Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2740 1962149 1913841 2026-05-04T11:00:24Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1962149 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|desember}} '''7. desember''' er 341. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (342. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 24 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1431]] - [[Hinrik 6. Englandskonungur]] var krýndur [[konungur Frakklands]] í París. * [[1787]] - [[Delaware]] samþykkti hina nýju stjórnarskrá [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og varð þar með fyrsta ríkið í sambandinu. * [[1881]] - Minnisvarði um [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón Sigurðsson]] forseta var afhjúpaður á gröf hans í [[Hólavallakirkjugarður|Hólavallakirkjugarði]] í [[Reykjavík]] að viðstöddu miklu fjölmenni. * [[1933]] - Í fyrsta sinn var útvarpað [[Miðilsfundur|miðilsfundi]] í [[RÚV|Ríkisútvarpinu]]. Þar kom fram [[Lára miðill]] og mælti fyrir munn margra framliðinna. * [[1936]] - Í [[Bjarneyjar|Bjarneyjum]] á [[Breiðafjörður|Breiðafirði]] rigndi skyndilega [[síld]] og var talið að [[skýstrókur]] hefði náð að sjúga upp síldina er hann átti leið yfir sjó. * [[1941]] - [[Árásin á Perluhöfn]]: Japanar réðust á Perluhöfn á Hawaii og drógu þannig Bandaríkin inn í [[síðari heimstyrjöldin]]a. * [[1946]] - [[Fáni Sameinuðu þjóðanna]] var tekinn upp. * [[1970]] - [[Borghese-valdaránið]] á Ítalíu misfórst. * [[1972]] - ''[[Appollo 17]]'', síðasta mannaða geimferðin til tunglsins, hélt af stað. * [[1975]] - Indónesía réðist á [[Austur-Tímor]]. * [[1980]] - [[Golfklúbburinn Kjölur]] var stofnaður í Mosfellsbæ. * [[1982]] - Fyrsta aftakan með [[eitursprauta|eitursprautu]] fór fram í Texas. * [[1983]] - Tvær farþegavélar skullu saman á flugvellinum í [[Madríd]] með þeim afleiðingum að 90 létust. * [[1986]] - Stór hluti búlgarska bæjarins [[Strajica]] hrundi og 2 létust þegar jarðskjálfti reið yfir. * [[1988]] - Jarðskjálfti gekk yfir [[Sovétlýðveldið Armenía|Sovétlýðveldið Armeníu]] með þeim afleiðingum að nær 25.000 létust. * [[1989]] - [[Söngvabyltingin]]: [[Sovétlýðveldið Litháen]] varð fyrst til að afnema einræði kommúnistaflokksins. * [[1995]] - Geimkanni ''[[Galileo (geimfar)|Galileos]]'' fór inn í lofthjúp Júpíters. <onlyinclude> * [[2000]] - Hindúahofið [[Kadisoka]] fannst við Yogyakarta í Indónesíu. * [[2004]] - [[Hamid Karzai]] tók við embætti sem fyrsti lýðræðislega kjörni forseti Afganistan. * [[2005]] - Evrópusambandið fór að nota þjóðarlénið [[.eu]] sem kom í stað .eu.int. * [[2008]] - Danski athafnamaðurinn [[Stein Bagger]] gaf sig fram við lögreglu eftir að hafa verið eftirlýstur af [[Interpol]]. * [[2009]] - [[Ráðstefna Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar 2009]] hófst í Kaupmannahöfn. * [[2010]] - Ástralski blaðamaðurinn [[Julian Assange]] var handtekinn í London grunaður um kynferðisbrot. * [[2013]] - Níundi ráðherrafundur [[Alþjóðaviðskiptastofnunin|Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar]] samþykkti [[Balípakkinn|Balípakkann]] um alþjóðlegar viðskiptahindranir. * [[2018]] - [[Alþjóðafjarskiptasambandið]] lýsti því yfir að fyrir lok þessa árs hefði yfir helmingur mannkyns aðgang að [[Internetið|Internetinu]].</onlyinclude> == Fædd == * [[521]] - [[Kólumkilli]], írskur munkur (d. [[597]]). * [[1545]] - [[Darnley lávarður|Henry Stuart]], lávarður af Darnley, eiginmaður [[María Skotadrottning|Maríu Skotadrottningar]] (d. [[1567]]). * [[1598]] - [[Gian Lorenzo Bernini]], ítalskur myndhöggvari (d. [[1680]]). * [[1637]] - [[Bernardo Pasquini]], ítalskt tónskáld (d. [[1710]]). * [[1691]] - [[Ólafur Gíslason (biskup)|Ólafur Gíslason]], biskup í Skálholti frá [[1747]] (d. [[1753]]). * [[1823]] - [[Leopold Kronecker]], þýskur stærðfræðingur (d. [[1891]]). * [[1871]] - [[Þórður Tómasson (klausturprestur)|Þórður Tómasson]], prestur í Danmörku (d. [[1931]]). * [[1880]] - [[Gísli Sveinsson]], íslenskur stjórnmálamaður (d. [[1959]]). * [[1900]] - [[Christian Matras]], færeyskur málfræðingur (d. [[1988]]). * [[1918]] - [[Jórunn Viðar]], íslenskt tónskáld (d. [[2017]]). * 1918 - [[Max Merkel]], austurrískur knattspyrnuþjálfari (d. [[2006]]). * [[1924]] - [[Mário Soares]], forseti Portúgals (d. [[2017]]). * [[1926]] - [[Sigríður Hagalín]], íslensk leikkona (d. [[1992]]) * [[1928]] - [[Noam Chomsky]], bandarískur málfræðingur. * [[1948]] - [[Kristín Pálsdóttir]], íslenskur kvikmyndaleikstjóri. * [[1949]] - [[Tom Waits]], bandarískur tónlistarmaður. * [[1952]] - [[Gisèle Pelicot]], þolandi í Mazan-nauðganamálinu í Frakklandi og femínísk baráttukona. * [[1956]] - [[Larry Bird]], bandarískur körfuknattleiksmaður * 1956 - [[Chuy Bravo]], bandarískur leikari (d. [[2019]]). * 1956 - [[Guðrún Pálsdóttir (f. 1956)|Guðrún Pálsdóttir]], fyrrum bæjarstjóri Kópavogs. * [[1962]] - [[Ólafía Hrönn Jónsdóttir]], íslensk leikkona. * [[1963]] - [[Mark Bowen]], velskur knattspyrnumaður. * [[1965]] - [[Þórdís Lóa Þórhallsdóttir]], íslensk stjórnmálakona. * [[1971]] - [[Chasey Lain]], bandarísk klámstjarna. * [[1977]] - [[Dominic Howard]], enskur trommuleikari ([[Muse]]). * [[1980]] - [[John Terry]], enskur knattspyrnumaður. * [[1981]] - [[Árni Már Valmundarson]], útvarpsmaður. * [[1984]] - [[Marko Vujin]], serbneskur handknattleiksmaður. * 1984 - [[Þorbjörg Alda Birkis Marinósdóttir]], íslensk fjölmiðlakona. * [[1988]] - [[Emily Browning]], áströlsk leikkona. * [[2003]] - [[Katarína Amalía Hollandsprinsessa]]. == Dáin == * [[43 f.Kr.]] - [[Cíceró]], rómverskt skáld (f. [[106 f.Kr.]]). * [[283]] - [[Eutychianus]] páfi. * [[1254]] - [[Innósentíus 4.]] páfi. * [[1279]] - [[Boleslás 5.]], konungur Póllands (f. [[1226]]). * [[1641]] - [[Albrekt Friðrik af Barby-Mühlingen]], þýskur greifi (f. [[1597]]). * [[1815]] - [[Michel Ney]], franskur marskálkur, tekinn af lífi (f. [[1769]]). * [[1879]] - [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón Sigurðsson]] forseti (f. [[17. júní]] [[1811]]). * [[1902]] - [[Thomas Nast]], bandarískur skopmyndateiknari (f. [[1840]]). * [[1906]] - [[Élie Ducommun]], svissneskur blaðamaður (f. [[1833]]). * [[1936]] - [[Baldvin L. Baldvinsson]], vesturíslenskur ritstjóri (f. [[1856]]). * [[1947]] - [[Nicholas Murray Butler]], bandarískur heimspekingur (f. [[1862]]). * [[1985]] - [[Robert Graves]], enskt skáld (f. [[1895]]). * [[1995]] - [[Masashi Watanabe]], japanskur knattspyrnumaður (f. [[1936]]). * [[2011]] - [[Harry Morgan]], bandarískur leikari (f. [[1915]]). * [[2014]] - [[Mango]], ítalskur söngvari (f. [[1954]]). * [[2016]] - [[Paul Elvstrøm]], danskur siglingamaður (f. [[1928]]). * [[2020]] - [[Charles Yeager]], bandarískur flugmaður (f. [[1923]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Desember]] dwtjdua5vvewfcs2b1il8goe16n77hv 0 5294 1962128 1892522 2026-05-04T09:31:55Z TKSnaevarr 53243 1962128 wikitext text/x-wiki : ''Ekki rugla saman við [[Evrópuráðsþingið]].'' [[Mynd:European Parliament logo.svg|thumb|right|Merki Evrópuþingsins]] '''Evrópuþingið''' er [[þing]] [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] (ESB). Sumar aðrar [[alþjóðastofnun|alþjóðastofnanir]] hafa yfir að ráða þingum en Evrópuþingið sker sig úr að því leytinu til að þingmennirnir eru kosnir beint af [[Evrópskur borgararéttur|borgurum Evrópusambandsins]]. Alls sitja 720 þingmenn á þinginu. == Völd þingsins == Líta má á Evrópuþingið sem neðri deild löggjafa Evrópusambandsins þar sem [[Ráð Evrópusambandsins|Ráðherraráðið]] er efri deildin, saman fara þessar stofnanir með [[löggjafarvald]]ið innan ESB. Þingið getur þannig samþykkt, gert breytingartillögur eða hafnað flestum [[reglugerð (ESB)|reglugerðum]], [[tilskipun]]um, [[tilmæli|tilmælum]] og [[álitum]]. Innbyrðis valdahlutföll þingsins og Ráðherraráðsins eru þó misjöfn eftir því á hvaða sviði löggjöfin er en þróunin hefur verið í þá átt að veita þinginu meiri völd. Þingið getur líka samþykkt eða hafnað [[fjárlög]]um ESB. Evrópuþinginu er einnig ætlað að veita [[Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins|framkvæmdastjórninni]] [[lýðræði]]slegt aðhald. Þingið þarf að leggja blessun sína yfir skipun nýrrar framkvæmdastjórnar og það getur með ⅔ hluta atkvæða lýst vantrausti á hana þannig að hún þurfi að segja af sér. Drög að [[Stjórnarskrá Evrópusambandsins]] gerðu ráð fyrir því að auka enn völd þingsins þannig að það löggjafarvald í nánast öllum málaflokkum og veita því algjöra stjórn yfir fjárlögum ESB. Stjórnarskráin tók aldrei gildi en sum ákvæði hennar um aukin völd Evrópuþingsins tóku gildi með [[Lissabon-sáttmálinn|Lissabon-sáttmálanum]] árið 2009. == Staðsetning == Þó að þær stofnanir ESB sem fara með framkvæmdavaldið ([[Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins|framkvæmdastjórnin]] og [[Evrópska ráðið]]) séu staðsettar í [[Brussel]] þá var það gert að skilyrði í [[Amsterdamsamningurinn|Amsterdamsamningnum]] að þingið hittist mánaðarlega í [[Strasbourg]]. Af praktískum ástæðum fer þó öll undirbúningsvinna og nefndarstarf fram í Brussel í nálægð við hinar stofnanir ESB. Ofan á þetta þá er aðalskrifstofa þingsins í [[Lúxemborg]] og þar er megnið af starfsfólki þess. Þingið kemur aðeins saman 4 daga í mánuði í Strasbourg þar sem það afgreiðir málin og greiðir atkvæði en aðrir fundir eru haldnir í Brussel. Þingið hefur sjálft óskað eftir því nokkrum sinnum að það fái sjálft að ráða því hvar það skuli vera staðsett enda er mikið óhagræði í þessu kerfi, en það er undir aðildarlöndunum komið að gera þeir breytingar sem þarf til að leyfa þinginu það og [[Frakkland|Frakkar]] vilja endilega halda því í Strasbourg. == Kosningar == Ríkisborgarar aðildarríkjanna kjósa til þingsins á fimm ára fresti. Þær fyrstu fóru fram árið 1979 og verða þær næstu haldnar í maí 2019. Hvert ríki fyrir sig ákveður hvernig kosningunum er háttað nákvæmlega en oft er kosið um sömu flokka og í landskosningum. Stærri stjórnmálaflokkar hafa myndað [[Evrópuflokkur|evrópuflokka]] með systurflokkum sínum í Evrópu. Þessir flokkar starfa svo einir eða fleiri sem [[Evrópuþinghópur|hópar]] á þinginu. == Þinghópar == Eftirtaldir þinghópar eru starfandi eftir [[Evrópuþingskosningar 2024|kosningarnar 2024]]: {| class="wikitable" |- ! Hópur !! Meðlimir !! Fjöldi sæta |- | [[EÞ-ED]] || [[Evrópski þjóðarflokkurinn]]<br />[[Evrópskir demókratar]] || align=right |188 |- | [[Flokkur evrópskra sósíalista|ES]] || [[Flokkur evrópskra sósíalista]] || align=right |136 |- | [[Föðurlandsvinir fyrir Evrópu|PfE]] || [[Sjálfsmynd og lýðræði]] || align=right |84 |- | [[Evrópskir íhaldsmenn og umbótasinnar|ECR]] || [[Evrópskir íhaldsmenn og umbótasinnar]] || align=right |78 |- | [[Endurnýjum Evrópu|Renew]] || [[Bandalag frjálslyndra og demókrata fyrir Evrópu]]<br />[[Evrópski demókrataflokkurinn]] || align=right |77 |- | [[EG-EF]] || [[Evrópski græningjaflokkurinn]]<br />[[Evrópska frelsisfylkingin]]<br />+ 2 aðrir || align=right |53 |- | [[GUE/NGL]] || [[Evrópski vinstriflokkurinn]]<br />[[Norræna vinstri-græna bandalagið]]<br />+ 3 aðrir || align=right |46 |- | Aðrir|| &nbsp; || align=right |31 |- | Óflokksbundnir|| &nbsp; || align=right |27 |} == Skipting þingsæta == {| class="wikitable" |- !&nbsp;!!Sep<br />1952!!Mar<br />1957!!Jan<br />1973!!Jún<br />1979!!Jan<br />1981!!Jan<br />1986!!Jún<br />1994!!Jan<br />1995!!Maí<br />2004!!Jún<br />2004!!Jan<br />2007!!Jún<br />2009!!Maí<br />2014!!Maí<br />2019!!Jún<br />2024 |- | [[Þýskaland]] ||18||36||36||81||81||81||99||99||99||99||99||99||96||96||96 |- | [[Frakkland]] ||18||36||36||81||81||81||87||87||87||78||78||72||74||74||79 |- | [[Ítalía]] ||18||36||36||81||81||81||87||87||87||78||78||72||73||73||76 |- | [[Belgía]] ||10||14||14||24||24||24||25||25||25||24||24||22||21||21||21 |- | [[Holland]] ||10||14||14||25||25||25||31||31||31||27||27||25||26||26||29 |- | [[Lúxemborg]] ||4||6||6||6||6||6||6||6||6||6||6||6||6||6||6 |- | [[Bretland]] ||&nbsp;||&nbsp;||36||81||81||81||87||87||87||78||78||72||73||73||&nbsp; |- | [[Danmörk]] ||&nbsp;||&nbsp;||10||16||16||16||16||16||16||14||14||13||13||13||14 |- | [[Írska lýðveldið|Írland]] ||&nbsp;||&nbsp;||10||15||15||15||15||15||15||13||13||12||11||11||13 |- | [[Grikkland]] ||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||24||24||25||25||25||24||24||22||21||21||21 |- | [[Spánn]] ||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||60||64||64||64||54||54||50||54||54||59 |- | [[Portúgal]] ||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||24||25||25||25||24||24||22||21||21||21 |- | [[Svíþjóð]] ||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||22||22||19||19||18||20||20||21 |- | [[Austurríki]] ||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||21||21||18||18||17||18||18||19 |- | [[Finnland]] ||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||16||16||14||14||13||13||13||14 |- | [[Pólland]] ||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||54||54||54||50||51||51||52 |- | [[Tékkland]] ||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||24||24||24||20||21||21||21 |- | [[Ungverjaland]] ||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||24||24||24||20||21||21||21 |- | [[Slóvakía]] ||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||14||14||14||13||13||13||14 |- | [[Litáen]] ||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||13||13||13||12||11||11||11 |- | [[Lettland]] ||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||9||9||9||8||8||8||8 |- | [[Slóvenía]] ||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||7||7||7||7||8||8||8 |- | [[Kýpur]] ||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||6||6||6||6||6||6||6 |- | [[Eistland]] ||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||6||6||6||6||6||6||7 |- | [[Malta]] ||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||5||5||5||5||6||6||6 |- | [[Rúmenía]] ||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||36||33||32||32||33 |- | [[Búlgaría]] ||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||18||17||17||17||17 |- |'''Samtals'''||78||142||198||410||434||518||567||626||788||732||786||732||751||751||720 |} == Tengill == * [http://www.europarl.europa.eu/ Vefur Evrópuþingsins] {{Stofnanir ESB}} {{s|1952}} [[Flokkur:Evrópuþingið| ]] 43485yb7zx85it6uaj0irtytnrgu8ml 0 8332 1962148 1935464 2026-05-04T10:58:25Z Alvaldi 71791 1962148 wikitext text/x-wiki {{leikari | nafn = Jón Laxdal | fæðingardagur = {{Fæðingardagur|1933|6|7}} | fæðingarstaður = [[Ísafjörður]], Ísland | þjóðerni = Íslenskur | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|2005|5|15|1933|6|7}} | dauðastaður = [[Kaiserstuhl AG|Kaiserstuhl]], [[Sviss]] | foreldrar = [[Halldór Friðgeir Sigurðsson]]<br />Svanfríður Albertsdóttir | börn = 3 | starf = Leikari og leikstjóri }} '''Jón Laxdal Halldórsson''' ([[7. júní]] [[1933]] - [[15. maí]] [[2005]]) var íslenskur [[leikari]] og [[leikstjóri]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3661690?iabr=on#page/n3/mode/1up/|title=Andlát - Jón Laxdal Halldórsson |publisher=[[Morgunblaðið]]|page=4|language=is|date=2005-05-17|access-date=2024-10-16|via=[[Tímarit.is]]}}{{open access}}</ref> Jón lærði við leiklistarskóla Þjóðleikshússins og Max-Reinhardt-Seminar í Vín.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3662753?iabr=on#page/n50/mode/1up/|title=Minningargrein: Jón Laxdal Halldórsson|publisher=[[Morgunblaðið]]|page=51|language=is|date=2005-05-21|access-date=2024-10-16|via=[[Tímarit.is]]}}{{open access}}</ref> Hann lék m.a. Garðar Hólm í [[Brekkukotsannáll (kvikmynd)|Brekkukotsannál]] (1972) og bóndann Steinar í [[Paradísarheimt (kvikmynd)|Paradísarheimt]], sem báðar voru gerðar eftir skáldsögum [[Halldór Laxness|Halldórs Laxness]]. Jón rak eigið leikhús í Kaiserstuhl í Sviss sín síðustu ár.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/7382247?iabr=on#page/n14/mode/1up/|title=Jón Laxdal Halldórsson leikari látinn|publisher=[[Bæjarins besta]]|page=15|language=is|date=2005-05-19|access-date=2024-10-16|via=[[Tímarit.is]]}}{{open access}}</ref> Árið 1980 var hann sæmdur riddarakrossi hinnar íslensku [[Fálkaorðan|Fálkaorðu]] fyrir leiklistarstörf af [[Vigdís Finnbogadóttir|Vigdísi Finnbogadóttur]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/976128?iabr=on#page/n27/mode/1up/|title=Vigdís Finnbogadóttir, forseti íslands sæmdi í fyrradag Jón Laxdal, leikara, riddarakrossi hinnar íslensku fálkaorðu|publisher=[[Helgarpósturinn]]|page=28|language=is|date=1980-10-03|access-date=2024-10-16|via=[[Tímarit.is]]}}{{open access}}</ref> Árið 2001 komu út endurminningar hans, ''Lífið lék við mig'', sem skráðar voru af Haraldi Jóhannssyni.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3428697?iabr=on#page/n31/mode/1up/|title=Endurminningar|publisher=[[Morgunblaðið]]|page=32|language=is|date=2021-12-08|access-date=2024-10-16|via=[[Tímarit.is]]}}{{open access}}</ref> == Fjölskylda == Jón fæddist á Ísafirði. Hann var tólfta barn [[Halldór Friðgeir Sigurðsson|Halldórs Friðgeirs Sigurðssonar]] frá Arnardal og Svanfríðar Albertsdóttur frá Ísafirði. Meðal systkina hans var [[Sturla Halldórsson]], skipstjóri og hafnarstjóri.<ref name="minning">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4185260#page/n35/mode/2up|title=Minning - Sturla Halldórsson|publisher=[[Morgunblaðið]]|page=36|language=is|date=2008-03-08|access-date=2025-03-25|via=[[Tímarit.is]]}}{{open access}}</ref> == Heimildir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3303272&lang=0 ''Jón Laxdal í návígi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1983] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4466568 ''Vinnuaginn er mjög strangur''; viðtal í Vikunni 1971] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3712244 ''"Ég vona að það fari ekki með mig eins og konsertinn hans Garðars Hólm í Báruhúsinu"''; viðtal í Tímanum 1971] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3716337 ''Jón Laxdal leikur hér eftir 16 ára útivist; grein í Tímanum 1972] * {{imdb nafn|0493421|Jón Laxdal Halldórsson}} {{stubbur|æviágrip|leikari|Ísland}} {{fd|1933|2005}} [[Flokkur:Fólk frá Vestfjörðum]] [[Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] cx66mcp75uqbc5wkmiclonjdr09hek5 0 20508 1962163 1904879 2026-05-04T11:55:55Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962163 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} <onlyinclude>'''''Sagan um Ísfólkið''''' ([[norska]]: ''Sagan om Isfolket'') er [[bókaröð]] eftir norska skáldsagnahöfundinn [[Margit Sandemo]]. Hún hóf samningu bókanna árið [[1980]]. Fyrstu sögurnar birtust sem framhaldssögur í tímaritinu ''[[Hjemmet]]''. Bækurnar rekja ættarsögu Ísfólksins sem á hvílir [[bölvun]] frá 16. öld til okkar daga.</onlyinclude> Sagan segir hvernig ættfaðir Ísfólksins, [[Þengill hinn illi]], hafi gengið út á mörkina og selt [[Satan|djöflinum]] sál sína. Þetta olli bölvun sem hrjáir afkomendur hans, hún felst í því að einn af hverri kynslóð skyldi þjóna hinu illa. Merki bölvunarinnar eru rafgul augu og yfirnáttúrulegir kraftar. Fyrsta sagan gengur út á að einn afkomandi hans, [[Þengill hinn góði]], berst gegn bölvuninni sem hrjáir hann. Sögurnar snúast yfirleitt um þann sem bölvunin lendir á í hverri kynslóð. Yfirleitt er saga hvers einstaklings sögð í einni bók með nokkrum undantekningum. == Á Íslandi== Bækurnar komu út hjá [[Prenthúsið|Prenthúsinu]] frá 1982 til 1989. Fyrstu 30 bækurnar voru þýddar af [[Ingibjörg Jónsdóttir (rithöfundur)|Ingibjörgu Jónsdóttir]] en eftir lát hennar tók [[Ingibjörg Briem]] við. Bækurnar nutu fádæma vinsælda og seldust venjulega í 7 - 9000 eintökum. Jafnvel bar á því að börn voru nefnd eftir persónum úr bókunum eins og [[Villimey]], [[Viljar]] og [[Heikir]] sem áður voru óþekkt nöfn á Íslandi, og nöfn á borð við [[Sunna]] og [[Silja]] nutu stóraukinna vinsælda. 2005 til 2010 var bókaflokkurinn endurútgefinn af forlaginu [[Jentas]] í nýrri þýðingu [[Snjólaug Bragadóttir|Snjólaugar Bragadóttur]]. == Bækurnar == # [[Álagafjötrar (Ísfólkið)|'''Álagafjötrar''']] - ''Trollbundet'' (aðalpersónur: [[Silja Arngrímsdóttir]] og Þengill hinn góði af ætt Ísfólksins). # '''[[Nornaveiðar]]''' - ''Heksejakten'' (aðalpersónur: [[Silja Arngrímsdóttir]] og Þengill hinn góði af ætt Ísfólksins). # [[Hyldýpið (Ísfólkið)|'''Hyldýpið''']] - ''Avgrunnen'' (aðalpersónur: [[Sunna Angelíka]] af ætt Ísfólksins). # [[Vonin]] - ''Lengsel'' (aðalpersónur: Yrja Matthíasdóttir og Taraldur Meiden). # [[Dauðasyndin]] - ''Dødssynden'' (aðalpersónur: Cecilie Meiden og Alexander Paladín). # [[Illur arfur]] - ''Den onde arven'' (aðalpersónur: Kolgrímur Meiden, Kaleb og Matthías Meiden, Gabríella Paladín). # [[Draugahöllin]] - ''Spøkelses-slottet'' (aðalpersónur: Þráinn Paladín). # [[Dóttir böðulsins]] - ''Bøddelens datter'' (aðalpersónur: Hildur Jóelsdóttir og Matthías Meiden). # [[Einfarinn]] - ''Den ensomme'' (aðalpersónur: Mikael Lind af ætt Ísfólksins). # [[Vetrarhörkur]] - ''Vinterstorm'' (aðalpersónur: Villimey Kalebsdóttir). # [[Blóðhefnd]] - ''Blodhevn'' (aðalpersónur: Villimey Kalebsdóttir og Dominic Lind af ætt Ísfólksins). # [[Ást í meinum]] - ''Feber i blodet'' (aðalpersónur: Villimey Kalebsdóttir og Dominic Lind af ætt Ísfólksins). # [[Fótspor Satans]] - ''Satans fotspor'' (aðalpersónur: Villimey Kalebsdóttir og Úlfhéðinn Paladín af ætt Ísfólksins). # [[Síðasti riddarinn]] - ''Den siste ridder'' (aðalpersónur: Tristan Paladín). # [[Austanvindar]] - ''Vinden fra øst'' (aðalpersónur: Vendill Grip af ætt Ísfólksins). # [[Gálgablómið]] - ''Galgeblomsten'' (aðalpersónur: Ingiríður Lind af ætt Ísfólksins, Dan Lind af ætt Ísfólksins og Úlfhéðinn Paladín af ætt Ísfólksins). # [[Garður dauðans]] - ''Dødens have'' (aðalpersónur: Shira) # [[Gríman fellur]] - ''Bak fasaden'' (aðalpersónur: Elísabet Paladín af ætt Ísfólksins og Vermundur Tark). # [[Tennur drekans]] - ''Dragens tenner'' (aðalpersónur: Sölvi Lind af ætt Ísfólksins). # [[Hrafnsvængir]] - ''Ravnens vinger'' (aðalpersónur: Heikir Lind af ætt Ísfólksins). # [[Um óttubil]] - ''Djevlekløften'' (aðalpersónur: Heikir Lind af ætt Ísfólksins og Gunnhildur Grip af ætt Ísfólksins). # [[Jómfrúin og vætturinn]] - ''Demonen og jomfruen'' (aðalpersónur: Heikir Lind af ætt Ísfólksins og Vinga Tark af ætt Ísfólksins). # [[Vorfórn]] - ''Våroffer'' (aðalpersónur: Heikir Lind af ætt Ísfólksins og Vinga Tark af ætt Ísfólksins). # [[Í iðrum jarðar]] - ''I jordens dyp'' (aðalpersónur: Anna María Óladóttir af ætt Ísfólksins og Kolur Símonar). # [[Guðsbarn eða galdranorn]] - ''Engel med svarte vinger'' (aðalpersónur: Þula frá Bakka af ætt Ísfólksins). # [[Álagahúsið]] - ''Huset i Eldafjord'' (aðalpersónur: Eskill Lind af ætt Ísfólksins). # [[Hneyksli]] - ''Skandalen'' (aðalpersónur: Christer Tómasson af ætt Ísfólksins). # [[Ís og eldur]] - ''Is og ild'' (aðalpersónur: Viljar Lind af ætt Ísfólksins og Belinda). # [[Ástir Lúsifers]] - ''Lucifers kjærlighet'' (aðalpersónur: Saga Símonar af ætt Ísfólksins). # [[Ókindin]] - ''Utysket'' (aðalpersónur: Henning Lind af ætt Ísfólksins, Malin Christersdóttir af ætt Ísfólksins, Marco af ætt Ísfólksins og Úlfar af ætt Ísfólksins). # [[Ferjumaðurinn]] - ''Fergemannen'' (aðalpersónur: Benedikta Lind af ætt Ísfólksins). # [[Hungur (bók)|Hungur]] - ''Hunger'' (aðalpersónur: Christoffer Volden af ætt Ísfólksins). # [[Martröð (bók)|Martröð]] - ''Nattens demon'' (aðalpersónur: Vanja Lind af ætt Ísfólksins). # [[Konan á ströndinni]] - ''Kvinnen på stranden'' (aðalpersónur: André Brink af ætt Ísfólksins). # [[Myrkraverk]] - ''Vandring i mørket'' (aðalpersónur: Vetle Volden af ætt Ísfólksins). # [[Galdratungl]] - ''Trollmåne'' (aðalpersónur: Christa Lind af ætt Ísfólksins). # [[Vágestur]] - ''Skrekkens by'' (aðalpersónur: Ríkharður Brink af ætt Ísfólksins). # [[Í skugga stríðsins]] - ''Skjulte spor'' (aðalpersónur: Jónatan Volden af ætt Ísfólksins og Karína Volden af ætt Ísfólksins). # [[Raddirnar (bók)|Raddirnar]] - ''Rop av stumme røster'' (aðalpersónur: Ellen Skogskrud af ætt Ísfólksins, Nataníel Gard af ætt Ísfólksins og Ríharður Brink af ætt Ísfólksins). # [[Fangi tímans]] - ''Fanget av tiden'' (aðalpersónur: Þúfa Brink af ætt Ísfólksins, Ellen Skogskrud af ætt Ísfólksins og Nataníel Gard af ætt Ísfólksins). # [[Djöflafjallið]] - ''Demonenes fjell'' (aðalpersónur: Gabríel Gard af ætt Ísfólksins). # [[Úr launsátri]] - ''Stille før stormen'' (aðalpersónur: Gabríel Gard af ætt Ísfólksins, Nataníel Gard af ætt Ísfólksins, Ellen Skogskrud af ætt Ísfólksins, Marco af ætt Ísfólksins, Halkatla af ætt Ísfólksins og Rúni). # [[Í blíðu og stríðu]] - ''Et streif av ømhet'' (aðalpersónur: Gabríel Gard af ætt Ísfólksins, Þúfa Brink af ætt Ísfólksins, Ian Morahan, Nataníel Gard af ætt Ísfólksins og Ellen Skogskrud af ætt Ísfólksins). # [[Skapadægur]] - ''Den onde dagen'' (aðalpersónur: Gabríel Gard af ætt Ísfólksins, Þúfa Brink af ætt Ísfólksins, Ian Morahan og Nataníel Gard af ætt Ísfólksins). # [[Böðullinn (Ísfólksbók)|Böðullinn]] - ''Legenden om Marco'' (aðalpersónur: Marco). # [[Svarta vatnið]] - ''Det svarte vannet'' (aðalpersónur: Gabríel Gard af ætt Ísfólksins, Þúfa Brink af ætt Ísfólksins, Ian Morahan og Nataníel Gard af ætt Ísfólksins) # [[Er einhver þarna úti?]] - ''Er det noen der ute?'' (aðalpersónur: Tili, Gabríel Gard af ætt Ísfólksins). == Tenglar == [http://www.hugi.is/isfolkid Ísfólkið]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} á hugi.is [[Flokkur:Sagan um Ísfólkið| ]] [[Flokkur:Norskar skáldsögur]] 5khxh89xwwo2ren9my2nhewzs8d9n68 0 22499 1962134 1868639 2026-05-04T09:50:21Z TKSnaevarr 53243 1962134 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Giuseppe Pella | mynd = Giuseppe Pella.jpg | titill= [[Forsætisráðherra Ítalíu]] | stjórnartíð_start = 17. ágúst 1953 | stjórnartíð_end = 19. janúar 1954 | forseti = [[Luigi Einaudi]] | forveri = [[Alcide De Gasperi]] | eftirmaður = [[Amintore Fanfani]] | titill2= Forseti þingmannasamkomu Kola- og stálbandalagsins | stjórnartíð_start2 = 29. nóvember 1954 | stjórnartíð_end2 = 27. nóvember 1956 | forveri2 = [[Alcide De Gasperi]] | eftirmaður2 = [[Hans Furler]] | fæddur = {{fæðingardagur|1902|4|18}} | fæðingarstaður = [[Valdengo]], [[Fjallaland]]i, [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1981|5|31|1902|4|18}} | dánarstaður = [[Róm]], [[Latíum]], [[Ítalía|Ítalíu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | maki = {{gifting|Ines Cardolle|1934}} | stjórnmálaflokkur = [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Ítalía)|Kristilegi demókrataflokkurinn]] (1943–1954) | börn = 1 | bústaður = | atvinna = | háskóli = | starf = |undirskrift = }} '''Giuseppe Pella''' ([[18. apríl]] [[1902]] – [[31. maí]] [[1981]]) var [[Ítalía|ítalskur]] stjórnmálamaður, meðlimur í [[kristilegi demókrataflokkurinn (Ítalía)|kristilega demókrataflokknum]], [[fjármálaráðherra]] í ríkisstjórnum [[Alcide De Gasperi]] og [[forsætisráðherra Ítalíu]] eftir að De Gasperi sagði af sér í kjölfar þess að frumvarp hans um breytingar á kosningalöggjöfinni hafði verið fellt. Pella var kjörinn á þing [[1946]] og varð fjármálaráðherra frá og með [[fjórða ríkisstjórn De Gasperis|fjórðu ríkisstjórn]] De Gasperis. Hann varð forsætisráðherra í kjölfar afsagnar De Gasperis í [[ágúst]] [[1953]].<ref>{{Tímarit.is|1292035|Pella forsætisráðh. Ítala|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=6. desember 1953|blaðsíða=9}}</ref> Í forsætisráðherratíð hans magnaðist spenna milli Ítalíu og [[Júgóslavía|Júgóslavíu]] vegna deilna um yfirráð yfir [[Trieste]]. Þær deilur voru leystar með samkomulagi [[5. október]] [[1954]] með því að Ítalía hélt borginni, en Júgóslavía fékk allan suðurhluta þess svæðis sem tilheyrði [[Frjálsa svæðið Trieste|frjálsa svæðinu Trieste]]. Hann varð aftur ráðherra [[1957]] og [[1960]]. Síðast var hann fjármálaráðherra í [[ríkisstjórn Andreottis|fyrstu ríkisstjórn]] [[Giulio Andreotti|Andreottis]] [[1972]]. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=[[Forsætisráðherra Ítalíu]]| frá=1953| til=1954| fyrir=[[Alcide De Gasperi]]| eftir=[[Amintore Fanfani]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Ítalíu}} {{Forsetar Evrópuþingsins}} {{DEFAULTSORT:Pella, Giuseppe}} [[Flokkur:Forsetar Evrópuþingsins]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Ítalíu|Pella, Giuseppe]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1902|Pella]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 1981|Pella]] [[Flokkur:Utanríkisráðherrar Ítalíu]] 5lz39nzyhk8ezj7btmjl8vo0torlgtv 1962135 1962134 2026-05-04T09:51:18Z TKSnaevarr 53243 1962135 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Giuseppe Pella | mynd = Giuseppe Pella.jpg | titill= [[Forsætisráðherra Ítalíu]] | stjórnartíð_start = 17. ágúst 1953 | stjórnartíð_end = 19. janúar 1954 | forseti = [[Luigi Einaudi]] | forveri = [[Alcide De Gasperi]] | eftirmaður = [[Amintore Fanfani]] | titill2= Forseti þingmannasamkomu Kola- og stálbandalagsins | stjórnartíð_start2 = 29. nóvember 1954 | stjórnartíð_end2 = 27. nóvember 1956 | forveri2 = [[Alcide De Gasperi]] | eftirmaður2 = [[Hans Furler]] | fæddur = {{fæðingardagur|1902|4|18}} | fæðingarstaður = [[Valdengo]], [[Fjallaland]]i, [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1981|5|31|1902|4|18}} | dánarstaður = [[Róm]], [[Latíum]], [[Ítalía|Ítalíu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | maki = {{gifting|Ines Cardolle|1934}} | stjórnmálaflokkur = [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Ítalía)|Kristilegi demókrataflokkurinn]] | börn = 1 | bústaður = | atvinna = | háskóli = | starf = |undirskrift = }} '''Giuseppe Pella''' ([[18. apríl]] [[1902]] – [[31. maí]] [[1981]]) var [[Ítalía|ítalskur]] stjórnmálamaður, meðlimur í [[kristilegi demókrataflokkurinn (Ítalía)|kristilega demókrataflokknum]], [[fjármálaráðherra]] í ríkisstjórnum [[Alcide De Gasperi]] og [[forsætisráðherra Ítalíu]] eftir að De Gasperi sagði af sér í kjölfar þess að frumvarp hans um breytingar á kosningalöggjöfinni hafði verið fellt. Pella var kjörinn á þing [[1946]] og varð fjármálaráðherra frá og með [[fjórða ríkisstjórn De Gasperis|fjórðu ríkisstjórn]] De Gasperis. Hann varð forsætisráðherra í kjölfar afsagnar De Gasperis í [[ágúst]] [[1953]].<ref>{{Tímarit.is|1292035|Pella forsætisráðh. Ítala|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=6. desember 1953|blaðsíða=9}}</ref> Í forsætisráðherratíð hans magnaðist spenna milli Ítalíu og [[Júgóslavía|Júgóslavíu]] vegna deilna um yfirráð yfir [[Trieste]]. Þær deilur voru leystar með samkomulagi [[5. október]] [[1954]] með því að Ítalía hélt borginni, en Júgóslavía fékk allan suðurhluta þess svæðis sem tilheyrði [[Frjálsa svæðið Trieste|frjálsa svæðinu Trieste]]. Hann varð aftur ráðherra [[1957]] og [[1960]]. Síðast var hann fjármálaráðherra í [[ríkisstjórn Andreottis|fyrstu ríkisstjórn]] [[Giulio Andreotti|Andreottis]] [[1972]]. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=[[Forsætisráðherra Ítalíu]]| frá=1953| til=1954| fyrir=[[Alcide De Gasperi]]| eftir=[[Amintore Fanfani]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Ítalíu}} {{Forsetar Evrópuþingsins}} {{DEFAULTSORT:Pella, Giuseppe}} [[Flokkur:Forsetar Evrópuþingsins]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Ítalíu|Pella, Giuseppe]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1902|Pella]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 1981|Pella]] [[Flokkur:Utanríkisráðherrar Ítalíu]] 2x7d1qcqtl9vxlvxjbcc9tzardaelhw 0 27958 1962145 1961626 2026-05-04T10:51:26Z ~2026-23019-87 115546 /* Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í handknattleik */ 1962145 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Knattspyrnufélagið Valur | Mynd = [[Mynd:Valur.svg|250x250dp]] | Gælunafn = Valsarar, Hlíðarendapiltar | Stofnað = [[11. maí]] [[1911]] | Knattspyrnustjóri = [[Hermann Hreiðarsson]] (kk); [[Matthías Guðmundsson]] (kvk) | Leikvöllur = [[N1 völlurinn]] | Stærð = 1201 sæti, 2225 alls | Stjórnarformaður = [[Hafrún Kristjánsdóttir]] | pattern_la1 = | pattern_b1 = _valur17h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _levanger17a | pattern_so1 = _valur17h | leftarm1 = FF0100 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _valur17a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _levanger17h | pattern_so2 = _valur17a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 | núverandi = Besta deild karla 2026 | Stytt nafn = Valur | Staðsetning = Hlíðarenda, Reykjavík }} '''Valur''' er [[Ísland|íslenskt]] [[íþróttafélag]] sem hefur aðstöðu að [[Hlíðarendi (Reykjavík)|Hlíðarenda]]. Valur teflir fram liðum í [[Knattspyrna|knattspyrnu]], [[Handbolti|handknattleik]] og [[Körfuknattleikur|körfuknattleik]] og leika allir meistaraflokkar Vals í efstu deild bæði í karla- og kvennaflokki. Valur er eina íslenska íþróttafélagið sem unnið hefur Evrópukeppni í boltaíþrótt,<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242575099d/upp-gjorid-olympiacos-valur-31-27-4-5-vals-menn-evropu-bikar-meistarar-eftir-sigur-i-vita-keppni|title=Upp­gjörið: Olympiacos-Valur 31-27 [4-5] {{!}} Vals­menn Evrópu­bikar­meistarar eftir sigur í víta­keppni - Vísir|last=Eggertsson|first=Andri Már|date=2024-05-25|website=visir.is|language=is|access-date=2025-02-26}}</ref> en árið 2024 vann karlalið félagsins í handknattleik evrópubikar EHF. Kvennalið félagsins í handbolta lék afrekið svo eftir ári síðar, 2025. <ref>{{Vefheimild|url=https://handbolti.is/valur-er-evropubikarmeistari/|titill=Valur er Evrópubikarmeistari!|útgefandi=handbolti.is|mánuður=17 maí|ár=2025|mánuðurskoðað=21 maí|árskoðað=2025}}</ref> Félagið var stofnað þann [[11. maí]] árið [[1911]] af drengjum í [[KFUM og KFUK|K.F.U.M.]], að hluta til fyrir tilstilli séra [[Friðrik Friðriksson (prestur)|Friðriks Friðrikssonar]]. Í fyrstu var Valur aðeins deild innan K.F.U.M. en síðar rofnuðu tengslin við K.F.U.M. Þrátt fyrir það minnast Valsmenn ávallt tengslanna við K.F.U.M. en einkunnarorð félagsins „Látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði“ eru fengin úr ræðu séra Friðriks sem hann hélt við vígslu fyrsta knattspyrnuvallar félagsins. Valur tók þátt í [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmótinu í knattspyrnu karla]] í fyrsta sinn árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1915|1915]] og varð Íslandsmeistari í fyrsta sinn árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1930|1930]]. Alls hefur meistaraflokkur karla unnið Íslandsmótið í knattspyrnu karla 23 sinnum, síðast árið 2020. Kvennalið Vals vann Íslandmeistaratitil í fyrsta sinn árið 1978 en alls hefur meistaraflokkur kvenna unnið [[Besta deild kvenna|Íslandsmótið í knattspyrnu]] 14 sinnum, síðast árið 2023. Árið [[Handknattleiksárið 1939-40|1940]] vann Valur fyrsta Íslandsmótið í handknattleik karla en félagið hefur ávallt átt góðu gengi að fagna í handknattleik bæði í karla og kvennaflokki. Valur varð [[Úrvalsdeild kvenna í handknattleik|Íslandsmeistari í handbolta kvenna]] í fyrsta sinn árið 1962. Árið 2024 vann karlalið Vals í handknattleik Evrópubikarinn og varð þar með fyrst íslenskra liða í boltaíþrótt til þess að vinna Evróputitil. Ári síðar vann kvennalið Vals í handknattleik Evrópubikartitil, fyrst íslenskra kvennaliða, með sigri á [[Porrino]] frá Spáni.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2025/05/17/valur_evropubikarmeistari_eftir_haspennu/|title=Valur Evrópubikarmeistari eftir háspennu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-04-29}}</ref> Árið 1970 var körfuknattleiksdeild Vals stofnuð við sameiningu félagsins við K.F.R. Valur varð [[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Íslandsmeistari í körfuknattleik karla]] í fyrsta sinn tíu árum seinna eða árið 1980. Á næstu þremur árum bættust þrír titlar í safnið. Bikarmeistaratitlar árin 1981 og 1983 og Íslandsmeistaratitill 1983. Fyrsti Íslandsmeistaratitill Vals í körfuknattleik kvenna vannst árið 2019 en sama ár varð liðið einnig bikarmeistari. Valur lék til úrslita í Evrópukeppni meistaraliða í handbolta karla, tímabilið [[Handknattleiksárið 1979-80|1979-80]], og er eina íslenska liðið sem náð hefur þessum áfanga. Enn fremur er Valur sigursælasta boltaíþróttafélag Íslands með 140 Íslandsmeistaratitla og bikarmeistaratitla í þremur vinsælustu boltaíþróttum landsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/um-val/saga.aspx|title=Um Val - Saga - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Árið 2019 var ár kvennaflokka Vals, en þá unnu allar kvennadeildir félagsins Íslandsmótið. Meistaraflokkar í handknattleik og körfuknattleik gerðu gott betur og unnu einnig bikarmeistaratitla en ekkert lið hafði áður afrekað að verða Íslandsmeistari í þessum þremur íþróttum á sama tíma, hvorki í karla- né kvennaflokki.<ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/sport/valur-islandsmeistari-sogulegt-a-hlidarenda/|title=Valur Ís­lands­meistari: Sögu­legt á Hlíðar­enda|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Kvennalið Vals endurtóku afrekið árið 2023.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.valur.is/media/462624/valsbla_i__2023_web.pdf|titill=Valsblaðið 2023|höfundur=Guðni Olgeirsson|útgefandi=Knattspyrnufélagið Valur|mánuður=desember|ár=2023|mánuðurskoðað=mars|árskoðað=2024}}</ref> == Saga félagsins == === 1911-1920: Stofnun og fyrstu árin === ==== Stofnun ==== Árið 1911 var knattspyrnan enn á bernskuskeiði sem íþrótt á Íslandi. Knattspyrnan barst hingað laust fyrir aldamót, og eins og alls staðar hreif hún hugi ungra manna. Árið 1908 var stofnuð unglingadeild innan K.F.U.M. í Reykjavík og var séra Friðrik Friðriksson leiðtogi deildarinnar og naut óskoraðrar virðingar. Drengirnir sóttu ekki einungis fundi í K.F.U.M. hjá séra Friðriki, stofnað var taflfélag, hljómsveit var starfrækt og margt fleira. Á þessum tíma fæddist hugmynd hjá K.F.U.M. drengjunum að stofna knattspyrnufélag en nokkur slík félög höfðu þá verið stofnuð í Reykjavík. Filippus Guðmundsson, einn af stofnendum Vals, skýrði svo frá tildrögum stofnunar félagsins í riti sem gefið var út í tilefni af 25 ára afmæli Vals: <blockquote>„Það var upphaf þessa félagsskapar, að nokkrir drengir úr UD í K.F.U.M. tóku að leika sér að því, að spyrna knetti í portinu bak við hús félagsins við Amtmannsstíg. Voru þeir sí og æ að mölva rúður í gluggum hússins með knettinum og fór mestallur tíminn í að aura saman í nýjar rúður og setja þær í gluggana. [...] Þessir leikir piltanna í UD voru upphaflega einungis óskipuleg dægrastytting. Þar var engin sérstök hlutverkaskipting, enda var lítið svigrúm í portinu bak við félagshúsið. Reyndi því hver og einn að spyrna knettinum af sem mestum ákafa eitthvað út í loftið, og aðalárangurinn voru rúðuspellin, sem áður er getið. En brátt rak að því, að portið varð drengjunum og þröngur leikvangur. Þá var haldið út á Melana, þangað, sem reykvískir knattspyrnumenn hafa jafnan síðan farið til þess að stunda íþrótt sína og sækja sér aukinn dug.“<ref name=":4">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994573|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> </blockquote>Séra Friðrik hafði í upphafi lítið álit á knattspyrnu og var tregur til að gefa samþykki sitt fyrir stofnun félagsins. Virtist honum sem leikur drengjanna í portinu hefði lítinn tilgang annan en hlaup og spörk út í loftið. Hann lét þó undan þar sem hann sá að drengirnir höfðu gott af því að hlaupa úti eftir kyrrstöðu og inniveru. Síðar meir átti honum eftir að snúast hugur og varð hann fljótt helsti hvatamaður félagsins.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658420|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Guðbjörn Guðmundsson, segir þannig frá stofnun félagsins í sama riti: <blockquote>„Um það leyti, sem áhugi fyrir knattspyrnu var að vakna meðal unglinga í Reykjavík og þar með drengja í K.F.U.M., var Ólafur Rosenkranz, leikfimiskennari í Menntaskólanum, en vann jafnframt á skrifstofu Ísafoldarprentsmiðju. Eitt sinn bar það við, að við Ólafur vorum að taka til í herbergi einu í prentsmiðjunni, en í þessu herbergi var þá geymt skrifborð Jóns Sigurðssonar forseta. Þegar við vorum að laga til í kringum borðið og undir því, kom alt í einu fótknöttur veltandi undan borðinu. Átti Ólafur knöttinn, og var hann að vísu allslitinn, en þó sæmilegur. Guðbjörn var nú ekki seinn á sér, en falaði þegar knöttinn af afi [sic]. Varð það úr, að Ólafur seldi honum knöttinn fyrir 2 kr.“<ref name=":4" /></blockquote>Skýrði Guðbjörn þannig frá að utan um þennan knött, sem valt fram undan skrifborði [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jóns Sigurðssonar]], hafi fyrstu áhugamenn um knattspyrnu í [[KFUM og KFUK|K.F.U.M.]] safnast og að til hans megi rekja vísinn til þess að Valur varð til.<ref name=":4" /> Það var síðan 11. maí 1911 sem haldinn var fundur á lesstofu KFUM þar sem sex piltar stofnuðu Fótboltafélag KFUM en nafni félagsins var þegar sama ár breytt í Val.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/um-val/saga.aspx|title=Um Val - Saga - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Einn af stofnendum Vals, Filippus Guðmundsson, átti hugmyndina að nafni félagsins. Sagan segir að þegar þessir stofnendur félagins voru að vinna við að laga knattspyrnuvöll sinn á Melunum í Reykjavík hafi fálki sveimað yfir höfðum þeirra og þar fengu þeir þá hugmynd að kalla félagð Val. Nafnið var borið undir séra Friðrik sem samþykkti það strax.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659908|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> Í fyrstu áttu Valsmenn engan leikvang til þess að stunda æfingar á. Æfðu liðsmenn því hvar sem þeir fundu nýtilega bletti. Æfingar fóru ýmist fram á Ráðagerðisflötum, á Kóngsmel uppi á Öskjuhlíð, meðfram Rauðarárlæknum og suður í Fífuhvammi eða hvar sem unnt var að spyrna knetti. Æfingar fóru einkum fram á sunnudögum. Liðsmenn leituðu nú til séra Friðriks sem fór þegar á fund [[Páll Einarsson|Páls Einarssonar]], sem þá var [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. Fundi þeirra lauk með því að Valsmenn fengu úthlutað svæði eitt vestur á Melunum sem þeir ruddu og útbjuggu til knattspyrnuæfinga.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994575|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Séra Friðrik vann hörðum höndum að því að moka mold, raka saman möl og aka henni burt í hjólbörum með öðrum félagsmönnum og að lokinni vinnu lauk hann hverjum degi með guðsorði, söng og bæn.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994582|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Við vígslu fyrsta Valsvallarins á [[Melarnir|Melunum]] haustið 1911 hélt séra Friðrik ræðu þar sem hann hvatti piltana til að halda áfram á þeirri braut sem þeir höfðu lagt út á og áminnti þá jafnframt um heiðarleika í leik og starfi og að friður, kærleikur, samheldni, fegurð og atorka ætti að ríkja í starfinu og aldrei ætti að þrífast neitt ósæmilegt og ljótt, sbr. m.a. eftirfarandi kafla úr ræðunni: <blockquote>„Þér ungu menn, sem standið nú í röðum reiðubúnir að ganga inn á hið nýja svæði til leiks, sýnið að þér getið leikið með kappi og fjöri og þó sem göfugir, ungir menn, sem fullkomlega hafið vald yfir yður. - Náið þessu valdi, hvað sem það kostar. Náið valdi yfir limum yðar; æfið augun að sjá fljótt, hvað gjöra skal, æfið fæturna, til þess að þeir gefi mátulegt spark eftir því, sem augað reiknar út, að með þurfi; æfið hendurnar til þess að fálma ekki út í bláinn, til þess að gjöra einmitt þær hreyfingar, sem við eiga; látið hendur og handleggi verða svo sjaldan sem unt er fyrir knettinum; æfið tungu yðar, svo að engin óþorfa orð heyrist. Leggið alla stund á að leggja fegurð inn í leik yðar, látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði. [...] Verið þar á svæðinu, sem yður ber að vera, hverjum samkvæmt skyldu sinni og varist blindan ákáfa og fum. Allur þjösnaskapur veri langt frá yður. Kærið yður ekki um að vinna með röngu eða ódrengilegu bragði. Þeir sterkari boli aldrei hinum yngri og linari frá réttum leik. Segið ávallt satt og venjið yður á að segja til, ef yður verður eitthvað á og játa það. Hælist aldrei yfir þeim, sem tapa, og gleðjist líka yfir velleiknu sparki hjá mótleiksmönnum yðar. Látið aldrei ófagurt pex eða þráttanir skemma leikinn. Verið fljótir að hlýða þeim, sem leik stjórna, einnig þó að þeir séu yngri. [...] Munið ávallt eftir því, að leikur vor er ekki aðeins stundargaman, heldur á hann að vera til þess að gjöra oss betri, göfugri, heiðarlegri og karlmannlegri með hverri æfing. Og samlíf vort á leiksviðinu og utan þess á að efla kristindóm vorn og vera guði til dýrðar.