottar Jehóva nota ekki hugtakið öldungur sem titil til að greina á milli kennimanna og leikmanna. <ref>Taylor, Elizabeth J. (2012). Religion: A Clinical Guide for Nurses. Springer Publishing Company. p. 163. ISBN 978-0-8261-0860-9.</ref> ===Vottar Jehóva á Íslandi === Söfnuður Votta Jehóva hlaut löggildingu og var skráður sem trúfélag á Íslandi árið 1969 ===Hlutverk karla og kvenna=== Kenningar Votta Jehóva um hlutverk karla og kvenna byggir á kynjatvíhyggju, það er að segja að kynin séu andstaða hvors annars og bæti hvort annað upp og hafi þess vegna mismunandi hlutverkum að gegna. Aðeins karlar mega gegna valdastöðum í söfnuðinum svo sem að vera safnaðarþjónar eða öldungar. Konur mega taka virkan þátt í trúboðsstarfi og telja sig tilheyra þeim 144.000 sem munu fara til himna. Hins vegar er þeim yfirleitt ekki heimilt að ávarpa söfnuðinn. Ef engir hæfir karlmenn eru til staðar geta konur í undantekningar tilfellum tekið að sér ákveðin störf. Í slíkum tilfellum verða konur að hylja hárið ef þær tala yfir söfnuðnum. <ref>Chryssides, George D (2022). Jehovah's Witnesses: A New Introduction. Bloomsbury Academic. ISBN 978-1-3501-9089-4.</ref>Áhersla er lögð á látleysi í klæðaburði og útliti bæði fyrir karla og konur. ==Trú== Vottar Jehóva telja að kirkjudeild þeirra sé endurreist frumkirkja kristinna manna. Þeir telja að með tímanum hafi bæði [[Austurkirkjan|Austur]]- og [[Vesturkirkjan|Vesturkirkjurnar]] yfirgefið sanna guðsdýrkun, en að hópar eins og [[katarar]] hafi reynt að endurreisa suma þætti hennar og einnig að siðbót mótmælanda hafi „ekki gengið nógu langt“.<ref>Chryssides 2022, bls. 57, 58.</ref> Vottar Jehóva, líta svo á að bæði [[Gamla testamentið|Gamla]]- og [[Nýja testamentið|Nýja testamennti]] [[Biblían|Biblíunnar]] séu skrifuð undir innblæstri Guðs og séu áreiðanlegar heimildir, en telja að hluti hennar sé táknræn. <ref> Chryssides 2022, bls. 43, 44.</ref> Vottar Jehóva telja að Guð hafi skapað mennina og mismunandi tegundir plantna og dýra eins og Biblían lýsir og afneita þróunarkenningunni. <ref>Chryssides 2022, bls. 44.</ref> Meðlimum er ráðlagt að lesa Biblíuna reglulega en alls ekki móta eigin hugmyndir óháð ritum Varðturnsfélagsins og allvarlega er varað við að lesa önnur trúarleg rit. <ref>James A. Beverley, Crisis of Allegiance, Welch Publishing Company, Burlington, Ontario, 1986, ISBN 0-920413-37-4, bls. 25–26, 101</ref> Vottarnir [[skírn|skíra]] til trúar sinnar með niðurdýfingu og álýta skírn í öðrum trúfélögum ógilda.<ref>[https://www.jw.org/is/biblían-og-lífið/spurningar/hvad-er-skirn/ Hvað er skírn? Vefur Votta Jehóva]</ref> ===Jehóva=== Vottar Jehóva leggja áherslu á nota nafn Guðs við bæn og tilbeiðslu og að nafn Guð sé Jehóva sem er túlkun á hebresku bókstafasamsetningunni יהוה (JHVE). <ref>Ringnes, Hege Kristin; Sødal, Helje Kringlebotn, ritstjóri. (2009). Jehovas vitner: en flerfaglig studie Oslo, Norway: Universitetsforlaget. bls. 27. ISBN 978-82-15-01453-1.</ref> Þeir trúa því að Jehóva sé hinn eini sanni guð, skapari allra hluta og „Drottinn alheims“. Þeir trúa því að öll tilbeiðsla ætti að beinast að honum og honum einum. Þeir trúa því að Jehóva, Jesús og heilagur andi séu algjörlega aðskilin og trúa ekki á þrenningarkenninguna. <ref>Rogerson 1969, bls. 87.</ref> Þeir trúa því að heilagur andi sé máttur Guðs í verki, starfskraftur hans. <ref>[https://www.jw.org/is/biblían-og-lífið/spurningar/hvað-er-heilagur-andi/ Hvað er heilagur andi? Vefur Votta Jehóva]</ref> ===Jesús=== Vottar Jehóva hafna því að Jesú sé Guð. Þeir trúa því að Jesús sé sonur Guðs en ekki sama persóna og honum óæðri. Samkvæmt trú Votta Jehóva bjó Jesús á himni sem Míkael erkiengill áður en hann kom til jarðar og að hann hafi verið fyrsta sköpunarverk Guðs og nefna þeir hann þess vegna „frumburð“ sona Guðs. Jesús er eina veran sem Guð skapaði að öllu leyti sjálfur og áður en Jesús varð maður notaði Jehóva hann sem ‚verkstjóra‘ við sköpun alls annars á himni og á jörð. <ref>[https://www.jw.org/is/biblían-og-lífið/spurningar/jesús-sonur-guðs/ Af hverju er Jesús kallaður sonur Guðs?] Vefur Votta Jehóva</ref> Vottar Jehóva trúa því að Jesús hafi gefið líf sitt sem lausnarfórn fyrir syndir mannsins. Þeir trúa því að hann hafi dáið á uppréttum staur en ekki á krossi.<ref>[https://www.jw.org/is/biblían-og-lífið/spurningar/dó-jesús-á-krossi/ Dó Jesús á krossi?] Vefur Votta Jehóva</ref> Þar af leiðandi nota þeir ekki orðið „krossfesting“ þegar þeir tala um til dauða Jesú og þeir nota ekki kross sem tákn fyrir trúna en líta á krossinn sem heiðið tákn.Vottar Jehóva trúa því að Jesús hafi risið upp frá dauðum með „andalíkama“ og að hann hafi tekið á sig mannsmynd stuttan tíma eftir upprisuna. Biblíulegar tilvísanir til erkiengilsins Míkael , Abaddon (Apollýon) og Orðið eru túlkaðar sem nöfn fyrir Jesú í ýmsum hlutverkum. Jesús er talinn sá eini sem getur haft milligöngu milli Jehóva og mannkyns, og hann er skipaður af Jehóva sem konungur og dómara ríkis síns. <ref>Ankerberg, John; Weldon, John; Burroughs, Dillion (2008). The Facts on Jehovah's Witnesses. Harvest House Publishing. bls. 53, 25, 32. ISBN 9780736939072.</ref> ===Líf eftir dauðann=== Vottar Jehóva trúa því að eftir dauðan taki ekkert við, þeir sem eru dánir geta ekkert gert eða hugsað og hafa engar tilfinningar. Helvíti með logandi kvalir er ekki til; Hades og Seol (ríki hinna dauðu) eru skilgreind sem hin sameiginleg gröf, tími dauðans. Þeir líta á sálina sem líf eða lifandi eining sem getur dáið. <ref> Hoekema, Anthony A. (1963). The Four Major Cults. Grand Rapids, Michigan: William B. Eerdmans. ISBN 978-0-8028-3117-0. bls. 265–269 </ref> Þeir trúa því að eina lausin á syndugu ástandi mannkyns sé úthelling blóðs Jesú sem lausnargjald og friðþægingu fyrir syndir mannkynsins. === Harmagedón === Grundvöllur trúar Votta Jehóva er að heimsendir sé í nánd. Samkvæmt þeim merkir orðið „heimur“ hér ekki bara jörðina sjálfa heldur illt samfélag manna sem stendur á móti Guði. (1. Jóhannesarbréf 2:15–17) Þá verður jörðinni ekki eytt en stjórnmálakerfum og syndsamlegum menningarfyrirbærum mannkyns, ásamt þeim sem hafa kosið að fylgja ekki Jehóva. Bæði gott og vont látið fólk verður reist upp frá dauðum til að læra um Jehóva og loforði hans um eilíft líf, og eftir það fá þeir tækifæri til að lifa að eilífu í jarðneskri paradís ef þeir ákveða að gera vilja Jehóva. Vottar Jehóva trúa því að Satan hafi upphaflega verið fullkominn engill sem fór að telja sér trú um milivægi sjálfs síns og þráði það að mannkynið færi að tilbeiða hann. Satan tókst að fá Adam og Evu til að óhlýðnast Guði og mannkynið varð með því í þáttakandi sem baráttu Jehóva og Satans um vald yfir alheimi. <ref>Penton 1997, bls. 188–190</ref> Vottar Jehóva trúa því að síðasta bók Biblíunnar, [https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/opinberunarbokin/ Opinberunarbókin], sýni að dómsdagur hefjist eftir [[Harmagedón|Harmagedónstríðið]] þegar heimskerfi Satans verður tortímt. (Opinberunarbókin 16:14, 16; 19:19–20:3). Eftir Harmagedón verða Satan og illu andarnir fangelsaðir í undirdjúpi í þúsund ár. Dómsdagur er ekki bara einn sólarhringur heldur er hann þúsund ára langur. Þessi þúsund ár munu 144.000 samerfingjar Krists (það er sumir meðlimir Votta Jehóva) gegna hlutverki dómara og ríkja með honum. ([https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/Opinberunarbókin/16/ Opinberunarbókin 14:1-3]; [https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/Opinberunarbókin/20/ 20:1-4]; [https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/Rómverjabréfið/1/ Rómverjabréfið 8:17]) Bæði lifendur og dauðir verða dæmdir. ([https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/2-Tímóteusarbréf/1/ 2. Tímóteusarbréf 4:1]) og „hinir lifandi“ eru „mikill múgur“ sem lifir af Harmagedón. (Opinberunarbókin 7:9-17) Dómsdagur þýðir því að mannkynið verður endurreist í það fullkomna ástand sem fyrstu mennirnir ([[Adam og Eva]]) voru upphaflega í og að jörðin verður fullkominn, hreinn „aldingarður“ fyrir ódauðlega menn. Hins vegar verða þeir menn sem neita að laga sig að vilja Guðs líflátnir fyrir fullt og allt að eilífu. Þeir enda ekki í helvíti heldur hverfa sem einstaklingar og líkamar þeirra sundrast í atóm sem snúa aftur í hringrás líffræðarinnar. Samkvæmt Vottum Jehóva hefur mannkynið frá árinu 1914 lifað á síðustu dögum núverandi heimskerfis samkvæmt Matteus 24:21, 29. Það ár var Jesús settur í embætti sem konungur Guðs á himnum.([https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/Sálmarnir/2/ Sálmur 2:1-6]; [https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/Daníel/7/ Daníel 7:13, 14]).<ref> [https://www.jw.org/is/bókasafn/myndbond/ebtv/ríki-tók-til-starfa-1914/ Ríki Guðs tók til starfa 1914]Vefur Votta Jehóva</ref> „Nærvera“ hans sem himneskur konungur mundi einkennast af hörmungum í heiminum — styrjöldum, hungursneyð, jarðskjálftum, drepsóttum. ([https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/matteus/24/ Matteus 24:3-8]; [https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/Lúkas/21/ Lúkas 21:11]) Þessi hörmungar munu ná hámarki í Harmagedón.Samkvæmt núverandi kenningum Votta Jehóva gæti dómsdagurinn hafist innan fárra daga eða fárra ára en þeir hafa áður verið öryggir um tímasettningu telja þeir að ástandið í heiminum og tímatal Biblíunnar sýni að síðustu dagar hófust 1914, sama ár og fyrri heimsstyrjöldin braust út. <ref>[https://www.jw.org/is/biblían-og-lífið/spurningar/sidustu-dagar-takn-timi-endalokanna-spadomar/ Hvert er tákn hinna ,síðustu daga‘ eða „tíma endalokanna“?] Vefur Votta Jehóva</ref> Þessar spár voru kynntar á sínum tíma sem „ótvíræðar“ og „samþykktar af Guði“: * 1907: Harmagedón nær hámarki árið 1914. <ref>Russell, C.T, The Time is At Hand, Watchtower Bible and Tract Society, Inc., 1907 bls. 101</ref> * 1917: Árið 1918 myndi Guð byrja að hafna fölskum kirkjum „í stórum stíl“ og meðlimum þeirra í milljónum. <ref>Studies in the Scriptures, Vol. 7, 1917, bls. 485.</ref> * 1922-1923: Hinir látnu rísa upp til nýs lífs árið 1925.<ref> Watchtower, May 15, 1922; 1 sep, 1922; 1 apr, 1923; Millions Now Living Will Never Die, 1925, bls.110</ref> Til að undirbúa þetta keypti Varðturnsfélagið landsvæði í Kaliforníu 1925 og byggði þar aðstöðu sem hét Beth Sarim. Húsið átti að hýsa persónur eins og Abraham, Móse, Davíð og Samúel, sem áttu að rísa upp frá dauðum árið 1925. * 1938: Þar sem Harmagedón var yfirvofandi var tíminn orðinn of naumur til að ganga í hjónaband eða eignast börn. <ref>Rutherford, J. F. Face the Facts, 1938, bls. 46–50 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.</ref> * 1941: Þetta ár var Harmagedón aðeins „mánuðir í burtu“.<ref>Watchtower, 15 sep, 1941, bls. 288</ref> * 1942: Harmagedón var „yfirvofandi“. <ref>Watchtower, May 1, 1942, bls.139</ref> * 1969: Ungmenni þess tíma mundu ekki eldast af því að heimendir var í nánd. eldst; heimskerfið myndi enda „innan fárra ára“. Ungum vottum var bent á að hafa ekki áhyggjur af háskólanámi af þessari ástæðu. <ref>Awake!, May 22, 1969, bls 15</ref> * 1969: Þúsund ára veldi Krists myndi hefjast árið 1975, þar sem það yrði upphaf sjöunda árþúsundsins frá sköpun mannsins. <ref>The Approaching Peace of a Thousand Years (1969) (Watchtower publication)</ref> * 1984: Það voru „margar vísbendingar“ benda til þess að í lok 20. aldar mundi „endirinn“ koma.<ref> Awake!, 8 Oct, 1966, bls. 19–20; Watchtower, 15 Oct, 1966, bls. 628–631; 1 May, 1967 bls. 262; 1 May, 1968, bls. 271; 15 Aug, 1968, bls. 494; 15 Oct, 1974, bls. 635; 1 May, 1975, bls.285.</ref> Vottar Jehóvar segja að það sem stendur í ritum þess hafi oft verið misskilið eða að það sem stendur í því eigi ekki að teljast spádómar. Vottar Jehóva skrifa árið 2025, að „innblásinn spádómur á okkar tímum væri óþarfur. Þar sem spádómarnir sem skráðir eru í Biblíunni eru fullkomlega nægjanlegir sem leiðarvísir fyrir söfnuðinn í dag, þarf ekkert að bæta við.“<ref> [https://www.jw.org/is/bókasafn/timarit/wp20151101/biblíuspádómar-okkar-tíma/ Af hverju eru spádómar í Biblíunni?] Vefur Jehóva</ref> == Venjur og lífsstíll == ===Tilbeiðsla=== Samkomur til tilbeiðslu og náms eru haldnar í ríkissölum (Vottar Jehóva kalla samkomustaði sína Ríkissal), sem eru yfirleitt hagkvæmir og látlausir og hafa engin trúarleg tákn. <ref>„Møter“, Jehovas vitner – en flerfaglig studie, seksjon 1 (Hege Kristin Ringnes og Helje Kringlebotn Sødal: „Jehovas vitner. En religionsvitenskapelig presentasjon“), bls. 38–40. Universitetsforlaget 2009, ISBN 978-82-15-01453-1.</ref> Samkomurnar eru að mestu leyti helgaðar námi í ritum Varðturnsfélagsins og Biblíunni. Höfuðstöðvar heimshreyfingarinnar ákveða hvernig samkomustörfin fara fram og efnið er í meginatriðum það sama fyrir söfnuði um allan heim. <ref>Holden, Andrew (2002). Jehovah's Witnesses: Portrait of a Contemporary Religious Movement. Routledge. bls. 64–69. ISBN 0415266106. </ref>Lengst af hefur verið ætlast til að söfnuðurin hittist á samkomu þrisvar í viku, en frá árinu 2009 hafa þeir hittst tvisvar í viku: einu sinni á virkum dögum og einu sinni um helgar. Ætlast er til að Vottarnir hafi lesið úthlutað efni áður en þeir mæta á samkomuna. Börn sækja einnig samkomur og hafa ekki sérstakar samkomur eins og sunnudagaskóla <ref>Chryssides 2022, bls. 59, 61.</ref> ===Trúboð=== [[File:Jehovas Zeugen - Länder ohne berichtete Aktivitat.png|thumb|upright=1.15|Rauði liturinn sýnir þau lönd þar sem starfssemi Votta Jehóva er bönnuð]]Vottar Jehóva líta á það sé sjálfsagt og mikilvægt fyrir meðlimi í söfnuðinum að banka upp á eða leita uppi fólk til að boða trúnna. Þeir eru vissir um að með því fylgi þeir fyrirmælum Jesú um að flytja fagnaðarerindið um Guðsríki eins og sagt er í Matteusarguðspjalli 28. kafla, versum 19 og 20.<ref>(Mat 28:19, 20 Biblía 20.aldar 2007) „Farið því og gerið allar þjóðir að lærisveinum, skírið þá í nafni föður og sonar og heilags anda og kennið þeim að halda allt það sem ég hef boðið yður.“</ref> Mikilvægt er einnig fyrir þá það sem segir í Matteusi 24:14: „Fagnaðarerindið um ríkið verður prédikað um alla heimsbyggðina til þess að allar þjóðir fái að heyra það. Og þá mun endirinn koma. “ Þessi fyrirmæli boða þeim að „bera vitni“ jafnvel þótt yfirvöld í löndum eins og Kína og Indónesíu banni starfsemi þeirra. ===Refsingar=== Kirkja Votta Jehóva hefur ekkert umburðarlyndi fyrir ágreiningar um kenningar og venjur; meðlimir sem eru opinberlega ósammála kenningum kirkjunnar er vísað úr kirkjunni. Þeir sem eru sakaðir um ranga hugsun eða hegðun eru bornir fyrir öldungana, sem síðan meta hugsanlegar afleiðingar. Meðlimir sem hafa brotið gegn hegðunarreglum kirkjunar — til dæmis með því að vera í sambandi við einhvern sem er ekki meðlimur — en hafa ekki að öðru leyti framið alvarlega synd eru „ merktir “. <ref>Chryssides 2022, bls. 38.</ref> Öðrum safnaðarmeðlimum er ætlað að takmarka félagsleg samskipti við þann merkta einstakling. <ref>Holden 2002, bls. 163</ref> Í málum þar sem alvarleg synd hefur verið framin skipa öldungarnir nefnd sem geta ávítað eða útilokað meðlimin. Þannig mál varða venjulega kynferðislegt ofbeldi eða villutrú. Aðrar alvarlegar syndir eru að þiggja blóð, reykingar, notkun fíkniefna, skilnað (nema maki hafi stundað framhjáhald), taka þátt í hátíðahöldum eða halda upp á afmæli, fóstureyðingar, og taka þátt í stjórnmálastarfsemi tildæmis með því að kjósa. <ref>Gallagher, Eugene V.; Ashcraft, W. Michael (2006), Introduction to New and Alternative Religions in America, vol. 2, Westport, Connecticut: Greenwood Press, bls. 69, ISBN 978-0-275-98712-1</ref>Fólk sem yfirgefur formlega Votta Jehóva er talið vera brottrekin og eru einnig sniðgengið. <ref>Chryssides 2008, bls. 42.</ref> <ref>Sunna Valgerðardóttir Útskúfað úr ríki Guðs og standa ein eftir 14. mars 2022 Vísir https://www.visir.is/g/20222234279d/utskufad-ur-riki-guds-og-standa-ein-eftir</ref> Skírð börn lúta einnig sömu siðferðisreglum og afleiðingum ef þau fylgja ekki reglunum. Þeim er heimilt að vera hjá fjölskyldum sínum þar til þau ná lögaldri ef þeim hefur verið vísað úr kirkjunni. Vottar Jehóva misstu ríkisstyrki sem trúfélag í Noregi vegna útskúfunarstefnu sinnar, þar sem landið komst að þeirri niðurstöðu að brottrvísun, sérstaklega barna, feli í sér andlegt ofbeldi. <ref>Post, Kathryn (January 16, 2024). "Jehovah's Witnesses go to trial against Norway after state registration is revoked". RNS. https://religionnews.com/2024/01/16/jehovahs-witnesses-go-to-trial-against-norway-after-state-registration-is-revoked/ </ref> <ref>Örn Svavarsson Vottar Jehóva tapa dómsmáli í Noregi . 3 maí 2023 Vísir https://www.visir.is/g/20232410123d/vottar-jehova-tapa-domsmali-i-noregi</ref> kjölfarið gerði samtökin nokkrar breytingar á brottrekstrarstefnu sinni árið 2024; einstaklingar geta boðið brottvísuðum meðlimum „einfaldar kveðjur“ í stað þess að forðast þá alveg. <ref>van Vlastuin, Evert. "Jehovah's Witnesses ease shunning rules after blow in Oslo court". CNE. https://cne.news/article/4220-jehovahs-witnesses-ease-shunning-rules-after-blow-in-oslo-court </ref> ===Aðskilja frá heiminum=== Vottar Jehóva trúa því að Biblían fordæmi blöndun trúarbragða vegna þess að það geti aðeins verið einn sannleikur frá Guð og hafna því samtölum fulltrúa trúarbragða og eins samkirkjulegum hreyfingum. Þeir trúa því að einungis Vottar Jehóva séu fulltrúar sanna kristni og að allar aðrar kristnar kirkjudeildir (sameiginlega kallaðar „kristni heimurinn“) ásamt öllum öðrum trúarbrögðum eru taldar „falsk trúarbrögð“. Vottum Jehóva er kennt að það sé mikilvægt að vera „aðskilinn frá heiminum“. Rit þeirra skilgreina „heiminn“ sem allt mannkynið nema þjónar Jehóva og að „heimurinn“ sé siðferðilega mengaður og stjórnaður af Satan. Ennfremur er vottum kennt að náin samskipti við „veraldlegt“ fólk sé „hættulegur“ fyrir trú þeirra. Því er þeim hvatt til að takmarka samskipti við fólk utan samfélagsins til að viðhalda siðferðislegum hreinleika. <ref>Bryan R. Wilson (1993). "The Persistence of Sects". Journal of the British Association for the Study of Religions. 1 (2)</ref> Í mörg ár hefur kirkja Votta Jehóva sagt að framhaldsskólanám væri „andlega hættulegt“ þar sem það krefst langvarandi samvista við fólk utan kirkjunnar. Þeir hafa einnig talið að frekari menntun, nema iðnnám, væri óþörf vegna þess að að Harmagedón sé yfirvofandi. <ref>Ploeg, Luke (February 19, 2017). "Lack Of Education Leads To Lost Dreams And Low Income For Many Jehovah's Witnesses". NPR. https://www.npr.org/2017/02/19/510585965/poor-education-leads-to-lost-dreams-and-low-income-for-many-jehovahs-witnesses</ref> Árið 2025 var afstöðu til háskólanáms breytt með yfirlýsingu um að „Þó að hættur fylgi því að stunda ákveðnar tegundir menntunar, þá er það í grundvallaratriðum persónuleg ákvörðun hvort afla eigi sér viðbótarmenntunar eða ekki,“ og að „enginn kristinn maður — þar með talið öldungarnir — ætti að dæma persónulegar ákvarðanir annarra í þessu máli.“ <ref>"2025 Governing Body Update #5". Watch Tower Society. https://www.jw.org/en/news/region/global/2025-Governing-Body-Update-5/</ref> ==Barnaníð== Vottar Jehóva verið ásakaðir í mörgum löndum um að þagga niður kærur um barnaníði og annað kynferðislegt ofbeldi. <ref>Atli Steinn Guðmundsson, Reglur Votta Jehóva um barnaníð til rannsóknar, 2.10.2024 , Morgunblaðið, https://www.mbl.is/frettir/erlent/2024/10/02/reglur_votta_jehova_um_barnanid_til_rannsoknar</ref> <ref>Goodstein, Laurie (August 11, 2002). "Ousted members say Jehovah's Witnesses' policy on abuse hides offenses". The New York Times. https://www.nytimes.com/2002/08/11/us/ousted-members-say-jehovah-s-witnesses-policy-on-abuse-hides-offenses.html</ref> Árið 1997 sendu stjórnendur Biblíu- og smáritafélagsins Varðturninn bréf til allra öldunga (safnaðarleiðtoga) <ref>March 14th, 1997 Letter to Elders in the United States https://www.jwchildabuse.org/wp-content/uploads/2022/07/1997-0314LTE_us.pdf</ref> þar sem þeim var fyrirskipað að tilkynna allar kærur eða grunsemdir um barnaníð til höfuðstöðva heimshreyfingarinnar en ekki tilkynna yfirvöldum. Þessum ákærum var safnað í gagnagrun. Gagnagrunnurinn varð þekktur ytan kirkjunnar við réttarhöld yfir barnaníðingum í Astralíu 2015 <ref>Australia Royal Commission into Child Sexual Abuse - Submissions of Senior Counsel". Child Abuse Royal Commission. March 2017. https://www.childabuseroyalcommission.gov.au/final-report</ref>. Það kom í ljós að gagnagrunnurinn innihélt ítarlegar upplýsingar um tugi þúsunda ásakana um barnaníð og annað kynferðislegt ofbeldi. En þessum upplýsingum hafði verið haldið leyndum fyrir yfirvöldum í þeim löndum þar sem afbrotin höfðu verið framin. Kirkja Votta Jehóva segja að tilmælin til öldunganna hafi verð til að rétt sé farið með ákærur og það sé ekki einungis orðrómur. <ref>Bradley, Amanda (August 16, 2023). "The rules and culture that keep child sex offenders hidden from followers of the Jehovah's Witness faith". RNZ. https://www.rnz.co.nz/news/national/495876/the-rules-and-culture-that-keep-child-sex-offenders-hidden-from-followers-of-the-jehovah-s-witness-faith</ref> Árið 2024 gerði Kanadíska ríkisútvarpið könnun á því hvernig öldungarnir rannsökuðu barnaníð í söfnuðinum og þá spurðu til dæmis: „Hversu margir af öldungunum telja að fórnarlambið beri sök eða hafi tekið þátt í athæfinu af fúsum og frjálsum vilja?“ <ref>Jehovah's Witnesses' process for handling child sex abuse allegations keeps authorities in the dark". CBC News https://www.cbc.ca/news/canada/montreal/jehovah-witnesses-abuse-1.3874884</ref>.Vottar Jehóva hafa verið gagnrýndir fyrir að nota „regluna um tvö vitni“ til að halda uppi aga innan safnaðarins , en þeir vísa á [https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/5-Mósebók/19/ 5. Mósebók 19:15] og [https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/matteus/18/ Matteusarguðspjall 18:15–17], þar sem segir að kynferðislegt ofbeldi þurfi að staðfesta „með framburði tveggja eða þriggja vitna“ef sakborningurinn neitar sök. <ref>Public Hearing – Case Study 29 (Day 152) (PDF). Royal Commission into Institutional Responses to Child Sexual Abuse, Australia (Report). bls. 67, 72.</ref><ref>Public Hearing – Case Study 29 (Day 155) (PDF). Royal Commission into Institutional Responses to Child Sexual Abuse, Australia (Report). bls. 44, 45.</ref> Þar sem sakborningur neitar og eingin vitni er þá eru fyrirmæli kirkjunnar að „öldungarnir skilji málið eftir í höndum Jehóva“.<ref>Bradley, Amanda (August 16, 2023).</ref> Fyrrverandi vottur hefur sagt að kirkjan krefjist í raun að þriðji aðili hafi verið vitni að kynferðisbroti, „sem er ómögulegt“. <ref> Myers, Lisa; Greenberg, Richard (November 21, 2007). "New evidence in Jehovah's Witness allegations". NBC News. New York, NY. https://www.nbcnews.com/id/wbna21917798</ref> == Neðanmálsgreinar == <div class="references-small"><references/></div> == Tenglar == * [http://www.jw.org/is Vottar Jehóva - ĺslenska] * [https://www.jw.org/is/bókasafn/biblia/nwt/bækur/ Nýheimsþýðing Biblíunnar] * [http://www.jw.org/en Vottar Jehóva - English] [[Flokkur:Kristni]] [[Flokkur:Trúarbrögð]] 9wi28wqfdu141etzoy63cqdv2rwxosx 0 10654 1961961 1896487 2026-05-02T15:54:23Z Fyxi 84003 1961961 wikitext text/x-wiki {{land |nafn_á_frummáli = Mayotte |nafn_í_eignarfalli = Mayotte |fáni = Flag_of_France.svg |skjaldarmerki = Coat_of_Arms_of_Mayotte.svg |staðsetningarkort = Département_976_in_France_(zoom).svg |höfuðborg = [[Mamoudzou]] |tungumál = [[franska]] |stjórnarfar = [[Handanhafssýsla]] |titill_leiðtoga1 = [[Forseti sýsluráðs Mayotte|Forseti sýsluráðs]] |nafn_leiðtoga1 = [[Soibahadine Ibrahim Ramadani]] |staða = Frönsk sýsla |atburður1 = Keypt af Frakklandi |dagsetning1 = 1843 |atburður2 = Handanhafssýsla |dagsetning2 = [[31. mars]] [[2011]] |flatarmál = 374 |hlutfall_vatns = 0,4 |mannfjöldaár = 2024 |fólksfjöldi = 320.901<ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Estimation de population par région, sexe et grande classe d'âge – Années 1975 à 2024 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/7752095/estim-pop-nreg-sexe-gca-1975-2024.xls |access-date=17 January 2024 |language=fr }}</ref> |íbúar_á_ferkílómetra = 858 |VLF_ár = 2019 |VLF = 2,96 |VLF_á_mann = 9.600 |gjaldmiðill = [[evra]] |símakóði = 262 |tld = yt |tímabelti = [[UTC+03:00]] }} '''Mayotte''' ([[shimaoríska]]: ''Maore''; [[malagasíska]]: ''Maiôty'') er [[Frönsk stjórnsýsla utan Evrópu|frönsk handanhafssýsla]] í [[Kómoreyjaklasinn|Kómoreyjaklasanum]] við norðurenda [[Mósambíksund]]s í [[Indlandshaf]]i, á milli [[Madagaskar]] og [[Mósambík]]. Mayotte nær yfir eina stóra eyju, [[Grande-Terre (Mayotte)|Grande-Terre]] (Maore), minni eyjuna [[Petite-Terre (Mayotte)|Petite-Terre]] (Pamanzi) og nokkrar smáeyjar í kringum þær. Mayotte er ríkasta landið í Mósambíksundi og er áfangastaður fyrir ólöglega innflytjendur. Land Mayotte er 374 km{{sup|2}} að stærð og þar búa um 321.000 manns (2024).<ref name="mannfjöldi" /> Eyjan er mjög þéttbýl með um 858 íbúa á ferkílómetra. Stærsta borgin er [[Mamoudzou]] á Grande-Terre. [[Dzaoudzi–Pamandzi-alþjóðaflugvöllurinn]] er staðsettur á Petite-Terre. Mayotte er ein af [[handanhafssýslur Frakklands|handanhafssýslum Frakklands]] og ein af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]]. Sem sýsla í [[Frakkland|Frakklandi]] er Mayotte hluti af [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] og gjaldmiðillinn er [[evra]]. Mayotte er ysta landsvæðið sem er hluti af Evrópusambandinu. Rúmur helmingur íbúa talar [[shimaore]] sem er [[kómoreyska|kómoreysk]] mállýska. Annað algengasta móðurmál íbúa er [[kibushi]] sem er náskylt máli [[Sakalavar|Sakalava]] á Madagaskar. [[Franska]] er töluð sem annað mál og í manntali árið 2007 sögðust 63% íbúa yfir 14 ára kunna frönsku.<ref>{{Cite web|title=Mayotte : les langues en 2007 {{!}} Insee|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/2569783|access-date=2021-07-16|website=www.insee.fr}}</ref> 97% íbúa Mayotte eru [[íslam|múslimar]]. Efnahagslega er Mayotte háð fjárhagsaðstoð frá Frakklandi. [[Verg landsframleiðsla]] á mann er aðeins 38% af því sem hún er á [[Réunion]] og 24% af því sem hún er í Frakklandi, en hún er samt tólf sinnum hærri en á Kómoreyjum. Samkvæmt skýrslu frá [[Institut national de la statistique et des études économiques (France)|INSEE]] árið 2018 lifðu 84% íbúa undir [[fátæktarmörk]]um (sem miðast við €959 tekjur á heimili á mánuði) og 34% íbúa milli 15 og 64 ára aldurs voru [[atvinnuleysi|atvinnulaus]].<ref>[https://www.ouest-france.fr/mayotte/mayotte-le-gouvernement-annonce-1-9-million-d-euros-pour-le-plan-pauvrete-mayotte-6720980 Mayotte. Le gouvernement annonce 1,9 million d’euros pour le plan pauvreté à Mayotte].</ref> Árið 2019 var helmingur íbúa undir 17 ára aldri. Vegna fólksflutninga frá nágrannasvæðum eru 48% íbúa erlendir ríkisborgarar.<ref>Patrick Roger, [https://www.lemonde.fr/politique/article/2019/06/20/le-gouvernement-craint-un-regain-des-tensions-sociales-a-mayotte_5479000_823448.html Le gouvernement craint un regain des tensions sociales à Mayotte ], ''Le Monde'', 20. júní 2019.</ref> [[Mynd:2004 12 12 18-24-04 rose sea in mamoudzou mayotte island.jpg|thumb|right|Frá Mayotte]] ==Söguágrip== Fyrstu íbúar eyjarinnar komu frá Austur-Afríku. Síðar komu [[Arabar]] þangað og íbúar snerust til [[íslam]]. Soldánsdæmi var stofnað um 1500. Á 19. öld lagði Andriantsoly, fyrrum konungur [[Boina-ríkið|Boina-ríkisins]] á Madagaskar, Mayotte undir sig. Frakkar keyptu Mayotte af honum árið 1841. Eyjan var þá fámenn og vanþróuð. Frakkar reyndu fyrst að byggja þar upp sykurplantekrur, en gekk það illa. Seinna tók ræktun ilmjurta ([[vetivergras]]s, [[sítrónugras]]s, [[sandalviður|sandalviðar]] og [[ilmberkja|ilmberkju]]) við. Mayotte var eina eyjan í eyjaklasanum sem kaus að halda tengslunum við [[Frakkland]] í [[Þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslum]] [[1974]] og [[1976]].<ref>{{Cite web|date=2018-03-12|title=Ce qu'il faut savoir sur Mayotte, le 101e département français|url=https://www.lexpress.fr/actualites/1/societe/ce-qu-il-faut-savoir-sur-mayotte-le-101e-departement-francais_1991787.html|access-date=2021-08-05|website=LExpress.fr|language=fr|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805175411/https://www.lexpress.fr/actualites/1/societe/ce-qu-il-faut-savoir-sur-mayotte-le-101e-departement-francais_1991787.html|url-status=dead}}</ref> Í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2009 var yfirgnæfandi meirihluti (95,2%) fylgjandi því að landið yrði frönsk handanhafssýsla sem það varð árið 2011. Árið [[2024]] lék stormurinn Chido eyjuna grátt og mikil eyðilegging og mannsfall varð. == Heiti == Allar eyjarnar eru saman kallaðar ''Mayotte'' (eða ''Maore''), eftir stærstu eyjunni sem líka nefnist [[Grande-Terre]]. Meðal annarra eyja eru [[Petite-Terre]] (Pamanzi). Nafnið Maore er talið dregið af orðinu ''Mawuti'' sem er stytting úr arabísku جزيرة الموت ''Jazīrat al-Mawt'' sem merkir „dauðaeyja“ (kannski út af hættulegum rifum í kringum eyjuna). Nafnið varð ''Mayotta'' á portúgölsku og síðar ''Mayotte'' á frönsku. Uppruni heitisins er þó umdeildur. == Landfræði == [[Mynd:Mayotte_topographic_map-fr.svg|thumb|right|Hæðakort af Mayotte sem sýnir kóralrifið.]] Aðaleyjan, [[Grande-Terre (Mayotte)|Grande-Terre]], er jarðfræðilega elst [[Kómoreyjaklasinn|Kómoreyja]].<ref name=":0">Ornella Lamberti, "L'île aux parfums : mémoires d'une indépendante", dans Glitter – hors-série spécial nouveaux arrivants, Mayotte, 2017</ref> Hún er 39 km löng og 22 km breið og hæsti punktur hennar er [[Benarafjall]], 660 metra hátt. Út af gosberginu er jarðvegur tiltölulega frjósamur á mörgum stöðum. Kóralrif sem liggur umhverfis eyjuna ver hana fyrir óvinaskipum og myndar búsvæði fyrir fiska. [[Dzaoudzi]] á Petite-Terre var höfuðborg Mayotte (og þar áður höfuðborg nýlendunnar Kómoreyja) til 1977 þegar hún var flutt til [[Mamoudzou]] á Grande-Terre. Petite-Terre er 10 km² að stærð og stærsta eyjan við Mayotte. Mayotte er hluti af [[Kómoreyjaklasinn|Kómoreyjaklasanum]] sem er röð eyja sem liggur á hálfhringlaga upphækkun neðansjávar við enda [[Mósambíksund]]s. Eyjarnar eru 295 km vestan við Madagaskar og 67 km suðaustan við [[Anjouan]] sem stundum sést í góðu skyggni. Þær eru þaktar gróðri. Tvær stærstu eyjarnar, Grande-Terre og Petite-Terre, eru umkringdar 160 km löngu [[kóralrif]]i. Lónið innan við kóralrifið er um 1.500 km² og mest 80 metra djúpt. Það hefur verið kallað „stærsta riflón í suðvesturhluta Indlandshafs“.<ref name="Zinke2003">{{cite journal |last1=Zinke |first1=J. |last2=Reijmer |first2=J. J. G. |last3=Thomassin |first3=B. A. |last4=Dullo |first4=W.-C. |last5=Grootes |first5=P. M. |last6=Erlenkeuser |first6=H. |title=Postglacial flooding history of Mayotte Lagoon (Comoro Archipelago, southwest Indian Ocean) |journal=Marine Geology |date=2003 |volume=194 |issue=3–4 |pages=181–196 |doi=10.1016/S0025-3227(02)00705-3|bibcode=2003MGeol.194..181Z }}</ref> Hluti kóralrifsins er tvöfaldur sem er sjaldgæft. Það ver nær alla strönd Mayotte fyrir úthafsöldum og straumum, fyrir utan nokkur skörð, þar á meðal eitt sem nefnist „S-skarðið“. Í lóninu eru um hundrað litlar kóraleyjar, eins og [[Mtsamboro]]. Rifið er örugg höfn fyrir báta og hýsir fjölbreytt dýralíf. Mayotte er um 374 km² að stærð. Það er því minnsta handanhafssýsla Frakklands, á eftir [[Martinique]] sem er þrisvar sinnum stærri. Helstu eyjar Mayotte eru: * [[Grande-Terre]] (eða Maore; 363 km²) * [[Petite-Terre]] (eða Pamanzi; 11 km²) * [[Mtsamboro]] (2 km²) * [[Mbouzi]] (0.84 km²) - friðland * [[Bandrélé]] * [[Sable Blanc]] - við [[Saziley-hafverndarsvæðið]] == Stjórnmál == === Stjórnsýslueiningar === Mayotte skiptist í sautján sveitarfélög og samsvarandi kantónur, nema hvað sveitarfélagið [[Mamoudzou]] skiptist í þrjár kantónur. {| class="wikitable sortable" !Tala á korti !Nafn !Stærð (km²) !Íbúar !Staðsetningarkort !Tölusett kort |- |1 |[[Dzaoudzi]] |6,66 |17.831 |[[File:Locator map of Dzaoudzi 2018.png|frameless|62x62px]] | rowspan="17" |[[File:Mayotte administrative1.PNG|frameless|481x481px]] |- |2 |[[Pamandzi]] |4,29 |11.442 |[[File:Locator map of Pamandzi 2018.png|frameless|62x62px]] |- |3 |[[Mamoudzou]] |41,94 |71.437 |[[File:Locator map of Mamoudzou 2018.png|frameless|62x62px]] |- |4 |[[Dembeni]] |38,8 |15.848 |[[File:Locator map of Dembeni 2018.png|frameless|62x62px]] |- |5 |[[Bandrélé]] |36,46 |10.282 |[[File:Locator map of Bandrele 2018.png|frameless|62x62px]] |- |6 |[[Kani-Kéli]] |20,51 |5.507 |[[File:Locator map of Kani-Kéli 2018.png|frameless|62x62px]] |- |7 |[[Bouéni]] |14,06 |6.189 |[[File:Locator map of Bouéni 2018.png|frameless|62x62px]] |- |8 |[[Chirongui]] |28,31 |8.920 |[[File:Locator map of Chirongui 2018.png|frameless|62x62px]] |- |9 |[[Sada, Mayotte|Sada]] |11,16 |11.156 |[[File:Locator map of Sada 2018.png|frameless|62x62px]] |- |10 |[[Ouangani]] |19,05 |10.203 |[[File:Locator map of Ouangani 2018.png|frameless|62x62px]] |- |11 |[[Chiconi]] |8,29 |8.295 |[[File:Locator map of Chiconi 2018.png|frameless|62x62px]] |- |12 |[[Tsingoni]] |34,76 |13.934 |[[File:Locator map of Tsingoni 2018.png|frameless|62x62px]] |- |13 |[[M'Tsangamouji]] |21,84 |6.432 |[[File:Locator map of M'Tsangamouji 2018.png|frameless|62x62px]] |- |14 |[[Acoua]] |12,62 |5.192 |[[File:Locator map of Acoua 2018.png|frameless|62x62px]] |- |15 |[[Mtsamboro]] |13,71 |7.705 |[[File:Locator map of Mtsamboro 2018.png|frameless|62x62px]] |- |16 |[[Bandraboua]] |32,37 |13.989 |[[File:Locator map of Bandraboua 2018.png|frameless|62x62px]] |- |17 |[[Koungou]] |28,41 |32.156 |[[File:Locator map of Koungou 2018.png|frameless|62x62px]] |} == Efnahagslíf == [[File:Agropaysage mahorais.jpg|thumb|Landbúnaðarland á Mayotte. Helstu matjurtir eru [[kókospálmi|kókospálma]]<nowiki/>r, [[banani|bananar]], [[brauðaldin]], [[papaja]], [[mangó]] og [[kassava]].]] [[Evra]]n er opinber gjaldmiðill á Mayotte.<ref name=EURO>{{cite web| url=http://www.finances.gouv.fr/notes_bleues/nbb/nbb208/outre.htm| title=L'évolution du régime monétaire outre-mer| author=[[Minister of the Economy, Industry and Employment (France)]]| access-date=30 November 2008| language=fr| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20041119035715/http://www.finances.gouv.fr/notes_bleues/nbb/nbb208/outre.htm| archive-date=19 November 2004}}</ref> Árið 2019 var [[verg landsframleiðsla]] á Mayotte að nafnvirði 2,64 milljarðar evra (2,96 milljarðar dala).<ref name=GDP>{{cite web | url=https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=nama_10r_2gdp&lang=en | title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by NUTS 2 regions | publisher=[[Eurostat]] | access-date=2021-03-22 | archive-date=2020-08-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200818022005/http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=nama_10r_2gdp&lang=en | url-status=dead }}</ref> Sama ár var verg landsframleiðsla á mann að nafnvirði (ekki [[kaupmáttarjöfnun|kaupmáttarjafnað]]) 9.600 evrur (10.800 dalir),<ref name="GDP" /><ref name=population>{{cite web| url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/1893198/estim-pop-nreg-sexe-gca-1975-2021.xls| title=Estimation de population par région, sexe et grande classe d'âge – Années 1975 à 2021| author=INSEE| access-date=2021-03-22| language=fr| author-link=INSEE| archive-date=2021-03-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20210310050628/https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/1893198/estim-pop-nreg-sexe-gca-1975-2021.xls|url-status=dead}}</ref> sem er átta sinnum hærra en á [[Kómorur|Kómorum]], en aðeins 42% af því sem hún er á [[Réunion]] og 26% af vergri landsframleiðslu á mann í Frakklandi. Lífskjör eru því verri en í Frakklandi. Í manntalinu 2017 voru 10% húsa á Mayotte án rafmagns, 29% voru ekki með rennandi vatn innandyra, og 54% heimila voru án klósetts innandyra.<ref>{{cite web|title=Recensement 2017 - Quatre logements sur dix sont en tôle en 2017 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/4202864?sommaire=4199393 |author=[[INSEE]]}}</ref> Landbúnaður á Mayotte býr við óvissu og getur ekki keppt við Madagaskar eða Kómoreyjar vegna hærri launa. Helstu tækifæri sýslunnar liggja í ferðaþjónustu, en glæpatíðni stendur vexti hennar fyrir þrifum. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Afríka}} {{Héruð Frakklands}} {{Stubbur|afríka}} [[Flokkur:Mayotte| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] so2g4id224l4irr6anuux0r4en6znjm 1961966 1961961 2026-05-02T16:06:15Z Fyxi 84003 1961966 wikitext text/x-wiki {{land |nafn_á_frummáli = Mayotte |nafn_í_eignarfalli = Mayotte |þjóðsöngur = [[La Marseillaise]] |fáni = Flag_of_France.svg |skjaldarmerki = Coat_of_Arms_of_Mayotte.svg |staðsetningarkort = Département_976_in_France_(zoom).svg |höfuðborg = [[Mamoudzou]] |tungumál = [[franska]] |stjórnarfar = [[Handanhafssýsla]] |titill_leiðtoga1 = [[Forseti sýsluráðs Mayotte|Forseti sýsluráðs]] |nafn_leiðtoga1 = [[Soibahadine Ibrahim Ramadani]] |staða = Frönsk sýsla |atburður1 = Keypt af Frakklandi |dagsetning1 = 1843 |atburður2 = Handanhafssýsla |dagsetning2 = [[31. mars]] [[2011]] |flatarmál = 374 |hlutfall_vatns = 0,4 |mannfjöldaár = 2024 |fólksfjöldi = 320.901<ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Estimation de population par région, sexe et grande classe d'âge – Années 1975 à 2024 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/7752095/estim-pop-nreg-sexe-gca-1975-2024.xls |access-date=17 January 2024 |language=fr }}</ref> |íbúar_á_ferkílómetra = 858 |VLF_ár = 2019 |VLF = 2,96 |VLF_á_mann = 9.600 |gjaldmiðill = [[evra]] |símakóði = 262 |tld = yt |tímabelti = [[UTC+03:00]] }} '''Mayotte''' ([[shimaoríska]]: ''Maore''; [[malagasíska]]: ''Maiôty'') er [[Frönsk stjórnsýsla utan Evrópu|frönsk handanhafssýsla]] í [[Kómoreyjaklasinn|Kómoreyjaklasanum]] við norðurenda [[Mósambíksund]]s í [[Indlandshaf]]i, á milli [[Madagaskar]] og [[Mósambík]]. Mayotte nær yfir eina stóra eyju, [[Grande-Terre (Mayotte)|Grande-Terre]] (Maore), minni eyjuna [[Petite-Terre (Mayotte)|Petite-Terre]] (Pamanzi) og nokkrar smáeyjar í kringum þær. Mayotte er ríkasta landið í Mósambíksundi og er áfangastaður fyrir ólöglega innflytjendur. Land Mayotte er 374 km{{sup|2}} að stærð og þar búa um 321.000 manns (2024).<ref name="mannfjöldi" /> Eyjan er mjög þéttbýl með um 858 íbúa á ferkílómetra. Stærsta borgin er [[Mamoudzou]] á Grande-Terre. [[Dzaoudzi–Pamandzi-alþjóðaflugvöllurinn]] er staðsettur á Petite-Terre. Mayotte er ein af [[handanhafssýslur Frakklands|handanhafssýslum Frakklands]] og ein af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]]. Sem sýsla í [[Frakkland|Frakklandi]] er Mayotte hluti af [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] og gjaldmiðillinn er [[evra]]. Mayotte er ysta landsvæðið sem er hluti af Evrópusambandinu. Rúmur helmingur íbúa talar [[shimaore]] sem er [[kómoreyska|kómoreysk]] mállýska. Annað algengasta móðurmál íbúa er [[kibushi]] sem er náskylt máli [[Sakalavar|Sakalava]] á Madagaskar. [[Franska]] er töluð sem annað mál og í manntali árið 2007 sögðust 63% íbúa yfir 14 ára kunna frönsku.<ref>{{Cite web|title=Mayotte : les langues en 2007 {{!}} Insee|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/2569783|access-date=2021-07-16|website=www.insee.fr}}</ref> 97% íbúa Mayotte eru [[íslam|múslimar]]. Efnahagslega er Mayotte háð fjárhagsaðstoð frá Frakklandi. [[Verg landsframleiðsla]] á mann er aðeins 38% af því sem hún er á [[Réunion]] og 24% af því sem hún er í Frakklandi, en hún er samt tólf sinnum hærri en á Kómoreyjum. Samkvæmt skýrslu frá [[Institut national de la statistique et des études économiques (France)|INSEE]] árið 2018 lifðu 84% íbúa undir [[fátæktarmörk]]um (sem miðast við €959 tekjur á heimili á mánuði) og 34% íbúa milli 15 og 64 ára aldurs voru [[atvinnuleysi|atvinnulaus]].<ref>[https://www.ouest-france.fr/mayotte/mayotte-le-gouvernement-annonce-1-9-million-d-euros-pour-le-plan-pauvrete-mayotte-6720980 Mayotte. Le gouvernement annonce 1,9 million d’euros pour le plan pauvreté à Mayotte].</ref> Árið 2019 var helmingur íbúa undir 17 ára aldri. Vegna fólksflutninga frá nágrannasvæðum eru 48% íbúa erlendir ríkisborgarar.<ref>Patrick Roger, [https://www.lemonde.fr/politique/article/2019/06/20/le-gouvernement-craint-un-regain-des-tensions-sociales-a-mayotte_5479000_823448.html Le gouvernement craint un regain des tensions sociales à Mayotte ], ''Le Monde'', 20. júní 2019.</ref> [[Mynd:2004 12 12 18-24-04 rose sea in mamoudzou mayotte island.jpg|thumb|right|Frá Mayotte]] ==Söguágrip== Fyrstu íbúar eyjarinnar komu frá Austur-Afríku. Síðar komu [[Arabar]] þangað og íbúar snerust til [[íslam]]. Soldánsdæmi var stofnað um 1500. Á 19. öld lagði Andriantsoly, fyrrum konungur [[Boina-ríkið|Boina-ríkisins]] á Madagaskar, Mayotte undir sig. Frakkar keyptu Mayotte af honum árið 1841. Eyjan var þá fámenn og vanþróuð. Frakkar reyndu fyrst að byggja þar upp sykurplantekrur, en gekk það illa. Seinna tók ræktun ilmjurta ([[vetivergras]]s, [[sítrónugras]]s, [[sandalviður|sandalviðar]] og [[ilmberkja|ilmberkju]]) við. Mayotte var eina eyjan í eyjaklasanum sem kaus að halda tengslunum við [[Frakkland]] í [[Þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslum]] [[1974]] og [[1976]].<ref>{{Cite web|date=2018-03-12|title=Ce qu'il faut savoir sur Mayotte, le 101e département français|url=https://www.lexpress.fr/actualites/1/societe/ce-qu-il-faut-savoir-sur-mayotte-le-101e-departement-francais_1991787.html|access-date=2021-08-05|website=LExpress.fr|language=fr|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805175411/https://www.lexpress.fr/actualites/1/societe/ce-qu-il-faut-savoir-sur-mayotte-le-101e-departement-francais_1991787.html|url-status=dead}}</ref> Í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2009 var yfirgnæfandi meirihluti (95,2%) fylgjandi því að landið yrði frönsk handanhafssýsla sem það varð árið 2011. Árið [[2024]] lék stormurinn Chido eyjuna grátt og mikil eyðilegging og mannsfall varð. == Heiti == Allar eyjarnar eru saman kallaðar ''Mayotte'' (eða ''Maore''), eftir stærstu eyjunni sem líka nefnist [[Grande-Terre]]. Meðal annarra eyja eru [[Petite-Terre]] (Pamanzi). Nafnið Maore er talið dregið af orðinu ''Mawuti'' sem er stytting úr arabísku جزيرة الموت ''Jazīrat al-Mawt'' sem merkir „dauðaeyja“ (kannski út af hættulegum rifum í kringum eyjuna). Nafnið varð ''Mayotta'' á portúgölsku og síðar ''Mayotte'' á frönsku. Uppruni heitisins er þó umdeildur. == Landfræði == [[Mynd:Mayotte_topographic_map-fr.svg|thumb|right|Hæðakort af Mayotte sem sýnir kóralrifið.]] Aðaleyjan, [[Grande-Terre (Mayotte)|Grande-Terre]], er jarðfræðilega elst [[Kómoreyjaklasinn|Kómoreyja]].<ref name=":0">Ornella Lamberti, "L'île aux parfums : mémoires d'une indépendante", dans Glitter – hors-série spécial nouveaux arrivants, Mayotte, 2017</ref> Hún er 39 km löng og 22 km breið og hæsti punktur hennar er [[Benarafjall]], 660 metra hátt. Út af gosberginu er jarðvegur tiltölulega frjósamur á mörgum stöðum. Kóralrif sem liggur umhverfis eyjuna ver hana fyrir óvinaskipum og myndar búsvæði fyrir fiska. [[Dzaoudzi]] á Petite-Terre var höfuðborg Mayotte (og þar áður höfuðborg nýlendunnar Kómoreyja) til 1977 þegar hún var flutt til [[Mamoudzou]] á Grande-Terre. Petite-Terre er 10 km² að stærð og stærsta eyjan við Mayotte. Mayotte er hluti af [[Kómoreyjaklasinn|Kómoreyjaklasanum]] sem er röð eyja sem liggur á hálfhringlaga upphækkun neðansjávar við enda [[Mósambíksund]]s. Eyjarnar eru 295 km vestan við Madagaskar og 67 km suðaustan við [[Anjouan]] sem stundum sést í góðu skyggni. Þær eru þaktar gróðri. Tvær stærstu eyjarnar, Grande-Terre og Petite-Terre, eru umkringdar 160 km löngu [[kóralrif]]i. Lónið innan við kóralrifið er um 1.500 km² og mest 80 metra djúpt. Það hefur verið kallað „stærsta riflón í suðvesturhluta Indlandshafs“.<ref name="Zinke2003">{{cite journal |last1=Zinke |first1=J. |last2=Reijmer |first2=J. J. G. |last3=Thomassin |first3=B. A. |last4=Dullo |first4=W.-C. |last5=Grootes |first5=P. M. |last6=Erlenkeuser |first6=H. |title=Postglacial flooding history of Mayotte Lagoon (Comoro Archipelago, southwest Indian Ocean) |journal=Marine Geology |date=2003 |volume=194 |issue=3–4 |pages=181–196 |doi=10.1016/S0025-3227(02)00705-3|bibcode=2003MGeol.194..181Z }}</ref> Hluti kóralrifsins er tvöfaldur sem er sjaldgæft. Það ver nær alla strönd Mayotte fyrir úthafsöldum og straumum, fyrir utan nokkur skörð, þar á meðal eitt sem nefnist „S-skarðið“. Í lóninu eru um hundrað litlar kóraleyjar, eins og [[Mtsamboro]]. Rifið er örugg höfn fyrir báta og hýsir fjölbreytt dýralíf. Mayotte er um 374 km² að stærð. Það er því minnsta handanhafssýsla Frakklands, á eftir [[Martinique]] sem er þrisvar sinnum stærri. Helstu eyjar Mayotte eru: * [[Grande-Terre]] (eða Maore; 363 km²) * [[Petite-Terre]] (eða Pamanzi; 11 km²) * [[Mtsamboro]] (2 km²) * [[Mbouzi]] (0.84 km²) - friðland * [[Bandrélé]] * [[Sable Blanc]] - við [[Saziley-hafverndarsvæðið]] == Stjórnmál == === Stjórnsýslueiningar === Mayotte skiptist í sautján sveitarfélög og samsvarandi kantónur, nema hvað sveitarfélagið [[Mamoudzou]] skiptist í þrjár kantónur. {| class="wikitable sortable" !Tala á korti !Nafn !Stærð (km²) !Íbúar !Staðsetningarkort !Tölusett kort |- |1 |[[Dzaoudzi]] |6,66 |17.831 |[[File:Locator map of Dzaoudzi 2018.png|frameless|62x62px]] | rowspan="17" |[[File:Mayotte administrative1.PNG|frameless|481x481px]] |- |2 |[[Pamandzi]] |4,29 |11.442 |[[File:Locator map of Pamandzi 2018.png|frameless|62x62px]] |- |3 |[[Mamoudzou]] |41,94 |71.437 |[[File:Locator map of Mamoudzou 2018.png|frameless|62x62px]] |- |4 |[[Dembeni]] |38,8 |15.848 |[[File:Locator map of Dembeni 2018.png|frameless|62x62px]] |- |5 |[[Bandrélé]] |36,46 |10.282 |[[File:Locator map of Bandrele 2018.png|frameless|62x62px]] |- |6 |[[Kani-Kéli]] |20,51 |5.507 |[[File:Locator map of Kani-Kéli 2018.png|frameless|62x62px]] |- |7 |[[Bouéni]] |14,06 |6.189 |[[File:Locator map of Bouéni 2018.png|frameless|62x62px]] |- |8 |[[Chirongui]] |28,31 |8.920 |[[File:Locator map of Chirongui 2018.png|frameless|62x62px]] |- |9 |[[Sada, Mayotte|Sada]] |11,16 |11.156 |[[File:Locator map of Sada 2018.png|frameless|62x62px]] |- |10 |[[Ouangani]] |19,05 |10.203 |[[File:Locator map of Ouangani 2018.png|frameless|62x62px]] |- |11 |[[Chiconi]] |8,29 |8.295 |[[File:Locator map of Chiconi 2018.png|frameless|62x62px]] |- |12 |[[Tsingoni]] |34,76 |13.934 |[[File:Locator map of Tsingoni 2018.png|frameless|62x62px]] |- |13 |[[M'Tsangamouji]] |21,84 |6.432 |[[File:Locator map of M'Tsangamouji 2018.png|frameless|62x62px]] |- |14 |[[Acoua]] |12,62 |5.192 |[[File:Locator map of Acoua 2018.png|frameless|62x62px]] |- |15 |[[Mtsamboro]] |13,71 |7.705 |[[File:Locator map of Mtsamboro 2018.png|frameless|62x62px]] |- |16 |[[Bandraboua]] |32,37 |13.989 |[[File:Locator map of Bandraboua 2018.png|frameless|62x62px]] |- |17 |[[Koungou]] |28,41 |32.156 |[[File:Locator map of Koungou 2018.png|frameless|62x62px]] |} == Efnahagslíf == [[File:Agropaysage mahorais.jpg|thumb|Landbúnaðarland á Mayotte. Helstu matjurtir eru [[kókospálmi|kókospálma]]<nowiki/>r, [[banani|bananar]], [[brauðaldin]], [[papaja]], [[mangó]] og [[kassava]].]] [[Evra]]n er opinber gjaldmiðill á Mayotte.<ref name=EURO>{{cite web| url=http://www.finances.gouv.fr/notes_bleues/nbb/nbb208/outre.htm| title=L'évolution du régime monétaire outre-mer| author=[[Minister of the Economy, Industry and Employment (France)]]| access-date=30 November 2008| language=fr| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20041119035715/http://www.finances.gouv.fr/notes_bleues/nbb/nbb208/outre.htm| archive-date=19 November 2004}}</ref> Árið 2019 var [[verg landsframleiðsla]] á Mayotte að nafnvirði 2,64 milljarðar evra (2,96 milljarðar dala).<ref name=GDP>{{cite web | url=https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=nama_10r_2gdp&lang=en | title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by NUTS 2 regions | publisher=[[Eurostat]] | access-date=2021-03-22 | archive-date=2020-08-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200818022005/http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=nama_10r_2gdp&lang=en | url-status=dead }}</ref> Sama ár var verg landsframleiðsla á mann að nafnvirði (ekki [[kaupmáttarjöfnun|kaupmáttarjafnað]]) 9.600 evrur (10.800 dalir),<ref name="GDP" /><ref name=population>{{cite web| url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/1893198/estim-pop-nreg-sexe-gca-1975-2021.xls| title=Estimation de population par région, sexe et grande classe d'âge – Années 1975 à 2021| author=INSEE| access-date=2021-03-22| language=fr| author-link=INSEE| archive-date=2021-03-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20210310050628/https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/1893198/estim-pop-nreg-sexe-gca-1975-2021.xls|url-status=dead}}</ref> sem er átta sinnum hærra en á [[Kómorur|Kómorum]], en aðeins 42% af því sem hún er á [[Réunion]] og 26% af vergri landsframleiðslu á mann í Frakklandi. Lífskjör eru því verri en í Frakklandi. Í manntalinu 2017 voru 10% húsa á Mayotte án rafmagns, 29% voru ekki með rennandi vatn innandyra, og 54% heimila voru án klósetts innandyra.<ref>{{cite web|title=Recensement 2017 - Quatre logements sur dix sont en tôle en 2017 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/4202864?sommaire=4199393 |author=[[INSEE]]}}</ref> Landbúnaður á Mayotte býr við óvissu og getur ekki keppt við Madagaskar eða Kómoreyjar vegna hærri launa. Helstu tækifæri sýslunnar liggja í ferðaþjónustu, en glæpatíðni stendur vexti hennar fyrir þrifum. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Afríka}} {{Héruð Frakklands}} {{Stubbur|afríka}} [[Flokkur:Mayotte| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] smooadihn4b6urv1fv4nc17dqepg2dy 14 10655 1961962 1403986 2026-05-02T15:54:55Z Fyxi 84003 1961962 wikitext text/x-wiki {{CommonsCat|Mayotte}} [[Flokkur:Frönsk yfirráðasvæði]] [[Flokkur:Eyjar í Indlandshafi]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] cinb1jdxr3j8nlbm09ossxrl8mejpoe 0 10755 1961964 1866811 2026-05-02T16:00:14Z Fyxi 84003 1961964 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn_á_frummáli = Réunion | nafn_í_eignarfalli = Réunion | fáni = Flag of France.svg | skjaldarmerki = Armoiries Réunion.svg | staðsetningarkort = Reunion on the globe (Africa centered).svg | þjóðsöngur = [[La Marseillaise]] (opinber) | höfuðborg = [[Saint-Denis (Réunion)|Saint-Denis]] | tungumál = [[franska]] | stjórnarfar = Héraðsstjórn | flatarmál = 2.511 | stærðarsæti = * | hlutfall_vatns = ? | gjaldmiðill = [[evra]] | fólksfjöldi = 889.679<ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldaár = 2026 | mannfjöldasæti = * | íbúar_á_ferkílómetra = 342,4 | VLF_sæti = * | VLF_ár = 2013 | VLF = 21,57 | VLF_á_mann = ? | VLF_á_mann_sæti = * | titill_leiðtoga = [[Frakklandsforseti|Forseti]]<br />[[Héraðsforseti]] | nöfn_leiðtoga = [[Emmanuel Macron]]<br />[[Didier Robert]] | tld = re | staða = [[Frakkland|Franskt]] umdæmi | tímabelti = [[UTC+04:00]] | símakóði = 262 }} [[Mynd:Piton de La Fournaise - Paysage de l'île de La Réunion.jpg|thumb|300px|[[Dyngja|Dyngjan]] [[Piton de La Fournaise]] og nútimahraun]] '''Réunion''' ([[franska]]: ''La Réunion'') er [[Frakkland|frönsk]] [[eyja]] í [[Indlandshaf]]i austan við [[Madagaskar]], um 200 km suðvestan við [[Máritíus]]. Íbúafjöldi er um 889.700 (2026).<ref name="mannfjöldi" /> Réunion er eitt af 18 stjórnsýsluhéruðum [[Frakkland|Frakklands]] og er sem slíkt eitt af [[Handanhafshéruð|handahafshéruðum]] er hafa sömu lagalegu stöðu og meginlandsumdæmin. Réunion er þannig hluti af [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] og er á [[Evrusvæðið|Evrusvæðinu]]. ==Saga== Lítið er vitað um sögu Réunion fyrir komu [[Portúgal]]a þangað snemma á [[16. öld]]. Arabískir kaupmenn kölluðu eyjuna ''Dina Morgabin'' og hún kemur hugsanlega fyrir á korti eftir [[Al Sharif el-Edrisi]] frá 1153. Sjómenn frá [[Afríka|Afríku]] og [[Suðaustur-Asía|Suðaustur-Asíu]] kunna líka að hafa komið þangað. Evrópubúar uppgötvuðu eyjuna um [[1507]]. Hugsanlega var leiðangur [[Dom Pedro Mascarenhas]] fyrstur til að koma auga á hana en sá leiðangur gaf [[Mascarenes-eyjar|Mascarenes-eyjum]] nafn sitt. Réunion var nefnd Santa Apolónia eftir [[Apollónía frá Alexandríu|Apollóníu frá Alexandríu]] sem bendir til þess að sæfarendur hafi komið auga á eyjuma 9. febrúar sem er messudagur hennar. Sagt er að [[Diogo Lopes de Sequeira]] hafi lent á Réunion og [[Rodrigues]] árið 1509. Meira en öld síðar var eyjan enn ósnert. [[Frakkland|Frakkar]] gerðu formlegt tilkall til hennar árið 1638 og fjórum árum síðar voru tólf franskir uppreisnarmenn frá Madagaskar fluttir þangað. Þeir voru fluttir aftur til Frakklands skömmu síðar. Árið 1649 var eyjan nefnd Île Bourbon eftir frönsku konungsættinni [[Búrbónar|Búrbónum]]. Landnám hófst árið 1665 þegar [[Franska Austur-Indíafélagið]] sendi þangað fyrstu 20 landnemana. Eyjan var nefnd Réunion árið [[1793]] eftir fall konungsveldisins í Frakklandi í minningu endurfunda byltingarmanna frá [[Marseilles]] og [[Franski þjóðvörðurinn|þjóðvarðliða]] frá [[París]] [[10. ágúst]] [[1792]]. Árið 1801 var eyjan endurnefnd Île Bonaparte eftir [[Napoléon Bonaparte]]. Árið [[1810]] gerði breski sjóliðsforinginn [[Josias Rowley]] innrás á eyjuna. Eftir að henni var skilað til Frakklands á [[Vínarþingið|Vínarþinginu]] 1814 fékk hún á ný nafnið Bourbon-eyja og hélt því þar til Búrbónar misstu aftur völdin árið [[1848]]. Eyjan var byggð evrópskum landnemum og verkamönnum frá ýmsum heimshornum sem lengst af voru [[þrælahald|þrælar]]. Þrælahald var afnumið árið 1848. Mikilvægi eyjarinnar sem áfangastaðar á sjóleiðum til Asíu minnkaði mikið eftir að [[Súesskurðurinn]] var opnaður árið [[1869]]. Í [[síðari heimsstyrjöld]] var eyjan undir stjórn [[Vichy-stjórnin|Vichy-stjórnarinnar]] til 30. nóvember 1942 þegar [[Frjálsir Frakkar]] hertóku eyjuna með tundurspillinum ''[[Léopard (tundurspillir)|Léopard]]''. Eyjan varð handanhafsumdæmi árið 1946 með umdæmisnúmerið 974. Frá 1968 til 1982 voru 1.630 börn flutt frá Réunion til Frakklands, aðallega til [[Creuse]], til að mennta þau. Mörg þeirra voru misnotuð og beitt harðræði af fjölskyldunum sem hýstu þau. Afdrif þessara barna voru dregin fram í dagsljósið árið 2002 og í kjölfarið hefur komið til málaferla. Árin 2005 og 2006 gekk farsóttin [[chikungunya]] yfir eyjuna, líkt og margar aðrar í Indlandshafi á sama tíma. Franska stjórnin sendi fé og hermenn í stórátak til að fækka [[moskítófluga|moskítóflugum]] sem bera sóttina á eyjunni. == Stjórnmál == Réunion á sjö fulltrúa á [[franska þingið|franska þinginu]] og þrjá í [[franska öldungadeildin|öldungadeildinni]]. ===Stjórnsýslueiningar=== Réunion er skipt í fjögur [[Frönsk stjórnsýsla utan Evrópu|sýsluhverfi]] (franska: ''arrondissements''), 49 kantónur og 24 sveitarfélög. Hún er eitt af fimma [[Handanhafshéruð|handanhafshéruðum]] Frakklands. Sveitarfélög á eyjunni eru einstaklega fá, miðað við önnur frönsk umdæmi af sömu stærð, og flest sveitarfélögin ná yfir nokkra byggðakjarna sem stundum eru langt hver frá öðrum. Réunion er aðili að [[Indlandshafsráðið|Indlandshafsráðinu]]. {{Col-begin}} {{Col-3}} [[File:Re-map.png|300px|left|Map of Réunion]] {{Col-3}} * [[Les Avirons]] * [[Bras-Panon]] * [[Cilaos]] * [[Entre-Deux]] * [[L'Étang-Salé]] * [[La Plaine-des-Palmistes]] * [[Petite-Île]] * [[La Possession]] * [[Le Port (Réunion)|Le Port]] * [[Saint-André (Réunion)|Saint-André]] * [[Saint-Benoît (Réunion)|Saint-Benoît]] * [[Saint-Denis (Réunion)|Saint-Denis]] {{Col-3}} * [[Saint-Joseph (Réunion)|Saint-Joseph]] * [[Saint-Leu (Réunion)|Saint-Leu]] * [[Saint-Louis (Réunion)|Saint-Louis]] * [[Sainte-Marie (Réunion)|Sainte-Marie]] * [[Saint-Paul (Réunion)|Saint-Paul]] * [[Saint-Philippe]] * [[Saint-Pierre (Réunion)|Saint-Pierre]] * [[Sainte-Suzanne (Réunion)|Sainte-Suzanne]] * [[Sainte-Rose (Réunion)|Sainte-Rose]] * [[Salazie]] * [[Trois-Bassins]] * [[Le Tampon]] {{Col-end}} == Landfræði == Réunion er 63 km löng, 45 km breið og 2150 km² að flatarmáli. Undir henni er [[heitur reitur]]. Þar eru tvö stór [[eldfjall|eldfjöll]]; [[dyngja]]n [[Piton de la Fournaise]], sem hefur gosið oftar en 100 sinnum frá 1640, og útdauða eldfjallið [[Piton des Neiges]], sem jafnframt er hæsti tindur eyjunnar (3.070 metrar yfir sjávarmáli). Eldfjöllin þykja líkjast eldfjöllum á [[Hawaii]] þar sem líka er svipað loftslag. Hlíðar beggja fjallanna eru vaxnar þéttum skógi. Þéttbýli og landbúnaðarsvæði eru bundin við láglendi við ströndina. Undan vesturströndinni eru [[kóralrif]]. Á Réunion eru þrír [[sigketill|sigkatlar]]: [[Cirque de Salazie]], [[Cirque de Cilaos]] og [[Cirque de Mafate]]. == Efnahagslíf == Aðalútflutningsvara Réunion er [[sykur]]. [[Ferðaþjónusta]] er einnig drjúg tekjulind. == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Réunion}} {{Afríka}} {{Héruð Frakklands}} {{Stubbur|afríka}} [[Flokkur:Réunion| ]] [[Flokkur:Frönsk yfirráðasvæði]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] 3ziutn9p7orni2z7g8zh49vjpzuvlxd 1961967 1961964 2026-05-02T16:10:07Z Fyxi 84003 1961967 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Réunion | nafn_á_frummáli = La Réunion | nafn_í_eignarfalli = Réunion | fáni = Flag of France.svg | skjaldarmerki = Armoiries Réunion.svg | staðsetningarkort = Reunion on the globe (Africa centered).svg | þjóðsöngur = [[La Marseillaise]] (opinber) | höfuðborg = [[Saint-Denis (Réunion)|Saint-Denis]] | tungumál = [[franska]] | stjórnarfar = Héraðsstjórn | flatarmál = 2.511 | stærðarsæti = * | hlutfall_vatns = ? | gjaldmiðill = [[evra]] | fólksfjöldi = 889.679<ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldaár = 2026 | mannfjöldasæti = * | íbúar_á_ferkílómetra = 342,4 | VLF_sæti = * | VLF_ár = 2013 | VLF = 21,57 | VLF_á_mann = ? | VLF_á_mann_sæti = * | titill_leiðtoga = [[Frakklandsforseti|Forseti]]<br />[[Héraðsforseti]] | nöfn_leiðtoga = [[Emmanuel Macron]]<br />[[Didier Robert]] | tld = re | staða = [[Frakkland|Franskt]] umdæmi | tímabelti = [[UTC+04:00]] | símakóði = 262 }} [[Mynd:Piton de La Fournaise - Paysage de l'île de La Réunion.jpg|thumb|300px|[[Dyngja|Dyngjan]] [[Piton de La Fournaise]] og nútimahraun]] '''Réunion''' ([[franska]]: ''La Réunion'') er [[Frakkland|frönsk]] [[eyja]] í [[Indlandshaf]]i austan við [[Madagaskar]], um 200 km suðvestan við [[Máritíus]]. Íbúafjöldi er um 889.700 (2026).