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994575|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-02}}</ref></blockquote> ==== Fyrstu árin ==== Í Valsblaðinu 1961 segir frá því að séra Friðrik hafi eitt sinn farið í heimsókn til Valsmanna þar sem þeir voru við æfingar á Melunum. Í fyrstu sýndist honum sem það sem ætti sér stað inn á vellinu svipaði til þess sem gerðist í portinu í K.F.U.M. en hann gekk þá til drengjanna og bað þá að sýna sér hvernig liðið raðaði sér upp á vellinum. Þeir gerðu það nákvæmlega og er séra Friðrik virti fyrir sér þessar tvær fylkingar (sókn og vörn) segist hann hafa séð fyrir sér hinar rómversku herfylkingar skipulegar og markvissar og samstundis skynjað leikinn og þá geysilegu þýðingu íþróttarinnar sem uppeldismeðals ef réttilega væri á haldið.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658421|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Valsmenn urðu þó skömmu síðar að hverfa af brott af þessum velli því loftskeytastöð var reist á blettinum. Ruddu Valsmenn sér þá nýjan völl norðar á Melunum en þeir þurftu einnig að yfirgefa hann skömmu seinna þegar járnbraut, sem lögð var vegna grjótflutninga til Reykjavíkurhafnar, sem þá var í smíðum, var lögð yfir hann. Enn fluttu Valsmenn völl sinn norðar á Melana en sá völlur var nokkru síðar tekinn af félaginu og gerður að allsherjar íþróttavelli fyrir Reykjavík, [[Melavöllurinn]]. Áður hafði verið íþróttavöllur norðar á Melunum, en girðingin í kringum hann skemmdist mjög af völdum óveðurs árið 1925 og var þá horfið á það ráð að flytja íþróttavöllinn þangað sem völlur Valsmanna var.<ref name=":5" /> Mikill áhuga var meðal Valsmanna á knattpyrnu strax frá upphafi og oftast mættu of margir á æfingar þrátt fyrir að félagsmenn væru ekki nema 28 talsins og var [[Loftur Guðmundsson]], fyrsti formaður félagsins, „einkar áhugasamur um viðgang þess“. Fjölmargir óskuðu eftir inngöngu í félagið en Valsmenn höfðu gert samþykkt um það að félagsmenn skyldu ekki vera fleiri en 28. Varð þetta til þess að annað knattspyrnufélag var stofnað innan vébanda K.F.U.M. sem fékk nafnið Hvatur en til stóð að þessi félög myndu heyja kappleiki sín á milli í stað þess að keppa við önnur knattspyrnufélög utan K.F.U.M. Félagið Hvatur sameinaðist þó Val fljótlega, þar sem menn töldu ráðlegra að sameina starfskrafta félaganna. Við lok fyrsta starfsárs félagsins gaf séra Friðrik út rit sem hann nefndi „Úti og inni“ og tileinkaði knattspyrnufélögunum í K.F.U.M. Val og Hvata „sem með siðprýði, áhuga og félagslyndi gjörðuð mér gleði og K.F.U.M. sóma á leikvellinum og annarsstaðar“.<ref name=":5" /> Fyrstu þrjú starfsár Vals háði félagið ekki opinbera keppni við önnur félög. Séra Friðrik stjórnaði æfingum þegar hann hafði tök á því og liðið háði mánaðarlega kappleiki við Hvat. Haustið 1914 léku Valsmenn sinn fyrsta opinbera keppnisleik við [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]. Valsmenn voru á þessum tíma bundnir af ákvörðun um að leika ekki við lið utan K.F.U.M. Séra Friðrik var á þessum tíma staddur erlendis og því ekki til taks til þess að veita leyfi, leituðu Valsmenn þá til séra Bjarna Jónssonar, sem tók vel í erindið og veitti leyfi til leiksins. Leiknum lauk með 3-2 sigri Fram, sem þótti nokkuð vel af sér vikið þar sem Framarar höfðu á þessum tíma yfir að ráða öflugu knattspyrnuliði. Árið 1915 tók Valur í fyrsta sinn þátt í Íslandsmótinu í knattspyrnu en auk þeirra kepptu [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] og [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] í mótinu. Ári síðar, á fimm ára afmæli Vals 1916, fékk Valur inngöngu í [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþróttasamband Íslands]]. 1913 var [[Skátafélagið Væringjar|Væringjafélagið]] stofnað fyrir drengi í K.F.U.M. fram til 15 ára aldurs sem gengju þá í Val. Árið 1919 vann þessi hópur ungra Valsmanna svokallað Haustmót og var það fyrsti mótssigur félagsins. Á þessum árum voru knattspyrnumót í Reykjavík haldin af knattspyrnufélögunum sjálfum og höfðu félögin oft ærnar tekjur af mótshaldinu. Fyrstu árin stóð Valur ekki að slíku móti en breyting varð þar á árið 1917 þegar [[Egill Jacobsen]], kaupmaður gaf félaginu 30. júní verðlaunagripinn Íslandshornið, en til stóð að árlega yrði keppt um þann grip og Valur halda mótið. Framarar voru í upphafi afar mótfallnir nafngiftinni þar sem þeir töldu að nafnið á gripnum væri svo líkt Íslandsbikarnum, sem Fram hafði gefið út og haft tekjur af. Kváðu Framarar nafnið móðgun við sig af hálfu ÍSÍ sem höfðu í samstarfi við Egil ákveðið nafnið á gripnum. Í gerðarbókum Vals sagði m.a. svo um þetta mál: „Út af þessu höfðum vér [...], ákveðið að taka ekki þátt í Knattspyrnumóti Íslands hjá Fram á þessu ári, nema þeir gæfu tryggingu fyrir að þeir tækju þátt í Íslandshornsmótinu þar sem það væri svo mikið fjárhagslegt tjón fyrir okkur.“ Með bréfi til Vals skömmu síðar tilkynntu Framarar um þátttöku sína í mótinu en tóku þó fram að eigi mætti skilja svo að félagið væri nú ánægt með nafnið á horninu eða fyrri framkomu ÍSÍ.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658432|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Fram vann gripinn til eignar árið 1919 en þá gaf Egill félaginu 200 krónur fyrir nýjum verðlaunagrip. Fleiri urðu mótin á vegum Vals þó ekki á þessum árum þar sem meistaraflokkur félagsins hætti keppni um þetta leyti.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994577|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-04}}</ref> === 1920-1930: Óviss framtíð === Í kringum 1920 var félagið við það að leysast upp sökum þess hve fáir sóttu æfingar hjá meistaraflokki. Meistaraflokkur Vals var þá alveg hættur að taka þátt í knattspyrnumótum og enginn 3. flokkur var til í félaginu. Var m.a. um það rætt í félaginu að sameinast [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingi]] eða leysa félagið alveg upp. [[Axel Gunnarsson]], kaupmaður, var kjörinn formaður Vals og lagðist mjög gegn því. Á þessum tíma var ekkert fé til í sjóðum félagsins og lagði Axel því sjálfur til fé fyrir boltakaupum og öðru því sem félagið þarfnaðist. Var Axel lengi vel helsti fjárhagslegur bakhjarl félagsins og sat í stjórn þess í 10 ár samfleytt lengst af sem formaður.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994583|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Upp úr 1922 var mikil deyfð yfir starfi Væringjafélagsins<ref>{{cite book |title=Skátafélagið Væringjar 25 ára |date=1938 |publisher=Skátafélagið Væringjar |url=https://timarit.is/page/4804641 |access-date=23. júlí 2022 |page=33}}</ref> og gengu þá fjölmargir Væringjar í Val. Um þetta leyti upphófst mikil liðssöfnun og árið 1922 voru félagsmenn orðnir 350 talsins en þar af hafði Jón Sigurðsson, síðar borgarlæknir, safnað 100 manns. Tók meistaraflokkur félagsins í kjölfarið þátt í knattspyrnumótum að nýju árið 1923. Í Valsblaðinu 1961 eru Axel Gunnarsson og Jón Sigurðsson nefndir forystukempur endurreisnarinnar í Val sem átti sér stað á þessum tíma. Á 15 ára afmæli félagsins árið 1926 var ákveðið að gera merki fyrir félagið og var þar um að ræða mynd af skildi og á honum var mynd af val, vængjum þöndum, með knött í klónum. Efst í grunni merkisins var sól sem sendi geisla sína, rauða og bláa yfir félagsmerkið. Félagsmerki Vals var samþykkt á aðalfundi félagsins 1926. Hugmyndina að merkinu átti Ámundi Sigurðsson, en [[Tryggvi Magnússon]] listmálari teiknaði.<ref name=":2" /> Ákvæði um merki félagsins er að finna í 3. gr. samþykkta Knattspyrnufélagsins Vals. Þar segir svo um merki félagsins: „Merki félagsins er skjöldur, en grunnur hans sól, sem sendir frá sér rauða og bláa geisla og í miðjum fleti skjaldarins er fljúgandi valur með knött í klónum. Á knöttinn skal letra nafnið VALUR.“ Sama ár var einnig ákveðið að taka upp nýjan búning, en allt frá því að Valur eignaðist fyrst félagsbúning hafði hann verið hvít peysa með bláum langröndum, hvítar buxur og bláir sokkar. Þessum búningi þótti svipa um of til búnings KR og var þá tekin upp græn peysa og svartar buxur til bráðabirgða en sá búningur var notaður allt til ársins 1926.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658439|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Nú var ákveðið að búningur félagsins skyldi vera rauð peysa, hvítar buxur og bláir sokkar. Þetta hefur síðan verið búningur félagsins en ekki hefur verið föst regla í sokkalit, en þeir hafa þó yfirleitt verið rauðir eða hvítir. Árið 1928 komu til landsins [[Skotland|skoskir]] knattspyrnumenn frá Glasgow University Club á vegum allra félaganna í Reykjavík og léku m.a. við meistaraflokk Vals. Leiknum lauk með 6-1 sigri Skotanna en Skotarnir höfðu mikla yfirburði yfir íslensku liðin. Í skýrslu um heimsókn þessa í skjölum Vals kemur fram að heimsókn þessi hafi einkum verið hugsuð svo liðin gætu lært af Skotunum og séð „hvar við stæðum í íþróttinni“. Jón Sigurðsson, formaður Vals, þakkaði Skotunum kærlega fyrir frábæran leik og glæsilega kennslustund.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658445|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Sama ár léku Valsmenn við [[Færeyjar|færeyskt]] knattspyrnulið sem var statt hér á landi og lauk leiknum með 4-1 sigri Valsmanna. === 1930-1939: Fyrstu titlarnir. Handknattleikur ryður sér rúms === Valur vann sinn fyrsta Íslandsmeistaratitil árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1930|1930]], nítján árum eftir að félagið var stofnað með markatölunni 16:2. Innan Vals þótti mikið liggja við að sigra þetta ár og héldu liðsmenn m.a. fund á [[Hótel Borg]] skömmu fyrir mótið þar sem Jón Sigurðsson og Aðalsteinn Hallsson hvöttu menn til dáða og báðu þá að „duga eða drepast“ eins og það er orðað í fundargerðinni. Tókust menn í hendur og strengdu þess heit að gera allt sem í þeirra valdi stæði til að sigra og það gekk eftir. Langþráður draumur var orðinn að veruleika. Eitt fyrsta verk nýkrýndra Íslandsmeistara var að heimsækja séra Friðrik. Séra Friðrik sagði við nýbakaða meistarana að vissulega væri sigur góður en ekki mætti ofmetnast eða sýna dramblæti, en alla tíð gaf séra Friðrik Valsmönnum ýmis heilræði, m.a. um drengilegan leik og háttprýði. Frá þessum tíma hefur varðveist dagbók Agnars Breiðfjörð þar sem hann rekur æfingasókn veturinn 1930-31. Í dagbókinni getur hann þess að Valssöngurinn hafi oftast verið sunginn í lok æfinga, sbr. t.a.m. eftirfarandi færslu frá 18. janúar 1931: „Þessi sunnudagur rann upp með hörkufrosti og norðannæðingi, og var útlit fyrir fannkomu, þrátt fyrir þessa hryssingslegu framkomu náttúrunnar, mættu á þessa æfingu 10 áhugamenn. - Án efa hefur ekki áður verið leikin knattspyrna í slíku veðri sem þessu (í það minnsta ekki á Íslandi). Æfingin var á velli KR-inga og fór allvel fram. Valssöngurinn var sunginn.“ Ári síðar héldu Valsmenn í sína fyrstu utanlandsför. Kepptu Valsmenn við lið frá [[Færeyjar|Færeyjum]] og [[Danmörk|Danmörku]] alls sex leiki. Aðalfararstjóri var séra Friðrik Friðriksson og auk hans var í fararstjórninni Jón Sigurðsson formaður félagsins. Einar Björnsson segir m.a. svo frá ferðinni í 25 ára afmælisriti Vals: <blockquote>„Þetta var í fyrsta sinn, sem íslenzkt knattspyrnufélag réðist í það, á eigin ábyrgð að senda flokk knattspyrnumanna til meginlands Evrópu og í fyrsta skipti sem íslenzkir knattspyrnumenn tóku þar land. Lagt var af stað héðan 16. júní með e. s. Lýru og leiðin lá um Færeyjar, Noreg og Svíþjóð. Ferðin til Færeyja gekk eins og í sögu, en í Þórshöfn var dvalið í rúma 4 tíma og kappleikur háður við „Havnar Boltfélag“, og lauk með sigri Vals 3:0. Leikurinn var drengilegur og fjörugur og blaðaummæli ágæt. [...] Í Kaupmannahöfn og annarsstaðar í Danmörku voru Valsmenn gestir KFUM. Móttökur hinna dönsku félaga okkar voru með afbrigðum góðar, bæði í Kaupmannahöfn og annarsstaðar sem við fórum um. Var allt gert til þess að gjöra oss ferðina sem ánægjulegasta og gagnlegasta. [...] Fyrsta kappleik sinn í Danmörku léku Valur í Kaupmannahöfn 24. júlí við KFUM Boldklub og sigruðu Danir með 3:1. Rétt er að geta þess að þetta var í fyrsta sinn sem Valsmenn kepptu á grasvelli og munu þau viðbrigði, að koma á grasvöll af malarvelli, ekki hvað sízt hafa átt sinn drýgsta þátt í ósigrinum.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658455|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> </blockquote> ==== Dýrkeyptur Íslandsmeistaratitill 1933 ==== Félagið varð næst Íslandsmeistari í knattspyrnu [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1933|1933]] og síðan óslitið fjögur ár í röð 1935-1938. Sigur Vals árið 1933 var dýru verði keyptur því í úrslitaleik Vals gegn KR 15. júní hlaut markvörður Vals, [[Jón Karel Kristbjörnsson]], svo slæma áverka að hann lést tveim dögum síðar 17. júní.<ref>{{Cite web|url=https://lemurinn.is/2013/05/04/valur-kr-upp-a-lif-og-dauda/|title=Valur-KR upp á líf og dauða|date=2013-05-04|website=Lemúrinn|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1358357/|title=Spark í spegli tímans|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-02-06|url-access=subscription}}</ref> Í Valsblaðinu 1961 sagði m.a. svo frá þessum afdrifaríka leik:<blockquote>„Þetta ár verður lengi minnisstætt, fyrir þá sök, að í úrslitaleik milli  Vals og KR skeði það að markmaður liðsins, Jón Karel Kristbjörnsson, slasaðist svo illa að hann lézt af þeim völdum 2 dögum síðar. Mun hann hafa rifnað innvortis og fengið lífhimnubólgu, sem leiddi hann  til dauða. Var mikill mannskaði að Jóni, sem var mjög efnilegur maður, góður markvörður og hafði verið meðal þeirra sem haldið höfðu hvað lengst hópinn og leikið í aðalliðinu undanfarin ár, og í yngri flokkunum. Þegar slysið vildi til stóðu leikar þannig, að jafntefli var 2:2, en er Jón féll á völlinn náði framherji KR knettinum og sendi hann í mannlaust markið. 3:2 fyrir KR. Varamarkvörðurinn, Hermann Hermannsson, er tekinn í markið. En við þetta áfall, að markvörðurinn verður að hætta, þjappast liðið svo saman, að sjaldan hefði betur til tekizt, og á næstu 40 mín. skorar Valur 4 mörk, og vann leikinn 6:3.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658463|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref></blockquote>Valur sá um útför Jóns og reisti legstein á leiði Jóns í [[Hólavallagarður|Hólavallakirkjugarði]] en minnisvarðinn var afhjúpaður við athöfn sem fram fór 19. desember 1934. Á legsteininum er að finna stórt Valsmerki. Séra [[Bjarni Jónsson (vígslubiskup)|Bjarni Jónsson]] framkvæmdi athöfnina.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658464|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Árlega, fyrir fyrsta leik á Íslandsmótinu í knattspyrnu, leggja leikmenn meistaraflokks Vals í knattspyrnu karla blóm að leiði Jóns Karels.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6478079|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658464|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-03-11}}</ref> ==== Nýr völlur við rætur Öskjuhlíðar ==== Þegar æfingavöllur Vals á Melunum var tekinn af félaginu 1926 undu félagsmenn því illa og unnu forystumenn félagsins ötullega að því að félaginu yrði bætt það tjón með nýju landi. Eftir langa mæðu fékk félagið loks úthutað svæði við rætur [[Öskjuhlíð|Öskjuhlíðar]] sem nefndist Haukaland en fram að því hafði félagið ekki átt sér neinn sérstakan leikvöll.<ref name=":5" /> Svæðið var stórgrýtt og illt yfirferðar en með samtakamætti ruddu menn svæðið og athafnasvæði knattspyrnumanna í Val jókst smám saman og haustið 1935 útbjuggu Valsmenn völl á svæðinu í sjálfboðavinnu og var það mikið og erfitt verk. Völlurinn var vígður á 25 ára afmælisári Vals árið 1936 en mikil áhersla var lögð á að klára að ryðja völlinn í tæka fyrir afmæli Vals. Á almennum fundi félagsins kom fram tillaga um að hver starfandi félagsmaður legði fram 5 krónur á mánuði, sem yrðu greiddar til atvinnulausra manna innan félagsins sem störfuðu að vallargerðinni og að félagssjóður myndi leggja jafnháa upphæð á móti. Var tillagan í kjölfarið samþykkt og kom til framkvæmda þó ekki liggi fyrir hve margir nutu þessara atvinnubótarvinnu. Völlurinn var vígður með skrúðgöngu frá húsi K.F.U.M. og voru þar samankomnir um 150 Valsmenn sem gengu þaðan inn Laugaveg og þaðan upp Barónsstíg að vellinum.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658475|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Þetta nýja svæði átti eftir að valda straumhvörfum hjá félaginu, ekki síst meðal yngstu knattspyrnumannanna, en um þessar mundir var farið að efna til keppni milli 3. og 4. flokks og var oftast keppt á Valssvæðinu að frumkvæði Vals. Átti það mikla unglingastarf sem kom í kjölfar hins nýja vallar eftir að bera ríkulegan ávöxt fyrir Val. ==== Upphaf handknattleiks í Val ==== Á vetraræfingum sem knattspyrnumenn í Val stunduðu á árunum eftir 1930 var ýmist æfð leikfimi eða knattleikni með tuskuknöttum. Þessar æfingar þóttu heldur einhæfar og gripu menn til þess ráðs að enda æfingar á handknattleik. Æfingar fóru ýmist fram í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskóla]] eða ÍR húsinu og voru pústrar tíðir líkt og segir í Valsblaðinu 1961. Þótti sumum hasinn svo mikill að málið var tekið upp á stjórnarfundi Vals. Í fundargerði um þetta segir:<blockquote>„Nokkur ágreiningur hafði komið upp um það, hvort hafa skyldi handknattleiksæfingar á æfingakvöldum félagsins, þar sem allir þeir, er æfingar sæktu gætu ekki tekið þátt í þeim. Urðu um þetta nokkrar umræður. Mæltu tveir stjórnarmenn, fyrir sitt leyti, á móti handknattleiksæfingum. Formaður hélt því fram, að það yrði ekki vel séð af nokkrum félagsmönnum ef þær yrðu lagðar alveg niður. Kom þá fram hjá tvímenningunum tillaga um að handknattleiksæfingar yrðu einu sinni í viku og þá síðasta „kortérið“. Var það samþykkt.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658490|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref></blockquote>Í fyrstu fóru menn eftir samþykkt stjórnar en ekki leið á löngu þar til allar æfingar enduðu með handknattleik. Leiknum óx stöðugt fiskur um hrygg innan félagsins og vildu menn nú reyna sig á öðrum liðum. Léku Valsmenn þá við nemendur í [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraskólanum]], [[Knattspyrnufélagið Haukar|Hauka]] og [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann]], sem á þessum tíma var nokkurs konar vagga handknattleiks á Íslandi, en þjálfari liðsins var Valdimar Sveinbjörnsson. Í upphafi voru leikir Vals og Menntaskólans ójafnir en fljótlega fór að draga saman með liðunum. Í Valsblaðinu 1961 segir m.a. frá aðstöðunni til hanknattleiksiðkunar á þessum árum. Segir þar m.a. frá leik Vals og Hauka sem fram fór á ísuðu gólfi í fimleikahúsinu við barnaskólann í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]. Salurinn hafði verið þveginn seint kvöldið fyrir leikinn í miklu frosti og þegar keppendur komu í salinn um morguninn, var mikill hluti hans með íslagi á gólfinu. Ekki kom til greina að fresta leiknum og því fór hann fram við þessar krefjandi aðstæður. Þar greinir einnig frá æfingaleik Vals við sjóliða af þýska herskipinu Metheor, sem fram fór í Austurbæjarbarnaskólanum, segir m.a. svo frá viðureigninni í Valsblaðinu: <blockquote>„Var Valsmönnum sagt, að á skipi þessu væru mjög góðir handknattleiksmenn, sem hefðu tekið þátt í mótum heima í Þýzkalandi og væru taldir þar góðir leikmenn. Yrði því um að ræða handknattleikssýningu og ekkert annað. Þjóðverjarnir vildu hafa vítateiginn strikaðan þvert yfir salinn og þegar knötturinn fór aftur fyrir það strik átti mark hann. Þeir notuðu líka niðurstungu, og léku oft á Valsmenn með því, því það kunnu þeir ekki. Aftur á móti mun salurinn hafa hamlað þeim nokkuð, enda vanari stærri sölum og leik úti. Þjóðverjar voru þá með beztu handknattleiksþjóðum í heimi. Það kom ekki lítið á óvart að leikurinn varð mjög jafn og mátti vart á milli sjá. Áhorfendur höfðu komið til að horfa á svo að svalir salsins voru þétt skipaðar. Upphófst nú mikill þjóðarmetnaður meðal áhorfenda og tóku þeir að æpa af miklum móð á Valsmenn, og segja má að Aðalsteinn Hallsson, hafi gengið berserksgang á áhorfendapöllunum, hvetjandi með öllum tiltækum orðum móðurmálsins. Leiknum lauk með aðeins eins marks mun eða 21:20 fyrir Þjóðverja. Var ekki laust við að handknattleikur nyti meira álits og viðurkenningar innan félagsins eftir þetta. Þetta var líka fyrsti leikur, sem íslenzkt lið leikur við erlenda handknattleiksmenn.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658493|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-15}}</ref> </blockquote>Sá handknattleikur sem leikinn var á þessum fyrstu árum íþróttarinnar hér á landi var nokkuð frábrugðin þeim sem þekkist í dag. Salirnir í Austurbæjarskóla, MR og í ÍR-húsinu voru litlir og gólfflöturinn leyfði ekki útlínur. Var knötturinn því alltaf í leik nema þegar mark var skorað. Heimilt var að taka knöttinn „af batta“ með því að kasta honum í vegg, markteigurinn var aðeins 2 m út frá miðju markinu og markið sjálft ekki nema 1,70 m. Ekki mátti halda knettinum lengur en í tvær sekúndur og ekki mátti stinga niður. Knötturinn var tuskuknöttur sem menn gátu með naumindum haldið á í annarri hendi eða kastað. Almennt léku menn „maður á mann“ og fimm menn voru í hvoru liði.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658494|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-15}}</ref> ==== Tengsl við KFUM rofna ==== Á þessum árum rofnuðu smám saman þau sterku tengsl sem í upphafi höfðu verið milli Vals og KFUM, en enn þann dag í dag eru Valsmenn minnugir uppruna félagsins og minnast með virðingu og hlýju tengsla sinna við KFUM og séra Friðrik Friðriksson. Á níræðisafmæli séra Friðriks árið 1958 tilkynnti Knattspyrnufélagið Valur að félagið myndi reisa brjóstmynd af séra Friðriki Friðrikssyni á Hlíðarenda.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1316224|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Brjóstmyndin var afhjúpuð á 93. afmælisdegi séra Friðriks þann 25. maí 1961 en séra Friðrik lést 9. mars sama ár.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2247303|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Á steinsúluna eru rituð þau fleygu orð: Látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði, einkunnarorð sem eiga að vera leiðarljós og takmark allra Valsmanna í leik og starfi. [[Friðrikskapella]] að Hlíðarenda var vígð árið 1993 þegar 125 ár voru liðin frá fæðingu séra Friðriks.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/105984/|titill=Biskup vígði Friðrikskapellu|höfundur=|útgefandi=Morgunblaðið| dags = 28. maí 1993| skoðað-dags = 20. janúar 2021|safnár=}}</ref> === 1939-1960: Flutningur að Hlíðarenda === Árið 1939 markar merk spor í sögu Vals með kaupum á jörðinni [[Hlíðarendi (Reykjavík)|Hlíðarenda]] við Öskjuhlíð. Á gamlársdag 1914 gaf bæjarstjórn [[Reykjavík|Reykjavíkur]] úr erfðafestubréf fyrir 5,5 hekturum lands til [[Jón Kristjánsson|Jóns Kristjánssonar]], lagaprófessors, sem gaf jörðinni nafnið Hlíðarendi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/993637|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Jón lést langt fyrir aldur fram í [[Spænska veikin|spænsku veikinni]] sem gekk yfir landið [[1918]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4912342?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/J%C3%B3n%20Kristj%C3%A1nsson%20pr%C3%B3fessor|title=Árbók Háskóla Íslands - Árbók 1918-1919 (01.01.1919) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Skömmu fyrir andlát sitt seldi Jón landið Sveini Pálssyni en síðar sama ár lést Sveinn einnig úr spænsku veikinni. Árið 1919 flutti [[Guðjón Guðlaugsson]] Alþingismaður til Reykjavíkur og keypti Hlíðarenda af dánarbúi Sveins. Guðjón bjó að Hlíðarenda til æviloka, en hann lést 6. mars 1939.<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/cv/is/?nfaerslunr=173|title=Guðjón Guðlaugsson|website=Alþingi|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> Frú Jóney Guðmundsdóttir, ekkja Guðjóns Guðlaugssonar Alþingismanns, bauð félaginu landið til kaups vorið 1939 og úr varð að félagið undirritaði kaupsamning um landið 10. maí 1939. Það var ósk Jóneyjar að selja landið Knattspyrnufélaginu Val fremur en til „[...] kaupsýslumanna sem sóttust enn fremur eftir því að eignast Hlíðarenda“ en það var hennar trú að Valur myndi hlúa að staðnum, rækta hann og prýða frekar en eigandi er ræki þar bú. Kaupverðið var 30.000 kr. en þar af nam útborgun kr. 5.000. Jörðin var 5,09 ha. að stærð, að mestu ræktað tún. Landinu fylgdi íbúðarhús, stórt fjós og hlaða. Til þess að fjármagna kaupin gaf félagið út 50 króna skuldabréf en fjármögnun stóð svo tæpt að ekki tókst að greiða stimpilgjöldin fyrr en nokkru síðar.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1501141/|title=Hugsað til hundrað ára|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-23|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658240?iabr=on#page/n3/mode/2up/search/%C3%B3%20a%C3%B0%20kaupin%20hafi%20veri%C3%B0%20ger%C3%B0%20er%20takmarkinu%20ekki%20n%C3%A1%C3%B0.%20%C3%9Eau%20eru%20a%C3%B0eins%20upphafi%C3%B0.%20Upphaf%20%C3%BEess%20starfs%20sem%20%C3%A1%20a%C3%B0%20tryggja%20f%C3%A9laginu%20fagran%20og%20fullkominn%20samasta%C3%B0|title=Valsblaðið - 12. Tölublað (01.05.1959) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref> Í samtali við Frímann Helgason sem birtist í 30. tbl. Valsblaðsins árið 1972 lýsti Hólmgeir Jónsson kaupunum og skuldabréfaútgáfunni með eftirfarandi hætti: <blockquote>„Mér er einna minnistæðast þegar Ólafur Sigurðsson skýrði frá því að hann ætlaði að leggja það til að Valur keypti Hlíðarenda. Ég var þá féhirðir í stjórninni og mér var kunnugt um að ekkert fé var til. Hann hafði ráð við því og lét að því liggja að við gæfum bara út 50 kr. skuldabréf. Nú, svo var þetta ákveðið, og farið að selja bréfin og gekk það allt vel, en heildarupphæðin var 5,000 krónur. Síðan varð ég fyrsti gjaldkeri Hlíðarendanefndar, og ég minnist ekki að hafa leyst inn nema tvö eða þrjú bréf. Síðan kom svo stríðið og verðgildi peninga rýrnaði, 50 krónur urðu lítils virði og munu fáir hafa krafizt greiðslu fyrir bréf sín.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659310?iabr=on#page/n41/mode/2up/search/S%C3%AD%C3%B0an%20kom%20svo%20str%C3%AD%C3%B0i%C3%B0%20og%20ver%C3%B0gildi%20peninganna%20r%C3%BDrna%C3%B0i,%2050%20kr%C3%B3nur%20ur%C3%B0u%20l%C3%ADtils%20vir%C3%B0i%20og%20munu%20f%C3%A1ir%20hafa%20krafizt%20grei%C3%B0slu%20fyrir%20br%C3%A9f%20s%C3%ADn|title=Valsblaðið - 30. Tölublað (11.05.1972) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref></blockquote>Ólafur Sigurðsson, þáverandi formaður Vals og bróðir Jóns Sigurðssonar, átti mikinn þátt í kaupunum á landinu og skrifaði m.a. svo um kaupin í 3. tbl. Valsblaðsins árið 1941: <blockquote>„Þó að kaupin hafi verið gerð er takmarkinu ekki náð. Þau eru aðeins upphafið. Upphaf þess starfs sem á að tryggja félaginu fagran og fullkominn samastað, þar sem unnt verði að einbeita allri orku félagsins að hinum eiginlegu verkefnum þess, íþróttaiðkunum sakir fullkominna ytri skilyrða og efnahagslegs sjálfstæðis [...] Við verðum að gera til hans meiri kröfur en nokkurn tíma hafa verið gerðar hér á landi í þessum efnum, svo miklar að þær standist kröfur tímans um næstu 100 ár a.m.k.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658049?iabr=on#page/n4/mode/2up/search/%C3%B3%20a%C3%B0%20kaupin%20hafi%20veri%C3%B0%20ger%C3%B0%20er%20takmarkinu%20ekki%20n%C3%A1%C3%B0.%20%C3%9Eau%20eru%20a%C3%B0eins%20upphafi%C3%B0.%20Upphaf%20%C3%BEess%20starfs%20sem%20%C3%A1%20a%C3%B0%20tryggja%20f%C3%A9laginu%20fagran%20og%20fullkominn%20samasta%C3%B0|title=Valsblaðið - 3. Tölublað (01.04.1941) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref></blockquote>Með kaupunum var langþráðu markmiði náð, Valur átti sitt eigið land í alfaraleið skammt frá gamla Valsvellinum og þar með lauk 28 ára hrakningasögu félagsins. Forystumenn félagsins höfðu háleitar hugsjónir um uppbyggingu að Hlíðarenda og horfðu til framtíðar, sáu fyrir sér draumsýnir um íþróttasvæði og íþróttamiðstöð en gerðu sér jafnframt grein fyrir því að langt yrði í land að draumur þeirra um framtíðarsvæði Vals rættist, en þeir höfðu tekið fyrsta skrefið. Ekki var til fé til framkvæmda á jörðinni fyrst um sinn og var landið því leigt út til Geirs í Hlíð til 5 ára til að létta undir með félaginu. Einum hektara var þó haldið eftir til að nýta undir æfingar en [[Reykjavíkurflugvöllur]] var farinn að þrengja mjög að æfingasvæðinu sem þá var í notkun. Miklar deilur áttu sér stað innan félagsins sem utan um kaupin og var áskorun m.a. send til bæjarstjórnar um að taka 1.000 kr. árlega af félaginu "er færi svo gáleysislega með fé sitt". Þessar óánægjuraddir þögnuðu árið 1944 þegar Hlíðarendanefnd skilaði 100.000 kr. hagnaði af bílahappdrætti og hlutaveltu. Arkitektarnemarnir [[Gísli Halldórsson (arkitekt)|Gísli Halldórsson]] og [[Sigvaldi Thordarson]] voru fengnir til þess að skipuleggja Hlíðarenda til framtíðar árið 1943 og skiluðu þeir af sér uppdrátti dagsettan í apríl sama ár. Á uppdrættinum mátti sjá fullburða leikvang með grasi, áhorfendastúkum og hlaupabraut, stóran malarvöll, knattspyrnuvöll drengja, utanhúss handboltavöll á grasi, tennisvelli, íþróttahús, félagsheimili, búningaaðstöðu, íbúð umsjónarmanns og sundlaug. Ekkert varð úr þessum áformum og ári síðar gerðu þeir annan uppdrátt þar sem útihús á svæðinu, fjósi og hlöðu var breytt í félagsaðstöðu, fundarherbergi og búningsklefa. Nýr malarvöllur var vígður 1949 og 1953 var grasvöllur tekinn í notkun að Hlíðarenda.<ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/valur/docs/valsbla_i__2019_web|title=Valsblaðið 2019|last=22911024|website=Issuu|language=en|access-date=2021-01-26|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518061423/https://issuu.com/valur/docs/valsbla_i__2019_web|url-status=dead}}</ref> ==== Fyrstu Íslandsmeistararnir í handknattleik ==== Haustið 1939 fór stjórn [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþróttasambands Íslands]] þess á leit við Val að standa fyrir Íslandsmóti í handknattleik. Beiðnin var samþykkt á stjórnarfundi hjá Val í byrjun desember sama ár og fór svo að Valur og Víkingur önnuðust mótshaldið. Val hafði skömmu áður áskotnast veglegur bikar af Vátryggingafélaginu Nye danske og í tilefni af þessu nýja móti gaf Valur bikarinn til keppni í meistaraflokki. Alls tóku sex lið þátt í [[Handknattleiksárið 1939-40|mótinu]]: Valur, [[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]], [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR,]] [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]], [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] og [[Háskóli Íslands|Háskólinn]] en Valsmenn stóðu uppi sem sigurvegarar. Voru Valsmenn þar með orðnir fyrstu Íslandsmeistararnir í handknattleik. Valsblaðið 1961 greinir frá undirbúningi Valsmanna fyrir leikinn gegn Háskólanum, sem þótti afar sterkur andstæðingur. Enginn sérstakur þjálfari stýrði Valsliðinu á þessum tíma og því brugðu menn á það ráð að koma saman á skrifstofu Sveins Zoega, sem þá starfaði hjá Sparisjóði Reykjavíkur, til þess að ræða málin fyrir mikilvægan leik gegn Háskólanum. Var þar samþykkt að hver og einn skyldi gagnrýna aðra liðsmenn og segja þeim hvað það væri sem þeir mættu bæta í sínum leik. Skyldu leikmenn jafnframt hlusta á gagnrýnina og máttu ekki svara fyrir sig. Valsmenn vörðu Íslandsmeistaratitilinn [[Handknattleiksárið 1940-41|1941]] og [[Handknattleiksárið 1941-42|1942]] og aftur [[Handknattleiksárið 1943-44|1944]]. Valsmenn hafa ávallt átt velgengni að fagna í handknattleik þegar á heildina er litið þótt stundum hafi starfið dalað um tíma. ==== Skíðamenn Vals fá þak yfir höfuðið ==== Árið 1941 á 30 ára afmæli félagsins var tekin til notkunar skíðaskáli sem félagið leigði af ÍR. Mikill skíðaáhugi var hér á landi um og eftir 1930 og voru þá fjölmargir skíðaskálar byggðir. Fjölmargir félagsmenn Vals stunduðu skíðaíþróttina af kappi og börðust fyrir því að félagið eignaðist sinn eigin skíðaskála. Var málið mikið rætt innan félagsins en menn höfðu m.a. áhyggjur af því að Valsmenn færu að dreifast með öðrum félögum í skíðaferðir. Ýmsir möguleikar voru kannaðir en hagkvæmasta boðið kom frá ÍR um leigu á „Valgerðarstöðum“, litlu sumarhúsi, rétt við [[Kolviðarhóll|Kolviðarhól]] á [[Hellisheiði]]. Gerður var leigusamningur til fimm ára og hófust sjálboðaliðar þegar handa við að lagfæra og breyta húsinu. Var það von manna að þegar leigutíminn væri á enda yrði búið að reisa nýjan og vandaðan skála fyrir skíðadeildina.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658498|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-03-11}}</ref> Fljótlega kom í ljós að skíðaskálinn væri of lítill. Hófst mikil fjársöfnun og eftir áramótin 1942-43 hafði nægt fé safnast til þess að unnt væri að hefjast handa við að teikna húsið. Andreas Bergmann teiknaði skálann sem var reistur innan um klettaborgir framar í [[Sleggjubeinsdalur|Sleggjubeinsdal]] og var samningur gerður við ÍR um landið. Þegar um vorið hófust framkvæmdir og var öll vinna, nema hellulögn á þaki, framkvæmd af Valsmönnum í sjálfboðavinnu. Vinna fór að mestu fram um helgar og gekk vel því húsið var vígt 11. desember 1943. ==== Íþróttahús að Hlíðarenda ==== Snemma á árinu 1953 var sú ákvörðun tekin, að hefjast handa um byggingu íþróttahúss að Hlíðarenda. Opinberir aðilar vildu ekki fallast á fyrirætlanir Vals um að hafa húsið stærra en 16x32 m auk gangs og búningsherbergja og varð það því raunin. Framkvæmdir hófust 1954 en [[Skarphéðinn Jóhannsson]] teiknaði húsið og hafði eftirlit með byggingu þess. Nokkrar tafir urðu á framkvæmdum þar sem styrkir bárust ekki sem skyldi. Var þá brugðið á það ráð að leigja [[Hitaveitu Reykjavíkur]] húsið sem geymsluhús, þar til félagið gæti hafist handa um innréttingu þess. Árið 1958 gátu framkvæmdir hafist að nýju þar félaginu hafði tekist að safna saman nokkru fé með lántökum, styrkjum, fyrirframgreiðslum upp í leigu o.s.frv. Straumhvörf urðu í starfi félagsins með tilkomu íþróttahúss að Hlíðarenda sem tekið var í notkun 1958 en húsið var fullgert 1960. Þetta íþróttahús var mikil lyftistöng fyrir Val, bæði fyrir íþróttaiðkun og allt félagsstarf. Um framkvæmdirnar að Hlíðarenda sagði m.a. svo í Valsblaðinu árið 1961 sem gefið var út í tilefni af 50 ára afmæli félagsins:<blockquote>„Þeir sem fylgst hafa með framkvæmdum á Hlíðarenda, frá því farið var að vinna að byggingum þar, munu sammála um að þar hafi gerzt kraftaverk. Það verður því ekki hjá því komizt, að geta þeirra sem þar hafa verið í fararbroddi, og tekið á sínar herðar forustustarfið. Margir hafa lagt þar hönd að, og unnið gott starf, en það er hér, eins og yfirleitt vill oftast verða, að meginþunginn hvílir á tiltölulega fáum. Allt frá byrjun, eða frá því að Hlíðarendakaupin voru gerð 1939 hafa aðeins 3 menn gegnt formennsku Hlíðarendanefndar. Fyrst Ólafur Sigurðsson til ársins 1948, en í nefndinni var hann til dauðadags. Var áhugi hans fyrir Hlíðarenda mjög mikill og lagði starfinu þar jafnan það lið, sem aðstaða hans og tími frekast leyfði. Við tók af honum Jóhannes Bergsteinsson, og hefur hann unnið staðnum af geysilegum dugnaði, bæði hvað snertir tillögur um fyrirkomulag og eins sem góður fagmaður að sjálfri vinnunni. Núverandi formaður Hlíðarendanefndar, er Úlfar Þórðarson, og hefur hann fórnað tíma og kröftum að fá dæmi munu um slíkt. Er það mikið lán fyrir Val, að hafa slíka forustumenn í nefnd, sem hafði jafn þýðingarmikil verkefni með höndum.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658507|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-05-04}}</ref></blockquote>Árið 1971 var hafist handa við undirbúning að nýjum grasvelli í fullri stærð og bættum aðbúnaði áhorfenda. Valur varð fyrsta Reykjavíkurfélagið til þess að ná því marki að leika heimaleiki á eigin grasvelli en hann var vígður 1981.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659885|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-04}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1377779/|title=Vængjum þöndum í heila öld|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-26|url-access=subscription}}</ref> Á 9. áratugnum héldu framkvæmdir áfram og árið 1987 var tekið í notkun annað íþróttahús ásamt vallarhúsi og félagsheimili.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1664000|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> Íþróttahúsið sem byggt var árið 1987 vék síðar fyrir nýrri íþróttahöll sem vígð var árið 2007. Samhliða því tóku Valsmenn í notkun nýjan keppnisleikvang, yfirbyggða stúku og félags- og skrifstofuaðstöðu.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1162089/|title=&quot;Mannvirkin skapa grunn til framtíðar&quot;|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-23|url-access=subscription}}</ref> Þann 3. október 2015 vígðu Valsmenn nýjan keppnisvöll þar sem undirlagið var úr gervigrasi og leikur félagið nú heimaleiki sína á gervigrasi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6478070|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> ==== Konur í Val ==== Á fyrstu árum félagsins á meðan tengslin voru hvað mest við K.F.U.M. áttu eðli málsins samkvæmt einungis piltar aðild að Val. Á fyrstu starfsáratugum Vals var einnig lítið um að stúlkur stunduðu íþróttir, slíkt þótti jafnvel ekki kvenlegt. Helst var að stúlkur stunduðu [[Fimleikar|fimleika]] eða [[sund]], knattleikir þóttu ekki við þeirra hæfi. Tíðarandinn breyttist mjög á stríðsárunum. Í árskýrslu stjórnar Vals árið 1947 segir m.a. svo: „Helga Helgasyni falið að gera tilraunir að koma upp kvennadeild í handknattleik“ en ekki er þess getið hvernig tilraunin tókst.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658519|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-05-04}}</ref> Aftur á móti hófu stúlkur fljótlega upp frá þessu að æfa handknattleik með Val og að því kom að handknattleiksdeild kvenna var stofnuð hjá félaginu 1948. Um aðdraganda og stofnun kvennadeildarinnar í Val segir Helgi Helgason m.a. svo í 50 ára afmælisriti Valsblaðsins 1961: <blockquote>„Eftir að farið var að efna til reglulegra ferða í hinn nýbyggða skíðaskála félagsins - um hverja helgi -, varð þess ekki langt að bíða, að með í ferðir okkar fóru að koma nokkrar ungar stúlkur, sem þá gjarnan voru þarna, til að byrja með, í fylgd með feðrum sínum, „gömlum“ og góðum félögum Vals. Með tilkomu þessara ungu stúlkna, sem að vísu voru ekki margar fyrst í stað, mátti fljótlega greina það, að í skálanum myndaðist allt annar andi, en þar hafði ríkt á meðan þar var karlkynið eitt ráðandi. Menn urðu tillitssamari hverjir við aðra, hjálpsamari og glaðværin sönn og óþvinguð í nærveru hins kynsins. Já, „stemmningin“ varð öll önnur en verið hafði, á þessu ltila - en oft mannmarga - fjallaheimili okkar. [...] Í samtölum, sem ég átti við „Skála-stúlkurnar“, fóru þær ekki í neinar grafgötur með það, að allar, upp til hópa langaði þær til að geta orðið enn virkari þátttakendur í félagslífi Vals en þær raunverulega voru og um það voru þær einnig sammála, að handkanttleikur fyrir þær væri það, sem vantaði.“</blockquote>Skömmu síðar birtust auglýsingar í dagblöðum landsins þar sem stúlkur voru hvattar til að mæta á handknattleiksæfingar á miðvikudagskvöldum á Miðtúnsvelli. Vel var mætt á fyrstu æfinguna og um þær stúlkur sem sóttu fyrstu æfinguna ritaði Helgi Helgason m.a. svo: „Þessi nöfn munu verða skráð óafmáanlegu letri í annála félagsins, til að geta borið um það hverjar þær voru, sem fyrstar urðu til að brjóta þá leið, sem svo margar ungar stúlkur Vals hafa síðan farið, og eiga eftir að fara á ókomnum árum, sjálfum sér og félaginu til velfarnaðar.“ Æ síðan hafa kvennaflokkar í knattspyrnu og handknattleik staðið fyrir sínu, ekki aðeins á íþróttavöllunum, heldur einnig í hinu félagslega starfi og sú ákvörðun að veita konum aðgang að félaginu varð til þess að styrkja Val mikið félagslega. Það var ekki fyrr en eftir stofnun kvennadeilda sem hægt var að tala um Val sem alhliða íþrótta- og æskulýðsfélag. Það var fyrst árið 1962 sem þær hrepptu Íslandsmeistaratitilinn og um langan tíma var kvennalið Vals ósigrandi í handknattleik. [[Sigríður Sigurðardóttir|Sigríður Sigurðardóttir,]] handknattleikskona úr Val, var kjörin [[íþróttamaður ársins]] [[1964]], fyrst kvenna. Á 8. áratugnum náði kvennaknattspyrna að skjóta rótum hjá Val og félagið hampaði sínum fyrsta Íslandsmeistaratitli í kvennaknattspyrnu árið 1978. Á [[1981-1990|9. áratugnum]] átti Valur sigursælasta lið landsins í kvennaknattspyrnu. ==== Deildaskipting ==== Árið 1959 var gerð veigamikil skipulagsbreyting hjá félaginu er tekin var upp deildaskipting. Ákveðið var að skipta Val í þrjár deildir: Handknattleiksdeild, knattspyrnudeild og skíðadeild og kjósa sérstakar stjórnir þessara deilda. Áttu deildirnar að starfa nokkuð sjálfstætt og taka ákvarðanir um eigin mál en aðalstjórn félagsins átti að fara með æðsta vald í félaginu milli aðalfunda. Nokkuð skiptar skoðanir voru innan félagsins um fyrirhugaða deildaskiptingu en í Valsblaðinu 1961 þar sem farið var yfir 50 ára sögu félagsins þótti fyrirkomulagið hafa gefist vel. Það hafi skapað fjölbreytni í starfið og gefið fleiri félögum tækifæri til að láta að sér kveða við félagsstörfin.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658541|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> Í kjölfarið voru kjörnar sérstakar stjórnir fyrir hverja deild en þær skyldu svo lúta stjórn aðalstjórn félagsins sem færi með æðsta vald í málefnum Knattspyrnufélagsins Vals. === 1960-1980: Körfubolti í Val. Badmintondeild. === ==== Stofnun körfuknattleiksdeildar ==== Stofnun körfuknattleiksdeildar Vals má rekja aftur til 25. desember 1951 þegar níu drengir, allir fyrrum nemendur úr [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] að einum frátöldum, stofnuðu körfuboltalið sem þeir gáfu nafnið „Gosi“. Um tilgang félagsins sagði m.a. svo í tíu ára afmælisriti þess:<blockquote>„Þá fýsti að halda hópinn, er skólaveru lyki, og í því skyni stofnuðu þeir félagið. Háleitara var markmiðið ekki í fyrstu, enda vart við því að búast, að svo alvörulitlir piltar, sem völdu félagi sínu þetta skrítna heiti, væru upptendraðir hugsjónaeldmóði eða ætluðu að betrumbæta æskuna í heild með því að útbreiða þennan undarlega knattleik.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659162?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/Gosi|title=Valsblaðið - 29. Tölublað (24.12.1970) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-20}}</ref> </blockquote>Gosi var eitt stofnliða efstu deildar í körfuknattleik þrátt fyrir að félagið hafi ekki fengið formlega aðild að Íþróttabandalagi Reykjavíkur fyrst um sinn. Félagið keppti engu að síður sem gestalið á fyrsta Íslandsmótinu í körfuknattleik árið 1952. Guðmundur Árnason var einn af stofnendum Gosa en hann telur að Gosi sé fyrsta íþróttafélagið hér á landi sem hefur eingöngu verið stofnað í þeim tilgangi að leika körfuknattleik. Liðsmenn Gosa pöntuðu búninga og körfuknattleiksskó frá Bandaríkjunum og fengu starfsmenn frá bandaríska sendiráðinu til þess að kenna þeim körfubolta. Guðmundur Georgsson var formaður félagsins flestöll fyrstu árin. Þrátt fyrir að félagið hafi í upphafi verið stofnað af drengjum úr MR bauðst almennum iðkendum fljótlega að ganga til liðs við félagið en einn þeirra var Ólafur Thorlacius, sem síðar varð spilandi þjálfari, bæði hjá K.F.R. og síðar hjá Val. 22. desember 1957 breytti Gosi nafni sínu í K.F.R., eða Körfuknattleiksfélag Reykjavíkur. Ólafur Thorlacius minntist þess að stofendur félagsins hafi ekki talið Gosanafnið nægilega virðulegt auk þess sem erfitt hafi verið að afla fjár af þeim sökum. Undir nafni K.F.R. var leikið til ársins 1970. Samhliða nafnabreytingunni var tilkynnt um ráðningu [[Eðvald Hinriksson|Eðvalds Hinrikssonar]] (Mikson) sem aðalþjálfara félagsins, en hann var einn af frumkvöðlum körfuknattleiks á Íslandi. Undir það síðasta gekk örðulega að halda úti starfi yngri flokka hjá K.F.R. þar sem félagið átti í erfiðleikum með æfingaaðstöðu auk þess sem félagið átti ekki félagsaðstöðu. 3. október 1970 rann K.F.R. saman við Knattspyrnufélagið Val og hóf að keppa í körfuknattleik undir merkjum félagsins. Á stofnfundinum var kjörin stjórn sem var svo skipuð: [[Sigurður Már Helgason]] formaður, Rafn Haraldsson varaformaður, Auðunn Ágústsson bréfritari og Örn Harðarson ritari.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.scribd.com/document/489157535/Valsbla%C3%B0i%C3%B0-2020-WEB-pdf|title=Valsblaðið 2020 WEB.pdf|website=Scribd|language=en|access-date=2021-01-26}}</ref> Skömmu eftir stofnfundinn sendi aðalstjórn Vals frá sér fréttatilkynningu þar sem m.a. segir: <blockquote>„Að undanförnu hafa farið fram umræður milli Knattspyrnufélagsins Vals og stjórnar Körfuknattleiksfélags Reykjavíkur, um þá ósk K.F.R. að gerast deild í Val. Mál þetta var ítarlega rætt bæði innan stjórnar Vals, í fulltrúaráðinu og síðan lagt fyrir auka-aðalfund, þar sem það var endanlega samþykkt. Hinn 3. október 1970 var svo stofnfundur körfuknattleiksdeildar Vals haldinn að félagsheimilinu að Hlíðarenda. Þar gerði formaður Vals, Þórður Þorkelsson glögga grein fyrir málinu og gangi þess. Auk Þórðar tóku til máls Sigurður Helgason og Guðmundur Georgsson frá K.F.R. og lýstu ánægju sinni yfir þessum málavöxtum. Ýmsir fleiri töluðu þarna og töldu ræðumenn allir, að vel hefði tekist til í sambandi við mál þetta þar sem fyrr eða síðar myndi þessi íþróttagrein verða tekin á stefnuskrá Vals, hefði því verið mjög misráðið ef lausn máls þessa hefði orðið með öðrum hætti en raun varð á.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1415184|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-27}}</ref> </blockquote>Valsblaðið ræddi árið 1970 við Sigurð Má Helgason fyrsta formann körfuknattleiksdeildar Vals en þar skýrði hann m.a. svo frá stofnun deildarinnar í Val: <blockquote>„Ýmsar ástæður lágu til þess að við fórum að leita fyrir okkur hjá Val, hvort þar væri hljómgrunnur fyrir því að við kæmum sem félagar og þá deild í Val. Var fyrir ári síðan byrjað að leita hófanna um þetta. Útlitið hjá okkur var ekki sem best. Við höfðum hvergi félagssvæði, til stóð að rífa Hálogaland, en þar höfðum við þó svolítinn geymslukassa fyrir knetti, en það hús var okkar aðalvígi. Það var úr vöndu að ráða, átti að gefast upp, eða að leita að nýjum grunni til að starfa á. Það var almenn skoðun okkar að halda saman áfram, og leita að nýjum leiðum, og þá kom þessi hugmynd upp. Þetta var ekki sárasaklaust, en þetta var stórt félag með mikla félagslega aðstöðu sem okkur hefur alltaf vantað, þó þetta hafi einhvern veginn bjargast. Ég taldi hins vegar að við legðum það mikið með okkur til Vals að við stæðum á svipuðu stigi og Valur, sem sagt, við legðum til fólk, en þeir aðstöðuna. Fyrir okkur vakti að þetta gæti orðið til eflingar íþróttinni, og að við gætum haldið áfram að vera félagar, þó nafnið væri annað. Stofnfundurinn var svo haldinn í Félagsheimili Vals 3. okt. eins og fyrr var getið, og þar sá körfuknattleiksdeild Vals dagsins ljós, en við kvöddum okkar kæra KFR þann sama dag og geymum að sjálfsögðu margar góðar minningar frá því félagi. [...] Við munum gera okkar besta, og takist okkur að nýta aðstöðuna hjá Val vona ég að „Ljóti andarunginn“ geti orðið að fallegum fugli er fram líða stundir.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659165|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-27}}</ref> </blockquote>Valsblaðið 2020 hafði samband við Sigurð Má Helgason í tilefni af 50 ára afmæli körfuknattleiksdeildar Vals. Þar lýsti hann upphafsárunum í Val m.a. með eftirfarandi hætti: <blockquote>„Við vorum afar sjálfstæð eining hjá félaginu fyrstu árin og lítil sem engin tengsl voru á milli deilda á þeim tíma en ég sat fundi í aðalstjórn. Rekstur körfuknattleiksdeildarinnar var alveg sjálfstæður, við sáum um ráðningu þjálfara yngri flokka, fjáröflun og allt utanumhald. Við vorum með hugsjónafólk í þjálfun sem vann hljóðlaust. Mikil sjálfboðavinna var hjá þjálfurum á þessum árum sem keyrðu af hugsjón um allt land í leiki en foreldrastarf þekktist ekki. Einnig vorum við fyrsta deildin til að flytja inn erlenda körfuboltaþjálfara sem var mikil lyftistöng og hafði góð áhrif á útbreiðslu körfuknattleiks á Íslandi.“<ref name=":3" /> </blockquote> Á [[1961-1970|7. áratugnum]] var stofnuð [[Badminton|badmintondeild]] hjá Val en deildin náði aldrei að eflast verulega. Einnig átti skíðaíþróttin erfitt uppdráttar hjá félaginu, fyrst og fremst vegna þess að önnur íþróttafélög buðu upp á betri aðstöðu, en félagið átti þó stóran skíðaskála sem reistur var 1943 í Sleggjubeinsdal og var mikið notaður í félagsstarfinu. ==== Sprengja í iðkun ==== Gífurleg breyting varð á öllu íþróttalífi Íslendinga á áttunda áratugnum og segja má að íþróttavakning hafi átt sér stað. Valur fór ekki varhluta af þessari íþróttavakningu. Mjög mikil sókn var á öllum vígstöðvum hjá félaginu, enda vel í stakk búið til þess að taka á móti fjölda fólks og búa unglingum æskilega aðstöðu til æfinga og leikja. Allt frá stofnun félagsins árið 1911 hafði Valur verið stórt nafn í íslenskum íþróttaheimi en sennilega hefur stjarna félagsins aldrei risið eins hátt og á [[1971-1980|áttunda átatugnum]]. Valur varð þá að stórveldi í nær öllum íþróttagreinum sem stundaðar voru innan félagsins, bæði í meistaraflokkum og yngri flokkum. Ungilngastarfið hjá félaginu tók stökk fram á við og öll skipulagning félagsstarfsins þótti til mikillar fyrirmyndar. Barna- og unglingastarf hjá Val hefur í gegnum tíðina verið mjög öflugt og hefur þetta öfluga starf orðið til þess að Valur hefur lengst af tvímælalaust verið eitt sterkasta íþróttafélag á Íslandi og markið hefur ávallt verið sett hátt. Af félagsins hálfu hefur jafnan verið lögð áhersla á að fá hæft fólk til þess að leiðbeina hinum ungu og er ekki síður mikilvægt að búa börnum og unglingum góða aðstöðu. Árangur unglingaliða félagsins sýnir hversu starfið hefur verið öflugt en ótaldir eru þeir Íslandsmeistaratitlar og aðrir titlar sem ungt Valsfólk af báðum kynjum hefur fært félagi sínu á undanförnum áratugum og það sem er einkar ánægjulegt fyrir félagið er að flest það fólk sem skarað hefur fram úr í íþróttum hjá Val hefur alist upp hjá félaginu og hefur það verið einkennandi fyrir starfið. Segja má að skipulag unglingastarfsins hafi í stórum dráttum haldist hið sama í áratugi. Aldursflokkaskipting hefur þó verið mismunandi. Lengi vel höfðu þeir yngstu fá verkefni við sitt hæfi, aðeins var keppt í 2. og 3. flokki, síðar bættust 4. -6. flokkur við og á síðustu árum 7. flokkur hjá piltum og 6. flokkur hjá stúlkum. Þegar árið 1938 var stofnað til unglingaleiðtogaembættis innan aðalstjórnar félagsins sem sýnir hversu félagið hefur snemma látið sig unglingastarfið sérstaklega varða enda var félagið upphaflega stofnað sem unglingafélag í tengslum við æskulýðsstarf KFUM. Síðar tóku við unglinganefndir sem önnuðust skipulag unglingamálanna en mesta breytingin varða árið 1959 er deildarskiptingin var tekin upp og hverri deild fyrir sig var valin ákveðin stjórn. === 1980-1991: Bygging nýs íþróttahúss. Valur vængjum þöndum. Sumarbúðir í borg. Íslandsmeistarar undir stjórn Ian Ross. === ==== Uppbygging að Hlíðarenda ==== Jón G. Zoega, sem var formaður knattspyrnudeildar Vals þegar framkvæmdir við nýtt íþróttahús hófust, lýsti aðdraganda að byggingu þess í Valsblaðinu 1991 svo: <blockquote>„Það var stjórn knattspyrnudeildar Vals árið 1980 átti hugmyndina að því að byggja nýtt íþróttahús. Við vorum í verulegum vandræðum með vetraræfingar knattspyrnumanna innanhúss því þeir voru látnir sitja á hakanum af skiljanlegum ástæðum við nýtingu eina íþróttahúss félagsins. Handboltinn og körfuboltinn eru inniíþróttir og þess vegna áttu þessar greinar flesta tíma í húsinu. Engin áform voru uppi hjá aðalstjórn félagsins og ekkert í gangi sem benti til þess að íþróttahús yrði reist á næstu árum. Við í stjórn knattspyrnudeildar fórum þá að velta fyrir okkur möguleikum á því að koma okkur upp aðstöðu fyrir knattspyrnumenn á þann hátt að þeir gætu sparkað innanhúss þótt ekki væri um glæsilegt íþróttahús að ræða. Fyrst beindust sjónir manna að flugskýlunum sem voru í næsta nágrenni við Hlíðarenda. Eftir frumkönnun kom í ljós að við fengum ekki inni í neinu flugskýli. Þá beindust augu manna að því að kaupa stóran bragga af varnarliðinu og reisa hann á Hlíðarenda. Á sama tíma var ljóst að sýningarskáli, sem hafði verið nokkur ár við Laugardalshöllinni og var í eigu Kaupstefnunnar hf., var til sölu. Við ákváðum að ganga til samstarfs við Kaupstefnuna um kaup á skemmunni sem var óeinangruð og súlulaus. Knattspyrnudeildin keypti skemmuna fyrir sinn eigin reikning - lét rífa hana í Laugardalnum og flytja hana að Hlíðarenda. Í stjórn knattspyrnudeildar á þessum tíma var Þorvaldur Mawby, sem var framkvæmdastjóri eins stærsta byggingafélags landsins, Byggung hf., og hafði hann gríðarlega þekkingu á byggingamálum og góð sambönd sem nýttust knattspyrnudeildinni. [...] Knattspyrnudeildin réðst í það að grafa grunn, steypa sökkulinn og reisa skemmuna ofan á hann. [...] Knattspyrnudeildin seldi þriggja herbergja íbúð til þess að standa undir grunngreftrinum, sökklinum og veggjunum en átti fyrir skemmunni í sjóði sínum. Þegar þessu lauk tók aðalstjórn félagsins við af okkur og lauk byggingu íþróttahússins á nokkrum árum undir styrkri stjórn Péturs Sveinbjarnarsonar, þáverandi formanns Vals.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997821|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref></blockquote>Fyrsta skóflustungan að húsinu var tekin 10. maí 1981 og húsið fullklárað og vígt árið 1987. Skíðaskáli skíðadeildar Vals var endurreistur á árunum 1980-1981 en Sigurður Guðmundsson stýrði þeim framkvæmdum. Þá var félagsheimilið og íbúðarhúsið að Hlíðarenda endurbyggt en ástand húsanna var orðið svo slæmt að þau voru varla hæf til notkunar. Aðalstjórn tók þá ákvörðun að endurbyggja húsin en til skoðunar kom að rífa þau. Árið 1983 lék Valur fyrstu opinberu heimaleikina í knattspyrnu að Hlíðarenda. Valur varð þar með fyrsta reykvíska félagið til þess að leika deildarleik í efstu deild á eigin félagssvæði en á níunda áratugnum var Valur fyrsta liðið í Reykjavík til þess að leika alla sína heimaleiki á eigin heimavelli. Árið 1988 var tréstúka byggð við knattspyrnuvöll félagsins en hún fauk í miklu óveðri sem geysaði í febrúar 1991. Stúkan var endurreist fyrir keppnistímabilið 1991. Árið 1988 gekk félagið einnig til samninga við Reykjavíkurborg vegna lagningar nýs Bústaðavegar. Félagið lét af hendi u.þ.b. hálfan hektara úr erfðafestulandi sínu gegn afhendingu á flugvallarveginum gamla. Hafði félagið í kjölfarið til umráða samfelldu svæði í vesturátt og að loknum samningum við Reykjavíkurborg var landsvæði Vals 85.500 fermetrar. ==== Valur vængjum þöndum. 70 ára afmælisrit Vals ==== Árið 1981 í tilefni 70 ára afmælis Knattspyrnufélagsins Vals gaf félagið út veglegt afmælisrit, Valur vængjum þöndum. Höfundar ritsins voru Jón Birgir Pétursson og Steinar J. Lúðvíksson en ritstjóri Ólafur Gústafsson. Ritið fjallar ítarlega um sögu félagsins allt frá stofnun fram til ársins 1981 en ritið er alls 250 blaðsíður. ==== Sumarbúðir í borg ==== Vorið 1988 bauð Knattspyrnufélagið Valur í fyrsta sinn upp á íþróttanámskeið fyrir börn undir nafninu "Sumarbúðir í borg". Sumarbúðir í borg eru enn starfræktar fyrir börn á aldrinum 6-11 ára. Lögð er áhersla á fjölbreytta íþróttaiðkun þar sem unnið er með skyn- og hreyfiþroska barna í gegnum fjölbreytta leiki en helsta markmið námskeiðsins er að veita börnunum fjölbreytt íþróttauppeldi og byggja upp hjá þeim heilbrigðar og hollar lífsvenjur í öruggu, jákvæðu og skemmtilegu umhverfi. ==== Íslandsmeistarar undir stjórn Ian Ross ==== Í mars 1984 gerði knattspyrnudeild Vals samning við Ian Ross, Skota sem áður hafði m.a. leikið með Aston Villa og Liverpool en hafði einnig mikla reynslu sem þjálfari, þess efnis að Ross myndi taka við þjálfun meistaraflokks karla í knattspyrnu. Ross var fljótur að sanna sig sem þjálfari en liðið hafnaði í öðru sæti á hans fyrsta tímabili. Ross stýrði liðinu til sigurs á Íslandsmótinu í knattspyrnu ári síðar og endurtók leikinn árið 1987. === 1991-2001. Fjárhagsörðugleikar. Friðrikskapella reist. Fall í fyrsta sinn. Frábær árangur í handknattleik karla. === ==== Friðrikskapella ==== Á afmælisdag séra Friðriks 25. maí 1990 var fyrsta skóflustungan tekin að kapellu séra Friðriks, svonefndri [[Friðrikskapella|Friðrikskapellu]]. Fyrstu skólfustunguna að Friðrikskapellu tók [[Davíð Oddsson]], í borgarstjóratíð sinni. Hr. [[Ólafur Skúlason]], þáverandi [[Biskup Íslands|biskup Íslands]], vígði Friðrikskapellu 25. maí 1993 þegar 125 ár voru liðin frá fæðingu Friðriks Friðrikssonar. Kapellan tekur 150 manns í sæti en kostnaður við hana nam 21,3 milljónum króna að frátöldum efnisgjöfum og sjálfboðavinnu. Framkvæmdirnar voru fjármagnaðar með föstum framlögum 80 styrktarmanna og framlögum fyrirtækja og styrkja frá Reykjavíkurborg, ríkissjóði Íslands og jöfnunarsjóði kirkna. Friðrikskapella var reist af samtökum um byggingu Friðrikskapellu sem stofnuð voru árið 1989. Stofnendur samtakanna voru vinir séra Friðriks og félagsmenn í samtökum sem séra Friðrik stofnaði: KFUM og KFUK, knattspyrnufélaginu Val, karlakórnum Fóstbræðrum og skátahreyfingunni (skátafélagið Væringjar). Formaður samtaka um byggingu Friðrikskapellu var [[Gylfi Þ. Gíslason]] og formaður framkvæmdanefndar Pétur Sveinbjarnarson. Arkitekt kapellunnar er Nikulás Úlfar Másson.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/105984/|title=Biskup vígði Friðrikskapellu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> ==== Valsmenn hf. ==== Hinn 1. desember 1999 var fjárfestingarhlutafélagið Valsmenn hf. stofnað að Hlíðarenda. Rúmlega 200 manns mættu á stofnfundinn en tilgangur félagsins var að vera sjálfstæður fjárhagslegur bakhjarl fyrir Knattspyrnufélagið Val. Markmið félagsins var að gera Val aftur að þeirri fjöldahreyfingu sem félagið var. Í Valsblaðinu 1999 var haft eftir Brynjari Harðarsyni, stjórnarformanni Valsmanna hf. að "Stofnun félagsins [hefði] verið í uppsiglingu í langan tíma og [kæmi] til af gríðarlegum þrengingum íþróttahreyfingarinnar. Hreyfingin [standi] á krossgötum áhugamennsku og atvinnumennsku og þjóðfélagsaðstæður [hafi] gjörbreyst. Starf sem áður byggðist á þróttmiklu starfi áhugasamra félagsmanna byggist nú fyrst og fremst á aðgangi að fjármagni. Íþróttir og viðskipti [væru] alltaf að færast nær hvort öðru." Jafnframt kemur fram að yfir 40 milljónir hafi safnast.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998521#page/n53/mode/2up/|title=Valsmenn hf.|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Í fyrstu stjórn Vals­manna hf. sátu Brynjar Harð­ar­son, fyrr­ver­andi hand­bolta­leik­maður hjá Val og íslenska lands­lið­inu sem var for­mað­ur, Helgi Magn­ús­son, Elías Her­geirs­son, Frið­rik Soph­us­son, fyrr­ver­andi ráð­herra, Stefán Gunn­ars­son, Kjartan G. Gunn­ars­son og Örn Gúst­afs­son. Fyrsti skráði fram­kvæmda­stjór­inn var lög­mað­ur­inn Brynjar Níels­son, síðar þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks. Brynjar Harð­ar­son tók þó fljót­lega við öllum rekstri félags­ins sem snérist um að fjár­festa hluta­féð. Það var meðal ann­ars gert með kaupum á stóru aug­lýs­inga­skilti sem sett var upp við Hlíð­ar­enda og kaupum á verð­bréf­um. <ref>{{Citeweb|url=https://kjarninn.heimildin.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|website=www.kjarninn.heimildin.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Fall í fyrsta sinn ==== Á árunum 1990-1992 hafði karla­lið Vals í knatt­spyrnu unnið þrjá bik­ar­meist­aratitla í röð og tekið þátt í Evr­ópu­keppni. Hand­boltalið Vals var líka það besta á Íslandi á tíunda ára­tugnum og vann hvern Íslands­meistar­tit­il­inn á fætur öðr­um. Félagið var hins vegar illa statt fjárhagslega og skuldir söfn­uð­ust upp ár frá ári og voru að sliga allan rekst­ur. Knatt­spyrnu­deildin var í verstum mál­um, enda fjár­frek­ust. Sú staða fór að end­ur­spegl­ast í frammi­stöð­unni á vell­inum og árið 1999 féll Valur úr efstu deild knatt­spyrnu karla í fyrsta sinn í sögu sinni.<ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.heimildin.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|website=www.kjarninn.heimildin.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Aðspurður að því hvort hann væri búinn að jafna sig eftir fall Vals niður í 1. deild í Valsblaðinu 1999 svaraði Ellert Sölvason (ávallt kallaður Lolli): "Já ég er búinn að því en það tók dálítinn tíma. Ég horfði á beina útsendingu frá leik Fram og Víkings og við vorum rúmar tvær mínútur frá því að bjarga okkur frá falli. Mér leið afskaplega illa. En maður verður að kunna að tapa þótt maður vilji helst alltaf sigra. Núna liggur leiðin bara upp á við hjá okkur. Stelpurnar hafa staðið sig vel, bæði í handbolta og fótbolta og ég hef mikla trú á meistaraflokki karla í báðum greinum. Valshjartað mun koma þeim aftur á toppinn. Það er ekki spurning..."<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998523#page/n55/mode/2up|title=Valsmenn hf.|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Viðræður við Ungmennafélagið Fjölni í Grafarvogi ==== Í skýrslu aðalstjórnar Vals sem birtist í Valsblaðinu 2000 kemur fram að eftir miklar umræður hafi stjórn ákveðið að skoða nýja möguleika, "...m.a. í ljósi þess að hægt gekk að fá borgaryfirvöld til að styrkja verulega uppbyggingu á Hlíðarendasvæðinu." Hafi stjórn því ákveðið að kanna möguleika á samstarfi við Ungmennafélagið Fjölni [[Fjölnir]] sem hugsanlega gæti leitt til sameiningar félaganna síðar. Fram kemur að fjölmargar ástæður hafi legið að baki þessari ákvörðun og að um hana hafi orðið "fjörugar" umræður á aðalfundi félagsins. Fram kemur að viðræður á milli félaganna hafi gengið vel og verið ánægjulegar og komnar það langt að formenn félaganna hafi undirritað viljayfirlýsingu en hins vegar hefði báðum félögum verið ljóst að ekkert yrði úr samstarfi ef ekki kæmi til öflugur stuðningur borgaryfirvalda. Verulega hafi hægt á málinu í kjölfar aðkomu borgaryfirvalda og að lokum hafi félögin ákveðið að falla frá áformunum en leituðu þess í stað að borgaryfirvöld styddu félögin strax, hvort um sig, í þeirri uppbyggingu sem þyrfti að fara fram innan á þeirra svæðum og tryggja hag þeirra. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998543#page/n11/mode/2up|title=Skýrsla aðalstjórnar|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Fjárhagasörðugleikar ==== Í viðtali við Reyni Vigni, þáverandi formann Vals, sem birtist í Valsblaðinu 2001, fjallaði hann nokkuð um fjárhagsstöðu félagsins. "Því er ekki að leyna að stór hluti af starfi aðalstjórnar fer í fjármál. Afkoma deildanna á þessum árum hefur ekki verið góð, reyndar talsvert tap öll árin og aðalstjórn hefur þurft að grípa inn í til þess að halda deildunum á floti. Það hefur verið dapurt að sjá ekki hagnað af rekstri deildanna. Á sama tíma hefur eignunum verið stýrt ágætlega og við náð að byggja heilmikið upp á svæðinu." <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998659#page/n59/mode/2up|title=Ný sýn að Hlíðarenda?|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Á þessum tíma skuldaði félagið um 200 milljónir króna auk þess sem aðstaða félagsins var afar bágborin og ljóst að ráðast þurfti í umtalsverða fjárfestingu til þess að bæta aðstöðu félagsins á svæðinu. Félaginu hafði að vísu tekist árið 1995 að endurfjármagna skuldir þess en um þá endurfjármögnun fjallaði Reynir Vignir í fyrrnefndu viðtali með svofelldum hætti: "Ég varð reyndar enn glaðari vorið '95 þegar það tókst með góðu átaki og hjálp [[Íslandsbanki|Íslandsbanka]] og [[Landsbankinn|Landsbankans]] að endurfjármagna félagið algjörlega, breyta öllum skuldum í langtímalán. Það gerði okkur kleift að breyta starfseminni strax. Þegar ég stóð með veðbókarvottorð í höndunum, með tveimur veðréttum í staðinn fyrir 30-40 áður og öll vatnaskil gerð upp, þá var ég hvað stoltastur á fyrsta árinu." ==== Frábær árangur í handknattleik karla ==== Á tíunda áratug tuttugustu aldar hélt karlalið Vals í handknattleik uppi heiðri félagsins. Liðið varð Íslandsmeistari árin 1991, 1993, 1994, 1995, 1996 og 1998 auk þess sem liðið varð bikarmeistari árin 1990, 1993 og 1998. Árið 1998 mættust Valur og Fram í sögulegum bikarúrslitaleik í Laugardalshöll. Í stöðunni 19-15 fyrir Fram þegar fimm mínútur lifðu af leiknum, þá reiknuðu flestir með sigri Fram. Valsmönnum tókst hins vegar að snúa taflinu við og urðu lokasekúndur leiksins eftirminnilegar. Þegar þrjár sekúndur voru eftir fengu Valsmenn aukakast í stöðunni 20-19 fyrir Fram. Valsmönnum tókst að koma boltanum inn að vítateig og skora og liðið hafði síðan betur í framlengingunni. Nokkrir eftirmálar urðu eftir bikarúrslitaleik Vals og Fram árið 1998. Framarar kærðu úrslitin og gerðu margvíslegar athugasemdir við aukakast Valsmanna. Í fyrsta lagi byggði kæran á því að Valsmenn hefðu verið með sjö útileikmenn þegar aukakastið var tekið en enginn þeirra í öðrum lit, í öðru lagi á því að Freyr Brynjarsson, sem skoraði jöfnunarmarkið umdeilda, hefði verið fyrir innan punktalínu þegar aukakastið var tekið og loks á því að leiktími væri liðinn þegar markið var skorað samkvæmt klukkunni í húsinu. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1898141?iabr=on#page/n7/|title=Ekki búið fyrr en...|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Dómstóll HSÍ komst að þeirri niðurstöðu í upphafi að leikurinn skyldi leikinn að nýju. Við þá niðurstöðu sættu Valsmenn sig ekki og að loknum miklum málaferlum var niðurstaðan sú að úrslit leiksins skyldu standa óbreytt en þegar yfir lauk höfðu fallið 8 dómar eða úrskurðir í málinu.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998437#page/n21/mode/2up|title=Sigrar innan vallar og utan. Ársskýrsla handknattleiksdeildar|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Á þessum árum léku margir af fremstu handknattleiksmönnum Íslands með Val svo sem [[Ólafur Stefánsson]], [[Dagur Sigurðsson]], [[Guðmundur Hrafnkelsson]], [[Geir Sveinsson]], [[Valdimar Grímsson]] o.fl. === 2002-2007. Mikilvægur samningur í höfn. Frábær árangur í knattspyrnu kvenna undir stjórn Elísabetar Gunnarsdóttur. Langþráðir titlar í knattspyrnu karla === ==== Mikilvægur samningur í höfn ==== Í niðurlagi skýrslu aðalstjórnar í Valsblaðinu 2001 var sett fram sú skoðun að ef samningar næðust við Reykjavíkurborg á árinu 2002, væri stjórnin þess fullviss að þá sköpuðust spennandi tækifæri til mótunar nýrrar framtíðar fyrir Knattspyrnufélagið Val. Með þetta að leiðarljósi fór mestur tími stjórnar Vals í vinnu við samningagerð við fulltrúa Reykjavíkurborgar um framtíðarskipulag Hlíðarendareits og um leið að tryggja stöðu félagsins á því svæði. Fram kemur í skýrslu aðalstjórnar félagsins sem birtist í Valsblaðinu 2002 að fjölmargir fundir hafi verið haldnir bæði innan stjórnar og á milli fulltrúa Vals og borgarinnar um málið og að stjórninni hafi verið það kappsmál að ljúka viðræðum fyrir borgarstjórnarkostningar í lok maí. Samningaviðræðum lauk í byrjun maí og á afmælisdegi Vals, 11. maí 2002, undirritaði þáverandi borgarstjóri Reykjavíkur [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] samning við Val.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998721#page/n5/mode/2up|titill=Mikilvægur samningur í höfn. Ársskýrsla aðalstjórnar 2002.|höfundur=Stjórn Knattspyrnufélagsins Vals|ár=2002|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}</ref> Í Valsblaðinu 2002 er gerð nánari grein fyrir efni samningsins. Vegna flutnings Hringbrautar og breikkunnar Flugvallavegar þurfti að skerða félagssvæði Vals um rúmlega 9000 m². Því þurfti að endurskipuleggja svæði félagsins. Var því í samningnum kveðið á um heimild til þess að byggja húsnæði fyrir atvinnustarfsemi og íbúðir auk íþróttastarfsemi á svæðinu. Gert var ráð fyrir að allt svæðið, sem afmarkast af Hlíðarfæti og Hringbraut sem og Bústaðavegi og Flugvallarbraut, yrði skipulagt sem ein heild og að tekjur af byggingu mannvirkja myndu fjármagna uppbyggingu nýrra íþróttamannvirkja félagsins. Samkvæmt samningnum skuldbatt Valur sig til þess að ráðstafa því fé sem fengist við sölu byggingarréttar eingöngu til greiðslu skulda og til uppbyggingar íþróttastarfsemi að Hlíðarenda og þeirra mannvirkja sem áætlað var að byggja upp skv. deiliskipulagstillögu. Að því marki sem tekjur af sölu byggingarréttar dygði ekki til að standa straum af framkvæmdakostnaði þeirra mannvirkja sem getið er um í samningnum skuldbatt Reykjavíkurborg sig til að leggja fram fé til uppbyggingar þeirra, sbr. sérstökum samningi þar um.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998727#page/n11/mode/2up|titill=Hlíðarendi. Framtíðarsýn|höfundur=Kristján Ásgeirsson, ALARK arkitektar ehf.|ár=2002|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}</ref> 16. desember 2003 var skrifað undir viðaukasamning milli Vals og Reykjavíkurborgar um framkvæmdir á Hlóðarenda. Þetta var í samræmi við ofangreindan rammasamning aðila frá 11. maí 2002. Í viðaukasamningnum var ákveðið að breyta deiliskipulagi á Hlíðarendareit og fjölga íbúðum á svæðinu miðað við það sem áður hafði verið ákveðið.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998061#page/n5/mode/2up|titill=Valsmenn stöndum allir saman um mestu framkvæmdir nokkurs íþróttafélags á Íslandi. Ársskýrsla aðalstjórnar 2004|ár=2004|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}</ref> Sér­stök bygg­inga­nefnd Reykja­vík­ur­borgar og Vals sá um sölu bygg­inga­rétt­ar­ins. Hún gerði samn­ing við kaup­anda af honum hinn 11. maí 2005. Kaup­and­inn var Vals­menn hf. og kaup­verðið var 485 millj­ónir króna ásamt kaup­rétti á bygg­inga- og lóða­rétt­indum fyrir 385 millj­ónir króna. Auk þess átti kaup­and­inn að greiða gatna­gerð­ar­gjöld. Heild­ar­verðið var því um 900 millj­ónir króna. Vals­menn greiddu um 400 millj­ónir króna út til hinnar sam­eig­in­legu bygg­inga­nefndar og restin átti að greið­ast þegar lóða­leigu­samn­ingar væru til­bún­ir. Fjár­mun­irnir nýtt­ust til að greiða niður alla skuldir Vals og sem eig­in­fjár­fram­lag inn í bygg­ingu íþrótta­mann­virkja.<ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|date=2019-05-17|website=Kjarninn|language=is|access-date=2026-04-29}}</ref> === Frábær árangur í knattspyrnu kvenna undir stjórn Elísabetar Gunnarsdóttur === Í lok sumars 2003 tilkynnti [[Helena Ólafsdóttir]] að hún myndi ekki gefa kost á sér til áframhaldandi þjálfunar kvennaliðs Vals í knattspyrnu. Í hennar stað var ráðin [[Elísabet Gunnarsdóttir (knattspyrnuþjálfari)]] sem var þekkt fyrir góðan árangur í þjálfun hjá yngri flokkum félagsins. Elísabet hóf þjálfaraferil sinn hjá Val árið 1993 sem aðstoðarþjálfari 4. og 5. flokks kvenna. Hún þjálfaði yngri flokka kvenna síðan allt frá 6. flokki til 2. flokks en árið 2001 tók hún að sér þjálfun meistaraflokks kvenna í Vestmannaeyjum hjá ÍBV. Árangur liðsins undir stjórn Elísabetar var frábær strax frá fyrsta ári. Liðið varð Íslandsmeistari undir hennar stjórn strax árið 2004 og komst í úrslitaleik bikarkeppninnar. Var þetta fyrsti Íslandsmeistaratitill Vals frá árinu 1989 í meistaraflokki í knattspyrnu. <ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998083#page/n27/mode/2up|titill=Fyrsti Íslandsmeistaratitill frá 1989 í meistaraflokki og bjart framundan. Skýrsla knattspyrnudeildar 2004|útgefandi=Valsblaðið 2004|ár=2004|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}</ref> Mikill liðsstyrkur barst liðinu haustið 2004 er [[Margrét Lára Viðarsdóttir]] skrifaði undir samning við félagið. == Rígar == === Rígurinn við KR === Valur á í langvinnum ríg við Knattspyrnufélag Reykjavíkur. Liðin eru bæði gamalgróin lið frá Reykjavík og ekki langt á milli heimavalla liðanna. Bæði lið eru auk þess sigursæl sögulega séð og byggir rígurinn því á velgengni þeirra beggja. KR hefur unnið Íslandsmeistaratitilinn í knattspyrnu karla 27 sinnum og Valur 23 sinnum og í meistaraflokki kvenna hefur Valur unnið Íslandsmeistaratitilinn 14 sinnum og KR 6 sinnum. Rígurinn nær ekki bara til knattspyrnu í efstu deild karla heldur einnig til körfubolta hjá báðum kynjum. == Knattspyrna == ===Karlar=== ====Á Íslandi==== Karlalið Vals hefur sigrað efstu deild [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmótsins]] 23 sinnum og unnið [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|bikarkeppni KSÍ]] 11 sinnum, aðeins nágrannaliðið [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] hefur borið oftar sigur úr býtum en Valur. Valur á einnig met yfir lengsta veru í efstu deild íslandsmótsins, en félagið var sleitulaust í efstu deild frá 1915-<nowiki/>[[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1999|1999]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/frettir/1999/09/18/valur_fallinn_i_fyrsta_sinn/|title=Valur fallinn í fyrsta sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-20}}</ref> og nær því þeim merka áfanga, eitt íslenskra liða, að hafa verið í efstu deild í 75 ár. Önnur stórlið sem hafa afrekað þetta eru [[Mílanó]] liðin [[AC Milan|AC]] og [[F.C. Internazionale Milano|Inter]], [[Juventus FC|Juventus]], [[FC Barcelona|Barcelona]] og [[Real Madrid]], svo fátt eitt sé nefnt. Í gegnum tíðina hefur félagið alið af sér fjöldann allan af atvinnu og landsliðsmönnum í knattspyrnu, þar með talinn fyrsta atvinnumann Íslendinga í knattspyrnu [[Albert Guðmundsson]] auk þess sem margir bestu knattspyrnumenn Íslands hafa leikið með félaginu. Þannig hafa t.a.m. [[Hermann Gunnarsson]], [[Ingi Björn Albertsson]], [[Atli Eðvaldsson]], [[Sigurður Dagsson]], [[Arnór Guðjohnssen]], [[Eiður Smári Guðjohnsen]], [[Guðni Bergsson]], [[Arnór Smárason]], [[Aron Jóhannsson]], [[Gylfi Þór Sigurðsson]], [[Hannes Þór Halldórsson]], [[Hólmar Örn Eyjólfsson]], [[Birkir Már Sævarsson]], [[Bjarni Ólafur Eiríksson]] og [[Sigurbjörn Hreiðarsson]] allir leikið fyrir Val. Núverandi þjálfari liðsins er [[Hermann Hreiðarsson]]<ref>{{vefheimild |höfundur=Almarr Ormarsson |titill= Hermann Hreiðarsson tekur við Val - Rúv |url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2025-11-02-hermann-hreidarsson-tekur-vid-val-457905|ritverk=ruv.is |dags=2. nóvember 2025 |tungumál=is}}</ref> og honum til aðstoðar eru [[Chris Brazell]] og [[Vignir Snær Stefánsson]]. Styrktrarþjálfari liðsins er [[Kirian Elvira Acosta]], markmannsþjálfari er [[Emil Alexander Larsen]], sjúkraþjálfari er [[Einar Óli Þorvarðarson]] og liðsstjórar eru [[Halldór Eyþórsson]] og [[Örn Erlingsson]]. ==== Í Evrópukeppnum ==== Karlalið Vals í knattspyrnu keppti sína fyrstu Evrópuleiki í undankeppni Evrópukeppni Bikarhafa tímabilið 1966-1967, þar mættu þeir [[Standard Liège|Standard Liége]] frá [[Belgía|Belgíu]], eftir jafntefli í heimaleiknum tapaði Valur stórt á útivelli og samanlagt 9-2.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658812?iabr=on#page/n11/mode/2up/search/Valur%20Standard%20Liege|title=Valsblaðið - 25. Tölublað (24.12.1966) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Tveimur árum síðar drógust Valsarar gegn [[Benfica]] frá [[Portúgal]], heimaleikur Vals fór fram á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvellinum]]. Áhorfendamet var slegið þegar 18.243 greiddu sig inn á völlinn.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1396908?iabr=on#page/n25/mode/2up/search/Valur%20Benfica|title=Morgunblaðið - 204. tölublað (19.09.1968) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Flestum á óvart gerðu liðin markalaust jafntefli í leiknum, En Benfica hafði í maí, sama ár, leikið til úrslita í Evrópukeppni félagsliða gegn [[Manchester United]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/62445--valur-vs-benfica/|title=Valur-Benfica 1968 History {{!}} UEFA Champions League|last=UEFA.com|website=UEFA.com|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/29/newsid_4464000/4464446.stm|title=1968: Manchester Utd win European Cup|date=1968-05-29|access-date=2021-01-24|language=en-GB}}</ref> Í liði Benfica í leiknum gegn Val voru nokkrir portúgalskir landsliðsmenn, t.d. Simoes, Torres, Augustino og að ógleymdum svarta pardusinum, [[Eusébio]]. Tveimur árum fyrr höfðu þessir menn hreppt bronsverðlaun með [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|portúgalska landsliðinu]] á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1966|HM í Englandi 1966]], fyrrnefndur Eusébio var markakóngur mótsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/news/13-01-2018/b-saga-heimsmeistaramotsins-b-hm-a-englandi-1966|title=Saga Heimsmeistaramótsins - HM á Englandi 1966|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-20}}</ref> Alls hefur Valur tekið þátt í Evrópukeppnum 20 sinnum, með ágætum árangri. {| class="wikitable" style="text-align: left;" ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Úrslit |- | 1966–67 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] | Forkeppni |[[Standard Liège]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 1–8 | style="text-align:center;" |''2–9'' |- | rowspan="2" | 1967–68 | rowspan="2" |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] | Fyrsta umferð |[[Jeunesse Esch]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 3–3 | style="text-align:center;" |''4–4''[[Away goals rule|(ú)]] |- | Önnur umferð |[[Vasas SC|Vasas]] | style="text-align:center;" | 0–6 | style="text-align:center;" | 1–5 | style="text-align:center;" |''1–11'' |- | 1968–69 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] | Fyrsta umferð |[[S.L. Benfica|Benfica]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–8 | style="text-align:center;" |''1–8'' |- | 1974–75 |[[UEFA bikarinn]] | Fyrsta umferð |[[Portadown F.C.|Portadown]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1975–76 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Glasgow Celtic]] | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" | 0–7 | style="text-align:center;" |''0–9'' |- | 1977–78 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Glentoran F.C.|Glentoran]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1978–79 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[1. FC Magdeburg]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" |''1–5'' |- | 1979–80 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð | [[Hamburger SV|Hamburg]] | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''1–5'' |- | 1981–82 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" | 0–5 | style="text-align:center;" |''0–7'' |- | 1985–86 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[FC Nantes|Nantes]] | style="text-align:center;" | 2–1 | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" |''2–4'' |- | 1986–87 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Juventus F.C.|Juventus]] | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" | 0–7 | style="text-align:center;" |''0–11'' |- | 1987–88 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[Wismut Aue]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" |''1–1''[[Away goals rule|(ú)]] |- | 1988–89 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[AS Monaco FC|Monaco]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1989–90 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Berliner FC Dynamo|Dynamo Berlin]] | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''2–4'' |- | 1991–92 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[FC Sion|Sion]] | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1992–93 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Boavista F.C.|Boavista]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" |''0–3'' |- | rowspan="2" | 1993–94 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] | Forkeppni |[[MYPA|MyPa]] | style="text-align:center;" | 3–1 | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" |''4–1'' |- |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Aberdeen F.C.|Aberdeen]] | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" |''0–7'' |- | 2006–07 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[Brøndby IF]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–3 | style="text-align:center;" |''1–3'' |- | 2008–09 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[FC BATE Borisov|BATE Borisov]] | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''0–3'' |- | 2016–17 | Evrópudeildin |Fyrsta umferð |[[Brøndby IF]] | style="text-align:center;" | 1–4 | style="text-align:center;" | 0–6 | style="text-align:center;" |''1–10'' |- | rowspan="2" | 2017–18 | rowspan="2" | Evrópudeildin |Fyrsta umferð |[[FK Ventspils|Ventspils]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" |''1–0'' |- | Önnur umferð |[[NK Domžale|Domžale]] | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" | 2–3 | style="text-align:center;" |''3–5'' |- | rowspan="3" | 2018–19 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[Rosenborg]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 1−3 | style="text-align:center;" |''2–3'' |- | rowspan="2" | Evrópudeildin | Önnur umferð |[[FC Santa Coloma]] | style="text-align:center;" | 3–0 | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" |'''3–1''' |- | Þriðja umferð |[[FC Sheriff Tiraspol|Sheriff Tiraspol]] | style="text-align:center;" | 2–1 | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" |'''2–2 (ú)''' |- | rowspan="2" | 2019–20 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[NK Maribor|Maribor]] | style="text-align:center;" | 0−3 | style="text-align:center;" | 0−2 | style="text-align:center;" |'''0−5''' |- |[[Evrópudeildin]] | Önnur umferð |[[PFC Ludogorets Razgrad]] | style="text-align:center;" | 1−1 | style="text-align:center;" | 0−4 | style="text-align:center;" |'''1−5''' |} [[Mynd:Benfica pendant in the Valur display cabinet (14504343571).jpg|thumb|Minjagripur frá leiknum við Benfica 1968.]] <br /> ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í knattspyrnu ==== <small>Miðað við 28. apríl 2026.</small> {{Football squad |no1=1|nat1=ISL|pos1=GK|name1=[[Ögmundur Kristinsson]] |no2=3|nat2=ISL|pos2=DF|name2=[[Hörður Ingi Gunnarsson]] |no3=4|nat3=NOR|pos3=DF|name3=[[Markus Lund Nakkim]] |no4=5|nat4=ISL|pos4=MF|name4=[[Birkir Heimisson]] |no5=6|nat5=ISL|pos5=MF|name5=[[Bjarni Mark Antonsson]] |no6=7|nat6=ISL|pos6=DF|name6=[[Ingimar Torbjörnsson Stöle]] |no7=8|nat7=ISL|pos7=FW|name7=[[Jónatan Ingi Jónsson]] |no8=9|nat8=DNK|pos8=FW|name8=[[Patrick Pedersen]] |no9=10|nat9=ISL|pos9=MF|name9=[[Kristinn Freyr Sigurðsson]] |no10=11|nat10=ISL|pos10=MF|name10=[[Kristófer Dagur Arnarsson]] |no11=12|nat11=ISL|pos11=FW|name11=[[Tryggvi Hrafn Haraldsson]] |no12=13|nat12=ISL|pos12=MF|name12=[[Kristján Oddur Kristjánsson]] |no13=14|nat13=SWE|pos13=MF|name13=[[Albin Skoglund]] |no14=15|nat14=ISL|pos14=DF|name14=[[Hólmar Örn Eyjólfsson]] |no15=16|nat15=ISL|pos15=FW|name15=[[Loki Kristjánsson]] |no16=17|nat16=ISL|pos16=FW|name16=[[Lúkas Logi Heimisson]] |no17=18|nat17=ISL|pos17=GK|name17=[[Frederik August Albrecht Schram]] |no18=19|nat18=ISL|pos18=FW|name18=[[Dagur Orri Garðarsson]] |no19=20|nat19=ISL|pos19=DF|name19=[[Orri Sigurður Ómarsson]] |no20=21|nat20=ISL|pos20=DF|name20=[[Jakob Franz Pálsson]] |no21=23|nat21=ISL|pos21=FW|name21=[[Adam Ægir Pálsson]] |no22=24|nat22=NED|pos22=DF|name22=[[Myles A. Veldman]] |no23=25|nat23=ISL|pos23=GK|name23=[[Stefán Þór Ágústsson]] |no24=26|nat24=ISL|pos24=DF|name24=[[Emil Nönnu Sigurbjörnsson]] |no25=27|nat25=ISL|pos25=FW|name25=[[Pétur Eiríksson]] |no26=28|nat26=ISL|pos26=MF|name26=[[Samúel Kári Friðjónsson]] |no27=30|nat27=ISL|pos27=DF|name27=[[Gunnar Karl Heiðdal]] |no28=45|nat28=ISL|pos28=MF|name28=[[Þórður Sveinn Einarsson]] |no29=66|nat29=ISL|pos29=DF|name29=[[Ólafur Flóki Stephensen]] |no30=95|nat30=ISL|pos30=GK|name30=[[Tómas Blöndal-Peterson]] |no31=97|nat31=ISL|pos31=FW|name31=[[Birkir Jakob Jónsson]]}} ===Á láni=== {{Fs start}} {{Fs player|no=16|nat=ISL|pos=DF|name=[[Stefán Gísli Stefánsson]]|other=lánaður til [[Njarðvík|Njarðvíkur]] út tímabilið 2026}} {{Fs player|no=33|nat=ISL|pos=DF|name=[[Andi Hoti]]|other=lánaður til [[Afturelding|Aftureldingar]] út tímabilið 2026}} {{Fs end}} [[Mynd:Valur-fram.jpeg|thumb|Valur varð Íslandsmeistari í knattspyrnu karla 2007, það tímabil lék liðið heimaleiki sína á Laugardalsvelli, enda stóð endurnýjun yfir á Hlíðarendasvæðinu. Helgi Sigurðsson sést hér í forgrunni og fyrir aftan er Pálmi Rafn Pálmason.]] ==== Gengi meistaraflokks karla í knattspyrnu í gegnum tíðina ==== {| class="wikitable" |+ ''Gengi meistaraflokks karla í knattspyrnu í gegnum tíðina'' ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti |- |'''1915''' |3 |'''1936''' |'''1''' |'''1957''' |3 |'''1978''' |'''1''' |'''1999''' |9 |'''2020''' |'''1''' |- |'''1916''' |3 |'''1937''' |'''1''' |'''1958''' |3 |'''1979''' |3 |'''2000''' |''2. sæti í 1. deild'' |'''2021''' |5 |- |'''1917''' |3 |'''1938''' |'''1''' |'''1959''' |4 |'''1980''' |'''1''' |'''2001''' |9 |'''2022''' |6 |- |'''1918''' |3 |'''1939''' |'''4''' |'''1960''' |4 |'''1981''' |5 |'''2002''' |''1. sæti í 1. deild'' |'''2023''' |2 |- |'''1919''' |4 |'''1940''' |'''1''' |'''1961''' |3 |'''1982''' |5 |'''2003''' |10 |'''2024''' |3 |- |'''1920''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1941''' |2 |'''1962''' |2 |'''1983''' |5 |'''2004''' |''1. sæti í 1. deild'' |'''2025''' |2 |- |'''1921''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1942''' |'''1''' |'''1963''' |3 |'''1984''' |2 |'''2005''' |2* | | |- |'''1922''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1943''' |''1'' |''1964'' |4 |''1985'' |''1'' |''2006'' |3 | | |- |''1923'' |3 |''1944'' |''1'' |''1965'' |5* |''1986'' |2 |''2007'' |''1'' | | |- |''1924'' |4 |''1945'' |''1'' |''1966'' |''1'' |''1987'' |''1'' |''2008'' |5 | | |- |''1925'' |4 |''1946'' |3 |''1967'' |''1'' |''1988'' |2* |'''2009''' |8 | | |- |''1926'' |5 |''1947'' |2 |''1968'' |3 |''1989'' |5 |''2010'' |7 | | |- |''1927'' |2 |''1948'' |3 |''1969'' |5 |''1990'' |4* |''2011'' |5 | | |- |''1928'' |2 |''1949'' |3 |''1970'' |5 |''1991'' |4* |''2012'' |8 | | |- |''1929'' |2 |''1950'' |5 |''1971'' |5 |''1992'' |4* |''2013'' |5 | | |- |''1930'' |''1'' |''1951'' |2 |''1972'' |5 |''1993'' |6 |'''2014''' |5 | | |- |''1931'' |2 |''1952'' |4 |''1973'' |2 |''1994'' |4 |''2015'' |5* | | |- |''1932'' |2 |''1953'' |2 |''1974'' |3* |''1995'' |7 |''2016'' |5* | | |- |''1933'' |''1'' |''1954'' |4 |''1975'' |3 |''1996'' |5 |''2017'' |''1'' | | |- |''1934'' |2 |''1955'' |3 |''1976'' |''1*'' |''1997'' |8 |''2018'' |''1'' | | |- |''1935'' |'''1''' |'''1956''' |'''1''' |'''1977''' |2* |'''1998''' |8 |'''2019''' |6 | | |} ''<small>Stjörnumerkt ár vannst bikarkeppni karla í knattspyrnu.</small>'' <br /> ==== Gullskórinn ==== Gullskórinn hefur verið veittur markahæsta leikmanni efstu deildar í knattspyrnu karla allar götur frá 1917, þess ber þó að geta að engin gögn eru til um markahæstu leikmenn íslandsmótsins frá 1920 og til og með 1934. Eftirtaldir Valsmenn hafa hreppt hnossið:<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/markahaestu-leikmenn-i-landsdeildum/|title=Markahæstu leikmenn í landsdeildum - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-21|archive-date=2021-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213092757/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/markahaestu-leikmenn-i-landsdeildum/|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Timabil ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Mörk |- |1935 |Magnús Bergsteinsson |3 |- |1936 |Óskar Jónsson |5 |- |1937 |Óskar Jónsson |3 |- |1938 |Magnús Bergsteinsson* |3 |- |1940 |Sigurpáll Jónsson* |4 |- |1942 |Ellert Sölvason |6 |- | rowspan="3" |1944 |Sveinn Sveinsson |2 |- |Sveinn Helgason |2 |- |Jóhann Eyjólfsson |2 |- | rowspan="2" |1947 |[[Albert Guðmundsson]] |3 |- |Einar Halldórsson |3 |- |1950 |Halldór Halldórsson |3 |- |1967 |[[Hermann Gunnarsson]] |12 |- |1968 |Reynir Jónsson* |8 |- |1973 |[[Hermann Gunnarsson]] |17 |- |1976 |[[Ingi Björn Albertsson]] |16 |- |1980 |Matthías Hallgrímsson |13 |- |'''1983''' |'''Ingi Björn Albertsson''' |'''14''' |- |1988 |Sigurjón Kristjánsson |13 |- |2015 |Patrick Pedersen |13 |- |2018 |Patrick Pedersen |18 |- |2025 |Patrick Pedersen |18 |} <small>Stjörnumerktir leikmenn deildu titlinum með öðrum. Tímabilið 1983 varð Ingi Björn Albertsson fyrsti leikmaður í efstu deild karla til þess að skora 100 mörk í efstu deild. Hann náði þessum áfanga í leik gegn KR þann 18. júní. Ingi er einn sex leikmanna til að skora yfir 100 mörk í efstu deild og er þriðji markahæsti leikmaðurinn í sögu efstu deildar í knattspyrnu. Patrick Pedersen varð markahæsti leikmaður í sögu efstu deildar í knattspyrnu 5. ágúst 2025 er hann skoraði tvö mörk í jafntefli á móti ÍA.</small><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2025/08/05/pedersen_markahaestur_fra_upphafi/|title=Pedersen markahæstur frá upphafi|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-04-29}}</ref> <small>Patrick Pedersen hefur nú skorað 134 mörk í efstu deild á Íslandi.