<ref name="mannfjöldi" /> Réunion er eitt af 18 stjórnsýsluhéruðum [[Frakkland|Frakklands]] og er sem slíkt eitt af [[Handanhafshéruð|handahafshéruðum]] er hafa sömu lagalegu stöðu og meginlandsumdæmin. Réunion er þannig hluti af [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] og er á [[Evrusvæðið|Evrusvæðinu]]. ==Saga== Lítið er vitað um sögu Réunion fyrir komu [[Portúgal]]a þangað snemma á [[16. öld]]. Arabískir kaupmenn kölluðu eyjuna ''Dina Morgabin'' og hún kemur hugsanlega fyrir á korti eftir [[Al Sharif el-Edrisi]] frá 1153. Sjómenn frá [[Afríka|Afríku]] og [[Suðaustur-Asía|Suðaustur-Asíu]] kunna líka að hafa komið þangað. Evrópubúar uppgötvuðu eyjuna um [[1507]]. Hugsanlega var leiðangur [[Dom Pedro Mascarenhas]] fyrstur til að koma auga á hana en sá leiðangur gaf [[Mascarenes-eyjar|Mascarenes-eyjum]] nafn sitt. Réunion var nefnd Santa Apolónia eftir [[Apollónía frá Alexandríu|Apollóníu frá Alexandríu]] sem bendir til þess að sæfarendur hafi komið auga á eyjuma 9. febrúar sem er messudagur hennar. Sagt er að [[Diogo Lopes de Sequeira]] hafi lent á Réunion og [[Rodrigues]] árið 1509. Meira en öld síðar var eyjan enn ósnert. [[Frakkland|Frakkar]] gerðu formlegt tilkall til hennar árið 1638 og fjórum árum síðar voru tólf franskir uppreisnarmenn frá Madagaskar fluttir þangað. Þeir voru fluttir aftur til Frakklands skömmu síðar. Árið 1649 var eyjan nefnd Île Bourbon eftir frönsku konungsættinni [[Búrbónar|Búrbónum]]. Landnám hófst árið 1665 þegar [[Franska Austur-Indíafélagið]] sendi þangað fyrstu 20 landnemana. Eyjan var nefnd Réunion árið [[1793]] eftir fall konungsveldisins í Frakklandi í minningu endurfunda byltingarmanna frá [[Marseilles]] og [[Franski þjóðvörðurinn|þjóðvarðliða]] frá [[París]] [[10. ágúst]] [[1792]]. Árið 1801 var eyjan endurnefnd Île Bonaparte eftir [[Napoléon Bonaparte]]. Árið [[1810]] gerði breski sjóliðsforinginn [[Josias Rowley]] innrás á eyjuna. Eftir að henni var skilað til Frakklands á [[Vínarþingið|Vínarþinginu]] 1814 fékk hún á ný nafnið Bourbon-eyja og hélt því þar til Búrbónar misstu aftur völdin árið [[1848]]. Eyjan var byggð evrópskum landnemum og verkamönnum frá ýmsum heimshornum sem lengst af voru [[þrælahald|þrælar]]. Þrælahald var afnumið árið 1848. Mikilvægi eyjarinnar sem áfangastaðar á sjóleiðum til Asíu minnkaði mikið eftir að [[Súesskurðurinn]] var opnaður árið [[1869]]. Í [[síðari heimsstyrjöld]] var eyjan undir stjórn [[Vichy-stjórnin|Vichy-stjórnarinnar]] til 30. nóvember 1942 þegar [[Frjálsir Frakkar]] hertóku eyjuna með tundurspillinum ''[[Léopard (tundurspillir)|Léopard]]''. Eyjan varð handanhafsumdæmi árið 1946 með umdæmisnúmerið 974. Frá 1968 til 1982 voru 1.630 börn flutt frá Réunion til Frakklands, aðallega til [[Creuse]], til að mennta þau. Mörg þeirra voru misnotuð og beitt harðræði af fjölskyldunum sem hýstu þau. Afdrif þessara barna voru dregin fram í dagsljósið árið 2002 og í kjölfarið hefur komið til málaferla. Árin 2005 og 2006 gekk farsóttin [[chikungunya]] yfir eyjuna, líkt og margar aðrar í Indlandshafi á sama tíma. Franska stjórnin sendi fé og hermenn í stórátak til að fækka [[moskítófluga|moskítóflugum]] sem bera sóttina á eyjunni. == Stjórnmál == Réunion á sjö fulltrúa á [[franska þingið|franska þinginu]] og þrjá í [[franska öldungadeildin|öldungadeildinni]]. ===Stjórnsýslueiningar=== Réunion er skipt í fjögur [[Frönsk stjórnsýsla utan Evrópu|sýsluhverfi]] (franska: ''arrondissements''), 49 kantónur og 24 sveitarfélög. Hún er eitt af fimma [[Handanhafshéruð|handanhafshéruðum]] Frakklands. Sveitarfélög á eyjunni eru einstaklega fá, miðað við önnur frönsk umdæmi af sömu stærð, og flest sveitarfélögin ná yfir nokkra byggðakjarna sem stundum eru langt hver frá öðrum. Réunion er aðili að [[Indlandshafsráðið|Indlandshafsráðinu]]. {{Col-begin}} {{Col-3}} [[File:Re-map.png|300px|left|Map of Réunion]] {{Col-3}} * [[Les Avirons]] * [[Bras-Panon]] * [[Cilaos]] * [[Entre-Deux]] * [[L'Étang-Salé]] * [[La Plaine-des-Palmistes]] * [[Petite-Île]] * [[La Possession]] * [[Le Port (Réunion)|Le Port]] * [[Saint-André (Réunion)|Saint-André]] * [[Saint-Benoît (Réunion)|Saint-Benoît]] * [[Saint-Denis (Réunion)|Saint-Denis]] {{Col-3}} * [[Saint-Joseph (Réunion)|Saint-Joseph]] * [[Saint-Leu (Réunion)|Saint-Leu]] * [[Saint-Louis (Réunion)|Saint-Louis]] * [[Sainte-Marie (Réunion)|Sainte-Marie]] * [[Saint-Paul (Réunion)|Saint-Paul]] * [[Saint-Philippe]] * [[Saint-Pierre (Réunion)|Saint-Pierre]] * [[Sainte-Suzanne (Réunion)|Sainte-Suzanne]] * [[Sainte-Rose (Réunion)|Sainte-Rose]] * [[Salazie]] * [[Trois-Bassins]] * [[Le Tampon]] {{Col-end}} == Landfræði == Réunion er 63 km löng, 45 km breið og 2150 km² að flatarmáli. Undir henni er [[heitur reitur]]. Þar eru tvö stór [[eldfjall|eldfjöll]]; [[dyngja]]n [[Piton de la Fournaise]], sem hefur gosið oftar en 100 sinnum frá 1640, og útdauða eldfjallið [[Piton des Neiges]], sem jafnframt er hæsti tindur eyjunnar (3.070 metrar yfir sjávarmáli). Eldfjöllin þykja líkjast eldfjöllum á [[Hawaii]] þar sem líka er svipað loftslag. Hlíðar beggja fjallanna eru vaxnar þéttum skógi. Þéttbýli og landbúnaðarsvæði eru bundin við láglendi við ströndina. Undan vesturströndinni eru [[kóralrif]]. Á Réunion eru þrír [[sigketill|sigkatlar]]: [[Cirque de Salazie]], [[Cirque de Cilaos]] og [[Cirque de Mafate]]. == Efnahagslíf == Aðalútflutningsvara Réunion er [[sykur]]. [[Ferðaþjónusta]] er einnig drjúg tekjulind. == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Réunion}} {{Afríka}} {{Héruð Frakklands}} {{Stubbur|afríka}} [[Flokkur:Réunion| ]] [[Flokkur:Frönsk yfirráðasvæði]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] qhsblmfs1aaasx0jqbl6o80p3zt1n62 14 11733 1961965 1585261 2026-05-02T16:00:37Z Fyxi 84003 1961965 wikitext text/x-wiki {{CommonsCat|Réunion}} [[Flokkur:Eyríki]] [[Flokkur:Eyjar í Indlandshafi]] [[Flokkur:Frönsk yfirráðasvæði]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] 6rg5g5dpvjaf846k6mq278ganr5fasx 0 12351 1961959 1893967 2026-05-02T15:42:46Z Fyxi 84003 1961959 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn_á_frummáli = Martinique | nafn_í_eignarfalli = Martinique | þjóðsöngur = [[La Marseillaise]] | fáni = Flag of Martinique.svg | skjaldarmerki = Coats_of_arms_of_None.svg | staðsetningarkort = Martinique_in_France.svg | tungumál = [[franska]] | stjórnarfar = [[Lýðveldi]] | titill_leiðtoga1 = [[Frakklandsforseti|Forseti]] | titill_leiðtoga2 = Héraðsforseti | nafn_leiðtoga1 = [[Emmanuel Macron]] | nafn_leiðtoga2 = [[Serge Letchimy]] | staða = Franskt handanhafshérað | atburður1 = Nýlenda | dagsetning1 = 1635 | atburður2 = Handanhafshérað | dagsetning2 = 1946 | höfuðborg = [[Fort-de-France]] | flatarmál = 1.128 | fólksfjöldi = 360.630<ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldaár = 2026 | íbúar_á_ferkílómetra = 319,7 | VLF_ár = 2022 | VLF = 9,9 | VLF_á_mann = 28.265 | gjaldmiðill = [[evra]] | tímabelti = [[UTC−04:00]] | símakóði = 596 | tld = mq }} '''Martinique''' ([[frönsk antilleyska]]: ''Matinik'' eða ''Matnik''; [[kalinago]]: ''Madinina'' eða ''Madiana'') er [[eyja]] í austanverðu [[Karíbahaf]]i. Eyjan er hluti af [[Litlu-Antillaeyjar|Litlu-Antillaeyjum]] í [[Vestur-Indíur|Vestur-Indíum]], norðan við [[Sankti Lúsía|Sankti Lúsíu]] og sunnan við [[Dóminíka|Dóminíku]]. Eyjan er eitt af [[Frönsk stjórnsýsla utan Evrópu|handanhafshéruðum Frakklands]]. Eyjan varð frönsk [[nýlenda]] árið [[1635]]. Frakkar ráku frumbyggja eyjarinnar burt árið [[1660]] og fluttu inn [[þrælahald|þræla]] frá [[Afríka|Afríku]] til að vinna þar á [[plantekra|plantekrum]]. [[Joséphine de Beauharnais]], kona [[Napóleon Bónaparte|Napóleons]] fæddist á Martinique árið [[1763]]. Hún var dóttir franskra plantekrueigenda. Upphaflega var höfuðborg eyjarinnar [[Saint-Pierre (Martinique)|Saint-Pierre]] en bærinn eyðilagðist þegar eldfjallið [[Mont Pelée]] gaus [[1902]] með þeim afleiðingum að 30.000 íbúar létust. Eftir það var höfuðborgin flutt til [[Fort-de-France]]. Martinique er um 1100 km² að stærð og íbúar voru um 360 þúsund árið 2026.<ref name="mannfjöldi" /> Margir íbúar tala [[frönsk antilleyska|franska antilleysku]] þótt [[franska]] sé opinbert tungumál. Líkt og önnur héruð Frakklands er Martinique hluti af [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] og notar [[evra|evru]] sem gjaldmiðil. Eyjan er samt ekki hluti af [[Schengen-svæðið|Schengen-svæðinu]] eða [[Tollabandalag Evrópu|Tollabandalagi Evrópu]]. Eyjan á áheyrnarfulltrúa hjá [[CARICOM]]. ==Heiti== Heiti eyjunnar á frönsku, Martinique, er dregið af [[taónósk mál|taínósku]] heiti hennar, ''Madiana''/''Madinina'', sem merkir „blómaeyja“, eða ''Matinino'', „kvennaeyja“, samkvæmt Kólumbusi sem sigldi til eyjarinnar árið 1502.<ref name="britannica1">{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Martinique |title=Encyclopedia Britannica- Martinique |access-date= 10. júlí 2019}}</ref> Samkvæmt sagnfræðingnum Sydney Daney nefndu [[Karíbar]] eyjuna ''Jouanacaëra'' eða ''Wanakaera'' sem merkir „[[kemba|kembueyja]]“.<ref>{{Cite web|title=Martinique (English)|url=http://sahilchindalfrench2.weebly.com/martinique-english.html|access-date=2020-09-21|website=French II}}</ref> == Landfræði == [[Mynd:Diamond Rock and Morne Larcher bay.jpg|thumb|Demantsklettur og Sofandi kona eru einkenni á suðvesturskaga Martinique.]] Martinique er hluti af [[Antillaeyjar|Antillaeyjum]] á mörkum [[Karíbahaf]]s og [[Atlantshaf]]s. Eyjan er um 450 km norðaustan við strönd [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]] og um 700 km suðaustan við [[Dóminíska lýðveldið]]. Eyjan er norðan við [[Sankti Lúsía|Sankti Lúsíu]], norðvestan við [[Barbados]], og sunnan við [[Dóminíka|Dóminíku]]. Martinique er alls 1.128 km² að stærð og þar af eru 40 km² vatn.<ref name="britannica1"/> Eyjan er sú þriðja stærsta af [[Litlu-Antillaeyjar|Litlu-Antillaeyjum]], á eftir [[Trínidad]] og [[Guadeloupe]]. Hún er 70 km á lengd og 30 km á breidd. Hæsti tindur eyjarinnar er [[Pelée-fjall]], 1.397 metrar yfir sjávarmáli. Við austurströndina er fjöldi smáeyja. [[Mynd:Caravelle Natural reserve.jpg|thumb|Caravelle-skagi og Atlantshafsströnd Martinique séð frá Phare de la Caravelle.]] Atlantshafsströndin (kulborðsströndin) á Martinique er erfið aðkomu fyrir skip. Þar eru klettóttar strendur, kóralrif og sandrif sem gera þennan hluta hættulegan fyrir siglingar. [[Caravelle-skagi]] skiptir á milli suðurstrandarinnar og norðurstrandarinnar Atlantshafsmegin. Karíbahafsströndin (hléborðsmegin) er auðveldari fyrir skipaumferð. Eyjan skýlir ströndinni fyrir staðvindum í Atlantshafi og ströndin dýpkar snögglega þegar komið er frá landi. Þetta kemur í veg fyrir vöxt kóralla. [[Mynd:Pitons du Carbet rainforest.jpg|thumb|Regnskógur á Pitons du Carbet.]] Norðurhluti eyjarinnar er mjög fjalllendur. Þar eru fjögur ''pitons'' ([[eldfjall|eldfjöll]]) og ''mornes'' (fjöll): [[Piton Conil]], sem rís yfir [[Dóminíkusund]]i í norðri; virka eldfjallið [[Pelée-fjall]]; [[Morne Jacob]]; og [[Pitons du Carbet]], fimm útdauð eldfjöll þakin regnskógi sem rísa í 1.196 metra hæð yfir víkina við [[Fort de France]]. Eldfjallaaska úr Pelée-fjalli hefur skapað gráar og svartar strendur í norðrinu (sérstaklega milli [[Anse Ceron]] og [[Anse des Gallets]]), gerólíkar hvítum sandinum við [[Les Salines]] í suðrinu. [[Mynd:Grand Anse beach, Anses d'Arlet.jpg|thumb|Grand Anse-strönd er griðastaður sæskjaldbaka á suðvesturskaganum.]] Suðrið er auðveldara yfirferðar þótt þar séu líka áhugaverðir landslagsþættir. Vegna þess að það er láglendara og með margar strendur, er ferðaþjónusta mest í suðurhlutanum. Strendurnar frá [[Pointe de Bout]] suður að Les Salines eru vinsælar. ==Stjórnmál== ===Stjórnsýslueiningar=== [[Mynd:Martinique legende arrs.PNG|thumb|Kort sem sýnir sýsluhverfin á Martinique.]] Martinique skiptist í fjögur [[sýsluhverfi]] (''arrondissements'') og 34 [[sveitarfélög Frakklands|sveitarfélög]] (''communes''). 45 [[kantónur Frakklands|kantónur]] voru lagðar niður árið 2015. Hverfin eru: * Fort-de-France er eina lögsagnarumdæmið á Martinique. Það nær yfir miðhluta eyjarinnar. Þar eru fjögur sveitarfélög. Árið 2021 var íbúafjöldi þar 150.038.<ref name=insee>{{cite web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/7728806/dep972.pdf |title=Populations légales 2021: 972 Martinique|date=December 2023|publisher=[[INSEE]]}}</ref> Fyrir utan höfuðborgina eru þar bæirnir [[Saint-Joseph (Martinique)|Saint-Joseph]] og [[Schœlcher]]. * [[La Trinité (Martinique)|La Trinité]] er eitt af þremur undirumdæmum á eyjunni og nær yfir norðausturhlutann. Þar eru 10 sveitarfélög. Árið 2021 voru íbúar 73.291.<ref name=insee/> La Trinité nær yfir bæina La Trinité, [[Ajoupa-Bouillon]], [[Basse-Pointe]], [[Le Gros-Morne]], [[Le Lorrain]], [[Macouba]], [[Le Marigot]], [[Le Robert]] og [[Sainte-Marie (Martinique)|Sainte-Marie]]. * [[Le Marin]], annað undirumdæmið á Martinique, nær yfir suðurhluta eyjarinnar. Þar eru 12 sveitarfélög. Árið 2021 voru íbúar 115.068.<ref name=insee/> Umdæmið nær yfir bæina Le Marin, [[Les Anses d'Arlet]], [[Le Diamant]], [[Ducos (Martinique)|Ducos]], [[Le François]], [[Rivière-Pilote]], [[Rivière-Salée]], [[Sainte-Anne (Martinique)|Sainte-Anne]], [[Sainte-Luce (Martinique)|Sainte-Luce]], [[Saint-Esprit]], [[Les Trois-Îlets]] og [[Le Vauclin]]. * [[Saint-Pierre (Martinique)|Saint-Pierre]] er þriðja undirumdæmið. Þar eru 8 sveitarfélög, á norðvesturhluta eyjarinnar. Árið 2021 voru íbúar 22.352.<ref name=insee/> Ásamt Saint-Pierre eru þar bæirnir [[Le Carbet]], [[Case-Pilote-Bellefontaine]], [[Le Morne-Rouge]] og [[Le Prêcheur]]. == Efnahagslíf == [[Mynd:Distillerie Dillon.JPG|thumb|Distillerie Dillon er brugghús á Martinique, kennt við einn ættingja [[Dillon lávarður|Dillons lávarðar]] sem flutti til Íslands.]] Árið 2014 var verg landsframleiðsla á Martinique 8,4 milljarðar [[evra]]. Efnahagslíf eyjarinnar er að miklu leyti háð ferðaþjónustu, takmörkuðum landbúnaði, og fjárframlögum frá franska ríkinu.<ref name="britannica1"/> Sögulega séð byggðist efnahagur Martinique á landbúnaði, sérstaklega sykri og banönum, en við upphaf 21. aldar hafði þessi iðnaður dregist verulega saman. Sykurframleiðslan hefur minnkað og mest af sykurreyrnum er nú notaður í framleiðslu á [[romm]]i.<ref name="britannica1"/> Bananaútflutningur hefur aukist og fer að mestu til Frakklands. Skordýraeitrið [[klórdekón]] sem var notað í bananaræktuninni áður en það var bannað árið 1993, reyndist hafa mengað ræktarlönd, ár og fiska, og haft áhrif á heilsu íbúanna. Afleiðingarnar voru að bæði fiskveiðar og landbúnaður voru lögð niður á menguðum svæðum með miklum neikvæðum áhrifum fyrir efnahaginn.<ref>{{Cite news|date=24 October 2019|title=Pesticide poisoned French paradise islands in Caribbean|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-50144261|url-status=live|access-date=4 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122181024/https://www.bbc.com/news/world-europe-50144261|archive-date=22 January 2021}}</ref> Megnið af því kjöti, grænmeti og korni sem eyjarskeggjar þurfa er innflutt. Þetta veldur neikvæðum viðskiptajöfnuði sem kallar á há fjárframlög frá franska ríkinu árlega.<ref name="britannica1"/> Allar vörur sem fluttar eru inn til Martinique bera „sjótoll“ sem getur verið allt að 30% af virði farmsins og stendur undir 40% af tekjum eyjarinnar. Auk þess innheimtir stjórnin 1-2,5% „árgjald“ og 2,2-8,5% virðisaukaskatt.<ref name="IE Martinique-2007">{{citation|title=Informations Economie Martinique|url=http://www.in-west-indies.com/martinique/discover/economy.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070528055125/http://www.in-west-indies.com/martinique/discover/economy.htm|access-date=15 September 2013|archive-date=28 May 2007|url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Norður-Ameríka}} {{Héruð Frakklands}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Martinique| ]] [[Flokkur:Franskar nýlendur]] [[Flokkur:Frönsk yfirráðasvæði]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] f6pybaweckc6sufh43fafwbe6l92z36 0 12353 1961957 1681369 2026-05-02T15:34:33Z Fyxi 84003 1961957 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Gvadelúpeyjar | nafn_á_frummáli = Guadeloupe<br />Gwadloup | nafn_í_eignarfalli = Gvadelúpeyja | fáni = Flag_of_France.svg | skjaldarmerki = Coat_of_arms_of_Guadeloupe.svg | þjóðsöngur = [[La Marseillaise]] | staðsetningarkort = Guadeloupe_in_France_2016.svg | höfuðborg = [[Basse-Terre]] | tungumál = [[franska]] | staða = [[Frönsk stjórnsýsla utan Evrópu|Handanhafshérað]] | staða_athugasemd = í [[Frakkland]]i | atburður1 = Frönsk nýlenda | dagsetning1 = 1674 | stjórnarfar = [[Lýðveldi]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Frakklands|Forseti]] | nafn_leiðtoga1 = [[Emmanuel Macron]] | titill_leiðtoga2 = [[Forseti héraðsráðs Gvadelúp|Forseti héraðsráðs]] | nafn_leiðtoga2 = [[Ary Chalus]] | flatarmál = 1.628 | íbúar_á_ferkílómetra = 236 | fólksfjöldi = 384.160<ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldaár = 2026 | tímabelti = [[UTC−04:00]] | gjaldmiðill = [[evra]] | símakóði = 590 | tld = gp }} '''Gvadelúpeyjar''' ([[franska]]: ''Guadeloupe'', framburður: [ɡwadəlup], Antillísk kreólska: Gwadloup) er [[eyjaklasi]] í [[Karíbahaf]]i, nánar tiltekið í Leewardeyjaklasanum (Hléborðaeyjum), og hluti af [[Litlu-Antillaeyjar|Litlu-Antillaeyjum]]. Eyjan er er eitt af [[Handanhafshéruð|handanhafshéruðum]] [[Frakkland|Frakklands]]. Það er hluti af [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] og gjaldmiðill þess er [[evra]]. [[Kristófer Kólumbus]] lenti við eyjarnar í annarri ferð sinni [[1493]] og gaf þeim nafnið ''Santa María de Guadalupe de Extremadura'' eftir [[Maríulíkneski]] sem var í [[klaustur|klaustri]] í [[Guadalupe]] í [[Extremadura]] á [[Spánn|Spáni]]. Stærsta hérað og höfuðborg Gvadelúp er [[Basse-Terre]]. Íbúafjöldi er um 384 þúsund (2026) og umdæmið hefur [[þjóðarlén]]ið [[.gp]].<ref name="mannfjöldi" /> [[Mynd:Karibik Guadeloupe Position.png|thumb|right|Kort sem sýnir staðsetningu Gvadelúp í Karíbahafi.]] == Heiti == Frumbyggjar nefndu eyjarnar ''Karukera'' ( „eyja fallegra vatna“). Kristófer Kólumbus nefndi eyjarnar ''Santa María de Guadalupe'' eftir [[María frá Guadalupe|Maríu frá Guadalupe]], helgistað Maríu meyjar í bænum [[Guadalupe]] í [[Extremadúra]] á Spáni. Spænska heitið hélt sér eftir að eyjarnar urðu frönsk nýlenda, en með franskri stafsetningu. Eyjarnar eru kallaðar ''Gwada'' af heimafólki.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.cnn.com/travel/article/guadeloupe-what-to-do-and-see/index.html|titill="Guadeloupe: These tiny islands are the French Caribban's greatest secret"|höfundur=|útgefandi=CNN|mánuður=|ár=|mánuðurskoðað=16. apríl|árskoðað=2019|safnár=}}</ref> == Saga == Elstu ummerki um menn hafa fundist á eyjunni Marie-Galante og eru frá því um 3000 f.Kr. Aravakar hófu búsetu þar í byrjun fyrstu aldar og á 8. öld tóku Karíbar að setjast þar að. Í nóvember 1493 kom [[Kristófer Kólumbus]], í annarri ferð sinni til Ameríku, fyrstur Evrópubúa til Gvadelúp er hann steig þar á land til að leita ferskvatns. Leiðangurinn tók land rétt sunnan Capesterre, en enginn settist þar að. Árið 1515 sendi Juan Ponce de León þrjú skip með 300 hermenn til að ná yfirráðum á eyjunum, en Karíbar sátu fyrir þeim og drápu þá alla. Spánverjar létu eyjarnar að mestu afskiptalausar eftir það. Árið 1635 komu [[Jean du Plessis d'Ossonville]] og [[Charles Liènard de l'Olive]] til eyjarinnar með 150 menn, þar á meðal trúboða, til að stofna þar nýlendu á vegum [[Ameríkueyjafélagið|Ameríkueyjafélagsins]]. Eftir mikla erfiðleika þar sem margir landnema létust úr sjúkdómum, settust eftirlifandi að nærri núverandi [[Vieux-Fort]] í suðurhlutanum, með aðstoð Karíbanna. Charles Liènard de l'Olive ákvað að segja þeim stríð á hendur, gegn ráði Du Plessis, til að komast yfir konur. Eftir það útrýmdu Frakkar nánast öllum frumbyggjum á eyjunni. Innflutningur þræla frá Afríku til að vinna á sykurplantekrum hófst eftir 1640. 1649 eignaðist [[Charles Houël]] eyjarnar við skuldauppgjör Ameríkueyjafélagsins sem varð gjaldþrota árið eftir. Árið 1664 lentu plantekrurnar í vanda þegar Colbert tók upp sykurskatt á innfluttan sykur og sama ár tók [[Franska Vestur-Indíafélagið]] við stjórn nýlendunnar. Afrískum þrælum fjölgaði hratt á eyjunum eftir það. Árið 1674 varð félagið gjaldþrota og stjórn eyjanna komst í hendur Frakkakonungs. Árið 1763 urðu Frakkar, eftir ósigur í [[Sjö ára stríðið|Sjö ára stríðinu]], að gefa Bretum eftir lönd í Kanada en fengu í staðinn Gvadelúp, sem Bretar höfðu náð á sitt vald í innrás á Gvadelúpeyjar árið 1759. Þegar æðsti embættismaður Gvadelúp neitaði, í kjölfar [[Franska byltingin|Frönsku byltingarinnar]] árið 1790, að hlýða nýjum lögum um að frjálst litað fólk nyti sömu réttinda og hvítt reyndu konungssinnar þar að lýsa yfir sjálfstæði. Í átökunum við lýðveldissinna sem af þessu hlutust varð eldsvoði í [[Pointe-à-Pitre (Gvadelúp)|Pointe-à-Pitre]] sem lagði þriðjung bæjarins í rúst. Baráttan milli konungssinna (sem vildu sjálfstæði) og lýðveldissinna (sem voru trúir byltingarstjórninni í Frakklandi), endaði með sigri konungssinna sem lýstu yfir sjálfstæði árið 1791. Konungssinnar neituðu að taka á móti nýjum landstjóra skipuðum í París 1792. Árið 1793 hófst þrælauppreisn sem neyddi yfirstéttina til að leita ásjár hjá Bretum og biðja þá að hernema eyjuna. Bretar reyndu svo að nýta sér þetta með því að eigna sér Gvadelúpeyjar árið 1794 og náðu að halda þar völdum frá 21. apríl og fram í desember árið 1794, en þá fékk lýðveldissinnaði landstjórinn [[Victor Hugues]] Breta til að gefast upp. Hugues gaf þrælum eyjarinnar frelsi en þeir snerust þá gegn fyrrum þrælaeigendum sem réðu yfir sykurplantekrunum. Þann 20. maí 1802 gaf [[Napóleon Bónaparte]] út lög sem endurreistu þrælahald í öllum frönskum nýlendum sem Bretar hertóku í frönsku byltingunni, en þau áttu þó ekki að gilda á tilteknum svæðum eins og Gvadelúp, [[Gvæjana]] og [[Haítí]]. Napóleon sendi samt herleiðangur til þess að heimta eyjuna úr höndum svartra uppreisnarmanna. [[Louis Delgrès]] og hópur uppreisnarmanna frömdu sjálfsmorð í hlíðum [[Matouba-fjall|Matouba-eldfjallsins]] þegar ljóst var að innrásarliðið myndi ná yfirráðum á Gvadelúp. Innrásarliðið drap um það bil 10.000 Gvatelúpbúa í árásinni. Bretar lögðu eyjarnar aftur undir sig 1810 en til að tryggja bandalag við Svía, létu þeir krónprins þeirra, [[Karl 14. Jóhann|Jean-Baptiste Bernadotte]], eyjarnar eftir 1813. Með [[Parísarsáttmálinn 1814|Parísarsáttmálanum 1814]] fengu Frakkar eyjarnar aftur. Árið 1848 var svo [[þrælahald]] afnumið í öllum nýlendum Frakka. Eftir það hófu plantekrueigendur að flytja inn landbúnaðarverkafólk frá Indlandi og Kína. Í síðari heimsstyrjöld óskaði héraðsþing Gvadelúp eftir því að berjast við hlið [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|Bandamanna]], en [[Robert aðmíráll]], sem fór með yfirstjórn franska hersins á vesturhluta Atlantshafs, hafnaði því og skipaði eyjunum undir stjórn [[Vichy-stjórnin|Vichy-stjórnarinnar]]. Árið 1943 lét hann af störfum og nýlendan var eftir það undir stjórn [[Þjóðfrelsisnefnd Frakklands|Þjóðfrelsisnefndar Frakklands]]. Eftir stríð urðu Gvadelúp og Martinique handanhafsumdæmi. Umdæmi Gvadelúp náði líka yfir [[Saint-Martin]] og [[Saint-Barthélemy]]. Eftir stjórnarumbætur sósíalista 1982 fékk Gvadelúp sérstakt héraðsþing. Árið 2003 höfnuðu íbúar í þjóðaratkvæðagreiðslu tillögu um að Gvadelúp yrði sameinað handanhafslandsvæði (bæði hérað og sýsla með eitt þing). == Landfræði == Gvadelúpeyjar eru 12 eyjar, auk hólma og skerja, þar sem [[Atlantshaf]] mætir [[Karíbahaf]]i. Eyjarnar eru hluti [[Hléborðseyjar|Hléborðseyja]] sem eru norðurhluti [[Litlu Antillaeyjar|Litlu Antillaeyja]] sem eru eyjabogi með eldfjallaeyjum að hluta. Norðan við þær er breska eyjan [[Monsterrat]] og sunnan við þær er [[Dóminíka]]. Tvær stærstu eyjarnar eru [[Basse-Terre]] í vestri, og [[Grande-Terre]] í austri, aðskildar með mjóu sundi. Basse-Terre nær yfir meira en helming alls lands Gvadelúpeyja. Eyjan er fjalllend. Þar er hæsta eldfjall Litlu Antillaeyja, [[La Grande Soufrére]], 1.467 metrar á hæð. Grande-Terre er hins vegar flatlend, með kletta við norðurströndina, ójafnar hæðir í miðju, og fenjaskóga í suðri þar sem einnig eru hvítar strendur varðar af kóralrifjum. Flestir ferðamannastaðir eyjanna eru þar. Þriðja stærsta eyjan er [[Marie-Galante]] og þar á eftir [[La Désirade]], kalksteinsklettur sem hallar í norðaustur. Hæsti punktur eyjarinnar er í 275 metra hæð. Í suðri eru [[Îles de Petite-Terre]], tvær litlar eyjar sem eru samanlagt 2 ferkílómetrar að stærð. [[Les Saintes]] eru eyjaklasi átta eyja. Þar af eru tvær byggðar ([[Terre-de-Bas]] og [[Terre-de-Haut]]). Landslag er svipað og á Basse-Terre. Mikill fjöldi smáeyja er hluti af Gvadelúpeyjum. == Tilvísanir == {{Reflist}} {{Norður-Ameríka}} {{Héruð Frakklands}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Gvadelúpeyjar| ]] [[Flokkur:Franskar nýlendur]] [[Flokkur:Eyjar í Karíbahafi]] [[Flokkur:Frönsk yfirráðasvæði]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] 3ftzu35wwhtbwbqg81h46py7rz3ffjv 0 12483 1962032 1858829 2026-05-03T00:07:13Z Joe07734 101248 1962032 wikitext text/x-wiki '''Ásta Jóna Sigurðardóttir''' ([[1. apríl]] [[1930]] - [[21. desember]] [[1971]]) var íslenskur [[rithöfundur]] og [[myndlist]]arkona. Ásta fæddist á Litla-Hrauni í Kolbeinsstaðahreppi í Hnappadalssýslu. Hún var dóttir Sigurðar Benjamíns Constantínusar Jónssonar og Þórönnu Guðmundsdóttur. Systir Ástu heitir Ástríður Oddný Sigurðardóttir og er tveimur árum yngri en Ásta. Ásta lést árið [[1971]], eftir langa baráttu við [[áfengisfíkn]]. Bækur og náttúra áttu hug Ástu í æsku, bækur þó stærri hlut. Hún lauk kennaraprófi frá [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraskóla Íslands]] árið [[1950]]. Ásta birti nokkrar af sögum sínum í tímaritum og myndskreytti sjálf. Hún þýddi einnig mikið af erlendum bókmenntaverkum t.d úr [[spænska|spænsku]]. Ásta birti eina af fyrstu [[módernismi|módernísku]] [[smásaga|smásögunum]] á Íslandi, en sagan heitir ''Í hvaða vagni?'' og birtist í [[Tímarit Máls og Menningar|Tímariti Máls og Menningar]] árið [[1953]]. Árið [[1992]] kom út ævisaga Ástu Sigurðardóttur, ''Minn hlátur er sorg'', eftir Friðriku Benónýsdóttur. Hún var endurútgefin árið [[2021]]. == Bækur eftir Ástu == * ''Sunnudagskvöld til mánudagsmorguns'', (smásögur, útg. [[1961]]). == Heimildir == * Guðmundur D. Haraldsson, ''Hjólaskautarnir breyta ekki um innræti [..]'', sótt þann 14. febrúar 2006 af [http://binhex.eu.org/files/misc/asta-sigurdardottir.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060713020202/http://binhex.eu.org/files/misc/asta-sigurdardottir.pdf |date=2006-07-13 }}. [[Flokkur:Íslenskir kvenrithöfundar]] [[Flokkur:Íslenskar myndlistarkonur]] [[Flokkur:Íslenskir þýðendur]] {{fd|1930|1971}} kgss1qe4zxk13lsk0aaaah3zte0vl33 0 13174 1961954 1916140 2026-05-02T15:26:35Z Fyxi 84003 1961954 wikitext text/x-wiki {{land | nafn = Franska Gvæjana | nafn_á_frummáli = Guyane française | nafn_í_eignarfalli = Franska Gvæjana | fáni = Flag of France.svg | skjaldarmerki = Coat_of_arms_of_French_Guyana.svg | staðsetningarkort = French_Guiana_in_France_2016.svg | kjörorð = Fert Aurum Industria | þjóðsöngur = [[La Marseillaise]] | höfuðborg = [[Cayenne]] | tungumál = [[franska]] | stjórnarfar = Franskt héraðsþing | titill_leiðtoga1 = [[Frakklandsforseti|Forseti]] | titill_leiðtoga2 = Landstjóri | titill_leiðtoga3 = [[Forseti héraðsþings Frönsku Gvæjana|Héraðsþingsforseti]] | nafn_leiðtoga1 = [[Emmanuel Macron]] | nafn_leiðtoga2 = [[Thierry Queffelec]] | nafn_leiðtoga3 = [[Rodolphe Alexandre]] | staða = Franskt handanhafshérað | atburður1 = Stofnun | dagsetning1 = [[19. mars]] [[1946]] | flatarmál = 83.534 | hlutfall_vatns = ~0 | mannfjöldaár = 2026 | fólksfjöldi = 293.996<ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | íbúar_á_ferkílómetra = 3,5 | VLF_ár = 2019 | VLF_sæti = 17 | VLF = 4,87 | VLF_á_mann = 17.100 | gjaldmiðill = [[evra]] | tímabelti = [[UTC−03:00]] | tld = gf | símakóði = +594 }} '''Franska Gvæjana''' ([[franska]]: ''Guyane française'') er [[Frakkland|franskt]] [[Handanhafshéruð|handanhafshérað]] á norðausturströnd [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]], með landamæri að [[Brasilía|Brasilíu]] í suðri og austri, og [[Súrínam]] í vestri og liggur að Atlantshafi Í norðri. Árið 2026 bjuggu um það bil 294 þúsund manns í Frönsku Gvæjana.<ref name="mannfjöldi" /> Höfuðstaður héraðsins er [[Cayenne]] og um helmingur íbúa býr á höfuðborgarsvæðinu. Franska Gvæjana er langstærsta handanhafshérað Frakklands, stærsta handanhafshéraðið innan [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] og annað stærsta [[héruð Frakklands|hérað Frakklands]]. 98,9% af landsvæði Franska Gvæjana er þakið [[skógur|skógi]], sem er að stórum hluta [[regnskógur]]. [[Guiana-Amasónþjóðgarðurinn]] er stærsti þjóðgarðurinn í Evrópusambandinu og nær yfir 41% af landsvæði Franska Gvæjana. Landið er almennt bara kallað ''Guyane''. Upphaflega var það eitt af fimm nýlendum sem hétu „Gvæjana“: þetta voru [[Spænska Gvæjana]] (nú [[Guayana-hérað]] í [[Venesúela]]), [[Breska Gvæjana]] (nú [[Gvæjana]]), [[Hollenska Gvæjana]] (nú [[Súrínam]]), Franska Gvæjana og [[Portúgalska Gvæjana]] (nú fylkið [[Amapá]] í Brasilíu). Franska Gvæjana myndar eina landfræðilega heild, [[Gvæjanahálendið]], með Gvæjana og Súrínam. 70% íbúa Franska Gvæjana kusu gegn sjálfstjórn í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2010. Frá því í desember 2015 hefur héraðið verið með eitt [[héraðsþing Franska Gvæjana|héraðsþing]], sem tók við af héraðsráði og umdæmisráði. Franska Gvæjana er hérað innan Frakklands og gjaldmiðill þess er [[evra]]. Opinbert mál er [[franska]], en algengasta móðurmál íbúa er kreólamálið [[Kriyòl]]. Efnahagslega er héraðið háð Frakklandi. [[Geimferðamiðstöðin í Gvæjana]], sem var sett á laggirnar árið [[1964|1964,]] stendur undir stórum hluta af efnahag landsins, en þar er aðalgeimferðastöð [[Geimferðastofnun Evrópu|Geimferðastofnunar Evrópu]] við miðbaug. == Heiti == Á frönsku nefnist Franska Gvæjana einfaldlega ''Guyane'', en á mörgum öðrum málum er „franska“ bætt framan við af því á nýlendutímanum voru [[Gvæjönurnar]] fimm: „Spænska Gvæjana“ (nú [[Guayana-hérað]] í [[Venesúela]]), „Breska Gvæjana“ (nú einfaldlega [[Gvæjana]]), „Hollenska Gvæjana“ (nú [[Súrínam]]), Franska Gvæjana og „Portúgalska Gvæjana“ (nú héraðið [[Amapá]] í Brasilíu). Gvæjana, Franska Gvæjana og Súrínam mynda saman [[Gvæjanahálendið]]. ==Landfræði== Franska Gvæjana er milli 3. og 6. gráðu norðlægrar breiddar, og 51. og 55. gráðu vestlægrar lengdar. Héraðið skiptist í tvö landfræðilega aðgreind svæði: strandlengju, þar sem flestir íbúar eru, og skógþykkni innanlands sem smáhækkar þar til kemur að tindum [[Tumuc-Humac-fjöll|Tumuc-Humac-fjalla]] við landamærin að Brasilíu. Hæsti tindur Franska Gvæjana er [[Bellevue de l'Inini]] í 851 metra hæð. Önnur fjöll eru [[Itoupé-fjall]] (826 m), [[Pic Coudreau]] (711 m) og [[Kaw-fjall]] (337 m). Undan ströndinni eru nokkrar litlar eyjar, þar á meðal eyjaklasinn [[Hjálpræðiseyjar]] (sem hin alræmda [[Djöflaeyja]] er hluti af) og [[Îles du Connétable]] sem eru fuglafriðland, nær Brasilíu. Í norðurhluta Franska Gvæjana er [[Petit-Saut-stíflan]] sem myndar stórt manngert stöðuvatn og sér landinu fyrir raforku. Margar ár eru í Franska Gvæjana, [[Waki-fljót]] þar á meðal. Hluti [[Amasónskógurinn|Amasónskógarins]] í Franska Gvæjana er innan [[Guiana-Amasónþjóðgarðurinn|Guiana-Amasónþjóðgarðsins]]. Hann er einn af tíu [[þjóðgarðar Frakklands|þjóðgörðum Frakklands]]. Garðurinn er 33.900 km² að stærð og er í sveitarfélögunum [[Camopi]], [[Maripasoula]], [[Papaïchton]], [[Saint-Élie]] og [[Saül]]. ==Stjórnmál== === Stjórnsýslueiningar=== Franska Gvæjana skiptist í 2 sýslur (''arrondissements'') og 22 sveitarfélög: {| class="wikitable sortable" !Númer !Nafn !Stærð (km²) !Íbúafjöldi !Staðsetning !Sýsla !Númerað kort |- |1 |[[Awala-Yalimapo]] |187,4 |1.430 |[[File:Locator map of Awala-Yalimapo 2018.png|frameless|54x54px]] | rowspan="8" |[[Saint-Laurent-du-Maroni-sýsla]] | rowspan="22" |[[File:Guyane administrative.PNG|frameless|516x516px]] |- |2 |[[Mana (Frönsku Gvæjana)|Mana]] |6.333 |11.234 |[[File:Locator map of Mana 2018.png|frameless|54x54px]] |- |3 |[[Saint-Laurent-du-Maroni]] |4.830 |45.576 |[[File:Locator map of Saint-Laurent-du-Maroni 2018.png|frameless|54x54px]] |- |4 |[[Apatou]] |2.020 |9.381 |[[File:Locator map of Apatou 2018.png|frameless|54x54px]] |- |5 |[[Grand-Santi]] |2.112 |8.698 |[[File:Locator map of Grand-Santi 2018.png|frameless|54x54px]] |- |6 |[[Papaïchton]] |2.628 |6.212 |[[File:Locator map of Papaichton 2018.png|frameless|54x54px]] |- |7 |[[Saül (Frönsku Gvæjana)|Saül]] |4.475 |152 |[[File:Locator map of Saül 2018.png|frameless|54x54px]] |- |8 |[[Maripasoula]] |18.360 |11.994 |[[File:Locator map of Maripasoula 2018.png|frameless|54x54px]] |- |9 |[[Camopi]] |10.030 |1.834 |[[File:Locator map of Camopi 2018.png|frameless|54x54px]] | rowspan="14" |[[Cayenne-sýsla]] |- |10 |[[Saint-Georges (Frönsku Gvæjana)|Saint-Georges]] |2.320 |4.188 |[[File:Locator map of Saint-Georges 2018.png|frameless|54x54px]] |- |11 |[[Ouanary]] |1.080 |220 |[[File:Locator map of Ouanary 2018.png|frameless|54x54px]] |- |12 |[[Régina]] |12.130 |865 |[[File:Locator map of Régina 2018.png|frameless|54x54px]] |- |13 |[[Roura (Frönsku Gvæjana)|Roura]] |3.902,5 |3.390 |[[File:Locator map of Roura 2018.png|frameless|54x54px]] |- |14 |[[Saint-Élie]] |5.680 |216 |[[File:Locator map of Saint-Élie 2018.png|frameless|54x54px]] |- |15 |[[Iracoubo]] |2.762 |1.773 |[[File:Locator map of Iracoubo 2018.png|frameless|54x54px]] |- |16 |[[Sinnamary]] |1.340 |2.895 |[[File:Locator map of Sinnamary 2018.png|frameless|54x54px]] |- |17 |[[Kourou]] |2.160 |24.659 |[[File:Locator map of Kourou 2018.png|frameless|54x54px]] |- |18 |[[Macouria]] |377,5 |15.602 |[[File:Locator map of Macouria 2018.png|frameless|54x54px]] |- |19 |[[Montsinéry-Tonnegrande]] |634 |2.772 |[[File:Locator map of Montsinéry-Tonnegrande 2018.png|frameless|54x54px]] |- |20 |[[Matoury]] |137,19 |32.942 |[[File:Locator map of Matoury 2018.png|frameless|54x54px]] |- |21 |[[Cayenne]] |23,6 |63.652 |[[File:Locator map of Cayenne 2018.png|frameless|54x54px]] |- |22 |[[Remire-Montjoly]] |46,11 |26.143 |[[File:Locator map of Remire-Montjoly 2018.png|frameless|54x54px]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Suður-Ameríka}} {{Héruð Frakklands}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Franska Gvæjana| ]] [[Flokkur:Nýlendur í Suður-Ameríku]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] p5ws98ag30v3wo3g7hkrwtaskzhw0qo 14 13175 1961955 1743609 2026-05-02T15:27:24Z Fyxi 84003 1961955 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Suður-Ameríkulönd]] [[Flokkur:Frönsk yfirráðasvæði]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] ncfrwdg9ycs83u8eap3pjjimr2654hk 0 29176 1962073 1919710 2026-05-03T09:24:43Z Berserkur 10188 /* Breiðskífur */ 1962073 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|bandaríska tímaritið|Rolling Stone}} {{heimildir}} {{Tónlistarfólk | mynd = The Rolling Stones Summerfest in Milwaukee - 2015.jpg | mynd_alt = | mynd_langsnið = yes | mynd_texti = The Rolling Stones í [[Milwaukee]] árið 2015. Frá vinstri til hægri: [[Charlie Watts]], [[Ronnie Wood]], [[Mick Jagger]], og [[Keith Richards]]. | uppruni = [[London]], [[England]] | stefna = {{flatlist| * [[Rokk]] * [[Popptónlist|popp]] * [[blús]] * [[blúsrokk]] }} | ár = 1962–í dag | útgefandi = {{flatlist| * [[Decca Records|Decca]] * [[London Recordings|London]] * Rolling Stones * [[Virgin Records|Virgin]] * ABKCO * [[Interscope Records|Interscope]] * [[Polydor Records|Polydor]] * [[Columbia Records|Columbia]] * [[Atlantic Records|Atlantic]] * [[A&M Records|A&M]] * [[Geffen Records|Geffen]] }} | vefsíða = {{URL|rollingstones.com}} | meðlimir = {{plainlist| * [[Mick Jagger]] * [[Keith Richards]] * [[Ronnie Wood]] }} | fyrri_meðlimir = {{plainlist| * [[Brian Jones]] * [[Ian Stewart]] * [[Bill Wyman]] * [[Charlie Watts]] * [[Mick Taylor]] }}}} [[Mynd:Rolling_Stones_1965.jpg|thumb|The Rolling Stones 1965: Brian Jones, Charlie Watts, Mick Jagger, Keith Richards, Bill Wyman]] '''The Rolling Stones''' er [[England|ensk]] hljómsveit sem braust til frægðar og frama á sjöunda áratug tuttugustu aldarinnar. Líkt og með margar breskar rokksveitir voru Stones undir áhrifum margskonar [[tónlistarstefna]], einkum rafmagnaðs [[blús]] frá Bandaríkjunum og snemmborins [[rokk]]s. Stones höfðu áhrif á ímynd uppreisnagjarnra ungmenna, sem hjálpaði þeim að ná þeim vinsældum sem þeir njóta og að hafa þau áhrif sem hljómsveitin hefur haft. Rolling Stones hafa selt yfir 200 milljónir platna um víða veröld. Nafnið „Rollin' Stones“ var fyrst notað 12. júlí 1962, þegar þeir hlupu í skarðið fyrir Blues Incorporated á Marquee Club. == Saga == === Upphaf === [[Ian Stewart]] fæddist árið 1938. Hann kemur til sögunnar þegar hann brást við auglýsingu, í tímaritinu ''Jazz News'', frá [[Brian Jones]]. Brian Jones fæddist í [[Cheltenham]], í miðjustéttarfjölskyldu. Hann varð afar fær hljóðfæraleikari. Hann spilaði á [[munnharpa|munnhörpu]], [[orgel]], [[tréspil]], [[sítar (hljóðfæri)|sítar]], [[bjalla (hljóðfæri)|bjöllur]], [[saxafónn|saxafón]], [[sembal]] en skaraði mest framúr í [[gítar]]spili. Þeir urðu góðir vinir, og spiluðu báðir [[djass]] tónlist. [[Mick Jagger]] fæddist 26. júlí 1943 af miðjustéttarfjölskyldu og var skírður Michael Phillip Jagger. Mick Jagger og [[Keith Richards]] gengu í sama grunnskóla og kynntust þar. Mick flutti síðan burt og misstu þeir samband hvor við annan. Eftir það fór Mick í [[London School of Economics]], en sagði þar fljótlega skilið við námið til að gerast tónlistarmaður. Sagan segir að Mick Jagger hafi hitt Keith Richards á brautarstöð í [[Dartford]] á Englandi. Könnuðust þeir hvor við annan, og höfðu þeir báðir áhuga á því að stofna hljómsveit. Þeir hófu síðan samstarf og stofnuðu hljómsveitina Little Boy Blue and the Blue Toys. Stuttu eftir stofnun Little Boy Blue hittu þeir Brian Jones, en hann gerðist gítarleikarinn í hljómsveitinni. Mick og Keith höfðu áður komið fram með ýmsum hljómsveitum en nú gerðist Mick söngvari hljómsveitarinnar. Það varð síðan Brian Jones sem stakk upp á nafninu The Rolling Stones í höfuðið á lagi eftir [[Muddy Waters]] „Rollin Stone Blues“. Árið 1965 gáfu þeir út lagið „(I Can't Get No) Satisfaction“ og urðu þá aðal þáttakendur [[Breska innrásin|bresku innrásarinnar]] til vesturheims. Eftir miklar vinsældir bauð Brian Jones, Ian að ganga til liðs við hljómsveitina. Hann þáði það boð og gerðist píanóleikarinn. Seinna slógust í hópinn trommari að nafni [[Charlie Watts]] og bassaleikari að nafni [[Bill Wyman]]. Þeir komu í fyrsta skipti fram í bresku sjónvarpi í tónlistarþættinum ''Thank Your Lucky Stars'' árið 1963 þar sem upptökustjórinn ráðlagði Andrew að losa sig við þennan munnstóra og ljóta söngvara þ.e. Mick Jagger, en ekkert varð úr því. Þann 16. apríl sama ár var fyrsta plata The Rolling Stones gefin út í Englandi, einfaldlega kölluð ''The Rolling Stones''. Hún fer beint í 1. sæti [[UK Albums Chart|breska listans]], en strax eftir ógnarvinsældirnar byrjaði að síga á ógæfuhliðina. Þann 10. maí sama ár eru Mick og Keith ákærðir fyrir að hafa verið með [[Fíkniefni|eiturlyf]] á sér. Sama dag er ráðist inn í íbúð Brian Jones og er hann tekinn fastur og ákærður fyrir eign á ólöglegu fíkniefni. Seinna þetta ár er Mick Jagger dæmdur sekur fyrir eign á ólöglegum efnum, hann settur í fangelsi yfir nótt og var úrskurðað að hann fengi þriggja mánaða skilorðsbundinn fangelsisdóm og 300 [[Breskt pund|punda]] sekt. Keith var dæmdur í 1 ár fangelsi og sektaður um 500 pund fyrir að eiga fíkniefni. 30. júní sama ár eru þeir lausir úr fangelsi eftir að trygging hafði verið greidd upp á 7000 pund fyrir þá. === 1966–1969 === Mikið vatn var nú runnið til sjávar. Seinustu tvö árin höfðu ekki verið hljómsveitarmeðlimum góð, en hljómsveitin naut samt mikilla vinsælda. Þeir seldu mikið af plötum og urðu þekktir um allan heim. Árið 1966 ákváðu Rolling Stones að reyna að svara vinsældum [[Bítlarnir|Bítlanna]] með því að gera þéttari plötur. Fyrsta tilraunin var platan ''Aftermath''. Brian Jones hafði meðal annars mikil áhrif á stíl plötunnar. Hann hlustaði á fjölbreytta tónlist og niðurstaðan var fjölbreyttur diskur. Hann hélt áfram að hafa þessi sömu áhrif á hljómsveitina, og árið 1967 gáfu þeir út plötuna ''Between the Buttons''. Sú plata var með miklum [[popp]]-áhrifum. Það komu upp ýmsar deilur í kringum plötuna, meðal annars var þeim iðulega bannað að koma fram án þess að breyta einhverjum textanum o.s.frv. Mick og Keith voru báðir handteknir fyrir að vera með eiturlyf í fórum sínum í febrúar 1967, þremur mánuðum seinna var Jones handtekinn fyrir sömu sakir. Þeir fengu allir fangelsisdóm. Árið 1968 var gamli umboðsmaðurinn orðin þreyttur á strákunum og skiptu því Rolling Stones um umboðsmann. Maðurinn gekk undir nafninu Allen Klein og honum tókst að hafa mikil áhrif á hljómsveitina. Hann fékk þá til að færa sig frá poppinu sem þeir voru að ýtast út í, og yfir í [[rokk og ról|rokkið og rólið]]. Fyrsta platan sem þeir gáfu út með þessum umboðsmanni var smáskífan og smellurinn „Jumpin' Jack Flash“ sem fór beint á toppinn í Bandaríkjunum. Í framhaldinu kom platan ''Beggars Banquet'' sem var gefin út um haustið 1968. Til stóð að platan yrði gefin fyrr út en hún hafði verið geymd hjá útgefendum, vegna þess að þeim líkaði ekki við myndefnið á plötunni. Plata þessi var öðruvísi en þær plötur sem Rolling Stones voru vanir að gera, og einkenndist af [[blúsrokk]]i. Á meðan á upptöku plötunnar stóð var Brian Jones illa haldinn en hann sökk meir og meir í eiturlyfjafíkn. Mikill ágreiningur var milli hans og Mick og Keith. Því hætti hann í sveitinni 3. júlí 1969. Minna en mánuði seinna fannst hann látinn í sundlauginni sinni. Dómari í málinu úrskurðaði að þetta hafi verið dauði vegna óhapps, en fjöldi orðróma ríkti um dauða hans mörg ár á eftir. Eftir dauða hans réðu Rolling Stones [[Mick Taylor]] í hans stað. Hann hafði áður verið gítarleikari hljómsveitarinnar Bluesbreakers. Næsta plata þeirra bar heitið ''Let It Bleed''. Hún kom út í desember 1969. Í framhaldi af plötunni fóru þeir á sitt fyrsta tónleikaferðalag sem stóð yfir í þrjú ár sem þeir fengu góða dóma fyrir. Hinsvegar fóru tónleikar þeirra í Altamont Speedway úr böndunum. Um var að ræða ókeypis tónleika og sagt er að hljómsveitin [[Grateful Dead]] hafi bent Stones á að ráða [[Vítisenglar|Hells Angels]] fyrir öryggisgæslu, og þeir gerðu það. Sú ákvörðun átti þó eftir að hafa alvarlegar afleiðingar. Sýningin var ekki nógu vel skipulögð og áður en langt leið á sýninguna, var ungur maður að nafni Meredith Hunter drepinn af öryggisverði. Þetta hafði í för með sér heiftarleg áhrif á fjölmiðla sem endaði með því að þeir drógu sig í hlé frá tónleikahöldum. Þeir gáfu út lagið „Sympathy for the Devil“ í framhaldi af þessu. === 1970–1981 === Eftir hléið, gaf hljómsveitin út plötuna ''Get Yer Ya-Ya's Out!''. Þetta reyndist vera seinasta plata þeirra fyrir útgáfufyrirtækið [[Decca Records|Decca]] í London. Eftir þetta stofnaði hljómsveitin sitt eigið útgáfufyrirtæki, Rolling Stones Records, sem varð dótturfyrirtæki [[Atlantic Records]]. Árið 1971 gáfu Rolling Stones út plötuna ''Sticky Fingers'' og hafði Keith þar umfangsmikil áhrif á tónlistarsmíð hljómsveitarinnar. Seinna sama ár fóru þeir til [[Frakkland]]s. Sagt er að þeir hafi farið þangað til að flýja skattheimtumenn ásamt öðru. Þar tóku þeir upp tvöfalda plötu sem fékk nafnið ''Exile on Main St.'' og var hún gefin út í maí 1972. Í framhaldi af þessari plötu fór hljómsveitin að liðast í tvennt. Þeir gáfu út plötuna ''Goats Head Soup'' árið 1973 og svo ''It's Only Rock 'n Roll'' árið 1974. Báðar plöturnar lentu efst á topp sölulistum, en þóttu hvorugar sérlega góðar. Mick Taylor gítarleikari hljómsveitarinnar hætti í hljómsveitinni eftir að ''It's Only Rock 'n Roll'' var gefin út. Eftir það höfðu þeir áheyrnarprufur í von um að finna nýjan gítarleikara. [[Jeff Beck]] var meðal þeirra sem reyndi fyrir sér, en var þó ekki valinn. Gítarleikari, sem hafði meðal annars spilað fyrir [[Rod Stewart]] að nafni [[Ronnie Wood|Ron Wood]] var fengin til liðs við hljómsveitina, en það var ekki fyrr en tveimur árum seinna eða 1976. Á þessum tíma voru allir meðlimir hljómsveitarinnar með ýmis að vinna með öðrum tónlistarmönnum, og voru bæði bassaleikarinn Bill og gítarleikarinn Ron voru að gefa út sólóplötur. Keith var handtekinn í [[Kanada]] árið 1977 fyrir að vera með [[heróín]] í fórum sínum. Hann fékk skilorðsbundin dóm og fór í meðferð. Mörgum grunaði að hljómsveitin væri nú að leggja upp laupanna, en 1978 komu þeir þó saman til að taka upp plötuna ''Some Girls'' sem var þeirra svar við [[pönk]]inu. Ímynd hljómsveitarinnar rokkaði mikið, varð mjög góð eftir ''Some Girls'' en svo gáfu þeir út ''Emotional Rescue'' þá versnaði ímyndin aftur. Platan var gefin út árið 1980, og eins og flestar aðrar Rolling Stones plötur lenti hún efst á topplistum, en fékk þó „volga dóma“. Árið 1981 gáfu þeir svo út plötuna ''Tattoo You'' sem fékk mun betri dóma en fyrri platan. Þessi plata var sú seinasta þar sem Rolling Stones bókstaflega drottnuðu á topplistum, tónleikasölum og útvarpstöðvum í kringum útgáfur. === Síðan 1981 === Hljómsveitarmeðlimirnir voru ekki sammála hvað gera skyldi. Mick vildi að hljómsveitin fetaði í fótspor annara hljómsveita sem voru vinsælar á þeim tíma, en Keith vildi að þeir héldu sig trúfasta við aðdáendurnar og rokkið. Í framhaldi af þessu kom út plata árið 1983 sem bar titilinn ''Undercover''. Hún fékk slæma dóma og seldist ekki vel. Næsta plata þeirra ''Dirty Work'' kom út árið 1986 og gekk enn verr. Þeir ákváðu að fara ekki í tónleikaferðalag í framhaldi af seinni plötunni. Keith sagði skilið við hljómsveitina í bili og bjó til sína eigin sólóplötu. Þessi plata varð til þess að Mick og Keith komu aftur saman seinna þetta sama ár, og gáfu út plötuna ''Steel Wheels'' sem fékk ágætis dóma. Tónleikaferðalagið gaf þó plötunni lítið eftir og gaf hagnað upp á 140 milljón dollara. Næst var gefin út platan ''Flashpoint'' árið 1991 sem var tónleikaplata frá ''Steel Wheels'' tónleikum. Eftir þessa plötu hætti bassaleikarinn Bill Wyman í hljómsveitinni. Þeir leituðu ekki strax að nýjum bassaleikara vegna þess að allir voru að vinna að eigin verkefnum. Hljómsveitin kom ekki almennilega saman aftur fyrr en 1994 þegar bassaleikarinn Darryl Jones kom til liðs við þá. Hann hafði meðal annars spilað með [[Sting]]. Útkoman var mjög góð og gáfu þeir út plötuna ''Voodoo Lounge'' sem fékk bestu dóma sem þeir höfðu fengið lengi, og tónleikaferðalagið gekk mjög vel. Platan vann einnig [[Grammy-verðlaunin|Grammy-verðlaun]] fyrir bestu rokkplötuna. Árið 1997 gáfu þeir út ''Bridges to Babylon'' og fóru í tónleikaferðalag. Árið 1998 fóru þeir í annað tónleikaferðalag, en tóku eftir það fjögurra ára hlé og komu ekki aftur fram fyrr en 2002. Þá gáfu þeir út bestu smellina á plötu. Aftur 2004 gáfu þeir út tónleikaplötu og héldu í tónleikaferðalag í framhaldi af útgáfu plötunnar. Charlie Watts lést í ágúst 2021, áttræður að aldri. Síðasta framlag hans til sveitarinnar voru tvö lög á plötunni ''Hackney Diamonds'' sem kom út 2023. == Meðlimir == '''Núverandi meðlimir''' * [[Mick Jagger]]{{snd}}söngur og bakrödd, munnharpa, gítar, slagverkshljóðfæri, hljómborð, bassi (1962–í{{bil}}dag)<ref name=":5">{{cite web|last=Giles|first=Jeff|date=7 May 2022|url=http://ultimateclassicrock.com/rolling-stones-lineup-changes/ |title=Rolling Stones Lineup Changes: A Complete Guide |website=Ultimate Classic Rock |access-date=15 August 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170708063645/http://ultimateclassicrock.com/rolling-stones-lineup-changes/ |archive-date=8 July 2017 |url-status=live}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |title=Band |website=The Rolling Stones |url=http://www.rollingstones.com/band/ |access-date=15 August 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170610220218/http://www.rollingstones.com/band/ |archive-date=10 June 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |title=A Bigger Bang |date=2005 |publisher=Virgin Records |pages=14–15}}</ref> * [[Keith Richards]]{{snd}} gítar, bassi, hljómborð, slagverkshljóðfæri, bak- og aðalrödd (1962–í{{bil}}dag)<ref name=":5" /><ref name=":6" /> * [[Ronnie Wood]]{{snd}}gítar, bassi, bakrödd<!--, pedal steel guitar--> (1975–í{{bil}}dag)<ref name=":5" /><ref name=":6" /> '''Fyrri meðlimir''' * [[Brian Jones]]{{snd}}gítar, munnharpa, hljómborð, sítar, ýmis blásturshljóðfæri, slagverkshljóðfæri, bakrödd (1962–1969; dó 1969)<ref name=":5" /><ref name=":6" /> * [[Ian Stewart]]{{snd}}píanó, orgel, slagverkshljóðfæri (1962–1963; á tónleikaferðalögum 1963–1985; dó 1985)<ref name=":5" /><ref name=":6" /> * [[Dick Taylor]]{{snd}}bassi (1962)<ref name="early_members_telegraph">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/music/what-to-listen-to/rolling-stones-defining-moments/formation-and-first-gig-1962the-rolling-stones-formed-in-london/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161123183623/https://www.telegraph.co.uk/music/what-to-listen-to/rolling-stones-defining-moments/formation-and-first-gig-1962the-rolling-stones-formed-in-london/ |archive-date=23 November 2016 |url-status=dead|title=The Rolling Stones: 25 defining moments in their career (2 of 26) Formation and first gig, 1962|newspaper=The Telegraph|date=6 October 2016|author=<!--Not specified-->}}</ref> * [[Colin Golding]]{{snd}}bassi (1962)<ref name="Davis2001">{{harvnb|Davis|2001|p=52}}: "As the autumn of 1962 wore on, the Rollin' Stones picked up occasional jobs,... Dick Taylor left the band in September to attend the Royal College of Art. For a couple of months, the bass chores were handled by various people, most often Colin Golding, who probably played around eight gigs..."</ref> * [[Ricky Fenson]]{{snd}}bassi (1962–1963)<ref name=":5" /> * [[Carlo Little]]{{snd}}trommur (1962; dó 2005)<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1496340/Carlo-Little.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530002203/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1496340/Carlo-Little.html |archive-date=30 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Carlo Little|date=17 August 2005|work=The Telegraph}}</ref> * [[Tony Chapman]]{{snd}}trommur (1962–1963)<ref name="early_members_telegraph" /> * [[Bill Wyman]]{{snd}}bassi, hljómborð, píanó, bak- og aðalrödd (1962–1993; gestur 2011, 2012, 2023)<ref name=":5" /><ref name=":6" /><ref>{{cite magazine|first=Andy|last=Greene|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/rolling-stones-cover-bob-dylan-with-original-bassist-bill-wyman-235365/|title=Rolling Stones Cover Bob Dylan with Original Bassist Bill Wyman |magazine=[[Rolling Stone]]|publisher=[[Wenner Media]]|location=New York City|date=8 April 2011|access-date=23 May 2020}}</ref> * [[Charlie Watts]]{{snd}}trommur, slagverkshljóðfæri, bakrödd (1963–2021; dó 2021)<ref name=":5" /><ref name=":6" /><ref>{{Cite web|last1=Lawless|first1=Jill|last2=Gregory|first2=Katz|date=24 August 2021|title=Drummer Charlie Watts, Rolling Stones backbone, dies at 80|url=https://apnews.com/article/rolling-stones-charlie-watts-died-c9551b21e2806b679bd0eeec0bb4ef2b|access-date=25 August 2021|website=The Associated Press|language=en}}</ref> * [[Mick Taylor]]{{snd}}gítar, bassi, hljóðgervill, bassatrumba, bakrödd (1969–1974; gestur 1981, 2012–2014)<ref name=":5" /><ref name=":6" /> ===Tímalína=== {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:20 PlotArea = left:90 bottom:100 top:0 right:5 Alignbars = justify DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/04/1962 till:{{#time:d/m/Y}} TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:vertical position:bottom columns:4 ScaleMajor = increment:5 start:1963 ScaleMinor = increment:1 start:1963 Colors = id:vocals value:red legend:Rödd id:harmon value:skyblue legend:Munnharpa id:guitar value:Teal legend:Gítar id:keyboard value:purple legend:Hljómborð id:bass value:blue legend:Bassi id:drums value:orange legend:Trommur id:perc value:claret legend:Slagverkshljóðfæri id:multi value:yellow legend:Ýmis_hljóðfæri id:bvocals value:pink legend:Bakrödd id:studio value:black legend:Breiðskífa id:live value:gray(0.7) legend:Tónleikaplata id:bars value:gray(0.95) BackgroundColors = bars:bars LineData = layer:back color:live at:03/12/1966 at:04/09/1970 at:23/09/1977 at:01/06/1982 at:01/04/1991 at:13/11/1995 at:14/10/1996 at:02/11/1998 at:01/04/2008 at:18/10/2011 at:15/11/2011 at:30/01/2012 at:02/04/2012 at:02/07/2012 at:11/07/2012 at:16/10/2012 at:13/11/2012 at:11/11/2013 at:22/06/2015 at:29/06/2015 at:03/06/2016 at:11/11/2016 at:29/09/2017 at:01/12/2017 at:13/07/2018 at:16/11/2018 at:21/06/2019 at:08/11/2019 layer:back color:studio at:16/04/1964 at:15/01/1965 at:24/08/1965 at:15/04/1966 at:20/01/1967 at:08/12/1967 at:06/12/1968 at:05/12/1969 at:23/04/1971 at:12/05/1972 at:31/08/1973 at:18/10/1974 at:23/04/1976 at:09/06/1978 at:20/06/1980 at:24/08/1981 at:07/11/1983 at:24/03/1986 at:29/08/1989 at:11/07/1994 at:29/09/1997 at:06/09/2005 at:02/12/2016 at:20/10/2023 BarData = bar:MJ text:"Mick Jagger" bar:KR text:"Keith Richards" bar:BJ text:"Brian Jones" bar:MT text:"Mick Taylor" bar:RW text:"Ronnie Wood" bar:IS text:"Ian Stewart" bar:DT text:"Dick Taylor" bar:CG text:"Colin Golding" bar:RF text:"Ricky Fenson" bar:BW text:"Bill Wyman" bar:CL text:"Carlo Little" bar:TC text:"Tony Chapman" bar:CW text:"Charlie Watts" PlotData = width:11 bar:MJ from:01/04/1962 till:end color:vocals bar:MJ from:01/09/1962 till:end color:harmon width:7 bar:MJ from:01/09/1962 till:15/11/1968 color:perc width:3 bar:MJ from:15/11/1968 till:end color:guitar width:3 bar:MJ from:01/04/1963 till:end color:keyboard width:5 bar:KR from:01/04/1962 till:15/06/1969 color:guitar bar:KR from:01/07/1969 till:end color:guitar bar:KR from:03/08/1966 till:end color:keyboard width:7 bar:KR from:03/03/1966 till:01/04/1985 color:bass width:5 bar:KR from:01/03/2005 till:end color:bass width:5 bar:KR from:01/04/1962 till:01/08/1966 color:bvocals width:3 bar:KR from:03/08/1966 till:end color:vocals width:3 bar:BJ from:01/04/1962 till:01/12/1965 color:guitar bar:BJ from:01/04/1962 till:01/12/1965 color:harmon width:7 bar:BJ from:01/04/1962 till:06/06/1968 color:bvocals width:3 bar:BJ from:11/06/1964 till:01/12/1965 color:keyboard width:5 bar:BJ from:01/12/1965 till:15/06/1969 color:multi bar:MT from:01/07/1969 till:31/12/1974 color:guitar bar:MT from:25/11/1972 till:31/12/1974 color:bvocals width:3 bar:MT from:03/08/1971 till:25/11/1972 color:bass width:3 bar:MT from:25/11/1972 till:31/12/1974 color:bass width:7 bar:MT from:12/11/1973 till:31/12/1974 color:keyboard width:5 bar:MT from:12/11/1973 till:31/12/1974 color:perc width:9 bar:MT from:10/12/1981 till:14/12/1981 color:guitar bar:MT from:10/12/1981 till:14/12/1981 color:bvocals width:3 bar:MT from:01/11/2012 till:22/11/2014 color:guitar bar:MT from:01/11/2012 till:22/11/2014 color:bvocals width:3 bar:RW from:01/10/1975 till:end color:guitar bar:RW from:01/10/1975 till:01/01/1990 color:bass width:7 bar:RW from:01/10/1975 till:end color:bvocals width:3 bar:IS from:01/04/1962 till:31/03/1963 color:keyboard bar:IS from:01/04/1963 till:12/12/1985 color:keyboard width:3 bar:DT from:01/04/1962 till:01/07/1962 color:bass bar:CG from:01/07/1962 till:01/08/1962 color:bass bar:RF from:01/08/1962 till:15/12/1962 color:bass bar:BW from:15/12/1962 till:01/01/1993 color:bass bar:BW from:01/04/1963 till:01/01/1993 color:keyboard width:7 bar:BW from:15/12/1962 till:01/01/1993 color:bvocals width:3 bar:BW from:01/11/2012 till:29/11/2012 color:bass bar:BW from:01/11/2012 till:29/11/2012 color:bvocals width:3 bar:CL from:01/07/1962 till:01/08/1962 color:drums bar:TC from:01/08/1962 till:15/01/1963 color:drums bar:CW from:15/01/1963 till:24/08/2021 color:drums bar:CW from:01/12/1965 till:06/12/1968 color:perc width:3 }} ==Útgefið efni== ===Breiðskífur=== {{div col|colwidth=25em}} * ''The Rolling Stones'' (1964)<ref>{{cite news|last=Egan|first=Sean|date=2012|work=BBC|title=The Rolling Stones The Rolling Stones review|url-status=live|access-date=3 July 2022|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/3whf/|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430194440/https://www.bbc.co.uk/music/reviews/3whf/|archive-date=30 April 2022}}</ref> * ''England's Newest Hit Makers'' (1964) * ''12 X 5'' (1964) * ''The Rolling Stones No. 2'' (1965) * ''The Rolling Stones, Now!'' (1965) * ''Out of Our Heads'' (1965) * ''December's Children (And Everybody's)'' (1965) * ''Aftermath'' (1966) * ''Between the Buttons'' (1967) * ''Their Satanic Majesties Request'' (1967) * ''Beggars Banquet'' (1968) * ''Let It Bleed'' (1969) * ''Sticky Fingers'' (1971) * ''Exile on Main St.'' (1972) * ''Goats Head Soup'' (1973) * ''It's Only Rock 'n Roll'' (1974) * ''Black and Blue'' (1976) * ''Some Girls'' (1978) * ''Emotional Rescue'' (1980) * ''Tattoo You'' (1981) * ''Undercover'' (1983) * ''Dirty Work'' (1986) * ''Steel Wheels'' (1989) * ''Voodoo Lounge'' (1994) * ''Bridges to Babylon'' (1997) * ''A Bigger Bang'' (2005) * ''Blue & Lonesome'' (2016) * ''Hackney Diamonds'' (2023) * ''Foreign Tongues'' (2026) {{div col end}} ===Stuttskífur=== * ''The Rolling Stones'' (EP) (janúar 1964) * ''Five by Five'' (EP) (14. ágúst 1964) * ''Got Live If You Want It!'' (EP) (11. júní 1965) ===Safnplötur=== {{div col|colwidth=25em}} * ''Big Hits (High Tide and Green Grass)'' (1966) * ''Flowers'' (1967) * ''Through the Past, Darkly (Big Hits Vol. 2)'' (1969) * ''Stone Age'' (1971) * ''Gimme Shelter'' (1971) * ''Hot Rocks 1964–1971'' (1971) * ''Milestones'' (1972) * ''Rock 'n' Rolling Stones'' (1972) * ''More Hot Rocks (Big Hits & Fazed Cookies)'' (1972) * ''No Stone Unturned'' (1973) * ''Metamorphosis'' (1975) * ''Made in the Shade'' (1975) * ''Rolled Gold: The Very Best of the Rolling Stones'' (1975) * ''Get Stoned (30 Greatest Hits)'' (1977) * ''Time Waits for No One: Anthology 1971–1977'' (1979) * ''Solid Rock'' (1980) * ''Slow Rollers'' (1981) * ''Sucking in the Seventies'' (1981) * ''Story of The Stones'' (1982) * ''Rewind (1971–1984)'' (1984) * ''Singles Collection: The London Years'' (1989) * ''Jump Back: The Best of The Rolling Stones'' (1993) * ''Forty Licks'' (2002) * ''Rarities 1971–2003'' (2005) * ''GRRR!'' (2012) * ''Honk'' (2019) {{div col end}} ===Kvikmyndir=== * ''Gimme Shelter'', heimildarmynd um tónleikaferðalag Rolling Stones 1969 * ''The Rolling Stones: Live in Hyde Park'', einnig þekkt sem ''Rolling Stones - The Stones in the Park'' (1969) * ''Sympathy for the Devil'' (1968, Jean-Luc Godard) * ''Let's Spend the Night Together'' (1982, Hal Ashby) * ''25x5: The Continuing Adventures of the Rolling Stones'' (1990, Nigel Finch) * ''The Rolling Stones: Live at the Max'' (1990, Christine Strand, Julien Temple) * ''The Rolling Stones: Rock and Roll Circus'' (1968, Michael Lindsay-Hogg) * ''The Rolling Stones: Voodoo Lounge'' (1994) * ''Four Flicks'' == Tónleikaferðalög == {{plain row headers}} {|class="wikitable plain-row-headers" style="text-align:center;" width=100% !scope="col" width=8%| Ár !scope="col" | Heiti !scope="col" | Dagsetningar !scope="col" | Plötur !scope="col" | Heimsálfur !scope="col" | Sýningar |- | 1963 !scope="row"| British Tour 1963 | 29. september 1963 – 3. nóvember 1963 | rowspan="3" {{n/a}} | Evrópa | 60 |- | rowspan="6" | 1964 !scope="row"| 1st British Tour 1964 | 6. janúar 1964 – 27. janúar 1964 | Evrópa | 28 |- !scope="row"| 2nd British Tour 1964 | 8. febrúar 1964 – 7. mars 1964 | Evrópa | 58 |- !scope="row"| 1st American Tour 1964 | 5. júní 1964 – 20. júní 1964 | rowspan="3" | ''The Rolling Stones'' | Norður-Ameríka | 11 |- !scope="row"| 3rd British Tour 1964 | 1. ágúst 1964 – 22. ágúst 1964 | Evrópa | 11 |- !scope="row"| 4th British Tour 1964 | 5. september 1964 – 11. október 1964 | Evrópa | 64 |- !scope="row"| 2nd American Tour 1964 | 24. október 1964 – 11. nóvember 1964 | ''12 X 5'' | Norður-Ameríka | 11 |- | rowspan="11" | 1965 !scope="row"| Irish Tour 1965 | 6. janúar 1965 – 8. janúar 1965 | rowspan="5" | ''The Rolling Stones No. 2'' | Evrópa | 6 |- !scope="row"| Far East Tour 1965 | 22. janúar 1965 – 16. febrúar 1965 | Eyjaálfa <br/> Asía | 36 |- !scope="row"| 1st British Tour 1965 | 5. mars 1965 – 18. mars 1965 | Evrópa | 28 |- !scope="row"| 1st European Tour 1965 | 26. mars 1965 – 2. apríl 1965 | Evrópa | 11 |- !scope="row"| 2nd European Tour 1965 | 16. apríl 1965 – 18. apríl 1965 | Evrópa | 3 |- !scope="row"| 1st American Tour 1965 | 23. apríl 1965 – 29. maí 1965 | ''The Rolling Stones, Now!'' | Norður-Ameríka | 22 |- !scope="row"| 3rd European Tour 1965 | 15. júní 1965 – 29. júní 1965 | rowspan="4" {{n/a}} | Evrópa | 15 |- !scope="row"| 2nd Irish Tour 1965 | 3. september 1965 – 4. september 1965 | Evrópa | 2 |- !scope="row"| 4th European Tour 1965 | 11. september 1965 – 17. september 1965 | Evrópa | 11 |- !scope="row"| 2nd British Tour 1965 | 24. september 1965 – 17. október 1965 | Evrópa | 48 |- !scope="row"| 2nd American Tour 1965 | 29. október 1965 – 5. desember 1965 | ''Out of Our Heads'' | Evrópa | 41 |- | rowspan="4" | 1966 !scope="row"| Australasian Tour 1966 | 18. febrúar 1966 – 1. mars 1966 | rowspan="2" {{n/a}} | Eyjaálfa | 18 |- !scope="row"| European Tour 1966 | 26. mars 1966 – 5. apríl 1966 | Evrópa | 12 |- !scope="row"| American Tour 1966 | 24. júní 1966 – 28. júlí 1966 | ''Aftermath'' | Norður-Ameríka | 32 |- !scope="row"| British Tour 1966 | 23. september 1966 – 9. október 1966 | {{n/a}} | Evrópa | 23 |- | 1967 !scope="row"| European Tour 1967 | 25. mars 1967 – 17. apríl 1967 | ''Between the Buttons'' | Evrópa | 27 |- | 1969 !scope="row"| American Tour 1969 | 7. nóvember 1969 – 6. desember 1969 | ''Beggars Banquet'' | Norður-Ameríka | 24 |- | 1970 !scope="row"| European Tour 1970 | 30. ágúst 1970 – 9. október 1970 | ''Let It Bleed'' | Evrópa | 23 |- | 1971 !scope="row"| UK Tour 1971 | 4. mars 1971 – 26. mars 1971 | {{n/a}} | Evrópa | 18 |- | 1972 !scope="row"| American Tour 1972 | 3. júní 1972 – 26. júlí 1972 | ''Exile on Main St.'' | Norður-Ameríka | 48 |- | rowspan="2"| 1973 !scope="row"| Pacific Tour 1973 | 18. janúar 1973 – 27. febrúar 1973 | {{n/a}} | Norður-Ameríka <br/> Eyjaálfa | 14 |- !scope="row"| European Tour 1973 | 1. september 1973 – 19. október 1973 | ''Goats Head Soup'' | Evrópa | 42 |- | 1975 !scope="row"| Tour of the Americas '75 | 1. júní 1975 – 8. ágúst 1975 | ''Made in the Shade'' | Norður-Ameríka | 46 |- | 1976 !scope="row"| Tour of Europe '76 | 28. apríl 1976 – 23. júní 1976 | ''Black and Blue'' | Evrópa | 41 |- | 1978 !scope="row"| US Tour 1978 | 10. júní 1978 – 26. júlí 1978 | ''Some Girls'' | Norður-Ameríka | 25 |- | 1981 !scope="row"| American Tour 1981 | 25. september 1981 – 19. desember 1981 | rowspan="2"| ''Tattoo You'' | Norður-Ameríka | 50 |- | 1982 !scope="row"| European Tour 1982 | 26. maí 1982 – 25. júlí 1982 | Evrópa | 36 |- | 1989 !scope="row" rowspan="2" | Steel Wheels/Urban Jungle Tour | rowspan="2" | 31. ágúst 1989 – 25. ágúst 1990 | rowspan="2" | ''Steel Wheels'' | rowspan="2" | Norður-Ameríka <br/> Asía <br/> Evrópa | rowspan="2" | 115 |- |1990 |- | 1994 !scope="row" rowspan="2"| Voodoo Lounge Tour | rowspan="2"| 1. ágúst 1994 – 30. ágúst 1995 | rowspan="2"| ''Voodoo Lounge'' | rowspan="2"| Norður-Ameríka <br/> Suður-Ameríka <br/> Afríka <br/> Asía <br/> Eyjaálfa <br/> Evrópa | rowspan="2"| 129 |- | 1995 |- | 1997 !scope="row" rowspan="2" | Bridges to Babylon Tour | rowspan="2" | 23. september 1997 – 19. september 1998 | rowspan="2" | ''Bridges to Babylon'' | rowspan="2" | Norður-Ameríka <br/> Asía <br/> Suður-Ameríka <br/> Evrópa | rowspan="2" | 97 |- | 1998 |- | 1999 !scope="row"| No Security Tour | 25. janúar 1999 – 20. júní 1999 | ''No Security'' | Norður-Ameríka <br/> Evrópa | 43 |- | 2002 !scope="row" rowspan="2" | Licks Tour | rowspan="2" | 3. september 2002 – 9. nóvember 2003 | rowspan="2" | ''Forty Licks'' | rowspan="2" | Norður-Ameríka <br/> Eyjaálfa <br/> Asía <br/> Evrópa | rowspan="2" | 117 |- | 2003 |- | 2005 !scope="row" rowspan="3" | A Bigger Bang Tour | rowspan="3" | 21. ágúst 2005 – 26. ágúst 2007 | rowspan="3" | ''A Bigger Bang'' | rowspan="3" | Norður-Ameríka <br/> Suður-Ameríka <br/> Asía <br/> Eyjaálfa <br/> Evrópa | rowspan="3" | 147 |- | 2006 |- | 2007 |- | 2012 !scope="row" rowspan="2" | 50 & Counting | rowspan="2" | 25. október 2012 – 13. júlí 2013 | rowspan="2" | ''GRRR!'' | rowspan="2" | Evrópa <br/> Norður-Ameríka | rowspan="2" | 30 |- | 2013 |- | 2014 !scope="row"| 14 On Fire | 21. febrúar 2014 – 22. nóvember 2014 | {{n/a}} | Asía <br/> Evrópa <br/> Eyjaálfa | 29 |- | 2015 !scope="row"| Zip Code | 20. maí 2015 – 15. júlí 2015 | ''Sticky Fingers (Deluxe 2015 Edition)'' | Norður-Ameríka | 17 |- | 2016 !scope="row"| América Latina Olé | 3. febrúar 2016 – 25. mars 2016 | {{n/a}} | Suður-Ameríka | 14 |- | 2017 !scope="row" rowspan="4" | No Filter Tour | rowspan="4" | 9. september 2017 – 23. nóvember 2021 | rowspan="4" | ''Blue & Lonesome'' | rowspan="4" | Evrópa <br/> Norður-Ameríka | rowspan="4" | 58 |- | 2018 |- | 2019 |- | 2021 |- | 2022 !scope="row"| Sixty | 1. júní 2022 – 3. ágúst 2022 | {{n/a}} | Evrópa | 14 |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} * [http://www.iorr.org/ Aðdáendur Rolling Stones] * [http://www.rocksoff.org/ Rocks Off Aðdáendasíða] * [http://www.denis.co.uk/acatalog/insite_stones.html Denis O'Regan — Ljósmyndari Stones 1982 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060713022840/http://www.denis.co.uk/acatalog/insite_stones.html |date=2006-07-13 }} * [http://www.carlolittle.com Carlo Little, fyrrum trommari Stones] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022204215/http://carlolittle.com/ |date=2020-10-22 }} {{s|1962}} [[Flokkur:The Rolling Stones| ]] [[Flokkur:Breskar hljómsveitir]] bacpceq597wb62t873gx0giy5wqkvhb 0 40044 1961977 1915427 2026-05-02T20:12:32Z Sveinbjornpalsson 34471 Málfræði og småbreytingar 1961977 wikitext text/x-wiki [[mynd:Mannakorn_4_-600x526x72.jpg|thumb|Mannakorn - Upprunalegir meðlimir]] '''Mannakorn''' er íslensk popp[[hljómsveit]], sem gaf út sína fyrstu [[hljómplata|plötu]], samnefnda hljómsveitinni, [[1975]]. Orðið ''Mannakorn'' kemur úr [[biblían|biblíunni]] og þýðir [[brauð]] af himnum eða orð [[guð]]s. Kjölfesta hljómsveitarinnar í fyrstu voru: [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], aðal laga- og textahöfundur, sem lék á ýmsar gerðir [[gítar]]a og söng. [[Pálmi Gunnarsson]], bassaleikari og aðalsöngvari, [[Baldur Már Arngrímsson]], gítar, slagverk og söngur og [[Björn Björnsson]], trommur og söngur. Auk þeirra var [[Vilhjálmur Vilhjálmsson]] gestasöngvari á fyrstu plötunni ásamt [[Úlfar Sigmarsson|Úlfari Sigmarssyni]] á píanó. Á plötunni voru 12 lög og textar, flest/ir eftir Magnús nema [[Lilla Jóns]] sem er eftir [[Ray Sharp]] og [[Jón Sigurðsson (f. 1933)|Jón Sigurðsson]] og svo texti við [[Hudson Bay]] eftir [[Steinn Steinarr|Stein Steinarr]]. Önnur plata hljómsveitarinnar, ''Gegnum tíðina,'' kom út [[1977]] og geymdi hún tíu lög eftir Magnús, sem aftur átti alla textana nema Ræfilskvæði, sem er eftir [[Steinn Steinarr|Stein Steinarr]]. Platan þótti marka tímamót í mörgum skilningi en með henni sannaði Magnús sig sem einn fremsta laga og textahöfund landsins. Platan þótti þjóðleg þótt hún væri poppuð og grípandi og umslagið vakti eftirtekt. Platan geymir meðal annars lagið ''Braggablús''. Mannakorn hefur gefið út fleiri plötur en þar má m.a. nefna ''Brottför kl. 8'' (1979) og seinni plötur eins og ''Í ljúfum leik'', (1985), ''Mannakorn 5'' (1985) og ''Mannakorn 6'' (1990). Þær voru skipaðar ólíkum tónlistarmönnum en Magnús og Pálmi mynduðu sem áður kjölfestuna. ==Meðlimir== *'''Magnús''' *: (f. 1945, d. 2026) Átti sterka hefð í blúsnum en hann spilaði nokkuð reglulega ásamt hljómsveit sinni [[Blues Company]] á blúskvöldum sem haldin voru á skemmtistaðnum [[Klúbburinn|Klúbbnum]] kringum [[1970]]. Einnig lék hann um skeið með hljómsveitunum [[Skuggasveinar|Skuggasveinum]], [[Pónik]] og [[Lísu]]. * '''Pálmi''''' *: (f. 1950) Pálmi hefur komið víða við í popptónlistenda sem söngvari og bassaleikari. Meðal hljómsveita sem hann hefur spilað með má nefna: [[Blues Company]], [[Foxes]], [[Hljómsveit Magnúsar Ingimarssonar]], [[Islandica|Islandicu]], [[Lísa (hljómsveit)|Lísu]], [[Tríó Guðmundar Ingólfssonar]], [[Celsíus (hljómsveit)|Celsíus]], [[Póker (hljómsveit)|Póker]], [[Brunaliðið]], [[Friðryk]] og [[Park Project]]. *'''Baldur Már''''' *: (f. 1943) Hann lék meðal annars með hljómsveitinni [[Lúdó (hljómsveit)|Lúdó]] og var einnig einn af félögunum í Lísu. *'''Björn''' *: Sonur hins fræga trombónleikara [[Björn R. Einarsson|Björns R. Einarssonar]] hafði áður lamið húðirnar hjá [[Pónik]], Lúdó og Lísu. ==Plötur== [[mynd:Mannakorn - Gegnum t ina -framogbak-1000x445x24 -72DPI-Kristj n Kristj nsson.jpg|thumb| Gegnum tíðina.]] * Mannakorn (1975) * Í gegnum tíðina (1977) * Brottför kl. 8 (1979) * Í ljúfum leik (1985) * Mannakorn 5 (1985) * Mannakorn 6 (1990) * Betra en best (2004) * Von (2009) * Í blómabrekkunni (2012) * Í núinu (2014) * Mannakorn - 50 ár (2024) ===Tónleikaplötur=== * 25 ára afmælistónleikar í Salnum (2001) * Ekki dauðir enn (2006) ==Tenglar== *[https://glatkistan.com/2019/07/04/magnus-eiriksson/ Magnús Eiríksson - Glatkistan] {{s|1975}} [[Flokkur:Íslenskar hljómsveitir]] il8i96t69pl81pdt4dm3z0amssrvs44 0 43873 1962051 1961906 2026-05-03T00:45:01Z Fyxi 84003 1962051 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Korsíka | nafn_í_eignarfalli = Korsíku | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * ''Collectivité de Corse'' ([[franska]]) * {{small|''Cullettività di Corsica'' ([[korsíska]])}} * {{small|''Collettività della Corsica'' ([[ítalska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Frakkland#Stjórnsýslustig|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Corsica.