</small> ==== Þjálfarar meistaraflokks karla í knattspyrnu ==== {{col-begin}} {{col-2}} *{{ISL}} [[Guðmundur H. Pétursson]] (1930) *{{ISL}} [[Reidar Sörensen]] (1933–35) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] (1935–37) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] & {{SKO}} [[Robert Jack]] (1937–38) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] (1938) *{{SKO}} [[Joe Devine]] (1939) *{{SKO}} [[Joe Devine]] (1948) *{{ISL}} [[Hermann Hermannsson]] (1955) *{{ISL}} [[Óli B. Jónsson]] (1967–68) *{{USSR}} [[Yuri Illichev]] (1973–74), (1976–77) *{{HUN}} [[Nemes Gyula]] (1978–79) *{{GER}} [[Volker Hofferbert]] (1980) *{{GER}} [[Klaus-Jürgen Hilpert]] (1982) *{{GER}} [[Claus Peter]] (1982–83) *{{SKO}} [[Ian Ross]] (1984–87) *{{ISL}} [[Hörður Helgason]] (1988–89) *{{ISL}} [[Guðmundur Þorbjörnsson]] (1989) *{{ISL}} [[Ingi Björn Albertsson]] (1990–91) *{{ISL}} [[Kristinn Björnsson]] (1992–93) *{{ISL}} [[Sigurður Dagsson]] (1996) {{col-2}} *{{ISL}} [[Sigurður Grétarsson]] (1996) *{{ISL}} [[Kristinn Björnsson]] (1997–99) *{{ISL}} {{BIH}} [[Ejub Purišević]] (2000–01) *{{ISL}} [[Þorlákur Árnason]] (2002–03) *{{ISL}} [[Njáll Eiðsson]] (2004) *{{ISL}} [[Willum Þór Þórsson]] (okt. 2004 – júlí 2009) *{{ISL}} [[Atli Eðvaldsson]] (júli- sept. 2009) *{{ISL}} [[Gunnlaugur Jónsson]] (sept. 2009 – sept. 2010) *{{ISL}} [[Kristján Guðmundsson]] (sept. 2010 – okt. 2012) *{{ISL}} [[Magnús Gylfason]] (okt. 2012 –okt. 2014) *{{ISL}} [[Ólafur Jóhannesson]] (okt. 2014-okt. 2019) *{{ISL}} [[Heimir Guðjónsson]] (okt. 2019- júlí 2022) *{{ISL}} [[Ólafur Jóhannesson]] (júlí 2022-október 2022) *{{ISL}} [[Arnar Grétarsson]] (nóvember 2022-ágúst 2024) *{{SRB}}[[Srdjan Tufegdzic]] (ágúst 2024-október 2025) *{{ISL}}[[Hermann Hreiðarsson]] (nóvember 2025-?){{Col-end}} === Konur === ==== Á Íslandi ==== Sömu sögu er að segja af kvennaliði Vals og karlaliði, þ.e. kvennadeild Vals í knattspyrnu er einnig sú næst sigursælasta á landinu m.t.t. sigra á Íslandsmóti. Fyrsti sigur liðsins í Íslandsmótinu kom [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]] og eru þeir orðnir þrettán talsins<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/fotbolti/titlar.aspx|title=Fótbolti - Titlar - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref>, sá síðasti vannst sumarið 2023.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19401/2019/09/21/valur-islandsmeistari-kvenna-i-knattspyrnu.aspx|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í knattspyrnu|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/valur-islandsmeistari-kvenna-i-fotbolta|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í fótbolta|date=2019-09-21|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Fyrsti bikartitillinn kom í hús árið 1984 og hefur ekkert annað lið unnið bikarkeppnina jafn oft og Valskonur, en þær hafa sigrað keppnina alls 15 sinnum.<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> Frá [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2004|2004]] til [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2008|2008]], undir stjórn [[Elísabet Gunnarsdóttir|Elísabetar Gunnarsdóttur]] og með [[Margrét Lára Viðarsdóttir|Margréti Láru Viðarsdóttur]] í fararbroddi sigraði liðið [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Íslandsmótið]] fjórum sinnum af fimm mögulegum skiptum. Árin 2009-2011 þjálfaði [[Freyr Alexandersson]] liðið með góðum árangri, en þegar Freyr hætti þjálfun liðsins tóku mögur ár við - í samanburði við mikinn árangur áranna á undar. [[Pétur Pétursson]] tók við liðinu 2017 og þjálfaði liðið til 2024, en undir stjórn Péturs vann liðið fjóra Íslandsmeistaratitla. Núverandi þjálfari liðsins er Matthías Guðmundsson. ==== Í Evrópukeppnum ==== Valur hefur náð fínum árangri í meistaradeild Evrópu í knattspyrnu, en besti árangur félagsins í meistaradeild kvenna í knattspyrnu náðist tímabilið 2005-06, þegar liðið komst í 8-liða úrslit, þá undir stjórn fyrrnefndar Elísabetar. Tímabilin 2005-06, 2007-08 og 2008-09 var Margrét Lára Viðarsdóttir markahæsti leikmaður keppninnar. {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | '''Úrslit''' |- | rowspan="7" |2005-06 | rowspan="7" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Røa Idrettslag |4-1 |''n/a'' |'''4-1''' |- |United Jakobstad |2-1 |''n/a'' |'''2-1''' |- |Pärnu FC |8-1 |''n/a'' |'''8-1''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Djurgården/Älvsjö<br /> |1-2 |''n/a'' |'''1-2''' |- |ZFK Masinac Classic Niš |3-0 |''n/a'' |'''3-0''' |- |Alma KTZH<br /> |8-0 |''n/a'' |'''8-0''' |- |Átta liða úrslit |Turbine Potsdam |1-8 |11-1 |'''2-19''' |- | rowspan="6" |2007-08 | rowspan="6" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Honka |2–1<br /> |''n/a'' |'''2–1''' |- |KÍ Klaksvík |6–0<br /> |''n/a'' |'''6–0''' |- |ADO Den Haag |5–1<br /> |''n/a'' |'''5–1''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Frankfurt |3–1<br /> |''n/a'' |'''3–1''' |- |Rapide Wezema |4–0<br /> |''n/a'' |'''4-0''' |- |Everton |3–1<br /> |''n/a'' |'''3–1''' |- | rowspan="6" |2008-09 | rowspan="6" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Cardiff City LFC |8–1 |''n/a'' |'''8–1''' |- |FC FK Slovan Duslo Šaľa |6–2 |''n/a'' |'''6–2''' |- |Maccabi Holon |9-0 |''n/a'' |'''9-0''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Umeå IK |1-5 |''n/a'' |'''1-5''' |- |ASD CF Bardolino |2–3 |''n/a'' |'''2–3''' |- |Alma KTZH |8-0 |''n/a'' |'''8-0''' |- |2009-10 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Torres |1-2 |1-4 |''2-6'' |- |2010-11 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Rayo Vallecano |1-1 |0-3 |''1-4'' |- |2011-12 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Glasgow City |0-3 |1-1 |''1-4'' |} ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í knattspyrnu ==== <small>Miðað við 27. apríl 2026.</small> {{Football squad |no1=1|nat1=ISL|pos1=GK|name1=[[Tinna Brá Magnúsdóttir]] |no2=2|nat2=ISL|pos2=DF|name2=[[Sigrún Ísfold Valsdóttir]] |no3=3|nat3=ISL|pos3=DF|name3=[[Sóley Edda Ingadóttir]] |no4=4|nat4=ISL|pos4=DF|name4=[[Helga Rut Einarsdóttir]] |no5=5|nat5=ISL|pos5=DF|name5=[[Bryndís Eiríksdóttir]] |no6=6|nat6=ISL|pos6=MF|name6=[[Kimberley Dóra Hjálmarsdóttir]] |no7=7|nat7=ISL|pos7=MF|name7=[[Ísabella Sara Tryggvadóttir]] |no8=8|nat8=ISL|pos8=MF|name8=[[Arnfríður Auður Arnarsdóttir]] |no9=9|nat9=ISL|pos9=FW|name9=[[Sonja Björg Sigurðardóttir]] |no10=10|nat10=ISL|pos10=DF|name10=[[Berglind Rós Ágústsdóttir]] |no11=11|nat11=ISL|pos11=DF|name11=[[Anna Rakel Pétursdóttir]] |no12=12|nat12=ISL|pos12=GK|name12=[[Esther Júlía Gústavsdóttir]] |no13=13|nat13=ISL|pos13=FW|name13=[[Nadía Atladóttir]] |no14=15|nat14=ISL|pos14=MF|name14=[[Hrafnhildur Salka Pálmadóttir]] |no15=16|nat15=ISL|pos15=MF|name15=[[Margrét Brynja Kristinsdóttir]] |no16=17|nat16=ISL|pos16=DF|name16=[[Auður Björg Ármannsdóttir]] |no17=18|nat17=ISL|pos17=DF|name17=[[Málfríður Anna Eiríksdóttir]] |no18=21|nat18=ISL|pos18=DF|name18=[[Lillý Rut Hlynsdóttir]] |no19=25|nat19=ISL|pos19=MF|name19=[[Glódís María Gunnarsdóttir]] |no20=26|nat20=ISL|pos20=FW|name20=[[Ása Kristrín Tryggvadóttir]] |no21=28|nat21=ISL|pos21=FW|name21=[[Kolbrá Una Kristinsdóttir]] |no22=32|nat22=ISL|pos22=FW|name22=[[Ágústa María Valtýsdóttir]] |no23=34|nat23=ISL|pos23=FW|name23=[[Karítas Barkardóttir]] |no24=77|nat24=ISL|pos24=FW|name24=[[Eyrún Vala Harðardóttir]] |no25=|nat25=FIN|pos25=GK|name25=[[Vera Varis]]}} ===Á láni=== {{Fs start}} {{Fs player|no=|nat=ISL|pos=MF|name=[[Ragnheiður Þórunn Jónsdóttir]]|other=lánuð til [[PEC Zwolle]] til 1. maí 2026}} {{Fs end}} ==== Gengi meistaraflokks kvenna í knattspyrnu í gegnum tíðina ==== {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Tímabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Tímabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Timabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti |- |''1977'' |3 |''1987'' |2* |''1997'' |3 |''2007'' |''1'' |''2017'' |3 |- |''1978'' |''1'' |''1988'' |''1*'' |''1998'' |2 |''2008'' |''1'' |''2018'' |3 |- |''1979'' |2 |''1989'' |''1'' |''1999'' |3 |''2009'' |'''1*''' |''2019'' |''1'' |- |''1980'' |2 |''1990'' |3* |''2000'' |5 |''2010'' |''1*'' |''2020'' |2 |- |''1981'' |3 |''1991'' |2 |''2001'' |4* |''2011'' |2* |''2021'' |''1'' |- |''1982'' |2 |''1992'' |3 |''2002'' |3 |''2012'' |4 |''2022'' |''1'' |- |''1983'' |2 |''1993'' |4 |''2003'' |3* |''2013'' |2 |''2023'' |'''1''' |- |'''1984''' |''Riðlakeppni*'' |'''1994''' |3 |''2004'' |''1'' |''2014'' |7 |2024 |2 |- |''1985'' |3* |''1995'' |2* |''2005'' |2 |''2015'' |7 |2025 |6 |- |''1986'' |''1*'' |''1996'' |4 |''2006'' |''1*'' |''2016'' |3 | colspan="2" | |}<small>Sumarið 2008 skoraði Valsliðið 91 mark á Íslandsmótinu og bætti eigið met frá árinu áður um 3 mörk.</small> ==== Gullskórinn ==== Gullskórinn hefur verið veittur markahæsta leikmanni tímabilsins í efstu deild kvenna frá árinu 1981. Eftirfarandi Valskonur hafa hreppt gullskóinn:<ref name=":0" /> {| class="wikitable" |+Gullskórinn ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Mörk |- |1986 |Kristín Arnþórsdóttir |22 |- |1987 |Ingibjörg Jónsdóttir |16 |- |1988 |Bryndís Valsdóttir |12 |- |1989 |Guðrún Sæmundsdóttir |12 |- |1999 |Ásgerður Hildur Ingibergsdóttir |20 |- |2005 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |23 |- |2006 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |34 |- |''2007'' |[[Margrét Lára Viðarsdóttir|''Margrét Lára Viðarsdóttir'']] |''38'' |- |2008 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |32 |- |2009 |[[Kristín Ýr Bjarnadóttir]] |23 |- |2010 |[[Kristín Ýr Bjarnadóttir]] |23 |- |2012 |[[Elín Metta Jensen]] |18 |- |2023 |Bryndís Arna Níelsdóttir |14+1 |} <br /><small>Tímabilið 2007 skoraði Margrét Lára Viðarsdóttir 38 mörk í aðeins 16 leikjum, eða 2,4 mörk að meðaltali í hverjum leik. Hvorki fyrr né síðar hefur leikmaður í efstu deild karla eða kvenna skorað fleiri mörk á sama tímabili.</small> <small>Tímabilið 2023 skoraði Bryndís Arna Níelsdóttir 14 mörk í fyrri hluta deildarinnar og eitt mark í efri hluta deildarinnar.</small> == Handknattleikur == === Karlar === ==== Á Íslandi ==== Handknattleiksdeild Vals á sér langa sögu innan handboltans á Íslandi, félagið hefur skipað sér með þeim sigursælustu í íþróttinni hérlendis og er hefur ekkert lið unnið Íslandsmótið né bikarkeppnina í handbolta jafn oft og Valur karlamegin, Karlalið Vals tók þátt í fyrsta Íslandsmótinu í handbolta, tímabilið [[Handknattleiksárið 1939-40|1939-40]] og stóð uppi sem sigurvegari, eftir að hafa unnið alla leiki sína í riðlinum. Þegar hefðbundnu deildafyrirkomulagi var komið á tímabilið [[Handknattleiksárið 1947-48|1947-1948]] voru Valsarar vitaskuld með og gott betur en allar götur síðan hefur Valur átt lið í efstu deild karla í handknattleik. Með Val hafa margir fræknir handknattleiksmenn leikið, ber þar helst að nefna silfurverðlaunahafa Íslands á [[Sumarólympíuleikarnir 2008|Ólympíuleikunum í Peking]] árið 2008, þá [[Snorri Steinn Guðjónsson|Snorra Stein Guðjónsson]] og [[Ólafur Indriði Stefánsson|Ólaf Stefánsson]]. Að auki má nefna [[Guðmundur Hrafnkelsson|Guðmund Hrafnkelsson]], [[Valdimar Grímsson]], [[Roland Valur Eradze|Roland Val Eradze]] og [[Dagur Sigurðsson|Dag Sigurðsson]]. Núverandi þjálfari liðsins er Ágúst Þór Jóhannsson og honum til aðstoðar er Róbert Gunnarsson. Jóhann Ingi Guðmundsson er markmannsþjálfari liðsins og Aron Óskar Þorleifsson sjúkraþjálfari. ==== Í Evrópukeppnum ==== Í byrjun áttunda áratugar síðasta aldar varð til hin svokallaða „mulningsvél“ en höfundur hennar er talinn vera Reynir Ólafsson sem tók við þjálfun karlaliðs Vals árið 1970. Hann mun strax hafist handa við að bæta varnarleik liðsins sem þótti ekki góður. Reyni tókst vel að gera þær lagfæringar sem þurfti og fljótlega þótti Valsvörnin óárennileg og fékk fyrir vikið fyrrgreint viðurnefni. „Mulningsvélin“ náði þó ekki að skila Íslandsbikarnum heim á Hlíðarenda fyrr en 1973 en það ár varð kvennalið Vals einnig Íslandsmeistari og því um stórt ár að ræða hjá handknattleiksfólki Vals. „Mulningsvélin“ varð síðan Íslandsmeistari þrjú ár í röð 1977, 1978 og 1979, þótt nokkuð hafi verið farið að kvarnast úr hópnum undir það síðasta. Stærsta afrek „Mulningsvélarinnar“ var án efa að komst í úrslit í Evrópukeppni meistaraliða árið 1980. Frækilegir sigrar unnust á leiðinni í úrslit, m.a. voru spænsku meistararnir í Atlético Madrid lagðir að velli í undanúrslitum. Eftir þriggja marka tap ytra í fyrri leiknum, 24:21, vann Valur heimaleikinn sem fram fór í Laugardalshöll snemma árs 1980, 18:15, í einum eftirminnilegasta handboltaleik sem þar hefur farið fram. Stefán Gunnarsson skoraði 18. og síðasta markið og Ólafur Benediktsson fór á kostum í markinu og átti ekki hvað sístan þátt í að Valsliðið náði að tryggja sér þriggja marka sigur sem nægði til að komast í úrslit. Þegar kom að úrslitaleiknum við þýska liðið Grosswallstadt ákvað Valur að selja heimaleikjaréttinn af fjárhagsástæðum. Úrslitaleikurinn var háður í Ólympíuhöllinni í München og tapaðist, 21:12. Valsmenn komust nærri því að leika afrek sitt eftir tímabilið 2016-17 og komast í úrslitaleik í Evrópukeppni, en þá duttu þeir út í undanúrslitum áskorendabikars Evrópu í handknattleik. Árið 2024 sigruðu Valsmenn Evrópubikarkeppni í handknattleik og urðu þar með fyrsta íslenska liðið í boltaíþrótt til þess að sigra Evrópukeppni.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242575099d/upp-gjorid-olympiacos-valur-31-27-4-5-vals-menn-evropu-bikar-meistarar-eftir-sigur-i-vita-keppni|title=Upp­gjörið: Olympiacos-Valur 31-27 [4-5] {{!}} Vals­menn Evrópu­bikar­meistarar eftir sigur í víta­keppni - Vísir|last=Eggertsson|first=Andri Már|date=2024-05-25|website=visir.is|language=is|access-date=2026-04-29}}</ref> {| class="wikitable" |+Árangur Karlaliðs Vals í Evrópukeppnum ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Úrslit |- |[[Handknattleiksárið 1973-74|1973-74]] |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Vfl Gummersbach |10-11 |8-16 |''18-27'' |- | rowspan="2" |1976-77 | rowspan="2" |Evrópukeppni Bikarhafa |32-liða úrslit |HC Red Boys Differdange |25-11 |29-12 |''54-23'' |- |16-liða úrslit |WKS Slask Wroclaw |20-22 |18-22 |''38-44'' |- | rowspan="2" |1977-78 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |Kyndil |23-15 |30-16 |''53-31'' |- |16-liða úrslit |Honvéd Budapest |23-35 |25-22 |''48-57'' |- | rowspan="2" |1978-79 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |IL Refstad |14-12 |14-16 |''28-28(ú)'' |- |16-liða úrslit |Dinamo Bucharest |19-25 |20-20 |''39-45'' |- | rowspan="4" |1979-80 | rowspan="4" |Evrópukeppni Meistaraliða |16-liða úrslit |Brentwood |32-19 |38-14 |''70-33'' |- |8-liða úrslit |IK Drott |18-19 |18-16 |''36-35'' |- |Undanúrslit |[[Atlético Madrid]] |18-15 |21-14 |'''36-32''' |- |Úrslit |Grosswallstadt | colspan="3" | ''12-21'' |- |1984-85 |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Ystad |20-17 |19-23 |''39-40'' |- | rowspan="2" |1985-86 | rowspan="2" |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Kolbotn |22-20 |18-20 |''40-40(ú)'' |- |16-liða úrslit |Lugi |16-22 |15-15 |''31-37'' |- |1986-87 |IHF-Bikarinn |1. Umferð |Urædd |14-16 |20-25 |''34-41'' |- | rowspan="3" |1988-89 | rowspan="3" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kyndil |27-26 |24-17 |''51-43'' |- |16-liða úrslit |ZMC Amicitia Zurich |16-15 |25-22 |''41-38'' |- |8-liða úrslit |SC Magdeburg |22-16 |15-21 |''37-37(ú)'' |- | rowspan="2" |1989-90 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kyndil |29-14 |26-27 |''55-41'' |- |16-liða úrslit |Rába ETO Györ |21-31 |23-29 |''44-60'' |- |1990-91 |Evrópukeppni Bikarhafa |1. Umferð |Sandefjord |22-20 |21-25 |''43-45'' |- | rowspan="3" |1991-92 | rowspan="3" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |IK Drott |27-24 |28-27 |''55-51'' |- |16-liða úrslit |Hapoel Rishon Lezion |25-20 |27-28 |''52-48'' |- |8-liða úrslit |FC Barcelona |19-23 |15-27 |''34-50'' |- | rowspan="3" |1992-93 | rowspan="3" |Evrópukeppni Bikarhafa |1. Umferð |Stavanger |24-22 |34-25 |''58-47'' |- |16-liða úrslit |Klaipeda |28-24 |21-22 |''49-46'' |- |8-liða úrslit |TUSSEM Essen |27-25 |14-23 |''41-48'' |- | rowspan="2" |1993-94 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Tatra Koprivnice |22-18 |23-23 |''45-41'' |- |16-liða úrslit |HK Sandefjord |25-22 |21-24 |''46-46(ú)'' |- |1994-95 |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kolding |22-26 |27-27 |''49-53'' |- | rowspan="2" |1995-96 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |CSKA Moskva |23-23 |21-20 |''44-43'' |- |16-liða úrslit |ABC Braga |25-23 |25-29 |''50-52'' |- |1996-97 |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Shakhtar Donetsk |20-19 |16-27 |''36-46'' |- |2004-05 |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Grasshopper Zurich |28-28 |21-23 |''49-51'' |- | rowspan="3" |2005-06 | rowspan="3" |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |HC Tbilisi |51-15 |47-13 |''98-28'' |- |2. Umferð |Sjunda |28-31 |33-27 |'''61-58''' |- |3. Umferð |Skövde |24-22 |28-35 |'''52-57''' |- | rowspan="7" |2007-08 | rowspan="7" |Meistaradeildin |Forkeppni |Viking Malt |28-19 |33-24 |'''61-43''' |- | rowspan="6" |Riðlakeppni |Celje Lasko | |24-34 | rowspan="6" |4. sæti í riðli |- |Vfl Gummersbach |24-33 | |- |MKB Veszprém | |28-41 |- |Celje Lasko |29-28 | |- |Vfl Gummersbach | |22-34 |- |MKB Veszprém |24-31 | |- | rowspan="4" |2016-17 | rowspan="4" |Áskorendabikar EHF |32-liða úrslit |Haslum Handballklubb |31–24<br /> |25–25<br /> |'''56-49''' |- |16-liða úrslit |RK Partizan 1949 |21–21<br /> |24–24<br /> |'''45-45''' |- |8-liða úrslit |RK Sloga Požega |30–27<br /> |29–26<br /> |'''59-53''' |- |Undanúrslit |AHC Potaissa Turda<br /> |30–22<br /> |23–32<br /> |'''53-54''' |- | rowspan="7" |2023-24 | rowspan="7" |Evrópubikarkeppni EHF |1. umferð |Granytas Karis |27–24<br /> |33–28<br /> |'''60-52''' |- |2. umferð |Pölva Serviti |32–29<br /> |39–28<br /> |'''71-57''' |- |3. umferð |HC Motor Zaporizhzhia |35–31<br /> |33–28<br /> |'''68-59''' |- |16-liða úrslit |HC Metaloplastika Elixir Šabac<br /> |27–26<br /> |30–28<br /> |'''57-54''' |- |8-liða úrslit |CSA Steaua Bucuresti<br /> |36–30<br /> |36–35<br /> |'''72-65''' |- |Undanúrslit |CS Minaur Baia Mare<br /> |30–24<br /> |36–28<br /> |'''66-52''' |- |Úrslit |Olympiacos<br /> |30–26<br /> |27–31<br /> |'''57-57 (5-4 e. vítakastkeppni)''' |} ====Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í handknattleik==== :''Tímabilið 2025-2026.'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Markverðir *1 [[Björgvin Páll Gústafsson]] *12 [[Jens Sigurðarson]] *31 [[Arnar Þór Fylkisson]] ;Hornamenn *10 [[Daníel Montoro]] *11 [[Daníel Örn Guðmundsson]] *22 [[Dagur Ármannsson]] *25 [[Allan Nordberg]] *88 [[Andri Finnsson]] ;Línumenn *2 [[Þorgils Jón Svölu-Baldursson]] *40 [[Þorvaldur Örn Þorvaldsson]] *17 [[Logi Finnsson]] {{Col-2}} ;Skyttur *5 [[Agnar Smári Jónsson]] *14 [[Bjarki Snorrason]] *14 [[Arnór Snær Óskarsson]] *15 [[Róbert Aron Horstert]] *17 [[Bjarni í Selvindi]] *24 [[Magnús Óli Magnússon]] ;Miðjumenn *13 [[Dagur Árni Heimisson]] *23 [[Gunnar Róbertsson]] *19 [[Dagur Leó Fannarsson]] {{Col-end}} === Konur === ==== Á Íslandi ==== Árið 1947 voru kvennaflokkar Vals settir á legg og fljótlega eftir það hófust æfingar í handknattleik þeirra á meðal. Það var hinsvegar ekki fyrr en á sjöunda áratug 20. aldar sem félagið hrósaði fyrst sigri á Íslandsmótinu í handknattleik, nánar tiltekið 1962. Þá hófst sannkallað blómaskeið þar sem Valskonur urðu meistarar ellefu sinnum á þrettán árum, þar af sex ár í röð frá 1964 til og með 1969. Þjálfari liðsins á þessum árum var Þórarinn Eyþórsson og meðal leikmanna Vals á þessum árum var ein öflugasta handknattleikskona landsins, fyrr og síðar, [[Sigríður Sigurðardóttir]], fyrirliði íslenska landsliðsins sem varð Norðurlandameistari 1964. Sama ár var Sigríður kjörin [[íþróttamaður ársins]] af Samtökum íþróttafréttamanna, sú fyrsta úr röðum handknattleiksmanna og varð einnig fyrsta konan til að hreppa verðlaunin. Alls hefur kvennalið félagsins unnið Íslandsmótið 17 sinnum nú síðast tímabilið [[Handknattleiksárið 2018|2018-2019.]] Núverandi þjálfari liðsins er Anton Rúnarsson en honum til aðstoðar er Sigurgeir Jónsson. Björg Elín Guðmundsdóttir er liðsstjóri, Sólveig Lóa Höskuldsdóttir sjúkraþjálfari og Hlynur Morthens markmannsþjálfari liðsins. ==== Í Evrópukeppnum ==== Rétt eins og hjá karlaliði Vals í handknattleik er um auðugan garð að gresja þegar litið er á árangur handknattleikskvenna í Val m.t.t. Evrópukeppna, ber þar helst að nefna tímabilið 2005-06, en þá komust Valsstúlkur í undanúrslit Áskorendabikars EHF, eftir sigra gegn grísku og svissnesku liði. {| class="wikitable" ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Samanlagt |- | [[2004–05 Women's EHF Cup|2004–05]] | EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Fyrsta umferð |[[Önnereds HK]] | style="text-align:center;"| 24–35 | style="text-align:center;"| 26–30 | style="text-align:center;"| '''50–65''' |- | rowspan="3" | [[2005–06 Women's EHF Challenge Cup|2005–06]] | rowspan="3" |Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|16-liða úrslit |[[HC Athinaikos Athens]] | style="text-align:center;"| 37–29 | style="text-align:center;"| 24–26 | style="text-align:center;"| '''61–55''' |- | style="text-align:center;"|8-liða úrslit |[[LC Brühl Handball]] | style="text-align:center;"| 25–21 | style="text-align:center;"| 32–27 | style="text-align:center;"| '''57–48''' |- | style="text-align:center;"|Undanúrslit |[[CSU Neptun Constanța|CSU Tomis Constanța]] | style="text-align:center;"| 35–28 | style="text-align:center;"| 25–37 | style="text-align:center;"| '''60–65''' |- | rowspan="3" | [[2007–08 Women's EHF Challenge Cup|2007–08]] | rowspan="3" |Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[ŽORK Napredak Kruševac]] | style="text-align:center;"| 40–18 | style="text-align:center;"| 34–20 | style="text-align:center;"| '''74–38''' |- | style="text-align:center;"|16-liða úrslit |[[ŽRK Radnički Kragujevac|RK Lasta Radnički Petrol Beograd]] | style="text-align:center;"| 31–30 | style="text-align:center;"| 31–26 | style="text-align:center;"| '''62–56''' |- | style="text-align:center;"|8-liða úrslit |[[Mérignac Handball]] | style="text-align:center;"| 24–23 | style="text-align:center;"| 30–36 | style="text-align:center;"| '''54–58''' |- | rowspan="2" | [[2010–11 Women's EHF Cup|2010–11]] | rowspan="2" |EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Fyrsta umferð |[[IUVENTA Michalovce]] | style="text-align:center;"| 26–21 | style="text-align:center;"| 30–30 | style="text-align:center;"| '''56–51''' |- | style="text-align:center;"|Önnur umferð |[[VfL Oldenburg (handball)|VfL Oldenburg]] | style="text-align:center;"| 28–26 | style="text-align:center;"| 25–36 | style="text-align:center;"| '''53–62''' |- | rowspan="2" | [[2012–13 Women's EHF Cup|2012–13]] | rowspan="2" |EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Önnur umferð |[[CE Handbol Marítim|Valencia Aicequip]] | style="text-align:center;"| 37–25 | style="text-align:center;"| 27–22 | style="text-align:center;"| '''64–47''' |- | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[HC Zalău]] | style="text-align:center;"| 24–23 | style="text-align:center;"| 21–22 | style="text-align:center;"| '''45–45''' |- | rowspan="2" | [[2018–19 Women's EHF Challenge Cup|2018–19]] | rowspan="2" | Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[HV Quintus|Virto / Quintus]] | style="text-align:center;"| 20–21 | style="text-align:center;"| 20–24 | style="text-align:center;"| '''40–45''' |- |} ====Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í handknattleik==== :''Tímabilið 2025-2026'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Markverðir *1 [[Oddný Mínervudóttir]] *12 [[Hafdís Renötudóttir]] *16 [[Elísabet Millý Elíasardóttir]] ;Hornamenn *18 [[Eva Steinsen Jónsdóttir]] *8 [[Guðrún Ásta Magnúsdóttir]] *5 [[Ásthildur Þórhallsdóttir]] *23 [[Sara Lind Fróðadóttir]] *9 [[Lilja Ágústsdóttir]] *10 [[Þórey Anna Ásgeirsdóttir]] *19 [[Auður Ester Gestsdóttir]] ;Línumenn *6 [[Hildur Björnsdóttir]] *11 [[Ágústa Rún Jónasdóttir]] *14 [[Elísa Elíasdóttir]] *7 [[Sigrún Erla Þórarinsdóttir]] {{Col-2}} ;Skyttur *15 [[Guðrún Hekla Traustadóttir]] *24 [[Mariam Eradze]] *25 [[Thea Imani Sturludóttir]] *35 [[Lovísa Thompson]] *21 [[Ásrún Inga Arnarsdóttir]] ;Miðjumenn *13 [[Arna Karitas Eiríksdóttir]] *13 [[Ásdís Þóra Ágústsdóttir]] *4 [[Laufey Helga Óskarsdóttir]] {{Col-end}} <div class="references-small">4. maí 2026 tilkynnti handknattleiksdeild Vals að Thea Imani Sturludóttir hefði samið við rúmenska félagið Craiova og mun hún ganga til liðsins að tímabilinu 2026 loknu.</div> == Körfuknattleikur == === Karlar === Körfuknattleiksdeild Vals má rekja aftur til ársins 1970 þegar K.F.R. sameinaðist Val. Tíu árum eftir sameininguna komu fyrstu stóru titlarnir í hús þegar Valur vann Íslandsmótið í Körfuknattleik árið 1980. Valsmenn tryggðu sér Íslandsmeistaratitilinn 1979-1980 með sigri á KR 17. mars 1980. Bandaríkjamaðurinn [[Tim Dwyer]] stýrði liðinu til sigurs en hann var þá spilandi þjálfari. Tim Dwyer var jafnframt valinn besti erlendi leikmaðurinn þetta tímabil.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1511653|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-29}}</ref> Á næstu þremur árum bættust þrír titlar í safnið. Bikarmeistaratitlar árin 1981 og 1983 og Íslandsmeistaratitill 1983. ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í körfuknattleik ==== {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" style="background: red; color: white;" | Leikmannahópur Vals í körfuknattleik karla |- ! style="background: white; color: black;" | Leikmenn ! style="background: white; color: black;" | Þjálfarar |- | {| class="wikitable sortable" !Staða !<abbr>Nr.</abbr> ! !Nafn !Hæð !Fæðingardagur |- |Framherji |13 |{{ISL}} |[[Kristófer Acox]] |197 cm |13-10-1993 |- |Bakvörður |1 |{{ISL}} |Símon Tómasson |183 cm |29-04-2003 |- |Bakvörður |4 |{{ISL}} |Jóhannes Ómarsson |196 cm |06-05-2005 |- |Bakvörður |4 |{{ISL}} |Ástþór Atli Svalason |190 cm |01-03-2002 |- |Bakvörður |6 |{{ISL}} |Benedikt Blöndal |188 cm |05-10-1993 |- |Bakvörður |10 |{{ISL}} |Kári Jónsson |192 cm |27-08-1997 |- |Bakvörður |14 |{{ISL}} |Egill Jón Agnarsson |190 cm |01-01-2002 |- |Bakvörður |20 |{{ISL}} |Björgvin Hugi Ragnarsson |190 cm |10-03-2005 |- |Bakvörður |23 |{{ISL}} |Óðinn Þórðarson |190 cm |03-02-2005 |- |Bakvörður |24 |{{ISL}} |Hrannar Davíð Svalason | | |- |Bakvörður |26 |{{ISL}} |Finnur Tómasson |182 cm |10-05-2005 |- |Bakvörður |27 |{{ISL}} |Tómas Davíð Thomasson |180 cm |03-10-2005 |- |Bakvörður |28 |{{ISL}} |Jóhannes Reykdal Einarsson | | |- |Bakvörður |41 |{{ISL}} |Karl Kristján Sigurðarson |192 cm |18-05-2005 |- |Framherji |11 |{{ISL}} |Bóas Jakobsson |200 cm |04-12-2000 |- |Framherji |12 |{{ISL}} |Sveinn Búi Birgisson |203 cm |22-05-2002 |- |Bakvörður | |{{ISL}} |Sófus Máni Bender |192 cm |26-04-2003 |- |Bakvörður |20 |{{ISL}} |Ólafur Heiðar Jónsson | |01-01-2001 |- |Framherji |3 |{{ISL}} |Hjálmar Stefánsson |200 cm |05-01-1996 |- |Bakvörður |7 |{{ISL}} |Frank Aron Booker |192 cm |07-07-1994 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Orri Már Svavarsson |198 cm |20-06-2005 |- |Miðherji |24 |{{USA}} |Antonio Keyshawn Woods |191 cm |28-01-1996 |- |Bakvörður |11 |{{ISL}} |Veigar Örn Svavarsson |195 cm |20-06-2005 |- |Framherji |5 |{{SRB}} |Lazar Nikolic |203 cm |23-06-1999 |- |Bakvörður |77 |{{CRO}} |Igor Maric |195 cm |23-07-1985 |- |Miðherji |21 |{{UK}} |Callum Reese Lawson |198 cm |27-02-1996 |} | ; Aðalþjálfari * [[Finnur Freyr Stefánsson]] ; ;Aðrir starfsmenn * Jamil Abiad, aðstoðarþjálfari * Kristófer Acox, aðstoðarþjálfari * Bjartmar Birnir, sjúkraþjálfari ---- Tímabilið 2025-26 |} === Konur === Fyrsti Íslandsmeistaratitill kvenna í körfuknattleik vannst í apríl 2019 en liðið varð einnig bikarmeistari sama ár.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19047/2019/04/28/valur-islandsmeistari-kvenna-i-korfubolta-2019.aspx|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í körfubolta 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-29}}</ref> Annar Íslandsmeistaratitill félagsins í körfuknattleik kvenna bættist í safnið árið 2021.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2021/06/02/valur-er-islandsmeistari-i-korfubolta-2021|title=Valur er Íslandsmeistari í körfubolta 2021|date=2021-06-02|website=RÚV|language=is|access-date=2021-06-06}}</ref> ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í körfuknattleik ==== {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" style="background: red; color: white;" |Leikmannahópur Vals í körfuknattleik kvenna |- ! style="background: white; color: black;" | Leikmenn ! style="background: white; color: black;" | Þjálfarar |- | {| class="wikitable sortable" !Staða !<abbr>Nr.</abbr> ! !Nafn !Hæð !Fæðingardagur |- |Framherji |4 |{{ISL}} |Guðbjörg Sverrisdóttir |180 cm |10-10-1992 |- |Bakvörður |6 |{{ISL}} |Þóranna Kika Hodge-Carr |170 cm |18-07-1999 |- |Framherji |8 |{{ITA}} |Alyssa Marie Cerino |183 cm |16-05-1997 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Ásdís Elva Jónsdóttir |166 cm |29-05-2007 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Dagbjört Dögg Karlsdóttir |169 cm |26-06-1999 |- |Bakvörður |11 |{{ISL}} |Ísey Ísis Guttorsmdóttir Frost |186 cm |09-12-2009 |- |Bakvörður |12 |{{ISL}} |Elísabet Thelma Róbertsdóttir |172 cm |31-05-2002 |- |Bakvörður |13 |{{ISL}} |Sara Líf Boama |172 cm |18-08-2005 |- |Bakvörður |14 |{{ISL}} |Fatima Rós Joof |167 cm |05-08-2008 |- |Miðherji |15 |{{ISL}} |Ásta Júlía Grímsdóttir |183 cm |22-02-2001 |- |Bakvörður |18 |{{ISL}} |Berta María Þorkelsdóttir |180 cm |03-06-2008 |- |Bakvörður |20 |{{USA}} |Reshawna Rosie Stone |170 cm |30-08-2000 |- |Bakvörður |24 |{{ISL}} |Hanna Gróa Halldórsdóttir |172 cm |02-07-2007 |- |Bakvörður |43 |{{ISL}} |Margrét Ósk Einarsdóttir |173 cm |21-10-1996 |- | |} | ; Aðalþjálfari * Jamil Abiad ; ; Aðstoðarþjálfari * Margrét Ósk Einarsdóttir ---- Tímabilið 2025-26 |} === Þekktir leikmenn === [[Pétur Guðmundsson]] er sennilega þekktasti körfuknattleiksmaðurinn sem Valur hefur alið af sér, en Pétur lék um árabil í NBA deildinni.<ref>{{Cite web|url=https://www.isi.is/um-isi/heidursholl-isi/petur-karl-gudmundsson/|title=Pétur Karl Guðmundsson|website=www.isi.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Sem dæmi um aðra þekkta leikmenn sem hafa leikið með Val eða leika með Val má nefna [[Helena Sverrisdóttir|Helenu Sverrisdóttur]], [[Jón Arnór Stefánsson]], [[Pavel Ermolinskij|Pavel Ermolinskij,]] [[Kristófer Acox]], Kára Jónsson og Hjálmar Stefánsson.<br /> == Íþróttamaður Vals == Eftirtaldir aðilar hafa hlotið þann heiður að vera valdir íþróttamenn Vals: {{col-begin}} {{col-2}} * 1992 - [[Valdimar Grímsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998191|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1993 - [[Guðmundur Hrafnkelsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/123059/|title=ÍÞRÓTTIR Íþróttamaður Vals árið 1993 uðmundur Hrafnkelsson markmaður Vals og|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1994 - [[Dagur Sigurðsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998277|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1995 - Guðrún Sæmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998339|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1996 - Jón Kristjánsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998393|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1997 - Ragnar Þór Jónsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998425|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1998 - Guðmundur Hrafnkelsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998473|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1999 - Ásgerður Hildur Ingibergsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998561|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2000 - Kristinn Lárusson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998698|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2001 - Rósa Júlía Steinþórsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998735|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2002 - [[Sigurbjörn Hreiðarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998831|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2003 - Íris Andrésdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998067|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2004 - Berglind Íris Hansdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4999335|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2005 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998889|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2006 - [[Margrét Lára Viðarsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998989|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2007 - [[Margrét Lára Viðarsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997957|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2008 - [[Katrín Jónsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/%7Ccat:%27/fullStory.php?id=70719%27|title=Katrín Jónsdóttir er íþróttamaður Vals 2008|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-19}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {{col-2}} * 2009 - [[Dóra María Lárusdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/fotbolti/2009/12/31/dora_maria_ithrottamadur_vals_2009/|title=Dóra María íþróttamaður Vals 2009|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2010 - Hrafnhildur Skúladóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477548|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2011 - Anna Úrsúla Guðmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2011/12/31/anna_ursula_ithrottamadur_vals_2011/|title=Anna Úrsúla íþróttamaður Vals 2011|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2012 - Guðný Jenný Ásmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/gudny-jenny-ithrottamadur-vals-2012|title=Guðný Jenný íþróttamaður Vals 2012|date=2012-12-31|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/2322/2012/12/31/gudny-jenny-asmundsdottir-ithrottamadur-vals-2012.aspx|title=Guðný Jenný Ásmundsdóttir íþróttamaður Vals 2012|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2013 - [[Haukur Páll Sigurðsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/4080/2013/12/31/haukur-pall-sigurdsson-er-ithrottamadur-vals-2013.aspx|title=Haukur Páll Sigurðsson er Íþróttamaður Vals 2013|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2013/12/31/haukur_pall_ithrottamadur_vals_2013/|title=Haukur Páll íþróttamaður Vals 2013|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2014 - Kristín Guðmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2014/12/31/kristin_ithrottamadur_vals/|title=Kristín íþróttamaður Vals|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/9517/2014/12/31/kristin-gudmundsdottir-er-ithrottamadur-vals-2014.aspx|title=Kristín Guðmundsdóttir er íþróttamaður Vals 2014|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2015 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/fotbolti/2015/12/31/bjarni_olafur_ithrottamadur_vals/|title=Bjarni Ólafur íþróttamaður Vals|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2016 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]*<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/16969/2016/12/31/bjarni-olafur-eiriksson-ithrottamadur-vals-arid-2016.aspx|title=Bjarni Ólafur Eiríksson íþróttamaður Vals árið 2016|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2016/12/31/bjarni_ithrottamadur_vals_i_thridja_sinn/|title=Bjarni íþróttamaður Vals í þriðja sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2017 - Orri Freyr Gíslason<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/17836/2018/01/03/orri-freyr-gislason-ithrottamadur-vals-2017.aspx|title=Orri Freyr Gíslason íþróttamaður Vals 2017|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/fyrirlidi-vals-haettir|title=Fyrirliði Vals hættir|date=2019-05-13|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2018 - [[Birkir Már Sævarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/18796/2019/01/01/birkir-mar-saevarsson-ithrottamadur-vals-2018.aspx|title=Birkir Már Sævarsson íþróttamaður Vals 2018|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/news/31-12-2018/birkir-mar-ithrottamadur-arsins-hja-val|title=Birkir Már íþróttamaður ársins hjá Val|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2019 - [[Helena Sverrisdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/korfubolti/2019/12/31/helena_ithrottamadur_arsins_hja_val/|title=Helena íþróttamaður ársins hjá Val|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19577/2020/01/01/helena-sverrisdottir-er-ithrottamadur-vals-2019.aspx|title=Helena Sverrisdóttir er íþróttamaður Vals 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> *2020 - Anton Rúnarsson<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2020/12/31/anton_ithrottamadur_vals_2020/|title=Anton íþróttamaður Vals 2020|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20117/2020/12/31/anton-runarsson-ithrottamadur-vals-2020.aspx|title=Anton Rúnarsson íþróttamaður Vals 2020|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2021 - Alexander Örn Júlíusson<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20817/2021/12/31/alexander-orn-juliusson-er-ithrottamadur-vals-2021.aspx/|title=Alexander Örn Júlíusson er íþróttamaður Vals 2021|website=www.valur.is|language=is|access-date=2022-01-13}}</ref> * 2022 - [[Pavel Ermolinskij]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/21466/2022/12/31/pavel-ermolinski-er-ithrottamadur-vals-2022.aspx|title=Pavel Ermolinski er íþróttamaður Vals 2022|website=www.valur.is|language=is|access-date=2023-01-06}}</ref> * 2023 - [[Arna Sif Ásgrímsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/22169/2023/12/31/arna-sif-asgrimsdottir-er-ithrottamadur-vals-2023.aspx|title= Arna Sif Ásgrímsdóttir er íþróttamaður Vals 2023|website=www.valur.is|language=is|access-date=2024-09-03}}</ref> * 2024 - [[Benedikt Gunnar Óskarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/22535/2025/01/08/benedikt-gunnar-er-ithrottamadur-vals-2024.aspx|title= Benedikt Gunnar er Íþróttamaður Vals 2024|website=www.valur.is|language=is|access-date=2025-19-03}}</ref> * 2025 - [[Patrick Pedersen]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/23011/2026/01/02/patrick-pedersen-er-ithrottamadur-vals-2025.aspx|title= Patrick Pedersen er Íþróttamaður Vals 2025|website=www.valur.is|language=is|access-date=2026-02-01}}</ref>{{col-end}}<nowiki>*</nowiki>- Knattspyrnumaðurinn Bjarni Ólafur Eiríksson hefur oftast allra verið kjörinn Íþróttamaður Vals, þrisvar talsins. == Formenn Vals == Eftirtaldir aðilar hafa gengt formennsku Knattspyrnufélagsins Vals:<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997814?iabr=on#page/n6/mode/2up/search/Loftur%20Gu%C3%B0mundsson%201911-1914%20%C3%81rni%20B.%20Bj%C3%B6rnsson,%20J%C3%B3n%20Gu%C3%B0mundsson|title=Valsblaðið - 1. Tölublað (01.05.1991) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998211|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998721|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4999095|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477954|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2016470452d|title=Þorgrímur kjörinn formaður Vals - Vísir|website=visir.is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19248/2019/05/30/adalfundur-vals-breytingar-a-stjornum-felagsins.aspx|title=Aðalfundur Vals - Breytingar á stjórnum félagsins|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+Formenn Vals ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn |- |1911-14 |[[Loftur Guðmundsson]] |1933-34 |Ólafur Sigurðsson |1952-57 |Gunnar Vagnsson |2002-09 |[[Grímur Sæmundsen]] |- |1914-16 |Árni B. Björnsson |1934-38 |Frímann Helgason |1957-62 |Sveinn Zoega |2009-14 |Hörður Gunnarsson |- |1916-18 |Jón Guðmundsson |1938-39 |Ólafur Sigurðsson |1962-67 |Páll Guðnason |2014-15 |[[Björn Zoëga|Björn Zoega]] |- |1918-20 |Magnús Guðbrandsson |1939-41 |Sveinn Zoega |1967-70 |Ægir Ferdinandsson |2015-18 |[[Þorgrímur Þráinsson]] |- |1920-22 |Guðbjörn Guðmundsson |1941-43 |Frímann Helgason |1970-75 |Þórður Þorkelsson |2018-21 |Árni Pétur Jónsson |- |1922-23 |Guðmundur Kr. Guðmundsson |1943-44 |Sveinn Zoega |1975-77 |Ægir Ferdinandsson |2021-2023 |Lárus Sigurðsson |- |1923-28 |Axel Gunnarsson |1944-46 |Þorkell Ingvarsson |1977-81 |Bergur Guðnason |2023-2025 |Hörður Gunnarsson |- |1928-31 |Jón Sigurðsson |1946-47 |Sigurður Ólafsson |1981-87 |Pétur Sveinbjarnarson |2025- |[[Hafrún Kristjánsdóttir]] |- |1931-32 |Jón Eiríksson |1947-50 |Úlfar Þórðarson |1987-94 |Jón Gunnar Zoega | colspan="2" rowspan="2" | |- |1932-33 |Pétur Kristinsson |1950-52 |Jóhann Eyjólfsson |1994-02 |Reynir Vignir |} == Valsblaðið == Valsblaðið, félagsblað Knattspyrnufélagsins Vals, kom fyrst út í janúar 1939 en ritstjóri þess og ábyrgðarmaður var Sigurður Ólafsson.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19574/2019/12/31/valsbladid-2019.aspx|title=Valsblaðið 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> Í 1. tölublaði Valsblaðsins sagði m.a. svo um útgáfuna: <blockquote>„Það hefir oft verið um það rætt innan Vals, að nauðsyn bæri til þess, að félagið gæfi út blað, sem út kæmi nokkurn veginn reglulega. Núverandi stjórn hefir hafist handa um þetta mál, og kemur 1. tölublaðið út hér með. Fyrirkomulag blaðsins er enn ekki fyllilega ákveðið, en ætlunin er, að það komi fyrst um sinn út 4-6 sinnum á ári og sé minst 8 síður hvert blað. Blaðinu er ætlað að birta greinar og fréttir frá félagsstarfseminni, og ýmsum áhugamálum íþróttamanna. Það verður kostað kapps um að hafa blaðið sem allra fjölbreyttast, fróðlegast og skemmtilegast, svo að allir, sem það lesa, hafi bæði gagn og gaman af. [...] Væntanlega á Valsblaðið eftir að vinna félaginu ómetanlegt gagn með því að knýta meðlimina fastari böndum við félagið og vekja þá til starfa, ekki aðeins þá, er iðka knattspyrnu, heldur og þá, er fyrir aldurs sakir eða annara [sic] orsaka eru hættir því.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658005|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref></blockquote>Árið 2019 fagnaði Valsblaðið 80 ára útgáfuafmæli.<ref name=":1" /> Útgáfa blaðsins var stopul eftir 1940 en blaðið var endurvakið af krafti frá 1958 og hefur komið út árlega frá árinu 1983. Núverandi ritstjóri blaðsins er Guðni Olgeirsson en hann tók við ritstjórn blaðsins af [[Þorgrímur Þráinsson|Þorgrími Þráinssyni]] árið 2003.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/01/29/valsbladid_sameinar/|title=Valsblaðið sameinar|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> == Valskórinn == Valskórinn var stofnaður haustið 1993. Tildrögin að stofnun Valskórsins má rekja til vígslu Friðrikskapellunnar að Hlíðarenda. Dýri Guðmundsson, knattspyrnumaður og gítarleikari fékk í kjölfarið þá hugmynd að stofna kór til að æfa og syngja í kapellunni. Hann bar hugmyndina undir félagsmálaráð Vals þar sem hann var formaður og fékk hún góðar undirtektir. Gylfi Gunnarsson, tónlistarkennari og liðsmaður Þokkabótar var fyrsti kórstjóri kórsins og þá tók Stefán Halldórsson að sér formennsku í kórnum í upphafi. Kórinn heldur vortónleika á eða nálægt afmælisdegi Vals 11. maí ár hvert og í desember eru haldnir jólatónleikar auk þess sem kórinn syngur með Fóstbræðrum á aðventukvöldi og við útnefningnu íþróttamanns Vals á gamlársdag. Gylfi Gunnarsson stjórnaði kórnum fyrstu sex árin til vors 1999 en þá tók Guðjón Steinar Þorláksson tónlistarkennari við og stjórnaði kórnum til 2004, en frá þeim tíma hefur Bára Grímsdóttir tónskald stýrt kórnum. Kórinn er blandaður kór opinn öllum og æfir vikulega í Friðrikskapellu. Ýmsir þekktir gestasöngvarar hafa sungið með kórnum en þar má t.a.m. nefna Ara Jónsson, Rangar Bjarnason, Egil Ólafsson, Stefán Hilmarsson, Guðrúnu Gunnarsdóttur og Kristján Jóhannsson.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477846?iabr=on#page/n15/mode/2up/search/Valsk%C3%B3rinn|title=Valsblaðið - 65. árgangur 2013 (01.05.2013) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/7124223?iabr=on#page/n39/mode/2up/search/Valsk%C3%B3rinn|title=Morgunblaðið - 107. tölublað (08.05.2019) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-03-25}}</ref> == Fjósið == Fjósið er félagsheimili Knattspyrnufélagsins Vals. Þegar Valur samdi um kaup á jörðinni Hlíðarenda þann 10. maí 1939 fylgdu þrjár byggingar með í kaupum en mestu munaði þar um fjósið, sem upphaflega var byggt árið 1916 og notað var sem búningsklefi, og hlöðuna, sem fékk hlutverk félagsheimilis og skrifstofu félagsins. Árið 1948 vígði Séra Friðrik Friðriksson fjósið formlega sem félagsheimili. Næstu fjörutíu árin þjónaði þessi húsakostur félaginu og fjölmargir hópar íþróttafólks utan af landi nutu gestrisni Valsmanna þegar þeir fengu inni til gistingar. Undir það síðasta var viðhaldi húsana mjög ábótavant og notkunin var nánast engin. Í árslok 2016 var skipuð nefnd til að halda utan um endurreisn fjóssins. Nefndin fékk Björn G. Björnsson leikmyndahönnuð í lið með sér, í tengslum við uppsetningu sögusýningar, sem búið er að setja upp í Fjósinu. 25. maí 2018, þegar 150 ár voru liðin frá fæðingu séra Friðriks Friðrikssonar var Fjósið formlega opnað.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/18289/2018/05/23/formleg-opnun-fjossins-%E2%80%93-knattspyrnufelagid-valur.aspx|title=Formleg opnun Fjóssins – Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-06-21}}</ref> Fjósið gegnir hlutverki klúbbhúss og félagsheimilis þar sem yngri flokkar, foreldrar og lið í öllum deildum Vals halda fundi. Stuðningsmenn Vals koma reglulega saman í Fjósinu fyrir heimaleiki Vals en þar er gjarnan boðið upp á léttar veitingar. Leikmenn meistaraflokka félagsins og mótherjar fara einnig reglulega í mat í Fjósinu eftir leiki. Fjósið er að auki leigt út fyrir hvers kyns mannfagnaði eins og afmæli, fermingarveislur, erfidrykkjur, árshátíðir og jólahlaðborð auk þess sem Fjósið er leigt út sem fundaraðstaða fyrir fyrirtæki og rúmar allt frá 10-100 manns í fundaruppsetningu. Salurinn tekur við um 20-80 manns í sitjandi veislur og um 50-180 manns í standandi veislur. Þá er einnig unnt að horfa á útsendingar frá ýmsum knattspyrnuleikjum og öðrum íþróttaviðburðum í beinni útsendingu í Fjósinu. Gunnar Kristjánsson er núverandi Fjósameistari og veitingastjóri.<ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/lifid/felagsheimili-med-sogu-og-sal/|title=Félagsheimili með sögu og sál|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2021-06-21}}</ref> == Titlar == === Knattspyrna karla === *'''[[Pepsideild_karla|Íslandsmeistarar]]: 23'''<ref name="Knattspyrnudeild - Titlar">{{cite web| url=http://www.valur.is/Fotbolti/Titlar/| title=Knattspyrnudeild - Titlar|publisher=valur.is | access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/islandsmeistarar-i-karlaflokkum/|title=Íslandsmeistarar í karlaflokkum - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-21}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> :*[[Úrvalsdeild 1930|1930]], [[Úrvalsdeild 1933|1933]], [[Úrvalsdeild 1935|1935]], [[Úrvalsdeild 1936|1936]], [[Úrvalsdeild 1937|1937]], [[Úrvalsdeild 1938|1938]], [[Úrvalsdeild 1940|1940]], [[Úrvalsdeild 1942|1942]], [[Úrvalsdeild 1943|1943]], [[Úrvalsdeild 1944|1944]], [[Úrvalsdeild 1945|1945]], [[Úrvalsdeild 1956|1956]], [[Úrvalsdeild 1966|1966]], [[Úrvalsdeild 1967|1967]], [[Úrvalsdeild_karla_1976|1976]], [[Úrvalsdeild_karla_1978|1978]], [[Úrvalsdeild_karla_1980|1980]], [[Úrvalsdeild_karla_1985|1985]], [[Úrvalsdeild_karla_1987|1987]], [[Landsbankadeild_karla_2007|2007]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|2017]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2018|2018]], [[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2020|2020]] *'''[[Bikarkeppni_karla_í_knattspyrnu|Bikarmeistarar]]: 11'''<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> :*1965, 1974, 1976, 1977, 1988, 1990, 1991, 1992, [[Úrslitaleikur_VISA-bikar_karla_2005|2005]], [[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2015|2015]], [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|2016]] *'''[[Lengjubikarinn | Deildabikar]]: 5'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :* 2008, 2011, 2018, 2023, 2025 *'''[[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarar meistarana]]: 11'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :*1977, 1979, 1988, 1991, 1992, 1993, 2006, 2008, [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu 2016|2016]], 2017, 2018. === Knattspyrna kvenna === : *'''[[Pepsideild_kvenna | Íslandsmeistarar]]: 14'''<ref name="Knattspyrnudeild - Titlar"/> :*[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1986|1986]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1988|1988]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1989|1989]], [[Landsbankadeild_kvenna_2004|2004]], [[Landsbankadeild_kvenna_2006|2006]], [[Landsbankadeild_kvenna_2007|2007]], [[Landsbankadeild_kvenna_2008|2008]], [[Pepsideild_kvenna_2009|2009]], [[Pepsideild_kvenna_2010|2010]], [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]], 2021, 2022, 2023 *'''[[VISA-bikar_kvenna|Bikarmeistarar]]: 15'''<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> :*1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1990, 1995, 2001, 2003, 2006, 2009, 2010, 2011, 2022, 2024 *'''[[Lengjubikarinn | Deildabikar]]: 6'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :* 2003, 2005, 2007, 2010, 2017, 2024 === Handknattleikur karla === : *'''Íslandsmeistarar: 24'''<ref name="Handknattleiksdeild - Titlar">{{cite web| url=http://www.valur.is/Handbolti/Titlar/| title=Handknattleiksdeild - Titlar| publisher=valur.is| access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2021/06/18/valur_islandsmeistari_eftir_oruggan_sigur_i_hafnarf/|title=Valur Íslandsmeistari eftir öruggan sigur í Hafnarfirði|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 1939-40|1940]], [[Handknattleiksárið 1940-41|1941]], [[Handknattleiksárið 1941-42|1942]], [[Handknattleiksárið 1943-44|1944]], [[Handknattleiksárið 1946-47|1947]], [[Handknattleiksárið 1947-48|1948]], [[Handknattleiksárið 1950-51|1951]], [[Handknattleiksárið 1954-55|1955]], [[Handknattleiksárið 1972-73|1973]], [[Handknattleiksárið 1976-77|1977]], [[Handknattleiksárið 1977-78|1978]], [[Handknattleiksárið 1978-79|1979]], [[Handknattleiksárið 1987-88|1988]], [[Handknattleiksárið 1988-89|1989]], [[Handknattleiksárið 1990-91|1991]], [[Handknattleiksárið 1992-93|1993]], [[Handknattleiksárið 1993-94|1994]], [[Handknattleiksárið 1994-95|1995]], [[Handknattleiksárið 1995-96|1996]], [[Handknattleiksárið 1997-98|1998]], [[Handknattleiksárið 2006-07|2007]], [[Handknattleiksárið 2016-17|2017]], [[Handknattleiksárið 2020-21|2021]], [[Handknattleiksárið 2021-22|2022]] *'''Bikarmeistarar: 13'''<ref>{{Cite web|url=https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|title=Íslands- og bikarmeistarar í meistaraflokki|website=HSÍ|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040636/https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|url-status=dead}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 1973-74|1974]], [[Handknattleiksárið 1987-88|1988]], [[Handknattleiksárið 1989-90|1990]], [[Handknattleiksárið 1992-93|1993]], [[Handknattleiksárið 1997-98|1998]], [[Handknattleiksárið 2007-08|2008]], [[Handknattleiksárið 2008-09|2009]], [[Handknattleiksárið 2010-11|2011]], [[Handknattleiksárið 2015-16|2016]], [[Handknattleiksárið 2016-17|2017]], [[Handknattleiksárið 2020-21|2021]], [[Handknattleiksárið 2021-22|2022]], 2024 *'''Meistarar meistarana: 1'''<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6370160?iabr=on#page/n16/mode/1up/search/Valsmenn%20meistarar%20meistaranna%20%C3%AD%20handknattleik%20karla|title=Dagblaðið Vísir - DV - 135. tölublað (06.10.2009) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-26}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 2008-09|2009]] *'''Evrópubikarmeistarar: 1''' **[[:en:2023–24_EHF_European_Cup|2023-2024]] === Handknattleikur kvenna === : *'''Íslandsmeistarar: 20'''<ref name="Handknattleiksdeild - Titlar" /> :*1962, 1964, 1965, 1966, 1967, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1983, 2010, 2011, 2012, 2014, 2019, 2023, 2024, 2025 *'''Bikarmeistarar: 10'''<ref>{{Cite web|url=https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|title=Íslands- og bikarmeistarar í meistaraflokki|website=HSÍ|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040636/https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2022/03/12/valur_bikarmeistari_i_attunda_sinn/|title=Valur bikarmeistari í áttunda sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-03-14}}</ref> :*1988, 1993, 2000, 2012, 2013, 2014, 2019, 2022, 2024, 2026 *'''Evrópubikarmeistarar: 1''' :*2024-2025 === Körfuknattleikur karla === : *'''Íslandsmeistarar: 4'''<ref>{{cite web| url=http://www.valur.is/Korfubolti/Titlar/| title=Körfuknattleiksdeild - Titlar| publisher=valur.is| access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/meistaratitlar-karla/|title=KKÍ {{!}} Meistaratitlar karla|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*1980, 1983, 2022, 2024 *'''Bikarmeistarar: 5'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/allir-titlar/bikarmeistarar-karla/|title=KKÍ {{!}} Bikarmeistarar karla|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*1980, 1981, 1983, 2023, 2025 === Körfuknattleikur kvenna === : *'''Íslandsmeistarar: 3'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/meistaratitlar-kvenna/|title=KKÍ {{!}} Meistaratitlar kvenna|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20520/2021/06/02/valur-islandsmeistari-i-korfuknattleik-kvenna-2021.aspx|title=Valur Íslandsmeistari í körfuknattleik kvenna 2021|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-06-07}}</ref> :*2019, 2021, 2023 *'''Bikarmeistarar: 1'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/allir-titlar/bikarmeistarar-kvenna/|title=KKÍ {{!}} Bikarmeistarar kvenna|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*2019 == Heimildir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.valur.is Heimasíða félagsins] * [http://www.timarit.is/?issueID=410260&pageSelected=1&lang=0 ''Knattspyrnufélagið Valur 35 ára''; grein í Morgunblaðinu 1946]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.icelandfootball.net/valur-reykjaviacutek.html IcelandFootball.net] - Valur Reykjavík *https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1379092/ - Handknattleikur í Val *https://www.valur.is/um-val/saga.aspx - Saga félagsins *https://www.valur.is/media/13442/valsbladid_2006.pdf - Evrópuævintýri mfl. kvk. {{Leiktímabil í knattspyrnu karla}} {{Íslandsmeistarar í knattspyrnu karla}} {{N1 deild karla}} {{S|1911}} {{Aðildarfélög ÍBR}} {{gæðagrein}} [[Flokkur:Knattspyrnufélagið Valur| ]] [[Flokkur:Íslensk handknattleiksfélög|Valur]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög|Valur]] [[Flokkur:Íslensk körfuknattleiksfélög|Valur]] [[Flokkur:Hlíðar]] 11az7ssus7ja0c9hj138i2ch2d5bmdz 0 33886 1962096 1932223 2026-05-03T20:48:44Z Alvaldi 71791 /* Tenglar */ 1962096 wikitext text/x-wiki {{Engar heimildir}} [[Mynd:Eiríkur Örn Norðdahl.IMGP5798.JPG|thumb|Eiríkur Örn Norðdahl, 2009]] '''Eiríkur Örn Norðdahl''' (f. [[1. júlí]] [[1978]]) er [[Ísland|íslenskur]] [[rithöfundur]], [[smásaga|smásagnahöfundur]], [[þýðing|þýðandi]] og [[ljóðskáld]]. Síðastliðin ár hefur hann unnið úr evrópskum og norður-amerískum framúrstefnuhefðum, við sundurtætingu [[tungumál|tungumálsins]] í myndrænar, hljóðrænar, félagslegar og málfræðilegar einingar sínar. Árið 2007 hlaut Eiríkur aukaverðlaun í [[Ljóðstafur Jóns úr Vör|Ljóðstafi Jóns úr Vör]], og sama ár fékk hann Rauðu hrafnsfjöðrina, stílverðlaun lestrarfélagsins Krumma. Árið 2008 fékk Eiríkur svo [[Íslensku þýðingarverðlaunin]] fyrir þýðingu sína á ''Móðurlaus Brooklyn'' eftir ''Jonathan Lethem''. Eiríkur heldur úti umfangsmikilli [[heimasíða|heimasíðu]] þar sem finna má tugi upplestrarmyndbanda og annarra myndverka, [[hljóðaljóð]], greinar og umfjöllun um íslenska og erlenda [[ljóðlist]], auk [[blogg|bloggs]]. Eiríkur kemur reglulega fram á ljóðahátíðum í [[Evrópa|Evrópu]] og [[Norður-Ameríka|N-Ameríku]]. Fyrsta ljóðabók hans, ''Heilagt stríð: runnið undan rifjum drykkjumanna'', kom út árið [[2001]] og árið eftir kom út ''Heimsendapestir'' undir merkjum [[Nýhil]]. [[2003]] kom út ''Nihil obstat''. Árið [[2004]] var fyrsta [[skáldsaga]] hans, ''Hugsjónadruslan'', gefin út af [[Mál og menning|Máli og menningu]] og [[2005]] ljóðabókin ''Blandarabrandarar: (die Mixerwitze)'' hjá [[Nýhil]]. [[2006]] kom síðan út önnur skáldsaga, ''Eitur fyrir byrjendur''. Þann 1. maí 2007 kom út bókin ''Handsprengja í morgunsárið'' sem Eiríkur skrifaði ásamt ''Ingólfi Gíslasyni'', en í henni var að finna þýðingar á ljóðum erlendra þjóðarleiðtoga og hryðjuverkamanna, auk svonefndra „róttækra þýðinga“ eða „ljóðgerða“ á ræðum og ummælum íslenskra stjórnmálamanna og álitsgjafa. Síðar sama ár kom bókin ''Þjónn, það er Fönix í öskubakkanum mínum!'', sem innihélt meðal annars endurvinnslu á kvæði [[Steinn Steinarr|Steins Steinarr]] [[Tíminn og vatnið]]. Um svipað leyti kom ljóðaþýðingasafnið ''131.839 slög með bilum'' hjá finnska forlaginu [[Ntamo]], en það innihélt 90 ljóð eftir 61 skáld, sem að mestu voru erlend samtímaskáld. Árið [[2008]] kom út ljóðabókin ''Ú á fasismann - og fleiri ljóð'', en hún innihélt 20 [[myndljóð]] og geisladisk með 20 [[hljóðaljóð|hljóðaljóðum]]. Eiríkur býr á [[Ísafjörður|Ísafirði]] og er kvæntur Nödju Widell. Sonur hans er Aram Nói Norðdahl Wiedel, fæddur 2. september 2009. == Ritaskrá == === Ljóð === * ''Óratorrek: ljóð um samfélagsleg málefni'', Mál og menning, 2017 * ''Hnefi eða vitstola orð'', Mál & menning, 2013 * ''Ú á fasismann - og fleiri ljóð'', Mál & menning, 2008 * ''Þjónn, það er Fönix í öskubakkanum mínum'', Nýhil, 2007 * ''Handsprengja í morgunsárið'', ásamt [[Ingólfur Gíslason|Ingólfi Gíslasyni]], Nýhil, 2007 * ''Blandarabrandarar'', Nýhil, 2005 * ''Nihil Obstat'', Nýhil, 2003 * ''Heimsendapestir'', Nýhil, 2002 * ''Heilagt stríð: runnið undan rifjum drykkjumanna'', Höfundur, 2001 === Skáldsögur === * ''Náttúrulögmálin, Mál og menning, 2023 * ''Frankensleikir'', Mál og menning, 2022 * ''Einlægur Önd'', Mál og menning, 2021 * ''Brúin yfir Tangagötuna,'' Mál og menning, 2020 *''Hans Blær'', Mál og Menning, 2018 * ''Heimska'', Mál og Menning, 2015 * ''Illska'', Mál & menning, 2012 * ''Gæska'', Mál & menning, 2009 * ''Eitur fyrir byrjendur'', Nýhil, 2006 * ''Hugsjónadruslan'', Mál & menning, 2004 === Þýðingar === * ''Maíkonungurinn - valin ljóð eftir Allen Ginsberg'', Mál & menning, 2008 * ''Doktor Proktor og prumpuduftið'' eftir ''Jo Nesbø'', Forlagið, 2008 * ''Súkkulaði'' eftir ''Joanne Harris'', Uppheimar, 2007 * ''131.839 slög með bilum'' - ljóðaþýðingar, Ntamo, 2007 * ''Móðurlaus Brooklyn'' eftir ''Jonathan Lethem'', Bjartur, 2007 * ''Heljarþröm'' eftir ''Anthony Horowitz'', Forlagið, 2007 * ''Eminem - ævisaga'' eftir Anthony Bozza, Tindur, 2006 * ''Heimskir hvítir karlar'' eftir Michael Moore, Edda-Forlagið, 2003 === Ritstjórn === * ''[http://nyhil.org/m/?p=14 Af steypu]''{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Nýhil, 2009 * ''Af ljóðum'', Nýhil, 2005 == Tenglar == * [http://www.norddahl.org Heimasíða Eiríks Arnar Norðdahl] * [http://www.norddahl.org/b%C3%A6kur/ Um bækur Eiríks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090222140404/http://www.norddahl.org/b%C3%A6kur/ |date=2009-02-22 }} * [http://www.norddahl.org/konkret/ Myndljóð] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090222135150/http://www.norddahl.org/konkret/ |date=2009-02-22 }} * [http://www.norddahl.org/upplestrar/ Myndbönd af upplestrum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090222132241/http://www.norddahl.org/upplestrar/ |date=2009-02-22 }} * [http://fjallabaksleidin.norddahl.org/ Blogg Eiríks, ''Fjallabaksleiðin''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180106152545/http://fjallabaksleidin.norddahl.org/ |date=2018-01-06 }} * [http://www.norddahl.org/category/greinar/ Greinar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090222140413/http://www.norddahl.org/category/greinar/ |date=2009-02-22 }} * [http://www.ubu.com/sound/nordhal.html Nokkur hljóðaljóð á alþjóðlega framúrstefnuvefnum UbuWeb] * [https://bokmenntaborgin.is/bokmenntavefur/hofundar/eirikur-orn-norddahl Um Eirík á Bókmenntavefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181111000035/https://bokmenntaborgin.is/bokmenntavefur/hofundar/eirikur-orn-norddahl |date=2018-11-11 }} {{Stubbur|bókmenntir}} {{f|1978}} [[Flokkur:Fólk frá Vestfjörðum]] [[Flokkur:Handhafar íslensku bókmenntaverðlaunanna]] [[Flokkur:Íslensk skáld]] [[Flokkur:Íslenskir rithöfundar]] [[Flokkur:Íslenskir þýðendur]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum á Ísafirði]] fpeu94uyhstc7npng2g4cn564mmkgg7 0 34890 1962085 1948505 2026-05-03T13:49:58Z TKSnaevarr 53243 1962085 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra |forskeyti = |nafn = Salvador Allende |viðskeyti = |mynd = Salvador Allende Gossens-.jpg |myndastærð = 240px |titill = Forseti Chile |stjórnartíð_start = [[3. nóvember]] [[1970]] |stjórnartíð_end = [[11. september]] [[1973]] |forveri = [[Eduardo Frei Montalva]] |eftirmaður = [[Augusto Pinochet]] |fæddur = [[26. júní]] [[1908]] |fæðingarstaður = [[Santíagó]], [[Chile]] |dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1973|9|11|1908|6|26}} |dánarstaður = [[Santíagó]], [[Chile]] |þjóderni = [[Chile]]skur |stjórnmálaflokkur = [[Sósíalistaflokkurinn (Chile)|Sósíalistaflokkurinn]] |maki = Hortensia Bussi ​(g. 1940) |börn = 3 |bústaður = |háskóli = [[Háskólinn í Chile]] |atvinna = Læknir, stjórnmálamaður |starf = |trúarbrögð = |undirskrift = Salvador Allende signature.svg }} '''Salvador Allende''' (fæddur [[26. júní]] [[1908]], látinn [[11. september]] [[1973]]) var forseti [[Chile]] frá nóvember [[1970]] þar til honum var [[Valdaránið í Síle 1973|steypt af stóli]] og talið er að hann hafi framið sjálfsmorð [[11. september]] [[1973]]. [[Augusto Pinochet]] var falið einræðisvald yfir landinu eftir að Allende lést í byltingunni. Allende var [[Marxismi|Marxisti]] og félagi í Chíleska [[Sósíalismi|Sósíalistaflokknum]] allan sinn ferill. == Forsetatíð == Allende þjóðnýtti ýmis konar iðnað í [[Síle|Chile]] sem og hinar auðugu [[Kopar|koparnámur]] landsins en bætti lífskjör efnaminni fólks. Efnaminni íbúar Chile urðu þess vegna mjög ánægðir með störf hans og hann naut hylli [[Vinstristefna|vinstri manna]] víða um heim. [[Bandaríkin|Bandaríkjamenn]] voru hins vegar ekki ánægðir með þessa þróunn þar sem að mikið af  [[Kopar|koparnámum]] í Chile á þessum tíma voru í eigu bandarískra fyrirtækja, [[Bandaríkin|Bandaríkjamenn]] höfðu einnig áhyggjur af uppgangi [[Kommúnismi|kommúnisma]] í [[Suður-Ameríka|heimshlutanum]]. [[Bandaríkin|Bandaríkjamenn]] voru því ekki sáttir við að hafa Salvador Allende á forsetastól og ákváðu fljótlega að koma honum frá völdum með einum eða öðrum hætti. [[Central Intelligence Agency|CIA]] bjó til tvær áætlanir í þessu skyni. Önnur leiðin fól í sér að fá chíleska þingið til að kjósa annan frambjóðanda þrátt fyrir að Allende hafi unnið kosningarnar og múta fjölmiðlum til þess að fá þá til að skrifa illa um hann og áætlanir hans. [[Central Intelligence Agency|CIA]] eyddi miklu fjármagni í það að prenta bæklinga og plaköt sem sýndu fram á hversu slæmur forseti Allende yrði til þess að þrýsta á sitjandi forseta, [[Eduardo_Frei_Montalva|Eduardo Frei]], til að neyta að segja af sér í þeirri von að lögreglan og herinni í landinu myndu hlýða honum en ekki Allende. Frei neitaði að taka þátt í því og því þurfti [[Central Intelligence Agency|CIA]] að byrja að skipuleggja [[Valdaránið í Síle 1973|valdarán]].<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Salvador-Allende|title=Salvador Allende {{!}} president of Chile|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2021-04-27}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Stubbur|æviágrip}} {{fd|1908|1973}} {{DEFAULTSORT:Allende, Salvador}} [[Flokkur:Dauðsföll af völdum sjálfsmorða]] [[Flokkur:Forsetar Síle]] bpqeab6e4vdrr7wkp2izp4zksgxxo1q 1962086 1962085 2026-05-03T13:50:17Z TKSnaevarr 53243 1962086 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra |forskeyti = |nafn = Salvador Allende |viðskeyti = |mynd = Salvador Allende Gossens-.jpg |myndastærð = 240px |titill = Forseti Chile |stjórnartíð_start = [[3. nóvember]] [[1970]] |stjórnartíð_end = [[11. september]] [[1973]] |forveri = [[Eduardo Frei Montalva]] |eftirmaður = [[Augusto Pinochet]] |fæddur = [[26. júní]] [[1908]] |fæðingarstaður = [[Santíagó]], [[Chile]] |dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1973|9|11|1908|6|26}} |dánarstaður = [[Santíagó]], [[Chile]] |þjóderni = [[Chile]]skur |stjórnmálaflokkur = [[Sósíalistaflokkurinn (Chile)|Sósíalistaflokkurinn]] |maki = Hortensia Bussi ​(g. 1940) |börn = 3 |bústaður = |háskóli = [[Háskólinn í Chile]] |atvinna = Læknir, stjórnmálamaður |starf = |trúarbrögð = |undirskrift = Salvador Allende signature.svg }} '''Salvador Guillermo Allende Gossens''' (fæddur [[26. júní]] [[1908]], látinn [[11. september]] [[1973]]) var forseti [[Chile]] frá nóvember [[1970]] þar til honum var [[Valdaránið í Síle 1973|steypt af stóli]] og talið er að hann hafi framið sjálfsmorð [[11. september]] [[1973]]. [[Augusto Pinochet]] var falið einræðisvald yfir landinu eftir að Allende lést í byltingunni. Allende var [[Marxismi|Marxisti]] og félagi í Chíleska [[Sósíalismi|Sósíalistaflokknum]] allan sinn ferill. == Forsetatíð == Allende þjóðnýtti ýmis konar iðnað í [[Síle|Chile]] sem og hinar auðugu [[Kopar|koparnámur]] landsins en bætti lífskjör efnaminni fólks. Efnaminni íbúar Chile urðu þess vegna mjög ánægðir með störf hans og hann naut hylli [[Vinstristefna|vinstri manna]] víða um heim. [[Bandaríkin|Bandaríkjamenn]] voru hins vegar ekki ánægðir með þessa þróunn þar sem að mikið af  [[Kopar|koparnámum]] í Chile á þessum tíma voru í eigu bandarískra fyrirtækja, [[Bandaríkin|Bandaríkjamenn]] höfðu einnig áhyggjur af uppgangi [[Kommúnismi|kommúnisma]] í [[Suður-Ameríka|heimshlutanum]]. [[Bandaríkin|Bandaríkjamenn]] voru því ekki sáttir við að hafa Salvador Allende á forsetastól og ákváðu fljótlega að koma honum frá völdum með einum eða öðrum hætti. [[Central Intelligence Agency|CIA]] bjó til tvær áætlanir í þessu skyni. Önnur leiðin fól í sér að fá chíleska þingið til að kjósa annan frambjóðanda þrátt fyrir að Allende hafi unnið kosningarnar og múta fjölmiðlum til þess að fá þá til að skrifa illa um hann og áætlanir hans. [[Central Intelligence Agency|CIA]] eyddi miklu fjármagni í það að prenta bæklinga og plaköt sem sýndu fram á hversu slæmur forseti Allende yrði til þess að þrýsta á sitjandi forseta, [[Eduardo_Frei_Montalva|Eduardo Frei]], til að neyta að segja af sér í þeirri von að lögreglan og herinni í landinu myndu hlýða honum en ekki Allende. Frei neitaði að taka þátt í því og því þurfti [[Central Intelligence Agency|CIA]] að byrja að skipuleggja [[Valdaránið í Síle 1973|valdarán]].<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Salvador-Allende|title=Salvador Allende {{!}} president of Chile|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2021-04-27}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Stubbur|æviágrip}} {{fd|1908|1973}} {{DEFAULTSORT:Allende, Salvador}} [[Flokkur:Dauðsföll af völdum sjálfsmorða]] [[Flokkur:Forsetar Síle]] fygcoyuzyaflwlwizgp6vz2ejquxk7f 0 35036 1962092 1905983 2026-05-03T18:05:39Z TKSnaevarr 53243 /* Æviágrip */ 1962092 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Vallakíufursti | ætt = Drăculești-ætt | skjaldarmerki = Coa Romania Family Vlad Țepeș v2.svg | nafn = Vlad Drakúla | mynd = Vlad Ţepeş, the Impaler, Prince of Wallachia (1456-1462) (died 1477).jpg | skírnarnafn = Vlad Drăculea | fæðingardagur = [[1431]] | fæðingarstaður = Sighișoara, Ungverjalandi | dánardagur = [[1476]] | dánarstaður = | grafinn = | ríkisár = 1448; 1456–1462; 1476 | undirskrift = Vlad the Impaler signature.svg | faðir = [[Vlad Drakúl]] | móðir = Evpraxía af Moldavíu (?) | maki = Óþekkt fyrri kona, [[Jusztina Szilágyi]] | titill_maka = Kona | börn = [[Mihnea cel Rău]] }} '''Vlad 3. Dracula''', einnig þekktur undir viðurnefninu '''Vlad Ţepeş''' eða '''Vlad stjaksetjari''' ([[1431]] – [[1476]]) var [[fursti]] í [[Vallakía|Vallakíu]] (sem nú er eitt af þremur [[hérað|héruðum]] [[Rúmenía|Rúmeníu]]). Hann léði nafn sitt titilpersónunni í bók [[Bram Stoker]]s, ''[[Drakúla]]'', en ólíklegt þykir að Stoker hafi mikið þekkt til sögu hans annað en nafnið.<ref>{{Vísindavefurinn|2696|Hver var Drakúla?|höfundur=Jón Gunnar Þorsteinsson|dags=9. september 2002|skoðað=4. apríl 2024}}</ref> Nafnið Drakúla merkir „sonur drekans“ og vísar til þess að faðir Vlads var kallaður Drakúl, sem þýðir dreki. ==Æviágrip== Árið 1431 í nóvember eða desember fæddist í [[Transylvanía|transylvanísku]] borginni [[Sighisoara]]. Á þeim tíma var faðir hans, [[Vlad Drakúl]], í útleigð frá heimalandi þeirra, Valakíu. Nefna má að húsið sem að hann fæddist í stendur ennþá og er til sýnis. Lítið er vitað um æsku Vlads. Hann átti tvo bræður: eldri bróður Mircea og yngri bróður Radu hinn myndarlega (sem er viðurnefni sem hann fékk frá Tyrkjum á seinni tímum). Vlad var alinn upp og menntaður af móðurætt sinni sem var transylvanísk aðalsfjölskylda. Menntun hans sem kristins aðalsmanns byrjaði árið 1436 þegar faðir hans náði völdum aftur í Vallakíu eftir að hafa rutt í burtu keppinautum sína, Danesti-ættinni. Vlad lærði allar bardaga- og stjórnaraðferðir sem að sæmdi kristnum aðalsmanni. Fyrsti kennari hans var gamall aðalsmaður sem að hafði barist á móti Tyrkjum í bardaganum við [[Níkólópolis]]. Árið 1444 þegar Vlad var 13 ára, sendi faðir hans Radu og Vlad til [[Tyrkjasoldán|soldánsins í Tyrklandi]] sem gísla til að tryggja frið á milli þjóðanna. Vlad var þar til ársins 1448 þegar Tyrkir slepptu honum. Bróðir hans Radu kaus að vera eftir í Tyrklandi, og hafði stuðning Tyrkja til að verða næsti konungur Vallakíu á móti bróður sínum Vlad. Faðir Vlads og eldri bróðir hans Mircea voru sviknir af aðalsmönnum í Vallakíu í hendurnar á Tyrkjum árið 1447. Faðir Vlads var stjaksettur og eldri bróðirinn Mircea var grafinn lifandi. Þetta þurfti Vlad Drakúla að horfast við, og á þeim tíma sór hann að ná hefndum, beint eða óbeint. Þetta sást á grimmdarverkum hans á seinni tímum. Upphafleg stjórnartíð Vlads III var mjög stutt eða tveir mánuðir, vegna óvinskapar hans til Tyrkja og frá Tyrkjum til hans. Það var ekki fyrr en árið 1456 að hann komst til valda fyrir alvöru, með stuðningi [[Jóhann Hunyadi|Hunyadi]] konungs Ungverjalands. Þá útnefndi hann [[Tirgoviste]] sem höfuðborg Vallakíu og byggði svo kastala sinn nálægt Arges ánni. Flest frægðarverk Vlads gerðust á þessum tíma. Vlad Drakúla III þekktastur fyrir ómennsk grimmdarverk. [[Stjaksetning]] var uppáhalds pyntingarleið hans. Stjaksetning var og er ennþá ein hræðilegasta leið sem til er til að deyja, þar sem að þetta er hægur dauðadagi og frekar sársaukamikill. Vlad notaði stjaksetningu ekki bara leið til að pynta og drepa óvini sína heldur líka til að hræða þá í burtu. Til dæmis er til ein saga um það þegar Tyrkir ætluðu að gera innrás inní Vallakíu. [[Mehmed 2.]], sigurvegari [[Konstantínópel]], sem var þekktur fyrir grimmd sína og miskunnarleysi flúði af ógeði þegar að hann sá tugi þúsunda af stjaksettum líkum tyrkneskra fanga. Vlad var ekki beinlínis besti vinur Tyrkja, og átti þess vegna í deilum við þá. Árið 1476 eftir langa og harða baráttu við Tyrki heyrði Vlad að þeir ætluðu að gera útaf við hann eitt skipti fyrir öll. Eftir að hafa heyrt þetta safnaði Vlad öllum sínum mönnum saman og fékk hjálp frá bandamönnum sínum í Ungverjalandi. Þessi orrusta átti greinilega að vera sú síðasta sem að fór á milli Vallakíu og Tyrkjaveldis. Orrustan endaði með sigri Tyrkja. Ekki er vitað hvernig Vlad var drepinn í orustunni. Sumir halda að hann hafi verið drepinn af óvininum, sumir halda að hann hafi verið drepinn af ungverskum bandamönnum sínum og sumir að hann hafi óvart verið drepinn af sínum eiginn mönnum. Þó að það sé ekki vitað hvernig að Vlad dó er vitað að hann var drepinn í þessum bardaga með restinni af hernum hans. Valakíumenn börðust til hins síðasta manns og engir fangar voru teknir. ==Tilvísanir== <references/> {{fd|1431|1476}} [[Flokkur:Vallakíufurstar]] s0cpymcfu5quq644q3m3lgb6a7j18mv 0 55171 1962117 1775141 2026-05-04T03:55:55Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962117 wikitext text/x-wiki '''Pieter Cornelis Mondriaan''', sem nefndi sig ''' Piet Mondrian''' frá [[1912]], (f. [[Amersfoort]], [[Holland]]i, [[7. mars]] [[1872]] — d. [[New York-borg|New York]], [[1. febrúar]] [[1944]]) var hollenskur [[listmálari]]. == Tengill == * [http://www.timarit.is/?issueID=419551&pageSelected=1&lang=0 Um málarann Piet Mondrian; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1970]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur|æviágrip}} {{fd|1872|1944}} {{DEFAULTSORT:Mondrian, Piet}} [[Flokkur:Hollenskir myndlistarmenn]] 89glndds2giw5ijcxvhb0tka4cra5vp 0 57557 1962160 1959309 2026-05-04T11:30:43Z TKSnaevarr 53243 /* Forsetatíð (2021–2025) */ 1962160 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Joe Biden | mynd = Joe Biden presidential portrait.jpg | myndastærð = | myndatexti = | titill = [[Forseti Bandaríkjanna]] | stjórnartíð_start = [[20. janúar]] [[2021]] | stjórnartíð_end = [[20. janúar]] [[2025]] | vara_forseti = [[Kamala Harris]] | forveri = [[Donald Trump]] | eftirmaður = [[Donald Trump]] | titill2 = [[Varaforseti Bandaríkjanna]] | stjórnartíð_start2 = [[20. janúar]] [[2009]] | stjórnartíð_end2 = [[20. janúar]] [[2017]] | forseti2 = [[Barack Obama]] | forveri2 = [[Dick Cheney]] | eftirmaður2 = [[Mike Pence]] | titill3 = [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|Öldungadeildarþingmaður]] fyrir [[Delaware]] | stjórnartíð_start3 = [[3. janúar]] [[1973]] | stjórnartíð_end3 = [[15. janúar]] [[2009]] | forveri3 = [[J. Caleb Boggs]] | eftirmaður3 = [[Ted Kaufman]] | fæðingarnafn = Joseph Robinette Biden Jr. | fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1942|11|20}} | fæðingarstaður = [[Scranton]], [[Pennsylvania|Pennsylvaníu]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | maki = Neilia Hunter (g. 1966; d. 1972)<br>[[Jill Biden]] (g. 1977) | börn = 4 | háskóli = [[Háskólinn í Delaware]]<br>[[Syracuse-háskóli]] | stjórnmálaflokkur = [[Demókrataflokkurinn]] | starf = Stjórnmálamaður | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] | undirskrift = Joe Biden Presidential Signature.svg }} '''Joseph Robinette Biden Jr.''' (fæddur [[20. nóvember]] [[1942]]) er bandarískur stjórnmálamaður úr [[Demókrataflokkurinn|Demókrataflokknum]] sem að var 46. [[forseti Bandaríkjanna]] frá [[2021]] frá [[2025]]. Biden var áður [[varaforseti Bandaríkjanna]] frá [[2009]] til [[2017]] í forsetatíð [[Barack Obama|Baracks Obama]] og sat á [[öldungadeild Bandaríkjaþings]] fyrir heimafylki sitt, [[Delaware]], frá [[1973]] til [[2009]].<ref>{{Vefheimild|url=http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=b000444|titill=BIDEN, Joseph Robinette, Jr. (Joe)|útgefandi=Biographical Directory of the United States Congress|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=13. júlí|tungumál=enska}}</ref> Biden tók við embætti Bandaríkjaforseta þann [[20. janúar]] [[2021]] eftir að hafa unnið [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2020|forsetakosningarnar 2020]]. Hann sóttist ekki eftir endurkjöri í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2024|forsetakosningununum 2024]]. Biden hafði áður sóst eftir tilnefningu Demókrataflokksins sem forsetaframbjóðandi í [[Bandarísku forsetakosningarnar 1988|forsetakosningunum árið 1988]] og [[Bandarísku forsetakosningarnar 2008|forsetakosningunum árið 2008]] en hætti við bæði framboðin eftir slakt gengi. Þann [[23. ágúst]] [[2008]] tilkynnti Barack Obama að Biden yrði [[Varaforseti Bandaríkjanna|varaforsetaefni]] sitt í forsetakosningunum. Obama og Biden unnu kosningarnar og náðu endurkjöri í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2012|kosningunum 2012]]. Biden tilkynnti þann [[25. apríl]] [[2019]] að hann hygðist gefa kost á sér í þriðja sinn í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2020|forsetakosningunum 2020]] á móti [[Donald Trump]], sitjandi forseta úr [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanaflokknum]].<ref name=framboð2020>{{Vefheimild|titill=Joe Biden býður sig fram til forseta og segir grunngildi þjóðarinnar í húfi|url=https://www.visir.is/g/2019190429416|útgefandi=''Vísir''|höfundur=Margrét Helga Erlingsdóttir|ár=2019|mánuður=25. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=8. apríl}}</ref> Biden var formlega tilnefndur frambjóðandi Demókrataflokksins á flokksþingi Demókrata þann [[18. ágúst]] og valdi hann [[Kamala Harris|Kömulu Harris]] til þess að vera varaforsetaefni.<ref name="mbl18ágúst">{{Vefheimild|titill=Biden form­lega út­nefnd­ur|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2020/08/19/biden_formlega_utnefndur/|útgefandi=mbl.is|ár=2020|mánuður=18. ágúst|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=19. ágúst}}</ref> Þann [[7. nóvember]], fjórum dögum eftir að kosningarnar fóru fram, hafði Biden tryggt sér meirihluta í [[Kjörmannaráð (Bandaríkin)|kjörmannaráðinu]] sem velur forsetann samkvæmt talningum, og var hann því lýstur sigurvegari af flestum bandarískum fréttastofum og eftirlitsstofnunum.<ref name="sagðurkjörinn">{{Vefheimild|titill=Joe Biden sagður kjör­inn for­seti Banda­ríkj­anna|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2020/11/07/joe_biden_sagdur_kjorinn_forseti_bandarikjanna/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuður=7. nóvember|ár=2020|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=7. nóvember}}</ref> Kjörmannaráðið staðfesti kjör hans þann 14. desember<ref name="kjörmannaráð" /> og Biden tók því við sem 46. forseti Bandaríkjanna þann [[20. janúar]] [[2021]].<ref>{{Vefheimild|titill=Joe Biden er orðinn 46. forseti Bandaríkjanna|url=https://www.ruv.is/frett/2021/01/20/joe-biden-er-ordinn-46-forseti-bandarikjanna|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Birgir Þór Harðarson|ár=2021|mánuður=20. janúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=22. janúar}}</ref> Þann [[25. apríl]] [[2023]] tilkynnti Biden að hann hygðist bjóða sig fram til endurkjörs í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2024|forsetakosningununum 2024]]. Hann tryggði sér útnefningu [[Demókrataflokkurinn|Demókrata]] þann [[12. mars]] [[2024]] og hlaut 87,1% atkvæða í forvali flokksins. Hann dró síðan framboð sitt til endurkjörs til baka þann [[21. júlí]] [[2024]] eftir fjölda áskorana vegna áhyggja af aldri hans eftir slæma útkomu í kappræðum á móti [[Donald Trump|Trump]] í [[júní]] [[2024]]. Biden er fyrsti forsetinn sem býður sig ekki fram til endurkjörs frá [[Lyndon B. Johnson]] árið [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1968|1968]]. Donald Trump var kjörinn eftirmaður hans í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2024|forsetakosningunum sem fóru fram í nóvember 2024]] þar sem kosið var á milli Trump og [[Kamala Harris|Kamölu Harris]] [[Varaforseti Bandaríkjanna|varaforseta Bandaríkjanna]]. Biden er elsti maður sem hefur náð kjöri til forseta Bandaríkjanna, en hann var 79 ára þegar að hann náði kjöri. Hann er jafnframt annar [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólski]] forseti landsins, á eftir [[John F. Kennedy]], og fyrsti Bandaríkjaforsetinn frá [[Delaware]]. ==Æviágrip== Joe Biden fæddist þann 20. nóvember árið 1942 í bænum [[Scranton]] í [[Pennsylvanía|Pennsylvaníu]] og var elstur fjögurra systkina. Fjölskylda hans fluttist til [[Delaware]] þegar Joe var tíu ára, en þar vann faðir hans við bílasölu. Biden nam [[Sagnfræði|sögu]] og [[stjórnmálafræði]] en hóf síðar [[lögfræði]]nám við [[Syracuse-háskóli|Syracuse-háskóla]].<ref name=dv2008>{{Tímarit.is|6443726|Málglaður reynslubolti|útgáfudagsetning=28. ágúst 2008|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|skoðað=13. ágúst 2020|höfundur=Kolbeinn Þorsteinsson|blaðsíða=12-13}}</ref> Biden útskrifaðist úr laganámi árið 1968 og hóf í kjölfarið störf við stóra lögmannsstofu í [[Wilmington, Delaware|Wilmington]]. Hann sagði upp starfi sínu þar eftir sex mánuði og var ráðinn við aðra minni lögmannsstofu sem fékkst við að verja verkafólk og fólk úr minnihlutahópum.<ref name=íls/> Biden hóf eiginlega þátttöku í stjórnmálum árið 1970 þegar hann bauð sig fram til setu í sveitarstjórn [[Newcastle County]] í Delaware. Kosningabarátta hans þótti ötul, en Biden lagði meðal annars áherslu á byggingu fleiri félagslegra íbúða í sýslunni. Biden náði kjöri en hóf síðan nánast umsvifalaust áform um að bjóða sig fram á [[öldungadeild Bandaríkjaþings]] fyrir Delaware.<ref name=íls/> ===Þingferill=== Þökk sé kröftugri frammistöðu sinni í sveitarstjórninni vann hann sér smám saman traust Demókrataflokksins og árið 1972 varð Biden frambjóðandi flokksins í kosningum Delaware til öldungadeildarinnar á móti sitjandi þingmanni úr [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanaflokknum]], [[J. Caleb Boggs]]. Í kosningabaráttunni höfðaði Biden til yngri kjósenda. Meðal annars talaði hann fyrir brottflutningi bandarískra hermanna úr [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðinu]], fyrir [[umhverfisvernd]] og fyrir auknum réttindum [[Svartir Bandaríkjamenn|bandarískra blökkumanna]]. Á kjördag vann Biden óvænt nauman sigur gegn Boggs. Biden var þá aðeins 29 ára, en átti eftir að verða 30 ára (sem er lágmarksaldur fyrir setu á öldungadeildarþinginu) fyrir upphaf nýja þingtímabilsins árið 1973.<ref name=íls/> Biden varð því sjötti yngsti einstaklingurinn sem hafði verið kjörinn á öldungadeildina.<ref name=dv2008/> Á námsárum sínum í lögfræði árið 1966 kvæntist Biden konu að nafni [[Neilia Hunter|Neiliu Hunter]]. Hjónin eignuðust tvo syni og eina dóttur saman. Árið 1972, stuttu eftir að Biden hafði náð kjöri á öldungadeild Bandaríkjaþings fyrir Delaware, lést Neilia í bílslysi ásamt dóttur þeirra. Synir þeirra, sem einnig voru í bílnum, slösuðust alvarlega en lifðu af. Biden íhugaði að taka ekki sæti sitt á öldungadeildinni vegna harmleiksins en féllst á að taka það eftir hvatningu frá vinum sínum og frá [[Richard Nixon]], þáverandi forseta.<ref name=dv2008/><ref name=íls>{{Vefheimild|titill=Í ljósi sögunnar – Joe Biden|url=https://www.ruv.is/utvarp/spila/i-ljosi-sogunnar/23795/7hqkpq|útgefandi=RÚV|mánuður=17. apríl|ár=2020|mánuðurskoðað=13. júlí|árskoðað=2020|höfundur=[[Vera Illugadóttir]]}}</ref> Biden kvæntist á ný árið 1977, konu að nafni [[Jill Biden|Jill Tracy Jacobs]], og eignaðist með henni eina dóttur.<ref name=dv2008/> Árið 1987 gaf Biden kost á sér í forvali Demókrataflokksins fyrir forsetakosningarnar sem fóru fram næsta ár. Hann þótti í fyrstu vænlegur kostur en framboð hans rataði í vandræði eftir að Biden var sakaður um [[Ritstuldur|ritstuld]] vegna ræðu sem hann flutti og þótti öpuð eftir svipaðri ræðu sem [[Neil Kinnock]], leiðtogi [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] í Bretlandi, hafði flutt. Málið reyndist Biden pínlegt og leiddi til þess að hann dró sig úr forvalinu, sem [[Michael Dukakis]] vann að endingu.<ref>{{Tímarit.is|1665790|Í viðjum siðgæðisins|útgáfudagsetning=14. október 1987|blað=[[Morgunblaðið]]|skoðað=13. ágúst 2020|höfundur=Simon Hoggart|blaðsíða=52}}</ref> Árið 1988 veiktist Biden lífshættulega og gekkst undir skurðaðgerð vegna [[heilablæðing]]ar. Hann var í kjölfarið sjö mánuði í fríi frá störfum við þingið. Árin 1987 og 1991 stýrði Biden yfirheyrslum bandarísku dómsmálanefndarinnar yfir dómurum sem höfðu verið tilnefndir í [[Hæstiréttur Bandaríkjanna|Hæstarétt Bandaríkjanna]]. Í fyrra skiptið átti yfirheyrslan þátt í því að þingið neitaði að staðfesta tilnefningu [[Robert Bork|Roberts Bork]] í Hæstaréttinn. Í seinna skiptið stóð Biden fyrir yfirheyrslum yfir [[Clarence Thomas]], sem var sjónvarpað og vöktu mikla athygli um allt landið. Biden staðfesti að endingu tilnefningu Thomas í Hæstaréttinn, sem varð nokkuð umdeilt þar sem Thomas hafði verið sakaður um [[Kynferðisleg áreitni|kynferðislega áreitni]] af fyrrverandi samstarfskonu sinni.<ref name=mbl2008>{{Tímarit.is|4200675|Maður margra orða – og mismæla|útgáfudagsetning=28. september 2008|blað=[[Morgunblaðið]]|skoðað=13. ágúst 2020|höfundur=Valgerður Þ. Jónsdóttir|blaðsíða=14-15}}</ref> Biden átti árið 1994 þátt í lagasetningu til að koma í veg fyrir heimilis- og kynferðisofbeldi gegn konum og hjálpa fórnarlömbum að koma lífi sínu á réttan kjöl. Biden hefur í seinni tíð sagst stoltastur af þætti sínum í þessari lagasetningu af öllum þingstörfum sínum.<ref name=mbl2008/> Árið 2002 greiddi Biden atkvæði með þingsályktun sem heimilaði stjórn [[George W. Bush]] Bandaríkjaforseta að gera [[Íraksstríðið|innrás í Írak]].<ref name="lat-foreign">{{cite news | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-aug-24-na-foreignpol24-story.html |title=Joe Biden respected—if not always popular—for foreign policy record |last1=Richter |first1=Paul |last2=Levey |first2=Noam N. |newspaper=Los Angeles Times |date=24. ágúst 2008 |accessdate=18. júlí 2020}}</ref> Sem formaður utanríkismálanefndar öldungadeildarinnar safnaði Biden jafnframt saman vitnum til að sannfæra bandaríska þingmenn um nauðsyn innrásarinnar.<ref>[https://www.theguardian.com/commentisfree/2020/feb/17/joe-biden-role-iraq-war Joe Biden championed the Iraq war. Will that come back to haunt him now?], ''[[The Guardian]]'', Mark Weisbrot, 17. febrúar 2020. Skoðað 18. ágúst 2020.</ref> Biden varð síðar gagnrýnni á stríðið og mótmælti meðal annars fjölgun bandarískra hermanna í Írak árið 2007.<ref name="lat-foreign"/> Hann hefur í seinni tíð gert lítið úr upphaflegum stuðningi sínum við innrásina og hefur lagt áherslu á að hann hafi verið ósammála því hvernig stjórn Bush hóf stríðið og háttaði stríðsrekstrinum.<ref>{{Vefheimild|titill=Biden fullyrðir ranglega að hann hafi verið andsnúinn Íraksstríðinu frá upphafi|url=https://www.visir.is/g/2020200109505/biden-fullyrdir-ranglega-ad-hann-hafi-verid-andsnuinn-iraksstridinu-fra-upphafi|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Kjartan Kjartansson|ár=2020|mánuður=6. janúar|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=18. júlí}}</ref> ===Varaforseti Bandaríkjanna (2009-2017)=== [[Mynd:Barack Obama jokes with Joe Biden in the Oval Office, Feb. 9, 2015.jpg|thumb|left|[[Barack Obama]] forseti og Joe Biden varaforseti í [[Hvíta húsið|Hvíta húsinu]] árið 2015.]] Árið 2007 tilkynnti Biden að hann hygðist gefa kost á sér í annað skipti í forvali Demókrataflokksins í aðdraganda bandarísku forsetakosninganna árið 2008. Biden dró framboð sitt til baka í janúar árið 2008 eftir slakt gengi í forkosningum í [[Iowa]]. [[Barack Obama]], sem vann tilnefningu Demókrata að endingu, tilkynnti þann 23. ágúst árið 2008 að hann hefði valið Biden sem varaforsetaefni sitt í kosningunum. Með því að velja Biden sem varaforsetaefni þótti Obama koma til móts við gagnrýnendur sína, sem lögðu gjarnan áherslu á reynsluleysi Obama og þekkingarskort hans í utanríkismálum, en Biden var þá einn þaulsetnasti þingmaður öldungadeildarinnar og hafði lengi verið formaður utanríkismálanefndar þingsins.<ref>{{Tímarit.is|4196777|Tvíeggjað val|útgáfudagsetning=24. ágúst 2008|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|skoðað=18. ágúst 2020|höfundur=Bogi Þór Arason|blaðsíða=4}}</ref> Obama og Biden unnu forsetakosningarnar í nóvember árið 2008 á móti [[John McCain]] og [[Sarah Palin|Söruh Palin]], forseta- og varaforsetaframbjóðendum Repúblikana. Biden tók við embætti sem [[varaforseti Bandaríkjanna]] þann 20. janúar 2009. Obama og Biden unnu endurkjör í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2012|forsetakosningunum árið 2012]], en þar voru keppinautar þeirra úr röðum Repúblikana [[Mitt Romney]] forsetaframbjóðandi og [[Paul Ryan]] varaforsetaframbjóðandi. Helsta hlutverk Bidens í embætti varaforseta var að veita Obama ráðgjöf, aðallega í utanríkis- og efnahagsmálum. Biden var spurður ráða í mörgum lykilákvörðunum Obama, meðal annars í vali á ráðherrum og í skipulagningu á áframhaldandi hernaði í [[Stríðið í Afganistan (2001–2021)|stríðinu í Afganistan]].