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Arms of Corsica.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Corsica in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Ajaccio]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 8.680 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 355.486 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} [[Mynd:Bonifacio.jpg|thumb|right|Höfnin í bænum [[Bonifacio]] á suðurodda Korsíku.]] '''Korsíka''' ([[franska]]: ''Corse''; [[ítalska]]: ''Corsica''; korsíska: ''Còrsica'') er [[eyja]] undan suðurströnd [[Frakkland]]s sem hún tilheyrir, rétt norðan við [[ítalía|ítölsku]] eyjuna [[Sardinía|Sardiníu]]. Hún er fjórða stærsta eyja [[Miðjarðarhaf]]s, á eftir [[Sikiley]], Sardiníu og [[Kýpur]]. Að flatarmáli er hún um 8.600 ferkílómetrar og er mannfjöldi um 355.000 (2026).<ref name="mannfjöldi" /> [[Ajaccio]] er höfuðborgin með um 70.000 íbúa. Korsíka er sögulega fræg sem fæðingarstaður [[Napoléon Bonaparte|Napóleons Bonaparte]]. Tveir þriðju Korsíku eru fjallgarður og er hæsti tindurinn Monte Cinto, 2706 m. i. Sundið milli Korsíku og Sardiníu er 11 kílómetrar. Stjórnsýslulega er Korsíku skipt upp í 2 sýslur, 52 kantónur og 360 bæjarfélög. Korsíska er minnihlutatungumál á eyjunni sem um 10% hafa að móðurmáli. Það er skyldara ítölsku en frönsku. == Sýslur == Héraðið skiptist í 2 [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|2A}} | [[Corse-du-Sud]] | [[Ajaccio]] |- ! {{small|2B}} | [[Haute-Corse]] | [[Bastia]] |} == Myndir == <gallery> Corse-photosat.jpg|Gervihnattarmynd Corsica-geographic map-en.svg|Kort </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commons|Corse - Corsica|Korsíku}} {{Héruð Frakklands}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Korsíka| ]] [[Flokkur:Eyjar í Miðjarðarhafi]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] 1womr7tp8bz3mqmkr7z1r12it08kr9n 1962052 1962051 2026-05-03T00:48:49Z Fyxi 84003 /* Sýslur */ 1962052 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Korsíka | nafn_í_eignarfalli = Korsíku | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * ''Collectivité de Corse'' ([[franska]]) * {{small|''Cullettività di Corsica'' ([[korsíska]])}} * {{small|''Collettività della Corsica'' ([[ítalska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Frakkland#Stjórnsýslustig|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Corsica.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Arms of Corsica.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Corsica in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Ajaccio]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 8.680 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 355.486 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} [[Mynd:Bonifacio.jpg|thumb|right|Höfnin í bænum [[Bonifacio]] á suðurodda Korsíku.]] '''Korsíka''' ([[franska]]: ''Corse''; [[ítalska]]: ''Corsica''; korsíska: ''Còrsica'') er [[eyja]] undan suðurströnd [[Frakkland]]s sem hún tilheyrir, rétt norðan við [[ítalía|ítölsku]] eyjuna [[Sardinía|Sardiníu]]. Hún er fjórða stærsta eyja [[Miðjarðarhaf]]s, á eftir [[Sikiley]], Sardiníu og [[Kýpur]]. Að flatarmáli er hún um 8.600 ferkílómetrar og er mannfjöldi um 355.000 (2026).<ref name="mannfjöldi" /> [[Ajaccio]] er höfuðborgin með um 70.000 íbúa. Korsíka er sögulega fræg sem fæðingarstaður [[Napoléon Bonaparte|Napóleons Bonaparte]]. Tveir þriðju Korsíku eru fjallgarður og er hæsti tindurinn Monte Cinto, 2706 m. i. Sundið milli Korsíku og Sardiníu er 11 kílómetrar. Stjórnsýslulega er Korsíku skipt upp í 2 sýslur, 52 kantónur og 360 bæjarfélög. Korsíska er minnihlutatungumál á eyjunni sem um 10% hafa að móðurmáli. Það er skyldara ítölsku en frönsku. == Sýslur == Héraðið skiptist í tvær [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|2A}} | [[Corse-du-Sud]] | [[Ajaccio]] |- ! {{small|2B}} | [[Haute-Corse]] | [[Bastia]] |} == Myndir == <gallery> Corse-photosat.jpg|Gervihnattarmynd Corsica-geographic map-en.svg|Kort </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commons|Corse - Corsica|Korsíku}} {{Héruð Frakklands}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Korsíka| ]] [[Flokkur:Eyjar í Miðjarðarhafi]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] t40lf070ga5wfgs7gkwuumla06tmrxc 0 44752 1962058 1961931 2026-05-03T00:55:00Z Fyxi 84003 1962058 wikitext text/x-wiki {{Aðgreiningartengill}} [[Mynd:Flag_of_Normandie.svg|alt=|thumb|Fáni Normandí.]] '''Normandí''' eða '''Norðmandí''' <ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2780925 Íslenzk tunga; grein í Þjóðviljanum 1958]</ref> ([[normanska]]: ''Normaundie;'' [[franska]]: ''Normandie; enska Normandy'') skiptist í dag í héraðið [[Normandí (hérað)|Normandí]] sem tilheyrir [[Frakkland]]i og [[Ermarsundseyjar]] (Þær skiptast í tvö umdæmi: [[Guernsey]] og [[Jersey]]. Bæði umdæmin eru breskar krúnunýlendur þótt hvorugt þeirra sé hluti af [[Bretland|Bretlandi]]). Íbúar Normandí heita Normandíbúar, en [[Normannar]] er heiti á þeim frönskumælandi málaliðum sem lögðu undir sig stóra hluta Bretlandseyja og fleiri svæði í Evrópu á miðöldum.<ref>{{cite book|title=The Normans in Europe|author=Elizabeth Van Houts|publisher=Manchester University Press|year=2000|page=1|isbn=9780719047510|url=https://books.google.com/books?id=IarkHmOdjnsC&q=%22The+Normans+were+the+people+of+Normandy%22|access-date=4 May 2021|archive-date=2 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230502073629/https://books.google.com/books?id=IarkHmOdjnsC&q=%22The+Normans+were+the+people+of+Normandy%22|url-status=live}}</ref> Í [[Gerpla (skáldsaga)|Gerplu]] eftir [[Halldór Laxness]] segir svo í upphafi 28. kafla: „Normandíbúar, þeir er vér köllum rúðubændur“. == Saga == Áður var Normandí sjálfstætt [[hertogadæmið Normandí|hertogadæmi]] sem náði yfir ósa [[Signa (á)|Signu]] frá [[Pays de Caux]] að [[Cotentin]]-skaganum. [[Ermarsundseyjar]] voru hluti af hertogadæminu og fylgdu titlinum (sem [[Bretadrottning]] ber nú sem hertoginn af Normandí) þótt normannska meginlandið væri innlimað í Frakkland. Upphaflega stofnaði [[Karl einfaldi]] Frankakonungur lénið sem lausnargjald handa [[víkingar|víkingnum]] [[Göngu-Hrólfur|Göngu-Hrólfi]] og mönnum hans sem herjuðu á Franka árið [[911]]. Nafnið Normandí er dregið af því að þar settist að norrænt fólk. [[Mynd:Tapestry by unknown weaver - The Bayeux Tapestry (detail) - WGA24163.jpg|thumb|Bayeux-refillinn, gerður í lok 11. aldar segir frá því þegar Normannar lögðu undir sig England árið 1066.]] [[Vilhjálmur sigursæli]] réðst inn í [[England]] frá Normandí árið [[1066]], lagði það undir sig eftir [[orrustan við Hastings|orrustuna við Hastings]] og gerðist þar konungur. Áhrif Normanna á England urðu mikil. Þeir reistu kirkjur og kastala (sá frægasti er án efa Lundúnaturn) og tungumál þeirra blandaðist tungu heimamanna. Englendingar tóku upp normönnsk mannanöfn eins og Williame sem varð að William. Á svipuðum tíma lögðu Normannar undir sig Suður-Ítalíu og önnur landsvæði. Þann [[6. júní]] [[1944]] hófu [[bandamenn (síðari heimsstyrjöldinni)|bandamenn]] allsherjarinnrás sína á meginland [[Evrópa|Evrópu]] á strönd Normandí. [[Orrustan um Normandí]] er enn stærsta innrás sögunnar af hafi þar sem nær þrjár milljónir hermanna fóru yfir [[Ermarsund]]. == Menning == Norræn áhrif eru víða í Normandí. Þar er að finna hundruðir örnefna af norrænum uppruna og margir Normannar bera ættarnöfn sem eiga uppruna sinn að rekja til norrænna nafna. Tungumál Normanna, normannska, er rómanskt mál með norrænum tökuorðum. Roman de Rou (Saga Hrólfs) er eitt höfuðrita normannskar bókmenntaarfleiðar. Hana skrifaði sagnaritarinn Wace í byrjun 12. aldar. Frægustu frönskumælandi rithöfundar Normandí eru Barbey D'Aurevilly, Gustave Flaubert og Guy de Maupassant. Þjóðaríþrótt Normanna er Choule Crosse sem er ekki ósvipuð knattleik þeim er Íslendingar léku til forna. [[Mynd:Équipe des expatriés (Exo Nourmaundie Choule).jpg|thumb|Choule Crosse er þjóðaríþrótt Normanna.]] [[Mynd:Camembert de Normandie (AOP) 10.jpg|thumb|Camembert er frægasti ostur Normandí]] == Frægir Normandíbúar == * [[Jean de Béthencourt]], landkönnuður * [[Gustave Flaubert]], rithöfundur * [[Guy de Maupassant]], rithöfundur * [[Jacques Anquetil]], hjólreiðarmaður * [[Christian Dior]], tískukóngur * [[Erik Satie]], tónskáld == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3270772 ''Normandí''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1933] * [http://www.timarit.is/?issueID=424831&pageSelected=44&lang=0 ''Afkomendur víkinganna í Normandí leita tengsla við Íslendinga''; grein í Morgunblaðinu 1982]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Normandí| ]] 4nej37ifu6xonoe4hygkf6pmaowhpba 0 51020 1961969 1729622 2026-05-02T16:36:41Z Bücherfresser 10785 + Jón Jónsson Strandfjeld 1961969 wikitext text/x-wiki '''Jón Jónsson''' getur átt við: * [[Jón Jónsson (lögmaður)|Jón Jónsson]] (1536–1606) lögmann á Vindheimum í Skagafirði. * [[Jón Jónsson (sýslumaður)|Jón Jónsson]] (1682–1762) sýslumaður í Grenivik * [[Jón Espólín|Jón Jónsson]] (Espólín), (1769–1836) annálaritari. * [[Jón Jónsson (f. 1804)|Jón Jónsson]] (1804–1859) alþingismann og bónda á Munkaþverá. * [[Jón Jónsson (landritari)|Jón Jónsson]] (1841–1883) landritara. * [[Jón Jónsson á Hafsteinsstöðum|Jón Jónsson]] (1850–1939) bónda og hreppstjóra á Hafsteinsstöðum. * [[Jón Jónsson Strandfjeld]] (1851–1942) kennari. * [[Jón Jónsson frá Ljárskógum]] (1914–1945) skáld. * [[Jón Jónsson (jarðfræðingur)|Jón Jónsson]] (1910–2005) jarðfræðing. * [[Jón úr Vör|Jón Jónsson]] (1917–2000) rithöfund, einnig þekktan sem ''Jón úr Vör''. * [[Jón Jónsson (tónlistarmaður)|Jón Jónsson]] (f. 1985) tónlistamaður. {{aðgreining}} li64ebob2pyz8ylcc2bqsimjy0ktcaa 0 52094 1962071 1696641 2026-05-03T06:33:40Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962071 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Kyu Yachiyo.JPG|thumb|right|Kyu Sakamoto]] '''Kyu Sakamoto''' (坂本九 ''Sakamoto Kyū'') fæddur '''Hisashi Oshima''' (大島ひさし, ''Ōshima Hisashi'') ([[10. desember]] [[1941]] - [[12. ágúst]] [[1985]]) var [[japan]]skur söngvari og leikari. == Ævisaga == Sakamoto var fæddur í [[Kawasaki]], yngstur níu systkina. Foreldrar hans voru Hiroshi Sakamoto og Iku Sakamoto en bæði unnu þau á veitingastað. Í menntaskóli hófst söngferill Kyu og hann byrjaði sem söngvari í japönsku hljómsveitinni ''The Drifters'' árið 1958. Þekktasta lag hans, ''[[Sukiyaki|Ue o muite arukō]]'', betur þekkt sem ''Sukiyaki'' á vesturlöndum, sló í gegn í Japan og komst í efsta sæti bandaríska vinsældalistans árið 1963. Lagið fór sem stormsveipur um höf og lönd og hið þekkta stef hefur verið áhrifavaldur margra annarra verka í seinni tíð. Kyu var dugmikill í vinnu fyrir eldri, yngri og fatlaða í Japan. Lag hans ''Ashita Ga Aru Sa'' var aðalstef [[Ólympíuleikar fatlaðra|Ólympíuleika fatlaðra]] sem var haldið í [[Tókýó]] árið 1964. Hann lést í flugslysi í Japan árið 1985 og lét eftir sig eiginkonu og tvær dætur; þær Hanako og Maiko. == Annað == * Smástirnið [[6980 Kyusakamoto]] er nefnt í höfuðið á Sakamoto. == Tenglar == {{commonscat|Kyu Sakamoto}} * [http://www.sakamoto-kyu.com/ Opinber heimasíða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920063139/http://www.sakamoto-kyu.com/ |date=2020-09-20 }} (''á japönsku'') * [http://nippop.com/artist/artist_id-117/artist_name-kyu_sakamoto/ Kyu Sakamoto á Nippop Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080529171140/http://nippop.com/artist/artist_id-117/artist_name-kyu_sakamoto/ |date=2008-05-29 }} * [http://mito.cool.ne.jp/detestation/123.html Vefsíða sem sýnir hvernig flug JAL 123 brotlenti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080116135111/http://mito.cool.ne.jp/detestation/123.html |date=2008-01-16 }} [[Flokkur:Japanskir tónlistarmenn]] [[Flokkur:Japanskir leikarar]] {{DEFAULTSORT:Sakamoto, Kyu}} {{fd|1941|1985}} lah36qtcwep8pjnyan2kq0ahacv5wpb 0 53464 1962029 1961883 2026-05-02T23:56:00Z Fyxi 84003 1962029 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Bretanía | nafn_í_eignarfalli = Bretaníu | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * ''Bretagne'' ([[franska]]) * {{small|''Breizh'' ([[bretónska]])}} * {{small|''Bertaèyn'' (galló)}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Brittany (Gwenn ha du).svg | innsigli = | skjaldarmerki = BlasonBretagne.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Brittany in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Rennes]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 27.208 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 3.449.370 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Bretanía''' ([[franska]]: ''Bretagne'', [[bretónska]]: ''Breizh'', galló: ''Bertaèyn'') er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]] og er skagi sem teygir sig út í [[Atlantshafið]] í vestanverðu landinu. Héraðið skiptist í fjórar sýslur og íbúafjöldi þess er 3,4 milljónir (2026).<ref name="mannfjöldi" /> Þar er töluð, ásamt frönsku, [[bretónska]], en það er keltneskt tungumál skylt [[Velska|velsku]]. Um tvö hundruð þúsund manna tala bretónsku á þessum slóðum. Einnig er talað [[galló]] sem er rómanskt tungumál, en hún á rætur að rekja til hernáms Rómverja. Íbúar Bretagne nefnast ''Bretónar''. Strandlengja Bretaníu er 1.200 km löng. Bretónar kalla strandlengjuna ''Armor'' og innskagann ''Argoat''. Þar eru um 200 sumarleyfisstaðir og munur flóðs og fjöru allt að 18 m. Ströndin austur og vestur af [[St. Maló]] er kölluð [[Smaragðsströndin]] (''Côte d'Emeraude''). Á Bretaníuskaga tíðkast byggingarstíll sem er einkennandi fyrir svæðið og heimamenn halda fast í gamla siði og hefðir. == Heiti == Héraðið hefur hlotið fjölda ólíkra nafna á íslensku í gegnum tímann. ''Bretanía'' er algengasta íslensk heitið í dag, en nöfnin ''Bertangaland'', ''Bretland'', ''Syðra-Bretland'' eða ''Bretland hið syðra'' hafa öll verið notuð.{{efn|Í upphafi Tristrams sögu segir: Á Bretlandi var eitt ungmenni... Bretland merkir hér Bretland hið syðra, það er Bretagne.}} == Sýslur == Héraðið skiptist í fjórar sýslur. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|22}} | [[Côtes-d'Armor]] | [[Saint-Brieuc]] |- ! {{small|29}} | [[Finistère]] | [[Quimper]] |- ! {{small|35}} | [[Ille-et-Vilaine]] | [[Rennes]] |- ! {{small|56}} | [[Morbihan]] | [[Vannes]] |} == Athugasemdir == {{notelist}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} [[Flokkur:Bretanía| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] nk4ik4j98pa84ci43ypc3sommxzyqzo 1962035 1962029 2026-05-03T00:10:22Z Fyxi 84003 /* Sýslur */ 1962035 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Bretanía | nafn_í_eignarfalli = Bretaníu | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * ''Bretagne'' ([[franska]]) * {{small|''Breizh'' ([[bretónska]])}} * {{small|''Bertaèyn'' (galló)}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Brittany (Gwenn ha du).svg | innsigli = | skjaldarmerki = BlasonBretagne.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Brittany in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Rennes]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 27.208 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 3.449.370 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Bretanía''' ([[franska]]: ''Bretagne'', [[bretónska]]: ''Breizh'', galló: ''Bertaèyn'') er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]] og er skagi sem teygir sig út í [[Atlantshafið]] í vestanverðu landinu. Héraðið skiptist í fjórar sýslur og íbúafjöldi þess er 3,4 milljónir (2026).<ref name="mannfjöldi" /> Þar er töluð, ásamt frönsku, [[bretónska]], en það er keltneskt tungumál skylt [[Velska|velsku]]. Um tvö hundruð þúsund manna tala bretónsku á þessum slóðum. Einnig er talað [[galló]] sem er rómanskt tungumál, en hún á rætur að rekja til hernáms Rómverja. Íbúar Bretagne nefnast ''Bretónar''. Strandlengja Bretaníu er 1.200 km löng. Bretónar kalla strandlengjuna ''Armor'' og innskagann ''Argoat''. Þar eru um 200 sumarleyfisstaðir og munur flóðs og fjöru allt að 18 m. Ströndin austur og vestur af [[St. Maló]] er kölluð [[Smaragðsströndin]] (''Côte d'Emeraude''). Á Bretaníuskaga tíðkast byggingarstíll sem er einkennandi fyrir svæðið og heimamenn halda fast í gamla siði og hefðir. == Heiti == Héraðið hefur hlotið fjölda ólíkra nafna á íslensku í gegnum tímann. ''Bretanía'' er algengasta íslensk heitið í dag, en nöfnin ''Bertangaland'', ''Bretland'', ''Syðra-Bretland'' eða ''Bretland hið syðra'' hafa öll verið notuð.{{efn|Í upphafi Tristrams sögu segir: Á Bretlandi var eitt ungmenni... Bretland merkir hér Bretland hið syðra, það er Bretagne.}} == Sýslur == Héraðið skiptist í fjórar [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|22}} | [[Côtes-d'Armor]] | [[Saint-Brieuc]] |- ! {{small|29}} | [[Finistère]] | [[Quimper]] |- ! {{small|35}} | [[Ille-et-Vilaine]] | [[Rennes]] |- ! {{small|56}} | [[Morbihan]] | [[Vannes]] |} == Athugasemdir == {{notelist}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} [[Flokkur:Bretanía| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] 2hnwgyjlcca3yaeocybx2lg86c7was2 0 57925 1962067 1874810 2026-05-03T01:26:41Z TKSnaevarr 53243 1962067 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = Heinz Fischer | mynd = Heinz Fischer - Buchmesse Wien 2018.JPG | titill= Forseti Austurríkis | stjórnartíð_start = 8. júlí 2004 | stjórnartíð_end = 8. júlí 2016 | kanslari = {{ubl | [[Wolfgang Schüssel]] | [[Alfred Gusenbauer]] | [[Werner Faymann]] | [[Christian Kern]] }} | forveri = [[Thomas Klestil]] | eftirmaður = [[Alexander Van der Bellen]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1938|10|9}} | fæðingarstaður = [[Graz]], [[Þriðja ríkið|Þýskalandi]] (nú Austurríki) | þjóderni = [[Austurríki|Austurrískur]] | maki = {{gifting|[[Margit Fischer|Margit Binder]]|1968}} | stjórnmálaflokkur = [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Austurríki)|Jafnaðarmannaflokkurinn]] (til 2004) | börn = 2 | háskóli = [[Vínarháskóli]] ([[PhD]]) }} '''Heinz Fischer''' (f. 9. oktober [[1938]] i [[Graz]], Austurriki) var forseti [[Austurríki]]s ([[2004]] – [[2016]]). {{Forsetar Austurríkis}} {{stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Forsetar Austurríkis|Fischer, Heinz]] {{fe|1938|Fischer, Heinz}} tuqvoecy6v7swig6c8rlz2s1jwttqej 0 59889 1961963 1956323 2026-05-02T15:58:56Z TKSnaevarr 53243 /* Spænska borgarastyrjöldin (1936–1939) */ 1961963 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Francisco Franco | myndatexti1 = Franco árið 1964. | mynd = RETRATO DEL GRAL. FRANCISCO FRANCO BAHAMONDE (adjusted levels).jpg | titill= ''Caudillo'' Spánar | stjórnartíð_start = [[1. október]] [[1936]] | stjórnartíð_end = [[20. nóvember]] [[1975]] | forsætisráðherra = ''Hann sjálfur''<br>[[Luis Carrero Blanco]]<br>[[Carlos Arias Navarro]] | forveri = [[Manuel Azaña]] {{small|(sem forseti)}} | eftirmaður = [[Jóhann Karl 1.]] {{small|(sem konungur)}} | fæðingarnafn = Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde | fæddur = [[4. desember]] [[1892]] | fæðingarstaður = [[Ferrol]], [[Galisía|Galisíu]], [[Spánn|Spáni]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1975|11|20|1892|12|4}} | dánarstaður = [[Madrid]], Spáni | orsök_dauða = | stjórnmálaflokkur = [[FET y de las JONS]] | þekktur_fyrir = | starf = Hermaður, stjórnmálamaður | laun = | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] | maki = Carmen Polo | börn = Carmen Franco | háskóli = Fótgönguliðaháskóli Toledo | foreldrar = | heimasíða = | niðurmál = | hæð = | þyngd = |undirskrift = Francisco Franco Signature.svg }} '''Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde''' ([[4. desember]] [[1892]] – [[20. nóvember]] [[1975]]) betur þekktur sem '''Francisco Franco''' var [[einræðisherra]] á [[Spánn|Spáni]] á árunum [[1936]]/[[1939|39]] til [[1975]]. [[Spænska borgarastyrjöldin]] hófst með uppreisn sem hann leiddi, og lauk árið [[1939]] með sigri Francos og manna hans, sem nefndir voru [[Falangismi|falangistar]]. Franco var afar umdeildur bæði innan og utan Evrópu. Stuðningsmenn hans hrósa honum fyrir andstöðu hans gegn kommúnisma, efnahagsstefnu hans, stuðning við spænskar hefðir og spænska konungdæmið. Gagnrýnendur líta helst á hann sem harðsvíraðan einræðisherra sem beitti ofbeldi gegn andófsmönnum og öllu sem ekki þótti nógu spænskt, beitti útrýmingarbúðum og nauðungarvinnu og studdi við bakið á [[Öxulveldin|Öxulveldunum]]. ==Æviágrip== Francisco Franco fæddist árið 1892 í [[Ferrol]] í [[Galisía|Galisíu]] og var sonur gjaldkera í spænska flotanum. Hann hafði sjálfur ætlað sér að ganga í flotann en þegar inntökuprófum í flotann var skyndilega hætt ákvað hann þess í stað að ganga í landherinn. Hann gekk í herskólann í [[Toledo]] og var gerður liðsforingi af lægstu gráðu árið 1910. Þegar Franco var 19 ára var hann sendur til þess að gegna fjögurra ára herþjónustu í [[Melilla]] í [[Marokkó]]. Árið 1927 var hann skipaður yfirmaður spænska herskólans í [[Saragossa]].<ref name=samvinnan>{{Vefheimild|titill=Francisco Franco|útgefandi=''Samvinnan''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4292118|mánuður=1. apríl|ár=1969|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. janúar}}</ref> Franco var íhaldsmaður og konungssinni sem var mótfallinn því þegar konungdæmið var lagt niður og [[lýðveldi]] stofnað á Spáni árið 1931. Franco vakti fyrst athygli þjóðarinnar þegar hann var sendur ásamt útlendingaherdeildinni frá Marokkó og spænska flughernum til þess að kveða niður uppreisn námuverkamanna í [[Astúría|Astúríu]]. Í átökunum féllu um 1300-5000 uppreisnarmenn og enn fleiri voru fangelsaðir. Franco varð fyrir vikið hetja í augum spænskra hægrimanna en skúrkur í augum vinstrimanna um alla Evrópu.<ref name=samvinnan/> Í kosningum árið 1936 tapaði bandalag hægrisinnaðra íhaldsmanna fyrir vinstriflokkum. Franco ráðlagði forsætisráðherra fráfarandi hægristjórnarinnar að lýsa yfir neyðarsástandi til þess að koma í veg fyrir að vinstristjórn gæti tekið við völdum á Spáni. Eftir þessu var ekki farið og þegar stjórn vinstrimanna tók við lét [[Manuel Azaña]], nýr forseti lýðveldisins, Franco taka við valdalítilli liðsforingjastöðu á [[Kanaríeyjar|Kanaríeyjum]] til þess að refsa honum fyrir framgöngu sína í Astúríu.<ref name=samvinnan/> ===Spænska borgarastyrjöldin (1936–1939)=== Eftir að vinstristjórnin tók við völdum fóru Franco og aðrir hershöfðingjar að leggja á ráðin um [[valdarán]]. Þeir létu til skarar skríða þann 17.–18. júlí 1936 en mistókst að ná öllu landinu undir sig. Niðurstaðan varð sú að norðurhluti Spánar var áfram undir stjórn lýðveldissinna en hershöfðingjarnir stofnuðu þjóðernissinnaða alræðisstjórn í suðurhlutanum.<ref name=samvinnan/> Þar með voru línurnar dregnar að [[Spænska borgarastyrjöldin|spænsku borgarastyrjöldinni]]. Franco var ekki helsti leiðtogi valdaránsmannanna í upphafi, en svo fór að flestir félagar hans létu lífið snemma í styrjöldinni: [[José Sanjurjo]] lést í flugslysi í Lissabon í júlí 1936, [[Manuel Goded Llopis]] lést eftir misheppnað áhlaup á [[Barselóna]] í ágúst sama ár, og [[Emilio Mola]] lét sömuleiðis lífið í flugslysi á leið til [[Vitoria-Gasteiz]] í júní 1937. Eftir dauða hinna hershöfðingjanna varð Franco fljótt óskoraður leiðtogi þjóðernissinnanna í stríðinu. Ávallt hafa orðrómar verið á kreiki um að Franco hafi komið keppinautum sínum fyrir kattarnef en engar sannanir hafa verið færðar fram.<ref>Jackson, Gabriel, ''The Spanish Republic and the Civil War 1931-39'', New Jersey, 1967.</ref> Franco sótti stuðning til ýmissa hópa og erlendra stjórnvalda, sér í lagi til [[Þriðja ríkið|Þýskalands]] [[Adolf Hitler|Hitlers]] og [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]] [[Benito Mussolini|Mussolinis]]. Spænski lýðveldisherinn sótti hins vegar stuðning til spænskra [[Kommúnismi|kommúnista]] og [[Stjórnleysi|stjórnleysingja]], til [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]], [[Mexíkó]] og til alþjóðlegra sjálfboðaliða. Franco fór sjálfur fram á mannskæða sprengjuárás á Guernica árið 1937. Eftir dauðsfall hálfrar milljónar manna vann Franco stríðið árið 1939. Hann stofnaði einræðisríki sem hann skilgreindi sem [[alræði|alræðisstjórn]].<ref>[http://www.elplural.com/2012/05/26/el-ideal-supremo-totalitario-de-franco-que-bendicen-con-dinero-publico-los-academicos-de-la-historia El "ideal supremo" totalitario de Franco que bendicen con dinero público los académicos de la Historia]. Elplural.com. 26. maí 2012.</ref> Franco lýsti sjálfan sig þjóðhöfðingja og ríkisstjórnarleiðtoga með titlinum ''El caudillo'', viðurnefni sem svipaði mjög til titlanna ''Il duce'' (Mussolini) og ''Der Führer'' (Hitler) en öll merkja viðurnefnin einfaldlega „foringinn“. Í apríl 1937 sameinaði Franco fasista- og íhaldsflokka Spánar ásamt konungssinnum í flokkinn FET y de las JONS og bannaði starfsemi allra annarra stjórnmálaflokka. ===Valdatíð (1939–1975)=== Eftir valdatöku sína kom Franco á hvítri ógnarstjórn þar sem allt að 400.000 pólitískir andstæðingar hans voru fangelsaðir eða drepnir<ref>Sinova, J. (2006) ''La censura de prensa durante el franquismo'' [Ritstkoðunin á tíma Franco-stjórnarinnar]. Random House Mondadori.</ref><ref>{{Cite journal | doi = 10.1353/joy.2001.0008| language= enska|title = James Joyce's Encounters with Spanish Censorship, 1939–1966| journal = Joyce Studies Annual| volume = 12| page = 38| year = 2001| last1 = Lázaro | first1 = A. }}</ref><ref>Rodrigo, J. (2005) ''Cautivos: Campos de concentración en la España franquista, 1936–1947'', Editorial Crítica. </ref><ref>Gastón Aguas, J. M. & Mendiola Gonzalo, F. (eds.) ''Los trabajos forzados en la dictadura franquista: Bortxazko lanak diktadura frankistan.''</ref><ref>Duva, J. (November 9, 1998) [https://web.archive.org/web/20011226220919/http://www.guerracivil.org/Diaris/981109pais.htm "Octavio Alberola, jefe de los libertarios ajusticiados en 1963, regresa a España para defender su inocencia"]. ''Diario El País''</ref> með nauðungarvinnu og aftökum. Þrátt fyrir að vera formlega hlutlaus í [[seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjöldinni]] aðstoðaði Franco [[Öxulveldin]] á margvíslegan hátt; hann leyfði þýskum og ítölskum skipum að nota spænskar hafnir, lak upplýsingum í þýsku leyniþjónustuna, flutti út ýmis stríðsgögn til Þýskalands og leyfði spænskum sjálfboðaliðum að berjast ásamt Þjóðverjum gegn Sovétmönnum til ársins 1944. Þegar Hitler bað Franco um að ganga formlega inn í styrjöldina við hlið Öxulveldanna gaf Franco honum hins vegar langan kröfulista, meðal annars um að Spánn skyldi fá í sinn hlut alla frönsku Marokkó, [[Kamerún]] og [[Gíbraltar]]. Hitler gat ekki orðið við bónum Francos og lét síðar falla þau orð að hann kysi heldur að láta „draga úr sér þrjár eða fjórar tennur en að eiga aðrar níu stunda viðræður við Franco“.<ref name=samvinnan/> Kommúnistar og aðrir andófsmenn til vinstri kölluðu stjórn Francos „[[fasismi|fasíska]]“ en fræðimenn seinni tíma telja stjórn hans fremur til íhaldssamrar alræðisstjórnar.<ref>De Menses, Filipe Ribeiro ''Franco and the Spanish Civil War,'' p. 87, Routledge</ref><ref>Gilmour, David, ''The Transformation of Spain: From Franco to the Constitutional Monarchy,'' p. 7 1985</ref><ref>Payne, Stanley ''Fascism in Spain,'' 1923–1977, p. 347, 476 1999 Univ. of Wisconsin Press</ref><ref>See Miguel-Anxo Murado, a journalist, who complains about historians at [https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/jun/02/franco-spanish-dictionary-biography "F is for Franco but not for fascist, apparently"]</ref> Kaþólska kirkjan hlaut verulega aukin völd á stjórnartíð Francos eftir að völd hennar höfðu verið skert á lýðveldistímanum. [[Jesúítar]] fengu að snúa aftur til Spánar, hjónaskilnaður var bannaður, trúarbragðafræðsla var gerð að skyldufagi í öllum skólum og prestar fengu á ný ríkuleg fjárframlög frá hinu opinbera.<ref name=samvinnan/> Spánn einangraðist mjög á alþjóðavísu í nærri því heilan áratug eftir seinni heimsstyrjöldina. Þegar [[Sameinuðu þjóðirnar]] voru stofnaðar var Spánn í fyrstu útilokaður frá öllum stofnunum þeirra og aðildarríkin hvött til þess að kalla heim sendiherra sína frá Spáni.<ref name=samvinnan/> Á sjötta áratugnum mildaðist ríkisstjórn Francos ögn og leyfði takmarkað skoðanafrelsi.<ref>[https://books.google.com/books?id=S6Ie_HYgjUwC&pg=PA645&dq=Francisco+Franco+biography&hl=fr&sa=X&ei=XuryVJXoFYz5UIffgYgE&ved=0CCMQ6AEwAA#v=onepage&q=Francisco%20Franco%20biography&f=false Stanley G. Payne, ''The Franco Regime, 1936–1975,'' pp.625-628]</ref> Í [[Kalda stríðið|kalda stríðinu]] var Franco einna fremstur meðal andkommúnista á alþjóðavísu; því hlaut ríki hans aðstoð vesturveldanna og var jafnvel boðið að ganga til liðs við [[Atlantshafsbandalagið]]. Seint á fimmta áratugnum og á þeim sjötta urðu ýmsar efnahagsumbætur undir Franco þar sem hann opnaði spænska efnahagskerfið og eftirlét frjálslyndum ráðherrum umsjá yfir fjármálunum.<ref>{{cite web|url= https://www.forbes.com/sites/timreuter/2014/05/19/before-chinas-transformation-there-was-the-spanish-miracle/#f5da6133b3e1 | title= Before China's Transformation, There Was The 'Spanish Miracle'| work=Forbes Magazine | accessdate=22. ágúst 2017 | date=19. maí 2014 | first=Tim | last=Reuter}}</ref> [[Mynd:SPA-2014-San Lorenzo de El Escorial-Valley of the Fallen (Valle de los Caídos).jpg|thumb|right|Grafhýsi Franco var í [[Valle de los Caídos]]. Fangar úr borgarastríðinu voru látnir byggja það.]] Franco lést árið 1975, þá 82 tveggja ára. Hann endurreisti konungdæmið áður en hann dó og gerði [[Jóhann Karl 1.]] að eftirmanni sínum. Konungurinn kom að lýðræðisvæðingu Spánar sem var lokið með þjóðaratkvæðagreiðslu um nýja stjórnarskrá árið 1978 þar sem Spánn var gerður að þingbundnu konungdæmi. ==Endurgreftrun Francos== Árið 2018 lýsti nýr forsætisráðherra Spánar úr röðum sósíalista, [[Pedro Sánchez]], því yfir að ríkisstjórn hans hygðist láta flytja líkamsleifar Francos úr grafhýsi hans í [[Dalur hinna föllnu|Dal hinna föllnu]].<ref>{{Vefheimild|titill=Ætla að fjarlægja jarðneskar leifar Francos|url=https://www.ruv.is/frett/aetla-ad-fjarlaegja-jardneskar-leifar-francos|útgefandi=[[RÚV]]|mánuður=30. júlí|ár=2018|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. janúar}}</ref> Grafhýsið er í námunda við minnisvarða sem Franco lét vígja árið 1959.<ref>{{Vefheimild|titill=Ætla sér að flytja líkamsleifar Franco úr Dal hinna föllnu|url=https://www.visir.is/g/2018180618624|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Atli Ísleifsson|mánuður=19. júní|ár=2018|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. janúar}}</ref> Þann 24. október árið 2019 var lík Francos grafið upp og flutt í kirkjugarðinn Mingorrubio El Pardo í Madríd, þar sem Franco var endurgreftraður við hlið eiginkonu sinnar, [[Carmen Polo|Carmenar Polo]].<ref>{{Vefheimild|titill=Líkamsleifar Francos fluttar í óþökk afkomenda|url=https://www.ruv.is/frett/likamsleifar-francos-fluttar-i-othokk-afkomenda|útgefandi=[[RÚV]]|mánuður=24. október|ár=2019|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=25. október|höfundur=Bjarni Pétur Jónsson}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = ''Caudillo'' Spánar | frá = [[1. október]] [[1936]]| til = [[20. nóvember]] [[1975]]| fyrir = [[Manuel Azaña]]<br>{{small|(sem forseti Spánar)}}| eftir = [[Jóhann Karl 1.]]<br>{{small|(sem konungur Spánar)}}| }} {{Töfluendir}} {{fde|1892|1975|Franco, Fransisco}} [[Flokkur:Fasistaleiðtogar]] [[Flokkur:Fólk tengt spænsku borgarastyrjöldinni]] [[Flokkur:Spænskir herforingjar]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Spánar]] 34lw2u748o74r9415ihsw1ny5sm6283 0 61719 1961976 1903260 2026-05-02T20:10:26Z ~2026-26740-33 116102 Tók athyglisbrest út því athyglisbrestur er taugaþroskaröskun en ekki geðröskun, það sama á við um lesblindu og einhverfu 1961976 wikitext text/x-wiki '''Geðröskun''' (eða '''geðrænn kvilli''') er truflun í andlegu lífi einstaklings eða hegðunarmynstri hans sem veldur honum vanlíðan eða dregur úr getu hans til að inna verk af hendi.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ohzt1HBilXcC&pg=PA6|title=What is Mental Disorder?: An Essay in Philosophy, Science, and Values|last1=Bolton|first1=Derek|date=2008|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-856592-5|page=6|name-list-style=vanc}}</ref> Meðal algengra geðraskananna eru [[Þunglyndi (geðröskun)|þunglyndi]], [[geðhvarfasýki]], [[elliglöp]], [[geðklofi]], [[áfallastreituröskun]], [[Átröskun|átraskanir]] og [[félagsfælni]].<ref name="WHO2019">{{cite web|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/mental-disorders|title=Mental Disorders|website=World Health Organization|publisher=World Health Organization|accessdate=20 July 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://gedhjalp.is/fraedsla/gedraskanir/|title=Geðraskanir|last=opex|website=Geðhjálp|language=en-US|access-date=2020-11-02|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127092432/https://gedhjalp.is/fraedsla/gedraskanir/|url-status=dead}}</ref> Alvarlegar geðraskanir eru oft nefndar '''geðsjúkdómar''' eða '''geðveiki''', og er þá vísað til mikilla truflana í andlegu lífi sem einkennast af ranghugmyndum, [[Ofskynjun|ofskynjunum]] og skertu veruleikaskyni<ref name="heiðdís">Heiðdís Valdimarsdóttir. „Hvað er geðveiki? “. Vísindavefurinn 11.12.2005. http://visindavefur.is/?id=5476. (Skoðað 3.5.2009).</ref> og sem valda vanlíðan eða afbrigðilegri [[hegðun]], jafnvel [[fötlun]]. Algengir geðsjúkdómar eru [[geðhvörf|geðhvarfasýki]] og [[geðklofi]], [[hugsýki]] og [[persónuleikaröskun]]. Sérfræðinga greinir á hvort flokka beri geðraskanir sem [[sjúkdómur|sjúkdóma]] en það viðhorf nýtur mikillar hylli.<ref name="heiðdís"/> Orsakir alvarlegra geðraskana geta verið [[líffræði]]- eða [[lífeðlisfræði]]legar. [[Uppeldi]], [[umhverfi]] og [[persónuleiki]] geta skipt máli en einnig erfðafræðilegir þættir.<ref name="heiðdís"/><ref name="gylfi">Gylfi Ásmundsson. „Eru geðsjúkdómar ættgengir?“. Vísindavefurinn 12.3.2002. http://visindavefur.is/?id=2179. (Skoðað 3.5.2009).</ref> Til dæmis er vitað að geðhvarfasýki er að miklu leyti arfgengur sjúkdómur sem á sér líffræðilegar orsakir enda þótt genin sem valda sjúkdómnum séu enn óþekkt.<ref name="gylfi"/> Sömu sögu er að segja um geðklofa. == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Tenglar == * {{Vísindavefurinn|5476|Hvað er geðveiki?}} * {{Vísindavefurinn|5901|Hví eru sumir geðveikir? Hvað gerir fólk geðveikt?}} * {{Vísindavefurinn|2179|Eru geðsjúkdómar ættgengir?}} {{stubbur|sálfræði}} [[Flokkur:Geðraskanir| ]] 91iucp8hjl18rgg0f6112on5ks1vao0 10 67689 1961983 1848659 2026-05-02T20:57:19Z Fyxi 84003 1961983 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Frakkland | flag alias = Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg | flag alias-ancient = Flag of France (XII-XIII).svg | flag alias-modern = Flag of France (XIV-XVI).svg | flag alias-royal = Naval Ensign of the Kingdom of France.svg | flag alias-restauration = Pavillon royal de France.svg | flag alias-free = Flag of Free France (1940-1944).svg | flag alias-vichy = VichyFlag.svg | flag alias-naval = Civil and Naval Ensign of France.svg | link alias-naval = Sjóher Frakklands | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = ancient | var2 = modern | var3 = royal | var4 = restauration | var5 = free | var6 = vichy | redir1 = FRA | related1 = Free French </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands| ]] </noinclude> ellen7jth90z1wtt1p2n6mhn7nybdbb 0 68651 1962059 1954053 2026-05-03T00:56:23Z Fyxi 84003 1962059 wikitext text/x-wiki [[Mynd:J79164 Yul cdg 20140624-051332.55 France.jpg|thumb|Loftmynd]] '''Normandí-brúin''' ([[franska]]: '''Pont de Normandie''') er [[stagbrú]] yfir ósa [[Signa (á)|Signu]], og tengir borgirnar [[Le Havre]] og [[Honfleur]] í [[Normandí]], norður [[Frakkland]]i. Heildarlengd brúarinnar er 2.143 m, en hafið yfir Signu, milli meginstöpla, er 856 m. == Bygging brúarinnar == Brúin var hönnuð af hópi verkfræðinga undir stjórn dr. [[Michel Virlogeux]], í samráði við arkitektana [[François Doyelle]] og [[Charles Lavigne]]. Bygging brúarinnar hófst [[1988]] og stóð yfir í 7 ár. Brúin var formlega vígð [[20. janúar]] [[1995]], en umferð hafði verið hleypt á hana í árslok [[1994]]. Þegar brúin var tekin í notkun, var hún bæði lengsta stagbrú í heimi (miðað við heildarlengd), og einnig með lengsta meginhafið (856 m), sem var meira en 250 m lengra milli burðarsúlna en fyrra metið. Þetta met féll 1999, þegar [[Tatara-brúin]] í [[Japan]] var tekin í notkun. Metið fyrir heildarlengd féll árið 2004, þegar [[Rio-Antirio-brúin]] í [[Grikkland]]i var opnuð fyrir umferð, en hún er 2.883 m. Ákveðið var að byggja stagbrú, af því að hún var bæði ódýrari, og stöðugri gagnvart vindálagi en [[hengibrú]]. Einnig þóttu jarðfræðilegar aðstæður henta betur fyrir stagbrú (mjúk leirlög), því að þar nægir að gera undirstöður fyrir tvo stöpla, en í hengibrúm þarf einnig tvö risavaxin akkeri til þess að halda í burðarkaplana. Loks hafði þjóðarstolt Frakka nokkur áhrif, þ.e. vilji til að byggja lengstu stagbrú í heimi. Normandí-brúin kostaði um 40 milljarða íslenskra króna. Tekinn er vegatollur af þeim sem aka um brúna. == Gerð brúarinnar == Brúarplatan er 23.60 m breið, og skiptist í 4 akreinar fyrir bíla og tvo göngustíga. Súlurnar eru steinsteyptar og eru í lögun eins og öfugt Y. Þær eru 215 m háar og vega yfir 20.000 tonn. Meira en 19.000 tonn af stáli fóru í brúna og 184 stög úr stálköplum voru notuð. Hæðin frá vatnsborði Signu upp undir brúargólfið er rúmir 50 m, enda er áin skipgeng. Útreikningar leiddu í ljós að við vissar aðstæður gætu lengstu stögin farið að sveiflast. Til þess að koma í veg fyrir það voru stögin tengd saman með þvervírum, sem setja nokkurn svip á brúna. Brúin er talin verkfræðilegt og framkvæmdalegt afrek, og hefði verið óhugsandi 20 árum fyrr, þegar ekki var völ á nútíma tölvu- og mælitækni. Brúin er einnig fallegt mannvirki, sem almenningur í Normandí lítur til með stolti, og telur vera tákn fyrir héraðið, eins og [[Camembert-ostur]]inn og [[Calvados-vín]]ið. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Pont de Normandie | mánuðurskoðað = 24. ágúst | árskoðað = 2008}} == Tenglar == * [https://www.globalgeografia.com/album/francia/pont_de_normandie.jpg Mynd af Normandí-brúnni] [[Flokkur:Brýr í Frakklandi]] 9dhyks81ozo4y9jo1h7ht80blfop0ac 1962060 1962059 2026-05-03T00:56:39Z Fyxi 84003 1962060 wikitext text/x-wiki [[Mynd:J79164 Yul cdg 20140624-051332.55 France.jpg|thumb|Loftmynd]] '''Normandí-brúin''' ([[franska]]: ''Pont de Normandie'') er [[stagbrú]] yfir ósa [[Signa (á)|Signu]], og tengir borgirnar [[Le Havre]] og [[Honfleur]] í [[Normandí]], norður [[Frakkland]]i. Heildarlengd brúarinnar er 2.143 m, en hafið yfir Signu, milli meginstöpla, er 856 m. == Bygging brúarinnar == Brúin var hönnuð af hópi verkfræðinga undir stjórn dr. [[Michel Virlogeux]], í samráði við arkitektana [[François Doyelle]] og [[Charles Lavigne]]. Bygging brúarinnar hófst [[1988]] og stóð yfir í 7 ár. Brúin var formlega vígð [[20. janúar]] [[1995]], en umferð hafði verið hleypt á hana í árslok [[1994]]. Þegar brúin var tekin í notkun, var hún bæði lengsta stagbrú í heimi (miðað við heildarlengd), og einnig með lengsta meginhafið (856 m), sem var meira en 250 m lengra milli burðarsúlna en fyrra metið. Þetta met féll 1999, þegar [[Tatara-brúin]] í [[Japan]] var tekin í notkun. Metið fyrir heildarlengd féll árið 2004, þegar [[Rio-Antirio-brúin]] í [[Grikkland]]i var opnuð fyrir umferð, en hún er 2.883 m. Ákveðið var að byggja stagbrú, af því að hún var bæði ódýrari, og stöðugri gagnvart vindálagi en [[hengibrú]]. Einnig þóttu jarðfræðilegar aðstæður henta betur fyrir stagbrú (mjúk leirlög), því að þar nægir að gera undirstöður fyrir tvo stöpla, en í hengibrúm þarf einnig tvö risavaxin akkeri til þess að halda í burðarkaplana. Loks hafði þjóðarstolt Frakka nokkur áhrif, þ.e. vilji til að byggja lengstu stagbrú í heimi. Normandí-brúin kostaði um 40 milljarða íslenskra króna. Tekinn er vegatollur af þeim sem aka um brúna. == Gerð brúarinnar == Brúarplatan er 23.60 m breið, og skiptist í 4 akreinar fyrir bíla og tvo göngustíga. Súlurnar eru steinsteyptar og eru í lögun eins og öfugt Y. Þær eru 215 m háar og vega yfir 20.000 tonn. Meira en 19.000 tonn af stáli fóru í brúna og 184 stög úr stálköplum voru notuð. Hæðin frá vatnsborði Signu upp undir brúargólfið er rúmir 50 m, enda er áin skipgeng. Útreikningar leiddu í ljós að við vissar aðstæður gætu lengstu stögin farið að sveiflast. Til þess að koma í veg fyrir það voru stögin tengd saman með þvervírum, sem setja nokkurn svip á brúna. Brúin er talin verkfræðilegt og framkvæmdalegt afrek, og hefði verið óhugsandi 20 árum fyrr, þegar ekki var völ á nútíma tölvu- og mælitækni. Brúin er einnig fallegt mannvirki, sem almenningur í Normandí lítur til með stolti, og telur vera tákn fyrir héraðið, eins og [[Camembert-ostur]]inn og [[Calvados-vín]]ið. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Pont de Normandie | mánuðurskoðað = 24. ágúst | árskoðað = 2008}} == Tenglar == * [https://www.globalgeografia.com/album/francia/pont_de_normandie.jpg Mynd af Normandí-brúnni] [[Flokkur:Brýr í Frakklandi]] lwyytllbkp0x6kdo0p5htgsb29ddk6l 0 86220 1961952 1880575 2026-05-02T14:32:35Z TKSnaevarr 53243 /* Endir gullfótssins */ 1961952 wikitext text/x-wiki '''Gullfótur''' er þegar að baki gjaldmiðils er [[gull]]forði þannig að sérhver peningaseðill eða mynt er í reynd ávísun á tiltekið magn af gulli. Taka má dæmi af ríki sem á eitt tonn af gulli og gjaldmiðill þess, skildingar, er á gullfæti. Ef hver skildingur er ávísun á eitt gramm af gulli getur þetta ríki ekki gefið út meira en milljón skildinga, nema það eignist meira gull vegna þess að eitt tonn er jafnt og milljón grömm. Þetta hefur ýmsa kosti, til dæmis er loku fyrir það skotið að ríkið prenti endalaust af skildingum og valdi þannig mikilli verðbólgu, að minnsta kosti svo framarlega sem ríkið tekur gjaldmiðil sinn ekki af gullfætinum. Ef nágrannaríki þess hefur sinn gjaldmiðil einnig á gullfæti er auðvelt að reikna út gengi gjaldmiðlanna tveggja. Ef gert er ráð fyrir að í því ríki séu notaðir dalir og hver dalur sé ávísun á tvö grömm af gulli, þá er augljóst að hver dalur er tvöfalt meira virði en skildingur og gengið hlýtur að endurspegla það. Áður fyrr var mjög algengt að gjaldmiðlar væru á gullfæti. Af ýmsum ástæðum hefur verið horfið frá því. Helsti kosturinn við gullfót er ósveigjanleikinn sem til dæmis kemur í veg fyrir óhóflega seðlaprentun. Þessi ósveigjanleiki er jafnframt einnig helsti gallinn við gullfót. Einnig er það galli að gull er í eðli sínu gagnslítill málmur, einna helst nytsamlegur í skrautmuni og erfitt að sjá hvers vegna verðmæti slíkra muna ætti að vera hornsteinn allrar efnahagsstarfsemi. Þá geta sveiflur í framboði á gulli, til dæmis þegar nýjar námur finnast, valdið óþarfa sveiflum í verðlagi. Meðan gjaldmiðlar voru flestir á gullfæti voru mikilvægustu eignir [[Seðlabanki|seðlabanka]] gullforði. Það er liðin tíð þótt flestir seðlabankar eigi enn eitthvað af gulli. Nú er mikilvægasta eign [[Seðlabanki Íslands|Seðlabanka Íslands]] gjaldeyrisforði landsmanna, sem varðveittur er einkum sem erlend verðbréf og innstæður hjá erlendum bönkum og sjóðum. Í lok ársins 2001 átti Seðlabanki Íslands 61.558 únsur (1.915 kg eða tæp tvö tonn) af gulli sem metnar voru á 1.752 milljónir króna. Gullið er að mestu leigt út gegn gjaldi. Þetta er mjög lítill hluti af heildareignum bankans. Á sama tíma voru erlendar eignir hans um 37 milljarðar króna af 116 milljarða króna heildareignum og eigið fé var um 34 milljarðar króna. Silfurfótur er hliðstæður gullfæti og margar aðrar tilraunir hafa verið gerðar með góðmálma og vörur sem undirstöðu gjaldmiðla. Nú tíðkast hins vegar að styðjast við gjaldmiðla sem byggja eingöngu á ákvörðun tiltekins ríkis um að þeir skuli vera gjaldgengir í því ríki. Það fyrirkomulag hefur verið kallað fótalaust fé (e. fiat money, alls óskylt samnefndum ítölskum bílaverksmiðjum). Fótalaust fé byggir eingöngu á trausti manna á þessu tiltekna ríki og stofnunum þess, sérstaklega seðlabanka. Einkum skiptir máli hvaða trú menn hafa á því að útgáfu á gjaldmiðlinum verði stillt í hóf. Síðasti gjaldmiðill sem verulegu máli skiptir fór endanlega af gullfæti 15. ágúst árið 1971 þegar [[Richard M. Nixon]] Bandaríkjaforseti lýsti því yfir að ríkið myndi ekki lengur skipta á gulli og dollurum. == Saga gullfótsins == === Upphaf gullfótsins === Árið 1821 innleiddi [[Bretland]] gullfótinn í fyrsta sinn. Fyrir þetta hafði silfur verið megin peningamálmurinn í heiminum. Gullfótur varð formlega grundvöllur alþjóðlegs peningakerfis árið 1870 þegar [[Þýskaland]], [[Frakkland]] og [[Bandaríkin]] komu kerfinu á fót. Ef lönd lentu í tímabundinni [[Verðbólga|verðbólgu]] og urðu að hætta á gullfætinum tímabundið, þá bar þeim að koma aftur á fyrra [[gengi]], jafnvel þó það kostaði [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=140 verðhjöðnun] og [[Kreppa|kreppu]].<ref>{{Cite journal|last=Morrison|first=James Ashley|date=2016/ed|title=Shocking Intellectual Austerity: The Role of Ideas in the Demise of the Gold Standard in Britain|url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/shocking-intellectual-austerity-the-role-of-ideas-in-the-demise-of-the-gold-standard-in-britain/CD7287FFF28C7868C5925E68E3AA2E56|journal=International Organization|language=en|volume=70|issue=1|pages=175–207|doi=10.1017/S0020818315000314|issn=0020-8183}}</ref> Dæmi um það var þegar bandaríkin fóru af gullfæti árið 1861 vegna þrælastríðsins, en komu aftur á fyrra gengi nokkru síðar eftir áratugs verðhjöðnun.<ref>{{Cite web|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/knowledge/economics/gold-standard/|title=Gold Standard|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|access-date=2021-10-29}}</ref> Undir alþjóðlegum gullstaðli gullfótsins, var magn peninga í hverju landi ákvarðað með aðlögunarferli sem kallast {{Interlanguage link|gullflæðiskenningin um greiðslujöfnuð|en|Price–specie_flow_mechanism}}. Gullflæðiskenninginin um greiðslujöfnuð er sjálfvirkt flæði mynstur milli landa sem jafnar greiðsluhalla. Kenningin segir að þau lönd sem eru með jákvæðan [https://www.investopedia.com/terms/b/bot.asp viðskiptajöfnuð], eru að flytja inn gull í skiptum fyrir útflutning, en lönd með neikvæðan viðskiptajöfnuð flytja út gull í skiptum fyrir innflutning. Í löndum þar sem viðskiptajöfnuður er jákvæður, þá veldur aukning í gulli [[Verðbólga|verðbólgu]] sem hækkar verð og gerir innflutning samkeppnishæfari. Í löndum þar sem viðskiptajöfnuður er neikvæður, þá veldur rýrnun á gulli [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/735099/ verðhjöðnun] sem lækkar verð og gerir [[Útflutningur|útflutning]] samkeppnishæfari á alþjóðavettvangi.<ref>{{Cite journal|last=Boateng|first=Kwabena|last2=Hendrickson|first2=Joshua R.|date=2021-01-14|title=How Did the Gold Standard Really Work? A Comparison of the Price-Specie-Flow Mechanism and the Monetary Approach to the Balance of Payments|url=https://papers.ssrn.com/abstract=3766429|language=en|location=Rochester, NY}}</ref> === Fyrri heimsstyrjöldin === Á [[1900|nítjándu öld]] stöðvuðu [[Ríki|stjórnvöld]] með ófullnægjandi [[Skattur|skatttekjur]] ítrekað breytinguna á gullfótinn. Klassíski gullfóturinn var á hátindi sínum í lok árs [[1913]], en [[fyrri heimsstyrjöldin]] neyddi mörg lönd til að fresta því að fara á hann, eða yfirgefa hann. Vegna áhlaups á [[Pund (mælieining)|pundið]] settu Bretar gjaldeyrishöft, sem veikti staðalinn umtalsvert. Breytingin var ekki stöðvuð með lögum, en gullverð gegndi ekki lengur því hlutverki sem það gerði áður. Verð í Bandaríkjunum og Bretlandi tvöfaldaðist, þrefaldaðist í Frakklandi og fjórfaldaðist á [[Ítalía|Ítalíu]]. Jafnvel þó að evrópsk verðbólga hafi verið hærri en bandarísk verðbólga, þá sveiflaðist [[Gengi|gengið]] minna. Fyrir vikið lækkaði kostnaður á bandarískum vörum í samanburði við kostnaðinn í [[Evrópa|Evrópu]]. Kerfið gat ekki brugðist nógu fljótt við þessum mikla viðskiptahalla og afgangi á greiðslujöfnuði. Þá var komið nýtt og breytt heimskerfi þar sem verð á vinnuafl var ekki hreyfanlegt, sem veldur því að markaðir hegða sér ekki eins og áður. Verðið náði ekki  jafnvægi þegar [[kreppan mikla]] varð, sem varð til þess að kerfið lamaðist algjörlega.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://baripedia.org/wiki/International_triumph_of_the_gold_standard:_1871_-_1914|title=International triumph of the gold standard: 1871 - 1914 - Baripedia|website=baripedia.org|access-date=2021-10-29}}</ref> Árið [[1928]] hafði gullfóturinn hins vegar nánast verið endurreistur, þó að flest lönd hafi tekið upp gullskiptastaðal, sem bætti við gullforða seðlabanka sinna með gjaldmiðlum sem hægt var að breyta í gull á stöðugu gengi vegna hlutfallslegs skorts á gulli.<ref name=":0" /> === Seinni heimsstyrjöldin === Þar sem gjaldmiðlar annarra landa voru fastir miðað við dollara, var hlutverk gulls mjög takmarkað. Mörg lönd héldu gullforða og notuðu gull til að gera upp reikninga. Þá vildu þeir gera upp skuldir í öðrum gjaldmiðlum, þar sem Bandaríkjadalur var eftirsóknaverðastur. [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]] var stofnaður til að aðstoða við gengisferlið og aðstoða lönd við að viðhalda föstu gengi. Þrátt fyrir að flest lönd hafi skilgreint gjaldmiðla sína í dollurum, settu sum lönd viðskiptahömlur til að vernda forða sinn og gengi. Þar af leiðandi voru gjaldmiðlar flestra landa í meginatriðum óbreytanlegir. [[Gjaldeyrishöft|Gjaldeyrishöftunum]] var aflétt í kringum árið 1950, og gull varð þá verulegur hluti af alþjóðlegum fjármálauppgjörum.<ref>{{Cite web|url=https://eh.net/encyclopedia/gold-standard/|title=Gold Standard|website=eh.net|access-date=2021-10-29}}</ref> == Bretton Woods kerfið og hrun gullfótsins == === Bretton Woods kerfið === Gullfætinum var viðhaldið samkvæmt [[Bretton Woods-kerfið|Bretton Woods]], alþjóðlega peningamálasamningnum sem var settur árið [[1944]]. Upphaflega var hlutverk Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að vera eftirlitsaðili með Bretton Woods fastgengiskerfinu sem komið var á eftir fundinn í Bretton Woods. Allir gjaldmiðlar aðildarríkja Alþjóðagjaldeyrissjóðsins voru með fast gengi gagnvart [[Bandaríkjadalur|bandaríkjadal]], samkvæmt því kerfi sem var þá tryggt með gullfót. Breski hagfræðingurinn [[John Maynard Keynes]] og bandaríkjamaðurinn [[:en:Harry_Dexter_White|Harry Dexter White]], voru helstu arkitektar Bretton Woods-kerfisins. Keynes lagði til að stofnaður yrði alþjóðlegur seðlabanki til að hafa umsjón með nýja kerfinu, sem hefði þá heimild til að prenta seðla.<ref>{{Cite web|url=https://www.investopedia.com/terms/b/brettonwoodsagreement.asp|title=Bretton Woods Agreement and System: An Overview|website=Investopedia|language=en|access-date=2021-10-29}}</ref> === Endir gullfótarins=== Bretton Woods samkomulagið endaði árið [[1971]] vegna hagsmuna árekstra stórþjóðana. Upp úr [[1970]] varð neikvæður viðskiptajöfnuður í Bandaríkjunum sem var þá í fyrsta skipti á tuttugustu öldinni. Fjárfestar byrjuðu þá að missa trú á bandarísk [[Ríki|stjórnvöld]] sem leiddi til gríðarlegrar [[Kreppa|fjármálakreppu]] í landinu. Einnig voru þær skuldbindingar sem Bandaríkin gerðu árið 1944 (Bretton Woods) ekki að standast. Undir stjórn [[Charles de Gaulle]] sem var Frakklandsforseti fram til ársins 1970, þá minnkaði Frakkland [[Gjaldeyrir|gjaldeyrisforðan]] sinn í dollurum og skipti þeim fyrir gull við Bandaríkin. Það dró þá úr efnahagslegum áhrifum að utan. Evrópskir seðlabankar fóru að innleysa dollara tengd hlutabréf og fengu greitt í gulli sem dróg úr verðbólgu í Bandaríkjunum. Í fyrsta skipti í sögunni varð dollarinn að sjálfstæðum gjaldmiðli, án tengingar við gull. Þessi ákvörðun var staðfest á fundi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins (International Monetary Fund) sem fór fram í [[Jamaíka|Jamaíku]] árið 1973. Þessi breyting varð til þess að alþjóðlega peningakerfið byggðist á [[flotgengi]].<ref>{{Citation|title=Gold standard|date=2021-10-26|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Gold_standard&oldid=1051910963|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-10-29}}</ref> == Heimildir == https://www.visindavefur.is/svar.php?id=59241 ==Tilvísanir== <references /> [[Flokkur:Hagfræði]] [[Flokkur:Gull]] bmopqt65js8wa1hak5vg85zs0hci4e0 1961953 1961952 2026-05-02T14:33:12Z TKSnaevarr 53243 1961953 wikitext text/x-wiki '''Gullfótur''' er þegar að baki gjaldmiðils er [[gull]]forði þannig að sérhver peningaseðill eða mynt er í reynd ávísun á tiltekið magn af gulli. Taka má dæmi af ríki sem á eitt tonn af gulli og gjaldmiðill þess, skildingar, er á gullfæti. Ef hver skildingur er ávísun á eitt gramm af gulli getur þetta ríki ekki gefið út meira en milljón skildinga, nema það eignist meira gull vegna þess að eitt tonn er jafnt og milljón grömm. Þetta hefur ýmsa kosti, til dæmis er loku fyrir það skotið að ríkið prenti endalaust af skildingum og valdi þannig mikilli verðbólgu, að minnsta kosti svo framarlega sem ríkið tekur gjaldmiðil sinn ekki af gullfætinum. Ef nágrannaríki þess hefur sinn gjaldmiðil einnig á gullfæti er auðvelt að reikna út gengi gjaldmiðlanna tveggja. Ef gert er ráð fyrir að í því ríki séu notaðir dalir og hver dalur sé ávísun á tvö grömm af gulli, þá er augljóst að hver dalur er tvöfalt meira virði en skildingur og gengið hlýtur að endurspegla það. Áður fyrr var mjög algengt að gjaldmiðlar væru á gullfæti. Af ýmsum ástæðum hefur verið horfið frá því. Helsti kosturinn við gullfót er ósveigjanleikinn sem til dæmis kemur í veg fyrir óhóflega seðlaprentun. Þessi ósveigjanleiki er jafnframt einnig helsti gallinn við gullfót. Einnig er það galli að gull er í eðli sínu gagnslítill málmur, einna helst nytsamlegur í skrautmuni og erfitt að sjá hvers vegna verðmæti slíkra muna ætti að vera hornsteinn allrar efnahagsstarfsemi. Þá geta sveiflur í framboði á gulli, til dæmis þegar nýjar námur finnast, valdið óþarfa sveiflum í verðlagi. Meðan gjaldmiðlar voru flestir á gullfæti voru mikilvægustu eignir [[Seðlabanki|seðlabanka]] gullforði. Það er liðin tíð þótt flestir seðlabankar eigi enn eitthvað af gulli. Nú er mikilvægasta eign [[Seðlabanki Íslands|Seðlabanka Íslands]] gjaldeyrisforði landsmanna, sem varðveittur er einkum sem erlend verðbréf og innstæður hjá erlendum bönkum og sjóðum. Í lok ársins 2001 átti Seðlabanki Íslands 61.558 únsur (1.915 kg eða tæp tvö tonn) af gulli sem metnar voru á 1.752 milljónir króna. Gullið er að mestu leigt út gegn gjaldi. Þetta er mjög lítill hluti af heildareignum bankans. Á sama tíma voru erlendar eignir hans um 37 milljarðar króna af 116 milljarða króna heildareignum og eigið fé var um 34 milljarðar króna. Silfurfótur er hliðstæður gullfæti og margar aðrar tilraunir hafa verið gerðar með góðmálma og vörur sem undirstöðu gjaldmiðla. Nú tíðkast hins vegar að styðjast við gjaldmiðla sem byggja eingöngu á ákvörðun tiltekins ríkis um að þeir skuli vera gjaldgengir í því ríki. Það fyrirkomulag hefur verið kallað fótalaust fé (e. fiat money, alls óskylt samnefndum ítölskum bílaverksmiðjum). Fótalaust fé byggir eingöngu á trausti manna á þessu tiltekna ríki og stofnunum þess, sérstaklega seðlabanka. Einkum skiptir máli hvaða trú menn hafa á því að útgáfu á gjaldmiðlinum verði stillt í hóf. Síðasti gjaldmiðill sem verulegu máli skiptir fór endanlega af gullfæti 15. ágúst árið 1971 þegar [[Richard M. Nixon]] Bandaríkjaforseti lýsti því yfir að ríkið myndi ekki lengur skipta á gulli og dollurum. == Saga gullfótarins == === Upphaf gullfótarins === Árið 1821 innleiddi [[Bretland]] gullfótinn í fyrsta sinn. Fyrir þetta hafði silfur verið megin peningamálmurinn í heiminum. Gullfótur varð formlega grundvöllur alþjóðlegs peningakerfis árið 1870 þegar [[Þýskaland]], [[Frakkland]] og [[Bandaríkin]] komu kerfinu á fót. Ef lönd lentu í tímabundinni [[Verðbólga|verðbólgu]] og urðu að hætta á gullfætinum tímabundið, þá bar þeim að koma aftur á fyrra [[gengi]], jafnvel þó það kostaði [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=140 verðhjöðnun] og [[Kreppa|kreppu]].