<ref name="lkl122208">{{cite web| url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/12/22/biden.lkl/index.html | title= Biden says he'll be different vice president | publisher=CNN | date=22. desember 2008 | accessdate=18. júlí 2020}}</ref> Obama setti hann yfir stjórn hópa sem áttu að taka á vandræðum verkalýðsstéttarinnar og hafa eftirlit með fjárframlögum til efnahagsáætlunar til endurreisnar efnahagslífsins árið 2009.<ref>{{cite web|url= http://www.cnn.com/2008/POLITICS/12/21/transition.wrap/index.html |title=What Obama promised Biden |author=Hornick, Ed and Levs, Josh |publisher=CNN |date=21 December 2008 |accessdate=23 December 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1908167-1,00.html |title=What Happened to the Stimulus? |author=Scherer, Michael |work=Time |date=January 7, 2009 |accessdate=July 8, 2009 |archive-date=október 11, 2017 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171011212142/http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,1908167-1,00.html |url-status=dead }}</ref> Biden fór einnig í nokkrar opinberar ferðir til [[Mið-Austurlönd|Mið-Austurlanda]] í umboði Obama á varaforsetatíð sinni.<ref>{{cite news |url= https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/09/16/AR2009091602998.html |title=Biden Pushes Iraqi Leaders On Vote Law, Oil-Bid Perks |author=Wilson, Scott |work= The Washington Post |date=17 September 2009 |accessdate=17 September 2009}}</ref> Biden fór nokkrum sinnum á vegum Bandaríkjastjórnar til [[Úkraína|Úkraínu]] eftir [[Úkraínska byltingin 2014|úkraínsku byltinguna]] árið 2014. Í desember árið 2015 var Biden einn helsti talsmaður þess að ríkissaksóknari Úkraínu, [[Víktor Sjokín]], yrði rekinn úr starfi fyrir að standa sig ekki nógu vel við að uppræta spillingu í landinu. Kall Bidens eftir brottrekstri Sjokíns naut á þeim tíma þverpólitísks stuðnings í Bandaríkjunum og hjá öðrum ríkjum og alþjóðastofnunum sem áttu hagsmuna að gæta í Úkraínu.<ref name="Cullison2019">{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/bidens-anticorruption-effort-in-ukraine-overlapped-with-sons-work-in-country-11569189782|title=Biden's Anticorruption Effort in Ukraine Overlapped With Son's Work in Country|last=Cullison|first=Alan|date=22. september 2019|work=[[The Wall Street Journal]]|accessdate=18. júlí 2020|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20191013003229/https://www.wsj.com/articles/bidens-anticorruption-effort-in-ukraine-overlapped-with-sons-work-in-country-11569189782|archive-date=13. október 2019|quote=Messrs. Trump and Giuliani have suggested that Joe Biden pushed for the firing of Ukraine's general prosecutor, Viktor Shokin, in March 2016 to stop an investigation into Burisma. In Ukraine, government officials and anticorruption advocates say that is a misrepresentation ... Mr. Shokin had dragged his feet into those investigations, Western diplomats said, and effectively squashed one in London by failing to cooperate with U.K. authorities ... In a speech in 2015, the U.S. ambassador to Ukraine, Otto Pyatt, called the Ukrainian prosecutor "an obstacle" to anticorruption efforts|url-access=subscription}}</ref> Víktor Sjokín var að endingu leystur úr embætti í mars 2016 en aðkoma Bidens að brottrekstri hans varð umtöluð árið 2019 eftir að [[Donald Trump]], eftirmaður Obama á forsetastól, ýjaði að því að Biden hefði hvatt til brottreksturs Sjokíns til að koma í veg fyrir frekari spillingarrannsóknir á gasfyrirtækinu Burisma, þar sem sonur Bidens, [[Hunter Biden]], starfaði á þeim tíma. Sjokín stóð þó ekki í rannsókn á Burisma þegar hann var rekinn.<ref>{{Vefheimild|titill=Trump segist hafa rætt um Biden við forseta Úkraínu|url=http://vardberg.is/frettir/trump-segist-hafa-raett-um-biden-vid-forseta-ukrainu/|útgefandi=''[[Varðberg]]''|mánuður=23. nóvember|ár=2019|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=18. júlí}}</ref> Trump reyndi að fá [[Volodymyr Zelenskyj]], forseta Úkraínu, til að hefja rannsóknir á Biden-feðgunum í júlí 2019 og hafði áður látið frysta hernaðarstyrki frá Bandaríkjunum til Úkraínu.<ref>{{Vefheimild|titill=Trump stöðvaði styrk til Úkraínu áður en hann talaði við nýja forsetann|url=https://www.visir.is/g/2019190929468|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=24. september|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=18. júlí|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> Ásakanir um að Trump væri þannig að beita ríkisfjármunum á ólögmætan hátt til að koma höggi á pólitískan mótherja (en Biden þótti þá sennilegur andstæðingur Trumps í forsetakosningunum næsta árs) leiddi til þess að Trump var [[Embættismissir (Bandaríkin)|kærður til embættismissis]] árið 2019. Árið 2020 hafði endurskoðun úkraínskra ríkissaksóknara á gömlum skýrslum ekki leitt í ljós ólöglegt athæfi Hunters Biden á meðan hann sat í stjórn Burisma.<ref>{{Vefheimild|titill=Engar sannanir um misgjörðir Bidens|url=https://www.ruv.is/frett/2020/06/05/engar-sannanir-um-misgjordir-bidens|útgefandi=[[RÚV]]|mánuður=5. júní|ár=2020|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=18. júlí|höfundur=Róbert Jóhannsson}}</ref> ===Forsetaframboð 2020=== [[Mynd:Joe Biden kickoff rally May 2019.jpg|thumb|right|Joe Biden hefur kosningaherferð sína í maí 2019.]] Þann 25. apríl árið 2019 tilkynnti Biden að hann hygðist gefa kost á sér í forvali Demókrata fyrir [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2020|forsetakosningar ársins 2020]] á móti Donald Trump, sitjandi forseta úr Repúblikanaflokknum.<ref name=framboð2020/> Kosningabarátta Bidens þótti ekki fara vel af stað og honum gekk ekki vel í fyrstu forkosningum flokksins í [[Iowa]], [[New Hampshire]] og [[Nevada]]. Hagur Bidens tók að vænkast eftir að hann vann öruggan sigur í forvali Demókrata í [[Suður-Karólína|Suður-Karólínu]]<ref>{{Vefheimild|titill=Biden vann ör­ugg­an sig­ur í Suður-Karólínu|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2020/03/01/biden_vann_oruggan_sigur_i_sudur_karolinu/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuður=1. mars|ár=2020|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=18. júlí}}</ref> og vann síðan í níu af fjórtán fylkjum sem kusu í forvalinu á svokölluðum „ofurþriðjudegi“ þann 3. mars 2020.<ref>{{Vefheimild|titill=Stefnir í sigur Bidens í 9 ríkjum af 14|url=https://www.ruv.is/frett/stefnir-i-sigur-bidens-i-9-rikjum-af-14|útgefandi=[[RÚV]]|mánuður=4. mars|ár=2020|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=18. júlí|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref> Þann 8. apríl 2020 höfðu allir keppinautar Bidens í forvalinu dregið framboð sín til baka.<ref name=sandershlé>{{Vefheimild|titill=Bernie Sand­ers dreg­ur sig í hlé|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2020/04/08/bernie_sanders_dregur_sig_i_hle/|útgefandi=mbl.is|ár=2020|mánuður=8. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=8. apríl}}</ref> Á meðan á forvalinu stóð sakaði lögfræðingur að nafni [[Tara Reade]] Biden um að hafa beitt sig kynferðislegu ofbeldi fyrir 27 árum, á meðan hún starfaði fyrir hann á þingmannsskrifstofu hans í Washington.<ref>{{Vefheimild|titill=Biden í bobba vegna alvarlegra ásakana|url=https://kjarninn.is/frettir/2020-05-02-biden-i-bobba-vegna-alvarlegra-asakana/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|mánuður=2. maí|ár=2020|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=18. júlí|höfundur=Arnar Þór Ingólfsson}}</ref> Biden vísaði ásökuninni á bug en hvatti til þess að öll möguleg gögn um málið yrðu gerð opinber, þar á meðal kvörtun sem Reade sagðist hafa lagt fram á sínum tíma og ætti að vera geymd í [[Þjóðskjalasafn Bandaríkjanna|Þjóðskjalasafni Bandaríkjanna]].<ref>{{Vefheimild|titill=Joe Biden segist sak­laus: „Þetta gerðist aldrei“|url=https://www.frettabladid.is/frettir/joe-biden-segist-saklaus-thetta-gerdist-aldrei/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|mánuður=1. maí|ár=2020|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=18. júlí|höfundur=Einar Þór Sigurðsson|safnslóð=https://vefsafn.is/is/20230402101053/https://www.frettabladid.is/frettir/joe-biden-segist-saklaus-thetta-gerdist-aldrei/|safndags=2. apríl 2023}}</ref> Biden tilkynnti þann 11. ágúst að hann hefði valið öldungadeildarþingmanninn [[Kamala Harris|Kamölu Harris]] sem varaforsetaefni sitt í kosningabaráttunni.<ref>{{Vefheimild|titill=Kamala Harris verður varaforsetaefni Biden|url=https://www.ruv.is/frett/2020/08/11/kamala-harris-verdur-varaforsetaefni-biden|útgefandi=[[RÚV]]|mánuður=11. ágúst|ár=2020|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=11. ágúst|höfundur=Freyr Gígja Gunnarsson}}</ref> Biden var formlega tilnefndur forsetaframbjóðandi Demókrata þann 18. ágúst 2020.<ref name=mbl18ágúst/> Kosningarnar voru haldnar þann 3. nóvember. Skoðanakannanir höfðu lengi spáð Biden auðveldum sigri en á kosninganótt reyndist leikurinn milli þeirra Bidens og Trumps mun jafnari en von var á. Trump vann sigra í mikilvægum fylkjum á borð við [[Flórída]] og [[Texas]] og eftir fyrstu talningar virtist hann einnig hafa forystu í mikilvægum fylkjum á borð við [[Wisconsin]], [[Michigan]] og [[Pennsylvania|Pennsylvaníu]]. Þegar farið var að telja utankjörfundaratkvæði síðla nætur og á næstu dögum fór hagur Bidens hins vegar að vænkast verulega. Metfjöldi póstatkvæða hafði verið greiddur vegna [[Kórónaveirufaraldurinn 2019–2021|alþjóðlega kórónaveirufaraldursins]], en Trump hafði ítrekað ráðið fylgjendum sínum frá því að greiða utankjörfundaratkvæði og haldið því fram án röksemda að slík atkvæði byðu upp á stórtækt kosningasvindl. Hlutfallslega runnu því mun fleiri utankjörfundaratkvæði til Bidens og þegar farið var að telja þau á næstu dögum náði Biden forystu í nokkrum fylkjum þar sem Trump hafði virst sigurstranglegri á kosninganótt. Þann 7. nóvember höfðu flestar bandarískar fréttastofur lýst Biden sigurvegara, enda hafði hann þá náð forskoti í nógu mörgum fylkjum til að tryggja sér ríflega 270 atkvæði í [[Kjörmannaráð (Bandaríkin)|kjörmannaráðinu]] sem velur forsetann.<ref name=sagðurkjörinn/> Trump neitaði þó lengst af að viðurkenna ósigur og fór þess í stað í mál við ýmis fylki vegna ásakana um kosningasvindl.<ref>{{Vefheimild|titill=Giuli­ani: Trump ját­ar ekki ósig­ur|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2020/11/07/giuliani_trump_jatar_ekki_osigur/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuður=7. nóvember|ár=2020|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=7. nóvember}}</ref> Kjörmannaráðið kom saman þann 14. desember og greiddi atkvæði um næsta forseta. Lokaniðurstaðan var þannig að Biden fékk 306 atkvæði en Trump 232.<ref name=kjörmannaráð>{{Vefheimild|titill=Formlega staðfest að Joe Biden verður næsti forseti Bandaríkjanna|url=https://www.dv.is/pressan/2020/12/15/formlega-stadfest-ad-joe-biden-verdur-naesti-forseti-bandarikjanna/|útgefandi=''DV''|ár=2020|mánuður=15. desember|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=23. desember|höfundur=Kristján Kristjánsson}}</ref> ==Forsetatíð (2021–2025)== [[Mynd:P20230220AS-1884 (52777914370).jpg|thumb|right|Biden með [[Volodymyr Zelenskyj]], forseta [[Úkraína|Úkraínu]], í [[Kænugarður|Kænugarði]] þann 20. febrúar 2023.]] [[Mynd:President Joe Biden meets with Prime Minister Benjamin Netanyahu.jpg|thumb|right|Biden með [[Benjamín Netanjahú]], forsætisráðherra Ísraels, þann 18. október 2023.]] Biden var svarinn í embætti sem 46. forseti Bandaríkjanna þann 20. janúar 2021. Á fyrsta degi sínum í embætti gaf hann út fimmtán tilskipanir sem sneru við ýmsum stefnumálum Trumps. Meðal annars leiddi Biden Bandaríkin aftur inn í [[Parísarsamkomulagið]] um loftslagsbreytingar og innleiddi grímuskyldu í byggingum alríkisstjórnarinnar til að stemma stigu við útbreiðslu veirusýkinnar [[COVID-19]].<ref>{{Vefheimild|titill=Fimmtán til­skip­an­ir á fyrsta degi|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/01/20/fimmtan_tilskipanir_a_fyrsta_degi/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuður=20. janúar|ár=2021|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=20. janúar}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=17 til­skip­an­ir Bidens|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/01/20/17_tilskipanir_bidens/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuður=20. janúar|ár=2021|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=20. janúar}}</ref> Þann 25. janúar undirritaði Biden jafnframt tilskipun til að aflétta banni sem Trump hafði sett gegn því að [[trans fólk]] gegndi þjónustu í [[Bandaríkjaher]].<ref>{{Vefheimild|titill=Biden aflétt­ir trans­banni hers­ins|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/01/25/biden_aflettir_transbanni_hersins/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuður=25. janúar|ár=2021|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=25. janúar}}</ref> Þann 4. febrúar tilkynnti Biden að Bandaríkin hygðust hætta fjárstuðningi við hernaðarbandalag [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] í [[Borgarastyrjöldin í Jemen (2015–)|borgarastyrjöldinni í Jemen]].<ref>{{Vefheimild|höfundur=Hildur Margrét Jóhannsdóttir|titill=Bandaríkin hætta fjárveitingum til stjórnarhers Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/2021/02/04/bandarikin-haetta-fjarveitingum-til-stjornarhers-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2021|mánuður=4. febrúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=5. febrúar}}</ref> Stjórn Bidens hóf hins vegar aftur að selja hernaðarbandalagi Sáda vopn árið 2022.<ref>{{cite web|last1=Almosawa|first1=Shuaib|title=As U.S. Focuses on Ukraine, Yemen Starves|url=https://theintercept.com/2022/03/16/yemen-war-biden-us-support-saudi-arabia/|website=[[The Intercept]]|date=16 March 2022|access-date=1 April 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Biden Doubles Down on a Failed Yemen Policy|url=https://www.hrw.org/news/2022/02/15/biden-doubles-down-failed-yemen-policy|website=[[Human Rights Watch]]|access-date=1 April 2022|language=en|date=15 February 2022}}</ref> Þann 24. apríl 2021 varð Biden fyrstur Bandaríkjaforseta til að viðurkenna formlega að [[Þjóðarmorð Tyrkja á Armenum|fjöldamorð Tyrkja gegn Armenum]] á árunum 1915 til 1917 hafi verið [[þjóðarmorð]].<ref>{{Vefheimild|titill=Viður­kenndi þjóðarmorð Tyrkja á Armen­um|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/04/24/vidurkenndi_thjodarmord_tyrkja_a_armenum/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2021|mánuður=24. apríl|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=24. apríl}}</ref> Biden tilkynnti þann 13. febrúar að hann hygðist kalla alla bandaríska hermenn heim frá [[Afganistan]] fyrir 11. september 2021 til að binda enda á hið 20 ára langa [[Stríðið í Afganistan (2001–2021)|stríð Bandaríkjamanna í Afganistan]]. Stjórn Trumps hafði áður gert samkomulag við [[Talíbanar|Talíbana]] í Afganistan sem hafði gert ráð fyrir brottflutningi bandaríska herliðsins fyrir 1. mars.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Samúel Karl Ólason|titill=Ætla að kalla hermenn heim fyrir ellefta september|url=https://www.visir.is/g/20212096640d/aetla-ad-kalla-hermenn-heim-fyrir-fyrsta-september|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2021|mánuður=13. apríl|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=14. apríl}}</ref> Frá því að Bandaríkjamenn hófu að draga herafla sinn burt frá Afganistan hófu Talíbanar leiftursókn um landið og hertóku fjölda héraðshöfuðborga á stuttum tíma.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20212142363d|titill=Valta yfir stjórnarherinn: Ríkisstjórnin býðst til að deila völdum með Talibönum|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=13. ágúst|ár=2021|mánuður=12. ágúst|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Þann 15. ágúst, aðeins um hálfu ári eftir að Biden tilkynnti um fyrirhugaða brottför herliðsins, hertóku Talíbanar afgönsku höfuðborgina [[Kabúl]] og endurheimtu þannig völd í landinu. Biden viðurkenndi í kjölfarið að hröð framrás Talíbana hefði komið sér á óvart en varði engu að síður ákvörðun sína um brottflutning hersins og sagði ótækt að biðja bandaríska hermenn að berjast endalaust í erlendri borgarastyrjöld.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/2021/08/16/biden-vardi-akvordunina-i-avarpi|titill=Biden varði ákvörðunina í ávarpi|útgefandi=[[RÚV]]|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=16. ágúst|ár=2021|mánuður=17. ágúst|höfundur=Andri Magnús Eysteinsson}}</ref> Biden sætti töluverðri gagnrýni fyrir að ljúka stríðinu í Afganistan með þessum hætti<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/2021/08/27/biden-gagnryndur-vegna-burtkvadningar-fra-afganistan|titill=Biden gagnrýndur vegna burtkvaðningar frá Afganistan|útgefandi=[[RÚV]]|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=2. september|ár=2021|mánuður=27. ágúst|höfundur=Bogi Ágústsson}}</ref> og vinsældir hans innanlands drógust nokkuð saman í kjölfar brottfararinnar.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/2021/08/25/vinsaeldir-bidens-dvina-vestanhafs|titill=Vinsældir Bidens dvína vestanhafs|útgefandi=[[RÚV]]|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=2. september|ár=2021|mánuður=25. ágúst|höfundur=Arnar Björnsson}}</ref> Stjórn Bidens veitti [[Úkraína|Úkraínu]] ríkulega aðstoð í yfirstandandi [[Innrás Rússa í Úkraínu 2022–|innrás Rússa í Úkraínu]] frá árinu 2022, meðal annars með fjárhagsstuðningi og vopnasendingum. Biden fór í óvænta heimsókn til úkraínsku höfuðborgarinnar [[Kænugarður|Kænugarðs]] þann 20. febrúar 2023, stuttu fyrir eins árs afmæli innrásarinnar, og hitti [[Volodymyr Zelenskyj]] Úkraínuforseta.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2023/02/20/biden_i_ovaenta_heimsokn_til_ukrainu/|titill=Biden í óvænta heimsókn til Úkraínu|útgefandi=[[mbl.is]]|skoðað=27. apríl 2023|dags=20. febrúar 2023}}</ref> ===Forsetakosningarnar 2024=== Biden tilkynnti formlega þann 25. apríl 2023 að hann hygðist sækjast eftir endurkjöri í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2024|forsetakosningum 2024]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2023-04-25-joe-biden-saekist-eftir-endurkjori|titill=Joe Biden sækist eftir endurkjöri|útgefandi=[[RÚV]]|árskoðað=27. apríl 2023|dags=25. apríl 2023|höfundur=Alexander Kristjánsson}}</ref> Hann tryggði sér formlega útnefningu Demókrataflokksins þann [[12. mars]] [[2024]]. Aldur Bidens var mikið til umræðu í aðdraganda forsetakosninganna og efasemda gætti víða um að hann hefði heilsu eða þrótt til að gegna öðru fjögurra ára kjörtímabili. Léleg frammistaða Bidens í fyrstu kappræðunum gegn Donald Trump í júní 2024 leiddi til hvatninga, meðal annars frá ýmsum þingmönnum og fjárhagslegum bakhjörlum Demókrataflokksins, um að Biden drægi framboð sitt til baka svo yngri frambjóðandi gæti hlaupið í skarðið fyrir flokkinn.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20242595480d/vaxandi-efa-semdir-um-a-gaeti-biden-sem-for-seta-efni|titill=Vaxandi efa­semdir um á­gæti Biden sem for­seta­efni|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|árskoðað=10. júlí 2024 |dags=11. júlí 2024 |höfundur=Sólrún Dögg Jósefsdóttir}}</ref> Þann 11. júlí 2024 hélt Biden ræðu á leiðtogafundi Atlantshafsbandalagsins þar sem hann kynnti óvart [[Volodymyr Zelenskyj]] forseta Úkraínu sem [[Vladímír Pútín|Pútín]]. Biden hélt aðra ræðu síðar þetta sama kvöld þar sem hann vísaði óvart til Trump sem varaforseta Bandaríkjanna. Þessar ræður hafa báðar dregið dilk á eftir sér og vakið upp spurningar hvort Biden sé hæfur til áframhaldandi framboðs til forseta.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20242595952d/visadi-til-selenskis-sem-putins-og-varaforsetans-sem-trumps|titill=Vísaði til Selenskís sem Pútíns og vara­for­setans sem Trumps|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|árskoðað=12. júlí 2024|dags=12. júlí 2024|höfundur=Rafn Ágúst Ragnarsson}}</ref> Meðal einstaklinga sem hvöttu Biden til að draga framboð sitt til baka voru [[Peter Welch]], [[Seth Moulton]], [[Julian Castro]], [[James Carville]], [[George Clooney]] og [[Andrew Yang]]. Nokkrar ástæður voru nefndar en þá sérstaklega aldur Bidens og slök frammistaða hans í forsetakappræðum á móti Donald Trump þann [[27. júní]] [[2024]]. Biden tilkynnti þann [[21. júlí]] að hann hygðist draga framboð sitt til baka og lýsti yfir stuðningi við [[Kamala Harris|Kamölu Harris]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20242599267d/joe-biden-dregur-fram-bod-sitt-til-baka|titill=Joe Biden dregur fram­boð sitt til baka |útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|árskoðað=21. júlí 2024|dags=21. júlí 2024|höfundur=Eiður Þór Árnason}}</ref> Hann lét því af embætti forseta Bandaríkjanna þann [[20. janúar]] [[2025]]. Í desember 2024, eftir ósigur Demókrata í kosningunum, [[Náðunarvald forseta Bandaríkjanna|náðaði]] Biden son sinn, [[Hunter Biden]], sem hafði hlotið dóma fyrir brot gegn vopna- og skattalögum á árinu. Biden hafði áður lofað að beita náðunarvaldi sínu ekki í þágu sonar síns.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20242658375d/biden-nadar-son-sinn|titill=Biden náðar son sinn|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=2. desember 2024 |skoðað= 7. desember 2024 |höfundur=Hólmfríður Gísladóttir}}</ref> Náðun Bidens á syni sínum vakti harða gagnrýni bæði frá mörgum Demókrötum og hjá Repúblikönum, sem höfðu staðið fyrir fjölda rannsókna á meintum glæpum Hunters Biden á undanförnum árum. Biden réttlætti náðunina með vísan til þess að Hunter hefði verið fórnarlamb pólitískra árása að frumkvæði Repúblikana.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20242658827d/fordaemalaus-nadun-bidens|titill= Fordæmalaus náðun Bidens |útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=2. desember 2024 |skoðað= 7. desember 2024 |höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> ==Einkahagir== Joe Biden er af [[Írland|írsk]]-bandarískum uppruna og aðhyllist [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólska trú]]. Fyrsta eiginkona hans var Neilia Hunter, sem hann kvæntist árið 1966. Með henni eignaðist hann tvo syni; Beau og Hunter; og eina dóttur; Naomi. Neilia og Naomi létust þann 18. desember árið 1972 í bílslysi. Biden kvæntist seinni eiginkonu sinni, [[Jill Biden|Jill Jacobs]], árið 1977 og eignaðist síðar með henni dótturina Ashley. Elsti sonur Bidens, Joseph Robinette „Beau“ Biden III , lést úr krabbameini í heila þann 30. maí árið 2015.<ref>{{Vefheimild|titill=Son­ur Joes Bidens lát­inn|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2015/05/31/sonur_joes_bidens_latinn/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuður=31. maí|ár=2015|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=18. júlí}}</ref> Þann 18. maí 2025 tilkynnti Biden að hann hefði greinst með illkynja krabbamein í blöðruhálskirtli.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252728015d/joe-biden-med-ristilkrabbamein|titill= Joe Biden með krabba­mein |útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 18. maí 2025 |skoðað= 18. maí 2024 |höfundur=Magnús Jochum Pálsson}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist|2}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forseti Bandaríkjanna]] | frá = 2021 | til = 2025 | fyrir = [[Donald Trump]] | eftir = [[Donald Trump]] }} {{Erfðatafla | titill = [[Varaforseti Bandaríkjanna]] | frá = 2009 | til = 2017 | fyrir = [[Dick Cheney]] | eftir = [[Mike Pence]] }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Bandaríkjanna}} {{Varaforsetar Bandaríkjanna}} {{fe|1942|Biden, Joe}} {{DEFAULTSORT:Biden, Joe}} [[Flokkur:Demókratar|Biden, Joe]] [[Flokkur:Bandarískir öldungadeildarþingmenn]] [[Flokkur:Forsetar Bandaríkjanna]] [[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Bandaríkjanna 1988]] [[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Bandaríkjanna 2008|Biden, Joe]] [[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Bandaríkjanna 2020]] [[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Bandaríkjanna 2024]] [[Flokkur:Varaforsetar Bandaríkjanna]] o1ab3ypdmzf207db6owqpaxyeno92n0 0 61499 1962122 1835484 2026-05-04T08:38:48Z ~2026-27075-32 116139 Ég breytti eingu en ég bætti við upplýsingum um hæstu flóðbylgju sem hefur nokkru sinni verið skráð. 1962122 wikitext text/x-wiki [[Mynd:2004-tsunami.jpg|thumb|200px|Flóðbylgja á [[Tæland]]i árið 2004.]] '''Flóðbylgja''' er röð [[bylgja]] sem verða til þegar [[vatn]] (t.d. [[sjór]]) er snögglega fært úr stað. Flóðbylgjur geta verið af ýmsum stærðum og afar afstætt hvað menn kalla því nafni. Mestu flóðbylgjur sem verða á heimshöfunum nefnast ''tsunami'' á alþjóðlegum vettvangi. Orðið tsunami er komið úr [[japanska|japönsku]], bein þýðing á því er hafnarbylgja. Tsunami-flóðbylgjur eru orkuríkar bylgjur sem borist geta langar leiðir um höf eða vötn og valdið tjóni fjarri upprunastað sínum. Slíkar bylgjur geta risið af völdum [[loftsteinn|loftsteina]], [[jarðskjálfti|jarðskjálfta]], [[eldsumbrot]]a, neðansjávar[[sprenging]]a, [[skriða|skriðufalla]], [[snjóflóð]]a og á fleiri vegu (skjálftaflóðbylgja, eldgosaflóðbylgja, skriðuflóðbylgja, snjóflóðaflóðbylgja o.s.frv.). Flóðbylgjur geta verið í mörgum stærðum. Hæsta flóðbylgja sem hefur nokkru sinni verið skráð gerðist 9. júlí 1958 í Lituya Bay í Alaska. Þessi flóðbylgja náði hæð upp í 524 metra. {{Wiktionary|flóðbylgja}} {{stubbur|náttúruvísindi}} [[Flokkur:Flóð| ]] [[Flokkur:Náttúruhamfarir]] [[Flokkur:Vatn]] [[Flokkur:Vatnsfræði]] [[Flokkur:Veður]] oiaocbpn9kg117k4qvr5lwsk8svh6gh 1962123 1962122 2026-05-04T08:53:18Z Berserkur 10188 Laga málfar 1962123 wikitext text/x-wiki [[Mynd:2004-tsunami.jpg|thumb|200px|Flóðbylgja á [[Tæland]]i árið 2004.]] '''Flóðbylgja''' er röð [[bylgja]] sem verða til þegar [[vatn]] (t.d. [[sjór]]) er snögglega fært úr stað. Flóðbylgjur geta verið af ýmsum stærðum og afar afstætt hvað menn kalla því nafni. Mestu flóðbylgjur sem verða á heimshöfunum nefnast ''tsunami'' á alþjóðlegum vettvangi. Orðið tsunami er komið úr [[japanska|japönsku]], bein þýðing á því er hafnarbylgja. Tsunami-flóðbylgjur eru orkuríkar bylgjur sem borist geta langar leiðir um höf eða vötn og valdið tjóni fjarri upprunastað sínum. Slíkar bylgjur geta risið af völdum [[loftsteinn|loftsteina]], [[jarðskjálfti|jarðskjálfta]], [[eldsumbrot]]a, neðansjávar[[sprenging]]a, [[skriða|skriðufalla]], [[snjóflóð]]a og á fleiri vegu (skjálftaflóðbylgja, eldgosaflóðbylgja, skriðuflóðbylgja, snjóflóðaflóðbylgja o.s.frv.). Flóðbylgjur geta verið í mörgum stærðum. Hæsta flóðbylgja sem hefur nokkru sinni verið skráð skall á 9. júlí 1958 í Lituya Bay í Alaska. Hún eyðilagði skóg upp í 524 metrum. {{Wiktionary|flóðbylgja}} {{stubbur|náttúruvísindi}} [[Flokkur:Flóð| ]] [[Flokkur:Náttúruhamfarir]] [[Flokkur:Vatn]] [[Flokkur:Vatnsfræði]] [[Flokkur:Veður]] p2603h5afmgz9xodddsf3oo75lnqrni 1962125 1962123 2026-05-04T09:16:15Z ~2026-27075-32 116139 Ég lagaði villur. 1962125 wikitext text/x-wiki [[Mynd:2004-tsunami.jpg|thumb|200px|Flóðbylgja á [[Tæland]]i árið 2004.]] '''Flóðbylgja''' er röð [[bylgja]] sem verða til þegar [[vatn]] (t.d. [[sjór]]) er snögglega fært úr stað. Flóðbylgjur geta verið af ýmsum stærðum og afar afstætt hvað menn kalla því nafni. Mestu flóðbylgjur sem verða á heimshöfunum nefnast ''tsunami'' á alþjóðlegum vettvangi. Orðið tsunami er komið úr [[japanska|japönsku]], bein þýðing á því er hafnarbylgja. Tsunami-flóðbylgjur eru orkuríkar bylgjur sem borist geta langar leiðir um höf eða vötn og valdið tjóni fjarri upprunastað sínum. Slíkar bylgjur geta risið af völdum [[loftsteinn|loftsteina]], [[jarðskjálfti|jarðskjálfta]], [[eldsumbrot]]a, neðansjávar[[sprenging]]a, [[skriða|skriðufalla]], [[snjóflóð]]a og á fleiri vegu (skjálftaflóðbylgja, eldgosaflóðbylgja, skriðuflóðbylgja, snjóflóðaflóðbylgja o.s.frv.). Flóðbylgjur geta verið í mörgum stærðum. Hæsta flóðbylgja sem hefur nokkru sinni verið skráð skall á 9. júlí 1958 í Lituya Bay í Alaska. Hún náði hæð allt upp að 524 metra. {{Wiktionary|flóðbylgja}} {{stubbur|náttúruvísindi}} [[Flokkur:Flóð| ]] [[Flokkur:Náttúruhamfarir]] [[Flokkur:Vatn]] [[Flokkur:Vatnsfræði]] [[Flokkur:Veður]] 6c4a21xzte7o7wrcgsm178mhr1pc3df 1962126 1962125 2026-05-04T09:16:51Z ~2026-27075-32 116139 Ég lagaði villur. 1962126 wikitext text/x-wiki [[Mynd:2004-tsunami.jpg|thumb|200px|Flóðbylgja á [[Tæland]]i árið 2004.]] '''Flóðbylgja''' er röð [[bylgja]] sem verða til þegar [[vatn]] (t.d. [[sjór]]) er snögglega fært úr stað. Flóðbylgjur geta verið af ýmsum stærðum og afar afstætt hvað menn kalla því nafni. Mestu flóðbylgjur sem verða á heimshöfunum nefnast ''tsunami'' á alþjóðlegum vettvangi. Orðið tsunami er komið úr [[japanska|japönsku]], bein þýðing á því er hafnarbylgja. Tsunami-flóðbylgjur eru orkuríkar bylgjur sem borist geta langar leiðir um höf eða vötn og valdið tjóni fjarri upprunastað sínum. Slíkar bylgjur geta risið af völdum [[loftsteinn|loftsteina]], [[jarðskjálfti|jarðskjálfta]], [[eldsumbrot]]a, neðansjávar[[sprenging]]a, [[skriða|skriðufalla]], [[snjóflóð]]a og á fleiri vegu (skjálftaflóðbylgja, eldgosaflóðbylgja, skriðuflóðbylgja, snjóflóðaflóðbylgja o.s.frv.). Flóðbylgjur geta verið í mörgum stærðum. Hæsta flóðbylgja sem hefur nokkru sinni verið skráð skall á 9. júlí 1958 í Lituya Bay í Alaska. Hún náði hæð allt upp í 524 metra. {{Wiktionary|flóðbylgja}} {{stubbur|náttúruvísindi}} [[Flokkur:Flóð| ]] [[Flokkur:Náttúruhamfarir]] [[Flokkur:Vatn]] [[Flokkur:Vatnsfræði]] [[Flokkur:Veður]] r1f9deeqzwmlk4kvfkcy5y60o10wcjg 1962138 1962126 2026-05-04T10:18:33Z Berserkur 10188 Flóðbylgan náði ekki í 500 metra hæð, mætti skilja sem svo að ölduhæðin hafi náð því. Þess vegna þarf að tiltaka eyðilegginguna í landhæð 1962138 wikitext text/x-wiki [[Mynd:2004-tsunami.jpg|thumb|200px|Flóðbylgja á [[Tæland]]i árið 2004.]] '''Flóðbylgja''' er röð [[bylgja]] sem verða til þegar [[vatn]] (t.d. [[sjór]]) er snögglega fært úr stað. Flóðbylgjur geta verið af ýmsum stærðum og afar afstætt hvað menn kalla því nafni. Mestu flóðbylgjur sem verða á heimshöfunum nefnast ''tsunami'' á alþjóðlegum vettvangi. Orðið tsunami er komið úr [[japanska|japönsku]], bein þýðing á því er hafnarbylgja. Tsunami-flóðbylgjur eru orkuríkar bylgjur sem borist geta langar leiðir um höf eða vötn og valdið tjóni fjarri upprunastað sínum. Slíkar bylgjur geta risið af völdum [[loftsteinn|loftsteina]], [[jarðskjálfti|jarðskjálfta]], [[eldsumbrot]]a, neðansjávar[[sprenging]]a, [[skriða|skriðufalla]], [[snjóflóð]]a og á fleiri vegu (skjálftaflóðbylgja, eldgosaflóðbylgja, skriðuflóðbylgja, snjóflóðaflóðbylgja o.s.frv.). Flóðbylgjur geta verið í mörgum stærðum. Hæsta flóðbylgja sem hefur nokkru sinni verið skráð skall á 9. júlí 1958 í Lituya Bay í Alaska. Hún eyðilagði skóg upp í 524 metrum. {{Wiktionary|flóðbylgja}} {{stubbur|náttúruvísindi}} [[Flokkur:Flóð| ]] [[Flokkur:Náttúruhamfarir]] [[Flokkur:Vatn]] [[Flokkur:Vatnsfræði]] [[Flokkur:Veður]] p2603h5afmgz9xodddsf3oo75lnqrni 0 61975 1962132 1461388 2026-05-04T09:50:06Z ~2026-27004-87 116144 rangt yfir ´´´´í rétt 1962132 wikitext text/x-wiki '''Höfuðstóll''' er [[peningar|fjárhæð]] [[lán]]s eða [[krafa|kröfu]] sem [[vextir]] eru reiknaðir af ef einhverjir eru. Höfuðstóll er yfirleitt greiddur til baka með afborgunum yfir skilgreindan tíma (sjá þó [[kúlulán]]). Ef lán eru [[verðtrygging|verðtryggð]] breytist höfuðstóllinn í samræmi við almennar verðbreytingar (hækkar með [[verðbólga|verðbólgu]]) eins og þær eru mældar með [[vísitala|vísitölu]]. séra maggi magg á hvammstanga er kongurinn {{stubbur}} [[Flokkur:Hagfræði]] mm1gmlzd0uoy91uy5p7ieum5pqhtc53 1962133 1962132 2026-05-04T09:50:20Z Quinlan83 79337 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-27004-87|~2026-27004-87]] ([[User talk:~2026-27004-87|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Bragi H|Bragi H]] 1461388 wikitext text/x-wiki '''Höfuðstóll''' er [[peningar|fjárhæð]] [[lán]]s eða [[krafa|kröfu]] sem [[vextir]] eru reiknaðir af ef einhverjir eru. Höfuðstóll er yfirleitt greiddur til baka með afborgunum yfir skilgreindan tíma (sjá þó [[kúlulán]]). Ef lán eru [[verðtrygging|verðtryggð]] breytist höfuðstóllinn í samræmi við almennar verðbreytingar (hækkar með [[verðbólga|verðbólgu]]) eins og þær eru mældar með [[vísitala|vísitölu]]. {{stubbur}} [[Flokkur:Hagfræði]] 5hcninjvrkxkxm7h8u6rjwzly5ccxek 0 67048 1962118 1920037 2026-05-04T06:38:59Z TKSnaevarr 53243 1962118 wikitext text/x-wiki [[Mynd: Bette Davis - portrait.jpg|thumb|right|Bette Davis árið 1940]] '''Bette Davis''' (fædd '''Ruth Elizabeth Davis''' [[5. apríl]] [[1908]] í [[Lowell]], látin [[6. október]] [[1989]] [[Neuilly-sur-Seine]]) var [[Bandaríkin|bandarísk]] leikkona. Á ferlinum lék hún í alls 101 kvikmyndum og hlaut tvenn [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlaun]]; annars vegar fyrir hlutverk sitt sem „Joyce Heath“ í ''[[Dangerous]]'' (1935) og sem „Julie Marsden“ í ''[[Jezebel]]'' (1938). {{stubbur|æviágrip}} {{DEFAULTSORT:Davis, Bette}} [[Flokkur:Bandarískir leikarar]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu leikkonu í aðalhlutverki]] {{fd|1908|1989}} prfv5be66s6708kiymhvy0xhhwidwtq 0 67391 1962097 1956739 2026-05-03T21:06:58Z Alvaldi 71791 1962097 wikitext text/x-wiki '''Eiríks saga rauða''' er [[Íslendingasaga]] sem fjallar um [[landnám]] og [[landkönnun]] norrænna manna í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Sagan (ásamt [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]]) er einstæð heimild um þennan þátt í landafundasögunni. [[Mynd:Erikr-is.png|thumb|350 px| Siglingaleiðir til [[Grænland]]s, [[Helluland]]s ([[Baffinseyja|Baffinseyju]]), [[Markland]]s ([[Labrador]]) og [[Vínland]]s ([[Nýfundnaland]]s), sem farnar voru af þeim landkönnuðum sem sagt er frá í Íslendingasögum, aðallega Eiríks sögu rauða og Grænlendingasögu.]] Eiríkssaga segir frá því hvernig [[Eiríkur rauði Þorvaldsson]] var flæmdur frá Íslandi, landnámi hans á [[Grænland]]i, og hvernig sonur hans [[Leifur heppni]] fann [[Vínland]] þegar skip hans rak af leið. Líklegast er talið að Leifur heppni hafi komið þar sem nú er [[Nýfundnaland]] og þannig verið fyrstur [[Evrópa|Evrópumanna]] til að kanna [[Ameríka|Ameríku]], fimm öldum fyrir ferðir [[Kristófer Kólumbus|Kristófers Kólumbusar]]. Eiríkssaga er varðveitt í tveimur handritum, [[Hauksbók]] frá byrjun 14. aldar og [[Skálholtsbók]] rituð skömmu fyrir miðja 15. öld. Talið er að Skálholtsbók sé líkari frumgerð sögunnar, sem er talin hafa verið rituð á 13. öld. Eiríks saga og Grænlendinga saga eru ósamkvæða um suma hluti. Þannig finnur Leifur 'Vínland' á leið frá Skotlandi til Grænlands samkvæmt Eiríkssögu, en samkvæmt Grænlendinga sögu er það [[Bjarni Herjólfsson]] sem finnur Vínland, en Leifur fylgir síðan í fótspor hans. Samkvæmt Eiríks sögu hafði Leifur tekið kristna trú í Noregi þar sem hann var hjá konungi. Konungur vildi ekki hafa heiðna menn í hirð sinni og var hann þess vegna skírður. Konungur bað hann að boða kristinn sið á Grænlandi, en hann færðist undan og sagðist ekki bestur manna til þess en konungur sagði hann tilvalinn. Leifur hafði upphaflega ætlað frá Noregi til Íslands en rak til Skotlands. Þar varð hann veðurtepptur og kynntist konu nokkurri og gerði hana barnshafandi. Að lokum sigldi hann frá Skotlandi „þó eigi blési allhagstætt“ því eigi vildi hann ellidauður þar verða. Bar hann þá enn af leið og fann Vínland. == Tengt efni == * [[Grænlendinga saga]] ==Tenglar== * [https://www.heimskringla.no/wiki/Eiríks_saga_rauða Eiríks saga rauða] á norrænu frá heimskringla.no * [https://www.sagadb.org/eiriks_saga_rauda Texti Eiríkssögu á íslensku, norsku og ensku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905142341/http://sagadb.org/eiriks_saga_rauda |date=2008-09-05 }} * [http://sagnanet.is/saganet/?MIval=/SinglePage&Manuscript=100137&Page=602&language=icelandic Stafréttur texti Eiríkssögu samkvæmt Hauksbók]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm Eiríkssaga með nútíma stafsetningu] * [http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5433 Af Vísindavefnum: A treatment of the nationality of Leifr Eiríksson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121218190202/http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5433 |date=2012-12-18 }} * [https://www.vikinganswerlady.com/Einfaettr.shtml Um „einfætinga“ í Eiríks sögu og fleiri heimildum (á ensku)] * [http://www.sacred-texts.com/neu/nda/index.htm The Norse Discovery of America] * [http://www.fva.is/harpa/vinland/index.html Kennsluefni um Eiríks sögu rauða og Grænlendingasögu]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Kennsluvefir Hörpu Hreinsdóttur, 2010 * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041020141828/www.fva.is/~vinland/ Vestur til Vínlands] Vefur nemenda FVA um Eiríks sögu og Grænlendingasögu, 2000 {{Íslendingasögur}} [[Flokkur:Eiríks saga rauða]] fcy35y2590ji4cxd5tbjsb70qzal7nm 0 75112 1962093 1959707 2026-05-03T19:44:45Z ~2026-26909-31 116129 Störf: bætti við flugmaður 1962093 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk|sveit | heiti = Vilhjálmur Vilhjálmsson | mynd = Vilhj%C3%A1lmur_Vilhj%C3%A1lmsson_-_portrait.jpg | stærð = | myndatexti = Vilhjálmur Vilhjálmsson | nafn = Vilhjálmur Hólmar Vilhjálmsson | nefni = | fæðing = 11. apríl 1945 | dauði = {{Dánardagur og aldur|1978|03|28|1945|04|11}} | uppruni = | hljóðfæri = Rödd/Rafmagnsbassi | gerð = | rödd = | stefna = Popp | titill = Söngvari · Flugmaður | ár = 1962 - 1972 <br> 1976 - 1978 | útgefandi = | samvinna = [[Busabandið]] <br> [[BB-sextett]] <br> [[Hljómsveit Ingimars Eydal]] <br> [[Hljómsveit Magnúsar Ingimarssonar]] <br> [[Sextett Ólafs Gauks]] <br> [[Haukar]] <br> [[Ólafur Gauks]] <br> [[Elly Vilhjálms]] <br> [[Mannakorn]] <br> [[Söngflokkur Eiríks Árna]] <br> [[Ruth Reginalds]] <br> [[Björgvin Halldórsson]] | vefsíða = | meðlimir = | fyrri_meðlimir = }} [[Mynd:SG_-_055-_A-Glugginn-96p.jpg|thumb|Vilhjálmur Vilhjálmsson - Glugginn hennar Kötu - 1972]] '''Vilhjálmur Hólmar Vilhjálmsson''' (f. [[11. apríl]] [[1945]], d. [[28. mars]] [[1978]]) var íslenskur tónlistarmaður. Hann var bróðir [[Elly Vilhjálms|Ellyjar Vilhjálms]], söngkonu. == Æviágrip == [[Mynd:VilliVillgröf.jpg|thumb|Gröf Vilhjálms í Fossvogi.]] Vilhjálmur Vilhjálmsson ólst upp í Merkinesi í [[Hafnir|Höfnum]] á [[Suðurnes]]junum, yngstur í hópi fimm systkina. Á uppvaxtarárum sínum var Vilhjálmur allajafna kallaður Hólmar. Faðir hans var Vilhjálmur Hinrik Ívarsson, var þekktur harmonikuleikari og söngmaður. Vilhjálmur hafði skráð sig í [[Lögfræði|Lagadeild]] [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] en skipti þó fljótlega yfir í [[læknisfræði]]. Hann hafði eignast son 1963 með konu sinni og vegna þess og ekki síður vegna námsins varð hann að afla tekna. Frá 1965-1966 var Vilhjálmur með [[Ingimar Eydal|Hljómsveit Ingimars Eydal]] og gaf út tvær plötur með þeim. Meðal slagara sem urðu vinsælir voru ''Vor í Vaglaskógi'' og ''Litla sæta ljúfan góða''. Um mitt ár 1970 fluttist Vilhjálmur til [[Lúxemborg]]ar eftir að hafa lokið flugnámi. Árið [[1973]] söng hann lagið [[Sæl þú nú sefur (lag)|Sæl, þú nú sefur]] en það er lagið Silence is golden með íslenskum texta [[Ómar Ragnarsson|Ómars Ragnarssonar]], í sjónvarpsþættinum [[Kvöldstund (sjónvarpsþáttur)|Kvöldstund]]. Þetta mun vera eina upptakan sem til er af laginu. Vilhjálmur lést í umferðarslysi í Lúxemborg þann 28. mars 1978, þar sem hann var við störf á vegum [[Cargolux]] aðeins 22 dögum eftir að hafa eignast dótturina Vilhelmínu Evu. == Útgefið efni == === SG-hljómplötur === 45 snúninga * [[SG 510]] - Hljómsveit Ingimars Eydal ásamt Vilhjálmi og Þorvaldi - Litla sæta ljúfan góða/ Bara að hann hangi þurr// Á sjó / Komdu - 1965 * [[SG 511]] - Hljómsveit Ingimars Eydal ásamt Vilhjálmi og Þorvaldi - Raunarsaga / Vor í Vaglaskógi // Hún er svo sæt / Lánið er valt - 1966 * [[SG 514]] - Hljómsveit Magnúsar Ingimarssonar - Vilhjálmur og Anna Vilhjálms - Það er bara þú // Bara fara heim / Elsku Stína / Ég bíð við bláan sæ - 1967 * [[SG 531]] - Hljómsveit Magnúsar Ingimarssonar, Þuríður og Vilhjálmur - Ég bið þig / S.O.S. ást í neyð // Ég er í ofsa stuði / Bónorðið - 1968 * [[SG 540]] - Vilhjálmur Vilhjálmsson - Hún hring minn ber // Árið 2012 - 1969 * [[SG 556]] - Vilhjálmur Vilhjálmsson - Myndin af þér // Einni þér ann ég - 1971 * [[SG 563]] - Vilhjálmur Vilhjálmsson - Allt er breytt // Hlustaðu á mig - 1971 ===Breiðskífur=== * [[SG 020]] - Vilhjálmur og Elly Vilhjálms - Systkini syngja saman - 1969 * [[SG 026]] - Vilhjálmur og Elly - Syngja kunnustu lög Sigfúsar Halldórssonar - 1970 * [[SG 027]] - Vilhjálmur og Elly - Lög Tólfta September - 1970 * [[SG 041]] - Vilhjálmur og Elly Villhjálms - Syngja jólalög - 1971 * [[SG 055]] - Vilhjálmur Vilhjálmsson - Glugginn hennar Kötu - 1972 * [[SG 061]] - Vilhjálmur Vilhjálmsson - Fjórtán fyrstu lögin - 1973 * [[SG 171]] - Vilhjálmur Vilhjálmsson - Fundnar hljóðritanir - 1984 === Fálkinn === Breiðskífur * [[MOAK 34]] - Mannakorn - Mannakorn (tvö lög: "Einbúinn" og "Í rúmi og tíma") - 1976 * [[MOAK 36]] - Vilhjálmur Vilhjálmsson - Með sínu nefi - 1976 === Taktur === Breiðskífur * [[SG 041]] - Ellý og Vilhjálmur - Ellý og Vilhjálmur syngja jólalög - 1988 === Hljómplötuútgáfan === Breiðskífur * [[JUD 009]] - Vilhjálmur Vilhjálmsson – Hana nú - 1977 * [[JUD 030]] - Vilhjálmur Vilhjálmsson – Manni - 1978 === Steinar/Spor === Breiðskífur * [[TD 009]] - Vilhjálmur Vilhjálmsson - Við eigum Samleið - 1991 * [[TD 011]] - Vilhjálmur Vilhjálmsson - Í Tíma og Rúmi - 1994 * [[TD 032]] - Ellý og Vilhjálmur - Bergmál Hins Liðna - 1997 === Íslenskir Tónar === CD * [[IT012]] - Vilhjálmur Vilhjálmsson – Dans Gleðinnar (Safndiskar) - 1999 * [[IT212]] - Vilhjálmur Vilhjálmsson – Brot af því besta (Safndiskar) - 2005 * [[IT300]] - Vilhjálmur Vilhjálmsson – Myndin af þér (Safndiskar) - 2007 == Tenglar == * [http://poppminjasafn.is/Listamenn/default.aspx?path=/resources/Controls/50.ascx&C=ConnectionString&Q=PagesByName&Groups=4&ID=13&Prefix= Stuttur ferill og glæsilegur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160602034921/http://poppminjasafn.is/Listamenn/default.aspx?path=%2Fresources%2FControls%2F50.ascx&C=ConnectionString&Q=PagesByName&Groups=4&ID=13&Prefix= |date=2016-06-02 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090818053204/www.tonlist.is/Music/ArtistBiography/2707/vilhjalmur_vilhjalmsson/ Tónlist.is - Vilhjálmur Vilhjálmsson] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081113135753/www.gitargrip.is/artist/Vilhj%25C3%25A1lmur%2BVilhj%25C3%25A1lmsson/ Gítargrip.is - Textar] * [https://www.skifan.is/skifan/News.aspx?NewsID=79/ Söknuður - Ævisaga Vilhjálms Vilhjálmssonar]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://glatkistan.com/2019/04/04/vilhjalmur-vilhjalmsson/ Glatkistan.is] {{Stubbur|tónlist}} [[Flokkur:Dauðsföll í umferðarslysum]] [[Flokkur:Íslenskir tónlistarmenn]] [[Flokkur:Íslendingar sem látist hafa af slysförum]] [[Flokkur:Hljómsveit Ingimars Eydal]] {{fd|1945|1978}} p0zqpkxpawnbp14vi0k8x8r0uaployg 0 87665 1962140 1945963 2026-05-04T10:37:41Z TKSnaevarr 53243 1962140 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Cruella de Vil.jpg|thumb|right|Kona klædd sem Grimmhildur Grámann í Disneylandi.]] '''Grimmhildur Grámann''' (enska: '''Cruella de Vil''' eða '''Cruella De Vil''') er [[sögupersóna]] sem rithöfundurinn Dodie Smith skapaði fyrst árið [[1956]] í bók sinni ''[[Hundrað og einn dalmatíuhundur]]'' og hefur síðan orðið þekkt sem [[teiknimyndapersóna|teiknimynda]]- og [[kvikmyndapersóna]]. Grimmhildur er fín og rík frú sem er bæði frek, stjórnsöm og gráðug. Hún stelur [[Dalmatíuhundur|Dalmatíuhundum]] af því að hana langar í hvolpaskinnskápu með hettu. Í bókinni á hún eiginmann sem er [[loðskinn]]akaupmaður og sér henni fyrir pelsum en hann er ekki með í teiknimyndinni ''[[Hundalíf]]'', sem [[Disney]] gerði árið [[1961]] og heldur ekki í kvikmyndunum. Kvikmyndin ''[[101 dalmatíuhundur]]'' var gerð árið [[1996]] með [[Glenn Close]] í hlutverki Grimmhildar og framhald hennar, ''[[102 dalmatíuhundar]]'', var gerð árið [[2000]]. [[Emma Stone]] lék Grimmhildi í kvikmyndinni ''[[Cruella]]'', sem kom út árið 2021.