<ref>{{Cite journal|last=Morrison|first=James Ashley|date=2016/ed|title=Shocking Intellectual Austerity: The Role of Ideas in the Demise of the Gold Standard in Britain|url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/shocking-intellectual-austerity-the-role-of-ideas-in-the-demise-of-the-gold-standard-in-britain/CD7287FFF28C7868C5925E68E3AA2E56|journal=International Organization|language=en|volume=70|issue=1|pages=175–207|doi=10.1017/S0020818315000314|issn=0020-8183}}</ref> Dæmi um það var þegar bandaríkin fóru af gullfæti árið 1861 vegna þrælastríðsins, en komu aftur á fyrra gengi nokkru síðar eftir áratugs verðhjöðnun.<ref>{{Cite web|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/knowledge/economics/gold-standard/|title=Gold Standard|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|access-date=2021-10-29}}</ref> Undir alþjóðlegum gullstaðli gullfótarins, var magn peninga í hverju landi ákvarðað með aðlögunarferli sem kallast {{Interlanguage link|gullflæðiskenningin um greiðslujöfnuð|en|Price–specie_flow_mechanism}}. Gullflæðiskenninginin um greiðslujöfnuð er sjálfvirkt flæði mynstur milli landa sem jafnar greiðsluhalla. Kenningin segir að þau lönd sem eru með jákvæðan [https://www.investopedia.com/terms/b/bot.asp viðskiptajöfnuð], eru að flytja inn gull í skiptum fyrir útflutning, en lönd með neikvæðan viðskiptajöfnuð flytja út gull í skiptum fyrir innflutning. Í löndum þar sem viðskiptajöfnuður er jákvæður, þá veldur aukning í gulli [[Verðbólga|verðbólgu]] sem hækkar verð og gerir innflutning samkeppnishæfari. Í löndum þar sem viðskiptajöfnuður er neikvæður, þá veldur rýrnun á gulli [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/735099/ verðhjöðnun] sem lækkar verð og gerir [[Útflutningur|útflutning]] samkeppnishæfari á alþjóðavettvangi.<ref>{{Cite journal|last=Boateng|first=Kwabena|last2=Hendrickson|first2=Joshua R.|date=2021-01-14|title=How Did the Gold Standard Really Work? A Comparison of the Price-Specie-Flow Mechanism and the Monetary Approach to the Balance of Payments|url=https://papers.ssrn.com/abstract=3766429|language=en|location=Rochester, NY}}</ref> === Fyrri heimsstyrjöldin === Á [[1900|nítjándu öld]] stöðvuðu [[Ríki|stjórnvöld]] með ófullnægjandi [[Skattur|skatttekjur]] ítrekað breytinguna á gullfótinn. Klassíski gullfóturinn var á hátindi sínum í lok árs [[1913]], en [[fyrri heimsstyrjöldin]] neyddi mörg lönd til að fresta því að fara á hann, eða yfirgefa hann. Vegna áhlaups á [[Pund (mælieining)|pundið]] settu Bretar gjaldeyrishöft, sem veikti staðalinn umtalsvert. Breytingin var ekki stöðvuð með lögum, en gullverð gegndi ekki lengur því hlutverki sem það gerði áður. Verð í Bandaríkjunum og Bretlandi tvöfaldaðist, þrefaldaðist í Frakklandi og fjórfaldaðist á [[Ítalía|Ítalíu]]. Jafnvel þó að evrópsk verðbólga hafi verið hærri en bandarísk verðbólga, þá sveiflaðist [[Gengi|gengið]] minna. Fyrir vikið lækkaði kostnaður á bandarískum vörum í samanburði við kostnaðinn í [[Evrópa|Evrópu]]. Kerfið gat ekki brugðist nógu fljótt við þessum mikla viðskiptahalla og afgangi á greiðslujöfnuði. Þá var komið nýtt og breytt heimskerfi þar sem verð á vinnuafl var ekki hreyfanlegt, sem veldur því að markaðir hegða sér ekki eins og áður. Verðið náði ekki  jafnvægi þegar [[kreppan mikla]] varð, sem varð til þess að kerfið lamaðist algjörlega.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://baripedia.org/wiki/International_triumph_of_the_gold_standard:_1871_-_1914|title=International triumph of the gold standard: 1871 - 1914 - Baripedia|website=baripedia.org|access-date=2021-10-29}}</ref> Árið [[1928]] hafði gullfóturinn hins vegar nánast verið endurreistur, þó að flest lönd hafi tekið upp gullskiptastaðal, sem bætti við gullforða seðlabanka sinna með gjaldmiðlum sem hægt var að breyta í gull á stöðugu gengi vegna hlutfallslegs skorts á gulli.<ref name=":0" /> === Seinni heimsstyrjöldin === Þar sem gjaldmiðlar annarra landa voru fastir miðað við dollara, var hlutverk gulls mjög takmarkað. Mörg lönd héldu gullforða og notuðu gull til að gera upp reikninga. Þá vildu þeir gera upp skuldir í öðrum gjaldmiðlum, þar sem Bandaríkjadalur var eftirsóknaverðastur. [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]] var stofnaður til að aðstoða við gengisferlið og aðstoða lönd við að viðhalda föstu gengi. Þrátt fyrir að flest lönd hafi skilgreint gjaldmiðla sína í dollurum, settu sum lönd viðskiptahömlur til að vernda forða sinn og gengi. Þar af leiðandi voru gjaldmiðlar flestra landa í meginatriðum óbreytanlegir. [[Gjaldeyrishöft|Gjaldeyrishöftunum]] var aflétt í kringum árið 1950, og gull varð þá verulegur hluti af alþjóðlegum fjármálauppgjörum.<ref>{{Cite web|url=https://eh.net/encyclopedia/gold-standard/|title=Gold Standard|website=eh.net|access-date=2021-10-29}}</ref> == Bretton Woods kerfið og hrun gullfótarins == === Bretton Woods kerfið === Gullfætinum var viðhaldið samkvæmt [[Bretton Woods-kerfið|Bretton Woods]], alþjóðlega peningamálasamningnum sem var settur árið [[1944]]. Upphaflega var hlutverk Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að vera eftirlitsaðili með Bretton Woods fastgengiskerfinu sem komið var á eftir fundinn í Bretton Woods. Allir gjaldmiðlar aðildarríkja Alþjóðagjaldeyrissjóðsins voru með fast gengi gagnvart [[Bandaríkjadalur|bandaríkjadal]], samkvæmt því kerfi sem var þá tryggt með gullfót. Breski hagfræðingurinn [[John Maynard Keynes]] og bandaríkjamaðurinn [[:en:Harry_Dexter_White|Harry Dexter White]], voru helstu arkitektar Bretton Woods-kerfisins. Keynes lagði til að stofnaður yrði alþjóðlegur seðlabanki til að hafa umsjón með nýja kerfinu, sem hefði þá heimild til að prenta seðla.<ref>{{Cite web|url=https://www.investopedia.com/terms/b/brettonwoodsagreement.asp|title=Bretton Woods Agreement and System: An Overview|website=Investopedia|language=en|access-date=2021-10-29}}</ref> === Endir gullfótarins=== Bretton Woods samkomulagið endaði árið [[1971]] vegna hagsmuna árekstra stórþjóðana. Upp úr [[1970]] varð neikvæður viðskiptajöfnuður í Bandaríkjunum sem var þá í fyrsta skipti á tuttugustu öldinni. Fjárfestar byrjuðu þá að missa trú á bandarísk [[Ríki|stjórnvöld]] sem leiddi til gríðarlegrar [[Kreppa|fjármálakreppu]] í landinu. Einnig voru þær skuldbindingar sem Bandaríkin gerðu árið 1944 (Bretton Woods) ekki að standast. Undir stjórn [[Charles de Gaulle]] sem var Frakklandsforseti fram til ársins 1970, þá minnkaði Frakkland [[Gjaldeyrir|gjaldeyrisforðan]] sinn í dollurum og skipti þeim fyrir gull við Bandaríkin. Það dró þá úr efnahagslegum áhrifum að utan. Evrópskir seðlabankar fóru að innleysa dollara tengd hlutabréf og fengu greitt í gulli sem dróg úr verðbólgu í Bandaríkjunum. Í fyrsta skipti í sögunni varð dollarinn að sjálfstæðum gjaldmiðli, án tengingar við gull. Þessi ákvörðun var staðfest á fundi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins (International Monetary Fund) sem fór fram í [[Jamaíka|Jamaíku]] árið 1973. Þessi breyting varð til þess að alþjóðlega peningakerfið byggðist á [[flotgengi]].<ref>{{Citation|title=Gold standard|date=2021-10-26|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Gold_standard&oldid=1051910963|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-10-29}}</ref> == Heimildir == https://www.visindavefur.is/svar.php?id=59241 ==Tilvísanir== <references /> [[Flokkur:Hagfræði]] [[Flokkur:Gull]] 04r7uypt9n45vluhf25hc1ybbpizccl 10 93982 1962020 1961910 2026-05-02T22:34:01Z Fyxi 84003 1962020 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Héruð Frakklands | title = [[Héruð Frakklands]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | group1 = Núverandi (síðan 2016) | list1 = * [[Auvergne-Rhône-Alpes]] * [[Bretanía]] (''Bretagne'') * [[Búrgund-Franche-Comté]] (''Bourgogne-Franche-Comté'') * [[Centre-Val de Loire]] * [[Grand Est]] * [[Hauts-de-France]] * [[Île-de-France]] * [[Korsíka]] (''Corse'') * [[Normandí (hérað)|Normandí]] (''Normandie'') * [[Nýja-Akvitanía]] (''Nouvelle-Aquitaine'') * [[Occitanie]] * [[Pays de la Loire]] * [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]] | group2 = Fyrrverandi (1982–2015) | list2 = * [[Alsace]] * [[Aquitaine]] * [[Auvergne]] * [[Basse-Normandie]] * [[Búrgund]] (''Bourgogne'') * [[Champagne-Ardenne]] * [[Franche-Comté]] * [[Haute-Normandie]] * [[Languedoc-Roussillon]] * [[Limousin (hérað)|Limousin]] * [[Lorraine]] * [[Midi-Pyrénées]] * [[Nord-Pas-de-Calais]] * [[Picardie]] * [[Poitou-Charentes]] * [[Rhône-Alpes]] | group3 = [[Frönsk stjórnsýsla utan Evrópu|Héruð handan hafsins]] | list3 = * [[Franska Gvæjana]] * [[Gvadelúpeyjar]] * [[Martinique]] * [[Mayotte]] * [[Réunion]] }}<noinclude> [[Flokkur:Landafræðisnið]] </noinclude> lnmmslffkiktu29c0aaxhfqqime9fub 0 103875 1962050 1961902 2026-05-03T00:42:32Z Fyxi 84003 1962050 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Île-de-France | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = IDF flag.svg | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Île-de-France in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[París]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 12.011 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 12.463.067 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Île-de-France''' (framburður: / il də fʁɑ̃s /) er er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]]. Það er fjölmennasta hérað landsins með 12,4 milljónir íbúa árið 2026 og það þéttbýlasta (1.038 íbúar á ferkílómetra).<ref name="mannfjöldi" /> Höfuðborgin [[París]] er þar. == Sýslur == Héraðið skiptist í 8 [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|91}} | [[Essonne]] | [[Évry-Courcouronnes]] |- ! {{small|92}} | [[Hauts-de-Seine]] | [[Nanterre]] |- ! {{small|75}} | colspan=2 | [[París]] |- ! {{small|77}} | [[Seine-et-Marne]] | [[Melun]] |- ! {{small|93}} | [[Seine-Saint-Denis]] | [[Bobigny]] |- ! {{small|95}} | [[Val-d'Oise]] | [[Pontoise]] |- ! {{small|94}} | [[Val-de-Marne]] | [[Créteil]] |- ! {{small|78}} | [[Yvelines]] | [[Versalir]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} {{Stubbur|Frakkland}} [[Flokkur:Île-de-France| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] lvafn3igcxy5zrwcb6y90rdabnjlrmq 1962053 1962050 2026-05-03T00:49:02Z Fyxi 84003 /* Sýslur */ 1962053 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Île-de-France | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = IDF flag.svg | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Île-de-France in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[París]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 12.011 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 12.463.067 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Île-de-France''' (framburður: / il də fʁɑ̃s /) er er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]]. Það er fjölmennasta hérað landsins með 12,4 milljónir íbúa árið 2026 og það þéttbýlasta (1.038 íbúar á ferkílómetra).<ref name="mannfjöldi" /> Höfuðborgin [[París]] er þar. == Sýslur == Héraðið skiptist í átta [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|91}} | [[Essonne]] | [[Évry-Courcouronnes]] |- ! {{small|92}} | [[Hauts-de-Seine]] | [[Nanterre]] |- ! {{small|75}} | colspan=2 | [[París]] |- ! {{small|77}} | [[Seine-et-Marne]] | [[Melun]] |- ! {{small|93}} | [[Seine-Saint-Denis]] | [[Bobigny]] |- ! {{small|95}} | [[Val-d'Oise]] | [[Pontoise]] |- ! {{small|94}} | [[Val-de-Marne]] | [[Créteil]] |- ! {{small|78}} | [[Yvelines]] | [[Versalir]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} {{Stubbur|Frakkland}} [[Flokkur:Île-de-France| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] nikitq42p134nwi37cfprk877xlih8l 0 113449 1962033 1961891 2026-05-03T00:09:46Z Fyxi 84003 1962033 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Centre-Val de Loire | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of the Region of Centre-Val de Loire.svg | innsigli = | skjaldarmerki = BlasonCentre.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Centre-Val de Loire in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Orléans]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 39.151 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 2.587.031 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Centre-Val de Loire''' er er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]] sem umkringir [[Loire-dalurinn|Loire-dalinn]]. Höfuðborg héraðsins er [[Orléans]] en stærsta borgin er [[Tours]]. Íbúafjöldinn árið 2026 var 2.587.031.<ref name="mannfjöldi" /> Í héraðinu eru nokkrir kastalar, meðal annars [[kastalinn í Amboise]], [[kastalinn í Blois]], [[kastalinn í Chambord]] og [[kastalinn í Cheverny]]. == Sýslur == Héraðið skiptist í sex [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|18}} | [[Cher (sýsla)|Cher]] | [[Bourges]] |- ! {{small|28}} | [[Eure-et-Loir]] | [[Chartres]] |- ! {{small|36}} | [[Indre]] | [[Châteauroux]] |- ! {{small|37}} | [[Indre-et-Loire]] | [[Tours]] |- ! {{small|41}} | [[Loir-et-Cher]] | [[Blois]] |- ! {{small|45}} | [[Loiret]] | [[Orléans]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} {{stubbur|landafræði|Frakkland}} [[Flokkur:Centre-Val de Loire| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] sv1zwpwcu6i6jjm1nhj6ctkllaua7do 0 113455 1962037 1838251 2026-05-03T00:11:15Z Fyxi 84003 Fyxi færði [[Eure-et-Loir (sýsla)]] á [[Eure-et-Loir]] 1838251 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Préfecture_d'Eure-et-Loir,_Hôtel_de_Ligneris_(1795),_Chartres_(France).JPG|thumb|hægri|Eure-et-Loir.]] '''Eure-et-Loir''' er sýsla í franska héraðinu [[Centre]]. Eure-et-Loir skiptist í fjögur svonefnd ''[[Arrondissement í Frakklandi|arrondissements]]'', 15 [[Kantónur í Frakklandi|kantónur]] (fr. ''cantons'') 391 [[Sveitarfélög í Frakklandi|sveitarfélög]] (fr. ''communes''). {{stubbur|landafræði|Frakkland}} [[Flokkur:Sýslur í Centre]] dptcu0yriz7zyxbot4ofg6htbat3wna 0 113456 1962039 1523123 2026-05-03T00:11:33Z Fyxi 84003 Fyxi færði [[Indre (sýsla)]] á [[Indre]] 1523123 wikitext text/x-wiki '''Indre''' er sýsla í franska héraðinu [[Centre]]. Indre skiptist í fjögur svonefnd ''[[Arrondissement í Frakklandi|arrondissements]]'', 13 [[Kantónur í Frakklandi|kantónur]] (fr. ''cantons'') 243 [[Sveitarfélög í Frakklandi|sveitarfélög]] (fr. ''communes''). {{stubbur|landafræði|Frakkland}} [[Flokkur:Sýslur í Centre]] flkpqg8n36bbpnxcxfvxmrgleg6b8n3 0 127123 1962070 1961429 2026-05-03T06:19:08Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962070 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Kvinnostrejk i Reykjavik (2).jpg|thumb|right|Þáttakendur í [[Kvennafrídagurinn|Kvennafrídeginum]] í Reykjavík árið 2005.]] '''Kvenréttindi á Íslandi''' hafa verið breytileg í gegnum [[saga Íslands|sögu landsins]]. Í dag er staða kvenna á Íslandi nokkuð góð samanborið við mörg önnur ríki. Konum á Íslandi eru tryggð lagaleg réttindi til jafns við karla. Hins vegar hallar á konur hvað varðar launamál og kynbundið ofbeldi gegn konum þrífst enn. Íslendingar hafa verið framarlega í kvenfrelsisbaráttu í alþjóðlegu tilliti. Til marks um það var Ísland eitt af fyrstu löndunum til þess að veita konum kosningarétt til [[Alþingi]]s árið 1915, kosning [[Vigdís Finnbogadóttir|Vigdísar Finnbogadóttur]] til [[forseti Íslands|forseta Íslands]] árið 1980 var fyrsta skiptið sem kona var kosinn [[þjóðhöfðingi]] og ágætur árangur náðist hjá framboði [[Kvennalistinn|Kvennalistans]] til [[Alþingiskosningar 1983|Alþingiskosninganna 1983]]. == Kynjaskipting == Hið svonefnda nátttúrulega [[kynjahlutfall mannsins]] er um það bil 1 : 1 sem þýðir að að öðru óbreyttu er fjöldi karla og kvenna jafn. Árið 2015 voru karlar á Íslandi ívið fleiri en konur eða um 50,2% landsmanna. Þessi sama skipting endurspeglast ekki alls staðar í samfélaginu sem leiðir því að þeirri kenningu að kynjunum séu mótuð viss hlutverk. Þannig voru 75% frambjóðenda til fyrsta sætis fyrir [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2010|sveitarstjórnarkosningarnar 2010]] karlkyns. Hlutfall kvenna af kosnum fulltrúum var 40% og hafði aldrei verið hærra. Eftir [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2018|sveitarstjórnarkosningarnar 2018]] hækkaði hlutfall kvenkyns sveitarstjóra úr 22% í 36%.<ref>[https://www.ruv.is/frett/fleiri-konur-styra-sveitarfelogum-en-adur Fleiri konur stýra sveitarfélögum en áður]</ref> Í frétt frá árinu 2003 kom fram að um 7% stjórnarmanna íslenskra fyrirtækja væru kvenkyns árið 2003 og að hlutfallið væri hærra í Mexíkó.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3473500 Hallar á konur í viðskiptalífinu], Morgunblaðið 19. júní 2003</ref> Árið 2011 var einungis 20% framkvæmdastjóra fyrirtækja kvenkyns.<ref>{{vefheimild|url=http://jafnretti.is/D10/_Files/2013_tolur_og_hlutfall_Jafnrettisstofa.pdf|titill=Tölulegar upplýsingar : hlutföll og fjöldi karla og kvenna á ýmsum sviðum samfélags|útgefandi=Jafnréttisstofa|ár=2013}}</ref> Samkvæmt fræðigrein frá 2017 var hlut­fall kvenna í efsta stjórn­un­ar­stigi fyr­ir­tækja ein­ungis 21,9% árið 2015.<ref>[http://www.efnahagsmal.is/article/view/2612 ...hvað segið þið strákar? Upplifun kvenmillistjórnenda af stöðu sinni, möguleikum og hindrunum í starfi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191002155801/http://www.efnahagsmal.is/article/view/2612 |date=2019-10-02 }}, grein í Tímarit um viðskipti og efnahagsmál eftir Unni Dóru Einarsdóttur, Erlu S. Kristjánsdóttur, Þóru H. Christiansen</ref> Í lok nóvember 2018 leiddi athugun í ljós að af hundrað stærstu fyrirtækjunum væru konur framkvæmdastjórar rúmlega 20% þeirra.<ref>[https://www.frettabladid.is/frettir/segir-island-kannski-skast-i-jafnrettismalum-en-ekki-best Segir Ísland kannski skást í jafnréttismálum en ekki best]</ref> Í byrjun árs 2018 sýndi athugun Capacent að konur væru 11 prósent forstjóra en karlar 89 prósent, 27 prósent framkvæmdastjóra íslenskra fyrirtækja en karlar 73 prósent.<ref>[https://www.ruv.is/frett/konur-adeins-11-forstjora Konur aðeins 11% forstjóra]</ref> Í frétt frá febrúar 2019 kom fram að engin kona hefði verið ráðinn forstjóri fyrirtækis skráð í [[Kauphöll Íslands]] frá árinu 2011.<ref>[https://www.ruv.is/frett/karlpeningurinn-heldur-fastast-i-glerthakid „Karlpeningurinn heldur fastast í glerþakið”]</ref><ref>[https://kjarninn.is/skyring/2019-02-28-karlar-halda-thettingsfast-um-veskid-i-islensku-efnahagslifi/ Karlar halda þéttingsfast um veskið í íslensku efnahagslífi]</ref><ref>[https://mannlif.is/heimurinn/innlent/thar-sem-peningar-og-vold-eru-til-stadar-er-konum-ekki-hleypt-ad/ Þar sem peningar og völd eru er konum ekki hleypt að]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Til samanburðar voru 29% sveitarstjórnarmanna í Skotlandi kvenkyns snemma árið 2019 samanborið við 49% á Íslandi.<ref>[https://www.scotsman.com/news/opinion/was-feminism-just-a-myth-edinburgh-starting-to-feel-like-it-susan-dalgety-1-4890113 Was feminism just a myth? Edinburgh starting to feel like it – Susan Dalgety]</ref><ref>[https://www.jafnretti.is/is/um-jafnrettisstofu/frettir/konur-og-karlar-a-islandi-2019 Konur og karlar á Íslandi 2019]</ref> Í júní 2019 kom fram að af 10 nýlegum forstjóraráðningum á Íslandi hefði aðeins 1 kona verið ráðin.<ref>[https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2019/06/14/adeins_ein_kona_radin_i_tiu_nylegum_forstjoraradnin/ Aðeins ein kona ráðin í tíu ný­leg­um for­stjór­aráðning­um]</ref> == Saga == [[Mynd:Hallveig fróðadóttir fyrsti dieseltogari Íslendinga.JPG|thumb|right|Fyrsti íslenski díseltogarinn var nefndur eftir Hallveigu Fróðadóttur.]] Konur hafa búið á Íslandi að minnsta kosti frá [[landnámsöld|landnámi]]. Samkvæmt [[Landnámabók]] er [[Hallveig Fróðadóttir]] fyrsta konan sem talið er að hafi búið á Íslandi. Samantekt [[Jón Steffensen|Jóns Steffensens]] sýndi að 383 landnámsmenn og 54 landnámskonur eru nefndar í [[Landnámabók]].<ref>{{vísindavefur|1590|Er hægt með rannsóknum á Y-litningum Íslendinga að finna út hve landnámsmenn voru margir?}}</ref> Meðal landnámskvenna má nefna [[Arndís auðga Steinólfsdóttir|Arndísi auðgu Steinólfsdóttur]], [[Auður djúpúðga Ketilsdóttir|Auði djúpúðgu]], [[Ásgerður Asksdóttir|Ásgerði Asksdóttur]], [[Geirríður (landnámskona)|Geirríði]], [[Ljót]]u, [[Steinunn gamla|Steinunni gömlu]], [[Þorbjörg stöng|Þorbjörgu stöng]], [[Þorgerður (landnámskona)|Þorgerði]], [[Þórunn (landnámskona í Borgarfirði)|Þórunni í Borgarfirði]], [[Þórunn (landnámskona á Rangárvöllum)|Þórunni á Rangárvöllum]], [[Þuríður spákona|Þuríði spákonu]] og [[Þuríður sundafyllir|Þuríði sundafylli]]. Í Hauksbókarhluta [[Landnáma|Landnámu]] kemur fram að [[Haraldur hárfagri]] hafi gefið mismunandi fyrirmæli fyrir kynin um það hvernig þau mættu nema land. Karlar máttu nema það land sem þeir gætu ferðast yfir með eld á einum degi. Konur hins vegar máttu nema það land sem þær gátu ferðast yfir teymandi tveggja vetra „kvígu vorlangan dag sólsetra í millum, hálfstalið naut og haft vel.“<ref>[http://skemman.is/stream/get/1946/12399/29213/1/-_HEILDARSKJAL_-_ENDANLEGAENDANLEGT_14.05.2012._L%C3%86ST..pdf Jafnræði og samræmi í sönnunarkröfum Hæstaréttar í þjóðlendumálum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Þetta hefur væntanlega þýtt að konur þurftu að fara hægar. <!--{{tilvitnun2|Samkvæmt siðfræði [[Íslendingasögur|Íslendingasagna]] er bannað að leggja hendur á konur nema þá að þær séu göldróttar, og eru seiðkonur og fjölkunnugar konur réttdræpar í því samfélagi sem sögurnar lýsa.|[https://notendur.hi.is/~helga/%C3%93%C3%BEarfar%20unnustur.pdf Óþarfar unnustur : um samband fjölkynngi, kvennafars og karlmennsku í Íslendingasögum]}}--> Ein af þekktari konum úr sögu Íslands er [[Guðríður Þorbjarnardóttir]] sem ferðaðist mjög víða. Hún er talin hafa eignast barn fyrst evrópskra kvenna í Norður-Ameríku. Ekki hefur verið fjallað jafn mikið um konur í íslenskum sögubókum og karla og endurspeglar það ef til vill minni áherslu sem lögð var á samfélagslegt hlutverk kvenna áður fyrr. Athugun á 11 námsbókum í Íslandssögu á grunnskólastigi leiddi í ljós að aðeins 12% nafngreindra einstaklinga væru konur en 93% höfunda bókanna voru karlkyns.<ref>{{vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/kvenmannslausar-sogubaekur|titill=Kvenmannslausar sögubækur|höfundur=RÚV|ár=2011|mánuður=2. september|árskoðað=2011|mánuðurskoðað=2. september}}</ref> === Þjóðveldisöld === [[Mynd:Gaimard12.jpg|thumb|right|Íslensk kona í [[faldbúningur|faldbúningi]]. Koparstunga frá [[1835]].]] Á [[þjóðveldisöld]] ákvarðaði lagabálkurinn [[Grágás]] réttindi kvenna og karla. Samkvæmt Grágás var konum mismunað að ýmsu leiti; synir gengu fyrir þegar kom að því að erfa frá föður sínum. Konur fengu [[heimanfylgja|heimanfylgju]] en þó ekki að meira andvirði en synir fengju að erfðum nema með samþykki sonarins. Konur fengu arf sextán ára og urðu fjárráða tvítugar. Konur máttu ekki velja sjálfar maka heldur féll það í skaut föður, annars bróður og að lokum móður. <!-- Mótsagnakennt: "Væri kona ósátt við val á maka fyrr hana var eini aðri valkostur hennar að gerast [[nunna]]. Ekkjur máttu hins vegar velja sér maka eða konur sem höfðu tvisvar hafnað maka." --> Í [[hjónaband]]i máttu konur ráða á heimilinu, „innan stokks”. Konur máttu ráðstafa fé heimilisins í umboði karlsins. Stæli maður frá konu sinni og hlypist á brott frá henni gat hún lögsótt hann en aðeins karlar gátu lagt fram lögsókn. Skilnaðir voru mjög fátíðir. Þeir þurftu leyfi [[biskup Íslands|biskups Íslands]] sem veitti hann aðeins ef í ljós komu náin ættfræðileg tengsl milli hjóna eða sérstakar aðstæður. [[Legorðsbrot]] nefndust þau brot þegar kona og karl höfðu [[samræði]] utan hjónabands. Refsingin við legorðsbroti fór eftir félagslegri stöðu konunnar; ef hún var ógift eða ''göngukona'' hafði brotið engin áhrif nema af barn fæddist og þá bar föðurnum að borga framfærslu þess, öðrum kosti, ef konan var gift, þurfti hún að greiða sekt og hirtu karlkyns aðstandendur konunnar sektarféð. [[Nauðgun|Nauðganir]] vörðuðu [[skóggangur|skóggang]] fyrir karlmenn.<ref>{{bókaheimild|titill=Ártöl og áfangar í sögu íslenskra kvenna|höfundur=Erla Huld Halldórsdóttir og Guðrún Dís Jónatansdóttir|ár=1998|útgefandi=Kvennasögusafn Íslands|bls=136-138}}</ref> Með [[Kristinréttur hinn nýi|kristnirétti hinum nýja]] [[1275]] var bannað að gifta konur gegn vilja þeirra. Árið [[1281]] var [[Jónsbók]] lögfest. Þá fengu konur [[erfðaréttur|erfðarétt]], þriðjung á móti bróður en sú skipting átti eftir að haldast óbreytt til ársins 1850. Ógiftar konur urðu nú fjárráða tvítugar en misstu þann rétt við giftingu. Konur máttu ekki gifta sig nema í samráði við foreldra, forráðamenn eða frændur. === Síðmiðaldir === Fólksfjöldi á Íslandi á [[miðaldir|miðöldum]] hefur verið áætlaður á bilinu 40-80.000 manns og hafa konur verið um helmingur þess.<ref>{{vefheimild|url=http://landfraedi.is/landabrefid/2007/Landabrefid_2007_HH_RO.pdf|titill=Sögulegur fólksfjöldi á Íslandi – Ný nálgun með tilliti til burðargetu lands|ár=2007}}</ref> Meðal kvenna sem vöktu athygli á þessum tíma má nefna [[Guðríður Símonardóttir|Guðríði Símonardóttur]] (Tyrkja-Guddu) sem var rænt árið 1627 í [[Tyrkjaránið|Tyrkjaráninu]] og komst aftur heim og kvæntist [[Hallgrímur Pétursson|Hallgrími Péturssyni]]. [[Ragnheiður Jónsdóttir]] var mikilvirk hannyrðakona og var valin til þess að prýða íslenska 5000 krónu seðilinn. [[Þuríður formaður]] var þekkt á [[19. öld]] fyrir formennsku sína á sjó og fyrir að koma upp um [[Kambsránið]]. === Nútíminn === [[Mynd:Briet Bjarnhedinsdottir.jpg|thumb|Bríet Bjarnhéðinsdóttir á yngri árum]] Undir lok 19. aldar fór að bera á kröfum um aukin réttindi kvenna. [[Kvennaskólinn í Reykjavík]] var stofnaður árið [[1874]] af [[Þóra Melsteð|Þóru Melsteð]] og eiginmanni hennar [[Páll Melsteð|Páli Melsteð]], með fjárstuðningi íslenskra og erlendra aðila. Skólinn var fyrsta menntastofnunin sem bauð konum upp á formlega menntun. Fleiri kvennaskólar voru stofnaðir næstu árin. Byrjað var að skrifa í blöðin bæði af körlum og konum um þau réttindi kvenna að mega [[menntun|mennta sig]].<ref>{{vefheimild|url=https://heimspeki.hi.is/?p=3973|titill=Heimspeki úr glatkistunni: Konur og kvenréttindi 1876-1885 : Umræða 19. aldar skoðuð út frá fimm greinum í Skírni og Fjallkonunni|ár=2013}}</ref> Bríet Bjarnhéðinsdóttir birti greinarnar „''Nokkur orð um menntun og rjettindi kvenna''“ í tímaritinu [[Fjallkonan]] í tveimur hlutum, 5. júní og 22. júní 1885.<ref>[http://www.timarit.is/?issueID=304291&pageSelected=1&lang=0 ''Nokkur orð um menntun og rjettindi kvenna''; 1. grein í Fjallkonunni (5. júní 1885)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927201008/http://www.timarit.is/?issueID=304291&pageSelected=1&lang=0 |date=2007-09-27 }} [http://www.timarit.is/?issueID=304292&pageSelected=0&lang=0 ''Nokkur orð um menntun og rjettindi kvenna''; 2. grein í Fjallkonunni (22. júní 1885)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930165322/http://www.timarit.is/?issueID=304292&pageSelected=0&lang=0 |date=2007-09-30 }}</ref> Þann [[30. desember]] [[1887]] hélt Bríet „''Fyrirlestur um hagi og rjettindi kvenna''“ í [[Góðtemplarahús Reykjavíkur|Góðtemplarahúsinu]]. Sá fyrirlestur kom stuttu síðar út á prenti með undirfyrirsögninni „''Fyrsti fyrirlestur kvennmanns á Íslandi''“.<ref>{{Cite web |url=http://baekur.is/bok/000054511/Fyrirlestur_um_hagi_og |title=Fyrirlestur um hagi og réttindi kvenna |access-date=2015-06-17 |archive-date=2016-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312074526/http://baekur.is/bok/000054511/Fyrirlestur_um_hagi_og |url-status=dead }}</ref> Starfsemi góðgerðarfélaga fyrir tilstuðlan kvenna hófst með stofnun [[Thorvaldsensfélagið|Thorvaldsensfélagsins]] árið [[1875]] og [[Hvítabandið|Hvítabandsins]] [[1895]]. Árið 1894 var [[Hið íslenska kvenfélag]] stofnað og ári seinna hóf [[Bríet Bjarnhéðinsdóttir]] útgáfu [[Kvennablaðið|Kvennablaðsins]]. Árið [[1850]] fengu dætur jafnan [[erfðaréttur|erfðarétt]] á við syni og árið 1861 tóku gildi ný lög um myndugleika kvenna. Lögin veittu ógiftum konum 25 ára og eldri fjárræði en áður höfðu konur þurft að hafa sérstakan tilsjónarmann sem hafði eftirlit með fjárreiðum þeirra. Giftar konur voru ómyndugar. Eiginmenn höfðu einir ráðstöfunarrétt á eigum búsins. Fjárræði giftra kvenna var mjög til umræðu í blöðum og á Alþingi síðustu tvo áratugi 19. aldar en ný lög urðu ekki að veruleika fyrr en árið 1900. Með þeim fengu konur heimild til séreignar og ráðstöfunar eigin eigna og tekna. Eiginmaðurinn hafði þó eftir sem áður yfirráð yfir eigum búsins.<ref>{{vefheimild|url=http://www.heimastjorn.is/heimastjornartiminn/kvenrettindi/|titill=Heimastjórn í 100 ár: kvenréttindi}}</ref> Árið [[1882]] fengu ekkjur og ógiftar konur, 25 ára eða eldri, sem stóðu fyrir búi eða áttu með sig sjálfar, kosningarétt til sveitarstjórna og safnaðarnefnda. [[Vilhelmína Lever]], verslunarkona á [[Akureyri]] kaus þó í sveitarstjórnarkosningunum á Akureyri árið 1863 og 1866 þar sem ''mænd'' úr dönsku reglugerðinni um kosningarétt var þýtt sem ''menn'' en ekki ''karlmenn'' og hún uppfyllti önnur skilyrði um fullmynduga menn („''alle fuldmyndige Mænd''“), sem ekki voru hjú, höfðu verið búfastir í bænum síðasta árið og borguðu a.m.k. 2 ríkisdali í bæjargjöld mættu kjósa.<ref>{{vefheimild|url=https://www.skjaladagur.is/2005/603_03.html|titill=Frumkvöðlar : Fyrsta konan sem kaus til sveitarstjórnar á Íslandi var Maddama Vilhelmína Lever}}</ref> Ekkjur og ógiftar konur, 25 ára eða eldri, sem stóðu fyrir búi eða áttu með sig sjálfar, fengu þó ekki kjörgengi fyrr en 1902. Árið 1908 fengu giftar konur í Reykjavík og Hafnarfirði í fyrsta sinn kosningarétt og kjörgengi. Hjú og vinnufólk fékk ekki kosningarétt og kjörgengi í bæjarstjórnarkosningum fyrr en á árunum 1917 – 1926, þegar samræmd löggjöf var sett um allt land. === 20. öld === [[Mynd:Reykjavik Briet Knutsdottir.jpg|thumb|right|Fyrsti valtarinn sem kom til landsins var nefndur „Bríet Knútsdóttir” í höfuðið á [[Bríet Bjarnhéðinsdóttir|Bríeti Bjarnhéðinsdóttur]] bæjarfulltrúa og [[Knud Zimsen]] borgarstjóra. Hér er hann staddur í [[Pósthússtræti]] haustið 1917.]] Í byrjun 20. aldar varð konum á Íslandi nokkuð ágengt í réttindabaráttu sinni. [[Kvenréttindafélag Íslands]] var stofnað árið [[1907]] í heima hjá Bríeti í Reykjavík og var hún formaður þess næstu 20 árin. [[Kvennaframboð í Reykjavík 1908-1916|Kvennaframboðið til bæjarstjórnarkosninganna í Reykjavík 1908]] gekk mjög vel. Framboðið fékk flest atkvæði af öllum listum sem í framboði voru, 345 eða 21,8% greiddra atkvæða og fjóra fulltrúa af þeim 15 sem um var kosið. Sá listi sem næstur var að atkvæðatölu fékk 235 atkvæði. Því tóku [[Katrín Magnússon]], formaður Hins íslenska kvenfélags, [[Þórunn Jónassen]], formaður Thorvaldsensfélagsins, Bríet Bjarnhéðinsdóttir, formaður Kvenréttindafélags Íslands og [[Guðrún Björnsdóttir]], félagi í Kvenréttindafélagi Íslands, sæti í [[bæjarstjórn Reykjavíkur]] það ár. Lög um menntun kvenna og rétt til embætta var samþykkt á Alþingi árið 1911 þá fengu konur fullan rétt til menntunar og embætta. Þann [[19. júní]] [[1915]] undirritaði Danakonungur nýja stjórnarskrá sem veitti konum kosningarétt og [[7. júlí]] fögnuðu konur kosningaréttinum sínum með hátíðarfundi á Austurvelli. Sama dag stofnuðu þær [[Landspítalasjóður Íslands|Landspítalasjóð Íslands]]. Fyrsta konan sem bauð sig fram til Alþingis var [[Bríet Bjarnhéðinsdóttir]] árið 1916 en hún náði ekki kjöri. Árið 1922 buðu konur fram sérstakan kvennalista og var [[Ingibjörg H. Bjarnason]] skólastýra Kvennaskólans kosin fyrst kvenna til þings. Árið 1930 var [[Guðrún Lárusdóttir]] kosin á þing fyrir [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokkinn]] og árið 1946 var [[Katrín Thoroddsen]] læknir kosin á þing fyrir [[Sósíalistaflokkur Íslands|Sósíalistaflokkinn]]. [[Mynd:Sidleysi-althbladid 11 mai 1940 bls4.png|thumb|right|„Það er óþolandi, ef nokkrar siðlausar stúlkur verða til þess að gefa hermönnunum ranga hugmynd um íslenzkar konur.” sagði í [[Alþýðublaðið|Alþýðublaðinu]] degi eftir að breskir hermenn hernámu Ísland.]] Tímabil seinni heimstyrjaldarinnar einkenndist af [[Ísland í seinni heimsstyrjöldinni|örum breytingum og í raun nútímavæðingu Íslands]], ''Bretavinnan'' bauðst íslensku vinnuafli og árin 1941-2 var atvinnuleysið orðið ekkert. Tók fljótlega að bera á togstreitu milli hermannanna og íslenskra karlmanna, í umfjöllunum fékk þetta málefni heitið ''[[Ástandið]]''. Degi eftir að Bretar hernámu Ísland birtist málsgrein í Alþýðublaðinu þar sem varað var við [[siðleysi]], breskir hermenn sóttu í að fá þvott þveginn hjá íslenskum húsmæðrum og þóttu slík samskipti einnig óviðeigandi. Ári seinna tóku Bandaríkjamenn við af Bretum. Í bréfi [[Vilmundur Jónsson|Vilmundar Jónssonar]] landlæknis til dómsmálaráðuneytisins sagði að lögreglan teldi að stúlkubörn á aldrinum 12-16 ára væru farin að stunda [[vændi]]. Í kjölfarið var stofnuð nefnd til þess að rannsaka málið, hún var kölluð ''Ástandsnefndin'' og var skipuð þremur karlmönnum. Í skýrslu nefndarinnar kom fram að lögreglan væri með lista yfir 500 konur á aldrinum 12-61 árs, sem hún teldi að hefðu mjög náin samskipti við setuliðið. Af þeim væru um 150 17 ára og yngri. Af þessum 500 konum væru að minnsta kosti 129 orðnar mæður og væri barnafjöldinn ekki minni en 255 börn. Kynni íslenskra stúlkna og hermanna leiddu stundum af sér þunganir. Þegar svo bar undir áttu stúlkurnar rétt á meðlögum frá hermönnunum. En oftar en ekki gátu hermennirnir komið sér undan þeirri ábyrgð og þurftu þá stúlkurnar að þiggja styrki frá hinu opinbera. En einnig kom fyrir að pör giftu sig og voru hermannabrúðkaup 332 talsins hér á landi. Árið 1949 voru [[Kristín L. Sigurðardóttir]] og [[Rannveig Þorsteinsdóttir]] kosnar á þing og var það í fyrsta sinn sem tvær konur sátu á Alþingi. [[Hulda Dóra Jakobsdóttir]] varð fyrst íslenskra kvenna til þess að verða bæjarstjóri en hún var bæjarstjóri [[Kópavogur|Kópavogs]] frá 1957-62. [[Auður Auðuns]] gegndi embætti [[borgarstjóri Reykjavíkur|borgarstjóra Reykjavíkur]] frá 1959 til 1960 og var fyrst kvenna til þess. Hún var einnig fyrst kvenna til þess að verða ráðherra þegar hún sat sem [[Dóms- og kirkjumálaráðherra Íslands|dóms- og kirkjumálaráðherra]] 1970-71. [[Mynd:Vigdis Finnbogadottir (1985).jpg|thumb|right|[[Vigdís Finnbogadóttir]] var fyrst kvenna kjörin forseti í lýðræðislegum kosningum árið 1980. Hér er hún á mynd sem var tekin 1985.]] [[Rauðsokkahreyfingin]] var íslensk grasrótarhreyfing, stofnuð [[4. október]] [[1970]], sem barðist fyrir auknum kvenréttindum með fundum og ályktunum. Á hinu alþjóðlega [[Kvennaár]]i, [[1975]], voru fjölmargar ráðstefnur og fundir haldnir um stöðu og kjör kvenna. Þessi vinna náði hápunkti á [[Kvennafrídagurinn|Kvennafrídeginum]] [[24. október]] en þá lögðu konur niður vinnu og fjölmenntu í [[miðborg Reykjavíkur]] - um þrjátíu þúsund manns fylltu Lækjartorg og nærliggjandi svæði. Árið 1976 voru fyrst sett lög um jafnrétti kvenna og karla.<ref name="jafnrettislog">[https://www.althingi.is/lagas/nuna/2008010.html Lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla], nr. 10/2008</ref> Vigdís Finnbogadóttir var fyrst kvenna kjörin forseti í [[Forsetakosningar á Íslandi 1980|lýðræðislegum kosningum árið 1980]]. [[Kvennalistinn]] bauð fram til Alþingis í þremur [[Kjördæmi Íslands|kjördæmum]] vorið 1983. Listinn hlaut 5,5% atkvæða og þrjár konur voru kjörnar á þing fyrir Kvennalistann, [[Sigríður Dúna Kristmundsdóttir]], [[Guðrún Agnarsdóttir]] og [[Kristín Halldórsdóttir]]. Árið [[1999]] var [[Félag kvenna í atvinnulífinu]] stofnað af um 300 konum. Árið [[2000]] vann [[Vala Flosadóttir]] til bronsverðlauna í [[frjálsar íþróttir|frjálsum íþróttum]] á [[Sumarólympíuleikarnir 2000|Sumarólympíuleikunum]]. Hún varð fyrst íslenskra kvenna til að vinna Ólympíuverðlaun og var kosin [[Íþróttamaður ársins]] sama ár. === 21. öld === [[Femínistafélag Íslands]] var stofnað árið [[2003]]. [[Jóhanna Sigurðardóttir]] varð forsætisráðherra árið 2009, fyrst íslenskra kvenna í [[Ríkisstjórnir Samfylkingarinnar og Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs 2009-2013|ríkisstjórn]] sem var skipuð jafnmörgum konum og körlum. [[Samtök kvenna af erlendum uppruna á Íslandi]] var stofnað á [[Kvennafrídagurinn|Kvennafrídeginum]], þann 24. október 2003 í [[Hallveigarstaðir|Hallveigarstöðum]] í Reykjavík, þar sem félagið ásamt fleiri kvennasamtökum var sett. Markmið samtakanna er að vinna að jafnrétti og jafnri stöðu kvenna af erlendum uppruna á öllum sviðum þjóðlífsins. Félagið er aðildarfélag [[Kvenréttindafélag Íslands|Kvenréttindafélags Íslands]]. <ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2003/10/25/samtok_kvenna_af_erlendum_uppruna_stofnud/|title=Samtök kvenna af erlendum uppruna stofnuð|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-04-07}}</ref> Fyrsta [[drusluganga]]n var haldin í Reykjavík sumarið 2011 og hefur hún verið haldin árlega eftir það. Markmið göngunnar „er að uppræta þá fordóma sem endurspeglast í áherslu á klæðaburð og ástand brotaþola í umræðu um kynferðisofbeldi“.<ref>{{vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2011110608956/drusluganga-i-reykjavik|titill=Drusluganga í Reykjavík}}</ref> Vorið 2015 barst hin svokallaða #freethenipple hreyfing til Íslands. Markmið hennar var að vinna gegn þeirri samfélagslegu ímynd að [[geirvarta|geirvörtur]] kvenna séu kynferðisleg tákn.<ref>{{vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/malefni/geirvartan_frelsud/|titill=Geirvartan frelsuð}}</ref> Hin svonefnda [[Me too-hreyfingin|metoo-bylting]] hófst í kjölfar ásakana á hendur bandaríska kvikmyndaframleiðandanum [[Harvey Weinstein]] undir lok árs 2017 en þá steig fjöldi kvenna fram á samfélagsmiðlum og greindi frá því að hafa orðið fyrir kynferðislegu áreitni eða kynferðislegu ofbeldi. Mikið fór fyrir umræðu um stöðu kynjanna í kjölfarið<ref>[https://www.visir.is/g/2018180308953/konur-sem-hafa-ordid-fyrir-ofbeldi-i-nanum-sambondum-eda-innan-fjolskyldu-stiga-fram Konur sem hafa orðið fyrir ofbeldi í nánum samböndum eða innan fjölskyldu stíga fram]</ref><ref>[https://www.visir.is/g/2018180609099/helmingur-manndrapa-a-islandi-tengist-heimilisofbeldi Helmingur manndrápa á Íslandi tengist heimilisofbeldi]</ref> og í könnunum tæpu ári seinna sagðist meirihluti vera þeirrar skoðunar að umræðan hefði verið til góða.<ref>[https://www.visir.is/g/2018180819621/studningsmenn-midflokksins-neikvaedastir-i-gard-metoo Stuðningsmenn Miðflokksins neikvæðastir í garð #MeToo], Vísir.is 13. ágúst 2018</ref> Haustið 2018 komst [[Orka náttúrunnar]] sem er dótturfyrirtæki [[Orkuveita Reykjavíkur|Orkuveitu Reykjavíkur]] þar sem framkvæmdastjóra þess var vikið úr starfi vegna ósæmilegrar hegðunar gagnvart starfsfólki.<ref>{{vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2018180919403|titill=Bjarni rekinn frá ON eftir "óviðeigandi hegðun“}}</ref> Um svipað leyti var einnig fjallað um kynferðislega áreitni af hálfu skemmtikraftsins [[Björn Bragi Arnarsson|Björns Braga Arnarssonar]], hann sagði sig frá þáttastjórn [[Gettu betur]] í kjölfarið.<ref>[https://www.visir.is/g/2018181039914 Björn Bragi segir sig frá Gettu betur]</ref><ref>[https://www.ruv.is/frett/bjorn-bragi-bidst-afsokunar-a-hegdun-sinni Björn Bragi biðst afsökunar á hegðun sinni]</ref> Í lok nóvember 2018 fluttu tveir íslenskir fjölmiðlar, [[Stundin]] og [[DV]] fréttir byggðar á [[Klaustursupptökurnar|upptökum af samtölum sex þingmanna]]; [[Bergþór Ólason|Bergþórs Ólasonar]], [[Gunnar Bragi Sveinsson|Gunnars Braga Sveinssonar]], [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson|Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar]], [[Anna Kolbrún Árnadóttir|Önnu Kolbrúnar Árnadóttur]] úr [[Miðflokkurinn|Miðflokknum]] og [[Ólafur Ísleifsson|Ólafs Ísleifssonar]] og [[Karl Gauti Hjaltason|Karls Gauta Hjaltasonar]] úr [[Flokkur fólksins|Flokk fólksins]].<ref>[https://www.visir.is/t/1306/Uppt%C3%B6kur%20%C3%A1%20Klaustur%20bar Yfirlit frétta á Vísi.is]</ref> Í samtölunum komu fram sjónarmið sem sögð voru einkennast af [[kvenfyrirlitning]]u og heyrðust kröfur um að þingmennirnir þyrftu að segja af sér.<ref>[http://kvenrettindafelag.is/2018/yfirlysing-fra-kvenrettindafelagi-islands/ Yfirlýsing frá Kvenréttindafélagi Íslands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181206001905/http://kvenrettindafelag.is/2018/yfirlysing-fra-kvenrettindafelagi-islands/ |date=2018-12-06 }}, 30. nóvember 2018</ref> Umræða skapaðist á margvíslegum vettvöngum um stöðu kvenna. Sérstaklega var fjallað um svonefndar ''tvígreindar konur'' í íslenska heilbrigðiskerfinu og berskjaldaða stöðu þeirra.<ref>[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/06/02/thorf_a_heimili_fyrir_tvigreindar_konur Þörf á heim­ili fyr­ir tvígreind­ar kon­ur]</ref><ref>[https://stundin.is/grein/8223/ Útburðir samtímans]</ref> <ref>[https://www.visir.is/g/2019190109153/setja-200-milljonir-i-urraedi-fyrir-folk-med-tvigreindan-vanda Setja 200 milljónir í úrræði fyrir fólk með tvígreindan vanda]</ref> Dóttir [[Jón Baldvin Hannibalsson|Jóns Baldvins Hannibalssonar]], Aldís Schram, kom fram í fjölmiðlum í byrjun árs 2019, í annað sinn eftir að hafa borið föður sinni þungum sökum um kynferðislegt ofbeldi, og í þetta sinn stigu fleiri konur fram og lýstu óviðeigandi háttsemi eða áreiti af hans hálfu.<ref>[https://www.ruv.is/frett/bok-um-jon-baldvin-slegid-a-frest Bók um Jón Baldvin slegið á frest]</ref> <ref>[http://www.ruv.is/frett/matti-ekki-nota-brefsefni-sendirads-ne-titil Mátti ekki nota bréfsefni sendiráðs né titil]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> [[Atli Rafn Sigurðarson]] sem hafði verið sagt upp hjá Borgarleikhúsinu vegna kynferðislegrar áreitni af hans hálfu stefndi Borgarleikhúsinu.<ref>[https://www.visir.is/g/2019190119451 Atli Rafn krefst 13 milljóna frá Borgarleikhúsinu]</ref> Loks sagði Sigrún Helga Lund upp stöðu sinni sem prófessor við Háskóla Íslands vegna meintrar kynferðislegrar áreitni í starfi. <ref>[https://www.visir.is/g/2018181218679 Segir upp prófessorsstöðu við HÍ í kjölfar meintrar áreitni yfirmanns]</ref> == Lög og alþjóðasáttmálar == Lagaleg staða íslenskra kvenna er ákvörðuð annars vegar af íslenskum lögum settum af [[Alþingi]], og er [[Stjórnarskrá Lýðveldisins Íslands|íslenska stjórnarskráin]] þar veigamest, og hins vegar af alþjóðlegum samningum sem Ísland hefur gerst aðili að. Í 65. gr íslensku stjórnarskrárinnar segir að „Allir skulu vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti.”. Sérstaklega er áréttað í 2.mgr. að „Konur og karlar skulu njóta jafns réttar í hvívetna.” Lög um menntun kvenna og rétt til embætta var samþykkt á Alþingi árið 1911 þá fengu konur fullan rétt til menntunar og embætta. Árið 1976 voru sett lög um jafnrétti karla og kvenna.<ref name="jafnrettislog"/> Í gildi eru lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla nr. 10/2008. Meðal fleiri laga sem tryggja eiga jafnrétti kynjanna eru ákvæði í lögum um fæðingar- og foreldraorlof, bann við nektarsýningum í lögum um veitingastaði, gistihald og skemmtanahald, kynjakvóti í stjórnum hlutafélaga og einkahlutafélaga af tiltekinni stærð og að lokum er í lögum um opinber fjárlög grein um að gerð skuli kynjuð fjárlög til hliðsjónar.<ref>[https://www.jafnretti.is/is/um-jafnrettisstofu/log-um-jafnretti-kynja Lög um jafnrétti kynja], samantekt á vef Jafnréttisstofu</ref> Árið 1977 gerðist Íslandi aðili að samningi Sameinuðu þjóðanna um ríkisborgararétt giftra kvenna en þannig var að áður fyrr misstu konur ríkisborgararétt sinn við að giftast erlendum manni.<ref>[https://treaties.un.org/PAGES/ViewDetailsIII.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XVI-2&chapter=16&Temp=mtdsg3&clang=_en Vefur SÞ um sáttmálann]</ref> [[Ingibjörg H. Bjarnason]] tók þetta mál upp hér á Íslandi og fékk það samþykkt að íslenskar konur héldu sínum ríkisborgararétti þó þær giftust erlendum mönnum.<ref name="cedaw">[https://www.jafnretti.is/is/um-jafnrettisstofu/greinar/kvennasattmali-sameinudu-thjodanna-30-ara Kvennasáttmáli Sameinuðu þjóðanna 30 ára], eftir Kristínu Ástgeirsdóttur</ref> Ísland er aðili að [[Samningur um afnám allrar mismununar gegn konum|Samningi Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar gegn konum]] (CEDAW) frá árinu 1985<ref>[https://www.althingi.is/lagas/140b/1985005.html Samningur um afnám allrar mismununar gagnvart konum]</ref> og [[Samningur um verndun mannréttinda og mannfrelsis|Mannréttindasáttmála Evrópu]] (ECHR). == Tilvitnanir == {{reflist|2}} == Heimildir == * ''Kvennaslóðir : rit til heiðurs Sigríði Th. Erlendsdóttur sagnfræðingi''. Kvennasögusafn Íslands, 2001. * [http://baekur.is/bok/000021526/Artol_og_afangar_i_sogu Ártöl og áfangar í sögu íslenskra kvenna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160209215232/http://baekur.is/bok/000021526/Artol_og_afangar_i_sogu |date=2016-02-09 }} í ritstjórn Erlu Huldu Halldórsdóttur og Guðrúnar Dísar Jónatansdóttur á vefnum Bækur.is == Tenglar == {{commonscat|Women's rights in Iceland|réttindum kvenna á Íslandi}} {{wikibækur|Saga kvenna|Sögu kvenna}} * [http://baekur.is/bok/000021526/Artol_og_afangar_i_sogu Ártöl og áfangar í sögu íslenskra kvenna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160209215232/http://baekur.is/bok/000021526/Artol_og_afangar_i_sogu |date=2016-02-09 }} í ritstjórn Erlu Huldu Halldórsdóttur og Guðrúnar Dísar Jónatansdóttur á vefnum Bækur.is * [https://www.althingi.is/lagas/nuna/2008010.html Lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla], nr. 10/2008 * [http://kvennasogusafn.is/index.php?page=artoel-og-afangar Ártöl og áfangar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016132016/http://kvennasogusafn.is/index.php?page=artoel-og-afangar |date=2015-10-16 }} á vef Kvennasögusafns * [http://hdl.handle.net/2027/uc1.b4097671 Máttugar meyjar: íslensk fornbókmenntasaga], eftir Helgu Kress * [http://hornafjardarsofn.is/wp-content/uploads/2015/01/Vala-grein-um-isl.konur_.pdf Íslenskar konur í fortíð og nútíð ... og eflaust í framtíð] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304231042/http://hornafjardarsofn.is/wp-content/uploads/2015/01/Vala-grein-um-isl.konur_.pdf |date=2016-03-04 }} grein eftur Völu Garðarsdóttur * [http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015051284498;view=1up;seq=7 Doing and becoming : women's movements and women's personhood in Iceland 1870-1990] Sigríður Dúna Kristmundsdóttir. * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000506111 Uppruni íslenzkrar skáldmenntar], Barði Guðmundsson * [http://hugras.is/2018/11/ad-ganga-ut-fyrir-sitt-golf-ordraeda-um-konur/ Að ganga út fyrir sitt gólf. Orðræða um konur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181210161546/http://hugras.is/2018/11/ad-ganga-ut-fyrir-sitt-golf-ordraeda-um-konur/ |date=2018-12-10 }}, grein eftir Erlu Huldu Halldórsdóttur [[Flokkur:Kvenréttindi á Íslandi|Kvenréttindi á Íslandi]] 0lrskvp0rjeywxix30ir42t6v6d15so 0 131154 1962078 1943006 2026-05-03T11:13:00Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962078 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Nuuk city below Sermitsiaq.JPG|thumb|right|Séð yfir Nuuk með fjallið [[Sermitsiaq]] í bakgrunni.]] '''Listi yfir þéttbýlissvæði á Grænlandi''' er listi yfir allt þéttbýli á [[Grænland]]i miðað við árið 2024. Stærsta þéttbýlissvæðið er [[Nuuk]], sem er líka höfuðborg landsins. Þar búa um 19.900 manns, eða 35% íbúa. Á Grænlandi er þéttbýlum skipt í tvo flokka: ''illoqarfik'' („bær“) og ''nunaqarfik'' („byggð“). Munurinn á þessum tveimur hugtökum hefur minnkað síðan ný sveitarfélög voru skilgreind árið 2009 þar sem dregið hefur úr mikilvægi gamalla höfuðstaða sveitarfélaga. Frá og með 1. janúar 2024 eru íbúar Grænlands 56.699 samtals. Allir Grænlendingar búa við ströndina eða á eyjum, og það er engin föst byggð á hálendinu sem er að mestu leyti þakið [[Grænlandsjökull|Grænlandsjökli]]. Þar búa bara rannsóknarmenn tímabundið eftir árstíðum. == Þéttbýli með fleiri en 1.000 íbúa == Það eru 12 þéttbýli á Grænlandi með fleiri en 1.000 íbúa:<ref name="stat2013">{{cite book|title=Greenland in Figures 2013|url=http://www.stat.gl/publ/en/GF/2013/pdf/Greenland%20in%20Figures%202013.pdf|publisher=[[Hagstofa Grænlands]]|isbn=978-87-986787-7-9|issn=1602-5709|access-date=5 September 2013}}</ref><ref name="localpop">[[Hagstofa Grænlands]], [https://bank.stat.gl:443/sq/7fb6dd7b-27bd-448a-873c-e3ac8676f561 Population in Localities January 1st 1977-2024 [BEESTD]]</ref><ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/full/gl.htm|title=Greenland|access-date=2025-06-25|archive-date=2022-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321204911/http://pop-stat.mashke.org/full/gl.htm|url-status=dead}}</ref> {|class="sortable wikitable" ! Sæti !! Íbúafjöldi !! Heiti !! Fyrrverandi heiti !! Sveitarfélag |- |1||19.903 || [[Nuuk]] || Godthåb || [[Sermersooq]] |- |2||5.485 || [[Sisimiut]] || Holstensborg || [[Qeqqata]] |- |3||5.087 || [[Ilulissat]] || Jacobshavn || [[Avannaata]] |- |4||3.069 || [[Qaqortoq]] || Julianehåb || [[Kujalleq]] |- |5||2.992 || [[Aasiaat]] || Egedesminde || [[Qeqertalik]] |- |6||2.519 || [[Maniitsoq]] || Sukkertoppen || [[Qeqqata]] |- |7||1.758 || [[Tasiilaq]] || Oscarshavn || [[Sermersooq]] |- |8||1.401 || [[Uummannaq]] || || [[Avannaata]] |- |9||1.257 || [[Narsaq]] || Nordprøven || [[Kujalleq]] |- |10||1.169 || [[Paamiut]] || Frederikshåb || [[Sermersooq]] |- |11||1.078 || [[Nanortalik]] || Bjørnsted || [[Kujalleq]] |- |12||1.067 || [[Upernavik]] || || [[Avannaata]] |} == Þéttbýli með milli 200 og 1.000 íbúa == Það eru 18 þéttbýli á Grænlandi með milli 200 og 1.000 íbúa:<ref name="stat2013"/><ref name="localpop"/> {|class="sortable wikitable" ! Sæti !! Íbúafjöldi !! Heiti !! Fyrrverandi heiti !! Sveitarfélag |- |13||961|| [[Qasigiannguit]] || Christianshåb || [[Qeqertalik]] |- |14||799|| [[Qeqertarsuaq]] || Godhavn || [[Qeqertalik]] |- |15||598|| [[Qaanaaq]] || Thule || [[Avannaata]] |- |16||481|| [[Kangaatsiaq]] || || [[Qeqertalik]] |- |17||444|| [[Kullorsuaq]] || || [[Avannaata]] |- |18||440|| [[Kangerlussuaq]] || Søndre Strømfjord || [[Qeqqata]] |- |19||324|| [[Ittoqqortoormiit]] || Scoresbysund || [[Sermersooq]] |- |20 ||295|| [[Kangaamiut]] || Gl. Sukkertoppen || [[Qeqqata]] |- |21||264|| [[Tasiusaq, Qaasuitsup|Tasiusaq]] || || [[Avannaata]] |- |22||234|| [[Kuummiit]] ||—|| [[Sermersooq]] |- |23||231|| [[Saattut]] ||—|| [[Avannaata]] |- |24||224|| [[Ikerasak]] ||—|| [[Avannaata]] |- |25||213|| [[Niaqornaarsuk]] ||—|| [[Qeqertalik]] |- |26||206|| [[Kulusuk]] || Kap Dan || [[Sermersooq]] |- |27||202|| [[Sermiligaaq]] ||—|| [[Sermersooq]] |} == Þéttbýli með milli 100 og 200 íbúa == Það eru 14 þéttbýli á Grænlandi með milli 100 og 200 íbúa:<ref name="stat2013"/><ref name="localpop"/> {|class="wikitable" ! Sæti !! Íbúafjöldi !! Heiti !! Fyrrverandi heiti !! Sveitarfélag |- |28 ||187|| [[Upernavik Kujalleq]] || Søndre Upernavik || [[Avannaata]] |- |29||184|| [[Attu, Greenland|Attu]] || || [[Qeqertalik]] |- |30||184|| [[Atammik]] ||—|| [[Qeqqata]] |- |31||174||[[Nuussuaq]] || Kraulshavn ||[[Avannaata]] |- |32||172|| [[Qaarsut]] ||—|| [[Avannaata]] |- |33||171|| [[Qeqertarsuatsiaat]] || Fiskernæs || [[Sermersooq]] |- |34||160|| [[Saqqaq]] || Solsiden || [[Avannaata]] |- |35||151|| [[Ukkusissat]] ||—|| [[Avannaata]] |- |36||149|| [[Aappilattoq, Qaasuitsup|Aappilattoq]], Avannaata || || [[Avannaata]] |- |37||148|| [[Innaarsuit]] ||—|| [[Avannaata]] |- |38||136|| [[Alluitsup Paa]] || Sydprøven || [[Kujalleq]] |- |39||132|| [[Narsarsuaq]] || Blomsterdal || [[Kujalleq]] |- |40||118|| [[Kangersuatsiaq]] || Prøven || [[Avannaata]] |- |41||100|| [[Itilleq]] || || [[Qeqqata]] |} == Þéttbýli með færri en 100 íbúa == Það eru 29 þéttbýli á Grænlandi með færri en 100 íbúa:<ref name="stat2013"/><ref name="localpop"/> {|class="wikitable" ! Sæti !! Íbúafjöldi !! Heiti !! Fyrrverandi heiti !! Sveitarfélag |- |42||97|| [[Qeqertaq]] || Øen || [[Avannaata]] |- |43||91|| [[Sarfannguit]] ||—|| [[Qeqqata]] |- |44||87|| [[Tiilerilaaq]] ||—|| [[Sermersooq]] |- |45||86|| [[Aappilattoq, Kujalleq|Aappilattoq]], Kujalleq ||Rødførde|| [[Kujalleq]] |- |46||86|| [[Ikerasaarsuk]] ||—|| [[Qeqertalik]] |- |47||80|| [[Ikamiut]] || || [[Qeqertalik]] |- |48||76|| [[Arsuk]] || || [[Sermersooq]] |- |49||73|| [[Eqalugaarsuit]] ||—|| [[Kujalleq]] |- |50||66|| [[Qassiarsuk]] || Brattalid [[Brattahlíð]] | [[Kujalleq]] |- |51||65|| [[Napasoq]] ||—|| [[Qeqqata]] |- |52||61|| [[Iginniarfik]] ||—|| [[Qeqertalik]] |- |53||59|| [[Narsarmijit]] || Frederiksdal || [[Kujalleq]] |- |54||59|| [[Isertoq]] ||—|| [[Sermersooq]] |- |55||55|| [[Akunnaaq]] ||—|| [[Qeqertalik]] |- |56||55|| [[Ilimanaq]] || Claushavn || [[Avannaata]] |- |57||50|| [[Kitsissuarsuit]] || Hunde Ejlande || [[Qeqertalik]] |- |58||48|| [[Savissivik]]<br />Havighivik ||—|| [[Avannaata]] |- |59||47|| [[Naajaat]] || || [[Avannaata]] |- |60||42|| [[Tasiusaq, Kujalleq|Tasiusaq]] ||—|| [[Kujalleq]] |- |61||42|| [[Oqaatsut]] || Hollandshuk Rødebugt || [[Avannaata]] |- |62||41|| [[Kapisillit]] ||Lakskaj|| [[Sermersooq]] |- |63||38|| [[Siorapaluk]]<br />Hiurapaluk ||—|| [[Avannaata]] |- |64||33|| [[Ammassivik]] || Sletten || [[Kujalleq]] |- |65||32|| [[Igaliku]] || [[Garðar (Grænlandi)|Garðar]]<br />Igaliko || [[Kujalleq]] |- |66||31||[[Nutaarmiut]] ||—|| [[Avannaata]] |- |67||29|| [[Niaqornat]] ||—|| [[Avannaata]] |- |68||28|| [[Saarloq]] ||—|| [[Kujalleq]] |- |69||23|| [[Qeqertat]] ||—|| [[Avannaata]] |- |70||12|| [[Qassimiut]] ||Bødker|| [[Kujalleq]] |- |71||7|| [[Kangerluk]] ||Diskofjord|| [[Qeqertalik]] |} == Heimildir == {{reflist}} {{Grænland}} [[Flokkur:Byggðir á Grænlandi]] jda4indksll5zhqzo1pnsmcyv9te2hc 0 132640 1962041 1523120 2026-05-03T00:11:46Z Fyxi 84003 Fyxi færði [[Loir-et-Cher (sýsla)]] á [[Loir-et-Cher]] 1523120 wikitext text/x-wiki '''Loir-et-Cher''' er sýsla í franska héraðinu [[Centre]]. Loir-et-Cher skiptist í þrjú svonefnd ''[[Arrondissement í Frakklandi|arrondissements]]'', 15 [[Kantónur í Frakklandi|kantónu]] (fr. ''cantons'') 283 [[Sveitarfélög í Frakklandi|sveitarfélög]] (fr. ''communes''). {{stubbur|landafræði|Frakkland}} [[Flokkur:Sýslur í Centre]] kkvsnt7fy638nmd4z7owq88yj4slia4 0 133155 1962076 1958827 2026-05-03T10:47:17Z Berserkur 10188 1962076 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Bærekraftsprisen 2018 (cropped).jpg|thumbnail|Attenborough með fyrirlestur (2018).]] '''Sir David Frederick Attenborough''' (fæddur 8. maí [[1926]]) er enskur [[náttúrufræði]]ngur og fjölmiðlamaður. Hann er best þekktur fyrir að semja og kynna ''Life'' sjónvarpsþættina þar sem hann fjallar um dýra- og plöntulíf jarðar. Hann hefur gefið út út fjöldann allan af fræðsluefni, aðallega fyrir sjónvarp en líka bækur. Attenborough fæddist í Isleworth í vestur-[[London]], en ólst upp í [[Leicester]] þar sem faðir hans var skólastjóri. Hann er miðjubarn og á tvo bræður. Foreldrar hans ættleiddu einnig tvær gyðingastúlkur í [[síðari heimsstyrjöld]]. Í æsku safnaði Attenborough [[steingervingar|steingervingum]], steinum og öðrum náttúrufyrirbrigðum. Árið 1945 lærði hann jarðfræði og dýrafræði við [[Cambridge]] og hlaut gráðu í náttúruvísindum. Árið 1950 giftist Attenborough Jane Elizabeth Ebsworth Oriel ( hún lést árið 1997). Þau eignuðust tvö börn: Robert og Susan. Sama ár sótti hann um starf sem þáttastjóri í útvarpi [[BBC]] en var hafnað fyrst en ferilskráin vakti athygli og fékk hann stöðu þar árið 1952. Attenborough varð stjórnandi hjá BBC Two árið 1965 og fór ferðir til meðal annars [[Tansanía|Tansaníu]] og [[Indónesía|Indónesíu]] til að taka upp myndefni og kynna. Attenborough hefur síðan gert ótal fræðsluþátta. Þáttaröðin ''Wildlife on One'', á BBC One, gekk frá 1977 til 2005 og taldi 253 þætti. Þáttaröðin ''Life on Earth'' (1979) var sú viðamesta sem BBC hafði gert og olli straumhvörfum í fræðsluþáttagerð. Nýjustu kvikmyndatökutækni var beitt hverju sinni og nutu þættirnir gífurlegra vinsælda, ekki síst vegna þess smitandi áhuga sem Attenborough sýndi viðfangsefni sínu. Af öðrum þáttum sem nefna má hefur [[Jörðin (sjónvarpsþáttaröð)|Planet Earth]] (2006) notið vinsælda. <ref>[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-03-natturuafl-og-adgerdasinni-i-heila-old-473362 Náttúruafl og aðgerðasinni í heila öld] Rúv, sótt 3. maí 2026</ref> Attenborough hefur látið ýmisleg málefni til sín taka: [[Loftslagsbreytingar|Loftlagsmál]] <ref>[http://umhverfisfrettir.is/2014/02/15/sir-david-attenborough-hefur-fengid-nog-af-folki-i-afneitun-vegna-loftslagsbreytinga/ Sir David Attenborough hefur fengið nóg af fólki í afneitun vegna loftslagsbreytinga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160228191534/http://umhverfisfrettir.is/2014/02/15/sir-david-attenborough-hefur-fengid-nog-af-folki-i-afneitun-vegna-loftslagsbreytinga/ |date=2016-02-28 }} Umhverfisfréttir. Skoðað 18. mars, 2016.</ref>, sólarorku <ref>[https://www.ruv.is/frett/attenborough-vedjar-a-solarorkuna Attenborough veðjar á sólarorkuna] Rúv. Skoðað 18. mars, 2016</ref> og mannfjöldaþróun má helst nefna. Attenborough hefur verið í liði með m.a. [[Richard Dawkins]] um að banna kennslu [[sköpunarhyggja|sköpunarhyggju]] í breskum skólum. [[Björk Guðmundsdóttir]] vann með Attenborough árið 2012 við gerð heimildarmyndarinnar ''The Nature of Music''. <ref>[http://www.pressan.is/Menning/Lesa_Menningu/bjork-gerir-heimildarmynd-um-tonlist-med-david-attenborough?pressandate=20111110 Björk gerir heimildarmynd um tónlist með David Attenborough]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Pressan. Skoðað 18. mars, 2016</ref> Ýmsar dýrategundir lifandi og útdauðar hafa verið nefndar eftir honum.<ref>[https://www.bbl.is/frettir/frettir/undafifill-nefndur-eftir-david-attenborough/7967/ Undafífill nefndur eftir David Attenborough] Bændablaðið. skoðað 18. mars, 2016.</ref> ==Tenglar== [http://www.hi.is/lif_og_umhverfisvisindadeild/heidursdoktorinn_david_attenborough Heiðursdoktorinn David Attenborough. Stiklað á stóru á ferli Davids Attenborough. Líf- og umhverfisvísindadeild] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017023803/http://www.hi.is/lif_og_umhverfisvisindadeild/heidursdoktorinn_david_attenborough |date=2015-10-17 }} * [https://canvas-story.bbcrewind.co.uk/attenborough70/ David Attenborough at the BBC] ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Attenborough, David}} [[Flokkur:Breskir náttúrufræðingar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1926]] [[Flokkur:Breskir heimildarmyndagerðarmenn]] ieshkfjmw9cnwspmnum2mkx27sx1hjt 0 134501 1962062 1961916 2026-05-03T01:04:36Z Fyxi 84003 1962062 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Nýja-Akvitanía | nafn_í_eignarfalli = Nýja-Akvitaníu | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * ''Nouvelle-Aquitaine'' ([[franska]]) * {{small|''Nòva Aquitània'' ([[oksítanska]])}} * {{small|''Akitania Berria'' ([[baskneska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Nouvelle-Aquitaine.svg | innsigli = | skjaldarmerki = BlasonNouvelleAquitaine.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Nouvelle-Aquitaine in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Bordeaux]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 84.036 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 6.150.451 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Nýja-Akvitanía''' ([[franska]]: ''Nouvelle-Aquitaine'') er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]]. Höfuðborg héraðsins er [[Bordeaux]]. Íbúafjöldinn árið 2026 var 6.150.451.<ref name="mannfjöldi" /> == Sýslur == Héraðið skiptist í tólf [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|16}} | [[Charente]] | [[Angoulême]] |- ! {{small|17}} | [[Charente-Maritime]] | [[La Rochelle]] |- ! {{small|19}} | [[Corrèze]] | [[Tulle]] |- ! {{small|23}} | [[Creuse]] | [[Guéret]] |- ! {{small|79}} | [[Deux-Sèvres]] | [[Niort]] |- ! {{small|24}} | [[Dordogne]] | [[Périgueux]] |- ! {{small|33}} | [[Gironde]] | [[Bordeaux]] |- ! {{small|87}} | [[Haute-Vienne]] | [[Limoges]] |- ! {{small|40}} | [[Landes (sýsla)|Landes]] | [[Mont-de-Marsan]] |- ! {{small|47}} | [[Lot-et-Garonne]] | [[Agen]] |- ! {{small|64}} | [[Pyrénées-Atlantiques]] | [[Pau]] |- ! {{small|86}} | [[Vienne (sýsla)|Vienne]] | [[Poitiers]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} {{Stubbur|Frakkland}} [[Flokkur:Nýja-Akvitanía| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] {{s|2016}} cubu9wqxuymu0mrnx91nrsh8wk0u1c0 0 135022 1962023 1961893 2026-05-02T23:14:21Z Fyxi 84003 1962023 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Auvergne-Rhône-Alpes | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|''Ôvèrgne-Rôno-Ârpes'' ([[arpitanska]])}} * {{small|''Auvèrnhe Ròse Aups'' ([[oksítanska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of the Region of Auvergne-Rhône-Alpes.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Blason Auvergne-Rhône-Alpes.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Auvergne-Rhône-Alpes in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Lyon]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 69.711 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 8.205.557 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Auvergne-Rhône-Alpes''' ([[arpitanska]]: ''Ôvèrgne-Rôno-Ârpes''; [[oksítanska]]: ''Auvèrnhe Ròse Aups'') er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]]. Höfuðborg héraðsins er [[Lyon]]. Íbúafjöldinn árið 2026 var 8.205.557.<ref name="mannfjöldi" /> == Sýslur == Héraðið skiptist í tólf sýslur og eitt umdæmi: {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|01}} | [[Ain (sýsla)|Ain]] | [[Bourg-en-Bresse]] |- ! {{small|03}} | [[Allier (sýsla)|Allier]] | [[Moulins]] |- ! {{small|07}} | [[Ardèche (sýsla)|Ardèche]] | [[Privas]] |- ! {{small|15}} | [[Cantal (sýsla)|Cantal]] | [[Aurillac]] |- ! {{small|26}} | [[Drôme (sýsla)|Drôme]] | [[Valence]] |- ! {{small|43}} | [[Haute-Loire (sýsla)|Haute-Loire]] | [[Le Puy-en-Velay]] |- ! {{small|74}} | [[Haute-Savoie (sýsla)|Haute-Savoie]] | [[Annecy]] |- ! {{small|38}} | [[Isère (sýsla)|Isère]] | [[Grenoble]] |- ! {{small|42}} | [[Loire (sýsla)|Loire]] | [[Saint-Étienne]] |- ! {{small|69M}} | [[Métropole de Lyon]] | [[Lyon]] |- ! {{small|63}} | [[Puy-de-Dôme (sýsla)|Puy-de-Dôme]] | [[Clermont-Ferrand]] |- ! {{small|69D}} | [[Rhône (sýsla)|Rhône]] | [[Lyon]] |- ! {{small|73}} | [[Savoie (sýsla)|Savoie]] | [[Chambéry]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} {{Stubbur|Frakkland}} [[Flokkur:Auvergne-Rhône-Alpes| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] 53aq7q28603dspoyt1wnb7zchqy080q 1962028 1962023 2026-05-02T23:55:25Z Fyxi 84003 1962028 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Auvergne-Rhône-Alpes | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|''Ôvèrgne-Rôno-Ârpes'' ([[arpitanska]])}} * {{small|''Auvèrnhe Ròse Aups'' ([[oksítanska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of the Region of Auvergne-Rhône-Alpes.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Blason Auvergne-Rhône-Alpes.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Auvergne-Rhône-Alpes in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Lyon]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 69.711 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 8.205.557 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Auvergne-Rhône-Alpes''' ([[arpitanska]]: ''Ôvèrgne-Rôno-Ârpes''; [[oksítanska]]: ''Auvèrnhe Ròse Aups'') er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]]. Höfuðborg héraðsins er [[Lyon]]. Íbúafjöldinn árið 2026 var 8.205.557.<ref name="mannfjöldi" /> == Sýslur == Héraðið skiptist í tólf sýslur og eitt umdæmi. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|01}} | [[Ain]] | [[Bourg-en-Bresse]] |- ! {{small|03}} | [[Allier]] | [[Moulins]] |- ! {{small|07}} | [[Ardèche]] | [[Privas]] |- ! {{small|15}} | [[Cantal]] | [[Aurillac]] |- ! {{small|26}} | [[Drôme]] | [[Valence]] |- ! {{small|43}} | [[Haute-Loire]] | [[Le Puy-en-Velay]] |- ! {{small|74}} | [[Haute-Savoie]] | [[Annecy]] |- ! {{small|38}} | [[Isère]] | [[Grenoble]] |- ! {{small|42}} | [[Loire (sýsla)|Loire]] | [[Saint-Étienne]] |- ! {{small|69M}} | [[Métropole de Lyon]] | [[Lyon]] |- ! {{small|63}} | [[Puy-de-Dôme]] | [[Clermont-Ferrand]] |- ! {{small|69D}} | [[Rhône (sýsla)|Rhône]] | [[Lyon]] |- ! {{small|73}} | [[Savoie]] | [[Chambéry]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} {{Stubbur|Frakkland}} [[Flokkur:Auvergne-Rhône-Alpes| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] kjepslnow8bcwfpwmpr27m8bpzqul13 1962036 1962028 2026-05-03T00:10:33Z Fyxi 84003 /* Sýslur */ 1962036 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Auvergne-Rhône-Alpes | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|''Ôvèrgne-Rôno-Ârpes'' ([[arpitanska]])}} * {{small|''Auvèrnhe Ròse Aups'' ([[oksítanska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of the Region of Auvergne-Rhône-Alpes.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Blason Auvergne-Rhône-Alpes.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Auvergne-Rhône-Alpes in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Lyon]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 69.711 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 8.205.557 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Auvergne-Rhône-Alpes''' ([[arpitanska]]: ''Ôvèrgne-Rôno-Ârpes''; [[oksítanska]]: ''Auvèrnhe Ròse Aups'') er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]]. Höfuðborg héraðsins er [[Lyon]]. Íbúafjöldinn árið 2026 var 8.205.557.<ref name="mannfjöldi" /> == Sýslur == Héraðið skiptist í tólf [[Sýslur Frakklands|sýslur]] og eitt umdæmi. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|01}} | [[Ain]] | [[Bourg-en-Bresse]] |- ! {{small|03}} | [[Allier]] | [[Moulins]] |- ! {{small|07}} | [[Ardèche]] | [[Privas]] |- ! {{small|15}} | [[Cantal]] | [[Aurillac]] |- ! {{small|26}} | [[Drôme]] | [[Valence]] |- ! {{small|43}} | [[Haute-Loire]] | [[Le Puy-en-Velay]] |- ! {{small|74}} | [[Haute-Savoie]] | [[Annecy]] |- ! {{small|38}} | [[Isère]] | [[Grenoble]] |- ! {{small|42}} | [[Loire (sýsla)|Loire]] | [[Saint-Étienne]] |- ! {{small|69M}} | [[Métropole de Lyon]] | [[Lyon]] |- ! {{small|63}} | [[Puy-de-Dôme]] | [[Clermont-Ferrand]] |- ! {{small|69D}} | [[Rhône (sýsla)|Rhône]] | [[Lyon]] |- ! {{small|73}} | [[Savoie]] | [[Chambéry]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} {{Stubbur|Frakkland}} [[Flokkur:Auvergne-Rhône-Alpes| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] afghd6m8rijtcg6utsr14fpbt1y2i33 1962048 1962036 2026-05-03T00:31:18Z Fyxi 84003 1962048 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Auvergne-Rhône-Alpes | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|''Ôvèrgne-Rôno-Ârpes'' ([[arpitanska]])}} * {{small|''Auvèrnhe Ròse Aups'' ([[oksítanska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of the Region of Auvergne-Rhône-Alpes.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Blason Auvergne-Rhône-Alpes.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Auvergne-Rhône-Alpes in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Lyon]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 69.711 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 8.205.557 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Auvergne-Rhône-Alpes''' ([[arpitanska]]: ''Ôvèrgne-Rôno-Ârpes''; [[oksítanska]]: ''Auvèrnhe Ròse Aups'') er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]]. Höfuðborg héraðsins er [[Lyon]]. Íbúafjöldinn árið 2026 var 8.205.557.<ref name="mannfjöldi" /> == Sýslur == Héraðið skiptist í tólf [[Sýslur Frakklands|sýslur]] og eitt umdæmi. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|01}} | [[Ain]] | [[Bourg-en-Bresse]] |- ! {{small|03}} | [[Allier]] | [[Moulins]] |- ! {{small|07}} | [[Ardèche]] | [[Privas]] |- ! {{small|15}} | [[Cantal]] | [[Aurillac]] |- ! {{small|26}} | [[Drôme]] | [[Valence]] |- ! {{small|43}} | [[Haute-Loire]] | [[Le Puy-en-Velay]] |- ! {{small|74}} | [[Haute-Savoie]] | [[Annecy]] |- ! {{small|38}} | [[Isère]] | [[Grenoble]] |- ! {{small|42}} | [[Loire (sýsla)|Loire]] | [[Saint-Étienne]] |- ! {{small|69M}} | [[Métropole de Lyon]] | [[Lyon]] |- ! {{small|63}} | [[Puy-de-Dôme]] | [[Clermont-Ferrand]] |- ! {{small|69D}} | [[Rhône (sýsla)|Rhône]] | [[Lyon]] |- ! {{small|73}} | [[Savoie]] | [[Chambéry]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} {{Stubbur|Frakkland}} [[Flokkur:Auvergne-Rhône-Alpes| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] {{s|2016}} b5cbljacwjyx3rk4tce56iypiznduix 0 140626 1962072 1948540 2026-05-03T09:24:09Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962072 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Lester B. Pearson | búseta = | mynd = Lester B. Pearson (1963 ABC press photo).jpg | myndastærð = | myndatexti1 = {{small|Pearson árið 1963.}} | titill= Forsætisráðherra Kanada | stjórnartíð_start = [[22. apríl]] [[1963]] | stjórnartíð_end = [[20. apríl]] [[1968]] | einvaldur = [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabet 2.]] | landstjóri = [[Georges Vanier]]<br>[[Roland Michener]] | forveri = [[John Diefenbaker]] | eftirmaður = [[Pierre Trudeau]] | fæðingarnafn = Lester Bowles Pearson | fæddur = [[23. apríl]] [[1897]] | fæðingarstaður = [[Newtonbrook]], [[Toronto]], [[Kanada]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1972|12|27|1897|4|23}} | dánarstaður = [[Ottawa]], [[Kanada]] | stjórnmálaflokkur = [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslyndi flokkurinn]] | starf = Stjórnmálamaður, ríkiserindreki, sagnfræðingur, hermaður | maki = Maryon Moody (g. 1925) | háskóli = [[Viktoríuháskóli í Toronto]]<br>[[Oxford-háskóli|St John's-háskóli, Oxford]] | börn = 2 | verðlaun = [[File:Nobel prize medal.svg|15px]] [[Friðarverðlaun Nóbels]] (1957) |undirskrift = Lester B Pearson Signature 2.svg }} '''Lester Bowles „Mike“ Pearson''' (23. apríl 1897 – 27. desember 1972) var [[Kanada|kanadískur]] fræðimaður, stjórnmálamaður og ríkiserindreki sem vann [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlaun Nóbels]] árið 1957 fyrir að skipuleggja inngrip [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] í [[Súesdeilan|Súesdeiluna]]. Hann var forsætisráðherra Kanada frá árinu 1963 til 1968 fyrir tvær minnihlutastjórnir [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslynda flokksins]] í röð. Á meðan Pearson var forsætisráðherra innleiddu ríkisstjórnir hans víðtækari heilbrigðisþjónustu, námslán, eftirlaun og tóku upp [[Fáni Kanada|kanadíska fánann]] og kanadísku ríkisorðuna. Ríkisstjórnir hans sameinuðu einnig herafla Kanada.<ref>{{Cite web|title = Lester B. Pearson|url = http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/lester-bowles-pearson/|website = The Canadian Encyclopedia|access-date = 2016-02-20|first = Robert|last = Bothwell|archive-date = 2020-10-31|archive-url = https://web.archive.org/web/20201031213421/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/lester-bowles-pearson|url-status = dead}}</ref> Pearson hélt Kanada utan við [[Víetnamstríðið]] og setti á fót nefnd um [[Fjöltyngi|fjöltyngi]] og fjölmenningu. Árið 1967 afnam ríkisstjórn hans í reynd [[Dauðarefsing|dauðarefsingu]] með því að einskorða hana við fáeina glæpi sem voru síðan lagðir niður árið 1976. Vegna þessara afreka og verka sinna með Sameinuðu þjóðunum og alþjóðastjórnmálum er Pearson gjarnan talinn einn áhrifamesti Kanadamaður 20. aldarinnar<ref name="irpp.org">MacDonald, L. Ian. [http://policyoptions.irpp.org/issues/the-best-pms-in-the-past-50-years/the-best-prime-minister-of-the-last-50-years-pearson-by-a-landslide/ "The Best Prime Minister of the Last 50 Years — Pearson, by a landslide",] ''[[Institute for Research on Public Policy|Policy Options]]'', júní–júlí 2003. Skoðað 3. apríl 2014.</ref> og einn besti forsætisráðherra Kanada.<ref name="Maclean's">S. Azzi, N. Hillmer. [http://www.macleans.ca/politics/ottawa/ranking-canadas-best-and-worst-prime-ministers/ "Ranking Canada's best and worst prime ministers",]''[[Maclean's]]'', október 2016. Skoðað 27. maí 2017</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[John Diefenbaker]] | titill=Forsætisráðherra Kanada | frá=[[22. apríl]] [[1963]] | til=[[20. apríl]] [[1968]] | eftir=[[Pierre Trudeau]]}} {{töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Kanada}} {{Friðarverðlaun Nóbels}} {{DEFAULTSORT:Pearson, Lester B.}} {{fde|1897|1972|Pearson, Lester B.}} [[Flokkur:Forsetar Allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Kanada]] [[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]] fftc007a5lboh7l3i7m5lur4sfxbuvm 0 148160 1961974 1826238 2026-05-02T19:27:38Z UXcreeper 115863 Lagaði innsláttarvillu 1961974 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Valhúsaskóli.jpg|thumb|Bygging Valhúsaskóla.]] '''Grunnskóli Seltjarnarness''' er skóli á [[Seltjarnarnes|Seltjarnarnesi]] á [[Höfuðborgarsvæðið|Höfuðborgarsvæðinu]]. Hann varð til árið 2004 við sameiningu Mýrarhúsaskóla og Valhúsaskóla. Nemendur voru 524 talsins árið 2017.<ref name=":0">{{Vefheimild|url=http://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Samfelag/Samfelag__born__1_menntun__2_grunnskolaborn/SKO02102.px/table/tableViewLayout1/?rxid=5366cf13-bb8c-4445-9ebc-cf3e49330f5b|titill=Grunnskólanemendur eftir bekkjum og skóla 2001-2017|höfundur=[[Hagstofa Íslands]]}}</ref> Skólastjóri er Ólína Thoroddsen. == Mýrarhúsaskóli (1.–6. bekkur) == Mýrarhúsaskóli er hluti af Grunnskóla Seltjarnarness og í honum eru nemendur frá 1.–6. bekk. Hann hefur verið starfandi frá árinu 1875 og er einn elsti skólinn á Íslandi. == Valhúsaskóli (7.–10. bekkur) == Valhúsaskóli er hluti af Grunnskóla Seltjarnarness og í honum eru nemendur frá 7.–10. bekk. Hann var stofnaður út frá Mýrarhúsaskóla árið 1974 sem [[gagnfræðaskóli]] en var sameinaður Mýrarhúsaskóla 2004. Félagsmiðstöð Valhúsaskóla nefnist ''Selið''. == Tenglar == * [http://grunnskoli.seltjarnarnes.is/skolinn/ Um Grunnskóla Seltjarnarness] == Heimildir == <references />{{stubbur|skóli}} [[Flokkur:Grunnskólar á höfuðborgarsvæðinu]] [[Flokkur:Seltjarnarnes]] 4ts0ki534a58x6si3ihktjg0jyl6hol 0 149035 1961968 1892525 2026-05-02T16:33:34Z Reynir Kató 116093 /* Plötur */ 1961968 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Herra Hnetusmjör | mynd = | mynd_texti = | fæðingarnafn = Árni Páll Árnason | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1996|8|31}} | fæðingarstaður = [[Kópavogur]], Ísland | önnur_nöfn = Kópboi | starf = {{Flatlist| * Tónlistarmaður * Rappari }} | ár = 2014–í dag | maki = | börn = 2<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/fjolskyldan/frettir/2022/01/19/herra_hnetusmjor_og_sara_eignudust_son/|title=Herra Hnetusmjör og Sara eignuðust son|date=2022-01-19|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-12-31}}</ref> | foreldrar = | ættingjar = | module = {{Tónlistarfólk | embed = yes | stefna = {{Flatlist| * [[Rapp]] * [[Popptónlist|popp]] }} | hljóðfæri = | útgefandi = {{Flatlist| * Sjálfútgefið * [[Sony Music|Sony]]<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/thetta-er-ekki-thessi-vondi-plotusamningur-0|titill=Þetta er ekki þessi vondi plötusamningur|ár=2018|mánuður=27. febrúar|útgefandi=[[RÚV]]}}</ref> * [[Kóp Bois Entertainment|KBE]] }} | meðlimur_í = [[IceGuys]] | áður_meðlimur = }} | vefsíða = }} '''Árni Páll Árnason'''<ref name=":0">{{Vefheimild|url=http://www.dv.is/fokus/folk/2017/12/08/herra-hnetusmjor-radherrason/|titill=Herra Hnetusmjör Ráðherrason|höfundur=Björn Þorfinnsson|útgefandi=[[DV]]|mánuður=8. desember|ár=2017}}</ref> (f. 31. ágúst 1996)<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2015838643d|title=Herra Hnetusmjör gefur út plötu á afmælisdaginn sinn - Vísir|last=Kjartansson|first=Kjartan Atli|website=visir.is|language=is|access-date=2021-06-02}}</ref>, þekktur undir sviðsnafninu '''Herra Hnetusmjör''', er íslenskur tónlistarmaður og [[Rapp|rappari]].<ref name=":1">{{Vefheimild|url=http://www.visir.is/g/2015705269937|titill=Herra Hnetusmjör ein af vonarstjörnum íslensks rapps|höfundur=Kjartan Atli Kjartansson|útgefandi=[[Fréttablaðið]]|mánuður=26. maí|ár=2015}}</ref> Herra Hnetusmjör ólst upp í [[Hveragerði]] og síðar í [[Kópavogur|Kópavogi]].<ref name=":2" /> Hann tilheyrir hóp Kópavogs-peyja sem gefa út efni undir merkinu [[Kóp Bois Entertainment]] eða KBE.<ref name=":1" /> Hann lærði við [[Menntaskólinn í Kópavogi|Menntaskólann í Kópavogi]] og er sonur Árna Magnússonar, [[félagsmálaráðherra]] frá 2003 til 2006.<ref name=":2">{{Vefheimild|url=https://www.kopavogsbladid.is/herra-hnetusmjor-aetlar-ad-negla-toppinn/|titill=Herra Hnetusmjör ætlar að negla á toppinn|höfundur=Auðun Georg Ólafsson|útgefandi=Kópavogsblaðið|mánuður=9. september|ár=2014}}</ref><ref name=":0">{{Vefheimild|url=http://www.dv.is/fokus/folk/2017/12/08/herra-hnetusmjor-radherrason/|titill=Herra Hnetusmjör Ráðherrason|höfundur=Björn Þorfinnsson|útgefandi=[[DV]]|mánuður=8. desember|ár=2017}}</ref> Herra Hnetusmjör bjó til texta yfir bandarísk rapplög árið 2014 og tók þá upp. Hann gaf út upptökurnar á [[YouTube]]. Lögin heita „Elías“, „Til í allt 2.5“, „Herra Hnetusmjör“, „Blóðþyrstir úlfar“ og „Við erum í húsinu“.<ref name=":2" /> Árið 2015 gaf hann út sína fyrstu breiðskífu, ''Flottur strákur''. Næstu plötur frá rapparanum voru ''KÓPBOI'', ''Hetjan úr herfinu'', ''Dögun'', ''Erfingi Krúnunnar'' og ''Flottur strákur 2.'' Árið 2020 kom út ævisaga hans eftir [[Sóli Hólm|Sóla Hólm]] undir titlinum ''Herra Hnetusmjör: Hingað til''.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20202015128d/aevisaga-a-leidinni-um-herra-hnetusmjor-eg-er-besti-rappari-a-islandi-|title=Ævisaga á leiðinni um Herra Hnetusmjör: „Ég er besti rappari á Íslandi“ - Vísir|last=Pálsson|first=Stefán Árni|date=2020-09-22|website=visir.is|language=is|access-date=2023-12-31}}</ref> Hann hefur verið dómari í síðustu tveimur þáttaröðum af [[Idol (Ísland)|Idol]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20232506871d/briet-og-herra-hnetu-smjor-rifust-hun-er-svo-leidin-legur-karakter-|title=Bríet og Herra Hnetu­smjör rifust: „Hún er svo leiðin­legur karakter“ - Vísir|last=Pálsson|first=Stefán Árni|date=2023-12-23|website=visir.is|language=is|access-date=2023-12-31}}</ref> Árið 2023 gekkst hann til liðs við strákahljómsveitina [[IceGuys]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20232478756d/eftir-minni-legast-ad-klaedast-fjogurra-milljon-kronu-pels|title=Eftir­­minni­­legast að klæðast fjögurra milljón krónu pels - Vísir|last=Agnarsdóttir|first=Dóra Júlía|date=2023-10-28|website=visir.is|language=is|access-date=2023-12-31}}</ref> Hann söng lokalag [[Áramótaskaup 2023|Áramótaskaupsins 2023]].<ref>{{Cite web|url=https://spilari.nyr.ruv.is/sjonvarp/spila/aramotaskaup-2023/33633/a0nv8h|title=Áramótaskaup 2023|date=2023-12-31|website=RÚV|access-date=2024-01-01|archive-date=2024-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101015414/https://spilari.nyr.ruv.is/sjonvarp/spila/aramotaskaup-2023/33633/a0nv8h|url-status=dead}}</ref> == Útgefið efni == === Plötur === * 2015 – ''Flottur skrákur'' * 2017 – ''KÓPBOI'' * 2018 – ''Hetjan úr hverfinu'' * 2019 – ''DÖGUN'' {{small|(með [[Huginn (tónlistarmaður)|Huginn]])}} * 2020 – ''Erfingi krúnunnar'' * 2021 – ''Flottur strákur 2'' * 2024 – ''Legend í Leiknum'' * 2026 – TÓNLIST TIL AÐ SIGRA VIÐ === Stökur === * 2015 – „BomberBois“ {{small|(ásamt Joe Frazier)}} * 2016 – „203 stjórinn“ * 2017 – „Ár eftir ár“ * 2017 – „Kling kling“ * 2017 – „Spurðu um mig“ * 2017 – „Já ég veit“ {{small|(ásamt [[Birnir (tónlistarmaður)|Birni]])}} * 2018 – „Spurðu um mig ([[Ingi Bauer]] Remix)“ * 2018 – „Shoutout á mig“ * 2018 – „Upp til hópa“ {{small|(ásamt Inga Bauer)}} * 2019 – „Sorry mamma“ {{small|(ásamt [[Huginn (tónlistarmaður)|Huginn]])}} * 2019 – „Fataskáp afturí“ * 2019 – „Vitleysan eins“ * 2019 – „Þegar þú blikkar“ {{small|(ásamt [[Björgvin Halldórsson|Björgvini Halldórssyni]])}} * 2020 – „ESSUKAJEMEINA“ * 2020 – „Stjörnurnar“ * 2021 – „Gerðu þig“ * 2021 – „Einn í Einu“ {{small|(ásamt [[Hugo (tónlistarmaður)|Hugo]])}} * 2021 – „GERI SIG FRÆGA“ {{small|(ásamt Mambakid)}} * 2022 – „Hálfa milljón“ {{small|(ásamt [[Emmsjé Gauti|Emmsjé Gauta]])}} * 2022 – „Sjáðu mig nú“ {{small|(ásamt [[Birgir Hákon|Birgi Hákoni]])}} * 2022 – „Cashmere draumur“ {{small|(ásamt [[Birgitta Haukdal|Birgittu Haukdal]])}} * 2023 – „Vinn við það“ {{small|(ásamt [[Friðrik Dór]] og [[Þormóður Eiríksson|Þormóði]])}} * 2023 – „All in“ == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|æviágrip|tónlist}} {{f|1996}} [[Flokkur:Íslenskir tónlistarmenn]] [[Flokkur:Íslenskir rapparar]] a5ksrxdzh7sep1zm1bclop0ogu41jai 0 149296 1962022 1896489 2026-05-02T23:09:41Z Fyxi 84003 1962022 wikitext text/x-wiki [[Mynd:France in the World (+Antarctica claims).svg|alt=Kort af frönsku stjórnsýslusvæðunum handanhafs.  |thumb|<small>Kort af frönsku stjórnsýslusvæðunum handanhafs. Að auki hefur Frakkland haldið úti landakröfum á [[Suðurskautslandið|Suðurskautslandi]].</small>]] [[Stjórnsýslueining|Stjórnsýslustig]] í [[Frakkland|Frakklandi]] eru mörg. Ríkið skiptist í 18 [[Héruð Frakklands|stjórnsýsluhéruð]], 13 héruð í [[Evrópa|Evrópu]] og 5 utan álfunnar svonefnd „'''handanhafshéruð'''“. Stjórnsýsluhéruð Frakklands skiptast síðan í 101 sýslu. Þær skiptast síðan í 342 sýsluhverfi ''(franska: arrondissements)''. Þau hafa enga kjörna fulltrúa og þjóna eingöngu tæknilegu hlutverki í skipulagi ríkisstofnana. Sýsluhverfin skiptast síðan niður í 4.035 kantónur (franska: cantons) sem eru fyrst og fremst kosningakjördæmi. Sýsluhverfin skiptast einnig í 36.682 sveitarfélög (franska: communes) er hafa kjörnar sveitastjórnir. Héruðin, sýslurnar og sveitarfélögin kallast „umdæmi“ ''(franska: collectivités territoriales)'', en það þýðir að þau hafa á að skipa bæði kjörnum fulltrúum og framkvæmdavaldi ólíkt því sem gildir um sýsluhverfin og kantónurnar. Fimm af ofangreindum sýslum eru svonefndar „handanhafssýslur“ er falla saman við handanhafshéruðin fimm. Þau eru fullgildur hluti Frakklands (og þar með [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]]) og hafa þannig að mestu sömu stöðu og sýslur á meginlandi Frakklands. ==Lagaleg staða umdæmanna og íbúa þeirra== Þessi frönsku stjórnsýslusvæði utan meginlands Evrópu eru aðallega leifar frá franska [[Franska nýlenduveldið|nýlendutímanum]]. Þau hafa mismunandi lagalega stöðu og mismikið sjálfstæði en eiga öll fulltrúa á franska þjóðþinginu (utan þeirra svæða er ekki hafa fasta búsetu). Borgarar þessara svæða hafa franskan ríkisborgararétt, kjósa forseta Frakklands og geta kosið til Evrópuþingsins (franskir ríkisborgarar búsettir erlendis kjósa í sérstöku handanhafskjördæmi). ==Handanhafshéruð Frakklands== Handahafshéruð Frakklands eru fimm (Franska: département d’outre-mer (DOM)): * '''[[Franska Gvæjana]]''' í [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]]; * * '''[[Gvadelúpeyjar]]''' í [[Karíbahaf|Karíbahafi]] * * '''[[Martinique]]''' í [[Karíbahaf|Karíbahafi]]; * * '''[[Mayotte]]''' í [[Indlandshaf|Indlandshafi]], við strönd [[Afríka|Afríku]]; * * '''[[Réunion]]''' einnig í [[Indlandshaf|Indlandshafi]] við [[Afríka|Afríku]]. ==Hin sameiginlegu frönsku landsvæði== Hin sameiginlegu frönsku handanhafssvæði ''(franska: collectivité d'outre-mer eða COM)'', teljast líkt og stjórnsýsluhéruðin, fyrsta stjórnsýslusvið Frakklands. Þau hafa engu að síður ákveðna stöðu innan stjórnsýslunnar. Til þessara svæða teljast nokkrar fyrrverandi nýlendur Frakka og nokkur önnur frönsk landssvæði *[[Franska Pólýnesía|'''Franska Pólýnesía''']] nýtur sérstöðu þar sem það telst ríki innan Franska lýðveldisins ''(franska: pays d'outre-mer au sein de la République eða POM)''. Franska Pólýnesía hefur mikið sjálfstæði, það er með eigin forseta og eigið löggjafarþing. * '''[[Wallis- og Fútúnaeyjar]]''' eru þrjár litlar eyjar í [[Kyrrahaf|Kyrrahafi]]. Þær hafa eigi stjórnsýslu og héraðsráð. * '''[[Saint Martin|Sankti Martin]]''' er norðurhluta eyjarinnar Saint Martin í [[Litlu-Antillaeyjar|Litlu-Antillaeyjum]] í [[Karíbahaf|Karíbahafi]]. Hann hefur eigið svæðisráð og framkvæmdastjórn en telst hluti af [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]]. * '''[[Saint-Barthélemy|Sankti-Bartólómeusareyja]]''' er lítil eyja í [[Litlu-Antillaeyjar|Litlu-Antillaeyjum]] í Karíbahafi sem hefur eigið svæðisráð og framkvæmdastjórn en er ekki hluti af [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]]. * '''[[Sankti Pierre og Miquelon]]''' er hópur eyja í [[Atlantshaf|Atlantshafi]] við strönd [[Nýfundnaland|Nýfundnalands]], Kanada. Þær hafa eigið svæðisráð. ==Handanhafssvæði Frakklands== Handanhafssvæði ''(franska: Territoire d'outre-mer eða TOM)'' er eitt stjórnsýslustiga Frakklands. Það nær yfir [[Frönsku suðlægu landsvæðin |í Suður-Indlandshafi]]. Þetta er frábrugðið öðrum öðrum stjórnsýslustigum Frakka á erlendri grund (franska: Département d'outre-mer eða DOM), en vegna sameiginlegra einkenna er oft vísað til DOM, TOM og annarra erlendra franskra stjórnsýslueininga, sem DOM/TOM. Þessi landssvæðin teljast óaðskiljanlegur hluti franska lýðveldisins. Á þessum frönskum yfirráðasvæðum í [[Kyrrahaf|Kyrrahafi]] er þannig enn í gildi svonefndur Kyrrahafsfranki, en verðgildi hans er tengt gengi [[Evra|evru]]. == Heimildir == * {{Wpheimild|tungumál = en|titill = Overseas France|mánuðurskoðað = 24. febrúar |árskoðað = 2019}} [[Flokkur:Frönsk yfirráðasvæði| ]] hs1x90df611xqf6vu03b5ungh5b36bc 0 152294 1962079 1953510 2026-05-03T11:19:57Z ~2026-26930-62 116118 Hún er ekki lengur forstjóri Álversins, Sunna Björg Helgadóttir er 1962079 wikitext text/x-wiki '''Rannveig Rist''' (f. [[9. maí]] [[1961]]) er íslenskur [[verkfræðingur]] og fyrrum forstjóri [[Álverið í Straumsvík|Álversins í Straumsvík]]. Ráðning Rannveigar í forstjórastarfið markaði tímamót því það mun hafa verið í fyrsta skipti sem kona var ráðin í starf forstjóra hjá iðnfyrirtæki af þessari stærðargráðu á Íslandi.<ref>Erla Hulda Halldórsdóttir; Guðrún Dís Jónatansdóttir (1998). [https://baekur.is/bok/000021526/0/70/Artol_og_afangar_i_sogu „Ártöl og áfangar í sögu íslenskra kvenna“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190623102239/https://baekur.is/bok/000021526/0/70/Artol_og_afangar_i_sogu |date=2019-06-23 }} (skoðað 24. júní 2019)</ref> Foreldrar Rannveigar voru [[Sigurjón Rist]] vatnamælingamaður og kona hans María Sigurðardóttir [[viðskiptafræðingur]] og [[kennari]] en María var fyrst kvenna á Íslandi til að ljúka námi í viðskiptafræði frá [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. Eignmaður Rannveigar er Jón Heiðar Ríkharðsson vélaverkfræðingur og eiga þau þrjú börn. == Nám == Rannveig lauk stúdentsprófi frá [[Menntaskólinn við Sund|Menntaskólanum við Sund]] árið 1980, lauk námi frá [[Vélskóli Íslands|Vélskóla Íslands]] árið 1983 og kláraði [[sveinspróf]] í vélvirkjun árið 1985. Hún lauk námi í [[Verkfræði|vélaverkfræði]] frá Háskóla Íslands árið 1987 og MBA námi frá [[San Francisco]] háskóla í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] árið 1989. == Starfsferill == Rannveig starfaði meðfram námi við vatnamælingar en einnig hjá [[Landsvirkjun]] og Hraðfrystihúsinu á [[Patreksfjörður|Patreksfirði]]. Að loknu námi í vélvirkjun var hún í nokkur ár vélstjóri til sjós m.a. á togurunum Óskari Halldórssyni RE og Guðbjarti ÍS. Árið 1990 hóf Rannveig störf í Álverinu í Straumsvík og sinnti þar ýmsum störfum þangað til hún tók við starfi forstjóra. Hún var m.a. deildarstjóri öryggis- og umhverfismála, talsmaður fyrirtækisins og forstöðumaður steypuskála þar til hún var ráðin forstjóri fyrirtækisins árið 1996 en hún tók við starfinu í ársbyrjun árið 1997 en í janúar 2026 var Sunna Björg Helgadóttir ráðin forstjóri.<ref>Páll Ásgeir Ásgeirsson, [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3177422 „Rannveig“] ''Frjáls verslun'', 57. árg, 5. tbl. 1996 (skoðað 24. júní 2019)</ref> Rannveig hefur um árabil verið með áhrifamestu einstaklingum í íslensku viðskiptalífi.<ref>Visir.is, [https://www.visir.is/g/2014140708895 „Þær hafa mest áhrif á Íslandi“] (skoðað 24. júní 2019)</ref> Hún hefur sinnt fjölda trúnaðar- og stjórnunarstarfa undanfarna tvo áratugi. Árið 1994 var hún kosin af [[Alþingi]] til að gegna formennsku í Lýðveldissjóði frá 1994-2000. Hún var um árabil stjórnarformaður [[Síminn|Símans]] og [[Skipti|Skipta]] hf<ref>Mbl.is, [https://www.mbl.is/frettir/forsida/2010/02/01/rannveig_stjornarformadur_skipta/ „Rannveig stjórnarformaður Skipta“] (skoðað 24. júní 2019)</ref> og sat í stjórn [[HB Grandi|HB Granda]] en sagði sig úr stjórninni vegna óánægju með brottrekstur framkvæmdastjóra fyrirtækisins frá félaginu.<ref>Frettabladid.is, [https://www.frettabladid.is/markadurinn/rannveig-rist-segir-sig-ur-stjorn-hb-granda/ „Rannveig Rist segir sig úr stjórn HB Granda“] (skoðað 24. júní 2019)</ref> Hún hefur setið í stjórn [[Viðskiptaráð Íslands|Viðskiptaráðs Íslands]], [[Samtök atvinnulífsins|Samtaka atvinnulífsins]] og verið stjórnarformaður Samáls, samtaka álframleiðenda um árabil. Hún sat í stjórn [[Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis|Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis]] (SPRON) á árunum fyrir [[Bankahrunið á Íslandi|hrun íslenska bankakerfisins]] árið 2008. === SPRON-málið === Í kjölfar hrunsins var Rannveig ásamt Guðmundi Haukssyni forstjóra SPRON og þremur öðrum stjórnarmönnum SPRON þeim Ara Bergmanni Einarssyni, Jóhanni Ásgeiri Baldurs og Margréti Guðmundsdóttur ákærð fyrir umboðssvik og að hafa misnotað stöðu sína hjá SPRON og stefnt félaginu í hættu með tveggja milljarða króna lánveitingar til [[Exista]] án tryggingar.<ref>Mbl.is, [https://www.mbl.is/frettir/malefni/spron_malid/ „SPRON málið“] (skoðað 24. júní 2019)</ref> Hæstiréttur sýknaði Rannveigu og öll hin ákærðu í málinu í janúar árið 2017.<ref>Mbl.is, [https://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/01/19/stadfesti_syknudom_i_spron_malinu/ „Staðfesti sýknudóm í SPRON málinu“] (skoðað 24. júní 2019)</ref> == Viðurkenningar == 1996 - Útnefnd Kona ársins hjá tímaritinu [[Nýtt líf (tímarit)|Nýtt líf.]]<ref>[https://www.mbl.is/greinasafn/grein/302095/ „Rannveig Rist kona ársins“], ''Morgunblaðið'', 3. desember 1996 (skoðað 24. júní 2019)</ref> 1996 - Maður ársins hjá Stöð 2.<ref name=":0">Pétur Ástvaldsson, ''Samtíðarmenn J-Ö'', bls. 676-677 (Reykjavík, 2003)</ref> 1998 - Heiðursmerki Verkfræðingafélags Íslands.<ref name=":0" /> 1999 - Riddarakross [[Hin íslenska fálkaorða|Hinnar íslensku fálkaorðu]] fyrir stjórnunarstörf í atvinnulífinu.<ref>Forseti.is, [https://www.forseti.is/falkaordan/orduhafaskra/ „Orðuhafaskrá“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826052816/https://www.forseti.is/falkaordan/orduhafaskra/ |date=2019-08-26 }} (skoðað 24. júní 2019)</ref> 2008 - Maður ársins hjá timaritunu Frjáls verslun.<ref>Visir.is, [https://www.visir.is/g/2008140592436 „Rannveig Rist maður ársins hjá Frjálsri verslun“] (skoðað 24. júní 2019)</ref> 2009 - Viðurkenning [[Félag kvenna í atvinnulífinu|Félags kvenna í atvinnurekstri (FKA)]] fyrir lofsvert framlag til íslensks atvinnulífs.<ref>Mbl.is, [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1265671/ „Rannveig Rist valin kona ársins af FKA“] (skoðað 24. júní 2019)</ref> 2010 - Viðskiptaverðlaun [[Viðskiptablaðið|Viðskiptablaðsins]].<ref>Vb.is, [https://www.vb.is/frettir/rannveig-rist-hlytur-viskiptaverlaun-viskiptablasi/60535/?q=vi%C3%B0skiptaver%C3%B0laun „Rannveig Rist hlýtur viðskiptaverðlaun Viðskiptablaðsins árið 2010“] (skoðað 24. júní 2019)</ref> 2018 - Iðnaðarmannafélag Íslands útnefndi Rannveigu heiðursiðnaðarmann félagsins.<ref>Samal.is, [http://www.samal.is/is/frettir-1/rannveig-rist-velvirki-heidursidnadarmadur-imfr-2018 „Rannveig Rist vélvirki heiðursiðnaðarmaður ÍMFR 2018“] (skoðað 24. júní 2019)</ref> == Tilvísanir == [[Flokkur:Fólk fætt árið 1961]] [[Flokkur:Íslenskar konur]] [[Flokkur:Íslenskir verkfræðingar]] [[Flokkur:Íslenskir viðskiptamenn]] [[Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]] <references /> [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum við Sund]] 5dej631uvgxojni16ovtxgmfp5yw13d 0 157201 1962065 1961920 2026-05-03T01:14:46Z Fyxi 84003 1962065 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Pays de la Loire | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of the Region of Pays de la Loire.svg | innsigli = | skjaldarmerki = BlasonPaysdelaLoire.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Pays de la Loire in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Nantes]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 32.082 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 3.907.156 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} [[Mynd:Chateau Montsoreau Loire.jpg|thumb|Chateau Montsoreau.]] '''Pays de la Loire''' er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]]. Það var skapað á 6. áratug 20. aldar til að vera svæði í kringum borgina [[Nantes]]. Héraðið er í Vestur-Frakklandi, er rúmir 32.000 ferkílómetrar og eru íbúar um 3,9 milljónir (2026).<ref name="mannfjöldi" /> Nantes er stærsta borgin en næststærst er [[Angers]]. Meðal áhugaverðra staða eru kastalar í Laval, Nantes, konunglega klaustrið í Fontevraud og gamla borgin [[Le Mans]]. [[Loire-dalurinn]] er á lista [[UNESCO]] yfir menningarminjar. == Sýslur == Héraðið skiptist í fimm [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|44}} | [[Loire-Atlantique]] | [[Nantes]] |- ! {{small|49}} | [[Maine-et-Loire]] | [[Angers]] |- ! {{small|53}} | [[Mayenne]] | [[Laval]] |- ! {{small|72}} | [[Sarthe]] | [[Le Mans]] |- ! {{small|85}} | [[Vendée]] | [[La Roche-sur-Yon]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} [[Flokkur:Pays de la Loire| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] gp3951byxn9orelz2w1kunoen11eiio 0 157202 1962064 1961918 2026-05-03T01:10:59Z Fyxi 84003 1962064 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Occitanie | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|''Occitània'' ([[oksítanska]])}} * {{small|''Occitània'' ([[katalónska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Région Occitanie (symbol only).svg | innsigli = | skjaldarmerki = Arms of the French Region of Languedoc-Roussillon.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Occitanie in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Toulouse]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 72.724 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 6.124.653 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Occitanie''' ([[oksítanska]]: ''Occitània'') er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]] og er það syðsta á meginlandinu. Það var skapað árið 2016 með sameiningu [[Languedoc-Roussillon]] og [[Midi-Pyrénées]]. Nafnið ber keim af [[Occitania]] sem var sögulegt stærra svæði. Occitanie er næststærsta hérað landsins og er um 72.700 ferkílómetrar og eru íbúar um 6,1 milljón (2026).<ref name="mannfjöldi" /> Helstu borgir eru: [[Toulouse]], [[Montpellier]], [[Nîmes]] og [[Perpignan]]. == Sýslur == Héraðið skiptist í þrettán [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|09}} | [[Ariège (sýsla)|Ariège]] | [[Foix]] |- ! {{small|11}} | [[Aude]] | [[Carcassonne]] |- ! {{small|12}} | [[Aveyron]] | [[Rodez]] |- ! {{small|30}} | [[Gard]] | [[Nîmes]] |- ! {{small|32}} | [[Gers]] | [[Auch]] |- ! {{small|31}} | [[Haute-Garonne]] | [[Toulouse]] |- ! {{small|65}} | [[Hautes-Pyrénées]] | [[Tarbes]] |- ! {{small|34}} | [[Hérault]] | [[Montpellier]] |- ! {{small|46}} | [[Lot (sýsla)|Lot]] | [[Cahors]] |- ! {{small|48}} | [[Lozère]] | [[Mende (Frakklandi)|Mende]] |- ! {{small|66}} | [[Pyrénées-Orientales]] | [[Perpignan]] |- ! {{small|81}} | [[Tarn (sýsla)|Tarn]] | [[Albi]] |- ! {{small|82}} | [[Tarn-et-Garonne]] | [[Montauban]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} {{stubbur|Frakkland}} [[Flokkur:Occitanie| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] {{s|2016}} d6woww6wqlnuli6er7x2m24t2ner6l0 0 157235 1962045 1961897 2026-05-03T00:30:01Z Fyxi 84003 1962045 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Hauts-de-France | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of the Region of Hauts-de-France.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Escutcheon fr region Hauts-de-France.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Hauts-de-France in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Lille]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 31.806 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 5.992.194 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} [[Mynd:0 Amiens - Place du Don - Cathédrale (1).JPG|thumb|Amiens.]] '''Hauts-de-France''' er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]] og er það nyrsta á meginlandinu. Það var skapað árið 2016 með sameiningu [[Nord-Pas-de-Calais]] og [[Picardy]]. Í norðri eru landamæri [[Belgía|Belgíu]] og í vestri er [[Ermasund]] og tengsl við [[England]] í gegnum [[Ermarsundsgöngin]]. Íbúar eru tæpar 6 milljónir (2026) og er flatarmál 31.800 ferkílómetrar.<ref name="mannfjöldi" /> Helstu borgir eru: *[[Lille]] *[[Amiens]] *[[Roubaix]] *[[Tourcoing]] *[[Dunkirk]] *[[Calais]] *[[Villeneuve-d'Ascq]] *[[Saint-Quentin]] *[[Beauvais]] *[[Valenciennes]] == Sýslur == Héraðið skiptist í 5 [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|02}} | [[Aisne]] | [[Laon]] |- ! {{small|59}} | [[Nord (sýsla)|Nord]] | [[Lille]] |- ! {{small|60}} | [[Oise]] | [[Beauvais]] |- ! {{small|62}} | [[Pas-de-Calais]] | [[Arras]] |- ! {{small|80}} | [[Somme (sýsla)|Somme]] | [[Amiens]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} [[Flokkur:Hauts-de-France| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] {{s|2016}} r16f0gy0lyb6dflxjjihcsl1uvbrfzy 1962054 1962045 2026-05-03T00:49:15Z Fyxi 84003 /* Sýslur */ 1962054 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Hauts-de-France | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of the Region of Hauts-de-France.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Escutcheon fr region Hauts-de-France.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Hauts-de-France in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Lille]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 31.806 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 5.992.194 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} [[Mynd:0 Amiens - Place du Don - Cathédrale (1).JPG|thumb|Amiens.]] '''Hauts-de-France''' er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]] og er það nyrsta á meginlandinu. Það var skapað árið 2016 með sameiningu [[Nord-Pas-de-Calais]] og [[Picardy]]. Í norðri eru landamæri [[Belgía|Belgíu]] og í vestri er [[Ermasund]] og tengsl við [[England]] í gegnum [[Ermarsundsgöngin]]. Íbúar eru tæpar 6 milljónir (2026) og er flatarmál 31.800 ferkílómetrar.<ref name="mannfjöldi" /> Helstu borgir eru: *[[Lille]] *[[Amiens]] *[[Roubaix]] *[[Tourcoing]] *[[Dunkirk]] *[[Calais]] *[[Villeneuve-d'Ascq]] *[[Saint-Quentin]] *[[Beauvais]] *[[Valenciennes]] == Sýslur == Héraðið skiptist í fimm [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|02}} | [[Aisne]] | [[Laon]] |- ! {{small|59}} | [[Nord (sýsla)|Nord]] | [[Lille]] |- ! {{small|60}} | [[Oise]] | [[Beauvais]] |- ! {{small|62}} | [[Pas-de-Calais]] | [[Arras]] |- ! {{small|80}} | [[Somme (sýsla)|Somme]] | [[Amiens]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} [[Flokkur:Hauts-de-France| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] {{s|2016}} twag034d6pzxdxniqmyewvc1rdk63sf 0 157236 1962030 1961885 2026-05-03T00:03:42Z Fyxi 84003 1962030 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Búrgund-Franche-Comté | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * ''Bourgogne-Franche-Comté'' ([[franska]]) * {{small|''Borgogne-Franche-Comtât'' ([[arpitanska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of the region Bourgogne-Franche-Comté.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Blason région fr Bourgogne-Franche-Comté.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Bourgogne-Franche-Comté in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Besançon]] og [[Dijon]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 47.784 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 2.802.670 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} [[Mynd:Belvoir, le château.jpg|thumb|Belvoir-kastali.]] '''Búrgund-Franche-Comté''' ([[franska]]: ''Bourgogne-Franche-Comté'', [[arpitanska]]: ''Borgogne-Franche-Comtât'') er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]]. Það var skapað árið 2016 með sameiningu [[Búrgund]]ar og [[Franche-Comté]]. Íbúar eru um 2,8 milljónir (2026) og er flatarmál 47.800 ferkílómetrar.<ref name="mannfjöldi" /> Helstu borgir eru [[Besançon]], [[Dijon]], [[Belfort]], [[Chalon-sur-Saône]], [[Nevers]], [[Auxerre]] og [[Mâcon]]. == Sýslur == Héraðið skiptist í átta sýslur. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|21}} | [[Côte-d'Or]] | [[Dijon]] |- ! {{small|25}} | [[Doubs]] | [[Besançon]] |- ! {{small|70}} | [[Haute-Saône]] | [[Vesoul]] |- ! {{small|39}} | [[Jura (sýsla)|Jura]] | [[Lons-le-Saunier]] |- ! {{small|58}} | [[Nièvre]] | [[Nevers]] |- ! {{small|71}} | [[Saône-et-Loire]] | [[Mâcon]] |- ! {{small|90}} | [[Territoire de Belfort]] | [[Belfort]] |- ! {{small|89}} | [[Yonne]] | [[Auxerre]] |} == Myndir == <gallery> Besancon boucle Doubs.jpg|Besançon Rue Verrerie 005.jpg|Dijon Hôtel du département 1.JPG|Belfort File:Nevers-Palais ducal.JPG|Nevers Port fluvial d'Auxerre en 2006.jpg|Auxerre </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} [[Flokkur:Búrgund-Franche-Comté| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] ro396i8t2wimqznak3gf455362ldz9d 1962034 1962030 2026-05-03T00:10:06Z Fyxi 84003 /* Sýslur */ 1962034 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Búrgund-Franche-Comté | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * ''Bourgogne-Franche-Comté'' ([[franska]]) * {{small|''Borgogne-Franche-Comtât'' ([[arpitanska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of the region Bourgogne-Franche-Comté.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Blason région fr Bourgogne-Franche-Comté.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Bourgogne-Franche-Comté in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Besançon]] og [[Dijon]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 47.784 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 2.802.670 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} [[Mynd:Belvoir, le château.jpg|thumb|Belvoir-kastali.]] '''Búrgund-Franche-Comté''' ([[franska]]: ''Bourgogne-Franche-Comté'', [[arpitanska]]: ''Borgogne-Franche-Comtât'') er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]]. Það var skapað árið 2016 með sameiningu [[Búrgund]]ar og [[Franche-Comté]]. Íbúar eru um 2,8 milljónir (2026) og er flatarmál 47.800 ferkílómetrar.<ref name="mannfjöldi" /> Helstu borgir eru [[Besançon]], [[Dijon]], [[Belfort]], [[Chalon-sur-Saône]], [[Nevers]], [[Auxerre]] og [[Mâcon]]. == Sýslur == Héraðið skiptist í átta [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|21}} | [[Côte-d'Or]] | [[Dijon]] |- ! {{small|25}} | [[Doubs]] | [[Besançon]] |- ! {{small|70}} | [[Haute-Saône]] | [[Vesoul]] |- ! {{small|39}} | [[Jura (sýsla)|Jura]] | [[Lons-le-Saunier]] |- ! {{small|58}} | [[Nièvre]] | [[Nevers]] |- ! {{small|71}} | [[Saône-et-Loire]] | [[Mâcon]] |- ! {{small|90}} | [[Territoire de Belfort]] | [[Belfort]] |- ! {{small|89}} | [[Yonne]] | [[Auxerre]] |} == Myndir == <gallery> Besancon boucle Doubs.jpg|Besançon Rue Verrerie 005.jpg|Dijon Hôtel du département 1.JPG|Belfort File:Nevers-Palais ducal.JPG|Nevers Port fluvial d'Auxerre en 2006.jpg|Auxerre </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} [[Flokkur:Búrgund-Franche-Comté| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] pnckifl7xo4yy1iyxa5o6zb2adhuim7 1962047 1962034 2026-05-03T00:31:02Z Fyxi 84003 1962047 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Búrgund-Franche-Comté | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * ''Bourgogne-Franche-Comté'' ([[franska]]) * {{small|''Borgogne-Franche-Comtât'' ([[arpitanska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of the region Bourgogne-Franche-Comté.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Blason région fr Bourgogne-Franche-Comté.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Bourgogne-Franche-Comté in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Besançon]] og [[Dijon]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 47.784 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 2.802.670 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} [[Mynd:Belvoir, le château.jpg|thumb|Belvoir-kastali.]] '''Búrgund-Franche-Comté''' ([[franska]]: ''Bourgogne-Franche-Comté'', [[arpitanska]]: ''Borgogne-Franche-Comtât'') er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]]. Það var skapað árið 2016 með sameiningu [[Búrgund]]ar og [[Franche-Comté]]. Íbúar eru um 2,8 milljónir (2026) og er flatarmál 47.800 ferkílómetrar.<ref name="mannfjöldi" /> Helstu borgir eru [[Besançon]], [[Dijon]], [[Belfort]], [[Chalon-sur-Saône]], [[Nevers]], [[Auxerre]] og [[Mâcon]]. == Sýslur == Héraðið skiptist í átta [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|21}} | [[Côte-d'Or]] | [[Dijon]] |- ! {{small|25}} | [[Doubs]] | [[Besançon]] |- ! {{small|70}} | [[Haute-Saône]] | [[Vesoul]] |- ! {{small|39}} | [[Jura (sýsla)|Jura]] | [[Lons-le-Saunier]] |- ! {{small|58}} | [[Nièvre]] | [[Nevers]] |- ! {{small|71}} | [[Saône-et-Loire]] | [[Mâcon]] |- ! {{small|90}} | [[Territoire de Belfort]] | [[Belfort]] |- ! {{small|89}} | [[Yonne]] | [[Auxerre]] |} == Myndir == <gallery> Besancon boucle Doubs.jpg|Besançon Rue Verrerie 005.jpg|Dijon Hôtel du département 1.JPG|Belfort File:Nevers-Palais ducal.JPG|Nevers Port fluvial d'Auxerre en 2006.jpg|Auxerre </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} [[Flokkur:Búrgund-Franche-Comté| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] {{s|2016}} l6ykxds3ml71wzrwh9m0bcld538afyk 0 157238 1962066 1961921 2026-05-03T01:20:25Z Fyxi 84003 1962066 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Provence-Alpes-Côte d'Azur | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|''Provença-Aups-Còsta d'Azur'' ([[oksítanska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Provence-Alpes-Côte d'Azur.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Arms of the French Region of Provence-Alpes-Côte d'Azur.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Provence-Alpes-Côte d'Azur in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Marseille]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 31.400 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 5.218.960 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Provence-Alpes-Côte d'Azur ''' er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]] og er í suðaustri. Íbúar eru um 5,2 milljónir (2026) og er flatarmál 31.400 ferkílómetrar.<ref name="mannfjöldi" /> Nafn þess er stundum stytt í PACA eða Région Sud. Ströndin er þekkt sem [[Franska rivíeran]] (''Côte d'Azur'') og er [[Cannes]] þekkt borg með [[Kvikmyndahátíðin í Cannes|kvikmyndahátíð]] sína. Helstu borgir eru: *[[Marseille]] *[[Nice]] *[[Avignon]] *[[Aix-en-Provence]] *[[Toulon]] == Sýslur == Héraðið skiptist í sex [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|04}} | [[Alpes-de-Haute-Provence]] | [[Digne-les-Bains]] |- ! {{small|06}} | [[Alpes-Maritimes]] | [[Nice]] |- ! {{small|13}} | [[Bouches-du-Rhône]] | [[Marseille]] |- ! {{small|05}} | [[Hautes-Alpes]] | [[Gap]] |- ! {{small|83}} | [[Var (sýsla)|Var]] | [[Toulon]] |- ! {{small|84}} | [[Vaucluse]] | [[Avignon]] |} == Myndir == <gallery> Marseille 20160813 17.jpg|Marseille Nice - panoramio (12).jpg|Nice Panorama calanque de Sugiton.jpg|Calanque de Sugiton Palais des papes, Avignon, août 2016, crépuscule.jpg|Avignon Aix en Provence Quatre-Dauphins.jpg|Aix en Provence </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} [[Flokkur:Provence-Alpes-Côte d'Azur| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] 3et404ohu3bz978zct6eq56uf9ywn5o 0 157248 1962043 1961895 2026-05-03T00:24:53Z Fyxi 84003 1962043 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Grand Est | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of the Region of Grand Est (Variant 1).svg | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Grand Est in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Strassborg]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 57.441 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 5.563.378 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Grand Est ''' er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]] og er í norðaustri. Íbúar eru um 5,6 milljónir (2026) og er flatarmál 57.400 ferkílómetrar.<ref name="mannfjöldi" /> Það var stofnað með sameiningu [[Alsace]], [[Champagne-Ardenne]] og [[Lorraine]] árið 2016. Fljótin [[Signa]], [[Rín]] og [[Meuse]] eru í héraðinu og fjallgarðarnir [[Vosgesfjöll]] og [[Ardennafjöll]]. Helstu borgir eru: * [[Strassborg]] (höfuðstaður) * [[Reims]] * [[Metz]] * [[Mulhouse]] * [[Nancy]] == Sýslur == Héraðið skiptist í 10 [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|08}} | [[Ardennes (sýsla)|Ardennes]] | [[Charleville-Mézières]] |- ! {{small|10}} | [[Aube]] | [[Troyes]] |- ! {{small|51}} | [[Marne (sýsla)|Marne]] | [[Châlons-en-Champagne]] |- ! {{small|52}} | [[Haute-Marne]] | [[Chaumont]] |- ! {{small|54}} | [[Meurthe-et-Moselle]] | [[Nancy]] |- ! {{small|55}} | [[Meuse (sýsla)|Meuse]] | [[Bar-le-Duc]] |- ! {{small|57}} | [[Moselle (sýsla)|Moselle]] | [[Metz]] |- ! {{small|67}} | [[Bas-Rhin]] | [[Strasbourg]] |- ! {{small|68}} | [[Haut-Rhin]] | [[Colmar]] |- ! {{small|88}} | [[Vosges (sýsla)|Vosges]] | [[Épinal]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} [[Flokkur:Grand Est| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] f50khuvbz4krou3qvfec4jab4nw840o 1962044 1962043 2026-05-03T00:25:12Z Fyxi 84003 /* Sýslur */ 1962044 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Grand Est | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of the Region of Grand Est (Variant 1).svg | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Grand Est in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Strassborg]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 57.441 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 5.563.378 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Grand Est ''' er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]] og er í norðaustri. Íbúar eru um 5,6 milljónir (2026) og er flatarmál 57.400 ferkílómetrar.<ref name="mannfjöldi" /> Það var stofnað með sameiningu [[Alsace]], [[Champagne-Ardenne]] og [[Lorraine]] árið 2016. Fljótin [[Signa]], [[Rín]] og [[Meuse]] eru í héraðinu og fjallgarðarnir [[Vosgesfjöll]] og [[Ardennafjöll]]. Helstu borgir eru: * [[Strassborg]] (höfuðstaður) * [[Reims]] * [[Metz]] * [[Mulhouse]] * [[Nancy]] == Sýslur == Héraðið skiptist í 10 [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|08}} | [[Ardennes (sýsla)|Ardennes]] | [[Charleville-Mézières]] |- ! {{small|10}} | [[Aube]] | [[Troyes]] |- ! {{small|51}} | [[Marne (sýsla)|Marne]] | [[Châlons-en-Champagne]] |- ! {{small|52}} | [[Haute-Marne]] | [[Chaumont]] |- ! {{small|54}} | [[Meurthe-et-Moselle]] | [[Nancy]] |- ! {{small|55}} | [[Meuse (sýsla)|Meuse]] | [[Bar-le-Duc]] |- ! {{small|57}} | [[Moselle (sýsla)|Moselle]] | [[Metz]] |- ! {{small|67}} | [[Bas-Rhin]] | [[Strassborg]] |- ! {{small|68}} | [[Haut-Rhin]] | [[Colmar]] |- ! {{small|88}} | [[Vosges (sýsla)|Vosges]] | [[Épinal]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} [[Flokkur:Grand Est| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] khzmqq935s743wxbm2x9u8ezuyfskm9 1962046 1962044 2026-05-03T00:30:45Z Fyxi 84003 1962046 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Grand Est | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of the Region of Grand Est (Variant 1).svg | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Grand Est in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Strassborg]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 57.441 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 5.563.378 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Grand Est ''' er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]] og er í norðaustri. Íbúar eru um 5,6 milljónir (2026) og er flatarmál 57.400 ferkílómetrar.<ref name="mannfjöldi" /> Það var stofnað með sameiningu [[Alsace]], [[Champagne-Ardenne]] og [[Lorraine]] árið 2016. Fljótin [[Signa]], [[Rín]] og [[Meuse]] eru í héraðinu og fjallgarðarnir [[Vosgesfjöll]] og [[Ardennafjöll]]. Helstu borgir eru: * [[Strassborg]] (höfuðstaður) * [[Reims]] * [[Metz]] * [[Mulhouse]] * [[Nancy]] == Sýslur == Héraðið skiptist í 10 [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|08}} | [[Ardennes (sýsla)|Ardennes]] | [[Charleville-Mézières]] |- ! {{small|10}} | [[Aube]] | [[Troyes]] |- ! {{small|51}} | [[Marne (sýsla)|Marne]] | [[Châlons-en-Champagne]] |- ! {{small|52}} | [[Haute-Marne]] | [[Chaumont]] |- ! {{small|54}} | [[Meurthe-et-Moselle]] | [[Nancy]] |- ! {{small|55}} | [[Meuse (sýsla)|Meuse]] | [[Bar-le-Duc]] |- ! {{small|57}} | [[Moselle (sýsla)|Moselle]] | [[Metz]] |- ! {{small|67}} | [[Bas-Rhin]] | [[Strassborg]] |- ! {{small|68}} | [[Haut-Rhin]] | [[Colmar]] |- ! {{small|88}} | [[Vosges (sýsla)|Vosges]] | [[Épinal]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} [[Flokkur:Grand Est| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] {{s|2016}} 1htbnyx3hm2gmrslaxz1bxjuadn86yq 1962049 1962046 2026-05-03T00:35:56Z Fyxi 84003 /* Sýslur */ 1962049 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Grand Est | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of the Region of Grand Est (Variant 1).svg | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Grand Est in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Strassborg]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 57.441 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 5.563.378 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Grand Est ''' er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]] og er í norðaustri. Íbúar eru um 5,6 milljónir (2026) og er flatarmál 57.400 ferkílómetrar.<ref name="mannfjöldi" /> Það var stofnað með sameiningu [[Alsace]], [[Champagne-Ardenne]] og [[Lorraine]] árið 2016. Fljótin [[Signa]], [[Rín]] og [[Meuse]] eru í héraðinu og fjallgarðarnir [[Vosgesfjöll]] og [[Ardennafjöll]]. Helstu borgir eru: * [[Strassborg]] (höfuðstaður) * [[Reims]] * [[Metz]] * [[Mulhouse]] * [[Nancy]] == Sýslur == Héraðið skiptist í 10 [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|08}} | [[Ardennes (sýsla)|Ardennes]] | [[Charleville-Mézières]] |- ! {{small|10}} | [[Aube]] | [[Troyes]] |- ! {{small|67}} | [[Bas-Rhin]] | [[Strassborg]] |- ! {{small|68}} | [[Haut-Rhin]] | [[Colmar]] |- ! {{small|52}} | [[Haute-Marne]] | [[Chaumont]] |- ! {{small|51}} | [[Marne (sýsla)|Marne]] | [[Châlons-en-Champagne]] |- ! {{small|54}} | [[Meurthe-et-Moselle]] | [[Nancy]] |- ! {{small|55}} | [[Meuse (sýsla)|Meuse]] | [[Bar-le-Duc]] |- ! {{small|57}} | [[Moselle (sýsla)|Moselle]] | [[Metz]] |- ! {{small|88}} | [[Vosges (sýsla)|Vosges]] | [[Épinal]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} [[Flokkur:Grand Est| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] {{s|2016}} r3umsjas5sbdry4vxrygmdwglnofq2a 1962055 1962049 2026-05-03T00:49:28Z Fyxi 84003 /* Sýslur */ 1962055 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Grand Est | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of the Region of Grand Est (Variant 1).svg | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Grand Est in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Strassborg]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 57.441 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 5.563.378 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Grand Est ''' er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]] og er í norðaustri. Íbúar eru um 5,6 milljónir (2026) og er flatarmál 57.400 ferkílómetrar.<ref name="mannfjöldi" /> Það var stofnað með sameiningu [[Alsace]], [[Champagne-Ardenne]] og [[Lorraine]] árið 2016. Fljótin [[Signa]], [[Rín]] og [[Meuse]] eru í héraðinu og fjallgarðarnir [[Vosgesfjöll]] og [[Ardennafjöll]]. Helstu borgir eru: * [[Strassborg]] (höfuðstaður) * [[Reims]] * [[Metz]] * [[Mulhouse]] * [[Nancy]] == Sýslur == Héraðið skiptist í tíu [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|08}} | [[Ardennes (sýsla)|Ardennes]] | [[Charleville-Mézières]] |- ! {{small|10}} | [[Aube]] | [[Troyes]] |- ! {{small|67}} | [[Bas-Rhin]] | [[Strassborg]] |- ! {{small|68}} | [[Haut-Rhin]] | [[Colmar]] |- ! {{small|52}} | [[Haute-Marne]] | [[Chaumont]] |- ! {{small|51}} | [[Marne (sýsla)|Marne]] | [[Châlons-en-Champagne]] |- ! {{small|54}} | [[Meurthe-et-Moselle]] | [[Nancy]] |- ! {{small|55}} | [[Meuse (sýsla)|Meuse]] | [[Bar-le-Duc]] |- ! {{small|57}} | [[Moselle (sýsla)|Moselle]] | [[Metz]] |- ! {{small|88}} | [[Vosges (sýsla)|Vosges]] | [[Épinal]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} [[Flokkur:Grand Est| ]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] {{s|2016}} d452u8drgrrfezr37pqf2zmuw4u9ks5 0 160657 1962074 1902068 2026-05-03T10:27:11Z Friðþjófur 104929 /* Titlar */ 1962074 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|Fullt nafn=Futebol Clube do Porto|Gælunafn=Azuis e brancos (Þeir bláu og hvítu)|Stytt nafn=Porto|Stofnað=28. september 1893 |Leikvöllur= Estádio do Dragão|Stærð=50.033 áhorfendur|Stjórnarformaður=Jorge Nuno Pinto da Costa|Knattspyrnustjóri=Sérgio Conceição|Deild=[[Primeira Liga]] |Tímabil=2023-2024 |Staðsetning=3. Sæti|| | pattern_la1 = _porto2021H | pattern_b1 = _porto2021h | pattern_ra1 = _porto2021H | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _porto2021h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = 0E00F7 | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 0E00F7 | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _porto2021a | pattern_b2 = _porto2021a | pattern_ra2 = _porto2021a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = _porto2021A | leftarm2 = 003377 | body2 = 003377 | rightarm2 = 003377 | shorts2 = FF8800 | socks2 = 003377 | pattern_la3 = _porto2021t | pattern_b3 = _porto2021t | pattern_ra3 = _porto2021t | pattern_sh3 = | pattern_so3 = _porto2021t | leftarm3 = FFFFFF | body3 = FFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = FFFFFF | socks3 = 0E00F7}} '''Futebol Clube do Porto''', oftast þekkt sem ''FC Porto'' eða bara ''Porto'', er portúgalskt [[Knattspyrna|knattspyrnufélag]] frá [[Porto]]. Árið 2004 sigraði það [[Meistaradeild Evrópu]] undir stjórn [[José Mourinho]]. == Titlar == {| class="wikitable" ! Titill ! Fjöldi ! Tímabil |----- | ''Portúgalskir Meistarar'':||''31'' | 1934–35, 1938–39, 1939–40, 1955–56, 1958–59, 1977–78, 1978–79, 1984–85, 1985–86, 1987–88, 1989–90, 1991–92, 1992–93, 1994–95, 1995–96, 1996–97, 1997–98, 1998–99, 2002–03, 2003–04, 2005–06, 2006–07, 2007–08, 2008–09, 2010–11, 2011–12, 2012–13, 2017–18, 2019–20, 2021–22, 2025-26 |----- | ''Portúgalska Bikarkeppnin'': || ''19'' | 1955–56, 1957–58, 1967–68, 1976–77, 1983–84, 1987–88, 1990–91, 1993–94, 1997–98, 1999–2000, 2000–01, 2002–03, 2005–06, 2008–09, 2009–10, 2010–11, 2019–20, 2021–22, 2022-23 |----- | [[Meistaradeild Evrópu]] | ''2'' | 1986–87, 2003–04 |----- | [[Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu|Evrópukeppni félagsliða ]] | ''2'' |2002–03, 2010–11 |----- |[[Evrópski ofurbikarinn]] | ''1'' |1987 |} == Árangur í deild == {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! Tímabil ! ! Deild ! Sæti ! Viðhengi |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2010.–2011.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| ''1.'' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2011.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2011.–2012.