<ref>{{Vefheimild|titill=Óþekkjanleg sem Grimmhildur Grámann|url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2021/02/17/othekkjanleg_sem_grimmhildur_gramann/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=17. febrúar 2021|skoðað=12. febrúar 2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|bókmenntir|kvikmynd}} [[Flokkur:Disney]] [[Flokkur:Kvikmyndapersónur]] [[Flokkur:Skáldsagnapersónur]] [[Flokkur:Teiknimyndapersónur]] 5jp0wfntki5oux3qkp6ycuw1ocw3suo 0 87714 1962141 1857398 2026-05-04T10:38:58Z TKSnaevarr 53243 1962141 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} '''''102 dalmatíuhundar''''' ([[enska]]: ''102 Dalmatians'') er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[Disney]]-kvikmynd frá árinu [[2000]] sem er framhaldsmynd kvikmyndarinnar ''[[101 dalmatíuhundur]]''. Myndin var gerð í [[London]]. == Íslensk talsetning == {| class="wikitable" id="Synchronisation" |- ! style="background:lavender" |Hlutverk ! style="background:lavender" |Leikari<ref>{{cite web|url=https://disneyinternationaldubbings.weebly.com/101-d--icelandic.html|title=Geymd eintak|access-date=2020-03-15|archive-date=2020-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927144522/https://disneyinternationaldubbings.weebly.com/101-d--icelandic.html|url-status=dead}}</ref> |- |[[Grimhildur Grámann]] |[[Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir]] |- |Jean Pierre le Pelt |[[Örn Árnason]] |- |Kevin Shepherd |[[Valur Freyr Einarsson]] |- |Chloe Simon |[[Nanna Kristín Magnúsdóttir]] |- |Alonzo |[[Sigurður Sigurjónsson]] |- |Dr. Pavlov |[[Júlíus Brjánsson]] |- |Waddlesworth |[[Karl Ágúst Úlfsson]] |- |Agnes |[[Guðfinna Rúnarsdóttir]] |- |Dómari |[[Magnús Ragnarsson]] |} === Aðrar raddir === {| class="wikitable" |[[Jakob Þór Einarsson]] |[[Halldór Gylfason]] |[[Erla Ruth Harðardóttir]] |[[Gunnar Árnason]] |[[Stefán Hjórleifsson]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:Disney-kvikmyndir]] [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 2000]] kjp5545ipyxuowj7sq5cxfe4b9s8zj3 1962142 1962141 2026-05-04T10:39:12Z TKSnaevarr 53243 1962142 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} '''''102 dalmatíuhundar''''' ([[enska]]: ''102 Dalmatians'') er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[Disney]]-kvikmynd frá árinu [[2000]] sem er framhaldsmynd kvikmyndarinnar ''[[101 dalmatíuhundur]]''. Myndin var gerð í [[London]]. == Íslensk talsetning == {| class="wikitable" id="Synchronisation" |- ! style="background:lavender" |Hlutverk ! style="background:lavender" |Leikari<ref>{{cite web|url=https://disneyinternationaldubbings.weebly.com/101-d--icelandic.html|title=Geymd eintak|access-date=2020-03-15|archive-date=2020-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927144522/https://disneyinternationaldubbings.weebly.com/101-d--icelandic.html|url-status=dead}}</ref> |- |[[Grimmhildur Grámann]] |[[Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir]] |- |Jean Pierre le Pelt |[[Örn Árnason]] |- |Kevin Shepherd |[[Valur Freyr Einarsson]] |- |Chloe Simon |[[Nanna Kristín Magnúsdóttir]] |- |Alonzo |[[Sigurður Sigurjónsson]] |- |Dr. Pavlov |[[Júlíus Brjánsson]] |- |Waddlesworth |[[Karl Ágúst Úlfsson]] |- |Agnes |[[Guðfinna Rúnarsdóttir]] |- |Dómari |[[Magnús Ragnarsson]] |} === Aðrar raddir === {| class="wikitable" |[[Jakob Þór Einarsson]] |[[Halldór Gylfason]] |[[Erla Ruth Harðardóttir]] |[[Gunnar Árnason]] |[[Stefán Hjórleifsson]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:Disney-kvikmyndir]] [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 2000]] 6qa009x98fkdhgo1v0bl11xek6d0nqc 0 100434 1962119 1858603 2026-05-04T07:12:09Z ~2026-26983-71 116137 Bætt við nákvæmum fæðingardegi 1962119 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Anna Mjöll Ólafsdóttir | mynd = | mynd_texti = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = 7. janúar 1970 | fæðingarstaður = [[Reykjavík]], [[Ísland]] | önnur_nöfn = | starf = Söngkona | ár = | maki = | börn = | foreldrar = | ættingjar = | vefsíða = }} '''Anna Mjöll Ólafsdóttir''' (f. 7. janúar 1970) er [[Ísland|íslensk]] söngkona. Hún keppti fyrir hönd Íslands í [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1996]] með laginu „[[Sjúbídú]]“. Hún náði þrettánda sæti af 23, með 51 stig. == Útgefið efni == * Tilfinningalaus * Minningin um þig * Vatn að drekka * Saman þú og ég * C'est Si Bon * The Look Of Love * Fever * The Shadow Of Your Smile * Agua De Beber * How Insensitive * I Get A Kick Out Of You * Jingle Bells == Tenglar == * [http://www.annamjoll.com/ Opinbervefur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090201045607/http://www.annamjoll.com/ |date=2009-02-01 }} {{Ísland í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{Stubbur|æviágrip|tónlist}} {{f|1970}} [[Flokkur:Íslenskar söngkonur]][[Flokkur:Þátttakendur í söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] o8fvda510nfc9ksq9q4cy6nmumrkjia 0 103317 1962104 1906441 2026-05-04T00:19:46Z Berserkur 10188 1962104 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Preston North End Football Club | Mynd = [[Mynd:Deepdalecomplete.jpg|300px]] | Gælunafn = ''The Lilywhites'' | Stytt nafn = | Stofnað =1880 | Leikvöllur = [[Deepdale]] | Stærð = 23.404 | Stjórnarformaður = | Knattspyrnustjóri = [[Paul Heckingbottom]] | Deild = [[Enska meistaradeildin]] | Tímabil = 2023/2024 | Staðsetning = 10. af 24 |pattern_la1 = _preston2122h |pattern_b1 = _preston2122h |pattern_ra1 = _preston2122h |pattern_sh1 = |pattern_so1 = _preston2021h |leftarm1 = 000055 |body1 = FFFFFF |rightarm1 = 000055 |shorts1 = 000055 |socks1 = FFFFFF |pattern_la2 = _nikeparkderby3pgty |pattern_b2 = _nikeparkderby3pgty |pattern_ra2 = _nikeparkderby3pgty |pattern_sh2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = 008000 |body2 = 008000 |rightarm2 = 008000 |shorts2 = FFFF00 |socks2 = 008000}} '''Preston North End Football Club''' er enskt knattspyrnulið frá [[Preston]] í [[Lancashire]] á [[England]]i. Liðið spilar í [[enska meistaradeildin|ensku meistaradeildinni]]. Það var stofnað árið [[1880]] og var eitt af 12 stofnliðum [[Enska fyrsta deildin (1888-1992)|ensku deildarinnar]] árið 1888. Liðið hefur ekki verið í efstu deild síðan 1961. ==Íslenskir leikmenn== *[[Bjarki Gunnlaugsson]] *[[Stefán Teitur Þórðarsson]] == Titlar == * [[gamla enska fyrsta deildin|Englandsmeistarar]] '''2''' ** 1888–89, 1889–90 * [[Enski bikarinn]] '''2''' ** 1888–89, 1937–38 * [[Enska önnur deildin]] '''3''' ** 1903–04, 1912–13, 1950–51 {{Stubbur|knattspyrna}} {{S|1880}} [[Flokkur:Ensk knattspyrnufélög]] {{stubbur|knattspyrna}} ds2bzoiykd1aa092qmyd1a3pimak6po 0 107245 1962129 1955073 2026-05-04T09:33:52Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962129 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarstefna | nafn = Rokkabillí | bakgrunns-litur = crimson | litur = white | uppruni = Um miðjan sjötta áratug 20. aldar í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | hljóðfæri = [[Píanó]], [[Gítar]], [[Bassi|Kontrabassi]], [[Tromma|Trommur]], [[Blásturshljóðfæri]] | vinsældir = Náði heimsathygli í kringum 1956 | tengdar-stefnur = [[Rokk]] – [[Kántrí]] - [[Blús]] }} '''Rokkabillí''' er eitt elsta form [[rokk|rokktónlistar]] og kom fyrst fram á [[1951-1960|6. áratug]] [[20. öldin|20. aldar.]] Rokkabillí á rætur sínar að rekja til suðurríkja [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og tónlistin er blanda af [[kántrí]], sveiflu og [[Taktur og tregi|takti og trega]]. Nafnið ''rokkabillí'' kemur frá plötugagnrýnendum þessa tíma en þeir sögðu að þarna væru „hillbillies“ (ísl. sveitadurgar) að spila [[Rokk og Ról|rokk og ról]].<ref name="RockPop">Cramton, Luke og Dafydd Rees. ''Rock and Pop; Year by Year - The Fifties''. bls. 10-89 (Dorling Kindersley Limited, London.)</ref> == Uppruni == [[Mynd:Elvis Presley promoting Jailhouse Rock.jpg|thumb|Elvis Presley]] Hægt er að segja að saga rokkabillí nái alveg aftur á [[1921-1930|3. áratugs]] 20. aldar þegar tónlistarmenn fóru að blanda saman kántrí og [[blús]] en það var ekki fyrr en afgerandi rokktaktivar bætt við að stefnan myndaðist. Gullöld rokkabillí var stutt lifuð en hún byrjaði um miðjan 6. áratug seinustu aldar. Þá hafði stefnan mótað með sér afgerandi einkenni í bæði hljóm og lagasmíð. Þessi einkenni voru, meðal annars, hraður ryþmagítar, handplokkaður bassi og oftar en ekki dansvænn taktur.<ref name="All Music">[https://www.allmusic.com/explore/style/rockabilly-d187 „Rockabilly“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111209040432/http://www.allmusic.com/explore/style/rockabilly-d187 |date=2011-12-09 }}, [http://www.allmusic.com/ ''Allmusic'']. Skoðað 1. maí 2012.</ref> Með fyrstu tónlistarmönnunum til að ná vinsældum innan rokkabillí stefnunnar var [[Bill Haley]] en hann spilaði með hljómsveit undir nafninu [[Bill Haley & His Comets]]. Árið 1954 gáfu þeir út lagið „[[Rock Around The Clock]]“ sem fyrst um sinn náði takmörkuðum vinsældum en stuttu eftir það slógu þeir í gegn með laginu „[[Shake, Rattle and Roll]]“. Líkt og mörg lög innan þessarar stefnu var lagið ábreiða af lagi með svörtum tónlistarmanni. Það er einmitt einkennandi fyrir rokkabillí að nánast allir tónlistarmenn innan stefnunnar voru hvítir karlmenn enda þróaðist stefnan í suðurríkjum Bandaríkjanna þar sem svartir höfðu lítil sem engin réttindi eða áhrif.<ref name="All Music" /><ref>Eder,Bruce. [https://www.allmusic.com/artist/bill-haley-p4426 „Bill Haley“], [http://www.allmusic.com/ ''Allmusic'']. Skoðað 1. maí 2012.</ref> Seinna sama ár gaf [[Elvis Presley]], þá 19 ára og óreyndur, út sína fyrstu smáskífu með laginu „[[That’s Allright]]“ sem var einnig ábreiða á lagi eftir svartan tónlistarmann. Platan var gefin út af plötuútgáfunni [[Sun Records]] sem seinna átti eftir að koma mörgum helstu rokkabillístjörnum þessa tímabils á framfæri.<ref name="RockPop" /><ref>Unterberger, Richie. [https://www.allmusic.com/artist/elvis-presley-p5175 „Elvis Presley“], [http://www.allmusic.com/ ''Allmusic'']. Skoðað 1. maí 2012.</ref> Einn af þeim tónlistarmönnum var [[Johnny Cash]] sem hafði verið að reyna fyrir sér sem kántrí og gospel söngvari þar til hann hóf samastarf með Sun Records. Fyrsta smáskífa hans var lagið „[[Cry! Cry! Cry!]]“ en sú plata náði 14. sæti á Billboard listanum í Bandaríkjunum.<ref>Erlewine, Stephen Thomas. [https://www.allmusic.com/artist/johnny-cash-p1548 „Johnny Cash“], [http://www.allmusic.com/ ''Allmusic'']. Skoðað 1.maí 2012.</ref> Rokkabillí náði loks heimsathygli í kringum árið 1956 með slögurum á við „[[Blue Suede Shoes]]“ með [[Carl Perkins]] (sem Elvis Presley flutti síðar), „[[Folsom Prison Blues]]“ með Johnny Cash og „[[Be-Bop-A-Lula]]“ með [[Gene Vincent]].<ref name="Morrison">Morrison, Craig. [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/506220/rockabilly „Rockabilly“], [http://www.britannica.com/ ''Britannica'']. Skoðað 1. maí 2012.</ref> == Konur í Rokkabillí == Þó að rokkabillí hafi fyrst og fremst verið tónlist hvítra karla þá áttu nokkrar konur farsælan rokkabillí feril þó þær hafi flestar vera seinna í því en karlarnir. <ref name="RockPop" /> Sú frægasta er án efa [[Wanda Jackson]] en hún hefur bæði verið kölluð drottning og forsetafrú rokkabillísins. Hún gaf út sína fyrstu plötu, „[[I gotta know]]“ árið 1956 hjá plötuútgáfunni Capitol en sú smáskífa náði hæst 15. sæti á vinsældarlista í Bandaríkjunum. Wanda átti síðan fleiri smelli á við „[[Mean, Mean Man]]“, „[[Fujiyama Mama]]“ (sem náði efsta sæti á vinsældarlista í Japan), „[[Let’s Have A Party]]“, „[[Riot In Cell Block #9]]“ og fleiri en lög hennar einkenndust af því að blanda saman rokkabillí og kántrí og urðu þau því vinsæl víða.<ref name="Wanda">Wolff, Kurt. [https://www.allmusic.com/artist/wanda-jackson-p4580 „Wanda Jackson“], [http://www.allmusic.com/ ''All Music'']. Skoðað 1. maí 2012.</ref> Wanda hélt áfram að spila rokkabillítónlist þegar leið á [[1961-1970|7. áratuginn]], þó svo að tónlistin væri farin að tapa vinsældum en árið 1965 sneri hún sé alfarið yfir í kántrí tónlist. Hún hefur síðan hlotið miklar vinsældir nýlega eftir að hún gaf út plötuna ''[[The Party Ain't Over]]'' með tónlistarmanninum [[Jack White]] árið 2011.<ref name="Wanda" /> Fleiri kvennrokkabillí söngkonur voru [[Jo Ann Campbell]], hin unga [[Janis Martin]] (frægust fyrir smellina „[[Drugstore Rock’n’Roll]]“ og „[[My Boy Elvis]]“ og „kvenkyns Elvis“ [[Alis Lesley]] sem kom fram með hárið sleikt aftur og gítar um hálsinn líkt og átrúunargoðið sjálft, Elvis Presley.<ref name="stollak">Stollak, Sarah. [http://www.allmusic.com/explore/essay/rockabilly-women-t1292 „Rockabilly Women“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105020539/http://www.allmusic.com/explore/essay/rockabilly-women-t1292 |date=2012-01-05 }}, [http://www.allmusic.com/ ''All Music'']. Skoðað 1. maí 2012.</ref> == Hnignun == Vinsældir rokkabillís í Bandaríkjunum fóru dvínandi upp úr [[1960]] en stefnan hélt þó þónokkrum vinsældum í [[Bretland|Bretlandi]] vel fram á 7. áratug 20. aldar. Hnignun vinsælda rokkabillís má rekja til nokkurra atburða en þó aðallega til þess að margir vinsælustu tónlistarmenn stefnunnar sneru aftur til kántri uppruna sinna og það að Elvis gekk í herinn.<ref name="Morrison" /> Dauði tónlistarmanna á við [[Buddy Holly]] og [[Ritchie Valens]] er einnig talinn hafa minnkað áhuga almennings á geiranum.<ref name="RockPop" /> == Endurreisn Rokkabillí == [[Mynd:Ivywow.jpg|thumb|Poison Ivy. Gítarleikari The Cramps]] Á seinni hluta [[1971-1980|8. áratugarins]], þá sérstaklega í kjölfar dauða Elvis árið 1977, fór rokkabillí tímabilið og allt sem því fylgdi að njóta vinsældar aftur. Rokkabillí endurreisnarmenn voru upp á sitt besta á [[1981-1990|9.áratugnum]] en þá komu tónlistarmenn eins og [[Stray Cats]], [[Sha Na Na]] og [[Shakin’ Stevens]] fram.<ref name="Revival">[http://www.allmusic.com/explore/style/rockabilly-revival-d2932 „Rockabilly Revival“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126145608/http://www.allmusic.com/explore/style/rockabilly-revival-d2932 |date=2012-01-26 }}, [http://www.allmusic.com/ ''All Music'']. Skoðað 1. maí 2012.</ref> Eldri tónlistarmenn líkt og [[Charlie Feathers]] og [[Johnny Burnette’s Rock and Roll Trio]] urðu einnig mikið vinsælli þá en þeir höfðu áður. Þar sem endurreisn rokkabillís var grasrótarstefna kemur ekki á óvart að hún hafi blandast við aðrar neðanjarðarstefnur í gangi á þessum tíma. ''Sækóbillí'' kom þá fram en þar spiluðu hljómsveitir líkt og [[The Cramps]] og [[Mojo Nixon]] tónlist í anda gamla rokkabillísins en með hráleika og hávaða [[pönk|pönksins]].<ref name="psyco">All Music [https://www.allmusic.com/explore/style/psychobilly-d4407 „Psychobilly“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111228005853/http://allmusic.com/explore/style/psychobilly-d4407 |date=2011-12-28 }}, [http://www.allmusic.com/ ''All Music'']. Skoðað 1. maí 2012.</ref> Endurreisn rokkabillís fylgdi einnig mjög afgerandi tíska en fólk fór að klæða sig eins og svokallaðar „greasers“ sem voru gerðir svo ódauðlegir í myndinni [[Grease]]. Strákar í leðurjökkum og með sleikt aftur hárið og stelpur í gamaldags kjólum með stórum pilsum og klút í hárinu voru í anda „pin-up“ fyrirsæta 6. áratugarins en fyrirbæri eins og tattúveringar, ýktar túbereraðar hárgreiðslur og klæðnaður í anda hryllings B-mynda voru einnig viðloðandi stefnuna. Íslenska sveitin [[Langi Seli og skuggarnir]] (stofnuð 1988) spilar rokkabillí. Danska sveitin [[Volbeat]] (stofnuð 2001) blandar saman rokkabillí og [[þungarokk]]i. == Heimildir == {{reflist}} [[Flokkur:Tónlistarstefnur]] [[Flokkur:Rokk]] [[Flokkur:Kántrítónlist]] sswds8vo1y0hferuslkswrck88dalp2 0 115350 1962157 1945616 2026-05-04T11:26:12Z TKSnaevarr 53243 1962157 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Konungur Belgíu | ætt = [[Sachsen-Coburg-Gotha-ætt]] | skjaldarmerki = Coat of Arms of the King of the Belgians (1837-1921).svg | nafn = Leópold 2. | mynd = Leopold ii garter knight.jpg | skírnarnafn = Leopold Lodewijk Filips Maria Victor (á flæmsku), Léopold Louis Philippe Marie Victor (á frönsku) | fæðingardagur = [[9. apríl]] [[1835]] | fæðingarstaður = [[Brussel]], Belgíu | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1909|12|17|1835|4|9}} | dánarstaður = [[Brussel]], Belgíu | grafinn = Église Notre-Dame de Laeken, Brussel | ríkisár = [[17. desember]] [[1865]] – [[17. desember]] [[1909]] | undirskrift = 1900 signature of Leopold II of Belgium.jpg | faðir = [[Leópold 1. Belgíukonungur]] | móðir = [[Louise-Marie af Orléans]] | maki = [[Marie-Henriette af Austurríki]] | titill_maka = Drottning | börn = Louise, Leópold, Stéphanie, Clémentine, Lucien Philippe Delacroix Durrieux, Philippe Henri Delacroix Durrieux}} '''Leópold II''' ([[9. apríl]] [[1835]] – [[17. desember]] [[1909]]) var konungur í [[Belgía|Belgíu]] og er hans sérstaklega minnst fyrir þau ódæðisverk og arðrán sem hann ber ábyrgð á í [[Fríríkið Kongó|Fríríkinu Kongó]]. Leópold fæddist í [[Brussel]] og var annar (en elsti eftirlifandi) sonur [[Leópold 1. Belgíukonungur|Leópolds 1. Belgíukonungs]] og Lovísu af Orléans. Hann tók við af föður sínum á konungsstól árið 1865 og ríkti í fjörutíu og fjögur ár þar til hann lést – lengur en nokkur annar belgískur konungur. Hann lést án karlkyns afkomenda og því rekur núverandi konungur Belgíu ættir sínar til frænda og eftirmanns Leópolds, [[Albert 1. Belgíukonungur|Alberts 1.]] Leópold var stofnandi og einkaeigandi Fríríkisins Kongó, einkarekins verkefnis sem hann átti frumkvæði að. Hann réð landkönnuðinn [[Henry Morton Stanley]] til að gera tilkall til Kongóríkisins í sínu nafni, þar sem nú er [[Austur-Kongó]]. Á [[Berlínarráðstefnan|Berlínarráðstefnunni]] árin 1884–1885 lögfestu evrópsku nýlenduveldin tilkall Leópolds en skylduðu hann jafnframt til að bæta lífsskilyrði infæddra. Leópold hunsaði mestmegnis þessi skilyrði alveg frá byrjun. Hann réð yfir Kongó með hjálp málaliðasveitarinnar Force Publique og makaði sjálfur krókinn á kostnað innfæddra. Hann eyddi miklum hluta ágóðans af arðráninu í byggingar fyrir almenning og til einkanota í Belgíu á þessum tíma. Hann eftirlét einkareknu byggingarnar ríkinu áður en hann lést svo þær yrðu varðveittar fyrir Belgíu. Leópold græddi á tá og fingri á Fríríkinu Kongó; fyrst á söfnun [[fílabein|fílabeins]] en síðan á ræktun og vinnslu á [[Gúmmí|gúmmíi]] eftir að gúmmíverð hækkaði á tíunda áratug 19. aldar. Innfæddir voru látnir vinna nauðungarvinnu til að fullvinna gúmmíið. Á valdatíð Leópolds létust milljónir Kongóbúa: Í dag er talið að eitthvað á milli einnar milljónar upp í fimmtán milljónir hafi látið lífið, en algengast er að miðað sé við tíu milljónir. Mannréttindabrot konungsstjórnarinnar stuðluðu verulega að dauðsfallinu. Fréttir af morðunum og kúgun innfæddra leiddu til alþjóðlegs hneykslismáls í byrjun tuttugustu aldar og svo fór á endanum að Leópold neyddist til að láta nýlenduna af hendi til borgaralegra stjórnvalda. == Heimild == * {{Tímarit.is|3392507|Kóngur í ríki sínu|höfundur=Ásgeir Sverrisson|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=28. mars 2001|blaðsíða=54}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Leópold 1. Belgíukonungur|Leópold 1.]] | titill=Konungur Belgíu | frá=[[10. desember]] [[1865]] | til=[[17. desember]] [[1909]] | eftir=[[Albert 1. Belgíukonungur|Albert 1.]]}} {{töfluendir}} {{Konungar Belgíu}} {{stubbur|Belgía}} {{fd|1835|1909}} [[Flokkur:Sachsen-Coburg-Gotha-ætt]] 256ku676zomrpoday16c9edjjkbtwlj 0 124829 1962127 1931983 2026-05-04T09:21:52Z Neptune, the Mystic 53085 /* Útgefin verk */ New album (https://bravewords.com/news/venom-to-release-into-oblivion-album-in-may-lay-down-your-soul-video-streaming/) 1962127 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk | heiti = Venom | mynd = Venom Logo1.jpg | stærð = | myndatexti = | nafn = | nefni = | fæðing = | dauði = | uppruni = {{england}} [[Newcastle]] [[1979]] | hljóðfæri = | gerð = | rödd = | stefna = [[Svartmálmur]] - [[Þrass]] - [[Öfgaþungarokk]] | titill = | ár = [[1979]] - | útgefandi = | samvinna = | vefsíða = | meðlimir = | fyrri_meðlimir = }} [[Mynd:Venom at Party.San Metal Open Air 2013.jpg|thumb|Venom, 2013.]] '''Venom''' er [[þungarokk|þungarokkshljómsveit]] sem stofnuð var árið [[1979]] í [[Newcastle]] í [[England|Englandi]]. Talið er að Venom sé, ásamt [[Mercyful Fate]], [[Celtic Frost]] og [[Bathory]], frumkvöðullinn af fyrri kynslóð [[svartmálmur|svartmálms]]. Hugtakið ''Black Metal'' var smíðað af Venom og var nafnið á annarri hljómplötu sveitarinnar sem kom út árið [[1982]]. Venom var stofnuð undir nafninu "Oberon" af þeim [[Jeffrey Dunn]] (gælunafn: ''Mantas'') og [[Anthony Bray]] (gælunafn: ''Abaddon''). Seinna gekk [[Conrad Thomas Lant]] (gælunafn: ''Cronos'') til liðs við sveitina. Í dag er Cronos sá eini sem eftir er í hljómsveitinni af upprunalegu meðlimunum. Á upphafsárum sínum breytti hljómsveitin um nafn frá Oberon yfir í Guillotine og svo að lokum yfir í Venom. ==Útgefin verk== *''[[Welcome to Hell]]'' (1981) *''[[Black Metal (hljómplata)|Black Metal]]'' (1982) *''[[At War with Satan]]'' (1984) * ''[[Possessed (hljómplata)|Possessed]]'' (1985) * ''[[Calm Before the Storm|Calm Before the Storm]]'' (1987) * ''[[Prime Evil |Prime Evil]]'' (1989) * ''[[Temples of Ice]]'' (1991) * ''[[The Waste Lands |The Waste Lands]]'' (1992) * ''[[Cast in Stone]]'' (1997) * ''[[Resurrection |Resurrection]]'' (2000) * ''[[Metal Black]]'' (2006) * ''[[Hell|Hell]]'' (2008) * ''[[Fallen Angels|Fallen Angels]]'' (2011) * ''[[From the Very Depths]]'' (2015) * ''[[Storm the Gates]]'' (2018) * ''Into Oblivion'' (2026) {{stubbur|tónlist}} {{s|1979}} [[Flokkur:Enskar hljómsveitir]] [[Flokkur:Enskar þungarokkshljómsveitir]] 0niuxqwjcxldqqujjnsz4fddzp9zacw 0 129549 1962088 1898946 2026-05-03T14:03:12Z TKSnaevarr 53243 1962088 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Helle Thorning-Schmidt | mynd = Danmarks_statsminister_Helle_Thorning-Schmidt_vid_de_nordiska_statsministrarnas_mote_vid_Nordiska_Radets_session_i_Kopenhamn_(1).jpg | titill= [[Forsætisráðherra Danmerkur]] | stjórnartíð_start = [[3. október]] [[2011]] | stjórnartíð_end = [[28. júní]] [[2015]] | einvaldur = [[Margrét Þórhildur|Margrét 2.]] | forveri = [[Lars Løkke Rasmussen]] | eftirmaður = [[Lars Løkke Rasmussen]] | myndatexti = | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1966|12|14}} | fæðingarstaður = [[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]u | dánardagur = | dánarstaður = | þjóderni = [[Danmörk|Dönsk]] | maki = Stephen Kinnock (g. 1996) | stjórnmálaflokkur = [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Danmörk)|Jafnaðarmannaflokkurinn]] | börn = 2 | bústaður = | atvinna = | háskóli = [[Kaupmannahafnarháskóli]]<br>[[Evrópuháskólinn]] | starf = Stjórnmálamaður | trúarbrögð = |undirskrift = Accession Treaty 2011 Helle Thorning-Schmidt signature.svg }} '''Helle Thorning-Schmidt''' (f. [[14. desember]] [[1966]]) er [[Danmörk|dönsk]] fyrrum [[stjórnmál]]akona og [[forsætisráðherra Danmerkur]] frá [[2011]] til 2015. Hún varð formaður [[Sósíaldemókratar (Danmörku)|sósíaldemókrata]] árið [[2005]]. Hún var fyrsta konan sem gegndi embætti forsætisráðherra í Danmörku. Thorning-Schmidt sat á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]] fyrir Danmörku frá 1999 til 2004. Hún var kosin á [[danska þingið]] í [[Þingkosningar í Danmörku 2005|þingkosningum 2005]] og skömmu síðar kjörin eftirmaður [[Mogens Lykketoft]] sem leiðtogi sósíaldemókrata. Hún er [[stjórnmálafræði]]ngur með gráðu í [[Evrópufræði|Evrópufræðum]] frá [[Evrópuháskólinn|Evrópuháskólanum]]. Thorning-Schmidt sagði af sér sem forsætisráðherra og sem formaður Jafnaðarmannaflokksins eftir þingkosningar í Danmörku í júní 2015, þar sem vinstriblokkin hlaut færri þingsæti en bandalag hægriflokkanna.<ref>{{Vefheimild|titill= Helle Thorning-Schmidt segir af sér|url=https://www.visir.is/g/2015297109d/helle-thorning-schmidt-segir-af-ser|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 18. júní 2015|skoðað=3. maí 2026|höfundur=Sunna Kristín Hilmarsdóttir}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Danmerkur]] | frá = 2011 | til = 2015 | fyrir = [[Lars Løkke Rasmussen]] | eftir = [[Lars Løkke Rasmussen]] }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Danmerkur}}{{stubbur|æviágrip|stjórnmál|Danmörk}} {{DEFAULTSORT:Thorning-Schmidt, Helle}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Danmerkur]] [[Flokkur:Evrópuþingmenn]] {{f|1966}} dm9c27yryjssxfm2l80n5w1g6b4fc5o 0 131965 1962153 1939403 2026-05-04T11:24:43Z Akigka 183 /* Tenglar */ 1962153 wikitext text/x-wiki '''Baldvin Björnsson''' ([[1. maí]] [[1879]] – [[24. júlí]] [[1945]]) var íslenskur [[myndlist|listmálari]] og [[gullsmíði|gullsmiður]]. Hann er fyrsti íslenski listmálarinn sem fékkst við [[abstraktlist]] meðan hann dvaldi í [[Berlín]] frá 1901 til 1914. Baldvin var sonur Sigríðar Þorláksdóttur og Björns Árnasonar gullsmiðs. Hann lærði gullsmíði hjá föður sínum á [[Ísafjörður|Ísafirði]] og flutti síðan til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] til að fullnema sig í iðninni. Eftir það hélt hann til [[Berlín]]ar þar sem hann vann í þrettán ár hjá gullsmíðaverkstæði. Þar giftist hann Mörthu Clöru Bemme (síðar Björnsson). Þau eignuðust þrjá syni, [[Haukur Björnsson|Hauk]] kaupmann (1906), einn af stofnendum [[Kommúnistaflokkur Íslands|Kommúnistaflokks Íslands]], Harald Stein kaupmann (1910) og [[Björn Th. Björnsson|Björn Theodor]] listfræðing (1922). Þau Martha fluttu til Íslands þegar [[Fyrri heimsstyrjöld]] braust út. ==Tenglar== * [https://sarpur.is/is/artists/artist/50444/ Verk eftir Baldvin Björnsson úr safneign Listasafns Íslands] {{stubbur}} [[Flokkur:Íslenskir gullsmiðir]] [[Flokkur:Íslenskir myndlistarmenn]] {{fd|1879|1945}} ogh1re1u8f00yivpm702k5u22tn2zqr 1962155 1962153 2026-05-04T11:25:25Z Akigka 183 /* Tenglar */ 1962155 wikitext text/x-wiki '''Baldvin Björnsson''' ([[1. maí]] [[1879]] – [[24. júlí]] [[1945]]) var íslenskur [[myndlist|listmálari]] og [[gullsmíði|gullsmiður]]. Hann er fyrsti íslenski listmálarinn sem fékkst við [[abstraktlist]] meðan hann dvaldi í [[Berlín]] frá 1901 til 1914. Baldvin var sonur Sigríðar Þorláksdóttur og Björns Árnasonar gullsmiðs. Hann lærði gullsmíði hjá föður sínum á [[Ísafjörður|Ísafirði]] og flutti síðan til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] til að fullnema sig í iðninni. Eftir það hélt hann til [[Berlín]]ar þar sem hann vann í þrettán ár hjá gullsmíðaverkstæði. Þar giftist hann Mörthu Clöru Bemme (síðar Björnsson). Þau eignuðust þrjá syni, [[Haukur Björnsson|Hauk]] kaupmann (1906), einn af stofnendum [[Kommúnistaflokkur Íslands|Kommúnistaflokks Íslands]], Harald Stein kaupmann (1910) og [[Björn Th. Björnsson|Björn Theodor]] listfræðing (1922). Þau Martha fluttu til Íslands þegar [[Fyrri heimsstyrjöld]] braust út. ==Tenglar== * [https://sarpur.is/is/artists/artist/50444/ Verk eftir Baldvin Björnsson á íslenskum söfnum] {{stubbur}} [[Flokkur:Íslenskir gullsmiðir]] [[Flokkur:Íslenskir myndlistarmenn]] {{fd|1879|1945}} dffs1kgeh600zcnapybqgomu4bv5qlh 1962156 1962155 2026-05-04T11:25:38Z Akigka 183 /* Tenglar */ 1962156 wikitext text/x-wiki '''Baldvin Björnsson''' ([[1. maí]] [[1879]] – [[24. júlí]] [[1945]]) var íslenskur [[myndlist|listmálari]] og [[gullsmíði|gullsmiður]]. Hann er fyrsti íslenski listmálarinn sem fékkst við [[abstraktlist]] meðan hann dvaldi í [[Berlín]] frá 1901 til 1914. Baldvin var sonur Sigríðar Þorláksdóttur og Björns Árnasonar gullsmiðs. Hann lærði gullsmíði hjá föður sínum á [[Ísafjörður|Ísafirði]] og flutti síðan til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] til að fullnema sig í iðninni. Eftir það hélt hann til [[Berlín]]ar þar sem hann vann í þrettán ár hjá gullsmíðaverkstæði. Þar giftist hann Mörthu Clöru Bemme (síðar Björnsson). Þau eignuðust þrjá syni, [[Haukur Björnsson|Hauk]] kaupmann (1906), einn af stofnendum [[Kommúnistaflokkur Íslands|Kommúnistaflokks Íslands]], Harald Stein kaupmann (1910) og [[Björn Th. Björnsson|Björn Theodor]] listfræðing (1922). Þau Martha fluttu til Íslands þegar [[Fyrri heimsstyrjöld]] braust út. ==Tenglar== * [https://sarpur.is/is/artists/artist/50444/ Verk eftir Baldvin Björnsson í íslenskum söfnum] {{stubbur}} [[Flokkur:Íslenskir gullsmiðir]] [[Flokkur:Íslenskir myndlistarmenn]] {{fd|1879|1945}} bbmgm90h8m75cageguymrui0pgda0rl 1962159 1962156 2026-05-04T11:29:52Z Akigka 183 1962159 wikitext text/x-wiki '''Baldvin Björnsson''' ([[1. maí]] [[1879]] – [[24. júlí]] [[1945]]) var íslenskur [[myndlist|listmálari]] og [[gullsmíði|gullsmiður]]. Hann er fyrsti íslenski listmálarinn sem fékkst við [[abstraktlist]] meðan hann dvaldi í [[Berlín]] frá 1901 til 1914.<ref>{{tímarit.is|3309811|Kveðja frá Listasafni Íslands|höfundur=Bera Nordal|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=14.11.1992|bls=9}}</ref> Baldvin var sonur Sigríðar Þorláksdóttur og Björns Árnasonar gullsmiðs. Hann lærði gullsmíði hjá föður sínum á [[Ísafjörður|Ísafirði]] og flutti síðan til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] til að fullnema sig í iðninni. Eftir það hélt hann til [[Berlín]]ar þar sem hann vann í þrettán ár hjá gullsmíðaverkstæði. Þar giftist hann Mörthu Clöru Bemme (síðar Björnsson). Þau eignuðust þrjá syni, [[Haukur Björnsson|Hauk]] kaupmann (1906), einn af stofnendum [[Kommúnistaflokkur Íslands|Kommúnistaflokks Íslands]], Harald Stein kaupmann (1910) og [[Björn Th. Björnsson|Björn Theodor]] listfræðing (1922). Þau Martha fluttu til Íslands þegar [[fyrri heimsstyrjöld]] braust út. == Tilvísanir == {{reflist}} ==Tenglar== * [https://sarpur.is/is/artists/artist/50444/ Verk eftir Baldvin Björnsson í íslenskum söfnum] {{stubbur}} [[Flokkur:Íslenskir gullsmiðir]] [[Flokkur:Íslenskir myndlistarmenn]] {{fd|1879|1945}} 9gm5mcur55qa6ajxlufv8lsf4sld8dp 0 132621 1962124 1953650 2026-05-04T09:07:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962124 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Rjúpulilja |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |classis = [[Einkímblöðungar]] |ordo = [[Liljubálkur]] (''Liliales'') |familia = [[Liljuætt]] (''Liliaceae'') |subfamilia = [[Lilioideae]] |genus = ''[[Fritillaria]]'' |species = '''''F. cirrhosa''''' |binomial = ''Fritillaria cirrhosa'' |binomial_authority= [[David Don|D.Don]] |synonyms= {{collapsible list|bullets = true |title=<small>Synonymy</small> |''Baimo cirrhosa'' <small>(D.Don) Raf.</small> |''Fritillaria cirrhosa'' var. ''bonatii'' <small>(H.Lév.) S.C.Chen</small> |''Fritillaria cirrhosa'' var. ''brachyantha'' <small>C.Marquand & Airy Shaw</small> |''Fritillaria cirrhosa'' var. ''dingriensis'' <small>Y.K.Yang & J.Z.Zhang</small> |''Fritillaria cirrhosa'' var. ''jilongensis'' <small>Y.K. Yang & Gesan</small> |''Fritillaria cirrhosa'' subsp. ''roylei'' <small>(Hook.) Ali</small> |''Fritillaria cirrhosa'' var. ''viridiflava'' <small>S.C.Chen</small> |''Fritillaria duilongdeqingensis'' <small>Y.K.Yang & Gesan</small> |''Fritillaria gulielmi-waldemarii'' <small>Klotzsch</small> |''Fritillaria lhiinzeensis'' <small>Y.K.Yang & al.</small> |''Fritillaria polyphylla'' <small>Fortune</small> |''Fritillaria roylei'' <small>Hook.</small> |''Fritillaria zhufenensis'' <small>Y.K.Yang & J.Z.Zhang</small> |''Lilium bonatii'' <small>H.Lév.</small> |''Melorima cirrhosa'' <small>(D.Don) Raf.</small> }} |synonyms_ref=<ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-306560 The Plant List]</ref> |}} [[Mynd:Fritillaria_cirrhosa_(Sikkim,_India).jpg|thumb|Rjúpulilja.]] '''''Fritillaria cirrhosa''''','''<ref>[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Yellow%20Himalayan%20Fritillary.html Flowers of India, Yellow Himalayan Fritillary ] lýsing og litmyndir</ref> er asísk tegund af [[liljuætt]], upprunnin frá [[Nepal]], [[Pakistan]], [[Indlandi]], [[Bhutan]], [[Myanmar]] og Kína: héröðunum Gansu, Qinghai, Sichuan, Tíbet og Yunnan .<ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200027629 Flora of China 川贝母 chuan bei mu ''Fritillaria cirrhosa'']</ref><ref name="sarahfazakerley">{{Cite web |url=http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=306560 |title=Kew World Checklist of Selected Plant Families, ''Fritillaria cirrhosa'' |access-date=2015-08-05 |archive-date=2012-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024131526/http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=306560 |url-status=dead }}</ref> ''Fritillaria cirrhosa'' myndar lauka allt að 20mm að ummáli. Stilkurinn er að 60sm hár, yfirleitt með eitt blóm á enda, stundum 2 - 3. Blöðin eru mjó-lensulaga, yfirleitt gagnstæð, stundum í hvirfingu, allt að 13 sm löng. Blómin eru bjöllulaga, gulgræn til brúnfjólublá, oft með dauffjólubláu reitamynstri. Plantan finnst aðallega í fjallshlíðum og kjarrlendi í hlíðum [[Himalaja]], í 2700–4000 metrum yfir sjávarmáli.<ref name="sarahfazakerley"/><ref>[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Himalayan%20Fritillary.html Flowers of India, Himalayan Fritillary]</ref><ref>[http://www.botanicus.org/page/392948 Don, David. 1825. Prodromus Florae Nepalensis 51.]</ref><ref>Yang, Yong Kang & Gesang, Suolang. 1985. Acta Botanica Boreali-Occidentalia Sinica. Yangling 5(1): 30, as ''Fritillaria duilongdeqingensis''</ref> ;áður meðtalin Nokkur nöfn hafa verið tengd henni á "infraspecific levels" (afbrigði, undirtegund, og form) fyrir plöntur sem einu sinni voru taldar tilheyra ''Fritillaria cirrhosa.'' Ekkert þeirra er lengur talið gilt. Nokkur þessi nafna eru talin samnefni við ''Fritillaria cirrhosa'' (sjá samnefnalista til hægri). Nokkur önnur eru nú talin sér tegundir. *''Fritillaria cirrhosa'' var. ''brevistigma'', nú nefnd ''[[Fritillaria yuzhongensis]]'' *''Fritillaria cirrhosa'' var. ''ecirrhosa'', nú nefnd ''[[Fritillaria sichuanica]]'' *''Fritillaria cirrhosa'' f. ''glabra'', nú nefnd ''[[Fritillaria taipaiensis]]'' ==Heimildir== {{Reflist}} ==Ytri tenglar== *[http://frps.eflora.cn/frps/Fritillaria%20cirrhosa Flora Reipublicae Popularis Sinicae, <big>川贝母</big> ''Fritillaria cirrhosa'' D. Don ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232217/http://frps.eflora.cn/frps/Fritillaria%20cirrhosa |date=2016-03-03 }} Á Kínversku með ljósmyndum *[http://www.winvivoplatform.com/fritillaria.html Winvivo Fritillaria (Fritillaria cirrhosa)]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} *[http://herbpathy.com/Uses-and-Benefits-of-Fritillaria-Cirrhosa-Cid4993 Herbpathy, Uses and Benefits of ''Fritillaria cirrhosa''] *[http://practicalplants.org/wiki/Fritillaria_cirrhosa Practical Plants, ''Fritillaria cirrhosa''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304025049/http://practicalplants.org/wiki/Fritillaria_cirrhosa |date=2016-03-04 }} [[Flokkur:Liljuætt]] f2rqw14xxrnghj3gtb8o6moh0ccw1c1 0 136610 1962146 1565655 2026-05-04T10:52:07Z TKSnaevarr 53243 1962146 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Tractors._Jan_2009_displacement_in_the_Vanni.jpg|thumb|right|Almennir borgarar á flótta undan sókn stjórnarhers Srí Lanka í janúar 2009.]] '''Borgarastyrjöldin á Srí Lanka''' var [[borgarastyrjöld]] á [[Srí Lanka]] sem hófst með árás [[Tamíltígrar|Tamíltígra]] á herdeild úr [[her Srí Lanka]] [[23. júní]] [[1983]] og lauk með sigri stjórnarhersins og dauða leiðtoga tígranna, [[Velupillai Prabhakaran]], [[18. maí]] [[2009]]. Ástæða borgarastyrjaldarinnar var vaxandi mismunun sem bitnaði á [[tamílska|tamílskumælandi]] íbúum landsins sem einkum búa í norður- og austurhéruðunum eftir að landið fékk sjálfstæði frá [[Bretland]]i [[1948]]. Á [[1971-1980|8. áratug 20. aldar]] spruttu upp skæruliðahreyfingar tamílskumælandi íbúa sem stefndu að stofnun sjálfstæðs ríkis eða sjálfstjórnarhéraðs Tamíla, [[Tamíl Ílam]]. Árið 1983 braust út stríð milli þeirra og stjórnarhersins. Þrátt fyrir tilraunir stjórnarinnar til að mæta kröfum tamílska minnihlutans á 9. áratugnum héldu átökin áfram og á 10. áratugnum stóðu Tamíltígrar fyrir fjölda mannskæðra árása. Átökin hröktu hundruð þúsunda íbúa á flótta. Árið 2001 hófust vopnahlésviðræður að nýju. [[Flóðbylgjan í Indlandshafi 2004]] varð til þess að draga úr átökum. Tamíltígrarnir misstu stuðning sinn utanlands þegar leyniskytta á þeirra vegum myrti tamílska stjórnmálamanninn [[Lakshman Kadirgamar]] sem hafði gagnrýnt tígrana árið 2005. Átök hófust aftur í árslok 2005. Ári síðar hóf stjórnarherinn sókn gegn tígrunum í austurhéruðunum og náði [[Vakarai]] á sitt vald. [[2. janúar]] [[2009]] náði stjórnarherinn svo [[Kilinochchi]] sem var í reynd höfuðvígi uppreisnarmanna í norðurhéruðunum. Í bardögum í kjölfarið féllu margir af leiðtogum uppreisnarmanna og í maí lýsti stjórnarherinn yfir sigri. 19. maí hélt [[Mahinda Rajapaksa]] forseti landsins ræðu í þinginu þar sem hann lýsti því yfir að stríðinu væri lokið. {{stubbur}} [[Flokkur:Saga Srí Lanka]] [[Flokkur:Borgarastríð|Srí Lanka]] [[Flokkur:Stríð á 20. öld]] [[Flokkur:Stríð á 21. öld]] 8h46fl2bvbjlknmjctf47ay0ksqfbt7 0 139261 1962158 1955834 2026-05-04T11:28:13Z TKSnaevarr 53243 1962158 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Konungur Belgíu | ætt = [[Saxe-Coburg og Gotha-ætt]] | skjaldarmerki = Coat of Arms of the King of the Belgians (1837-1921).svg | nafn = Albert 1. | mynd = Portrait of Albert I of Belgium.jpg | skírnarnafn = Albert Léopold Clément Marie Meinrad | fæðingardagur = 8. apríl 1875 | fæðingarstaður = [[Brussel]], [[Belgía|Belgíu]] | dánardagur = 17. febrúar 1934 | dánarstaður = Marche-les-Dames, [[Namur]], Belgíu | grafinn = Église Notre-Dame de Laeken, Brussel | ríkisár = 23. desember 1909 – 17. febrúar 1934 | faðir = Filippus prins, greifi af Flanders | móðir = María prinsessa af Hohenzollern-Sigmaringen | maki = Elísabet af Bæjaralandi | titill_maka = Drottning | börn = {{plainlist| * [[Leópold 3. Belgíukonungur|Leópold 3.]] * Karl * Marie-José}} }} '''Albert 1.''' (8. apríl 1875 – 17. febrúar 1934) var þriðji konungur [[Belgía|Belgíu]] frá árinu 1909 til dauðadags. Þetta var viðburðaríkt tímabil í sögu Belgíu því í [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldinni]] (1914 – 1918) var mikill meirihluti landsins hernuminn af [[Þýskaland|Þjóðverjum]]. Á tíma heimsstyrjaldarinnar var Albert nefndur „Dátakonungurinn“ („''le Roi Soldat''“) og Riddarakonungurinn („''le Roi Chevalier''“). Í valdatíð hans var [[Versalasamningurinn]] viðurkenndur, hið belgíska [[Kongó (heimshluti)|Kongó]] var endurmetið sem nýlenda belgíska konungsríkisins auk verndarsvæði [[Þjóðabandalagið|Þjóðabandalagsins]] í [[Rúanda-Úrúndí]], Belgía var endurreist úr rústum heimsstyrjaldarinnar og heimurinn upplifði fyrstu fimm ár [[Kreppan mikla|kreppunnar miklu]]. Albert var alla tíð mikill [[Fjallganga|fjallgöngugarpur]] en það kom honum að lokum í koll því hann lést í fjallgönguslysi í austurhluta Belgíu árið 1934. Við honum tók sonur hans, [[Leópold 3. Belgíukonungur|Leópold 3.]] == Æviágrip == Albert varð erfingi belgísku krúnunnar árið 1905, eftir að frændi hans Leópold fursti (einkasonur [[Leópold 2. Belgíukonungur|Leópolds 2.]]) hafði látist árið 1869, bróðir Alberts, Baudouin fursti, árið 1891 og loks faðir Alberts, Filippus fursti árið 1905. Árið 1909 heimsótti Albert hið belgíska Kongó og bauð við misþyrmingunni og útþrælkun innfæddra sem frændi hans, Leópold konungur, stóð fyrir. Auk þess óttaðist hann að [[Bretland|Bretar]] ásældust nýlenduna.<ref>Marie-France Cros, ''[https://www.lalibre.be/culture/livres/article/470355/albert-ier-au-congo-acerbe.html Albert Ier au Congo : acerbe]'', í ''La Libre Belgique'', 26. desember 2008</ref> Albert varð konungur Belga þann 23. desember 1909. Ólíkt fyrri konungum Belgíu sór hann konungseiðinn bæði á [[Franska|frönsku]] og [[Hollenska|hollensku]].<ref>Laurence Van Ypersele, ''Le Roi Albert, Histoire d'un mythe'', Éditions Labor, Mons, 2006, bls. 92.</ref> Fyrstu árin hélt Albert sig við völd konungsins eins og stjórnarskráin tilgreindi þau og bar merki um meira [[frjálslyndi]] en fyrirrennarar hans. Eftir því sem spennan jókst milli stórvelda [[Evrópa|Evrópu]] tóku flestu ríki að vígbúast og ganga í bandalög. Árið 1913 tilkynnti Albert Frökkum og Þjóðverjum að Belgía yrði hlutlaus og að Belgar myndu verja sig ef brotið yrði á hlutleysi þeirra. „Ég er af ætt Saxe-Coburg og einnig af Orléans-ættinni, en mun ekki gleyma því að ég er fyrst og fremst Belgi!“ sagði Albert við [[Vilhjálmur 2. Þýskalandskeisari|Vilhjálm 2. Þýskalandskeisara]]. Í ágúst 1913 vann Albert með forsætisráðherranum Charles de Broqueville til þess að yfirstjórn belgíska hersins fengi sjálfstæði frá ríkisstjórninni og kom auk þess á almennri [[Herskylda|herskyldu]] <ref>Laurence Van Ypersele, bls. 120</ref> í samræmi við lög sem [[Leópold 1. Belgíukonungur]] hafði undirritað á dánarbeði sínu árið 1909. Herskyldan fór fram á að einn sonur úr hverri fjölskyndu gengi í herinn. Þessar ráðstafanir hækkuðu heraflann úr {{formatnum:180000}} mönnum upp í {{formatnum:340000}} menn. Sama ár fór fram almennt [[verkfall]] í því skyni að veittur yrði almennur [[kosningaréttur]]. Fjölmiðar [[Sósíalismi|sósíalista]] biðluðu til konungsins til að grípa inn í deiluna með því að leysa upp þing en hann neitaði.<ref>Laurence Van Ypersele, bls. 85-86</ref> Sem leiðtogi hlutlauss ríkis miðlaði Albert stundum málum í alþjóðadeilum fyrir heimsstyrjöldina, til dæmis á milli [[Ítalía|Ítalíu]] og [[Úrúgvæ]] og Þýskalands og [[Haítí]]<ref>Laurence Van Ypersele,bls. 99.</ref>. ===Fyrri heimsstyrjöldin=== [[File:King Albert I of Belgium on battle field.jpg|thumb|left|Albert konungur á vígvellinum.]] Árið 1914 braust [[fyrri heimsstyrjöldin]] út. Þann 31. júlí skipaði Albert ríkisstjórninni að hafa herinn til reiðu.<ref>Jean Bartelous, bls. 271.</ref> Þann 2. ágúst veitti Þýskaland Belgum úrslitakosti: Vilhjálmur keisari heimtaði að her Þjóðverja fengi greiða göngu í gegn um Belgíu, ella yrði litið á Belga sem óvinaþjóð í stríðinu. Var þetta í því skyni að ráðast á Frakkland í gegn um berskjölduð landamæri þess við Belgíu. Albert lýsti því umsvifalaust yfir að skilmálarnir væru óásættanlegir og tók sameiginlega ákvörðun ásamt de Broqueville um að synja Þjóðverjum leið gegn um landið.<ref>Laurence Van Ypersele, bls. 288 og 326, Marie-Rose Thielemans, ''Albert Ier et sa légende'', í ''Les grands mythes de l'histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'', Vie ouvrière, Brussel, 1995.</ref>. Þann 4. ágúst réðust Þjóðverjar inn í Belgíu. Fréttirnar höfðu enn ekki borist þegar konungurinn reið um Brussel í herklæðum og hitti þar ákafan mannfjölda áður en hann flutti ræðu fyrir belgíska þinginu: „Land sem ver sig vinnur sér inn virðingu og deyr ekki. Ég hef trú að slík séu forlög okkar.“ Her Belga varðist árás Þjóðverja og tókst að hægja á þeim í nokkra daga í [[Orrustan við Liège|bardaga við Liège]] en þurfti þó brátt að hörfa. Her Belga hörfaði til virkis í Anvers sem átti það orð á sér að vera hið tryggasta í Evrópu. Belgar áttu von á liðsauka frá Bretlandi en hann kom ekki í tæka tíð. Albert neyddist því til að skipa hernum að hörfa enn frekar. Loks tók belgíski herinn sér stöðu aftan við fljótið Yser nyrst í Frakklandi og var þar næstu fjögur árin ásamt breskum og frönskum herafla sem tókst loks að frelsa Belgíu árið 1918. Á meðan stríðinu stóð fylgdi konungurinn ríkisstjórn sinni ekki til Sainte-Adresse og dvaldi þess í stað við víglínurnar ásamt hermönnum sínum. Þetta var í samræmi við belgísku stjórnarskrána, sem mælti svo fyrir að „konungurinn stýrir herafla landsins á landi og sjó, lýsir yfir stríði, semur um frið og bandalög […]“<ref>Marie-Rose Thielemans, bls. 184 og Laurence Van Ypersele, bls. 121.