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| ''1.'' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2012.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2012.–2013.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| ''1.'' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2013.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2013.–2014.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| ''3.'' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2014.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''2014.–2015.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#bbbbbb" style="text-align:center;"| ''2.'' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2015.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2015.–2016.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| ''3.'' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2016.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2016.–2017.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#bbbbbb" style="text-align:center;"| ''2.'' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2017.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2017.–2018.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| ''1.'' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2018.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2018.–2019.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#bbbbbb" style="text-align:center;"| ''2.'' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2019.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2019.–2020.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| ''1.'' |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2020.–2021.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''Primeira Liga''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2021.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''2021.–2022.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''Primeira Liga''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2022.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''2022.–2023.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''Primeira Liga''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2023.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''2023.–2024.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''Primeira Liga''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2024.html</ref> |- |} == Þekktir leikmenn og þjálfarar == * [[Givanildo Vieira de Souza|Hulk]] * [[Ricardo Quaresma]] * [[Radamel Falcao|Falcao]] * [[André Villas-Boas]] (Þjálfari) * [[Anderson Luís de Abreu Oliveira|Anderson]] * [[Vítor Baía]] * [[Rui Barros]] * [[José Bosingwa]] * [[Branco]] * [[Ricardo Carvalho]] * [[Fredrik Söderström]] * [[Sérgio Conceição]] * [[Jorge Costa]] *[[Iker Casillias]] * [[Fernando Couto]] * [[Deco]] * Diego * [[Lasse Eriksson]] * [[Luís Fabiano]] * [[Paulo Ferreira]] * [[Fernando Gomes]] * [[Lucho González]] * [[Mário Jardel]] * [[Artur Jorge]] * [[Emil Kostadinov]] * [[Lisandro López]] * [[Rabah Madjer]] * [[Maniche]] * [[José Mourinho]] (Þjálfari) * [[Pepe]] * [[João Manuel Pinto Tomé|João Pinto]] * [[Bobby Robson]] (Þjálfari) * [[Ion Timofte]] * [[Zlatko Zahovič]] * [[Raul Meireles]] * [[Benni McCarthy]] * [[James Rodríguez]] ==Tilvísanir== {{reflist}} [[Flokkur:Portúgölsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:stofnað 1893]] mj6x1ks0r1slhdh8krvs504igzdxc5p 1962075 1962074 2026-05-03T10:27:37Z Friðþjófur 104929 /* Titlar */ 1962075 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|Fullt nafn=Futebol Clube do Porto|Gælunafn=Azuis e brancos (Þeir bláu og hvítu)|Stytt nafn=Porto|Stofnað=28. september 1893 |Leikvöllur= Estádio do Dragão|Stærð=50.033 áhorfendur|Stjórnarformaður=Jorge Nuno Pinto da Costa|Knattspyrnustjóri=Sérgio Conceição|Deild=[[Primeira Liga]] |Tímabil=2023-2024 |Staðsetning=3. Sæti|| | pattern_la1 = _porto2021H | pattern_b1 = _porto2021h | pattern_ra1 = _porto2021H | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _porto2021h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = 0E00F7 | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 0E00F7 | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _porto2021a | pattern_b2 = _porto2021a | pattern_ra2 = _porto2021a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = _porto2021A | leftarm2 = 003377 | body2 = 003377 | rightarm2 = 003377 | shorts2 = FF8800 | socks2 = 003377 | pattern_la3 = _porto2021t | pattern_b3 = _porto2021t | pattern_ra3 = _porto2021t | pattern_sh3 = | pattern_so3 = _porto2021t | leftarm3 = FFFFFF | body3 = FFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = FFFFFF | socks3 = 0E00F7}} '''Futebol Clube do Porto''', oftast þekkt sem ''FC Porto'' eða bara ''Porto'', er portúgalskt [[Knattspyrna|knattspyrnufélag]] frá [[Porto]]. Árið 2004 sigraði það [[Meistaradeild Evrópu]] undir stjórn [[José Mourinho]]. == Titlar == {| class="wikitable" ! Titill ! Fjöldi ! Tímabil |----- | ''Portúgalskir Meistarar'':||''31'' | 1934–35, 1938–39, 1939–40, 1955–56, 1958–59, 1977–78, 1978–79, 1984–85, 1985–86, 1987–88, 1989–90, 1991–92, 1992–93, 1994–95, 1995–96, 1996–97, 1997–98, 1998–99, 2002–03, 2003–04, 2005–06, 2006–07, 2007–08, 2008–09, 2010–11, 2011–12, 2012–13, 2017–18, 2019–20, 2021–22, 2025-26 |----- | ''Portúgalska Bikarkeppnin'': || ''20'' | 1955–56, 1957–58, 1967–68, 1976–77, 1983–84, 1987–88, 1990–91, 1993–94, 1997–98, 1999–2000, 2000–01, 2002–03, 2005–06, 2008–09, 2009–10, 2010–11, 2019–20, 2021–22, 2022-23, 2023-24 |----- | [[Meistaradeild Evrópu]] | ''2'' | 1986–87, 2003–04 |----- | [[Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu|Evrópukeppni félagsliða ]] | ''2'' |2002–03, 2010–11 |----- |[[Evrópski ofurbikarinn]] | ''1'' |1987 |} == Árangur í deild == {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! Tímabil ! ! Deild ! Sæti ! Viðhengi |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2010.–2011.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| ''1.'' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2011.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2011.–2012.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| ''1.'' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2012.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2012.–2013.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| ''1.'' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2013.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2013.–2014.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| ''3.'' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2014.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''2014.–2015.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#bbbbbb" style="text-align:center;"| ''2.'' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2015.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2015.–2016.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| ''3.'' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2016.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2016.–2017.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#bbbbbb" style="text-align:center;"| ''2.'' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2017.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2017.–2018.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| ''1.'' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2018.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2018.–2019.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#bbbbbb" style="text-align:center;"| ''2.'' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2019.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2019.–2020.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''Primeira Liga'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| ''1.'' |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| ''2020.–2021.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| ''1.'' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''Primeira Liga''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2021.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''2021.–2022.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''Primeira Liga''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2022.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''2022.–2023.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''Primeira Liga''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2023.html</ref> |- | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''2023.–2024.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''Primeira Liga''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesp/port2024.html</ref> |- |} == Þekktir leikmenn og þjálfarar == * [[Givanildo Vieira de Souza|Hulk]] * [[Ricardo Quaresma]] * [[Radamel Falcao|Falcao]] * [[André Villas-Boas]] (Þjálfari) * [[Anderson Luís de Abreu Oliveira|Anderson]] * [[Vítor Baía]] * [[Rui Barros]] * [[José Bosingwa]] * [[Branco]] * [[Ricardo Carvalho]] * [[Fredrik Söderström]] * [[Sérgio Conceição]] * [[Jorge Costa]] *[[Iker Casillias]] * [[Fernando Couto]] * [[Deco]] * Diego * [[Lasse Eriksson]] * [[Luís Fabiano]] * [[Paulo Ferreira]] * [[Fernando Gomes]] * [[Lucho González]] * [[Mário Jardel]] * [[Artur Jorge]] * [[Emil Kostadinov]] * [[Lisandro López]] * [[Rabah Madjer]] * [[Maniche]] * [[José Mourinho]] (Þjálfari) * [[Pepe]] * [[João Manuel Pinto Tomé|João Pinto]] * [[Bobby Robson]] (Þjálfari) * [[Ion Timofte]] * [[Zlatko Zahovič]] * [[Raul Meireles]] * [[Benni McCarthy]] * [[James Rodríguez]] ==Tilvísanir== {{reflist}} [[Flokkur:Portúgölsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:stofnað 1893]] pdix4jt5nlvbrprd0j9sgisbn0c1q1n 0 162384 1961956 1957961 2026-05-02T15:28:54Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961956 wikitext text/x-wiki '''Hákonar saga góða''' er þriðja saga [[Heimskringla|Heimskringlu]]. Hún segir frá lífi [[Hákon Aðalsteinsfóstri|Hákonar Aðalsteinsfóstra]] Noregskonungs og stjórnartíð hans. Einnig segir hún frá [[Eiríkur blóðöx|Eiríki Blóðöx]] sem var konungur á undan honum en flúði þegar Hákon kom frá Englandi. Eiríkur var sá sonur sem [[Haraldur hárfagri]] vildi að tæki við konungdómnum, Hákon var yngsti sonur Haraldar. Eftir andlát Eiríks hófust miklar deilur milli Hákonar og afkomenda Eiríks. Hákon var fyrsti Noregskonungur til að taka og boða [[Kristni|kristna trú]]. Olli það miklum togstreitu milli konungs og þegna hans þegar kom að blótum. Hákon ríkti í 26 ár og lést í orrustu við bróðursyni sína. Hann dó sonarlaus og tóku synir Eiríks við konungdómnum að honum látnum.    ''yngsti sonur - Eiríkur bróðir hans'' == Ríki Eiríks líður undi lok og Hákon tekur yfir == Þegar [[Haraldur hárfagri]] faðir Hákonar lést hélt Hákon frá Englandi til Noregs. Fékk hann lið og skipakost góðan. Hann fór til Þrándheims og tók Sigurður Hlaðajarl honum vel og safnaði með honum miklu liði. Þótti Hákon líkjast föður sínum mikið í útliti. Hann lofaði að gera alla bændur óðalborna og gefa þeim óðöl sín, en faðir hans hafði áþjáð fólkið í landinu og tekið af þeim óðöl þeirra. Hákon var fimmtán ára gamall þegar hann var tekinn til konungs, fyrst í Þrándheimi og svo í öllum Noreg. „Eiríks óvinsæld óx æ því meirr sem allir menn gerðu sér kærra við Hákon konung…“ Flúði þá Eiríkur Noreg og tók að herja á England og Skotland. [[Aðalsteinn Englandskonungur|Aðalsteinn konungur]] gaf honum þá [[Norðymbraland|Norðimbraland]]. Stuttu síðar lést Aðalsteinn og bróðir hans Játmundur hrakti Eirík á brott og lést í bardaga á Englandi. Gunnhildur kona hans og afkomendur þeirra flúðu til Orkneyja við fráfall hans. Tóku Eiríkssynir yfir Orkneyjar og Hjaltland. Eftir að Eiríkur flúði lagði Hákon undir sig allan Noreg. Þá herjuðu Danir mikið í Noregi og Hákon fór í herferð gegn dönskum víkingum. Þegar Gunnhildur móðir Eiríks frétti af því flutti hún með syni sína til Danmerkur. == Trú Hákonar == Hákonn var alinn upp við kristna trú í Englandi en fór dult með trú sína í Noregi þar sem [[Heiðni|heiðinn siður]] var almennur og mikið um blót. Hélt hann þó sunnudag og föstudags föstu. Hann fékk til sín biskup og aðra kennimenn frá Englandi til að halda uppi trúboði. Á Frostaþingi bauð Hákon „að allir menn skyldu kristnask láta og trúa á einn guð, Krist Máríuson, en hafna blótum ǫllum ok heiðnum goðum, halda heilagt inn sjauunda hvernd dag við vinnum ǫllum, fasta ok inn sjaunda hvern dag. En þegar er konungr hafði þeta upp borit fyrir alþýðu, þá var þegar kurr mikið. Kurruðu bændr um það, er konungr vildi vinnur taka af þeim ok svá, at við þat mátti landit eigi byggva.“ Sögðu bændur að þótt þeir elskuðu Hákon vildu þeir ekki trú hans og lögðu fast á hann að koma til blóts eins og faðir hans hafði gjört. En Hákon var vanur að sleppa blótum. Hann mætti á blótið og gerði krossmark yfir drykkinn þegar blótað var Óðni. Þegar hann var spurður hví hann blótaði ekki svaraði Sigurður jarl að konungur gerði hamarsmark Þórs yfir drykkinn. Næsta dag var ýtt á konung að eta hrossaslátur, drekka soð eða eta flotið. Hákon neitaði því öllu. Í næsta blóti er svo hart gengið að honum að hann þorir ekki annað en að borða smábita af hestalifur og að drekka ölið krossalaust. Var Hákon svo reiður eftir það að hann vildi ná fram hefndum. == Eiríkssynir herja á Noreg == [[Mynd:Haakon den godes saga - Hold fram som du stevner - C. Krohg.jpg|thumb|„Eyvindur skreyja kallaði þá hátt: "Leynist Norðmanna konungur nú eða hefir hann flúið eða hvar er nú gullhjálmurinn?" Hákon konungur mælti hátt til Eyvindar: "Haltu svo fram stefnunni ef þú vilt finna Norðmanna konung." Var þá og skammt að bíða að Eyvindur kom þar, reiddi upp sverðið og hjó til konungs. Þórálfur skaut við honum skildinum og stakraði Eyvindur við en konungur tók sverðið Kvernbít tveim höndum og hjó til Eyvindar ofan í hjálminn, klauf hjálminn og höfuðið allt í herðar niður.“]] En þegar hann er í þann mund að safna að sér liði í hefndarhug koma Eiríkssynir og herja á Noreg. Hákon hefur engan tíma fyrir hefnd og sameinast við lið þeirra er pyntuðu hann. Verður þar orusta sem endar með flótta Eiríkssona. Þeir halda þó áfram að herja á Noreg reglulega. Á tuttugasta ríkisári Hákonar er hann með fámennt lið er hann kemur á slóðir Eiríkssona. Í stað þess að flýja ákveða þeir að berjast en þykjast vera fjölmennari en þeir eru með blekkingum merkismanna sinna sem ganga ítrekað uppi á brekku í fjarlægð eins og það væru að koma liðsauki. Endaði það með flótta Eiríkssona. Á tuttugasta og sjötta ríkisári Hákonar komu Eiríkssynir með mikið lið frá Danmörku, sexfalt lið það er Hákon hafði. Varð þar bardagi og gekk Hákon í öndverðri fylkingu síns lið og fær ör í höndina fyrir neðan öxl. Eiríkssynir flýja, en Hákon blæðir út vegna sára sinna. Hann lét eftir sig eina dóttur en engan son. Fyrir andlát sitt bað hann senda Eiríkssonum boð að þeir tækju yfir konungdóminn en sýndu vinum hans vægð. == Andlát og greftrun == Mælti Hákon er hann var á dánarbeðinu: „þótt mér verði lífs auðit, þá mun ek af landi fara ok til kristinna manna ok bæta þat, er ek hefi brotit við guð, en ef ek dey hér í heiðni, þá veiti mér hér grǫpt þann, er yðr sínisk.“ Var hann mjög harmaður af þegnum sínum. Hann var grafinn að heiðna manna sið og lagður í haug. == Sverðanöfn sem koma fyrir í bókinni. == * Fetbreiður - sverð Þórálfs Skólmssonar * Kvernbítur - sverð Hákonar == Tilvitnanir == * „Hákon konungr var allra manna glaðastr ok málsnjallastr og lítillátastr. Hann var maðr stórvitr og lagði mikinn hug á lagasetning.“ En Hákon setti Gulaþingslög og Frostaþingslög. == Heimildir == * Snorri Sturluson. (1941-1951). Heimskringla I. Íslensk fornrit 26. bindi. Hið íslenzka fornritafélag. == Tenglar == * Texti [[s:Heimskringla/Hákonar_saga_Aðalsteinsfóstra|Hákonar sögu góða með nútímastafsetningu]] og [https://www.snerpa.is/net/snorri/hakon-g.htm hér] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220713134553/https://www.snerpa.is/net/snorri/hakon-g.htm |date=2022-07-13 }}. * Texti [https://www.heimskringla.no/wiki/Saga_H%C3%A1konar_g%C3%B3%C3%B0a Hákonar sögu góða á norrænu] [[Flokkur:Konungasögur]] [[Flokkur:Snorri Sturluson]] 9jmavqh9oft1jd6y0td00sqjrgwq68v 10 163110 1962003 1783992 2026-05-02T21:19:15Z Fyxi 84003 1962003 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Nýja-Kaledónía | flag alias = Flags of New Caledonia.svg | flag alias-FLNKS = Flag of FLNKS.svg | flag alias-French = Flag of France.svg | flag alias-1853 = Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg | flag alias-merged = New Caledonia flags merged (2017).svg | name = {{{name|}}} | size = {{{size|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = FLNKS | var2 = French | var3 = 1853 | var4 = merged | redir1 = NCL </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Nýja-Kaledónía]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Nýja-Kaledónía]] </noinclude> ak4vdrl2w2nuknfsmodsq2v335j56gl 10 163136 1961997 1804727 2026-05-02T21:13:27Z Fyxi 84003 1961997 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Gvadelúpeyjar | flag alias = Flag of France.svg | flag alias-local = Flag of Guadeloupe (local).svg | flag alias-local2 = Flag of Guadeloupe (local) variant.svg | flag alias-football = Flag of Guadeloupe (local).svg | flag alias-beach soccer = Flag of Guadeloupe (local).svg | flag alias-futsal = Flag of Guadeloupe (local).svg | flag alias-government = Flag of Guadeloupe (Local).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = local | var2 = local2 | redir1 = GLP </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Gvadelúpeyjar]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Gvadelúpeyjar]] </noinclude> 95zr6x2o89m8v4nwe3u1elx9cylqr63 10 163137 1962001 1784002 2026-05-02T21:17:52Z Fyxi 84003 1962001 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Martinique | flag alias = Flag-of-Martinique.svg | flag alias-nationalist = Flag of the Front National de Libération de la Martinique.svg | flag alias-snake = Snake Flag of Martinique.svg | flag alias-MIM = Bandera del MIM.svg<noinclude><!-- MIM = [[Martinican Independence Movement]] --></noinclude> | flag alias-football = Flag-of-Martinique.svg | flag alias-football-old = Flag of the Territorial Collectivity of Martinique.svg | flag alias-beach soccer = Flag-of-Martinique.svg | flag alias-futsal = Flag-of-Martinique.svg | flag alias-taekwondo = MARTINIQUE TAEKWONDO DRAPEAU.svg | flag alias-2016 = Flag of France.svg | flag alias-2019 = Flag of the Territorial Collectivity of Martinique.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = nationalist | var2 = snake | var3 = MIM | var4 = taekwondo | var5 = 2016 | var6 = 2019 | redir1 = MTQ </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Martinique]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Martinique]] </noinclude> f3f77j658nl8comxv4tu3l54k10nl8d 10 163176 1962010 1784036 2026-05-02T21:26:28Z Fyxi 84003 1962010 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Sankti Pierre og Miquelon | flag alias = Flag of France.svg | flag alias-local = Flag of Saint-Pierre and Miquelon.svg | name = {{{name|}}} | size = {{{size|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = local | redir1 = SPM </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Miquelon]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Sankti Pierre og Miquelon]] </noinclude> s06st4q20gyxmtqmzvysxlbacg3dsha 10 163177 1962007 1784054 2026-05-02T21:25:15Z Fyxi 84003 1962007 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Réunion | flag alias = Flag of France.svg | flag alias-local = Proposed flag of Réunion (VAR).svg | name = {{{name|}}} | size = {{{size|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = local | redir1 = REU </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Réunion]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Réunion]] </noinclude> m9255zf2zbfwdbp8xf9a1p1w9d2wexo 10 163180 1962002 1784056 2026-05-02T21:18:48Z Fyxi 84003 1962002 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Mayotte | flag alias = Flag of France.svg | flag alias-local = Flag of Mayotte.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = local | redir1 = MYT </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Mayotte]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Mayotte]] </noinclude> nq9h8js1rillgkgfbavt3wv9pbwh1np 10 163190 1961989 1784063 2026-05-02T21:05:39Z Fyxi 84003 1961989 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Clipperton-eyja | flag alias = Flag of France.svg | name = {{{name|}}} | size = {{{size|}}} | altlink = {{{altlink|}}} </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Clipperton-eyja]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Clipperton-eyja]] </noinclude> mwttsvmi2xjstg03j3x8uhygx3i5k1p 10 163224 1962008 1784044 2026-05-02T21:25:37Z Fyxi 84003 1962008 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Saint-Barthélemy | flag alias = Flag of France.svg | flag alias-local = Flag of Saint Barthélemy (local).svg | name = {{{name|}}} | size = {{{size|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = local | redir1 = BLM | redir2 = Saint Barthélemy </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Saint-Barthélemy]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Saint-Barthélemy]] </noinclude> fvjm1bnxv4dsj3i78klx6hesvj82t39 10 163288 1961994 1784048 2026-05-02T21:10:01Z Fyxi 84003 1961994 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Franska Pólýnesía | flag alias = Flag of French Polynesia.svg | flag alias-1946 = Flag of France.svg | name = {{{name|}}} | size = {{{size|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1946 | redir1 = PYF | redir2 = Tahiti | redir3 = TAH </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Pólýnesía]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Franska Pólýnesía]] </noinclude> mlgygw5qmp16l1gr85y79ypcdoitfar 10 165431 1961995 1784076 2026-05-02T21:10:45Z Fyxi 84003 1961995 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Frönsku suðlægu landsvæðin | flag alias = Flag of the French Southern and Antarctic Lands.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} | altlink = {{{altlink|}}} <noinclude> | redir1 = ATF | redir2 = French Southern Territories </noinclude> }}<noinclude> </noinclude><noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|landsvæðin]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Frönsku suðlægu landsvæðin]] </noinclude> jef8p0pjlliezk63a5c696rucxi6q1b 10 166025 1961992 1784093 2026-05-02T21:08:46Z Fyxi 84003 1961992 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Franska Gvæjana | flag alias = Flag of France.svg | flag alias-local = Flag of French Guiana.svg | flag alias-football = Flag of French Guiana.svg | flag alias-beach soccer = Flag of French Guiana.svg | flag alias-futsal = Flag of French Guiana.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} <noinclude> | var1 = local | redir1 = GUF </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Franska Gvæjana]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Franska Gvæjana]] </noinclude> 4j2hoovrsbggf4dvbfjch5zbgzxbyyf 1961993 1961992 2026-05-02T21:09:33Z Fyxi 84003 1961993 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Franska Gvæjana | flag alias = Flag of France.svg | flag alias-local = Flag of French Guiana.svg | flag alias-football = Flag of French Guiana.svg | flag alias-beach soccer = Flag of French Guiana.svg | flag alias-futsal = Flag of French Guiana.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} <noinclude> | var1 = local | redir1 = GUF </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Gvæjana]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Franska Gvæjana]] </noinclude> 5yj9k2l9kvcdfkxilqt0zdkslox9xl9 10 166026 1962011 1851812 2026-05-02T21:27:02Z Fyxi 84003 1962011 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Wallis- og Fútúnaeyjar | flag alias = Flag of France.svg | flag alias-local = Flag of Wallis and Futuna.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = local | redir1 = Wallis and Futuna </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Fútúnaeyjar]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Wallis- og Fútúnaeyjar]] </noinclude> ja819ayrhjn79pkmz0cffct1fj76vtl 2 167107 1961979 1932033 2026-05-02T20:39:27Z Fyxi 84003 . 1961979 wikitext text/x-wiki '''Héruð Frakklands''' eru átján talsins. <div style="margin: 0 auto; width: 400px; text-align: center;"> {{Image label begin|image=France base map 18 regions.png|width={{{width|400}}}|float={{{float|right}}}|padding=15px}} <!-- ===== Héruð Frakklands ===== -->{{Image label small|x=0.53|y=0.141|scale={{{width|400}}}|text =[[Hauts-de-France|Hauts-de-<br />France]]}} {{Image label small|x=0.35|y=0.23|scale={{{width|400}}}| text= [[Normandí (hérað)|Normandí]]}} {{Image label small|x=0.528|y=0.24|scale={{{width|400}}}|text =[[Île-de-France|Île-de-<br>France]]}} {{Image label small|x=0.69|y=0.26|scale={{{width|400}}}| text= [[Grand Est]]}} {{Image label small|x=0.66|y=0.375|scale={{{width|400}}}|text=[[Búrgund-Franche-Comté|Búrgund-<br>Franche-<br>Comté]]}} {{Image label small|x=0.453|y=0.36|scale={{{width|400}}}|text=[[Centre-Val de Loire|Centre-<br>Val de Loire]]}} {{Image label small|x=0.31|y=0.355|scale={{{width|400}}}|text =[[Pays de la Loire|Pays de <br>la Loire]]}} {{Image label small|x=0.2|y=0.305|scale={{{width|400}}}|text =[[Bretanía]]}} {{Image label small|x=0.392|y=0.51|scale={{{width|400}}}|text =[[Nýja-Akvitanía|Nýja-<br />Akvitanía]]}} {{Image label small|x=0.63|y=0.53|scale={{{width|400}}}|text=[[Auvergne-Rhône-Alpes|Auvergne-<br>Rhône-Alpes]]}} {{Image label small|x=0.5|y=0.69|scale={{{width|400}}}|text =[[Occitanie]]}} {{Image label small|x=0.73|y=0.68|scale={{{width|400}}}|text=[[Provence-Alpes-Côte d'Azur|Provence-<br>Alpes-<br>Côte d'Azur]]}} {{Image label small|x=0.92| y=0.83| scale={{{width|400}}}|text=[[Korsíka]]}}<!-- ===== Handanhafshéruð ===== --> {{Image label small|x=0.06|y=0.65|scale={{{width|400}}}|text=[[Franska Gvæjana]]}} {{Image label small|x=0.02|y=0.29|scale={{{width|400}}}|text=[[Gvadelúpeyjar]]}} {{Image label small|x=0.02|y=0.39|scale={{{width|400}}}|text=[[Martinique]]}} {{Image label small|x=0.67|y=0.9|scale={{{width|400}}}|text=[[Mayotte]]}} {{Image label small|x=0.78|y=0.905|scale={{{width|400}}}|text=[[Réunion]]}}<!-- ===== Önnur lönd ===== -->{{Image label small|x=0.65| y=0.08|scale={{{width|400}}}| text=[[Belgía|<i style="color: #48A3B5">Belgía</i>]] }} {{Image label small|x=0.73|y=0.155|scale={{{width|400}}}| text=[[Lúxemborg|<i style="color: #48A3B5">Lúxemborg</i>]] }} {{Image label small|x=0.87|y=0.1| scale={{{width|400}}}| text=[[Þýskaland|<i style="color: #48A3B5">Þýskaland</i>]] }} {{Image label small|x=0.84|y=0.45|scale={{{width|400}}}| text=[[Sviss|<i style="color: #48A3B5">Sviss</i>]] }} {{Image label small|x=0.87|y=0.395|scale={{{width|400}}}| text=[[Liechtenstein|<i style="color: #48A3B5">Liechtenstein</i>]] }} {{Image label small|x=0.92|y=0.58|scale={{{width|400}}}| text=[[Ítalía|<i style="color: #48A3B5">Ítalía</i>]] }} {{Image label small|x=0.865|y=0.69|scale={{{width|400}}}| text=[[Mónakó|<i style="color: #48A3B5">Mónakó</i>]] }} {{Image label small|x=0.24|y=0.05|scale={{{width|400}}}| text=[[Bretland|<i style="color: #48A3B5">Bretland</i>]] }} {{Image label small|x=0.46| y=0.82|scale={{{width|400}}}| text=[[Andorra|<i style="color: #48A3B5;">Andorra</i>]] }} {{Image label small|x=0.205| y=0.8|scale={{{width|400}}}| text=[[Brasilía|<i style="color: #48A3B5;">Brasilía</i>]] }} {{Image label small|x=0.02| y=0.71|scale={{{width|400}}}| text=[[Súrínam|<i style="color: #48A3B5;">Súrínam</i>]] }} {{Image label small|x=0.36|y=0.875|scale={{{width|400}}}| text=[[Spánn|<i style="color: #48A3B5">Spánn</i>]] }}<!-- ===== Höf ===== -->{{Image label small|x=0.28|y=0.13|scale={{{width|400}}}| text=[[Ermarsund|<i style="color: #48A3B5">Ermarsund</i>]] }} {{Image label small|x=0.14|y=0.45|scale={{{width|400}}}| text=[[Biskajaflói|<i style="color: #48A3B5">Biskajaflói</i>]] }} {{Image label small|x=0.895|y=0.725|scale={{{width|400}}}| text=[[Lígúríuhaf|<i style="color: #48A3B5">Lígúríuhaf</i>]] }} {{Image label small|x=0.63|y=0.78|scale={{{width|400}}}| text=[[Miðjarðarhafið|<i style="color: #48A3B5">Miðjarðarhafið</i>]] }} {{Image label end}} </div> pl1zs0x2g6gpkds0miq8qahfnz6ucvv 0 169465 1961975 1813535 2026-05-02T19:33:31Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961975 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = Phasianus versicolor in Japan.JPG | image_caption = Karl í Japan | image2 = Phasianus versicolor female.JPG | image2_caption = Kerling í Japan | image_width = 260px | image2_width = 260px | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phasianus versicolor'' |volume=2016 |page=e.T22732650A95047948 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22732650A95047948.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | subclassis = [[Neornithes]] | infraclassis = [[Neognathae]] | superordo = [[Galloanserae]] | ordo = [[Hænsnfuglar]] (''Galliformes'') | familia = [[Fashanaætt]] (''Phasianidae'') | subfamilia = [[Phasianinae]] | genus = ''[[Phasianus]]'' | species = '''''P. versicolor''''' | binomial = ''Phasianus versicolor'' | binomial_authority = [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1825<ref name="ITIS">{{Cite web |url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=175906 |title=''Phasianus versicolor'' (Vieillot, 1825) |publisher=[[ITIS]] |access-date=2012-04-03}}</ref> | synonyms = ''Phasianus colchicus versicolor'' }} '''Japansfashani''' ( [[fræðiheiti]] ''Phasianus versicolor'') er [[hænsnfuglar|hænsnfugl]] af [[fasanaætt]]. == Flokkun == Sumir telja að japansfashani sé undirtegund<ref name=BoB>{{Cite web|url=https://www.beautyofbirds.com/greenpheasants.html|title=Green Pheasants aka Japanese Green Pheasants|last=Web|first=Avian|website=Beauty Of Birds|access-date=2016-03-20}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> af [[fashani|veiðifashana]] og benda á að þeir blandist auðveldlega, en tegundir hænsnfugla eiga tiltölulega auðvelt með að blandast. Þrjár undirtegundir eru viðurkenndar:<ref name=BoB/><ref name = BEA>{{cite book | last = Brazil | first = Mark | title = Birds of East Asia | year = 2009| publisher = Christopher Helm | pages = 40–41| isbn = 978-0-7136-7040-0}}</ref> *''P. v. versicolor'' *''P. v. tamensis'', *''P. v. robustipes'' == Tilvísanir == {{Reflist}} {{commonscat|Phasianus versicolor}} {{wikilífverur|Phasianus versicolor}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Fashanaætt]] 6czizwo2vcv5mb8x4hnua90y3pjkpq7 0 169913 1961999 1929506 2026-05-02T21:14:35Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1961999 wikitext text/x-wiki {{Persóna |nafn=John R. Commons |mynd=John Commons.jpg |fæðingardagur={{fæðingardagur|1862|10|13}} |fæðingarstaður=Hollansburg, [[Ohio]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] |dauðadagur={{dánardagur og aldur|1945|5|11|1862|10|13}} |dauðastaður=[[Fort Lauderdale]], [[Flórída]], Bandaríkjunum |þekktur_fyrir=Vinnumarkaðshagfræði }} '''John Rogers Commons''' (13. október 1862 – 11. maí 1945) var bandarískur [[hagfræðingur]], og var leiðandi [[afl (félagsfræði)|afl]] í mótun [[vinnumarkaðshagfræði]] á fyrri hluta 20. aldar. == Æviágrip == Commons fæddist árið 1862 í [[Ohio]] og var uppalinn í [[Indiana (fylki)|Indiana]]. Hann gekk í [[Oberlin College]] og lærði þar hagfræði. Þaðan útskrifaðist hann árið 1888 og hóf í framhaldinu nám við [[Johns Hopkins-háskóli|Johns Hopkins háskóla]], þar sem hann lærði hann undir hagfræðingnum [[Richard T. Ely]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.wisconsinhistory.org/Records/Article/CS507|title=John R. Commons, 1862-1945|date=2012-08-03|website=Wisconsin Historical Society|language=en|access-date=2022-10-06|archive-date=2024-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20241009095007/https://www.wisconsinhistory.org/Records/Article/CS507|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{Bókaheimild|titill=The History of Economic Thought|höfundur=Harry Landreth|höfundur2=David C. Colander|ár=2002}}</ref> Commons varði miklum hluta ævi sinnar í kennslu. Árið 1890 hóf hann störf í [[Wesleyan-háskóli í Ohio|Wesleyan University]] og eftir að hann missti stöðuna sína þar kenndi hann í skólunum Oberlin, [[Indiana University]] og loks í [[Syracuse háskóli|Syracuse]]. Árið 1904 hóf Commons störf hjá [[Wisconsin-háskóli í Madison|Wisconsin háskóla]] og stafaði þar til ársins 1932<ref name=":0" />. Það var Ely, fyrrum kennari Commons, sem fékk hann til að koma til starfa þar.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/schools/wisconsin.htm|title=Wisconsin|website=www.hetwebsite.net|access-date=2022-10-06}}</ref> Á meðan Commons starfaði hjá Wisconsin beindist áhugi hans einna helst að vinnumarkaðshagfræði og það má segja að hann hafi verið mikill brautryðjandi á því sviði. Hann hafði einnig mikinn áhuga á félagslegum umbótum og þróun á framhaldsnámi.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/commons.htm|title=John Commons|website=www.hetwebsite.net|access-date=2022-10-06}}</ref> Meðfram starfi sínu sem kennari hafði Commons margt fyrir stafni, til að mynda stofnaði hann [[The American Association for Labor Legislation]] ásamt [[John Bertram Andrews]] árið 1908, en hlutverk félagsins var að hafa áhrif á félagsmálalöggjöf. Hann átti einnig mikinn þátt í að koma á veg lögunum ,,[[The Wisconsin Industrial Commission‘|''The Wisconsin Industrial Commission''‘]]‘ á árunum 1911-1913. Árið 1913 gerðist hann meðlimur í nýrri atvinnumálanefnd (e. Industrial Relations Commission). Síðar gerðist Commons stjórnarmaður [[National Bureau of Economic Research]].<ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=John R. Commons - His assault on laissez-faire|höfundur=Lafayette G. Harter, Jr|ár=1962|útgefandi=Oregon State University Press}}</ref> Commons var giftur konu að nafni Nell og þau áttu saman tvö börn. Hann lést árið 1945 í [[Flórída]].<ref name=":2" />   == Framlög til hagfræðinnar == Framlag Commons til hagfræðinnar kom helst fram í stofnanahagfræði og vinnumarkaðshagfræði. Commons var virtur fræðimaður sem var fenginn í að rannsaka bandaríska verkalýðssögu af Richard T. Ely og vann hann að því að bæta kjör vinnuaflsins. Árið 1910 gaf hann út ritið ''A Documentary History of American Industrial Society'', sem varð að tíu binda safni og á árunum 1918 til 1935 gaf hann út fjögurra binda safn af ritinu ''History of Labor in the United States''. Þessi verk ýttu undir kenningu hans um að þróun verkalýðshreyfingar hafa stafað af breytingum á markaðsgerð.<ref name=":1" /> Árið 1905 vann Commons náið með [[Robert M. La Follette]] við drög lög um almannarétt (e. civil service law). Á árunum sem fylgdu hafði hann áhrif á lög sem tilheyrðu félagsmálarétti, meðal annars réttindi og skyldur vinnumarkaðar, réttindi vinnuafls og lög um atvinnuleysisbætur. Innblástur frumvarpsins um atvinnuleysisbætur kom frá rannsókn hans á evrópskum áætlunum á atvinnuleysisbótum og viðbrögð hans við kreppunni 1920.  Frumvarpið var lagt fyrir á þingi í Wisconsin og var ekki samþykkt fyrr en [[Harold Groves]], fyrrum nemandi hans kynnti nýjustu útgáfu frumvarpsins árið 1932. Framlag Commons á sviðum félagsmálalöggjafar byggðist á kenningum hans að í nútíma iðnaðarhagkerfi þyrfti ríkisafskipti ef það ætti að vera skilvirkt.<ref name=":1" /> Sem kennari við háskólann í Wisconsin, þá var Commons mjög vel liðinn. Wisconsin var leiðandi háskóli í vinnumarkaðshagfræði og var áberandi fyrir framúrskarandi framhaldsnám fyrir hagfræðinga. Skólinn veitti fleiri doktorsgráður í hagfræði í samanburði við aðra háskóla og lagði Commons mikla áherslu á hagnýta hagfræði í kennslunni sinni. Það var síðan á níunda áratugnum þegar hagnýt nálgun Commons að hagfræðinni varð fyrir gagnrýni, sem varð til þess að lagt var meiri áherslu á kenningar í hagfræði, frekar en hagnýtni.<ref name=":1" /> === Hugmyndafræði Commons === Commons var líklega hvað þekktastur fyrir hugmyndir sínar um félagslegar umbætur. Commons vildi ekki útrýma [[Kapítalismi|kapítalisma]], en hann gagnrýndi þó svokallaða [[laissez faire hagfræði]] þar sem hann taldi að algjört afskiptaleysi hins opinbera myndi leiða til verulegra vandræða. Commons var mikill talsmaður þess að ef nýtt á réttan hátt, þá gæti hið opinbera leitt af sér jákvæðar félagslegar afleiðingar sem ekki myndi nást í alveg frjálsu hagkerfi.<ref name=":1" /> Fyrir honum var mikilvægt að til staðar væri sanngirni fyrir starfsmenn í starfi. Commons taldi að besta leiðin til að ná þessari sanngirni væri með samningagerð milli starfsmanna og yfirmanna, og myndi það ná ákveðinni sátt á milli aðila, þó þurftu báðir aðilar að vera raunsæir í kröfum sínum til að passa að ekki væri farið fram úr sér. Common’s byggði kenningar sínar á reynslu og raunsæi frekar en fræðum þar sem hann taldi að fræðin væru oft ekki í samræmi við raunveruleikann og það gæti verið hættulegt ef stefnur væru ekki í takt við raunveruleika almenningsins. Hann hvatti nemendur sína reglulega til að ná sér í hagnýta reynslu samhliða náminu.<ref>{{Bókaheimild|titill=John R. Commons: pioneer of labor economics|höfundur=Jack Barbash|útgefandi=Bureau of Labor Statistics}}</ref> Í öllum sínum verkum þá sýndi hann fram á mikilvægi opinberra stofnana, hvernig þær þróðust og virkuðu, og hafði hann þær sem kjarnann í sínum kenningum. Þessar stofnanir myndu koma á umbótum, sem einstaklingar gætu ekki komið á einn og sér. Stofnanirnar áttu að koma á meiri röð og reglu, án þess þó að umfang þeirra yrði of mikið. <ref name=":2" /> == Tilvísanir == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Commons, John R.}} {{fd|1862|1945}} [[Flokkur:Bandarískir hagfræðingar]] 1531jcoa7b5yf42uvsyhvp5j9o7wj4f 10 173580 1962009 1801813 2026-05-02T21:26:02Z Fyxi 84003 1962009 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Saint-Martin | flag alias = Flag of France.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} <noinclude> | redir1 = MAF | redir2 = SMN | redir3 = SMT | redir4 = Saint-Martin | related1 = Sint Maarten </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Saint-Martin]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Saint-Martin]] </noinclude> al89x9ancccde09nqhqgbuou3tna6zj 0 179334 1961951 1960636 2026-05-02T14:26:21Z Bjarki S 9 byrja að færa inn snið fyrir úrslit (þau nýtast sem yfirlit framboða þar til fyllt er inn í þau) 1961951 wikitext text/x-wiki '''Sveitastjórnarkosningarnar á Íslandi 2026''' verða haldnar þann [[16. maí]] [[2026]]. Kjörin verður 61 sveitarstjórn en þeim fækkar um þrjár frá [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|seinustu kosningum]] vegna sameininga sveitarfélaga sem þegar hafa farið fram eða taka munu gildi eftir kosningarnar. ==Framkvæmd== Sveitarstjórnir eru kjörnar annað hvort með [[Listakosning|listakosningu]] eða [[Óbundin kosning|óbundinni kosningu]] en síðari kosturinn felur í sér persónukjör þar sem allir kjörgengir einstaklingar í sveitarfélagi eru í framboði nema þeir sem sérstaklega hafa skorast undan því. Óbundin kosning fer fram ef enginn framboðslisti kemur fram fyrir framboðsfrest en ef aðeins einn framboðslisti berst, þá teljast efstu menn þess lista sjálfkjörnir (jafn margir og sætin eru í sveitarstjórninni). Fjöldi sveitarstjórnarmanna er misjafn eftir sveitarfélögum en stendur þó alltaf á oddatölu. Fæstir geta þeir verið fimm en flestir eru þeir í Reykjavík þar sem þeir eru 23. Fyrir þessar sveitarstjórnarkosningar var sett í kosningalög sérstakt tímabundið ákvæði vegna [[Sundhnúkseldar|náttúruhamfara við Grindavík]] sem leyfir þeim kjósendum sem höfðu [[lögheimili]] þar fyrir rýmingu bæjarins 10. nóvember 2023 en hafa flutt það í annað sveitarfélag að velja hvort þeir verði á kjörskrá í Grindavík eða í því sveitarfélagi þar sem þeir hafa nú lögheimili.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-19-grindvikingar-fa-ad-velja-um-hvar-their-kjosa-467464|titill=Grindvíkingar fá að velja um hvar þeir kjósa|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=19. febrúar|ár=2026}}</ref> ==Yfirlit== {| class="wikitable sortable" |+ Yfirlit framboða í öllum sveitarfélögum. Raðað eftir fjölda kjósenda á kjörskrá. ! colspan="2" | Sveitarfélag ! colspan="7" | Framboð í fleiri en einu sveitarfélagi ! colspan="4" rowspan="2" class=unsortable | Önnur framboð ! rowspan="2" class=unsortable |Niðurstöður |- !Nafn ! Kjósendur ! class=unsortable | {{LB|B}} ! class=unsortable | {{LB|C}} ! class=unsortable | {{LB|D}} ! class=unsortable | {{LB|J}} ! class=unsortable | {{LB|M}} ! class=unsortable | {{LB|S}} ! class=unsortable | {{LB|V}}/{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} |- |[[Reykjavík]] |style="text-align:right" | 108.545 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} |{{LB|J}} |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} |{{LB|F}} |{{LB2|G|Góðan daginn}} |{{LB|P}} |{{LB2|R|Okkar borg}} |[[#Reykjavík|Niðurstöður]] |- |[[Kópavogur]] | style="text-align:right" | 30.949 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} |{{LB|J}} |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} | | | | |[[#Kópavogur|Niðurstöður]] |- |[[Hafnarfjörður]] | style="text-align:right" | 24.593 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} | | | | |[[#Hafnarfjörður|Niðurstöður]] |- |[[Reykjanesbær]] | style="text-align:right" | 17.086 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Reykjanesbær|Niðurstöður]] |- |[[Garðabær]] | style="text-align:right" | 15.730 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | |{{LB2|G|Garðabæjarlistinn|#ffc103}} | | | |[[#Garðabær|Niðurstöður]] |- |[[Akureyri]] | style="text-align:right" | 15.547 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} |{{LB2|A|Akureyrarlistinn|#0176d3}} |{{LB2|L|Bæjarlisti Akureyrar|#f36f21}} | | |[[#Akureyri|Niðurstöður]] |- |[[Mosfellsbær]] | style="text-align:right" | 10.391 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | |{{LB2|L|Vinir Mosfellsbæjar|#ffff01|#707070}} | | | |[[#Mosfellsbær|Niðurstöður]] |- |[[Sveitarfélagið Árborg|Árborg]] | style="text-align:right" | 9.567 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | | | | | |[[#Sveitarfélagið Árborg|Niðurstöður]] |- |[[Akranes]] |style="text-align:right" | 6.296 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Akranes|Niðurstöður]] |- |[[Fjarðabyggð]] |style="text-align:right" | 3.976 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Fjarðabyggð|Niðurstöður]] |- |[[Múlaþing]] |style="text-align:right" | 3.949 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | |{{LB|V}} |{{LB2|L|Austurlistinn og Viðreisn|#cb6be6}} | | | |[[#Múlaþing|Niðurstöður]] |- |[[Seltjarnarnes]] |style="text-align:right" | 3.541 | | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Seltjarnarnes|Niðurstöður]] |- |[[Vestmannaeyjar]] |style="text-align:right" | 3.540 | | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|E|Eyjalistinn|#fe8212}} | | | |[[#Vestmannaeyjar|Niðurstöður]] |- |[[Skagafjörður (sveitarfélag)|Skagafjörður]] |style="text-align:right" | 3.297 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|L|Byggðalistinn|black|white}} | | | |[[#Skagafjörður|Niðurstöður]] |- |[[Suðurnesjabær]] |style="text-align:right" | 3.152 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Suðurnesjabær|Niðurstöður]] |- |[[Borgarbyggð]] og [[Skorradalshreppur|Skorradalshr.]] |style="text-align:right" | 3.141 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|A|Borgarbyggðarlistinn|#195184}} | | | |[[#Borgarbyggð og Skorradalshreppur|Niðurstöður]] |- |[[Ísafjarðarbær]] |style="text-align:right" | 2.976 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Ísafjarðarbær|Niðurstöður]] |- |[[Hveragerði]] |style="text-align:right" | 2.567 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | |{{LB2|O|Okkar Hveragerði}} | | | |[[#Hveragerði|Niðurstöður]] |- |[[Norðurþing]] |style="text-align:right" | 2.345 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} | | | | |[[#Norðurþing|Niðurstöður]] |- |[[Sveitarfélagið Ölfus|Svf. Ölfus]] |style="text-align:right | 2.212 | | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | | | | | |[[#Sveitarfélagið Ölfus|Niðurstöður]] |- |[[Sveitarfélagið Hornafjörður|Svf. Hornafjörður]] |style="text-align:right" | 1.922 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|K|Kex framboðið}} | | | |[[#Sveitarfélagið Hornafjörður|Niðurstöður]] |- |[[Fjallabyggð]] |style="text-align:right" | 1.555 | | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | |{{LB2|H}} | | | |[[#Fjallabyggð|Niðurstöður]] |- |[[Rangárþing eystra]] |style="text-align:right" | 1.547 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|N}} | | | |[[#Rangárþing eystra|Niðurstöður]] |- |[[Rangárþing ytra]] |style="text-align:right" | 1.518 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|Á}} | | | |[[#Rangárþing ytra|Niðurstöður]] |- |[[Dalvíkurbyggð]] |style="text-align:right" | 1.478 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|K}} | | |[[#Dalvíkurbyggð|Niðurstöður]] |- |[[Sveitarfélagið Vogar|Svf. Vogar]] |style="text-align:right" | 1.474 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|E}} |{{LB2|L}} | |[[#Sveitarfélagið Vogar|Niðurstöður]] |- |[[Snæfellsbær]] |style="text-align:right" | 1.269 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB|D}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Snæfellsbær|Niðurstöður]] |- |[[Grindavík]] |style="text-align:right" | 1.118 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | | | | | |[[#Grindavík|Niðurstöður]] |- |[[Þingeyjarsveit]] |style="text-align:right" | 1.114 | | | | | | | |{{LB2|Á}} |{{LB2|L}} |{{LB2|N}} | |[[#Þingeyjarsveit|Niðurstöður]] |- |[[Vesturbyggð]] |style="text-align:right" | 1.097 | | | | | | | |{{LB2|N}} |{{LB2|V}} | | |[[#Vesturbyggð|Niðurstöður]] |- |[[Húnabyggð]] |style="text-align:right" | 1.034 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} | | | |[[#Húnabyggð|Niðurstöður]] |- |[[Sveitarfélagið Stykkishólmur|Svf. Stykkishólmur]] |style="text-align:right" | 1.034 | | | | | | | |{{LB2|H}} |{{LB2|Í}} | | |[[#Sveitarfélagið Stykkishólmur|Niðurstöður]] |- |[[Bláskógabyggð]] |style="text-align:right" | 988 | | | | | | | |{{LB2|T}} |{{LB2|Þ}} | | |[[#Bláskógabyggð|Niðurstöður]] |- |[[Húnaþing vestra]] |style="text-align:right" | 963 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|N}} | | | |[[#Húnaþing vestra|Niðurstöður]] |- |[[Eyjafjarðarsveit]] |style="text-align:right" | 907 | | | | | | | |{{LB2|F}} |{{LB2|K}} | | |[[#Eyjafjarðarsveit|Niðurstöður]] |- |[[Bolungarvík]] |style="text-align:right" | 774 | | | | | | | |{{LB2|K}} |{{LB2|O}} | | |[[#Bolungarvík|Niðurstöður]] |- |[[Hörgársveit]] |style="text-align:right | 715 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|G}} |{{LB2|H}} | | |[[#Hörgársveit|Niðurstöður]] |- |[[Hrunamannahreppur]] |style="text-align:right" | 678 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|L}} | | | |[[#Hrunamannahreppur|Niðurstöður]] |- |[[Mýrdalshreppur]] |style="text-align:right" | 666 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|Z}} | | |[[#Mýrdalshreppur|Niðurstöður]] |- |[[Hvalfjarðarsveit]] |style="text-align:right" | 657 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|Í}} | | |[[#Hvalfjarðarsveit|Niðurstöður]] |- |[[Grundarfjarðarbær]] |style="text-align:right" | 639 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | | | | | |[[#Grundarfjarðarbær|Niðurstöður]] |- |[[Grímsnes- og Grafningshreppur]] |style="text-align:right" | 579 | | | | | | | |{{LB2|E}} |{{LB2|Ö}} | | |[[#Grímsnes- og Grafningshreppur|Niðurstöður]] |- |[[Flóahreppur]] |style="text-align:right" | 567 | | | | | | | |{{LB2|I}} |{{LB2|T}} | | |[[#Flóahreppur|Niðurstöður]] |- |[[Dalabyggð]] |style="text-align:right" | 534 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Dalabyggð|Niðurstöður]] |- |[[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]] |style="text-align:right" | 497 | | | | | | | |{{LB2|E}} |{{LB2|L}} | | |[[#Skeiða- og Gnúpverjahreppur|Niðurstöður]] |- |[[Vopnafjarðarhreppur]] |style="text-align:right" | 494 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|O}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Vopnafjarðarhreppur|Niðurstöður]] |- |[[Langanesbyggð]] |style="text-align:right" | 455 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Langanesbyggð|Niðurstöður]] |- |[[Skaftárhreppur]] |style="text-align:right" | 454 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|Ö}} | | | |[[#Skaftárhreppur|Niðurstöður]] |- |[[Svalbarðsstrandarhreppur]] |style="text-align:right" | 377 | | | | | | | |{{LB2|H}} |{{LB2|S}} |{{LB2|Ö}} | |[[#Svalbarðsstrandarhreppur|Niðurstöður]] |- |[[Skagaströnd|Svf. Skagaströnd]] |style="text-align:right" | 352 |{{LB|B}} | | | | |{{LB|S}} | |{{LB2|K}} | | | |[[#Sveitarfélagið Skagaströnd|Niðurstöður]] |- |[[Strandabyggð]] |style="text-align:right" | 350 |{{LB|B}} | | | | | | |{{LB2|G}} |{{LB2|T}} | | |[[#Strandabyggð|Niðurstöður]] |- |[[Grýtubakkahreppur]] |style="text-align:right" | 281 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Grýtubakkahreppur|Niðurstöður]] |- |[[Kjósarhreppur]] |style="text-align:right" | 276 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|A}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Kjósarhreppur|Niðurstöður]] |- |[[Ásahreppur]] |style="text-align:right" | 224 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Ásahreppur|Niðurstöður]] |- |[[Reykhólahreppur]] |style="text-align:right" | 196 | | | | | |{{LB|S}} | |{{LB2|R}} | | | |[[#Reykhólahreppur|Niðurstöður]] |- |[[Súðavíkurhreppur]] |style="text-align:right" | 176 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|E}} | | |[[#Súðavíkurhreppur|Niðurstöður]] |- |[[Fljótsdalshreppur]] |style="text-align:right" | 95 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Fljótsdalshreppur|Niðurstöður]] |- |[[Kaldrananeshreppur]] |style="text-align:right" | 92 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Kaldrananeshreppur|Niðurstöður]] |- |[[Eyja- og Miklaholtshreppur]] |style="text-align:right" | 83 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Eyja- og Miklaholtshreppur|Niðurstöður]] |- |[[Árneshreppur]] |style="text-align:right" | 57 | | | | | | | |{{LB2|Á}} |{{LB2|S}} | | | [[#Árneshreppur|Niðurstöður]] |- |[[Tjörneshreppur]] |style="text-align:right" | 44 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|T}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Tjörneshreppur|Niðurstöður]] |} ==Höfuðborgarsvæðið== === [[Reykjavík]] === {{Sjá einnig|Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=[[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]] |votes3= |seats3=4 |sc3= |party6=[[Viðreisn]] (C) |cand6=[[Björg Magnúsdóttir]] |votes6= |seats6=1 |sc6= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Hildur Björnsdóttir]] |votes1= |seats1=6 |sc1= |party10=Góðan daginn (G) |color10= |cand10=Ingimar Þór Friðriksson |votes10= |seats10= |sc10= |party7=[[Flokkur fólksins]] (F) |cand7=[[Guðmundur Ingi Þóroddsson]] |votes7= |seats7=1 |sc7= |party5=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |cand5=[[Silja Sóley Birgisdóttir]] |votes5= |seats5=2 |sc5= |party8=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand8=[[Ari Edwald]] |votes8= |seats8=0 |sc8= |party4=[[Píratar]] (P) |cand4=[[Kristinn Jón Ólafsson]] |votes4= |seats4=3 |sc4= |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=[[Pétur Marteinsson]] |votes2= |seats2=5 |sc2= |party9=[[Vinstrið]] (A) |color9=#023f38 |cand9=[[Sanna Magdalena Mörtudóttir]] |votes9= |seats9= |sc9= |party11=Okkar borg (R) |color11= |cand11=Sigfús Aðalsteinsson |votes11= |seats11= |sc11= |party12=Vinstri græn (ekki í framboði) |cand12=- |votes12= |seats12=1 |sc12= |invalid= |blank= |electorate= }} Í kjölfar borgarstjórnarkosninga 2022 var myndaður meirihluti [[Samfylkingin|Samfylkingar]], [[Framsóknarflokkur|Framsóknarflokks]], [[Viðreisn]]ar og [[Píratar|Pírata]]. Samkvæmt samkomulagi flokkanna gegndi [[Dagur B. Eggertsson]], oddviti Samfylkingar, hlutverki borgarstjóra fram í janúar 2024 en þá tók [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]], oddviti Framsóknar, við embættinu. Upp úr þessu meirihlutasamstarfi slitnaði í febrúar 2025, m.a. vegna ágreinings um skipulagsmál vegna [[Reykjavíkurflugvöllur|Reykjavíkurflugvallar]]. Nýr fimm flokka meirihluti Samfylkingar, Pírata, [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokksins]] og [[Flokkur fólksins|Flokks fólksins]] tók þá við og [[Heiða Björg Hilmisdóttir]] tók við embætti borgarstjóra, en hún var þá orðin oddviti Samfylkingar í borgarstjórn eftir að Dagur [[Alþingiskosningar 2024|náði kjöri á Alþingi]] og vék úr borgarstjórn. Í skoðanakönnununum hefur fylgi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokks]], Samfylkingar, Viðreisnar og [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokksins]] verið að mælast hærra en það fylgi sem flokkarnir fengu árið 2022, en Miðflokkurinn fékk þá engann mann kjörinn í borgarstjórn. Á móti hefur fylgi við Framsóknarflokkinn minnkað verulega og einnig nokkuð hjá Pírötum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252811685d/ny-konnun-synir-meiri-hlutann-fallinn-i-borginni|titill=Ný könnun sýnir meiri­hlutann fallinn í borginni|höfundur=Sunna Sæmundsdóttir|útgefandi=Vísir.is|mánuður=2. desember|ár=2025}}</ref> Nokkur umræða hefur átt sér stað um möguleika á sameiginlegu framboði vinstri flokka. Sanna Magdalena Mörtudóttir sem nú er oddviti Sósíalistaflokksins í borgarstjórn gaf út að hún hyggi á framboð undir merkjum „Vors til vinstri“ og bauð öðrum að vera með. Vinstri græn þáðu boðið og var nafninu síðar breytt í ''Vinstrið''.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252816686d|titill=Sanna býður sig fram undir merkjum Vors til vinstri|höfundur=Árni Sæberg|útgefandi=Vísir.is|mánuður=12. desember|ár=2025}}</ref> ===[[Kópavogur]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Kópavogi}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Orri Hlöðversson |votes2= |seats2=2 |sc2= |party3=[[Viðreisn]] (C) |cand3=María Ellen Steingrímsdóttir |votes3= |seats3=1 |sc3= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Ásdís Kristjánsdóttir]] |votes1= |seats1=4 |sc1= |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |cand7=Markús Candi |votes7= |seats7= |sc7= |party6=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand6=Einar Jóhannes Guðnason |votes6= |seats6=0 |sc6= |party4=[[Samfylkingin]] (S) |cand4=Jónas Már Torfason |votes4= |seats4=1 |sc4= |party5=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn og óháð]] (V) |cand5=Anna Sigríður Hafliðadóttir |votes5= |seats5=0 |sc5= |party8=Vinir Kópavogs (ekki í framboði) |cand8=- |votes8= |seats8=3 |sc8= |valid= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Hafnarfjörður]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Hafnarfirði}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=[[Valdimar Víðisson]] |votes3= |seats3=2 |sc3= |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Karólína Helga Símonardóttir |votes4= |seats4=1 |sc4= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Orri Björnsson]] |votes1= |seats1=4 |sc1= |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=Einar Geir Þorsteinsson |votes5= |seats5=0 |sc5= |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=[[Guðmundur Árni Stefánsson]] |votes2= |seats2=4 |sc2= |party6=[[Vinstrið]] (A) |color6=#023f38 |cand6=Ester Bíbí Ásgeirsdóttir |votes6= |seats6= |sc6= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Garðabær]]=== ===[[Mosfellsbær]]=== ===[[Seltjarnarnes]]=== ===[[Kjósarhreppur]]=== ==Suðurnes== ===[[Reykjanesbær]]=== ===[[Suðurnesjabær]]=== ===[[Sveitarfélagið Vogar]]=== ===[[Grindavík]]=== ==Vesturland== ===[[Akranes]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akranesi}} ===[[Borgarbyggð]] og [[Skorradalshreppur]]=== Sameining Borgarbyggðar og Skorradalshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í september 2025 og tekur gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninga. ===[[Snæfellsbær]]=== ===[[Sveitarfélagið Stykkishólmur]]=== ===[[Grundarfjarðarbær]]=== ===[[Hvalfjarðarsveit]]=== ===[[Dalabyggð]]=== ===[[Eyja- og Miklaholtshreppur]]=== ==Vestfirðir== ===[[Ísafjarðarbær]]=== ===[[Vesturbyggð]]=== ===[[Bolungarvík]]=== ===[[Strandabyggð]]=== ===[[Reykhólahreppur]]=== ===[[Súðavíkurhreppur]]=== ===[[Kaldrananeshreppur]] og [[Árneshreppur]]=== Sameining Kaldrananeshrepps og Árneshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í mars 2026 og átti að taka gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninganna en framkvæmd íbúakosninganna var kærð til innviðaráðuneytisins sem mun ekki úrskurða í málinu fyrir sveitarstjórnarkosningar. Sveitarstjórnarkosningar fara því fram í sitt hvoru lagi í hreppunum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-04-10-kosid-i-tvennu-lagi-a-strondum-thratt-fyrir-sameiningu-472418|titill=Kosið í tvennu lagi á Ströndum þrátt fyrir sameiningu|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=10. apríl|ár=2026}}</ref> ==Norðurland vestra== ===[[Skagafjörður (sveitarfélag)|Skagafjörður]]=== ===[[Húnabyggð]]=== ===[[Húnaþing vestra]]=== ===[[Sveitarfélagið Skagaströnd]]=== ==Norðurland eystra== ===[[Akureyri]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akureyri}} ===[[Norðurþing]]=== ===[[Fjallabyggð]]=== ===[[Dalvíkurbyggð]]=== ===[[Þingeyjarsveit]]=== ===[[Eyjafjarðarsveit]]=== ===[[Hörgársveit]]=== ===[[Langanesbyggð]]=== ===[[Svalbarðsstrandarhreppur]]=== ===[[Grýtubakkahreppur]]=== ===[[Tjörneshreppur]]=== ==Austurland== ===[[Fjarðabyggð]]=== ===[[Múlaþing]]=== ===[[Vopnafjarðarhreppur]]=== ===[[Fljótsdalshreppur]]=== ==Suðurland== ===[[Sveitarfélagið Árborg]]=== ===[[Vestmannaeyjar]]=== ===[[Hveragerði]]=== ===[[Sveitarfélagið Ölfus]]=== ===[[Sveitarfélagið Hornafjörður]]=== ===[[Rangárþing eystra]]=== ===[[Rangárþing ytra]]=== ===[[Bláskógabyggð]]=== ===[[Hrunamannahreppur]]=== ===[[Flóahreppur]]=== ===[[Mýrdalshreppur]]=== ===[[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]]=== ===[[Skaftárhreppur]]=== ===[[Grímsnes- og Grafningshreppur]]=== ===[[Ásahreppur]]=== ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Sveitarstjórnarkosningar}} {{Íslensk stjórnmál}} [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi]] dtrk7xebots298pi5ckalo1sxs4gstd 1962080 1961951 2026-05-03T11:53:23Z Bjarki S 9 /* Yfirlit */ niðurstöður -> umjöllun (engar niðurstöður liggja fyrir) 1962080 wikitext text/x-wiki '''Sveitastjórnarkosningarnar á Íslandi 2026''' verða haldnar þann [[16. maí]] [[2026]]. Kjörin verður 61 sveitarstjórn en þeim fækkar um þrjár frá [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|seinustu kosningum]] vegna sameininga sveitarfélaga sem þegar hafa farið fram eða taka munu gildi eftir kosningarnar. ==Framkvæmd== Sveitarstjórnir eru kjörnar annað hvort með [[Listakosning|listakosningu]] eða [[Óbundin kosning|óbundinni kosningu]] en síðari kosturinn felur í sér persónukjör þar sem allir kjörgengir einstaklingar í sveitarfélagi eru í framboði nema þeir sem sérstaklega hafa skorast undan því. Óbundin kosning fer fram ef enginn framboðslisti kemur fram fyrir framboðsfrest en ef aðeins einn framboðslisti berst, þá teljast efstu menn þess lista sjálfkjörnir (jafn margir og sætin eru í sveitarstjórninni). Fjöldi sveitarstjórnarmanna er misjafn eftir sveitarfélögum en stendur þó alltaf á oddatölu. Fæstir geta þeir verið fimm en flestir eru þeir í Reykjavík þar sem þeir eru 23. Fyrir þessar sveitarstjórnarkosningar var sett í kosningalög sérstakt tímabundið ákvæði vegna [[Sundhnúkseldar|náttúruhamfara við Grindavík]] sem leyfir þeim kjósendum sem höfðu [[lögheimili]] þar fyrir rýmingu bæjarins 10. nóvember 2023 en hafa flutt það í annað sveitarfélag að velja hvort þeir verði á kjörskrá í Grindavík eða í því sveitarfélagi þar sem þeir hafa nú lögheimili.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-19-grindvikingar-fa-ad-velja-um-hvar-their-kjosa-467464|titill=Grindvíkingar fá að velja um hvar þeir kjósa|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=19. febrúar|ár=2026}}</ref> ==Yfirlit== {| class="wikitable sortable" |+ Yfirlit framboða í öllum sveitarfélögum. Raðað eftir fjölda kjósenda á kjörskrá. ! colspan="2" | Sveitarfélag ! colspan="7" | Framboð í fleiri en einu sveitarfélagi ! colspan="4" rowspan="2" class=unsortable | Önnur framboð ! rowspan="2" class=unsortable |Umfjöllun |- !Nafn ! Kjósendur ! class=unsortable | {{LB|B}} ! class=unsortable | {{LB|C}} ! class=unsortable | {{LB|D}} ! class=unsortable | {{LB|J}} ! class=unsortable | {{LB|M}} ! class=unsortable | {{LB|S}} ! class=unsortable | {{LB|V}}/{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} |- |[[Reykjavík]] |style="text-align:right" | 108.545 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} |{{LB|J}} |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} |{{LB|F}} |{{LB2|G|Góðan daginn}} |{{LB|P}} |{{LB2|R|Okkar borg}} |[[#Reykjavík|Umfjöllun]] |- |[[Kópavogur]] | style="text-align:right" | 30.949 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} |{{LB|J}} |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} | | | | |[[#Kópavogur|Umfjöllun]] |- |[[Hafnarfjörður]] | style="text-align:right" | 24.593 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} | | | | |[[#Hafnarfjörður|Umfjöllun]] |- |[[Reykjanesbær]] | style="text-align:right" | 17.086 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Reykjanesbær|Umfjöllun]] |- |[[Garðabær]] | style="text-align:right" | 15.730 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | |{{LB2|G|Garðabæjarlistinn|#ffc103}} | | | |[[#Garðabær|Umfjöllun]] |- |[[Akureyri]] | style="text-align:right" | 15.547 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} |{{LB2|A|Akureyrarlistinn|#0176d3}} |{{LB2|L|Bæjarlisti Akureyrar|#f36f21}} | | |[[#Akureyri|Umfjöllun]] |- |[[Mosfellsbær]] | style="text-align:right" | 10.391 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | |{{LB2|L|Vinir Mosfellsbæjar|#ffff01|#707070}} | | | |[[#Mosfellsbær|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Árborg|Árborg]] | style="text-align:right" | 9.567 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | | | | | |[[#Sveitarfélagið Árborg|Umfjöllun]] |- |[[Akranes]] |style="text-align:right" | 6.296 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Akranes|Umfjöllun]] |- |[[Fjarðabyggð]] |style="text-align:right" | 3.976 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Fjarðabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Múlaþing]] |style="text-align:right" | 3.949 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | |{{LB|V}} |{{LB2|L|Austurlistinn og Viðreisn|#cb6be6}} | | | |[[#Múlaþing|Umfjöllun]] |- |[[Seltjarnarnes]] |style="text-align:right" | 3.541 | | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Seltjarnarnes|Umfjöllun]] |- |[[Vestmannaeyjar]] |style="text-align:right" | 3.540 | | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|E|Eyjalistinn|#fe8212}} | | | |[[#Vestmannaeyjar|Umfjöllun]] |- |[[Skagafjörður (sveitarfélag)|Skagafjörður]] |style="text-align:right" | 3.297 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|L|Byggðalistinn|black|white}} | | | |[[#Skagafjörður|Umfjöllun]] |- |[[Suðurnesjabær]] |style="text-align:right" | 3.152 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Suðurnesjabær|Umfjöllun]] |- |[[Borgarbyggð]] og [[Skorradalshreppur|Skorradalshr.]] |style="text-align:right" | 3.141 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|A|Borgarbyggðarlistinn|#195184}} | | | |[[#Borgarbyggð og Skorradalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Ísafjarðarbær]] |style="text-align:right" | 2.976 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Ísafjarðarbær|Umfjöllun]] |- |[[Hveragerði]] |style="text-align:right" | 2.567 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | |{{LB2|O|Okkar Hveragerði}} | | | |[[#Hveragerði|Umfjöllun]] |- |[[Norðurþing]] |style="text-align:right" | 2.345 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} | | | | |[[#Norðurþing|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Ölfus|Svf. Ölfus]] |style="text-align:right | 2.212 | | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | | | | | |[[#Sveitarfélagið Ölfus|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Hornafjörður|Svf. Hornafjörður]] |style="text-align:right" | 1.922 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|K|Kex framboðið}} | | | |[[#Sveitarfélagið Hornafjörður|Umfjöllun]] |- |[[Fjallabyggð]] |style="text-align:right" | 1.555 | | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | |{{LB2|H}} | | | |[[#Fjallabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Rangárþing eystra]] |style="text-align:right" | 1.547 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|N}} | | | |[[#Rangárþing eystra|Umfjöllun]] |- |[[Rangárþing ytra]] |style="text-align:right" | 1.518 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|Á}} | | | |[[#Rangárþing ytra|Umfjöllun]] |- |[[Dalvíkurbyggð]] |style="text-align:right" | 1.478 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|K}} | | |[[#Dalvíkurbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Vogar|Svf. Vogar]] |style="text-align:right" | 1.474 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|E}} |{{LB2|L}} | |[[#Sveitarfélagið Vogar|Umfjöllun]] |- |[[Snæfellsbær]] |style="text-align:right" | 1.269 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB|D}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Snæfellsbær|Umfjöllun]] |- |[[Grindavík]] |style="text-align:right" | 1.118 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | | | | | |[[#Grindavík|Umfjöllun]] |- |[[Þingeyjarsveit]] |style="text-align:right" | 1.114 | | | | | | | |{{LB2|Á}} |{{LB2|L}} |{{LB2|N}} | |[[#Þingeyjarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Vesturbyggð]] |style="text-align:right" | 1.097 | | | | | | | |{{LB2|N}} |{{LB2|V}} | | |[[#Vesturbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Húnabyggð]] |style="text-align:right" | 1.034 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} | | | |[[#Húnabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Stykkishólmur|Svf. Stykkishólmur]] |style="text-align:right" | 1.034 | | | | | | | |{{LB2|H}} |{{LB2|Í}} | | |[[#Sveitarfélagið Stykkishólmur|Umfjöllun]] |- |[[Bláskógabyggð]] |style="text-align:right" | 988 | | | | | | | |{{LB2|T}} |{{LB2|Þ}} | | |[[#Bláskógabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Húnaþing vestra]] |style="text-align:right" | 963 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|N}} | | | |[[#Húnaþing vestra|Umfjöllun]] |- |[[Eyjafjarðarsveit]] |style="text-align:right" | 907 | | | | | | | |{{LB2|F}} |{{LB2|K}} | | |[[#Eyjafjarðarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Bolungarvík]] |style="text-align:right" | 774 | | | | | | | |{{LB2|K}} |{{LB2|O}} | | |[[#Bolungarvík|Umfjöllun]] |- |[[Hörgársveit]] |style="text-align:right | 715 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|G}} |{{LB2|H}} | | |[[#Hörgársveit|Umfjöllun]] |- |[[Hrunamannahreppur]] |style="text-align:right" | 678 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|L}} | | | |[[#Hrunamannahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Mýrdalshreppur]] |style="text-align:right" | 666 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|Z}} | | |[[#Mýrdalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Hvalfjarðarsveit]] |style="text-align:right" | 657 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|Í}} | | |[[#Hvalfjarðarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Grundarfjarðarbær]] |style="text-align:right" | 639 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | | | | | |[[#Grundarfjarðarbær|Umfjöllun]] |- |[[Grímsnes- og Grafningshreppur]] |style="text-align:right" | 579 | | | | | | | |{{LB2|E}} |{{LB2|Ö}} | | |[[#Grímsnes- og Grafningshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Flóahreppur]] |style="text-align:right" | 567 | | | | | | | |{{LB2|I}} |{{LB2|T}} | | |[[#Flóahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Dalabyggð]] |style="text-align:right" | 534 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Dalabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]] |style="text-align:right" | 497 | | | | | | | |{{LB2|E}} |{{LB2|L}} | | |[[#Skeiða- og Gnúpverjahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Vopnafjarðarhreppur]] |style="text-align:right" | 494 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|O}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Vopnafjarðarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Langanesbyggð]] |style="text-align:right" | 455 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Langanesbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Skaftárhreppur]] |style="text-align:right" | 454 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|Ö}} | | | |[[#Skaftárhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Svalbarðsstrandarhreppur]] |style="text-align:right" | 377 | | | | | | | |{{LB2|H}} |{{LB2|S}} |{{LB2|Ö}} | |[[#Svalbarðsstrandarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Skagaströnd|Svf. Skagaströnd]] |style="text-align:right" | 352 |{{LB|B}} | | | | |{{LB|S}} | |{{LB2|K}} | | | |[[#Sveitarfélagið Skagaströnd|Umfjöllun]] |- |[[Strandabyggð]] |style="text-align:right" | 350 |{{LB|B}} | | | | | | |{{LB2|G}} |{{LB2|T}} | | |[[#Strandabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Grýtubakkahreppur]] |style="text-align:right" | 281 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Grýtubakkahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Kjósarhreppur]] |style="text-align:right" | 276 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|A}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Kjósarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Ásahreppur]] |style="text-align:right" | 224 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Ásahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Reykhólahreppur]] |style="text-align:right" | 196 | | | | | |{{LB|S}} | |{{LB2|R}} | | | |[[#Reykhólahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Súðavíkurhreppur]] |style="text-align:right" | 176 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|E}} | | |[[#Súðavíkurhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Fljótsdalshreppur]] |style="text-align:right" | 95 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Fljótsdalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Kaldrananeshreppur]] |style="text-align:right" | 92 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Kaldrananeshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Eyja- og Miklaholtshreppur]] |style="text-align:right" | 83 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Eyja- og Miklaholtshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Árneshreppur]] |style="text-align:right" | 57 | | | | | | | |{{LB2|Á}} |{{LB2|S}} | | | [[#Árneshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Tjörneshreppur]] |style="text-align:right" | 44 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|T}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Tjörneshreppur|Umfjöllun]] |} ==Höfuðborgarsvæðið== === [[Reykjavík]] === {{Sjá einnig|Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=[[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]] |votes3= |seats3=4 |sc3= |party6=[[Viðreisn]] (C) |cand6=[[Björg Magnúsdóttir]] |votes6= |seats6=1 |sc6= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Hildur Björnsdóttir]] |votes1= |seats1=6 |sc1= |party10=Góðan daginn (G) |color10= |cand10=Ingimar Þór Friðriksson |votes10= |seats10= |sc10= |party7=[[Flokkur fólksins]] (F) |cand7=[[Guðmundur Ingi Þóroddsson]] |votes7= |seats7=1 |sc7= |party5=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |cand5=[[Silja Sóley Birgisdóttir]] |votes5= |seats5=2 |sc5= |party8=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand8=[[Ari Edwald]] |votes8= |seats8=0 |sc8= |party4=[[Píratar]] (P) |cand4=[[Kristinn Jón Ólafsson]] |votes4= |seats4=3 |sc4= |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=[[Pétur Marteinsson]] |votes2= |seats2=5 |sc2= |party9=[[Vinstrið]] (A) |color9=#023f38 |cand9=[[Sanna Magdalena Mörtudóttir]] |votes9= |seats9= |sc9= |party11=Okkar borg (R) |color11= |cand11=Sigfús Aðalsteinsson |votes11= |seats11= |sc11= |party12=Vinstri græn (ekki í framboði) |cand12=- |votes12= |seats12=1 |sc12= |invalid= |blank= |electorate= }} Í kjölfar borgarstjórnarkosninga 2022 var myndaður meirihluti [[Samfylkingin|Samfylkingar]], [[Framsóknarflokkur|Framsóknarflokks]], [[Viðreisn]]ar og [[Píratar|Pírata]]. Samkvæmt samkomulagi flokkanna gegndi [[Dagur B. Eggertsson]], oddviti Samfylkingar, hlutverki borgarstjóra fram í janúar 2024 en þá tók [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]], oddviti Framsóknar, við embættinu. Upp úr þessu meirihlutasamstarfi slitnaði í febrúar 2025, m.a. vegna ágreinings um skipulagsmál vegna [[Reykjavíkurflugvöllur|Reykjavíkurflugvallar]]. Nýr fimm flokka meirihluti Samfylkingar, Pírata, [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokksins]] og [[Flokkur fólksins|Flokks fólksins]] tók þá við og [[Heiða Björg Hilmisdóttir]] tók við embætti borgarstjóra, en hún var þá orðin oddviti Samfylkingar í borgarstjórn eftir að Dagur [[Alþingiskosningar 2024|náði kjöri á Alþingi]] og vék úr borgarstjórn. Í skoðanakönnununum hefur fylgi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokks]], Samfylkingar, Viðreisnar og [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokksins]] verið að mælast hærra en það fylgi sem flokkarnir fengu árið 2022, en Miðflokkurinn fékk þá engann mann kjörinn í borgarstjórn. Á móti hefur fylgi við Framsóknarflokkinn minnkað verulega og einnig nokkuð hjá Pírötum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252811685d/ny-konnun-synir-meiri-hlutann-fallinn-i-borginni|titill=Ný könnun sýnir meiri­hlutann fallinn í borginni|höfundur=Sunna Sæmundsdóttir|útgefandi=Vísir.is|mánuður=2. desember|ár=2025}}</ref> Nokkur umræða hefur átt sér stað um möguleika á sameiginlegu framboði vinstri flokka. Sanna Magdalena Mörtudóttir sem nú er oddviti Sósíalistaflokksins í borgarstjórn gaf út að hún hyggi á framboð undir merkjum „Vors til vinstri“ og bauð öðrum að vera með. Vinstri græn þáðu boðið og var nafninu síðar breytt í ''Vinstrið''.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252816686d|titill=Sanna býður sig fram undir merkjum Vors til vinstri|höfundur=Árni Sæberg|útgefandi=Vísir.is|mánuður=12. desember|ár=2025}}</ref> ===[[Kópavogur]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Kópavogi}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Orri Hlöðversson |votes2= |seats2=2 |sc2= |party3=[[Viðreisn]] (C) |cand3=María Ellen Steingrímsdóttir |votes3= |seats3=1 |sc3= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Ásdís Kristjánsdóttir]] |votes1= |seats1=4 |sc1= |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |cand7=Markús Candi |votes7= |seats7= |sc7= |party6=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand6=Einar Jóhannes Guðnason |votes6= |seats6=0 |sc6= |party4=[[Samfylkingin]] (S) |cand4=Jónas Már Torfason |votes4= |seats4=1 |sc4= |party5=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn og óháð]] (V) |cand5=Anna Sigríður Hafliðadóttir |votes5= |seats5=0 |sc5= |party8=Vinir Kópavogs (ekki í framboði) |cand8=- |votes8= |seats8=3 |sc8= |valid= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Hafnarfjörður]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Hafnarfirði}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=[[Valdimar Víðisson]] |votes3= |seats3=2 |sc3= |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Karólína Helga Símonardóttir |votes4= |seats4=1 |sc4= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Orri Björnsson]] |votes1= |seats1=4 |sc1= |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=Einar Geir Þorsteinsson |votes5= |seats5=0 |sc5= |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=[[Guðmundur Árni Stefánsson]] |votes2= |seats2=4 |sc2= |party6=[[Vinstrið]] (A) |color6=#023f38 |cand6=Ester Bíbí Ásgeirsdóttir |votes6= |seats6= |sc6= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Garðabær]]=== ===[[Mosfellsbær]]=== ===[[Seltjarnarnes]]=== ===[[Kjósarhreppur]]=== ==Suðurnes== ===[[Reykjanesbær]]=== ===[[Suðurnesjabær]]=== ===[[Sveitarfélagið Vogar]]=== ===[[Grindavík]]=== ==Vesturland== ===[[Akranes]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akranesi}} ===[[Borgarbyggð]] og [[Skorradalshreppur]]=== Sameining Borgarbyggðar og Skorradalshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í september 2025 og tekur gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninga. ===[[Snæfellsbær]]=== ===[[Sveitarfélagið Stykkishólmur]]=== ===[[Grundarfjarðarbær]]=== ===[[Hvalfjarðarsveit]]=== ===[[Dalabyggð]]=== ===[[Eyja- og Miklaholtshreppur]]=== ==Vestfirðir== ===[[Ísafjarðarbær]]=== ===[[Vesturbyggð]]=== ===[[Bolungarvík]]=== ===[[Strandabyggð]]=== ===[[Reykhólahreppur]]=== ===[[Súðavíkurhreppur]]=== ===[[Kaldrananeshreppur]] og [[Árneshreppur]]=== Sameining Kaldrananeshrepps og Árneshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í mars 2026 og átti að taka gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninganna en framkvæmd íbúakosninganna var kærð til innviðaráðuneytisins sem mun ekki úrskurða í málinu fyrir sveitarstjórnarkosningar. Sveitarstjórnarkosningar fara því fram í sitt hvoru lagi í hreppunum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-04-10-kosid-i-tvennu-lagi-a-strondum-thratt-fyrir-sameiningu-472418|titill=Kosið í tvennu lagi á Ströndum þrátt fyrir sameiningu|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=10. apríl|ár=2026}}</ref> ==Norðurland vestra== ===[[Skagafjörður (sveitarfélag)|Skagafjörður]]=== ===[[Húnabyggð]]=== ===[[Húnaþing vestra]]=== ===[[Sveitarfélagið Skagaströnd]]=== ==Norðurland eystra== ===[[Akureyri]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akureyri}} ===[[Norðurþing]]=== ===[[Fjallabyggð]]=== ===[[Dalvíkurbyggð]]=== ===[[Þingeyjarsveit]]=== ===[[Eyjafjarðarsveit]]=== ===[[Hörgársveit]]=== ===[[Langanesbyggð]]=== ===[[Svalbarðsstrandarhreppur]]=== ===[[Grýtubakkahreppur]]=== ===[[Tjörneshreppur]]=== ==Austurland== ===[[Fjarðabyggð]]=== ===[[Múlaþing]]=== ===[[Vopnafjarðarhreppur]]=== ===[[Fljótsdalshreppur]]=== ==Suðurland== ===[[Sveitarfélagið Árborg]]=== ===[[Vestmannaeyjar]]=== ===[[Hveragerði]]=== ===[[Sveitarfélagið Ölfus]]=== ===[[Sveitarfélagið Hornafjörður]]=== ===[[Rangárþing eystra]]=== ===[[Rangárþing ytra]]=== ===[[Bláskógabyggð]]=== ===[[Hrunamannahreppur]]=== ===[[Flóahreppur]]=== ===[[Mýrdalshreppur]]=== ===[[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]]=== ===[[Skaftárhreppur]]=== ===[[Grímsnes- og Grafningshreppur]]=== ===[[Ásahreppur]]=== ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Sveitarstjórnarkosningar}} {{Íslensk stjórnmál}} [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi]] aklm2z0t0mxgeizc0mto8rkbc8935ac 0 189676 1961950 1960770 2026-05-02T13:22:19Z TKSnaevarr 53243 1961950 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = António José Seguro | mynd = António José Seguro 2026-04-21.png | myndatexti1 = Seguro árið 2026. | titill= Forseti Portúgals | stjórnartíð_start = 9. mars 2026 | forsætisráðherra = [[Luís Montenegro]] | forveri = [[Marcelo Rebelo de Sousa]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1962|3|11}} | fæðingarstaður = [[Penamacor]], [[Castelo Branco]], [[Portúgal]] | þjóderni = [[Portúgal]]skur | maki = {{gifting|Margarida Maldonado Freitas|2001}} | stjórnmálaflokkur = [[Sósíalistaflokkurinn (Portúgal)|Sósíalistaflokkurinn]] | börn = 2 | háskóli = [[Instituto Universitário de Lisboa]]<br>[[Universidade Autónoma de Lisboa]] | undirskrift = Assinatura António José Seguro.png }} '''António José Martins Seguro''' (f. 11. mars 1962) er portúgalskur stjórnmálamaður og núverandi forseti Portúgals. Hann var kjörinn forseti í forsetakosningum landsins 8. febrúar 2026.<ref>{{Vefheimild|titill=Sósíalistinn Seguro hafði sigur í forsetakosningum gegn hægrimanninum Ventura með talsverðum mun|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-02-08-sosialistinn-seguro-hafdi-sigur-i-forsetakosningum-gegn-haegrimanninum-ventura-med-talsverdum-mun-466495|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson|dags=8. febrúar 2026|skoðað=9. febrúar 2026}}</ref> Seguro var áður aðalritari portúgalska [[Sósíalistaflokkurinn (Portúgal)|Sósíalistaflokksins]] frá 2011 til 2014 og var á þeim tíma leiðtogi stjórnarandstöðunnar á þingi Portúgals. == Æviágrip == Seguro nam skipulag og stjórnun fyrirtækja við Háskólastofnunina í Lissabon (ISCTE) en gekk síðan í Sjálfstæða háskólann í Lissabon og útskrifaðist þaðan með gráðu í [[Alþjóðasamskipti|alþjóðasamskiptum]]. === Stjórnmálaferill === Seguro var kjörinn á portúgalska þingið árið 1991 og hlaut sæti í ríkisstjórn landsins fjórum árum síðar sem ungmennamálaráðherra. Árið 1999 var hann kjörinn á [[Evrópuþingið]] en sneri aftur til Portúgals þann 4. júlí 2001 til þess að taka sæti í ríkisstjórn [[António Guterres]]. Hann var kjörinn aftur á þing árið 2004 og varð þingflokksformaður [[Sósíalistaflokkurinn (Portúgal)|Sósíalistaflokksins]]. Eftir þingkosningar í Portúgal árið 2005 varð Seguro formaður menntamálanefndar þingsins og síðan formaður efnahagsnefndar eftir kosningarnar 2009. [[Mynd:António José Seguro, Europeias 2014 (cropped square).png|thumb|left|António José Seguro árið 2014.]] Eftir ósigur Sósíalistaflokksins í þingkosningum Portúgals árið 2011 sagði [[José Sócrates]] af sér sem leiðtogi flokksins. Þeir Seguro og [[Francisco Assis]], þáverandi þingflokksformaður flokksins, gáfu kost á sér til að taka við af honum. Í leiðtogakjörinu, sem fór fram 22. og 23. júlí, vann Seguro afgerandi sigur með 67,9% atkvæða.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.dn.pt/inicio/portugal/interior.aspx?content_id=1926786|titill=Oficial: Seguro eleito secretário-geral com 67,98% dos votos|útgefandi=[[Diário de Notícias]]|dags=24. júlí 2011|tungumál=portúgalska|skoðað=9. febrúar 2026}}</ref> Seguro varð því í reynd leiðtogi stjórnarandstöðunnar. Hann var endurkjörinn flokksleiðtogi þann 13. apríl 2013 með 96,5 % atkvæðanna og 62% kjörsókn.<ref>{{Vefheimild|url=https://expresso.sapo.pt/seguro-reeleito-lider-do-ps=f800270|titill=Seguro reeleito líder do PS|útgefandi=[[Expresso (vikublað)|Expresso]]|dags=14. apríl 2013|tungumál=portúgalska|skoðað=9. febrúar 2026}}</ref> Eftir að Sósíalistaflokkurinn tapaði í [[Evrópuþingskosningar 2014|Evrópuþingskosningunum 2014]] krafðist [[António Costa]], borgarstjóri Lissabon, þess að kallað yrði saman aukaþing Sósíalistaflokksins. Í stað þess að verða við beiðninni efndi Seguro þann 31. maí til opins prófkjörs um oddvita flokksins fyrir næstu þingkosningar.<ref>{{Vefheimild|url=https://expresso.sapo.pt/seguro-convoca-eleicoes-primarias=f873273|titill=Seguro convoca eleições primárias|útgefandi=[[Expresso (vikublað)|Expresso]]|dags=31. maí 2014|tungumál=portúgalska|skoðað=9. febrúar 2026}}</ref> Í kosningunum hlaut Seguro aðeins 55.239 atkvæði, eða 31,65% en Costa hlaut 67,8%. Seguro sagði í kjölfarið af sér og Costa tók við forystu Sósíalistaflokksins.<ref>{{Vefheimild|url=https://expresso.sapo.pt/o-ps-pos-28-nas-maos-das-mulheres=f891413|titill=O PS pós-28: nas mãos das mulheres?|útgefandi=[[Expresso (vikublað)|Expresso]]|dags=28. september 2014|tungumál=portúgalska|skoðað=9. febrúar 2026}}</ref> === Forsetakosningarnar 2026 === António José Seguro gaf kost á sér í forsetakosningum Portúgals árið 2026. Hann lenti í fyrsta sæti í fyrri umferð kosninganna með 31% atkvæðanna, á undan jaðarhægriframbjóðandanum [[André Ventura]], sem hlaut 23,5% og komst einnig í seinni umferð.<ref>{{lien web |titre=Au Portugal, le socialiste Antonio José Seguro affrontera le leader d’extrême droite André Ventura au second tour de la présidentielle |périodique=[[Le Temps (Sviss)|Le Temps]] |date=18 janvier 2026 |lire en ligne=https://www.letemps.ch/monde/europe/au-portugal-le-socialiste-antonio-jose-seguro-en-tete-du-premier-tour-de-la-presidentielle |consulté le=19 janvier 2026 |id= }}</ref> Seguro lagði mikla áherslu á andstöðu við André Ventura í kosningabaráttu sinni og á að fólk greiddi „taktísk atkvæði“. Hann sagðist boða „hófsaman sósíalisma með taug við miðjuna“ og sagðist vilja leggja höfuðáherslu á heilbrigðismál sem forseti.<ref name="Badeau202601">Kévin Badeau, [https://www.lepoint.fr/monde/presidentielle-au-portugal-le-socialiste-qualifie-lextreme-droite-en-ballottage-favorable-ITRKXDS4CNGVVGCWUOOK7T7KVM/ Présidentielle au Portugal : l’extrême droite accède au second tour], lepoint.fr, 18. janúar 2026</ref> Í annarri umferð kosninganna þann 8. febrúar 2026 var Seguro kjörinn forseti Portúgals með 66% greiddra atkvæða.<ref>[https://www.rfi.fr/fr/europe/20260208-pr%C3%A9sidentielle-au-portugal-le-socialiste-antonio-jos%C3%A9-seguro-%C3%A9lu-face-au-candidat-d-extr%C3%AAme-droite Présidentielle au Portugal: le socialiste Antonio José Seguro largement élu face au candidat d'extrême droite], RFI, 8. febrúar 2026.</ref> Hann tók við embætti af [[Marcelo Rebelo de Sousa]] þann 9. mars 2026. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill=Forseti Portúgals |frá=9. mars 2026 |til= |fyrir=[[Marcelo Rebelo de Sousa]] |eftir=Enn í embætti }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Portúgals}} {{Þjóðhöfðingjar aðildarríkja Evrópusambandsins}} {{DEFAULTSORT:Seguro, António José}} {{f|1962}} [[Flokkur:Evrópuþingmenn]] [[Flokkur:Forsetar Portúgals]] 4914042447s9iptuhv07g9dqnsrmxtk 0 190398 1962026 1951893 2026-05-02T23:45:07Z TKSnaevarr 53243 /* Söguþráður */ 1962026 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Söngvaseiður | upprunalegt heiti = The Sound of Music | image = Sound_of_music.jpg | caption = Auglýsingarplakat eftir [[Howard Terpning]] | director = [[Robert Wise]] | screenplay = [[Ernest Lehman]] | based_on = ''[[Söngvaseiður]]'' eftir [[Richard Rodgers]], [[Oscar Hammerstein II]], [[Howard Lindsay]] og [[Russel Crouse]] | producer = Robert Wise | starring = {{Plainlist| * [[Julie Andrews]] * [[Christopher Plummer]] * [[Richard Haydn]] * [[Peggy Wood]] * [[Charmian Carr]] * [[Eleanor Parker]] }} | cinematography = [[Ted McCord (kvikmyndatökumaður)|Ted McCord]] | editing = [[William Reynolds (kvikmyndaklippari)|William Reynolds]] | music = {{Plainlist| * Richard Rodgers * Oscar Hammerstein II (lög) * [[Irwin Kostal]] (undirleikur)}} | studio = Argyle Enterprises | distributor = [[20th Century Fox]] | released = {{Film date|1965|03|02|Bandaríkin}} | runtime = 174 mínútur<ref name="tcm-print">{{cite web |title=The Sound of Music (1965): Original Print Information |publisher=Turner Classic Movies |url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/90931/the-sound-of-music#film-details |access-date=January 26, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210055634/http://www.tcm.com/tcmdb/title/90931/The-Sound-of-Music/original-print-info.html |archive-date=February 10, 2015}}</ref> | country = Bandaríkin | language = Enska | budget = $8,2 milljónir<ref name="numbers">{{cite web |title=The Sound of Music |publisher=The Numbers |url=https://www.the-numbers.com/movie/Sound-of-Music-The#tab=box-office |access-date=September 14, 2025 }}</ref> {{sfn|Solomon|1989|p=254}} | gross = $287,8 milljónir<ref name="numbers"/> }} '''''Söngvaseiður''''' eða '''''Tónaflóð''''' (enska: ''The Sound of Music'') er bandarísk [[dans- og söngvamynd]] frá árinu 1965 í leikstjórn [[Robert Wise|Roberts Wise]] og með handrit eftir [[Ernest Lehman]]. Myndin er byggð á [[Söngvaseiður|samnefndum söngleik]] frá árinu 1959 með tónlist eftir [[Richard Rodgers]], texta eftir [[Oscar Hammerstein II]] og handrit eftir [[Lindsay og Crouse]]. Söngleikurinn var byggður á endurminningabókinni ''Saga Trapp-söngfjölskyldunnar'' eftir [[Maria von Trapp|Mariu von Trapp]]. Aðalleikarar myndarinnar eru [[Julie Andrews]] og [[Christopher Plummer]] ásamt [[Richard Haydn]], [[Peggy Wood]], [[Charmian Carr]] og [[Eleanor Parker]]. Myndin gerist í [[Salzburg]] í Austurríki og fjallar um reynslu Mariu von Trapp í starfi hennar sem kennslukona fyrir sjö börn. Hún giftist síðar föður þeirra, [[Georg von Trapp]] höfuðsmanni, og flýr með fjölskyldunni frá Austurríki eftir að [[Anschluss|þýskir nasistar innlima landið]] árið 1938.<ref>{{Cite news |url= https://www.nytimes.com/1993/08/08/opinion/hollywood-s-widower-fantasy.html |title=Hollywood's Widower Fantasy |last=Yoffe |first=Emily |date=August 8, 1993 |newspaper=The New York Times |access-date=February 5, 2017 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20170205185041/http://www.nytimes.com/1993/08/08/opinion/hollywood-s-widower-fantasy.html |archive-date=February 5, 2017}}</ref> Tökur myndarinnar fóru fram frá mars til september 1964 í Los Angeles og Salzburg. ''Söngvaseiður'' var frumsýndur í dreifingu [[20th Century Fox]] í Bandaríkjunum 2. mars 1965. Í upphafi fékk myndin blendna dóma kvikmyndagagnrýnenda. Myndinni vegnaði engu að síður mjög vel í kvikmyndahúsum, varð aðsóttasta kvikmyndin eftir fjórar vikur og tekjuhæsta kvikmynd ársins 1965. Í nóvember 1966 hafði ''Söngvaseiður'' tekið fram úr ''[[Á hverfanda hveli (kvikmynd)|Á hverfanda hveli]]'' sem [[Tekjuhæstu kvikmyndir allra tíma|tekjuhæsta kvikmynd sögunnar]]. Myndin hélt því meti í fimm ár. ''Söngvaseiður'' naut mikilla vinsælda um allan heim og sló aðsóknarmet í kvikmyndahúsum í 29 löndum. Myndin var sýnd í kvikmyndahúsum í fjögur og hálft ár og var tvisvar sett aftur í sýningu á næstu árum við góðar undirtektir. Alls seldust 283 milljónir miða á myndina um heim allan og heildartekjur hennar námu um 286 milljónum bandaríkjadala. ''Söngvaseiður'' vann fimm [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlaun]], þar á meðal sem [[Óskarsverðlaun fyrir bestu kvikmynd|besta myndin]] og fyrir [[Óskarsverðlaun sem besti leikstjóri|bestu leikstjórnina]].<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/local/2005/09/16/sound-of-music-west-side-story-director-robert-wise-dies/6d6ef530-a042-4098-8708-1ffeeba0a74e/|title='Sound of Music,' 'West Side Story' Director Robert Wise Dies|date=September 16, 2005|first=Adam|last=Bernstein|newspaper=[[The Washington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228234256/https://www.washingtonpost.com/archive/local/2005/09/16/sound-of-music-west-side-story-director-robert-wise-dies/6d6ef530-a042-4098-8708-1ffeeba0a74e/|archive-date=December 28, 2020|url-status=live|access-date=December 28, 2020}}</ref> Myndin vann jafnframt [[Golden Globe-verðlaunin]] sem besta myndin og fyrir bestu leikkonuna, verðlaun [[Directors Guild of America]] fyrir framúrskarandi afrek í leikstjórn og verðlaun [[Writers Guild of America]] sem best skrifaði bandaríski söngleikurinn. Frá frumsýningu myndarinnar hefur hún gjarnan verið talin meðal bestu kvikmynda allra tíma.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/lists/best-movies-of-all-time/the-sound-of-music-1965-2/|title=The 100 Greatest Movies of All Time|date=December 21, 2022|newspaper=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=February 20, 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://au.rollingstone.com/100-greatest-movies-of-all-time/page/6/the-sound-of-music/|title=100 Greatest Movies of All Time|website=[[Rolling Stone (magazine)|Rolling Stone Australia]]|access-date=February 20, 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.indiewire.com/gallery/best-musicals-all-time-movies/the-sound-of-music-2/|title=The 100 Greatest Movie Musicals of All Time|website=[[IndieWire]]|date=November 18, 2024|access-date=February 20, 2025}}</ref> Árið 1998 setti [[Kvikmyndastofnun Bandaríkjanna]] ''Söngvaseið'' í 55. sæti á lista yfir bestu bandarísku kvikmyndirnar og í 4. sæti á lista yfir bestu söngvamyndirnar. Árið 2001 mat [[Þjóðskjalasafn Bandaríkjanna]] myndina „menningarlega, sögulega eða fagurfræðilega mikilvæga“ og valdi hana til varðveislu í kvikmyndasafninu [[National Film Registry]]. ==Söguþráður== Sagan hefst árið 1938 í [[Salzburg]]. Ung austurrísk kona að nafni [[Maria von Trapp|María]] er þar í námi til að gerast nunna í Nonnberg-klaustri en fjörlyndi og agaleysi hennar vekja áhyggjur hinna nunnanna. Abbadísin sendir Maríu á setur uppgjafasjóliðsforingjans [[Georg von Trapp|Georgs von Trapp]] kapteins til að vinna sem kennslukona fyrir börnin hans sjö: Liesl, Friedrich, Louisu, Kurt, Brigittu, Mörtu og Gretl. Kapteinninn hefur alið börn sín upp við strangan heraga frá því að móðir þeirra lést og þau hafa hrætt margar kennslukonur burt með hrekkjum sínum. Þótt börnin hagi sér illa í fyrstu kemur María fram við þau af alúð og þolinmæði og brátt ávinnur hún sér traust og virðingu barnanna. Þegar kapteinninn ferðast til [[Vín (Austurríki)|Vínar]] saumar María leikbúninga fyrir börnin úr gluggatjöldum sem á að skipta út. Hún fer með þau í skoðunarferð um Salzburg og fjöllin í kring og kennir þeim að syngja. Þegar kapteinninn snýr aftur á setrið ásamt Elsu Schraeder barónessu, ríkri yfirstéttarkonu, og vini þeirra, Max Detweiler, taka Maria og börnin á móti þeim á leið heim úr bátsferð á stöðuvatninu, sem lýkur skyndilega þegar bátnum hvolfir. Kapteinninn reiðist yfir útganginum á börnunum og yfir tillögum Maríu um að hann reyni að kynnast þeim nánar og gerir sig líklegan til að reka hana. Skyndilega heyrir hann hins vegar söng innan úr húsinu og sér, sér til mikillar furðu, að börnin eru að syngja fyrir barónessuna. Tilfinningarnar bera kapteininn ofurliði og hann brestur í söng með börnunum í fyrsta sinn í mörg ár. Hann biður Maríu afsökunar og biður hana að vera áfram kennslukona barnanna. Max hrífst af söng barnanna og stingur upp á því að hann skrái þau á næstu tónlistarhátíð í Salzburg en kapteinninn vill ekki að börnin syngi á almannafæri. Nokkru síðar er haldin veisla á setrinu og María og börnin fylgjast með spariklæddum gestunum dansa [[vals]] í danssalnum. Þegar kapteinninn tekur eftir Maríu að kenna Kurt þjóðdansinn ''[[Ländler]]'' slæst hann í hópinn og dansar með Maríu. María roðnar og slítur sig úr faðmi hans. Barónessan, sem hefur tekið eftir hrifningu kapteinsins af Maríu, leynir öfund sinni með því að telja Maríu óbeint trú um að hún verði að snúa aftur í klaustrið. Abbadísin kemst að því að María hafi einangrað sig til að forðast ástarþrá sína á kapteininum og hvetur hana til að snúa aftur á setrið til að leita að tilgangi með lífinu. Þegar María snýr aftur kemst hún að því að kapteinninn og barónessan hafa trúlofast en fellst á að vera áfram þar til ný kennslukona hefur verið ráðin. Barónessan kemst hins vegar að raun um að kapteinninn ber enn sömu tilfinningar til Maríu og ákveður því að slíta trúlofuninni og snúa aftur til Vínar. Hún hvetur kapteininn til að játa ást sína fyrir Maríu og þau giftast síðan. [[Mynd:The Sound of Music Christopher Plummer and Julie Andrews.jpg|thumb|right|Christopher Plummer og Julie Andrews við tökur á myndinni.]] Á meðan kapteinninn og María eru í brúðkaupsferð sinni skráir Max börnin á tónlistarhátíðina í Salzburg þvert á vilja föður þeirra. Hjónin frétta að Austurríki [[Anschluss|hefur verið limað inn í þriðja ríkið]] og snúa heim. Kapteininum berst símskeyti þar sem honum er skipað að mæta á flotastöð Þjóðverja í [[Bremerhaven]] til þess að taka við kvaðningu í [[Kriegsmarine|þýska sjóherinn]]. Kapteinninn er andsnúinn [[Nasistaflokkurinn|nasistum]] og [[Nasismi|hugmyndafræði þeirra]] og segir fjölskyldunni því að þau verði að flýja frá Austurríki án tafar. Um kvöldið reynir Trapp-fjöskyldan að flýja til Sviss en hópur [[Brúnstakkar|brúnstakka]] undir stjórn Hans Zeller ''[[Gauleiter]]s'' stöðvar þau fyrir utan setrið. Kapteinninn lýgur því að þau séu á leiðina á tónlistarhátíðina í Salzburg til að syngja. Zeller krefst þess að fylgja þeim á hátíðina og fylgja kapteininum síðan til Bremerhaven. Síðar um kvöldið á hátíðinni laumast Trapp-fjölskyldan burt eftir lokaatriði sitt á meðan Max dreifir athygli nasistanna. Fjölskyldan leitar sér skjóls í klaustrinu og abbadísin felur þau í grafhvelfingunni. Zeller leitar í klaustrinu ásamt mönnum sínum en fjölskyldan kemst undan á bíl húsvarðarins. Þegar menn Zellers reyna að veita þeim eftirför koma þeir bíl sínum ekki í gang því nunnurnar hafa unnið skemmdarverk á vélunum. Næsta morgun ekur fjölskyldan upp að landamærunum og sleppur yfir í öryggi og frelsi í Sviss. ==Leikarar== {{div col begin}} * [[Julie Andrews]] sem [[Maria von Trapp|María]] * [[Christopher Plummer]] sem [[Georg von Trapp|von Trapp kapteinn]] ** [[Bill Lee (söngvari)|Bill Lee]] söng fyrir Plummer<ref>{{Cite web |url=https://www.npr.org/2012/11/24/165806779/the-unsung-overdub-star-in-sound-of-music |title=The Unsung Overdub Star In 'Sound Of Music' |work=NPR |date=November 24, 2012 |access-date=May 10, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20121130233908/https://www.npr.org/2012/11/24/165806779/the-unsung-overdub-star-in-sound-of-music|archive-date=November 30, 2012|url-status=live}}</ref> * [[Eleanor Parker]] sem Elsa von Schraeder barónessa * [[Richard Haydn]] as Max Detweiler * [[Peggy Wood]] sem [[Virgilia Lütz|abbadísin]] * [[Charmian Carr]] sem Liesl von Trapp * [[Nicholas Hammond]] sem Friedrich von Trapp * [[Heather Menzies]] sem Louisa von Trapp * [[Duane Chase]] sem Kurt von Trapp * [[Angela Cartwright]] sem Brigitta von Trapp * [[Debbie Turner]] sem Marta von Trapp * [[Kym Karath]] sem Gretl von Trapp * [[Anna Lee]] sem Systir Margaretta * [[Portia Nelson]] sem Systir Berthe * [[Ben Wright (enskur leikari)|Ben Wright]] sem Herr Zeller * [[Daniel Truhitte]] sem Rolfe * [[Norma Varden]] sem Frau Schmidt, húsþerna * [[Gil Stuart]] sem Franz, bryti * [[Marni Nixon]] sem Systir Sophia * [[Evadne Baker]] sem Systir Bernice * [[Doris Lloyd]] sem Ebberfeld barónessa {{div col end}} Hin sanna [[Maria von Trapp]] birtist í [[Cameo-hlutverk|stuttu hlutverki]] sem vegfarandi í söngatriðinu „Tröllatrú“ („I Have Confidence“) ásamt dóttur sinni, Rosmarie, og dóttur Werners von Trapp.<ref>{{Cite web|url=https://www.womansworld.com/posts/entertainment/maria-von-trapp-cameo-166676|title=The Real Maria Von Trapp Made a Cameo in 'The Sound of Music' — Did You Catch It?|first=Melanie|last=Aman|work=Woman's World|date=September 23, 2018|access-date=December 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924102822/https://www.womansworld.com/posts/entertainment/maria-von-trapp-cameo-166676|archive-date=September 24, 2020|url-status=live}}</ref> ==Heimildir== * {{cite book|title=Twentieth Century Fox: A Corporate and Financial History |series=The Scarecrow Filmmakers Series |last=Solomon |first=Aubrey |publisher=[[Scarecrow Press]] |year=1989 |isbn=978-0-810-84244-1|location=Lanham, Maryland}} ==Tilvísanir== <references/> {{k|1965}} [[Flokkur:20th Century Fox-kvikmyndir]] [[Flokkur:Bandarískar söngvamyndir]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunamyndir í flokki bestu kvikmyndarinnar]] t0t29zfqbqlfesef4ms9ejpvnycpqsb 0 190881 1962056 1961909 2026-05-03T00:50:08Z Fyxi 84003 1962056 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|landsvæðið|Normandí}} {{Byggð | nafn = Normandí | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * ''Normandie'' ([[franska]]) }} | tegund_byggðar = [[Héruð Frakklands|Hérað]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Normandie.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Arms of William the Conqueror (1066-1087).svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Normandy in France 2016.svg | kort_texti = Staðsetning í Frakklandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Frakkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Rúðuborg]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 29.907 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 3.345.842 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Normandí''' ([[franska]]: ''Normandie'') er eitt af 18 [[Héruð Frakklands|héruðum Frakklands]]. Höfuðborg héraðsins er [[Rúðuborg]]. Íbúafjöldinn árið 2026 var 3.345.842.<ref name="mannfjöldi" /> == Sýslur == Héraðið skiptist í fimm [[Sýslur Frakklands|sýslur]]. {| class="wikitable sortable" ! Nr. ! Sýsla ! Höfuðstaður |- ! {{small|14}} | [[Calvados (sýsla)|Calvados]] | [[Caen]] |- ! {{small|27}} | [[Eure]] | [[Évreux]] |- ! {{small|50}} | [[Manche]] | [[Saint-Lô]] |- ! {{small|61}} | [[Orne]] | [[Alençon]] |- ! {{small|76}} | [[Seine-Maritime]] | [[Rúðuborg]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} {{stubbur|Frakkland}} [[Flokkur:Normandí]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] {{s|2016}} mqs07u8ki6zj0b9nvrhyyy3dg74s514 0 190885 1961949 1961935 2026-05-02T13:11:14Z TKSnaevarr 53243 1961949 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Milan Cathedral from Piazza del Duomo.jpg|thumb|Dómkirkjan.]] '''Dómkirkjan í Mílanó''' (ítalska: ''Duomo di Milano'', eða fullu nafni ''Cattedrale Metropolitana della Natività della Beata Vergine Maria'') er gotnesk [[dómkirkja]] í borginni [[Mílanó]] í [[Langbarðaland]]i, tileinkuð [[María mey|Maríu mey]]. Bygging kirkjunnar tók nærri 6 aldir eða frá [[1386]] til [[1965]] <ref>[https://www.milan-museum.com/duomo-milan-cathedral.php Duomo Milan Cathedral] Milan museum</ref>. Kirkjan er sú stærsta á Ítalíu en [[Péturskirkjan]] sem er stærri er innan Vatíkansins. ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|byggingarlist}} [[Flokkur:Kirkjur á Ítalíu]] [[Flokkur:Dómkirkjur]] [[Flokkur:Mílanó]] eq2m3fx1leh4ey0i3e46nx4wylksn1t 0 190887 1961944 2026-05-02T12:09:42Z Akigka 183 Bjó til síðu með „[[Mynd:Duché_de_Normandie.svg|thumb|Hertogadæmið á 12. öld.]] '''Hertogadæmið Normandí''' er sögulegt [[hertogadæmi]] í norðvesturhluta [[Frakkland]]s. Hertogadæmið var stofnað af [[Karl einfaldi|Karli einfalda]], konungi [[Vestur-Frankía|Vestur-Frankíu]], árið [[911]] fyrir [[víkingar|víkingaforingjann]] [[Göngu-Hrólfur|Göngu-Hrólf]]. Þá höfðu víkingar herjað árum saman á löndin við [[Signa|Signu]] og stofnað byggðir við mynn...“ 1961944 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Duché_de_Normandie.svg|thumb|Hertogadæmið á 12. öld.]] '''Hertogadæmið Normandí''' er sögulegt [[hertogadæmi]] í norðvesturhluta [[Frakkland]]s. Hertogadæmið var stofnað af [[Karl einfaldi|Karli einfalda]], konungi [[Vestur-Frankía|Vestur-Frankíu]], árið [[911]] fyrir [[víkingar|víkingaforingjann]] [[Göngu-Hrólfur|Göngu-Hrólf]]. Þá höfðu víkingar herjað árum saman á löndin við [[Signa|Signu]] og stofnað byggðir við mynni árinnar. Íbúarnir voru kallaðir [[Normannar]] og hertogadæmið dró nafn af þeim. Hertogarnir voru kallaðir [[Rúðujarlar]] á Norðurlöndum, eftir höfuðborg þeirra Rúðuborg ([[Rouen]]). Eftir að [[Vilhjálmur sigursæli]] lagði [[England]] undir sig árið 1066 voru Rúðujarlar oftast líka [[Englandskonungur|Englandskonungar]]. Einu undantekningarnar voru [[Róbert Courteheuse]] (1087–1106), [[Geoffrey Plantagenet]] (1144–1150), og [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinrik 2.]] (1150–1152) sem varð Englandskonungur 1154. Árið 1202 lýsti [[Filippus 2. Frakklandskonungur]] því yfir að hertogadæmið félli honum í vil og tók það með hervaldi árið 1204. Hann lagði þó ekki [[Ermarsundseyjar]] undir sig. Hertogadæmið var umdeilt þar til [[Hinrik 3. Englandkonungur]] lét tilkall sitt eftir með [[Parísarsáttmálinn 1259|Parísarsáttmálanum 1259]]. Englandskonungar héldu þó yfirráðum yfir Ermarsundseyjum, þar sem þeir eru enn í dag formlega hertogar. Meginlandshluti hertogadæmisins varð að [[krúnulenda|krúnulendu]] Frakkakonungs. Þótt hertogadæmið sé þannig enn til að nafninu til á Ermarsundseyjum, eru engin ummerki um það í stjórnsýslu eyjanna síðan þeim var skipt milli fógetadæmanna [[Jersey]] og [[Guernsey]] árið 1290.<ref>{{cite journal |last=Matthews |first=Paul |date=1999 |title=Lé Rouai, Nouot' Duc |url=https://www.jerseylaw.je/publications/jglr/PDF%20Documents/JLR9906_le_rouai.pdf |journal=Jersey and Guernsey Law Review |volume=1999 |issue=2 }}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Hertogadæmi]] [[Flokkur:Saga Frakklands]] [[Flokkur:Ermarsundseyjar]] {{s|911}} 9tuxyvw5haeep7108pd13atdp09xhhe 1961945 1961944 2026-05-02T12:10:42Z Akigka 183 1961945 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Duché_de_Normandie.svg|thumb|Hertogadæmið á 12. öld.]] '''Hertogadæmið Normandí''' er sögulegt [[hertogadæmi]] í norðvesturhluta [[Frakkland]]s. Hertogadæmið var stofnað af [[Karl einfaldi|Karli einfalda]], konungi [[Vestur-Frankía|Vestur-Frankíu]], árið [[911]] fyrir [[víkingar|víkingaforingjann]] [[Göngu-Hrólfur|Göngu-Hrólf]]. Þá höfðu víkingar herjað árum saman á löndin við [[Signa|Signu]] og stofnað byggðir við mynni árinnar. Íbúarnir voru kallaðir [[Normannar]] og hertogadæmið dró nafn af þeim. Hertogarnir voru kallaðir [[Rúðujarlar]] á Norðurlöndum, eftir höfuðborg þeirra Rúðuborg ([[Rouen]]). Eftir að [[Vilhjálmur sigursæli]] lagði [[England]] undir sig árið 1066 voru Rúðujarlar oftast líka [[Englandskonungur|Englandskonungar]]. Einu undantekningarnar voru [[Róbert Courteheuse]] (1087–1106), [[Geoffrey Plantagenet]] (1144–1150), og [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinrik 2.]] (1150–1152) sem varð Englandskonungur 1154. Árið 1202 lýsti [[Filippus 2. Frakklandskonungur]] því yfir að hertogadæmið félli honum í vil og tók það með hervaldi árið 1204. Hann lagði þó ekki [[Ermarsundseyjar]] undir sig. Hertogadæmið var umdeilt þar til [[Hinrik 3. Englandskonungur]] lét tilkall sitt eftir með [[Parísarsáttmálinn 1259|Parísarsáttmálanum 1259]]. Englandskonungar héldu þó yfirráðum yfir Ermarsundseyjum, þar sem þeir eru enn í dag formlega hertogar. Meginlandshluti hertogadæmisins varð að [[krúnulenda|krúnulendu]] Frakkakonungs. Þótt hertogadæmið sé þannig enn til að nafninu til á Ermarsundseyjum, eru engin ummerki um það í stjórnsýslu eyjanna síðan þeim var skipt milli fógetadæmanna [[Jersey]] og [[Guernsey]] árið 1290.<ref>{{cite journal |last=Matthews |first=Paul |date=1999 |title=Lé Rouai, Nouot' Duc |url=https://www.jerseylaw.je/publications/jglr/PDF%20Documents/JLR9906_le_rouai.pdf |journal=Jersey and Guernsey Law Review |volume=1999 |issue=2 }}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Hertogadæmi]] [[Flokkur:Saga Frakklands]] [[Flokkur:Ermarsundseyjar]] {{s|911}} aby3334s3l3lv97km0q5mwlyl5nzmmx 1961946 1961945 2026-05-02T12:11:34Z Akigka 183 1961946 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Duché_de_Normandie.svg|thumb|Hertogadæmið á 12. öld.]] '''Hertogadæmið Normandí''' er sögulegt [[hertogadæmi]] í norðvesturhluta [[Frakkland]]s. Hertogadæmið var stofnað af [[Karl einfaldi|Karli einfalda]], konungi [[Vestur-Frankía|Vestur-Frankíu]], árið [[911]] fyrir [[víkingar|víkingaforingjann]] [[Göngu-Hrólfur|Göngu-Hrólf]]. Þá höfðu víkingar herjað árum saman á löndin við [[Signa|Signu]] og stofnað byggðir við mynni árinnar. Íbúarnir voru kallaðir [[Normannar]] og hertogadæmið dró nafn af þeim. Hertogarnir voru kallaðir [[Rúðujarlar]] á Norðurlöndum, eftir höfuðborg þeirra Rúðuborg ([[Rouen]]). Eftir að [[Vilhjálmur sigursæli]] lagði [[England]] undir sig árið 1066 voru Rúðujarlar oftast líka [[Englandskonungur|Englandskonungar]]. Einu undantekningarnar voru [[Róbert Courteheuse]] (1087–1106), [[Geoffrey Plantagenet]] (1144–1150), og [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinrik 2.]] (1150–1152) sem varð Englandskonungur 1154. Árið 1202 lýsti [[Filippus 2. Frakklandskonungur]] því yfir að hertogadæmið félli honum í vil og tók það með hervaldi árið 1204. Hann lagði þó ekki [[Ermarsundseyjar]] undir sig. Hertogadæmið var umdeilt þar til [[Hinrik 3. Englandskonungur]] lét tilkall sitt eftir með [[Parísarsáttmálinn 1259|Parísarsáttmálanum 1259]]. Englandskonungar héldu þó yfirráðum yfir Ermarsundseyjum, þar sem þeir eru enn í dag óformlega titlaðir hertogar. Meginlandshluti hertogadæmisins varð að [[krúnulenda|krúnulendu]] Frakkakonungs. Þótt hertogadæmið sé þannig enn til að nafninu til á Ermarsundseyjum, eru engin ummerki um það í stjórnsýslu eyjanna síðan þeim var skipt milli fógetadæmanna [[Jersey]] og [[Guernsey]] árið 1290.<ref>{{cite journal |last=Matthews |first=Paul |date=1999 |title=Lé Rouai, Nouot' Duc |url=https://www.jerseylaw.je/publications/jglr/PDF%20Documents/JLR9906_le_rouai.pdf |journal=Jersey and Guernsey Law Review |volume=1999 |issue=2 }}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Hertogadæmi]] [[Flokkur:Saga Frakklands]] [[Flokkur:Ermarsundseyjar]] {{s|911}} b58gu1egi1ij712kv2cy3hjxbh3t52b 1961947 1961946 2026-05-02T12:31:46Z Akigka 183 1961947 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Duché_de_Normandie.svg|thumb|Hertogadæmið á 12. öld.]] '''Hertogadæmið Normandí''' er sögulegt [[hertogadæmi]] í norðvesturhluta [[Frakkland]]s. Hertogadæmið var stofnað af [[Karl einfaldi|Karli einfalda]], konungi [[Vestur-Frankía|Vestur-Frankíu]], árið [[911]] fyrir [[víkingar|víkingaforingjann]] [[Göngu-Hrólfur|Göngu-Hrólf]]. Þá höfðu víkingar herjað árum saman á löndin við [[Signa|Signu]] og stofnað byggðir við mynni árinnar. Íbúarnir voru kallaðir [[Normannar]] og hertogadæmið dró nafn af þeim. Hertogarnir voru kallaðir [[Rúðujarlar]] á Norðurlöndum, eftir höfuðborg þeirra Rúðuborg ([[Rouen]]). Eftir að [[Vilhjálmur sigursæli]] lagði [[England]] undir sig árið 1066 voru Rúðujarlar oftast líka [[Englandskonungur|Englandskonungar]]. Einu undantekningarnar voru [[Róbert Courteheuse]] (1087–1106), [[Geoffrey Plantagenet]] (1144–1150), og [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinrik 2.]] (1150–1152) sem varð Englandskonungur 1154. Árið 1202 lýsti [[Filippus 2. Frakklandskonungur]] því yfir að hertogadæmið félli honum í vil og tók það með hervaldi árið 1204. Hann lagði þó ekki [[Ermarsundseyjar]] undir sig. Hertogadæmið var umdeilt þar til [[Hinrik 3. Englandskonungur]] lét tilkall sitt eftir með [[Parísarsáttmálinn 1259|Parísarsáttmálanum 1259]]. Englandskonungar héldu þó yfirráðum yfir Ermarsundseyjum,<ref>{{cite journal|author=Kelleher, A.|year=2022|title=‘The King's Other Islands of the Sea’: The Channel Islands in the Plantagenet Realm, 1254–1341|journal=History|volume=107|number=376|pp=453-483|doi=10.1111/1468-229X.13269}}</ref> þar sem þeir eru enn í dag óformlega titlaðir hertogar. Meginlandshluti hertogadæmisins varð að [[krúnulenda|krúnulendu]] Frakkakonungs. Þótt hertogadæmið sé þannig enn til að nafninu til á Ermarsundseyjum, eru engin ummerki um það í stjórnsýslu eyjanna síðan þeim var skipt milli fógetadæmanna [[Jersey]] og [[Guernsey]] árið 1290.<ref>{{cite journal |last=Matthews |first=Paul |date=1999 |title=Lé Rouai, Nouot' Duc |url=https://www.jerseylaw.je/publications/jglr/PDF%20Documents/JLR9906_le_rouai.pdf |journal=Jersey and Guernsey Law Review |volume=1999 |issue=2 }}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Hertogadæmi]] [[Flokkur:Saga Frakklands]] [[Flokkur:Ermarsundseyjar]] {{s|911}} 2vlc2ldnqc8au4dtmpmwoioylqp5rvj 1961948 1961947 2026-05-02T12:39:18Z Akigka 183 1961948 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Duché_de_Normandie.svg|thumb|Hertogadæmið á 12. öld.]] '''Hertogadæmið Normandí''' er sögulegt [[hertogadæmi]] í norðvesturhluta [[Frakkland]]s þar sem nú er héraðið [[Normandí]]. Hertogadæmið var stofnað af [[Karl einfaldi|Karli einfalda]], konungi [[Vestur-Frankía|Vestur-Frankíu]], árið [[911]] fyrir [[víkingar|víkingaforingjann]] [[Göngu-Hrólfur|Göngu-Hrólf]]. Þá höfðu víkingar herjað árum saman á löndin við [[Signa|Signu]] og stofnað byggðir við mynni árinnar. Íbúarnir voru kallaðir [[Normannar]] og hertogadæmið dró nafn af þeim. Hertogarnir voru kallaðir [[Rúðujarlar]] á Norðurlöndum, eftir höfuðborg þeirra Rúðuborg ([[Rouen]]). Eftir að [[Vilhjálmur sigursæli]] lagði [[England]] undir sig árið 1066 voru Rúðujarlar oftast líka [[Englandskonungur|Englandskonungar]]. Einu undantekningarnar voru [[Róbert Courteheuse]] (1087–1106), [[Geoffrey Plantagenet]] (1144–1150), og [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinrik 2.]] (1150–1152) sem varð Englandskonungur 1154. Árið 1202 lýsti [[Filippus 2. Frakklandskonungur]] því yfir að hertogadæmið félli honum í vil og tók það með hervaldi árið 1204. Hann lagði þó ekki [[Ermarsundseyjar]] undir sig. Hertogadæmið var umdeilt þar til [[Hinrik 3. Englandskonungur]] lét tilkall sitt eftir með [[Parísarsáttmálinn 1259|Parísarsáttmálanum 1259]]. Englandskonungar héldu þó yfirráðum yfir Ermarsundseyjum,<ref>{{cite journal|author=Kelleher, A.|year=2022|title=‘The King's Other Islands of the Sea’: The Channel Islands in the Plantagenet Realm, 1254–1341|journal=History|volume=107|number=376|pp=453-483|doi=10.1111/1468-229X.13269}}</ref> þar sem þeir eru enn í dag óformlega titlaðir hertogar. Meginlandshluti hertogadæmisins varð að [[krúnulenda|krúnulendu]] Frakkakonungs. Þótt hertogadæmið sé þannig enn til að nafninu til á Ermarsundseyjum, eru engin ummerki um það í stjórnsýslu eyjanna síðan þeim var skipt milli fógetadæmanna [[Jersey]] og [[Guernsey]] árið 1290.<ref>{{cite journal |last=Matthews |first=Paul |date=1999 |title=Lé Rouai, Nouot' Duc |url=https://www.jerseylaw.je/publications/jglr/PDF%20Documents/JLR9906_le_rouai.pdf |journal=Jersey and Guernsey Law Review |volume=1999 |issue=2 }}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Hertogadæmi]] [[Flokkur:Saga Frakklands]] [[Flokkur:Ermarsundseyjar]] {{s|911}} mtfxykrcs1uah0sgi7ldqw3cmmzvzdb 14 190888 1961958 2026-05-02T15:35:42Z Fyxi 84003 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Frönsk yfirráðasvæði]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]]“ 1961958 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Frönsk yfirráðasvæði]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] qz97f47d5odp0hj3dou5vmbu8dnyxwh 14 190889 1961960 2026-05-02T15:43:47Z Fyxi 84003 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Frönsk yfirráðasvæði]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]]“ 1961960 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Frönsk yfirráðasvæði]] [[Flokkur:Héruð í Frakklandi]] qz97f47d5odp0hj3dou5vmbu8dnyxwh 0 190890 1961970 2026-05-02T16:43:53Z Bücherfresser 10785 aðgreining (ég ætla að skrifa grein) 1961970 wikitext text/x-wiki '''Þuríður Guðmundsdóttir''' getur átt við: * [[Þuríður Guðmundsdóttir frá Bæ]] (1901–1992), rithöfundur. * [[Þuríður Guðmundsdóttir (skáld)|Þuríður Guðmundsdóttir]] (f. 1939), skáld. {{aðgreining}} qmfh2xyijhmu8d4hsn28h1wome31abe 2 190891 1961973 2026-05-02T19:05:35Z Bücherfresser 10785 ekki búin 1961973 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Þuríður Guðmundsdóttir | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1901|11|29}} | fæðingarstaður = | skírn = | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1992|04|09|1901|11|29}} | dánarstaður = | dánarorsök = | hvíldarstaður = | hvíldarstaður_hnit = | gröf = | gröf_hnit = | þjóðerni = íslensk | menntun = | þekkt_fyrir = | þekktustu_verk = | maki = | börn = | foreldrar = | faðir = Guðmundur Guðmundsson | móðir = Ragnheiður Halldórsdóttir | ættingjar = | fjölskylda = }} '''Þuríður Guðmundsdóttir''' eða '''Þuríður Guðmundsdóttir frá Bæ''' ([[29. nóvember]] [[1901]] – [[9. apríl]] [[1992]]) var íslensk húsfreyja, sagnaþulur og rithöfundur. == Ævi == Þuríður Guðmundsdóttir fæddist að Reykjanesi í [[Árneshreppur|Árneshreppi]] en foreldrar hennar, Ragnheiður Halldórsdóttir og Guðmundur Guðmundsson, fluttust að [[Drangsnes]]i er hún var ársgömul og seinna að Bæ á Selströnd (í [[Kaldrananeshreppur|Kaldrananeshreppi]]). Börnin voru þrettán. Árið 1919 giftist hún Árna Andréssyni frá Kleifum í Kaldbaksvík. Þau eignuðust tólf börn. Frá 1929 til 1948 bjuggu þau á Gautshamri, síðan á Hólmavík og á Akranesi. [[Hrafnista]] == Bækur == == Heimildir == * mhg: ''Helgarviðtalið: „Mig hefur alltaf langað til að skrifa“''. ''Þjóðviljinn'', 6.–7. febrúar 1982, bls. 16–17 ([https://timarit.is/page/2880557 timarit.is]). [https://timarit.is/?q=%22%C3%9Eur%C3%AD%C3%B0ur+Gu%C3%B0mundsd%C3%B3ttir+fr%C3%A1+B%C3%A6%22&size=10 leita/lesa] === Tilvísanir === <references responsive /> <nowiki> [[Flokkur:Fólk fætt árið 1901]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 1992]] [[Flokkur:Íslendingar á 20. öld]] [[Flokkur:Íslenskir rithöfundar]] </nowiki> egfnrl6xs5ykcg61g07iufkfnbpk44o 14 190892 1961978 2026-05-02T20:37:04Z Akigka 183 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Stofnað á 10. öld]] [[Flokkur:911]]“ 1961978 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Stofnað á 10. öld]] [[Flokkur:911]] altlc9g1hcjbmy6xelv63wkthr1i920 10 190893 1961980 2026-05-02T20:43:06Z Fyxi 84003 Nýtt snið 1961980 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|image=France base map 18 regions.png|width={{{width|400}}}|float={{{float|right}}}|padding=15px}} <!-- ===== Héruð Frakklands ===== -->{{Image label small|x=0.53|y=0.141|scale={{{width|400}}}|text =[[Hauts-de-France|Hauts-de-<br />France]]}} {{Image label small|x=0.35|y=0.23|scale={{{width|400}}}| text= [[Normandí (hérað)|Normandí]]}} {{Image label small|x=0.528|y=0.24|scale={{{width|400}}}|text =[[Île-de-France|Île-de-<br>France]]}} {{Image label small|x=0.69|y=0.26|scale={{{width|400}}}| text= [[Grand Est]]}} {{Image label small|x=0.66|y=0.375|scale={{{width|400}}}|text=[[Búrgund-Franche-Comté|Búrgund-<br>Franche-<br>Comté]]}} {{Image label small|x=0.453|y=0.36|scale={{{width|400}}}|text=[[Centre-Val de Loire|Centre-<br>Val de Loire]]}} {{Image label small|x=0.31|y=0.355|scale={{{width|400}}}|text =[[Pays de la Loire|Pays de <br>la Loire]]}} {{Image label small|x=0.2|y=0.305|scale={{{width|400}}}|text =[[Bretanía]]}} {{Image label small|x=0.392|y=0.51|scale={{{width|400}}}|text =[[Nýja-Akvitanía|Nýja-<br />Akvitanía]]}} {{Image label small|x=0.63|y=0.53|scale={{{width|400}}}|text=[[Auvergne-Rhône-Alpes|Auvergne-<br>Rhône-Alpes]]}} {{Image label small|x=0.5|y=0.69|scale={{{width|400}}}|text =[[Occitanie]]}} {{Image label small|x=0.73|y=0.68|scale={{{width|400}}}|text=[[Provence-Alpes-Côte d'Azur|Provence-<br>Alpes-<br>Côte d'Azur]]}} {{Image label small|x=0.92| y=0.83| scale={{{width|400}}}|text=[[Korsíka]]}}<!-- ===== Handanhafshéruð ===== --> {{Image label small|x=0.06|y=0.65|scale={{{width|400}}}|text=[[Franska Gvæjana]]}} {{Image label small|x=0.02|y=0.29|scale={{{width|400}}}|text=[[Gvadelúpeyjar]]}} {{Image label small|x=0.02|y=0.39|scale={{{width|400}}}|text=[[Martinique]]}} {{Image label small|x=0.67|y=0.9|scale={{{width|400}}}|text=[[Mayotte]]}} {{Image label small|x=0.78|y=0.905|scale={{{width|400}}}|text=[[Réunion]]}}<!-- ===== Önnur lönd ===== -->{{Image label small|x=0.65| y=0.08|scale={{{width|400}}}| text=[[Belgía|<i style="color: #48A3B5">Belgía</i>]] }} {{Image label small|x=0.73|y=0.155|scale={{{width|400}}}| text=[[Lúxemborg|<i style="color: #48A3B5">Lúxemborg</i>]] }} {{Image label small|x=0.87|y=0.1| scale={{{width|400}}}| text=[[Þýskaland|<i style="color: #48A3B5">Þýskaland</i>]] }} {{Image label small|x=0.84|y=0.45|scale={{{width|400}}}| text=[[Sviss|<i style="color: #48A3B5">Sviss</i>]] }} {{Image label small|x=0.87|y=0.395|scale={{{width|400}}}| text=[[Liechtenstein|<i style="color: #48A3B5">Liechtenstein</i>]] }} {{Image label small|x=0.92|y=0.58|scale={{{width|400}}}| text=[[Ítalía|<i style="color: #48A3B5">Ítalía</i>]] }} {{Image label small|x=0.865|y=0.69|scale={{{width|400}}}| text=[[Mónakó|<i style="color: #48A3B5">Mónakó</i>]] }} {{Image label small|x=0.24|y=0.05|scale={{{width|400}}}| text=[[Bretland|<i style="color: #48A3B5">Bretland</i>]] }} {{Image label small|x=0.46| y=0.82|scale={{{width|400}}}| text=[[Andorra|<i style="color: #48A3B5;">Andorra</i>]] }} {{Image label small|x=0.205| y=0.8|scale={{{width|400}}}| text=[[Brasilía|<i style="color: #48A3B5;">Brasilía</i>]] }} {{Image label small|x=0.02| y=0.71|scale={{{width|400}}}| text=[[Súrínam|<i style="color: #48A3B5;">Súrínam</i>]] }} {{Image label small|x=0.36|y=0.875|scale={{{width|400}}}| text=[[Spánn|<i style="color: #48A3B5">Spánn</i>]] }}<!-- ===== Höf ===== -->{{Image label small|x=0.28|y=0.13|scale={{{width|400}}}| text=[[Ermarsund|<i style="color: #48A3B5">Ermarsund</i>]] }} {{Image label small|x=0.14|y=0.45|scale={{{width|400}}}| text=[[Biskajaflói|<i style="color: #48A3B5">Biskajaflói</i>]] }} {{Image label small|x=0.895|y=0.725|scale={{{width|400}}}| text=[[Lígúríuhaf|<i style="color: #48A3B5">Lígúríuhaf</i>]] }} {{Image label small|x=0.63|y=0.78|scale={{{width|400}}}| text=[[Miðjarðarhafið|<i style="color: #48A3B5">Miðjarðarhafið</i>]] }} {{Image label end}}<noinclude> {{documentation}} [[Flokkur:Kortasnið]] </noinclude> fhgcfbndu1mkybq3205cpj2jsh7dsvl 10 190894 1961981 2026-05-02T20:54:14Z Fyxi 84003 af enwiki 1961981 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Auvergne-Rhône-Alpes | shortname alias = Auvergne-Rhône-Alpes | flag alias = Flag of the region Auvergne-Rhône-Alpes.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Auvergne-Rhône-Alpes]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Auvergne-Rhône-Alpes]] </noinclude> o5v770txkfl7ia2a0sns7y11xn7puw9 14 190895 1961982 2026-05-02T20:55:12Z Fyxi 84003 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið eftir löndum|Frakkland]]“ 1961982 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið eftir löndum|Frakkland]] 7g7z8obh1333mvzqh5s2aqt98eblwyu 10 190896 1961984 2026-05-02T20:58:53Z Fyxi 84003 af enwiki 1961984 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Bretanía | shortname alias = Bretanía | flag alias = Flag of Brittany (Gwenn ha du).svg | flag alias-cross = Kroaz Du.svg | flag alias-ducal = Drapeau de la province de Bretagne (1532).svg | flag alias-region = Flag of Brittany (Gwenn ha du).svg | link alias-region = Brittany (administrative region) | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = cross | var2 = ducal | var3 = region </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Bretanía]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Bretanía]] </noinclude> e51bt1ks0kfcta1itfil49ccvjn5k8t 10 190897 1961985 2026-05-02T21:00:11Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Snið:Country data Bretanía]] 1961985 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Snið:Country data Bretanía]] 9dkl5nbxeqzndiy1s0u3qaxx143z9cw 10 190898 1961986 2026-05-02T21:01:30Z Fyxi 84003 af enwiki 1961986 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Búrgund-Franche-Comté | shortname alias = | flag alias = Flag of the region Bourgogne-Franche-Comté.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Búrgund-Franche-Comté]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Búrgund-Franche-Comté]] </noinclude> hd4boubxzib45mwdy8kfz38or5ealw9 10 190899 1961987 2026-05-02T21:02:24Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Snið:Country data Búrgund-Franche-Comté]] 1961987 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Snið:Country data Búrgund-Franche-Comté]] rn9wszrhrqzpdagnonpdk997qzm0zuf 10 190900 1961988 2026-05-02T21:03:38Z Fyxi 84003 af enwiki 1961988 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Centre-Val de Loire | flag alias = Flag of Centre-Val de Loire.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Centre-Val de Loire]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Centre-Val de Loire]] </noinclude> l90starzkhc9o4twxczbj919kalt882 10 190901 1961990 2026-05-02T21:06:58Z Fyxi 84003 af enwiki 1961990 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Korsíka | flag alias = Flag of Corsica.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Korsíka]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Korsíka]] </noinclude> dny51upllcycdn5e0ekklvqzqkwxddj 10 190902 1961991 2026-05-02T21:07:51Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Snið:Country data Korsíka]] 1961991 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Snið:Country data Korsíka]] 8m8zu7brr9f3mdwvzzo7up81yx0gty9 10 190903 1961996 2026-05-02T21:12:48Z Fyxi 84003 af enwiki 1961996 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Grand Est | shortname alias = Grand Est | flag alias = Proposed design for the flag of Grand Est.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Grand Est]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Grand Est]] </noinclude> blt8ix3r88w0cjjouryq5y9iotcffjt 10 190904 1961998 2026-05-02T21:14:11Z Fyxi 84003 af enwiki 1961998 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Hauts-de-France | shortname alias = Hauts-de-France | flag alias = Proposed design for the flag of Hauts-de-France.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Hauts-de-France]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Hauts-de-France]] </noinclude> rzrp56pcax2ht6bacj4n6jt4yc80zbv 10 190905 1962000 2026-05-02T21:15:32Z Fyxi 84003 af enwiki 1962000 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Île-de-France | flag alias = Flag of the Île-de-France Region (symbol only).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | flag alias-local = Cultural flag of Île-de-France.svg | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | cat = Ile de france | var1 = local </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Île-de-France]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Île-de-France]] </noinclude> sesc4y2kwm6jb4ywgpbbbbp5c4ps93r 10 190906 1962004 2026-05-02T21:20:37Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Snið:Country data Nýja-Kaledónía]] 1962004 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Snið:Country data Nýja-Kaledónía]] 05cni95t9rwxcbedzgnw5us84ivbez9 10 190907 1962005 2026-05-02T21:23:02Z Fyxi 84003 af enwiki 1962005 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Pays de la Loire | flag alias = Pays-de-la-Loire flag.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} <noinclude> | cat = Loire </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Pays de la Loire]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Pays de la Loire]] </noinclude> iwv5dixm5ao3wrxpamdgcky7rxk3mi7 10 190908 1962006 2026-05-02T21:24:25Z Fyxi 84003 af enwiki 1962006 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Provence-Alpes-Côte d'Azur | flag alias = Flag of Provence-Alpes-Côte d'Azur.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Provence-Alpes-Côte d'Azur]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Provence-Alpes-Côte d'Azur]] </noinclude> bd21bjynas4igj11pntab5ew4dwarfq 10 190909 1962012 2026-05-02T21:28:14Z Fyxi 84003 af enwiki 1962012 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Normandí | flag alias = Flag of Normandie.svg | flag alias-treis = Flag of Normandie (three-leopard version).svg | flag alias-croix = Flag of Normandy.svg | flag alias-falaise = Normandy flag falaise.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = treis | var2 = croix | var3 = falaise </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Normandí]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Normandí]] </noinclude> gow6h4ofzw5ij8gx6l655q6xm3csorz 1962013 1962012 2026-05-02T21:29:52Z Fyxi 84003 1962013 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Normandí (hérað) | flag alias = Flag of Normandie.svg | flag alias-treis = Flag of Normandie (three-leopard version).svg | flag alias-croix = Flag of Normandy.svg | flag alias-falaise = Normandy flag falaise.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = treis | var2 = croix | var3 = falaise </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Normandí]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Normandí]] </noinclude> g71k4po09g1s7iofvsrh3o2lst4fzgp 10 190910 1962014 2026-05-02T21:30:30Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Snið:Country data Normandí]] 1962014 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Snið:Country data Normandí]] 6e5kuw3zr1418b8l6ec6wai42gb99h6 10 190911 1962015 2026-05-02T21:31:39Z Fyxi 84003 af enwiki 1962015 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Nýja-Akvitanía | shortname alias = Nouvelle-Aquitaine | flag alias = Flag of Nouvelle-Aquitaine.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Nýja-Akvitanía]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Nýja-Akvitanía]] </noinclude> smheih5gu2vtvxxid5qyl2r0gd0vpdv 10 190912 1962016 2026-05-02T21:32:15Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Snið:Country data Nýja-Akvitanía]] 1962016 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Snið:Country data Nýja-Akvitanía]] e3bmiwbid2759775cnjhmurtuxy9c7h 10 190913 1962017 2026-05-02T21:34:07Z Fyxi 84003 af enwiki 1962017 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Occitanie | shortname alias = Occitanie | flag alias = Flag of Région Occitanie (symbol only).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Occitanie]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Occitanie]] </noinclude> hvhul5si5r20qmr86jcpec9v0pb0zr0 1962018 1962017 2026-05-02T21:36:05Z Fyxi 84003 1962018 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Occitanie | flag alias = Flag_of_Occitanie.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} <noinclude> | cat = Occitanie </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Occitanie]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Occitanie]] </noinclude> fk3m6vq0jqajoftqq8qy7rvh61op7j1 0 190914 1962019 2026-05-02T22:31:29Z Fyxi 84003 Ný síða 1962019 wikitext text/x-wiki '''Héruð [[Frakkland]]s''' ([[franska]]: ''régions'', {{abbr|et.|eintala}} ''région'') eru átján talsins. Af þeim eru þrettán staðsett í [[Evrópa|Evrópu]] og fimm utan álfunnar sem kallast „[[Frönsk stjórnsýsla utan Evrópu|handanhafshéruð]]“. Núverandi skipan héraðanna er frá 2016. Héruðin á meginlandi Frakklands (''France métropolitaine'') skiptast svo niður í tvær til þrettán [[Sýslur Frakklands|sýslur]] (franska: ''départements''). Handanhafshéruðin samanstanda hins vegar hvert um sig af einni sýslu. <div style="margin: 0 auto; width: 400px; height: 370px; text-align: center; border: 1px solid gray;"> {{Kort af héruðum Frakklands}} </div> == Síðan 2016 == {| class="wikitable sortable" ! Gerð ! Kóði ! Hérað ! Höfuðstaður ! Sýslur ! Stærð (km{{sup|2}}) ! Íbúar (2026)<ref name="mannfjöldi-héruð">{{cite web |title=Populations des régions en 2023 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8680653?sommaire=8681011 |website=Insee |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |date=2025-12-29 |access-date=2026-05-02 |language=fr}}</ref> ! Fyrrum hérað ! class="unsortable" | Kort |- | bgcolor="lightgray" | {{small|Meginland}} | align=center | 84 | [[Auvergne-Rhône-Alpes]] | [[Lyon]] | align=center | 12 + Lyon | align=right | {{nts|69711}} | align=right | {{nts|8205557}} | [[Auvergne]]<br />[[Rhône-Alpes]] | [[Mynd:Auvergne-Rhône-Alpes in France 2016.svg|105px]] |- | bgcolor="lightgray" | {{small|Meginland}} | align=center | 53 | [[Bretanía]]<br />{{small|(''Bretagne'')}} | [[Rennes]] | align=center | 4 | align=right | {{nts|27208}} | align=right | {{nts|3449370}} | ''óbreytt'' | [[Mynd:Brittany in France 2016.svg|105px]] |- | bgcolor="lightgray" | {{small|Meginland}} | align=center | 27 | [[Búrgund-Franche-Comté]]<br />{{small|(''Bourgogne-Franche-Comté'')}} | [[Besançon]] og [[Dijon]] | align=center | 8 | align=right | {{nts|47784}} | align=right | {{nts|2802670}} | [[Búrgund]]<br />[[Franche-Comté]] | [[Mynd:Bourgogne-Franche-Comté in France 2016.svg|105px]] |- | bgcolor="lightgray" | {{small|Meginland}} | align=center | 24 | [[Centre-Val de Loire]] | [[Orléans]] | align=center | 6 | align=right | {{nts|39151}} | align=right | {{nts|2587031}} | ''óbreytt'' | [[Mynd:Centre-Val de Loire in France 2016.svg|105px]] |- | bgcolor="lightgray" | {{small|Meginland}} | align=center | 44 | [[Grand Est]] | [[Strassborg]]<br />{{small|(''Strasbourg'')}} | align=center | 10 | align=right | {{nts|57441}} | align=right | {{nts|5563378}} | [[Alsace]]<br />[[Champagne-Ardenne]]<br />[[Lorraine]] | [[Mynd:Grand Est in France 2016.svg|105px]] |- | bgcolor="lightgray" | {{small|Meginland}} | align=center | 32 | [[Hauts-de-France]] | [[Lille]] | align=center | 5 | align=right | {{nts|31806}} | align=right | {{nts|5992194}} | [[Nord-Pas-de-Calais]]<br />[[Picardie]] | [[Mynd:Hauts-de-France in France 2016.svg|105px]] |- | bgcolor="lightgray" | {{small|Meginland}} | align=center | 11 | [[Île-de-France]] | [[París]]<br />{{small|(''Paris'')}} | align=center | 8 | align=right | {{nts|12011}} | align=right | {{nts|12463067}} | ''óbreytt'' | [[Mynd:Île-de-France in France 2016.svg|105px]] |- | bgcolor="lightgray" | {{small|Meginland}} | align=center | 94 | [[Korsíka]]<br />{{small|(''Corse'')}} | [[Ajaccio]] | align=center | 2 | align=right | {{nts|8680}} | align=right | {{nts|355486}} | ''óbreytt'' | [[Mynd:Corsica in France 2016.svg|105px]] |- | bgcolor="lightgray" | {{small|Meginland}} | align=center | 28 | [[Normandí (hérað)|Normandí]]<br />{{small|(''Normandie'')}} | [[Rúðuborg]]<br />{{small|(''Rouen'')}} | align=center | 5 | align=right | {{nts|29907}} | align=right | {{nts|3345842}} | [[Haute-Normandie]]<br />[[Basse-Normandie]] | [[Mynd:Normandy in France 2016.svg|105px]] |- | bgcolor="lightgray" | {{small|Meginland}} | align=center | 75 | [[Nýja-Akvitanía]]<br />{{small|(''Nouvelle-Aquitaine'')}} | [[Bordeaux]] | align=center | 12 | align=right | {{nts|84036}} | align=right | {{nts|6150451}} | [[Aquitaine]]<br />[[Limousin (hérað)|Limousin]]<br />[[Poitou-Charentes]] | [[Mynd:Nouvelle-Aquitaine in France 2016.svg|105px]] |- | bgcolor="lightgray" | {{small|Meginland}} | align=center | 76 | [[Occitanie]] | [[Toulouse]] | align=center | 13 | align=right | {{nts|72724}} | align=right | {{nts|6124653}} | [[Languedoc-Roussillon]]<br />[[Midi-Pyrénées]] | [[Mynd:Occitanie in France 2016.svg|105px]] |- | bgcolor="lightgray" | {{small|Meginland}} | align=center | 52 | [[Pays de la Loire]] | [[Nantes]] | align=center | 5 | align=right | {{nts|32082}} | align=right | {{nts|3907156}} | ''óbreytt'' | [[Mynd:Pays de la Loire in France 2016.svg|105px]] |- | bgcolor="lightgray" | {{small|Meginland}} | align=center | 93 | [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]] | [[Marseille]] | align=center | 6 | align=right | {{nts|31400}} | align=right | {{nts|5218960}} | ''óbreytt'' | [[Mynd:Provence-Alpes-Côte d'Azur in France 2016.svg|105px]] |- | bgcolor="lightblue" | {{small|Handanhafs}} | align=center | 973 | [[Franska Gvæjana]]<br />{{small|(''Guyane'')}} | [[Cayenne]] | align=center | 1 | align=right | {{nts|83534}} | align=right | {{nts|293996}} | ''óbreytt'' | [[Mynd:French Guiana in France 2016.svg|105px]] |- | bgcolor="lightblue" | {{small|Handanhafs}} | align=center | 971 | [[Gvadelúpeyjar]]<br />{{small|(''Guadeloupe'')}} | [[Basse-Terre]] | align=center | 1 | align=right | {{nts|1628}} | align=right | {{nts|384160}} | ''óbreytt'' | [[Mynd:Guadeloupe in France 2016.svg|105px]] |- | bgcolor="lightblue" | {{small|Handanhafs}} | align=center | 972 | [[Martinique]] | [[Fort-de-France]] | align=center | 1 | align=right | {{nts|1128}} | align=right | {{nts|360630}} | ''óbreytt'' | [[Mynd:Martinique in France 2016.svg|105px]] |- | bgcolor="lightblue" | {{small|Handanhafs}} | align=center | 976 | [[Mayotte]] | [[Mamoudzou]] | align=center | 1 | align=right | {{nts|374}} | align=right | {{nts|320901}}{{efn|Frá og með 2024.<ref>{{Cite web |title=Estimation de population par région, sexe et grande classe d'âge – Années 1975 à 2024 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/7752095/estim-pop-nreg-sexe-gca-1975-2024.xls |access-date=17 January 2024 |language=fr }}</ref>}} | ''óbreytt'' | [[Mynd:Mayotte in France 2016.svg|105px]] |- | bgcolor="lightblue" | {{small|Handanhafs}} | align=center | 974 | [[Réunion]]<br />{{small|(''La Réunion'')}} | [[Saint-Denis (Réunion)|Saint-Denis]] | align=center | 1 | align=right | {{nts|2504}} | align=right | {{nts|889679}} | ''óbreytt'' | [[Mynd:Reunion in France 2016.svg|105px]] |} == 1982–2015 == [[Mynd:France location map-Regions-2015 (numbered).svg|right|thumb|250px|Héruð á meginlandi Frakklands fyrir 1. janúar 2016]] {{columns-list|colwidth=18em| # [[Alsace]] # [[Aquitaine]] # [[Auvergne]] # [[Basse-Normandie]] # [[Búrgund]] # [[Bretanía]] # [[Centre-Val de Loire|Centre]] # [[Champagne-Ardenne]] # [[Korsíka]] # [[Franche-Comté]] # [[Haute-Normandie]] # [[Île-de-France]] # [[Languedoc-Roussillon]] # [[Limousin (hérað)|Limousin]] # [[Lorraine]] # [[Midi-Pyrénées]] # [[Nord-Pas-de-Calais]] # [[Pays de la Loire]] # [[Picardie]] # [[Poitou-Charentes]] # [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]] # [[Rhône-Alpes]] }} {{-}} == Athugasemdir == {{notelist}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Frakklands}} [[Flokkur:Héruð í Frakklandi| ]] cyk5no0o7g45h27jiivw8zj2f99dnzf 0 190915 1962031 2026-05-03T00:07:07Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Héruð Frakklands]] 1962031 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Héruð Frakklands]] e44o5x1cucv1fyximpp2bov166g6fy0 0 190916 1962038 2026-05-03T00:11:15Z Fyxi 84003 Fyxi færði [[Eure-et-Loir (sýsla)]] á [[Eure-et-Loir]] 1962038 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Eure-et-Loir]] qeae4dd9iri972hw3nw0uluorwd1s0x 0 190917 1962040 2026-05-03T00:11:33Z Fyxi 84003 Fyxi færði [[Indre (sýsla)]] á [[Indre]] 1962040 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Indre]] 0gbp5qm3yz51wbhbox6b9m1b7yrobzc 0 190918 1962042 2026-05-03T00:11:46Z Fyxi 84003 Fyxi færði [[Loir-et-Cher (sýsla)]] á [[Loir-et-Cher]] 1962042 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Loir-et-Cher]] 3f25w64g68ie0w7q0akyegfhsbd57r6 0 190919 1962057 2026-05-03T00:54:25Z Fyxi 84003 aðgreining 1962057 wikitext text/x-wiki '''[[Normandí]]''' er landsvæði í Frakklandi. '''Normandí''' getur einnig átt við: * [[Normandí (hérað)|Normandí]], stjórnsýsluhérað í Frakklandi * [[Hertogadæmið Normandí]] {{aðgreining}} 7kdqib09kid6p07krkvhhdfcyu9zxda 0 190920 1962061 2026-05-03T01:04:13Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Forsætisráðherra | nafn = Mário Soares | mynd = Medalha de Galiza 1993 - 5.jpg | myndatexti1 = Mário Soares árið 1993. | titill= Forseti Portúgals | stjórnartíð_start = 9. mars 1986 | stjórnartíð_end = 9. mars 1996 | forsætisráðherra = [[Aníbal Cavaco Silva]]<br>[[António Guterres]] | forveri = [[António Ramalho Eanes]] | eftirmaður = [[Jorge Sampaio]] | titill2= Forsætisráðherra Portúgals | stjórnartíð_start3...“ 1962061 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Mário Soares | mynd = Medalha de Galiza 1993 - 5.jpg | myndatexti1 = Mário Soares árið 1993. | titill= Forseti Portúgals | stjórnartíð_start = 9. mars 1986 | stjórnartíð_end = 9. mars 1996 | forsætisráðherra = [[Aníbal Cavaco Silva]]<br>[[António Guterres]] | forveri = [[António Ramalho Eanes]] | eftirmaður = [[Jorge Sampaio]] | titill2= Forsætisráðherra Portúgals | stjórnartíð_start3 = 23. júlí 1976 | stjórnartíð_end3 = 28. ágúst 1978 | forseti3 = [[António Ramalho Eanes]] | forveri3 = [[José Pinheiro de Azevedo]] | eftirmaður3 = [[Alfredo Nobre da Costa]] | stjórnartíð_start2 = 9. júní 1983 | stjórnartíð_end2 = 6. nóvember 1985 | forseti2 = [[António Ramalho Eanes]] | forveri2 = [[Francisco Pinto Balsemão]] | eftirmaður2 = [[Aníbal Cavaco Silva]] | fæðingarnafn = Mário Alberto Nobre Lopes Soares | fæddur = [[7. desember]] [[1924]] | fæðingarstaður = [[Lissabon]], [[Portúgal]] | dánardagur = {{dauðadagur og aldur|2017|1|7|1924|12|7}} | dánarstaður = [[Lissabon]], [[Portúgal]] | stjórnmálaflokkur = [[Sósíalistaflokkurinn (Portúgal)|Sósíalistaflokkurinn]] | starf = Sagnfræðingur, lögfræðingur, prófessor | háskóli = [[Háskólinn í Lissabon]]<br>[[Université Panthéon-Sorbonne]] | maki = Maria Barroso (g. 1949; d. 2015) | börn = 2 |undirskrift = AssinaturaMárioSoares.svg }} '''Mário Alberto Nobre Lopes Soares ''' (7. desember 1924 – 7. janúar 2017) var [[portúgal]]skur stjórnmálamaður sem var [[forsætisráðherra Portúgals]] frá 1976 til 1978 og frá 1983 til 1985 og síðan 18. [[forseti Portúgals]] frá 1986 til 1996. Hann var fyrsti aðalritari [[Sósíalistaflokkurinn (Portúgal)|Sósíalistaflokksins]] frá stofnun hans árið 1973 til ársins 1986. Soares naut mikilla áhrifa í portúgölskum stjórnmálum og er gjarnan talinn faðir portúgalsks lýðræðis.<ref>{{Vefheimild|titill=Faðir portúgalsks lýðræðis látinn|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/01/07/fadir_portugalsks_lydraedis_latinn/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 7. janúar 2017|skoðað=9. ágúst 2025}}</ref> ==Æviágrip== === Bakgrunnur=== Mário Soares var sonur Elisu Nobre Baptista og [[João Lopes Soares]]. Faðir hans var lýðveldissinnaður stjórnmálamaður og nýlenduráðherra sem hafði stofnað og leitt skólann Colégio Moderno.<ref name=":0">{{Kilde www|url=http://www.museu.presidencia.pt/presidentes_bio.php?id=141|tittel=Museu da Presidência da República|besøksdato=2017-01-08|verk=Museu da Presidência da República|arkiv-dato=2020-08-12|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20200812214003/http://www.museu.presidencia.pt/presidentes_bio.php?id=141|url-status=død}}</ref> Frá árinu 1942 nam Soares sagnfræði og heimspeki við Háskólann í Lissabon. Eftir útskrift hóf hann árið 1952 að nema réttarvísindi og lauk því ámi árið 1957. Eftir að hafa unnið við Colégio Moderno hóf hann lögmannsstörf þetta ár.<ref name=":0" /> Á fimmta áratugnum komst Soares í tæri við ungliðahreyfingar kommúnista. Hann gekk í [[Kommúnistaflokkur Portúgals|Kommúnistaflokk Portúgals]] árið 1944 og varð einn af leiðtogum ungliðahreyfingar flokksins í Lissabon. Frá 1946 til 1944 sat hann í miðstjórn ungliðahreyfingar Hreyfingar lýðræðislegrar einingar (portúgalska: Movimento de Unidade Democrática). Árið 1946 var hann handtekinn í fyrsta sinn af leynilögreglu ríkisins, [[Polícia Internacional e de Defesa do Estado|PIDE]].<ref name=":0" /> Árin 1948–49 stýrði Soares kosningaherferð [[José Norton de Matos]] hershöfðingja í aðdraganda forsetakosninga í Portúgal. Árið 1952 sagði hann sig úr Kommúnistaflokknum og tók þátt í stofnun [[Resistência Republicana]], flokks á vinstri kanti stjórnmálanna sem ekki var kommúnískur. Soares varð fulltrúi samtakanna í stjórnarandstöðuhreyfingunni Directório Democrato-Social árið 1956. Árið 1958 vann hann fyrir forsetaframboð hershöfðingjans [[Humberto Delgado]].<ref name=":0" /> Í febrúar 1949, á meðan Soares sat í fangelsi, kvæntist hann leikkonunni [[Maria Barroso|Mariu de Jesus Simões Barroso]].<ref name=":0" /> === Leiðtogi Sósíalistaflokksins === Í apríl 1964 stofnuðu þeir Francisco Ramos da Costa, [[Manuel Alfredo Tito de Morais|Manuel Tito de Morais]] og Mário Soares [[Sósíalistaflokkurinn (Portúgal)|Portúgalska sósíalistaframtakið]] (portúgalska: ''Acção Socialista Portuguesa'' eða ASP) í [[Genf]]. Hreyfingin var undir áhrifum bæði af [[Sósíaldemókratismi|jafnaðarstefnu]] og [[Frjálslyndisstefna|frjálslyndisstefnu]].<ref>{{Kilde www|url=http://www.politipedia.pt/accao-socialista-portuguesa-1964/|tittel=Acção Socialista Portuguesa (1964)|besøksdato=2017-01-08|forfattere=|dato=|verk=Politipedia|forlag=|sitat=|arkiv-dato=2017-07-18|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20170718152003/http://www.politipedia.pt/accao-socialista-portuguesa-1964/|url-status=yes}}</ref> Soares fékk umsjón með alþjóðasamskiptum hreyfingarinnar. Soares hélt áfram pólitískri starfsemi sinni þrátt fyrir fleiri fangelsisdóma. Í mars 1968 lét portúgalska stjórnin vísa Soares úr landi ásamt fjölskyldu hans á skipi til [[Saó Tóme og Prinsípe]]. Þar dvaldist Soares þar til í nóvember sama ár. Þegar [[António de Oliveira Salazar|Salazar]] fékk hjartaslag sumarið 1968 tók [[Marcelo Caetano]] við völdum af honum og heimilaði Soares að snúa aftur til Lissabon. Í kosningum Portúgals árið 1969 var Soares oddviti kosningabandalagsins [[Comissão Eleitoral de Unidade Democrática]] (CEUD).<ref name=":0" /> Þegar honum var gert viðvart um að leynilögreglan hygðist sækja hann til saka á ný hélt Soares á ný í útlegð í apríl 1970 og settist að í [[París]].<ref name=":0" /> Árið 1973 var ASP breytt í Sósíalistaflokkinn eftir flokksþing í Vestur-Þýskalandi.<ref>{{Kilde www|url=http://www1.ci.uc.pt/cd25a/wikka.php?wakka=ps2|tittel=PS - Biografia Alongada|besøksdato=2017-01-08|forfattere=|dato=|verk=|forlag=Centro de Documentação 25 de Abril, Universidade de Coimbra|sitat=}}</ref> Soares var kjörinn flokksleiðtogi.<ref name=":0" /> Eftir [[Nellikubyltingin|nellikubyltinguna]] sneri Soares aftur til Portúgals. Hann varð utanríkisráðherra í bráðabirgðastjórn sem fór með völd frá maí 1974 til mars 1975. Hann lék því hlutverk í viðræðum um sjálfstæði portúgölsku nýlendanna í Afríku:<ref name=":2">{{Kilde www|tittel=Mário Soares Dies at 92; Guided Portugal’s Shift to Democracy|avis=The New York Times|url=http://www.nytimes.com/2017/01/07/world/europe/mario-soares-dead-portugal.html|besøksdato=2017-01-07|etternavn=Lopez|fornavn=Elias E.|dato=2017-01-07|issn=0362-4331}}</ref> [[Angóla]], [[Gínea-Bissá|Gíneu-Bissá]], [[Grænhöfðaeyjar|Grænhöfðaeyja]], [[Mósambík]] og [[Saó Tóme og Prinsípe]]. Soares sagði sig síðar úr stjórninni til að mótmæla þátttöku kommúnista í henni, meðal annars í fjölmiðlum sósíalista.<ref name="Birmingham, 2003, s. 191-192">Birmingham, 2003, bls. 191-192.</ref> Soares hafði mjög sterk tök á Sósíalistaflokknum.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 288" /> Með tengslum sínum innan [[Alþjóðasamband jafnaðarmanna|Alþjóðasambands jafnaðarmanna]] tryggði flokkurinn sér efnahagslegan stuðning.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 285">Heidar og Berntzen, 1993, bls. 285.</ref> Soaris kom sér upp góðum samböndum við jafnaðarmenn í Vestur-Evrópu, meðal annars í Svíþjóð, Bretlandi og Vestur-Þýskalandi. Þannig gat Sósíalistaflokkurinn hlotið stuðning til að þróa flokksstarfsemi sína og afla pólitísks stuðnings. Samband Soares við [[Willy Brandt]] og þýska [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Þýskaland)|Jafnaðarmannaflokkinn]] skipti sér í lagi sköpum ásamt efnahagslegum stuðningi sem þeir veittu.<ref>Evans, 2012, bls. 79.</ref> === Forsætisráðherra === [[Mynd:Mario Soares door Den Uyl in Catshuis ontvangen Mario Soares, mevrouw Soares …, Bestanddeelnr 927-1691.jpg|thumb|right||Soares (til vinstri) í heimsókn í [[Holland]]i með eiginkonu sinni, [[Max van der Stoel]] (utanríkisráðherra) og [[Joop den Uyl]] (forsætisráðherra), fyrir utan ráðherrabústaðinn [[Catshuis]], 4. maí 1974.]] Soares leiddi Sósíalistaflokkinn í kosningum til stjórnlagaþings árið 1975. Í kosningunum 25. apríl 1975 hlutu sósíalistar 37,9% atkvæða en kommúnistar 12,5%.<ref>{{Kilde www|url=http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=25&mes=04&ano=1975&eleicao=ar|tittel=CNE Resultados Eleitorais|besøksdato=2017-01-08|forfattere=|dato=|verk=|forlag=Comissão Nacional de Eleições|sitat=|url-status=død|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304232245/http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?ano=1975&dia=25&eleicao=ar&mes=04|arkivdato=2016-03-04}}</ref> Flokkurinn hlaut þó ekki nægt fylgi til að mynda ríkisstjórn. Árið 1975 tóku róttæklingar yfir landbúnaðar- og iðnaðarinnviði. Þann 25. nóvember gerðu vinstrisinnaðir foringjar í portúgalska hernum tilraun til valdaráns en hófsami herforinginn [[António Ramalho Eanes]] kæfðo tilraunina í fæðingu. Þannig greiddi Eanes leið Soares að forsætisráðherrastólnum.<ref name="Birmingham, 2003, s. 191-192"/> Undir forystu Soares vrað Sósíalistaflokkurinn aftur stærsti flokkurinn eftir þingkosningar árið 1976.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 288"/> Flokkurinn fékk þá 34,9% atkvæða.<ref>{{Kilde www|url=http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=25&mes=04&ano=1976&eleicao=ar|tittel=CNE Resultados Eleitorais|besøksdato=2017-01-08|forfattere=|dato=|verk=|forlag=Comissão Nacional de Eleições|sitat=|url-status=død|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170302063822/http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=25&mes=04&ano=1976&eleicao=ar|arkivdato=2017-03-02}}</ref> Þann 23. júlí var Soares skipaður fyrsti forsætisráðherra landsins eftir gildistöku nýrrar stjórnarskrár fyrr um árið. Soares myndaði minnihlutastjórn. Í desember 1977 varð hann að segja af sér sem forsætisráðherra eftir að portúgalska þingið samþykkti vantrauststillögu gegn honum.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 291" /> Soares myndaði eftir það samsteypustjórn sósíalista og [[Miðdemókrataflokkurinn|Miðdemókrataflokksins]] (CDS) en sú stjórn reyndist óstöðug. Slagorð Sósíalistaflokksins var „Já við sósíalisma, nei við einræði“.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 284">Heidar og Berntzen, 1993, bls. 284.</ref> Þrátt fyrir róttæka orðræðu stillti Sósíalistaflokkurinn sér upp sem skýrlega andkommúnískum flokki.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 284" /> Þannig höfðaði flokkurinn til miðstéttarkjósenda, sem [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Portúgal)|Jafnaðarmannaflokkurinn]] (PSD) reyndi einnig að fá til liðs við sig.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 288">Heidar og Berntzen, 1993, s. 288.</ref><ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 284" /> Þessi andkommúníska stefna þýddi þó að útilokað var fyrir flokkinn að vinna með portúgalska kommúnistaflokknum PCP.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 284" /> Eftir að Soares varð forsætisráðherra árið 1976 færðist stefna Sósíalistaflokksins til hægri.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 284" /> Árið 1979 var stefnuskrá flokksins og hún samræmd þeim stefnum sem flokkurinn rak í reynd. Meðal annars voru vísanir til marxisma fjarlægðar.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 284" /> Sósíalistaflokkurinn þróaðist í kapítalískan flokk sem studdi aðild Portúgals að [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalaginu]] og aukið Evrópusamstarf.<ref>Heidar og Berntzen, 1993, bls. 287–288.</ref> Soares og flokkur hans stóðu jafnframt fyrir inngöngu landsins í [[Evrópubandalagið]]. Þann 28. mars 1977 lagði stjórn Soares fram aðildarumsókn Portúgals. Hún var samþykkt 12. júní 1985 og Portúgal hlaut aðild að EB 1. janúar 1986. Soares átti í átökum við [[António Ramalho Eanes]] forseta og í júlí 1978 leysti forsetinn upp stjórnina.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 290">Heidar og Berntzen, 1993, bls. 290.</ref> Þetta leiddi til langvarandi deilna milli þeirra tveggja. Soares og Sósíalistaflokkurinn slitu samkomulagi við Eames um að styðja ekki stjórnarskrárbreytingar til að draga úr völdum forsetaembættisins. Þess í stað vann flokkurinn með [[Lýðræðisbandalagið (Portúgal)|Lýðræðisbandalaginu]] (AD) við að breyta stjórnarskránni, meðal annars svo að forsætisráðherrann yrði ekki lengur ábyrgur gagnvart forsetanum, heldur einungis þinginu. Soares og Sósíalistaflokkurinn lofuðu því í staðinn að beita sér ekki gegn einkavæðingu tiltekinna iðngeira sem höfðu verið þjóðnýttir eftir nellikubyltinguna.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 290"/> Með stjórnarskrárbreytingunum 1982 var byltingarráðið jafnframt leyst upp. Eftir þingkosningar árið 1983 og langar stjórnarmyndunarviðræður myndaði „miðblokk“ PS og PSD samsteypustjórn með Soares sem forsætisráðherra.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 291"/><ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 290"/> Soares beitti sér ekki frekar gegn Eanes þar sem hann hafði sjálfur hug á að verða forseti og vildi því ekki að embættið yrði of valdalaust.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 290"/> Samsteypustjórn Soares sprakk árið 1985 og efnt var til kosninga í október sama ár.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 291"/> Í kosningunum 1985 tapaði flokkurinn fylgi og hlaut 20,8% atkvæða.<ref>[http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=06&mes=10&ano=1985&eleicao=ar Resultados Eleitorais], Comissão Nacional de Eleições. 8. janúar 2017.</ref> === Forseti === [[Mynd:Mário Soares e José Sarney 1988.jpg|thumb|left|[[José Sarney]] forseti Brasilíu fundar með Mário Soares forseta (1988).]] Soares sagði af sér sem flokksleiðtogi árið 1985 til þess að gefa kost á sér í forsetakosningum. Þrátt fyrir afsögnina naut hann áfram mikilla áhrifa innan flokksins.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 285"/> Eftir að Soares hlaut 25,4% atkvæða og lenti í öðru sæti í fyrstu umferð forsetakosninganna 1986, þar sem [[Diogo de Freitas do Amaral]] lenti í fyrsta sæti með 46,3% atkvæða,<ref>{{Kilde www |url=http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=26&mes=01&ano=1986&eleicao=pr |tittel=CNE Resultados Eleitorais |besøksdato=2017-01-08 |forfattere= |dato= |verk= |forlag=Comissão Nacional de Eleições |sitat= |url-status=død |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304113132/http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=26&mes=01&ano=1986&eleicao=pr |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> bar Soares sigur úr býtum í seinni umferðinni. Hann hlaut þar 51,2% atkvæðanna.<ref>{{Kilde www |url=http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=16&mes=02&ano=1986&eleicao=pr |tittel=CNE Resultados Eleitorais |besøksdato=2017-01-08 |forfattere= |dato= |verk= |forlag=Comissão Nacional de Eleições |sitat= |url-status=død |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304052123/http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=16&mes=02&ano=1986&eleicao=pr |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> Árið 1991 var Soares endurkjörinn forseti í fyrstu kosningaumferð með 70,4% atkvæða.<ref>{{ cite book | author = Heidar, Knut | year = 1995 | title = Vesteuropeisk politikk: partier, regjeringsmakt, styreform | isbn = 8200225003 | place = Oslo | publisher = Universitetsforlaget | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2008022504088 | side = }}</ref><ref>{{Kilde www |url=http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=13&mes=01&ano=1991&eleicao=pr |tittel=CNE Resultados Eleitorais |besøksdato=2017-01-08 |forfattere= |dato= |verk= |forlag=Comissão Nacional de Eleições |sitat= |url-status=død |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160322162050/http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=13&mes=01&ano=1991&eleicao=pr |arkivdato=2016-03-22 }}</ref> Soares var fyrsti forseti þriðja portúgalska lýðveldisins sem ekki hafði verið hermaður.<ref>Lobo, Pinto og Magalhães, 2012, bls. 31.</ref> Sem forseti lagði Soares áherslu á stöðugleika og lét til að byrja með lítið fyrir sér fara.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 291">Heidar og Berntzen, 1993, bls. 291.</ref> Með stjórnarskrárbreytingum árið 1989 voru síðustu vísanirnar til sósíalískra stefna, sem höfðu verið festar í stjórnarskrá árið 1976, fjarlægðar. Þetta varð mögulegt vegna einkavæðingar iðngeira sem höfðu verið þjóðnýttir. Mestalla forsetatíð Soares komu forsætisráðherrarnir úr mið-hægrisinnaða Jafnaðarmannaflokknum, sem myndaði meirihlutastjórnir. Soares lét til sín taka með því að beita neitunarvaldi forsetans og vísa lögum til stjórnlagadómstóls, sér í lagi á öðru kjörtímabili sínu.<ref>Neto og Lobo, 2012, bls. 60–64.</ref> Soares var forseti til ársins 1996. === Síðari störf === [[Mynd:Mario Soares Carmo 1 1.jpg|thumb|Soares í Largo do Carmo á 40 ára afmæli nellikubyltingarinnar.]] Frá 1999 til 2004 átti Soares sæti á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]].<ref>{{Kilde www|tittel=Mário Soares obituary|avis=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2017/jan/08/mario-soares-obituary|besøksdato=2017-01-08|etternavn=Hooper|fornavn=John|dato=2017-01-08|språk=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Soares vonaðist til þess að geta orðið forseti Evrópuþingsins en viðræður milli [[Flokkur evrópskra sósíalista|Flokks evrópskra sósíalista]] og [[Evrópski þjóðarflokkurinn|Evrópska þjóðarflokksins]] um að deila með sér forsetaembættinu misheppnuðust þar sem Soares krafðist þess að vera þingforseti á fyrri helmingi kjörtímabilsins.<ref>Evans, 2012, bls. 80.</ref> Soares sóttist eftir því að snúa aftur á forsetastól í forsetakosningum Portúgals árið 2007 en hafði ekki erindi sem erfiði. [[Aníbal Cavaco Silva]] úr Jafnaðarmannaflokknum vann með 50,5% atkvæða í fyrstu umferð en Soares hlaut aðeins 14,3%.<ref>{{Kilde www|url=http://eleicoes.cne.pt/vector/index.cfm?dia=22&mes=01&ano=2006&eleicao=pr |tittel=CNE Resultados Eleitorais |besøksdato=2017-01-08 |forfattere= |dato= |verk= |forlag=Comissão Nacional de Eleições |sitat= |url-status=død |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120821133744/http://eleicoes.cne.pt/vector/index.cfm?dia=22&mes=01&ano=2006&eleicao=pr |arkivdato=2012-08-21 }}</ref> Fyrrum flokksbróðir Soares, [[Manuel Alegre]], hlaut 20% atkvæðanna.<ref>{{Kilde www|url=https://guardian.ng/news/portuguese-ex-president-mario-soares-dies-aged-92/|tittel=Portuguese ex-president Mario Soares dies aged 92|besøksdato=2019-01-13|dato=2017-01-07|språk=en-US|verk=The Guardian Nigeria Newspaper - Nigeria and World News}}</ref> === Andlát === [[Mynd:Exéquias do ex-Presidente da República Portuguesa, Mário Soares 01.png|thumb|right|Úr ríkisútför Soares í [[Híerónýmusarklaustrið (Lissabon)|Híerónýmusarklaustrinu]] í janúar 2017. [[Múhameð 6. Marokkókonungur]] sést í miðri fremstu röð.]] Þann 13. desember 2016 var Soares lagður inn á Cruz Vermelha-sjúkrahúsið. Hann lést 7. janúar 2017. Ríkisstjórn Portúgals lýsti yfir þriggja daga þjóðarsorg.<ref>{{Kilde www|tittel=Mário Soares, former prime minister of Portugal, dies aged 92|avis=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2017/jan/07/mario-soares-former-prime-minister-of-portugal-dies-aged-92|besøksdato=2017-01-08|etternavn=Reuters|dato=2017-01-07|språk=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Líkkista Soares var borin á hestvagni gegnum götur Lissabon í útförinni 10. janúar 2017. Meðal gesta í jarðarförinni voru [[Filippus 6. Spánarkonungur]], [[Michel Temer]], [[Lionel Jospin]], [[José Sarney]] og [[Felipe González]].<ref>{{Kilde www|url=http://www.dailymail.co.uk/~/article-4105276/index.html|tittel=Foreign dignitaries attend funeral of former Portugal leader|besøksdato=2019-01-24|dato=2017-01-10|verk=Mail Online}}</ref> ==Heimildir== * Birmingham, David: ''A Concise History of Portugal'', 2. útgáfa, Cambridge: Cambridge University Press, 2003. ISBN 0-521-53686-3 * Evans, Ana Maria: „The Adjustment of Portuguese Political Parties to the Challenges of Multilevel Governance: A Comparative Analysis of Political Affiliation in the European Parliament“, í Sebastián Royo (ritstj.): ''Portugal in the Twenty-First Century. Politics, Society, and Economics'', Lanham, MD: Lexington Books, 2012, bls. 69–91. ISBN 978-0-7391-3756-7 * Heidar, Knut og Einar Berntzen: ''Vesteuropeisk politikk. Partier, regjeringsmakt, styreform'', Oslo: Universitetsforlaget, 1993 * Lobo, Marina Costa, António Costa Pinto og Pedro Magalhães: „The Political Institutions of Portuguese Democracy“, Sebastián Royo (ritstj.): ''Portugal in the Twenty-First Century. Politics, Society, and Economics'', Lanham, MD: Lexington Books, 2012, bls. 23–48. ISBN 978-0-7391-3756-7 ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Portúgals| frá=[[23. júlí]] [[1976]]| til=[[28. ágúst]] [[1978]]| fyrir=[[José Pinheiro de Azevedo]]| eftir=[[Alfredo Nobre da Costa]]| }} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Portúgals| frá=[[9. júní]] [[1983]]| til=[[6. nóvember]] [[1985]]| fyrir=[[Francisco Pinto Balsemão]]| eftir=[[Aníbal Cavaco Silva]]| }} {{Erfðatafla| titill=Forseti Portúgals| frá=[[9. mars]] [[1986]]| til=[[9. mars]] [[1996]]| fyrir=[[António Ramalho Eanes]]| eftir=[[Jorge Sampaio]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Portúgals}} {{Forsætisráðherrar Portúgals}} {{DEFAULTSORT:Soares, Mário}} {{fd|1924|2017}} [[Flokkur:Evrópuþingmenn]] [[Flokkur:Forsetar Portúgals]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Portúgals]] 3k0v5983a11l1dthw86lievv1obuui0 1962068 1962061 2026-05-03T01:29:20Z TKSnaevarr 53243 /* Tilvísanir */ 1962068 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Mário Soares | mynd = Medalha de Galiza 1993 - 5.jpg | myndatexti1 = Mário Soares árið 1993. | titill= Forseti Portúgals | stjórnartíð_start = 9. mars 1986 | stjórnartíð_end = 9. mars 1996 | forsætisráðherra = [[Aníbal Cavaco Silva]]<br>[[António Guterres]] | forveri = [[António Ramalho Eanes]] | eftirmaður = [[Jorge Sampaio]] | titill2= Forsætisráðherra Portúgals | stjórnartíð_start3 = 23. júlí 1976 | stjórnartíð_end3 = 28. ágúst 1978 | forseti3 = [[António Ramalho Eanes]] | forveri3 = [[José Pinheiro de Azevedo]] | eftirmaður3 = [[Alfredo Nobre da Costa]] | stjórnartíð_start2 = 9. júní 1983 | stjórnartíð_end2 = 6. nóvember 1985 | forseti2 = [[António Ramalho Eanes]] | forveri2 = [[Francisco Pinto Balsemão]] | eftirmaður2 = [[Aníbal Cavaco Silva]] | fæðingarnafn = Mário Alberto Nobre Lopes Soares | fæddur = [[7. desember]] [[1924]] | fæðingarstaður = [[Lissabon]], [[Portúgal]] | dánardagur = {{dauðadagur og aldur|2017|1|7|1924|12|7}} | dánarstaður = [[Lissabon]], [[Portúgal]] | stjórnmálaflokkur = [[Sósíalistaflokkurinn (Portúgal)|Sósíalistaflokkurinn]] | starf = Sagnfræðingur, lögfræðingur, prófessor | háskóli = [[Háskólinn í Lissabon]]<br>[[Université Panthéon-Sorbonne]] | maki = Maria Barroso (g. 1949; d. 2015) | börn = 2 |undirskrift = AssinaturaMárioSoares.svg }} '''Mário Alberto Nobre Lopes Soares ''' (7. desember 1924 – 7. janúar 2017) var [[portúgal]]skur stjórnmálamaður sem var [[forsætisráðherra Portúgals]] frá 1976 til 1978 og frá 1983 til 1985 og síðan 18. [[forseti Portúgals]] frá 1986 til 1996. Hann var fyrsti aðalritari [[Sósíalistaflokkurinn (Portúgal)|Sósíalistaflokksins]] frá stofnun hans árið 1973 til ársins 1986. Soares naut mikilla áhrifa í portúgölskum stjórnmálum og er gjarnan talinn faðir portúgalsks lýðræðis.<ref>{{Vefheimild|titill=Faðir portúgalsks lýðræðis látinn|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/01/07/fadir_portugalsks_lydraedis_latinn/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 7. janúar 2017|skoðað=9. ágúst 2025}}</ref> ==Æviágrip== === Bakgrunnur=== Mário Soares var sonur Elisu Nobre Baptista og [[João Lopes Soares]]. Faðir hans var lýðveldissinnaður stjórnmálamaður og nýlenduráðherra sem hafði stofnað og leitt skólann Colégio Moderno.<ref name=":0">{{Kilde www|url=http://www.museu.presidencia.pt/presidentes_bio.php?id=141|tittel=Museu da Presidência da República|besøksdato=2017-01-08|verk=Museu da Presidência da República|arkiv-dato=2020-08-12|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20200812214003/http://www.museu.presidencia.pt/presidentes_bio.php?id=141|url-status=død}}</ref> Frá árinu 1942 nam Soares sagnfræði og heimspeki við Háskólann í Lissabon. Eftir útskrift hóf hann árið 1952 að nema réttarvísindi og lauk því ámi árið 1957. Eftir að hafa unnið við Colégio Moderno hóf hann lögmannsstörf þetta ár.<ref name=":0" /> Á fimmta áratugnum komst Soares í tæri við ungliðahreyfingar kommúnista. Hann gekk í [[Kommúnistaflokkur Portúgals|Kommúnistaflokk Portúgals]] árið 1944 og varð einn af leiðtogum ungliðahreyfingar flokksins í Lissabon. Frá 1946 til 1944 sat hann í miðstjórn ungliðahreyfingar Hreyfingar lýðræðislegrar einingar (portúgalska: Movimento de Unidade Democrática). Árið 1946 var hann handtekinn í fyrsta sinn af leynilögreglu ríkisins, [[Polícia Internacional e de Defesa do Estado|PIDE]].<ref name=":0" /> Árin 1948–49 stýrði Soares kosningaherferð [[José Norton de Matos]] hershöfðingja í aðdraganda forsetakosninga í Portúgal. Árið 1952 sagði hann sig úr Kommúnistaflokknum og tók þátt í stofnun [[Resistência Republicana]], flokks á vinstri kanti stjórnmálanna sem ekki var kommúnískur. Soares varð fulltrúi samtakanna í stjórnarandstöðuhreyfingunni Directório Democrato-Social árið 1956. Árið 1958 vann hann fyrir forsetaframboð hershöfðingjans [[Humberto Delgado]].<ref name=":0" /> Í febrúar 1949, á meðan Soares sat í fangelsi, kvæntist hann leikkonunni [[Maria Barroso|Mariu de Jesus Simões Barroso]].<ref name=":0" /> === Leiðtogi Sósíalistaflokksins === Í apríl 1964 stofnuðu þeir Francisco Ramos da Costa, [[Manuel Alfredo Tito de Morais|Manuel Tito de Morais]] og Mário Soares [[Sósíalistaflokkurinn (Portúgal)|Portúgalska sósíalistaframtakið]] (portúgalska: ''Acção Socialista Portuguesa'' eða ASP) í [[Genf]]. Hreyfingin var undir áhrifum bæði af [[Sósíaldemókratismi|jafnaðarstefnu]] og [[Frjálslyndisstefna|frjálslyndisstefnu]].<ref>{{Kilde www|url=http://www.politipedia.pt/accao-socialista-portuguesa-1964/|tittel=Acção Socialista Portuguesa (1964)|besøksdato=2017-01-08|forfattere=|dato=|verk=Politipedia|forlag=|sitat=|arkiv-dato=2017-07-18|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20170718152003/http://www.politipedia.pt/accao-socialista-portuguesa-1964/|url-status=yes}}</ref> Soares fékk umsjón með alþjóðasamskiptum hreyfingarinnar. Soares hélt áfram pólitískri starfsemi sinni þrátt fyrir fleiri fangelsisdóma. Í mars 1968 lét portúgalska stjórnin vísa Soares úr landi ásamt fjölskyldu hans á skipi til [[Saó Tóme og Prinsípe]]. Þar dvaldist Soares þar til í nóvember sama ár. Þegar [[António de Oliveira Salazar|Salazar]] fékk hjartaslag sumarið 1968 tók [[Marcelo Caetano]] við völdum af honum og heimilaði Soares að snúa aftur til Lissabon. Í kosningum Portúgals árið 1969 var Soares oddviti kosningabandalagsins [[Comissão Eleitoral de Unidade Democrática]] (CEUD).<ref name=":0" /> Þegar honum var gert viðvart um að leynilögreglan hygðist sækja hann til saka á ný hélt Soares á ný í útlegð í apríl 1970 og settist að í [[París]].<ref name=":0" /> Árið 1973 var ASP breytt í Sósíalistaflokkinn eftir flokksþing í Vestur-Þýskalandi.<ref>{{Kilde www|url=http://www1.ci.uc.pt/cd25a/wikka.php?wakka=ps2|tittel=PS - Biografia Alongada|besøksdato=2017-01-08|forfattere=|dato=|verk=|forlag=Centro de Documentação 25 de Abril, Universidade de Coimbra|sitat=}}</ref> Soares var kjörinn flokksleiðtogi.<ref name=":0" /> Eftir [[Nellikubyltingin|nellikubyltinguna]] sneri Soares aftur til Portúgals. Hann varð utanríkisráðherra í bráðabirgðastjórn sem fór með völd frá maí 1974 til mars 1975. Hann lék því hlutverk í viðræðum um sjálfstæði portúgölsku nýlendanna í Afríku:<ref name=":2">{{Kilde www|tittel=Mário Soares Dies at 92; Guided Portugal’s Shift to Democracy|avis=The New York Times|url=http://www.nytimes.com/2017/01/07/world/europe/mario-soares-dead-portugal.html|besøksdato=2017-01-07|etternavn=Lopez|fornavn=Elias E.|dato=2017-01-07|issn=0362-4331}}</ref> [[Angóla]], [[Gínea-Bissá|Gíneu-Bissá]], [[Grænhöfðaeyjar|Grænhöfðaeyja]], [[Mósambík]] og [[Saó Tóme og Prinsípe]]. Soares sagði sig síðar úr stjórninni til að mótmæla þátttöku kommúnista í henni, meðal annars í fjölmiðlum sósíalista.<ref name="Birmingham, 2003, s. 191-192">Birmingham, 2003, bls. 191-192.</ref> Soares hafði mjög sterk tök á Sósíalistaflokknum.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 288" /> Með tengslum sínum innan [[Alþjóðasamband jafnaðarmanna|Alþjóðasambands jafnaðarmanna]] tryggði flokkurinn sér efnahagslegan stuðning.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 285">Heidar og Berntzen, 1993, bls. 285.</ref> Soaris kom sér upp góðum samböndum við jafnaðarmenn í Vestur-Evrópu, meðal annars í Svíþjóð, Bretlandi og Vestur-Þýskalandi. Þannig gat Sósíalistaflokkurinn hlotið stuðning til að þróa flokksstarfsemi sína og afla pólitísks stuðnings. Samband Soares við [[Willy Brandt]] og þýska [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Þýskaland)|Jafnaðarmannaflokkinn]] skipti sér í lagi sköpum ásamt efnahagslegum stuðningi sem þeir veittu.<ref>Evans, 2012, bls. 79.</ref> === Forsætisráðherra === [[Mynd:Mario Soares door Den Uyl in Catshuis ontvangen Mario Soares, mevrouw Soares …, Bestanddeelnr 927-1691.jpg|thumb|right||Soares (til vinstri) í heimsókn í [[Holland]]i með eiginkonu sinni, [[Max van der Stoel]] (utanríkisráðherra) og [[Joop den Uyl]] (forsætisráðherra), fyrir utan ráðherrabústaðinn [[Catshuis]], 4. maí 1974.]] Soares leiddi Sósíalistaflokkinn í kosningum til stjórnlagaþings árið 1975. Í kosningunum 25. apríl 1975 hlutu sósíalistar 37,9% atkvæða en kommúnistar 12,5%.<ref>{{Kilde www|url=http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=25&mes=04&ano=1975&eleicao=ar|tittel=CNE Resultados Eleitorais|besøksdato=2017-01-08|forfattere=|dato=|verk=|forlag=Comissão Nacional de Eleições|sitat=|url-status=død|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304232245/http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?ano=1975&dia=25&eleicao=ar&mes=04|arkivdato=2016-03-04}}</ref> Flokkurinn hlaut þó ekki nægt fylgi til að mynda ríkisstjórn. Árið 1975 tóku róttæklingar yfir landbúnaðar- og iðnaðarinnviði. Þann 25. nóvember gerðu vinstrisinnaðir foringjar í portúgalska hernum tilraun til valdaráns en hófsami herforinginn [[António Ramalho Eanes]] kæfðo tilraunina í fæðingu. Þannig greiddi Eanes leið Soares að forsætisráðherrastólnum.<ref name="Birmingham, 2003, s. 191-192"/> Undir forystu Soares vrað Sósíalistaflokkurinn aftur stærsti flokkurinn eftir þingkosningar árið 1976.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 288"/> Flokkurinn fékk þá 34,9% atkvæða.<ref>{{Kilde www|url=http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=25&mes=04&ano=1976&eleicao=ar|tittel=CNE Resultados Eleitorais|besøksdato=2017-01-08|forfattere=|dato=|verk=|forlag=Comissão Nacional de Eleições|sitat=|url-status=død|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170302063822/http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=25&mes=04&ano=1976&eleicao=ar|arkivdato=2017-03-02}}</ref> Þann 23. júlí var Soares skipaður fyrsti forsætisráðherra landsins eftir gildistöku nýrrar stjórnarskrár fyrr um árið. Soares myndaði minnihlutastjórn. Í desember 1977 varð hann að segja af sér sem forsætisráðherra eftir að portúgalska þingið samþykkti vantrauststillögu gegn honum.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 291" /> Soares myndaði eftir það samsteypustjórn sósíalista og [[Miðdemókrataflokkurinn|Miðdemókrataflokksins]] (CDS) en sú stjórn reyndist óstöðug. Slagorð Sósíalistaflokksins var „Já við sósíalisma, nei við einræði“.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 284">Heidar og Berntzen, 1993, bls. 284.</ref> Þrátt fyrir róttæka orðræðu stillti Sósíalistaflokkurinn sér upp sem skýrlega andkommúnískum flokki.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 284" /> Þannig höfðaði flokkurinn til miðstéttarkjósenda, sem [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Portúgal)|Jafnaðarmannaflokkurinn]] (PSD) reyndi einnig að fá til liðs við sig.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 288">Heidar og Berntzen, 1993, s. 288.</ref><ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 284" /> Þessi andkommúníska stefna þýddi þó að útilokað var fyrir flokkinn að vinna með portúgalska kommúnistaflokknum PCP.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 284" /> Eftir að Soares varð forsætisráðherra árið 1976 færðist stefna Sósíalistaflokksins til hægri.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 284" /> Árið 1979 var stefnuskrá flokksins og hún samræmd þeim stefnum sem flokkurinn rak í reynd. Meðal annars voru vísanir til marxisma fjarlægðar.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 284" /> Sósíalistaflokkurinn þróaðist í kapítalískan flokk sem studdi aðild Portúgals að [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalaginu]] og aukið Evrópusamstarf.<ref>Heidar og Berntzen, 1993, bls. 287–288.</ref> Soares og flokkur hans stóðu jafnframt fyrir inngöngu landsins í [[Evrópubandalagið]]. Þann 28. mars 1977 lagði stjórn Soares fram aðildarumsókn Portúgals. Hún var samþykkt 12. júní 1985 og Portúgal hlaut aðild að EB 1. janúar 1986. Soares átti í átökum við [[António Ramalho Eanes]] forseta og í júlí 1978 leysti forsetinn upp stjórnina.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 290">Heidar og Berntzen, 1993, bls. 290.</ref> Þetta leiddi til langvarandi deilna milli þeirra tveggja. Soares og Sósíalistaflokkurinn slitu samkomulagi við Eames um að styðja ekki stjórnarskrárbreytingar til að draga úr völdum forsetaembættisins. Þess í stað vann flokkurinn með [[Lýðræðisbandalagið (Portúgal)|Lýðræðisbandalaginu]] (AD) við að breyta stjórnarskránni, meðal annars svo að forsætisráðherrann yrði ekki lengur ábyrgur gagnvart forsetanum, heldur einungis þinginu. Soares og Sósíalistaflokkurinn lofuðu því í staðinn að beita sér ekki gegn einkavæðingu tiltekinna iðngeira sem höfðu verið þjóðnýttir eftir nellikubyltinguna.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 290"/> Með stjórnarskrárbreytingunum 1982 var byltingarráðið jafnframt leyst upp. Eftir þingkosningar árið 1983 og langar stjórnarmyndunarviðræður myndaði „miðblokk“ PS og PSD samsteypustjórn með Soares sem forsætisráðherra.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 291"/><ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 290"/> Soares beitti sér ekki frekar gegn Eanes þar sem hann hafði sjálfur hug á að verða forseti og vildi því ekki að embættið yrði of valdalaust.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 290"/> Samsteypustjórn Soares sprakk árið 1985 og efnt var til kosninga í október sama ár.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 291"/> Í kosningunum 1985 tapaði flokkurinn fylgi og hlaut 20,8% atkvæða.<ref>[http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=06&mes=10&ano=1985&eleicao=ar Resultados Eleitorais], Comissão Nacional de Eleições. 8. janúar 2017.</ref> === Forseti === [[Mynd:Mário Soares e José Sarney 1988.jpg|thumb|left|[[José Sarney]] forseti Brasilíu fundar með Mário Soares forseta (1988).]] Soares sagði af sér sem flokksleiðtogi árið 1985 til þess að gefa kost á sér í forsetakosningum. Þrátt fyrir afsögnina naut hann áfram mikilla áhrifa innan flokksins.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 285"/> Eftir að Soares hlaut 25,4% atkvæða og lenti í öðru sæti í fyrstu umferð forsetakosninganna 1986, þar sem [[Diogo de Freitas do Amaral]] lenti í fyrsta sæti með 46,3% atkvæða,<ref>{{Kilde www |url=http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=26&mes=01&ano=1986&eleicao=pr |tittel=CNE Resultados Eleitorais |besøksdato=2017-01-08 |forfattere= |dato= |verk= |forlag=Comissão Nacional de Eleições |sitat= |url-status=død |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304113132/http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=26&mes=01&ano=1986&eleicao=pr |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> bar Soares sigur úr býtum í seinni umferðinni. Hann hlaut þar 51,2% atkvæðanna.<ref>{{Kilde www |url=http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=16&mes=02&ano=1986&eleicao=pr |tittel=CNE Resultados Eleitorais |besøksdato=2017-01-08 |forfattere= |dato= |verk= |forlag=Comissão Nacional de Eleições |sitat= |url-status=død |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304052123/http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=16&mes=02&ano=1986&eleicao=pr |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> Árið 1991 var Soares endurkjörinn forseti í fyrstu kosningaumferð með 70,4% atkvæða.<ref>{{ cite book | author = Heidar, Knut | year = 1995 | title = Vesteuropeisk politikk: partier, regjeringsmakt, styreform | isbn = 8200225003 | place = Oslo | publisher = Universitetsforlaget | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2008022504088 | side = }}</ref><ref>{{Kilde www |url=http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=13&mes=01&ano=1991&eleicao=pr |tittel=CNE Resultados Eleitorais |besøksdato=2017-01-08 |forfattere= |dato= |verk= |forlag=Comissão Nacional de Eleições |sitat= |url-status=død |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160322162050/http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=13&mes=01&ano=1991&eleicao=pr |arkivdato=2016-03-22 }}</ref> Soares var fyrsti forseti þriðja portúgalska lýðveldisins sem ekki hafði verið hermaður.<ref>Lobo, Pinto og Magalhães, 2012, bls. 31.</ref> Sem forseti lagði Soares áherslu á stöðugleika og lét til að byrja með lítið fyrir sér fara.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 291">Heidar og Berntzen, 1993, bls. 291.</ref> Með stjórnarskrárbreytingum árið 1989 voru síðustu vísanirnar til sósíalískra stefna, sem höfðu verið festar í stjórnarskrá árið 1976, fjarlægðar. Þetta varð mögulegt vegna einkavæðingar iðngeira sem höfðu verið þjóðnýttir. Mestalla forsetatíð Soares komu forsætisráðherrarnir úr mið-hægrisinnaða Jafnaðarmannaflokknum, sem myndaði meirihlutastjórnir. Soares lét til sín taka með því að beita neitunarvaldi forsetans og vísa lögum til stjórnlagadómstóls, sér í lagi á öðru kjörtímabili sínu.<ref>Neto og Lobo, 2012, bls. 60–64.</ref> Soares var forseti til ársins 1996. === Síðari störf === [[Mynd:Mario Soares Carmo 1 1.jpg|thumb|Soares í Largo do Carmo á 40 ára afmæli nellikubyltingarinnar.]] Frá 1999 til 2004 átti Soares sæti á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]].<ref>{{Kilde www|tittel=Mário Soares obituary|avis=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2017/jan/08/mario-soares-obituary|besøksdato=2017-01-08|etternavn=Hooper|fornavn=John|dato=2017-01-08|språk=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Soares vonaðist til þess að geta orðið forseti Evrópuþingsins en viðræður milli [[Flokkur evrópskra sósíalista|Flokks evrópskra sósíalista]] og [[Evrópski þjóðarflokkurinn|Evrópska þjóðarflokksins]] um að deila með sér forsetaembættinu misheppnuðust þar sem Soares krafðist þess að vera þingforseti á fyrri helmingi kjörtímabilsins.<ref>Evans, 2012, bls. 80.</ref> Soares sóttist eftir því að snúa aftur á forsetastól í forsetakosningum Portúgals árið 2007 en hafði ekki erindi sem erfiði. [[Aníbal Cavaco Silva]] úr Jafnaðarmannaflokknum vann með 50,5% atkvæða í fyrstu umferð en Soares hlaut aðeins 14,3%.<ref>{{Kilde www|url=http://eleicoes.cne.pt/vector/index.cfm?dia=22&mes=01&ano=2006&eleicao=pr |tittel=CNE Resultados Eleitorais |besøksdato=2017-01-08 |forfattere= |dato= |verk= |forlag=Comissão Nacional de Eleições |sitat= |url-status=død |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120821133744/http://eleicoes.cne.pt/vector/index.cfm?dia=22&mes=01&ano=2006&eleicao=pr |arkivdato=2012-08-21 }}</ref> Fyrrum flokksbróðir Soares, [[Manuel Alegre]], hlaut 20% atkvæðanna.<ref>{{Kilde www|url=https://guardian.ng/news/portuguese-ex-president-mario-soares-dies-aged-92/|tittel=Portuguese ex-president Mario Soares dies aged 92|besøksdato=2019-01-13|dato=2017-01-07|språk=en-US|verk=The Guardian Nigeria Newspaper - Nigeria and World News}}</ref> === Andlát === [[Mynd:Exéquias do ex-Presidente da República Portuguesa, Mário Soares 01.png|thumb|right|Úr ríkisútför Soares í [[Híerónýmusarklaustrið (Lissabon)|Híerónýmusarklaustrinu]] í janúar 2017. [[Múhameð 6. Marokkókonungur]] sést í miðri fremstu röð.]] Þann 13. desember 2016 var Soares lagður inn á Cruz Vermelha-sjúkrahúsið. Hann lést 7. janúar 2017. Ríkisstjórn Portúgals lýsti yfir þriggja daga þjóðarsorg.<ref>{{Kilde www|tittel=Mário Soares, former prime minister of Portugal, dies aged 92|avis=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2017/jan/07/mario-soares-former-prime-minister-of-portugal-dies-aged-92|besøksdato=2017-01-08|etternavn=Reuters|dato=2017-01-07|språk=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Líkkista Soares var borin á hestvagni gegnum götur Lissabon í útförinni 10. janúar 2017. Meðal gesta í jarðarförinni voru [[Filippus 6. Spánarkonungur]], [[Michel Temer]], [[Lionel Jospin]], [[José Sarney]] og [[Felipe González]].<ref>{{Kilde www|url=http://www.dailymail.co.uk/~/article-4105276/index.html|tittel=Foreign dignitaries attend funeral of former Portugal leader|besøksdato=2019-01-24|dato=2017-01-10|verk=Mail Online}}</ref> ==Heimildir== * Birmingham, David: ''A Concise History of Portugal'', 2. útgáfa, Cambridge: Cambridge University Press, 2003. ISBN 0-521-53686-3 * Evans, Ana Maria: „The Adjustment of Portuguese Political Parties to the Challenges of Multilevel Governance: A Comparative Analysis of Political Affiliation in the European Parliament“, í Sebastián Royo (ritstj.): ''Portugal in the Twenty-First Century. Politics, Society, and Economics'', Lanham, MD: Lexington Books, 2012, bls. 69–91. ISBN 978-0-7391-3756-7 * Heidar, Knut og Einar Berntzen: ''Vesteuropeisk politikk. Partier, regjeringsmakt, styreform'', Oslo: Universitetsforlaget, 1993 * Lobo, Marina Costa, António Costa Pinto og Pedro Magalhães: „The Political Institutions of Portuguese Democracy“, Sebastián Royo (ritstj.): ''Portugal in the Twenty-First Century. Politics, Society, and Economics'', Lanham, MD: Lexington Books, 2012, bls. 23–48. ISBN 978-0-7391-3756-7 ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Portúgals| frá=[[23. júlí]] [[1976]]| til=[[28. ágúst]] [[1978]]| fyrir=[[José Pinheiro de Azevedo]]| eftir=[[Alfredo Nobre da Costa]]| }} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Portúgals| frá=[[9. júní]] [[1983]]| til=[[6. nóvember]] [[1985]]| fyrir=[[Francisco Pinto Balsemão]]| eftir=[[Aníbal Cavaco Silva]]| }} {{Erfðatafla| titill=Forseti Portúgals| frá=[[9. mars]] [[1986]]| til=[[9. mars]] [[1996]]| fyrir=[[António Ramalho Eanes]]| eftir=[[Jorge Sampaio]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Portúgals}} {{Forsætisráðherrar Portúgals}} {{DEFAULTSORT:Soares, Mário}} {{fd|1924|2017}} [[Flokkur:Evrópuþingmenn]] [[Flokkur:Forsetar Portúgals]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Portúgals]] [[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]] amuc32gf8chzjg904146ny45xmyodn2 1 190921 1962063 2026-05-03T01:05:45Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Þýðing |titill= Mário Soares |tungumál=no |id=25624159 }}“ 1962063 wikitext text/x-wiki {{Þýðing |titill= Mário Soares |tungumál=no |id=25624159 }} g900srrbrg7l92j2hymh86ig39x17zg 0 190922 1962069 2026-05-03T01:43:37Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Côte d'Azur]] 1962069 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Côte d'Azur]] 8o4eldvn92g8v6rw0te88zew1qqq7rk 0 190923 1962077 2026-05-03T10:48:03Z Berserkur 10188 Tilvísun á [[Steingervingur]] 1962077 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[steingervingur]] fn1zow6zd9odoa5qlfo0jeqep2xy0zw