</ref> [[File:The Belgian Army on the Western Front, 1914-1918 Q9017.jpg|thumb|right|Albert og belgíski herinn við Houthem, árið 1918.]] Allt stríðið krafðist Albert þess að Belgía hefði sérstöðu á meðal andstæðinga [[Miðveldin|Miðveldanna]] þar sem hún væri í raun ekki ein Bandamannaþjóðanna heldur hlutlaust ríki sem nyti stuðnings þeirra gegn innrás Þjóðverja. Belgar áttu þó að vera trúir breskum og frönskum samstarfsmönnum sínum sem hefðu veitt þeim heraðstoð sína og í því skyni áttu þeir að viðhalda bandalagi við þá þar til Belgía væri frjáls, án þess að samið yrði um frið án þeirra. Í samræmi við þetta ákvað konungurinn árið 1914 að senda hermenn frá Kongó til að aðstoða Frakka í baráttu við Þjóðverja í [[Tógó]]. Belgísku hermennirnir í Afríku gengu enn lengra og tókst að hertaka austurhluta þýsku Austur-Afríku og unnu sigra við Tabora og Mahenge, á meðan Bretar lögðu norður- og austurhluta þýsku nýlendanna undir sig. Til ársins 1918 var Albert óviss um að [[Bandamenn (fyrri heimsstyrjöldin)|Bandamenn]] gætu unnið bug á Miðveldunum á vígvellinum. Hann var þegar árið 1915 í sambandi við tengdabróður sinn, Hans Veit de Törring í Þýskalandi, til að komast á snoðir um þýskar fyrirætlanir og vonaðist til þess að hann gæti fengið stríðandi þjóðirnar til að miðla málum og semja um frið þar sem enginn þyrfti að vinna eða tapa. Hann neitaði þó að taka til greina tilboð um að semja um frið við Þjóðverja án friðar við Bandamennina og taldi að slíkt myndi aldrei takast. Hann neitaði lengst af að senda belgíska hermenn til að berjast á víglínum utan Belgíu, eins og við [[Orrustan við Verdun|Verdun]] og [[Orrustan við Somme|Somme]]. Hann skipti loks um skoðun árið 1918 eftir sigra Bandamanna undir stjórn [[Ferdinand Foch]] og féllst á að fella Belgaher inn í sameiginlega herstjórn Bandamanna. Í september skipaði hann gagnárás gegn Þjóðverjum í Flanders. Eftir sigur í Houthulstskógi og tveggja mánaða framsókn sem rak Þjóðverja aftur til bæjarins Gand fékk belgíski herinn þær fregnir að Þjóðverjar væru tilbúnir til að semja um frið. Albert sneri brátt aftur til Brussel ásamt konu sinni, Elísabetu drottningu, og var fagnað sem hetju. ===Eftirstríðsárin=== [[File:Le Roi à Isleta.jpg|thumb|left|Konungurinn og drottningin í opninberri heimsókn til [[Nýja Mexíkó|Nýju Mexíkó]] árið 1919.]] Þegar hann sneri aftur til Brussel flutti Albert ræðu þar sem hann gerði grein fyrir umbótum sem hann vildi koma á í Belgíu, þ.á.m. almennum kosningarétti og stofnun flæmskumækandi háskóla í Ghent. Árið 1918 setti Albert á fót samsteypuríkisstjórn þriggja stærstu stjórnmálaflokka Belgíu; kaþólikka, frjálslyndra og sósíalista. Konungurinn mundi eftir kröfum verkfallsmanna árið 1913 og vildi sjá til þess að stjórnin breytti stjórnarskránni til þess að hver maður hefði jafnt atkvæði. Albert tókst að miðla málum milli stjórnarflokkanna til að körlum yrði veittur jafn kosningaréttur.<ref>Charles d'Ydewalle, ''Albert og Belgarnir: Svipmynd af konungi'', 1935, bls. 198.</ref> Hins vegar var þetta gert án þess að breyta stjórnarskránni. Albert var viðstaddur Parísarsamkomuna í apríl 1919. Hann mælti gegn því að harkalega yrði gengið að Þjóðverjum því hann óttaðist að það myndi aðeins espa þá upp og leiða til frekari átaka.<ref name="Dujardin">Vincent Dujardin, Mark van den Wijngaert, et al. ''Léopold III''</ref> Honum þótti fall flestra fursta og einvalda í Mið-Evrópu vera ávísun upp á glundroða og stríð og þá sérstaklega hrun veldis [[Habsborgarar|Habsborgara]] í [[Austurríki-Ungverjaland|Austurríki-Ungverjalandi]]. Bandamenn töldu Belga helsta fórnarlamb Þjóðverja í stríðinu og höfðu því mikla samúð með þeim, en þó var lítið hlustað á ráðleggingar Alberts við gerð [[Versalasamningurinn|Versalasamningsins]].<ref>Margaret MacMillan, ''Paris 1919'' (2003) bls. 106, 272</ref> Albert stofnaði árið 1925 fyrsta [[Þjóðgarður|þjóðgarð]] Afríku í Kongó og nefnist hann nú [[Virunga-þjóðgarðurinn|Virunga-þjóðgarður]]. Hann var einnig fyrsti sitjandi evrópski einvaldurinn sem heimsótti [[Bandaríkin]]. ==Goðsögnin um riddarakonunginn== [[Mynd:Albert Ier.jpg|thumb|right|Minnismerki til heiðurs Albert 1. á 8 octobre-torgi 1870 í Saint-Quentin, Aisne, í Frakklandi.]] Í byrjun fyrri heimsstyrjaldarinnar varð ímynd konungsins samofin þjóðarímynd Belgíu og fór að bera á leiðtogadýrkun á Albert konungi. Í þýska hernáminu fóru Belgar að nýta sér gullpeninga með andliti Alberts sem skartgripi. Eftir að stríðinu lauk voru postulínsgripir, frímerki og jafnvel kexkassar framleiddir með myndum af Albert konungi í fullum herskrúða.<ref>Marie-Rose Thielemans, bls. 175-176.</ref> Albert hjálpaði til við uppbyggingu ímyndar sinnar með því að sitja fyrir hjá listamönnum, en þó kærði hann sig ekki um viðurnefnið riddarakonungurinn. Hann var rómaður fyrir hæversku<ref>Marie-Rose Thielemans, bls. 184.</ref>, auk þess sem hann var afleitur reiðmaður.<ref>Patrick Roegiers, ''La Spectaculaire Histoire des rois des Belges'', Perrin, Paris, 2007, bls. 178.</ref> Samkvæmt Laurence Van Ypersele varð hetjugoðsögnin um Albert konung til í Belgíu á fyrstu dögum ágústmánuðar árið 1914. Blaðamenn og rithöfundar gerðu Albert að eins konar þjóðgerving Belgíu og verndara réttsýninnar. Bretar og Frakkar hafi síðan tekið þessa glansmynd af konungnum upp á arma sína í eigin áróðri gegn Þjóðverjum.<ref>Laurence Van Ypersele, bls. 181-182.</ref> Marie-Rose Thielemans heldur því hins vegar fram að hetjuímynd konungsins hafi orðið til í Bretlandi, þar sem reynt hafi verið að vekja eldmóð áhugalausra íbúanna fyrir stríðinu með því að leggja áherslu á Belgíu sem saklaust smáríki sem hefði orðið fyrir árás illkvittinna Þjóðverja.<ref name="mr.t.178">Marie-Rose Thielemans, bls. 178.</ref> Dagblaðið ''Daily Telegraph'' hafi í þessu skyni safnað saman ýmsum greinum um Albert konung í bók sem kom út í lok 1914 og bar titilinn ''King Albert's Book''.<ref>Rainey, Sarah, [http://www.telegraph.co.uk/history/world-war-one/11295047/Britains-homage-to-plucky-Belgium.html Britain's homage to 'plucky Belgium'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170824151844/http://www.telegraph.co.uk/history/world-war-one/11295047/Britains-homage-to-plucky-Belgium.html |date=2017-08-24 }} (2014), ''The Telegraph'', skoðað 24. október 2017.</ref> Ótímabær dauði Alberts árið 1934 blés nýju lífi í goðsögnina löngu eftir lok styrjaldarinnar. Fjöldi gatna og torga voru nefnd í höfuðið á honum og fjölmargar styttur voru reistar, yfirleitt af konungnum með hjálm og á baki hests síns.<ref name="mr.t.181">Marie-Rose Thielemans, bls. 181.</ref> ==Tenglar== * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=254240&lang=fo ''Var Albert Belgakonungur myrtur?'' Nýja dagblaðið, 1934] {{Commonscat|Albert I of Belgium}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Leópold 2. Belgíukonungur|Leópold 2.]] | titill=Konungur Belgíu | frá=[[17. desember]] [[1909]] | til=[[17. febrúar]] [[1934]] | eftir=[[Leópold 3. Belgíukonungur|Leópold 3.]]}} {{töfluendir}} {{Konungar Belgíu}} {{fde|1875|1934|Albert 1. Belgíukonungur}} [[Flokkur:Konungar Belgíu]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í fyrri heimsstyrjöldinni]] [[Flokkur:Herforingjar í fyrri heimsstyrjöldinni]] [[Flokkur:Sachsen-Coburg-Gotha-ætt]] rcd8sjtezmncq1atytg08yyznlpv5ms 0 139889 1962131 1881802 2026-05-04T09:40:01Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962131 wikitext text/x-wiki {{Körfuknattleiksmaður |nafn=Rondey Robinson |mynd= |fullt nafn= |fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1967|5|14}} |fæðingarbær=[[Chicago]] |fæðingarland=[[Bandaríkin]] |dánardagur= |dánarbær= |dánarland= |hæð= 201cm |þyngd= |staða=Miðherji |núverandi lið= |númer=14, 42 |ár í háskóla=?–1987<br>1987–1989 |háskóli=Compton Community College<br>Wright State |ár=1990–1996 |lið=[[Körfuknattleiksdeild Njarðvíkur|Njarðvík]] |landsliðsár= |landslið= |landsliðsleikir= |þjálfaraár= |þjálfað lið= |mfuppfært=25. september 2017 |lluppfært= }} '''Rondey Robinson''' (f. [[14. maí]] [[1967]]) er bandarískur fyrrum körfuknattleiksmaður. Hann lék sex tímabil í [[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Úrvalsdeild karla]] með [[Körfuknattleiksdeild Njarðvíkur|Njarðvík]], þar sem hann varð þrívegis Íslandsmeistari.<ref name="visasport">{{cite web|title=Rondey Robinson í Visa sport|url=https://www.youtube.com/watch?v=cnb6N3sYeQQ|website=Youtube.com|date=1996|accessdate=2 September 2017}}</ref><ref>{{cite news|last1=Kárason|first1=Ægir Már|title=Ég á orðið fleiri vini hér en í Bandaríkjunum|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2726978|accessdate=2 September 2017|work=[[Dagblaðið Vísir]]|date=April 11, 1995|language=Icelandic}}</ref><ref>{{cite news|last1=Ólafsson|first1=Frímann|title=Rondey líklega áfram|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1827918|accessdate=2 September 2017|work=[[Morgunblaðið]]|date=April 11, 1995|language=Icelandic}}</ref><ref>{{cite news|title=Eðlislægt að leggja mig alltaf eins vel fram og ég get|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1827984|accessdate=2 September 2017|work=[[Morgunblaðið]]|date=April 12, 1995|language=Icelandic}}</ref> ==Háskóli== Rondey lék körfuknattleik með liði Wright State sem þjálfað var af Ralph Underhill.<ref>{{cite news|last1=Archdeacon|first1=Tom|title=Ex-WSU basketball coach Underhill passes away|url=http://www.springfieldnewssun.com/sports/college/wsu-basketball-coach-underhill-passes-away/uamg6yJyhjz3ArKde6RlqK/|accessdate=2 September 2017|work=[[Springfield News-Sun]]|date=September 9, 2011|language=Icelandic}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Hann missti af lokaári sínu í skólanum vegna hnémeiðsla sem þörfnuðust skurðaðgerðar.<ref name="visasport"/><ref>{{cite news|title=Þarf að sanna mig|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1796113|accessdate=19 September 2017|work=[[Morgunblaðið]]|date=November 23, 1993|page=B2|language=Icelandic}}</ref> ==Ísland== Rondey samdi við Njarðvík sumarið 1990 um að verða spilandi þjálfari fyrir liðið. Fljótlega eftir að hann kom til Njarðvíkur var þó ákveðið að [[Friðrik Ingi Rúnarsson]] tæki við sem þjálfari og að Rondey einbeitti sér að spilun. Eftir erfiða byrjun þá féll Rondey betur inn í liðið eftir því sem á leið tímabilið. Undir lokin fögnuðu Njarðvíkingar Íslandsmeistaratitlinum eftir sigur á Keflavík í oddaleik. Í oddaleiknum skoraði Rondey 17 stig og tók 23 fráköst.<ref>{{cite news|title=„Litli bróðir" var of stórfyrir Keflvíkinga|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=123909&pageId=1741613|accessdate=25 September 2017|work=[[Morgunblaðið]]|date=April 12, 1991}}</ref> Í úrslitakeppninni 1994 tryggði Rondey Njarðvíkinum Íslandsmeistaratitilinn með því að skora úr einu af tveimur vítum þegar 1,4 sekúndur voru eftir af oddaleik þeirra á móti Grindavík en lokatölur leiksins urðu 68-67.<ref>{{cite news|title=Taugar Njarðvíkinga sterkari|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1804949|accessdate=19 September 2017|work=[[Morgunblaðið]]|date=April 18, 1994|pages=6,7}}</ref><ref>{{cite news|title=Áttundi titill Njarðvíkinga|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2625393|accessdate=19 September 2017|work=[[Dagblaðið Vísir]]|date=April 18, 1994|pages=22, 23}}</ref> Eftir tímablið var hann útnefndur besti erlendi leikmaður Úrvalsdeildar karla.<ref>{{cite news|title=Guðmundur sá besti|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=195348&pageId=2625569|accessdate=19 September 2017|work=[[Dagblaðið Vísir]]|date=April 23, 1994|page=38}}</ref> Rondey lagði skóna á hilluna eftir tap Njarðvíkur á móti Keflavík í undanúrslitum úrslitakeppninnar 1996.<ref>{{cite news|title=„Ég á eftir að sakna fólksins"|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=196657&pageId=2938695|accessdate=19 September 2017|work=[[Dagblaðið Vísir]]|date=March 26, 1996}}</ref><ref>{{cite news|title=Rondey kvaddur!|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=391630&pageId=6761179|accessdate=19 September 2017|work=Víkurfréttir|date=April 2, 1996}}</ref> ==Fjölskylda== Rondey ólst upp í [[Chicago]] með fimm bræðrum og tveimur systrum.<ref name="visasport"/> ==Titlar og viðurkenningar== * 3x Íslandsmeistari (1991, 1994, 1995) * Bikarkeppni karla (1992) * Meistarakeppni karla (1995) * 2x Besti erlendi leikmaður Úrvalsdeildar karla (1992, 1994) * Frákastahæsti leikmaður Úrvalsdeildar karla (1991) == Tilvísanir == {{Reflist|30em}} ==Tenglar== *[http://gamli.kki.is/tolfraedi_ferill_leikmanns.asp?Felaganumer=82959 Ferill í úrvalsdeild] *[https://www.sports-reference.com/cbb/players/rondey-robinson-1.html Ferill í háskóla] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170930041120/https://www.sports-reference.com/cbb/players/rondey-robinson-1.html |date=2017-09-30 }} {{stubbur|æviágrip}} {{DEFAULTSORT:Robinson, Rodney}} [[Flokkur:Bandarískir körfuknattleiksmenn]] [[Flokkur:Leikmenn Úrvalsdeildar karla í körfuknattleik]] {{f|1967}} nashvhbfr5l22bet3qc4kmtnm03oy8s 0 141343 1962130 1954688 2026-05-04T09:35:08Z TKSnaevarr 53243 1962130 wikitext text/x-wiki {{sjá|Robert Schumann|þýska tónskáldið.|franska stjórnmálamanninn}} {{Forsætisráðherra | nafn = Robert Schuman | mynd = Robert-Schuman-1953 (cropped).jpg | myndatexti1 = Schuman árið 1953. | titill= [[Forsætisráðherra Frakklands]] | stjórnartíð_start2= 24. nóvember 1947 | stjórnartíð_end2 = 27. júlí 1948 | forseti2 = [[Vincent Auriol]] | forveri2 = [[Paul Ramadier]] | eftirmaður2 = [[André Marie]] | stjórnartíð_start= 5. september 1948 | stjórnartíð_end = 11. september 1948 | forseti = [[Vincent Auriol]] | forveri = [[André Marie]] | eftirmaður = [[Henri Queuille]] | titill3= Forseti þingmannasambands Evrópubandalagsins | stjórnartíð_start3= 19. mars 1958 | stjórnartíð_end3 = 18. mars 1960 | forveri3 = [[Hans Furler]] | eftirmaður3 = Hans Furler | fæðingarnafn = Jean-Baptiste Nicolas Robert Schuman | fæddur = [[29. júní]] [[1886]] | fæðingarstaður = [[Lúxemborg (borg)|Lúxemborg]], [[Lúxemborg]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1963|9|4|1886|6|29}} | dánarstaður = [[Scy-Chazelles]], [[Lorraine]], [[Frakkland]]i | stjórnmálaflokkur = [[Alþýðlega lýðveldishreyfingin]] (MRP) | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] | maki = Henriette Tugler | börn = 2 | háskóli = [[École nationale supérieure des mines de Paris]], [[Sciences Po]] }} '''Jean-Baptiste Nicolas Robert Schuman''' (29. júní 1886 – 4. september 1963) var [[Frakkland|franskur]] stjórnmálamaður. Hann gegndi ýmsum ráðherraembættum á tíma [[Fjórða franska lýðveldið|fjórða franska lýðveldisins]]: Hann var utanríkisráðherra og tvisvar [[forsætisráðherra Frakklands]]. Síðar gerðist hann fyrsti forseti [[Evrópuþingið|Evrópuþingsins]]. Schuman er talinn einn af stofnfeðrum [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] ásamt [[Jean Monnet]], [[Konrad Adenauer]], [[Johan Willem Beyen]], [[Paul-Henri Spaak]] og [[Alcide De Gasperi]]. Hann var jafnframt einn af stofnendum [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]] sem utanríkisráðherra Frakklands. Ásamt vini sínum og samstarfsmanni, Jean Monnet, gerði Schuman það að verkefni sínu að koma á bandalagi milli Frakklands og [[Þýskaland|Þýskalands]] og hefja verkefni sem ætti að færa Evrópu nær því að verða ríkjasamband. Eftir að hafa fengið stuðning fjármálaráðherra [[Bretland|Bretlands]], [[Benelúxlöndin|Benelúxlandanna]], [[Ítalía|Ítalíu]] og Konrads Adenauer Þýskalandskanslara<ref>"La discrétion nécessaire", article du centre de recherche CVCE.eu de l’Université du Luxembourg, consulté le 2 septembre 2017 [https://www.cvce.eu/education/unit-content/-/unit/0e04d7f8-2913-4cfc-8dd7-95a2f2e430e1/6713e531-a9ca-47d2-b247-711ea451ba0a]</ref> gerði Robert Schuman áætlanir sínar að veruleika með [[Schuman-yfirlýsingin|yfirlýsingu]] þann 9. maí árið 1950 þar sem kola- og stálvinnsla Frakklands og Þýskalands var sett undir eina miðstjórn í [[Kola- og stálbandalag Evrópu|Kola- og stálbandalagi Evrópu]], sem yrði einnig opið öðrum Evrópuþjóðum. Með Kola- og stálbandalaginu var grunnurinn lagður að Evrópusambandinu.<ref>[http://www.herodote.net/histoire/evenement.php?jour=19500509 9 mai 1950 – La Communauté européenne du charbon et de l'acier]. Hérodote.net</ref><ref>[https://www.cvce.eu/viewer/-/content/bf23faab-790e-43e0-9e71-7620b2977058/d27938ef-7d39-4d32-b340-07fe7268e3c3/fr La déclaration de Robert Schuman (Paris, 9 mai 1950)].</ref> Árið 2021 tók [[Frans páfi]] Schuman í helgra manna tölu.<ref>[https://www.lefigaro.fr/international/robert-schuman-a-fait-un-premier-pas-vers-la-beatification-20210619 Robert Schuman a fait un premier pas vers la béatification], ''[[Le Figaro]]''</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Frakklands]]| frá = [[24. nóvember]] [[1947]]| til = [[27. júlí]] [[1948]]| fyrir = [[Paul Ramadier]] | eftir = [[André Marie]] | }} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Frakklands]]| frá = [[5. september]] [[1948]]| til = [[11. september]] [[1948]]| fyrir = [[André Marie]] | eftir = [[Henri Queuille]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Frakklands}} {{Forsetar Evrópuþingsins}} {{fde|1886|1963|Schuman, Robert}} {{DEFAULTSORT:Schuman, Robert}} [[Flokkur:Fjármálaráðherrar Frakklands]] [[Flokkur:Forsetar Evrópuþingsins]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Frakklands]] [[Flokkur:Utanríkisráðherrar Frakklands]] 8mn5hlh706vd3mwkmzakimrpfm45mlw 0 143968 1962154 1933311 2026-05-04T11:24:56Z TKSnaevarr 53243 1962154 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Konungur Belgíu | ætt = [[Sachsen-Coburg-Gotha-ætt]] | skjaldarmerki = Coat of Arms of King Leopold I of Belgium.svg | nafn = Leópold 1. | mynd = Leopold I by Franz Winterhalter.jpg | skírnarnafn = Leopold Georg Christian Friedrich | fæðingardagur = [[16. desember]] [[1790]] | fæðingarstaður = Ehrenburg-höll, Coburg, Sachsen-Coburg-Saalfeld, [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkinu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1865|12|10|1790|12|10}} | dánarstaður = [[Brussel]], Belgíu | grafinn = Église Notre-Dame de Laeken, Brussel | ríkisár = [[21. júlí]] [[1831]] – [[10. desember]] [[1865]] | undirskrift = 1863 signature of King Leopold I of Belgium.jpg | faðir = Frans, hertogi af Saxe-Coburg-Saalfeld | móðir = Augusta Reuss, greifynja af Ebersdorf | maki = Karlotta af Wales (g. 1816; d. 1817)<br>Lovísa María af Orléans (g. 1832; d. 1850) | titill_maka = Drottning | börn = <br /> Loðvík Filippus krónprins, [[Leópold 2. Belgíukonungur|Leópold 2.]], [[Filippus prins, greifi af Flanders]], [[Karlotta, keisaraynja Mexíkó]] }} '''Leópold 1.''' (16. desember 1790 – 10. desember 1865) var þýskur fursti sem varð fyrsti konungur [[Belgía|Belgíu]] eftir [[Belgíska byltingin|belgísku byltinguna]] árið 1830. Hann ríkti frá 1831 til 1865. Leópold fæddist inn í ríkjandi aðalsfjölskyldu í þýska hertogadæminu Sachsen-Coburg-Saalfeld. Hann gekk í rússneska herinn og barðist gegn Frökkum í [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjöldunum]] þegar franski herinn réðst inn í Sachsen-Coburg. Eftir að Napóleon var sigraður flutti hann til [[Bretland]]s og kvæntist [[Karlotta prinsessa af Wales (1796–1817)|Karlottu af Wales]], sem var önnur í erfðaröðinni að bresku krúnunni og eina skilgetna barn [[Georg 4.|Georgs erfðaprins]] (sem átti síðar eftir að verða Georg 4. Bretlandskonungur). Karlotta lést aðeins einu ári eftir brúðkaup þeirra en Leópold naut áfram nokkurra áhrifa í Bretlandi. Eftir [[gríska sjálfstæðisstríðið]] (1821–32) var Leópold boðið að gerast [[konungur Grikklands]] en hann afþakkaði boðið þar sem hann grunaði að hið nýsjálfstæða [[Grikkland]] væri of óstöðugt. Hann þáði árið 1831 boð um að gerast konungur [[Belgía|Belgíu]] eftir að Belgía vann sjálfstæði sitt. Belgíska ríkisstjórnin bauð Leópold krúnuna þar sem hann var tengdur konungsættum víðs vegar um Evrópu og var studdur af Bretum. Hann var auk þess ekki tengdur veldum eins og [[Frakkland]]i sem Belga grunaði að hygðu á landvinninga á kostnað Belgíu og gætu þannig ógnað [[Evrópska hljómkviðan|evrópska valdajafnvæginu]] sem komið hafði verið á árið 1815 á [[Vínarfundurinn|Vínarfundinum]]. Leópold sór embættiseið sinn sem konungur Belga þann 21. júlí 1831. Deginum er fagnað á hverju ári sem [[Þjóðhátíðardagur|þjóðhátíðardegi]] Belgíu. Valdatíð hans einkenndist af tilraunum Hollendinga til að endurheimta yfirráð í Belgíu og síðar af pólitískri sundrung milli frjálslyndra Belga og kaþólikka. Leópold var sjálfur [[Lúterstrú|mótmælandi]] og þótti frjálslyndur og hlynntur efnahagslegri nútímavæðingu. Hann lék lykilhlutverk í lagningu fyrstu [[járnbraut]]ar í Belgíu árið 1835 og síðan í belgísku [[Iðnbyltingin|iðnvæðingunni]]. Vegna óljóss orðalagsins í belgísku stjórnarskránni tókst Leópold að auka við völd konungsins á ríkisárum sínum. Honum tókst að koma í veg fyrir að [[Byltingarárið 1848|byltingar ársins 1848]] hefðu áhrif á Belgíu. Leópold dó árið 1865 og við honum tók sonur hans og nafni, [[Leópold 2. Belgíukonungur]]. ==Heimild== * {{wpheimild | tungumál = En| titill = Leopold II of Belgium | mánuðurskoðað = 8. maí | árskoðað = 2018}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=Fyrstur í embætti | titill=Konungur Belgíu | frá=[[21. júlí]] [[1831]] | til=[[10. desember]] [[1865]] | eftir=[[Leópold 2. Belgíukonungur|Leópold 2.]]}} {{töfluendir}} {{Konungar Belgíu}} {{fde|1790|1865|Leópold 1. Belgíukonungur}} [[Flokkur:Konungar Belgíu]] [[Flokkur:Sachsen-Coburg-Gotha-ætt]] [[Flokkur:Herforingjar í Napóleonsstyrjöldunum]] [[Flokkur:Þýskir furstar]] 565wd0q1a0jap1fnteazk3a8muuyhtn 0 145078 1962115 1950469 2026-05-04T01:53:58Z TKSnaevarr 53243 1962115 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Paul-Henri Spaak | mynd = Bundesarchiv Bild 183-39998-0427, Paul-Henri Spaak.jpg | myndatexti1 = Spaak árið 1957. | titill= Forsætisráðherra Belgíu | einvaldur3 = [[Leópold 3. Belgíukonungur|Leópold 3.]] | forveri3 = [[Paul-Emile Janson]] | eftirmaður3 = [[Hubert Pierlot]] | stjórnartíð_start3 = [[15. maí]] [[1938]] | stjórnartíð_end3 = [[22. febrúar]] [[1939]] | einvaldur2 = [[Leópold 3. Belgíukonungur|Leópold 3.]] | stjórnartíð_start2 = [[13. mars]] [[1946]] | stjórnartíð_end2 = [[31. mars]] [[1946]] | forveri2 = [[Achille Van Acker]] | eftirmaður2 = [[Achille Van Acker]] | einvaldur = [[Leópold 3. Belgíukonungur|Leópold 3.]] | stjórnartíð_start = [[20. mars]] [[1947]] | stjórnartíð_end = [[11. ágúst]] [[1949]] | forveri = [[Camille Huysmans]] | eftirmaður = [[Gaston Eyskens]] | titill4= Framkvæmdastjóri Atlantshafsbandalagsins | stjórnartíð_start4 = [[16. maí]] [[1957]] | stjórnartíð_end4 = [[21. apríl]] [[1961]] | forveri4 = [[Hastings Ismay]] | eftirmaður4 = [[Dirk Stikker]] | titill5= Forseti þingmannasamkomu Kola- og stálbandalagsins | stjórnartíð_start5 = [[11. september]] [[1952]] | stjórnartíð_end5 = [[11. maí]] [[1954]] | forveri5 = ''Embætti stofnað'' | eftirmaður5 = [[Alcide De Gasperi]] | fæðingarnafn = Paul-Henri Charles Spaak | fæddur = [[25. janúar]] [[1899]] | fæðingarstaður = [[Schaerbeek]], [[Belgía|Belgíu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1972|7|31|1899|1|25}} | dánarstaður = [[Braine-l'Alleud]], Belgíu | starf = Stjórnmálamaður, erindreki | stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Belgía)|Verkamannaflokkurinn]]<br>[[Sósíalistaflokkurinn (Belgía)|Sósíalistaflokkurinn]] | háskóli = [[Fríháskólinn í Brussel]] }} '''Paul-Henri Charles Spaak''' (25. janúar 1899 – 31. júlí 1972) var [[Belgía|belgískur]] stjórnmálamaður og einn stofnenda [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]].<ref>{{Vefheimild |url=http://www.touteleurope.eu/fr/histoire/personnages/1945-1956/presentation/paul-henri-spaak-1899-1972.html |titill=Biographie de Paul-Henri Spaak |útgefandi=Toute l'Europe |mánuðurskoðað=10. júlí|árskoðað=2018}}.</ref> Spaak kom úr áhrifamikilli stjórnmálafjölskyldu og gegndi í stuttan tíma herþjónustu í [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldinni]]. Eftir stríðið varð hann frægur sem [[tennis]]leikmaður og lögfræðingur og vakti athygli á heimsvísu árið 1929 þegar hann tók að sér málsvörn ítalsks stúdents sem hafði verið sakaður um að reyna að koma [[Úmbertó 2.|ítalska ríkisarfanum]] fyrir kattarnef. Spaak var [[sósíalisti]] og hóf þátttöku í belgískum stjórnmálum árið 1932 með belgíska [[Verkamannaflokkurinn (Belgía)|Verkamannaflokknum]] (sem síðar varð belgíski [[Sósíalistaflokkurinn (Belgía)|Sósíalistaflokkurinn]]).<ref>Michel Dumoulin (préf. Étienne Davignon), ''Spaak'', Brussel, Éditions Racine, 15. júní 1999, 736 bls.</ref> Hann varð ráðherra í fyrsta sinn árið 1935 í ríkisstjórn [[Paul Van Zeeland|Pauls Van Zeeland]] og var síðan [[forsætisráðherra Belgíu]] frá 1938 til 1939. Í seinni heimsstyrjöldinni var Spaak utanríkisráðherra í útlagastjórn [[Hubert Pierlot|Huberts Pierlot]] og stofnaði í því embætti til [[Benelúxlöndin|Benelúx-efnahagssambandsins]] ásamt [[Holland]]i og [[Lúxemborg]]. Eftir stríðið varð Spaak tvisvar forsætisráðherra á ný, fyrst í tæpan mánuð í mars 1946 og svo frá 1947 til 1949. Hann var utanríkisráðherra Belgíu í alls 18 ár á milli 1939 og 1966. Spaak var ötull stuðningsmaður alþjóðasamstarfs og varð þekktur á heimsvísu fyrir vinnu sína í þágu þess. Árið 1945 var hann valinn forseti fyrsta [[Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna|allsherjarþings]] hinna nýstofnuðu [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóða]]. Spaak hafði lengi kallað á eftir Evrópusamruna og byrjaði snemma að mæla með evrópsku efnahagsbandalagi líkt og því sem hann hafði stofnað með Benelúxlöndunum árið 1944. Hann var fyrsti forseti ráðgjafarnefndar [[Evrópuráðið|Evrópuráðsins]] frá 1949 til 1950 og varð síðan fyrsti forseti [[Kola- og stálbandalag Evrópu|Kola- og stálbandalags Evrópu]] frá 1952 til 1954. Árið 1955 var hann útnefndur í hina svokölluðu Spaak-nefnd til að kanna möguleikann á einum sameiginlegum markaði fyrir Evrópu. Hann tók síðan þátt í undirbúningi [[Rómarsáttmáli|Rómarsáttmálans]] árið 1957 sem lagði grunninn að [[Evrópubandalagið|Efnahagsbandalagi Evrópu]]. Sama ár hlaut Spaak [[Karlsverðlaunin]]. Frá 1957 til 1961 var hann annar framkvæmdastjóri [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]]. Spaak dró sig úr stjórnmálum árið 1966 og lést árið 1972. Hann nýtur enn mikilla áhrifa í evrópskum stjórnmálum. Meðal annars eru nefd eftir honum góðgerðasamtök, bygging á Evrópuþinginu og sérstök samningatækni. ==Tilvísanir== <references/> {{Forsætisráðherrar Belgíu}} {{Framkvæmdastjórar Atlantshafsbandalagsins}} {{Forsetar Evrópuþingsins}} {{fd|1899|1972}} {{DEFAULTSORT:Spaak, Paul-Henri}} [[Flokkur:Forsetar Allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna]] [[Flokkur:Forsetar Evrópuþingsins]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Belgíu]] [[Flokkur:Framkvæmdastjórar Atlantshafsbandalagsins]] [[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]] a5m5d0hyrn4o4y1cy5dbknxfqv7a8ho 0 145420 1962087 1955453 2026-05-03T13:57:49Z TKSnaevarr 53243 1962087 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Pia Kjærsgaard | mynd = Pia Kjærsgaard portrait 2023 (3).jpg | titill= Forseti danska þingsins | stjórnartíð_start = [[3. júlí]] [[2015]] | stjórnartíð_end = [[21. júní]] [[2019]] | forveri = [[Mogens Lykketoft]] | eftirmaður = [[Henrik Dam Kristensen]] | myndatexti1 = Pia Kjærsgaard árið 2023. | fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1947|2|23}} | fæðingarstaður = [[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]u | dánardagur = | dánarstaður = | þjóderni = [[Danmörk|Dönsk]] | maki = Henrik Thorup (g. 1967) | stjórnmálaflokkur = [[Framfaraflokkurinn (Danmörk)|Framfaraflokkurinn]] (1979–1995)<br>[[Þjóðarflokkurinn (Danmörk)|Þjóðarflokkurinn]] (1995-)) | börn = Nan (f. 1967)<br>Troels (f. 1969) | þekktur_fyrir = | bústaður = | atvinna = | háskóli = | starf = |undirskrift = }} '''Pia Merete Kjærsgaard''' (f. [[23. febrúar]] [[1947]])<ref>[http://www.ft.dk/Folketinget/findMedlem/DFPIKJ.aspx Pia Kjærsgaard (DF)], [[Folketinget]], skoðað 25. júlí 2018</ref> er danskur stjórnmálamaður. Hún er fyrrverandi formaður [[Framfaraflokkurinn (Danmörk)|Framfaraflokksins]] og sat á [[Þjóðþing Danmerkur|danska þinginu]] fyrir þann flokk frá 1984 til 1995. Hún er stofnandi danska [[Þjóðarflokkurinn (Danmörk)|Þjóðarflokksins]] og var formaður flokksins frá 1995 til 2012. Kjærsgaard er á seinni tíð orðin einn þekktasti stjórnmálamaður Danmerkur, einkum fyrir andstöðu hennar gegn [[fjölmenning]]u og innflytjendum og fyrir þingstuðning hennar við ríkisstjórnir [[Anders Fogh Rasmussen]] og [[Lars Løkke Rasmussen]] frá 2001 til 2011. Þann 7. ágúst 2012 lýsti Kjærsgaard yfir afsögn sinni úr embætti flokksformanns Þjóðarflokksins.<ref>{{Vefheimild | höfundur = Christine Cordsen | titill= Pia Kjærsgaard stopper som DF-formand | útgefandi= [[Jyllands-Posten]] | mánuður= 7. ágúst | ár= 2012 | tungumál= [[danska]] | url = https://jyllands-posten.dk/politik/ECE4801672/pia-kjaersgaard-stopper-som-df-formand/}}</ref><ref>{{Vefheimild|last=Christian Venderby|titill=Pia Kjærdsgaard går af som partiformand|url=http://borsen.dk/nyheder/politik/artikel/1/238348/pia_kjaersgaard_gaar_af_som_partiformand.html|útgefandi=Børsen|mánuðurskoðað=25. júlí|árskoðað=2018}}</ref> Hún útnefndi [[Kristian Thulesen Dahl]] eftirmann sinn og hann tók við formannsembættinu þann 12. september 2012.<ref>{{Vefheimild|höfundur= NIKLAS REHN|titill=Pia K.: "Det er vemodigt. Jeg ville lyve, hvis jeg sagde andet"|url=http://politiken.dk/politik/ECE1754396/pia-k-det-er-vemodigt-jeg-ville-lyve-hvis-jeg-sagde-andet/|útgefandi=[[Politiken]]|tungumál=danska}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Pia K to stand aside as DF’s leader|höfundur=Peter Stanners|mánuður=8. ágúst|ár=2012|útgefandi=Copenhagen Post|url=http://www.cphpost.dk/news/politics/pia-k-stand-aside-df%E2%80%99s-leader|tungumál= enska}}</ref> Kjærsgaard hefur haft talsverð áhrif á hreyfingar sem berjast gegn innflutningi og áhrifum [[íslam]] um alla Evrópu.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Peter Stanners|url=http://cphpost.dk/news/international/how-pia%E2%80%99s-influence-spread-across-europe|mánuður=16. ágúst|ár=2012<!-- - 13:07-->|titill=Pia Kjærsgaard’s impact extended far beyond the Danish borders that she fought so hard to keep closed|útgefandi=Copenhagen post|tungumál=enska}}</ref> Kjærsgaard var forseti danska þingsins frá árinu 2015 til 2019 og er riddari af fyrstu gráðu í [[Dannebrogsorðan|Dannebrogsorðunni]]. Hún hefur einnig verið sæmd stórkrossi [[Hin íslenska fálkaorða|íslensku fálkaorðunnar]].<ref>{{Vefheimild | höfundur= Óðinn Svan Óðinsson | titill= Guðni veitti Piu Kjærsgaard fálkaorðuna | útgefandi= [[DV]] | mánuður = 19. júlí | ár= 2018 | url = https://www.dv.is/frettir/2018/07/19/gudni-veitti-piu-kjaersgaard-falkaorduna/}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{f|1947}} {{DEFAULTSORT:Kjærsgaard, Pia}} [[Flokkur:Danskir stjórnmálamenn]] [[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]] bmitsbemn4cr2byzaoquq9v2ho4d9bm 0 146648 1962114 1956879 2026-05-04T01:53:43Z TKSnaevarr 53243 1962114 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Herman Van Rompuy | mynd = Herman Van Rompuy 675.jpg | myndatexti1 = Van Rompuy árið 2012. | titill= Forseti [[Evrópska ráðið|Evrópska ráðsins]] | stjórnartíð_start = [[1. desember]] [[2009]] | stjórnartíð_end = [[30. nóvember]] [[2014]] | forveri = ''Embætti stofnað'' | eftirmaður = [[Donald Tusk]] | titill2= Forsætisráðherra Belgíu | stjórnartíð_start2 = [[30. desember]] [[2008]] | stjórnartíð_end2 = [[25. nóvember]] [[2009]] | einvaldur2 = [[Albert 2. Belgíukonungur|Albert 2.]] | forveri2 =[[Yves Leterme]] | eftirmaður2 =[[Yves Leterme]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1947|10|31}} | fæðingarstaður = [[Etterbeek]], [[Belgía|Belgíu]] | dánardagur = | dánarstaður = | þjóderni = [[Belgía|Belgískur]] | maki = Geertrui Windels | stjórnmálaflokkur = [[Christen-Democratisch en Vlaams|Kristilegi demókratíski og flæmski flokkurinn]]<br>[[Evrópski þjóðarflokkurinn]] | börn = Peter, Laura, Elke og Thomas | bústaður = | atvinna = | háskóli = [[Kaþólski háskólinn í Leuven]] | starf = | trúarbrögð = |undirskrift = Herman Van Rompuy signature.svg }} '''Herman Achille, greifi af Rompuy'''<ref>{{Vefheimild|url= http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1508717/Herman-Van-Rompuy |titill=Herman Van Rompuy|útgefandi=[[Encyclopædia Britannica]]|mánuðurskoðað=24. september|árskoðað=2018}}</ref> (f. 31. október 1947), er [[Belgía|belgískur]] stjórnmálamaður sem var áður forsætisráðherra Belgíu (2008-2009) og fyrsti fastkjörni forseti [[Evrópska ráðið|Evrópska ráðsins]] (2009-2014). Van Rompuy er meðlimur í belgíska [[Christen-Democratisch en Vlaams|Kristilega demókratíska og flæmska flokknum]]. Hann var forsætisráðherra Belgíu frá 30. desember 2008 þar til [[Yves Leterme]] (sem var einnig forveri hans) leysti hann af hólmi þann 25. nóvember 2009.<ref>{{Vefheimild|url=http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Tony-Blair-Has-Dropped-Out-Of-The-Race-To-Be-EU-President-As-Herman-Van-Rompuy-Gets-The-Nod/Article/200911315457404?lpos=World_News_Carousel_Region_0&lid=ARTICLE_15457404_Tony_Blair_Has_Dropped_Out_Of_The_Race_To_Be_EU_President_As_Herman_Van_Rompuy_Gets_The_Nod |titill=Tony Blair Has Dropped Out of the Race to be EU President as Herman Van Rompuy Gets the Nod |útgefandi=Sky News |mánuðurskoðað=24. september|tungumál= enska|árskoðað=2018||safnslóð=https://web.archive.org/web/20091122075535/http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Tony-Blair-Has-Dropped-Out-Of-The-Race-To-Be-EU-President-As-Herman-Van-Rompuy-Gets-The-Nod/Article/200911315457404?lpos=World_News_Carousel_Region_0&lid=ARTICLE_15457404_Tony_Blair_Has_Dropped_Out_Of_The_Race_To_Be_EU_President_As_Herman_Van_Rompuy_Gets_The_Nod |safnmánuður=24. september|safnár=2018 |df=dmy-all }}</ref> Meðlimir [[Evrópska ráðið|evrópska leiðtogaráðsins]] kusu Van Rompuy í lok ársins 2009 til þess að gerast fyrsti fastráðni forseti ráðsins í samræmi við umbætur [[Lissabon-sáttmálinn|Lissabon-sáttmálans]].<ref>{{Vefheimild|url= http://government.zdnet.com/?p=6266|tungumál= enska|titill=European Parliament announces new President and Foreign Affairs Minister|mánuðurskoðað= 1. desember|árskoðað=2009}}</ref> Van Rompuy var útnefndur í embættið frá 1. desember 2009 til 31. maí 2012<ref>{{Vefheimild|titill=Implementation of the Treaty of Lisbon|útgefandi=[[Evrópska ráðið]] |mánuður= 16. nóvember|ár=2009|mánuðurskoðað=24. september|árskoðað=2018 |url=http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/111607.pdf|tungumál= enska|snið=PDF}}</ref><ref>[https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gjWPrlPqP4N5Kskn24I01-w9LF7Q "EU Lisbon Treaty comes into force"], AFP (via Google News), 1. desember 2009.</ref> en tók ekki formlega við embættinu fyrr en 1. janúar 2010.<ref>{{Vefheimild|titill=Déclaration de Herman Van Rompuy, à l'issue du dîner des Chefs d'Etat ou de Gouvernement|útgefandi=hermanvanrompuy.be|mánuðurskoðað= 24. september|árskoðað=2018|url=http://www.hermanvanrompuy.be/dagvoordag/2009/12/d%C3%A9claration-de-herman-van-rompuy-%C3%A0-lissue-du-d%C3%AEner-des-chefs-detat-ou-de-gouvernement.html|tungumál= franska}}</ref> Van Rompuy var endurkjörinn þann 1. mars 2012 og gegndi forsetaembættinu til 30. nóvember 2014.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.european-council.europa.eu/home-page/highlights/president-van-rompuy-re-elected-for-a-second-term?lang=en|titill=Van Rompuy re-elected for a second term|tungumál= enska}}</ref> [[Gordon Brown]] sagði um Van Rompuy við embættistöku hans að hann væri „sáttagerðamaður“ sem hefði „komið á pólitískum stöðugleika í landi sínu eftir marga mánuði af óvissu“.<ref name="consensus">{{Vefheimild|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8367589.stm|titill=BBC News – Belgian PM Van Rompuy is named as new EU president|mánuðurskoðað=24. september|árskoðað=2018 |mánuður=20. nóvember|ár=2009|tungumál= enska}}</ref> Í grein dagblaðsins ''[[Le Figaro]]'' var Van Rompuy lýst á svipaðan máta og hann kallaður „vandvirkur hönnuður ómögulegra málamiðlana“ (''l'horloger des compromis impossibles'')<ref>{{Vefheimild|url=https://www.lefigaro.fr/international/2009/11/19/01003-20091119ARTFIG00013-van-rompuy-l-horloger-des-compromis-impossibles-.php|höfundur=Jean-Jacques Mevel|titill=Van Rompuy, l'horloger des compromis impossibles|mánuðurskoðað=24. september|árskoðað=2018|ár=2009|mánuður=20. nóvember|útgefandi=''[[Le Figaro]]''|tungumál= franska}}</ref> Í yfirlýsingu á blaðamannafundi í kjölfar embættistöku sinnar lýsti Van Rompuy nálgun sinni á forsetaembættið á eftirfarandi máta: <blockquote>„Sérhvert land ætti að koma sigursælt úr samningaviðræðum. Samningaviðræður sem enda með tapliði er aldrei góð samningaviðræða. Ég mun taka hagsmuni og gildi allra til greina. Þótt samheldni okkar sé enn styrkur okkar er fjölbreytni okkar enn auður okkar.“</blockquote> Ekki voru allir eins ánægðir með valið á Van Rompuy. Þegar Van Rompuy birtist í fyrsta sinn á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]] vandaði [[Nigel Farage]], formaður breska Sjálfstæðisflokksins, honum ekki kveðjurnar og sagði um hann: „Ég vil ekki vera ókurteis, en satt að segja hefur þú persónutöfra rakrar mottu og útlit lítilfjörlegs bankastarfsmanns [...] Hver ert þú? Ég hafði aldrei heyrt um þig, enginn í Evrópu hafði heyrt þín getið [...] Þú ert frá Belgíu, sem er ekki einu sinni land.“<ref>{{Vefheimild|url=https://www.youtube.com/watch?v=bypLwI5AQvY |titill=Nigel Farage insults Herman van Rompuy, calls EU President a "DAMP RAG" – EurActiv.com |útgefandi=[[YouTube]].com |mánuður=24. febrúar|ár=2010|mánuðurskoðað=24. september|árskoðað=2018|tungumál= enska}}</ref><ref>[http://www.actu24.be/article/monde/parlement_europeen_premiere_apparition_et_premier_couac_pour_van_rompuy/416382.aspx Parlement européen: première apparition et premier couac pour Van Rompuy sur actue24.be] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100227182400/http://www.actu24.be/article/monde/parlement_europeen_premiere_apparition_et_premier_couac_pour_van_rompuy/416382.aspx |date=2010-02-27 }}.</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=[[Forsætisráðherra Belgíu]] | frá=[[30. desember]] [[2008]]| til=[[25. nóvember]] [[2009]]| fyrir=[[Yves Leterme]]| eftir=[[Yves Leterme]]| }} {{Erfðatafla| titill=Forseti [[Evrópska ráðið|Evrópska ráðsins]] | frá=[[1. desember]] [[2009]]| til=[[30. nóvember]] [[2014]]| fyrir=[[Fredrik Reinfeldt]]<br>{{small|(til hálfs árs)}}| eftir=[[Donald Tusk]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Belgíu}} {{DEFAULTSORT:Van Rompuy, Herman}} {{f|1947}} [[Flokkur:Belgískir greifar]] [[Flokkur:Forsetar evrópska ráðsins]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Belgíu]] cjuetdnfth1tnu09v7lvqx27zo5ez53 0 151435 1962151 1961559 2026-05-04T11:17:46Z TKSnaevarr 53243 1962151 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Alexander Dubček | mynd = Portrait of Alexander Dubcek in August 23rd, 1968 (cropped).jpg | myndatexti1 = Alexander Dubček árið 1968. | titill= Fyrsti ritari Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu | stjórnartíð_start = [[5. janúar]] [[1968]] | stjórnartíð_end = [[17. apríl]] [[1969]] | forveri = [[Antonín Novotný]] | eftirmaður = [[Gustáv Husák]] | fæddur= [[27. nóvember]] [[1921]] | fæðingarstaður = [[Uhrovec]], [[Tékkóslóvakía|Tékkóslóvakíu]] (nú [[Slóvakía|Slóvakíu]]) | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1992|11|7|1921|11|27}} | dánarstaður = [[Prag]], [[Tékkóslóvakía|Tékkóslóvakíu]] (nú [[Tékkland]]i) | verðlaun = [[Sakharov-verðlaunin]] (1989) | stjórnmálaflokkur = [[Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu]] (1948–1970)<br>Jafnaðarmannaflokkur Slóvakíu (1992) | undirskrift = Signature of Alexander Dubček.png }} '''Alexander Dubček''' (27. nóvember 1921 – 7. nóvember 1992) var [[Slóvakía|slóvakískur]] stjórnmálamaður sem var leiðtogi [[Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu|Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu]] frá janúar 1968 þar til í apríl 1969. Dubček reyndi að koma á umbótum í kommúnistastjórn [[Tékkóslóvakía|Tékkóslóvakíu]] á stuttu tímabili sem kallað er [[vorið í Prag]] en neyddist til að segja af sér þegar þjóðir [[Varsjárbandalagið|Varsjárbandalagsins]] gerðu innrás í Tékkóslóvakíu árið 1968. Stefna Dubčeks hafði verið að koma á „sósíalisma með mannlegri ásjónu“ en umbætur hans í þá átt fóru mjög fyrir brjóstið á [[Stalínismi|stalínistum]] í Tékkóslóvakíu og í [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]]. ==Æviágrip== Alexander Dubček fæddist árið 1921 í þorpinu Uhrovec í Tékkóslóvakíu. Faðir hans var smiður og meðlimur í Kommúnistaflokki landsins. Dubček-fjölskyldan fluttist til [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] árið 1925 og Alexander útskrifaðist með stúdentspróf úr sovéskum skóla árið 1938. Sama ár sneri fjölskyldan aftur til Tékkóslóvakíu til að flýja [[Hreinsanirnar miklu|hreinsanir Stalíns]].<ref name=alþýðublaðið>{{Tímarit.is|2636086|Alexander Dubcek|höfundur=Walter Pöppel|blað=[[Alþýðublaðið]]|útgáfudagsetning=20. september 1968|blaðsíða=2; 10}}</ref> Stuttu eftir að Dubček-fjölskyldan sneri heim til Tékkóslóvakíu innlimuðu [[Þriðja ríkið|nasistar]] hluta af landinu og stofnuðu [[Fasismi|fasískt]] [[leppríki]] í Slóvakíu undir stjórn prestsins [[Jozef Tiso|Jozefs Tiso]]. Alexander neyddist til að hætta námi sínu og gerast vélvirki í [[Trenčín]]. Í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni tók Alexander ásamt föður sínum og bróður þátt í [[Andspyrnuhreyfingin í Slóvakíu|andspyrnu gegn stjórn Tisos]]. Bróðir hans, Júlíus, var drepinn vegna þáttöku sinnar í andspyrnuhreyfingunni og Alexander særðist í ágúst árið 1944.<ref name=alþýðublaðið/> Kommúnistar [[Valdaránið í Tékkóslóvakíu 1948|tóku völdin]] í Tékkóslóvakíu eftir styrjöldina árið 1948. Næsta ár varð Dubček ritari í héraðsráði kommúnista í Trencia og árið 1951 var hann kjörinn á tékkóslóvakíska þingið. Samhliða stjórnmálaferli sínum stundaði hann nám í Háskólanum í Bratislava og Ríkisháskólanum í Moskvu og útskrifaðist þaðan með doktorsgráðu í lögfræði árið 1958. Árið 1960 varð hann ritari miðstjórnar slóvakíska kommúnistaflokksins og í janúar árið 1968 tók hann við af [[Antonín Novotný]] sem leiðtogi [[Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu|Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu]].<ref name=alþýðublaðið/> Sem flokksleiðtogi boðaði Dubček róttækar breytingar á kommúnísku stjórnarkerfi landsins. Hagkerfinu var breytt til að taka meira tillit til einkaframtaks og dregið var úr miðstýringu efnahagsins.<ref name=tíminn>{{Tímarit.is|3911229|„Sá sem sáir vindi uppsker storm“|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=20. ágúst 1978|blaðsíða=10-11; 29}}</ref> Prentfrelsi, trúfrelsi og ferðafrelsi var komið á og bann var lagt gegn því að fólk væri handtekið án fyrirvara og gildrar handtökuskipunar. Auk þess var dómskerfið aðskilið öðrum öngum ríkisvaldsins. Dubček varð mjög vinsæll vegna umbótanna, sem hann sagði að ættu að leggja grunninn að „sósíalisma með mannlegri ásjónu“.<ref name=mbl1968>{{Tímarit.is|1397894|Aðdragandinn|höfundur=Magnús Sigurðsson|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=27. október 1968|blaðsíða=8-10; 13}}</ref> Umbótaherferð Dubčeks, sem kennd er við [[vorið í Prag]], geðjaðist hins vegar ekki ráðamönnum í Sovétríkjunum. Þann 20.–21. ágúst gerðu ríki [[Varsjárbandalagið|Varsjárbandalagsins]] innrás í Tékkóslóvakíu til að koma Dubček frá völdum og binda enda á umbætur hans. Dubček var fluttur fanginn til Moskvu, sviptur völdum og rekinn úr Kommúnistaflokknum árið 1970. Eftir að Dubček var sleppt settist hann að í [[Bratislava]] og starfaði þar við skógarvörslu þar til hann komst á eftirlaun. Hann var undir ströngu eftirliti þar til [[Míkhaíl Gorbatsjov]] komst til valda í Sovétríkjunum, en eftir heimsókn Gorbatsjovs til Tékkóslóvakíu árið 1987 var varðgæslu yfir Dubček aflétt.<ref name=þjóðviljinn>{{Tímarit.is|2922135|Alexander Dubcek: Leiðtogi á ný?|blað=[[Þjóðviljinn]]|útgáfudagsetning=25. nóvember 1989|blaðsíða=2}}</ref> Dubček studdi [[flauelsbyltingin]]a sem braust út gegn kommúnistastjórn Tékkóslóvakíu árið 1989. Hann birtist ásamt [[Václav Havel]] til að fagna falli kommúnistastjórnarinnar og naut um hríð stuðnings margra Tékkóslóvaka til að gerast nýr forseti landsins.<ref>{{Tímarit.is|1713247|Falli kommúnisma ákaft fagnað á götum Prag|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=25. nóvember 1989|blaðsíða=1}}</ref> Eftir fall kommúnistastjórnarinnar var Havel að endingu kjörinn forseti Tékkóslóvakíu en Dubček var kjörinn forseti þingsins og gegndi hann því embætti til ársins 1992. Dubček lést eftir meiðsli í bílslysi í nóvember sama ár.<ref>{{Tímarit.is|1774600|Lítið fjallað um andlát Dubceks í Tékkóslóvakíu|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=10. nóvember 1992|blaðsíða=30}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill = Fyrsti ritari Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu |frá=[[5. janúar]] [[1968]] |til = [[17. apríl]] [[1969]] |fyrir= [[Antonín Novotný]] |eftir = [[Gustáv Husák]] }} {{Töfluendir}} {{fd|1921|1992}} {{DEFAULTSORT:Dubček, Alexander}} [[Flokkur:Dauðsföll í umferðarslysum]] [[Flokkur:Handhafar Sakharov-verðlaunanna]] [[Flokkur:Leiðtogar Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu]] [[Flokkur:Slóvakískir stjórnmálamenn]] qvd4unoqn6c6migmr6n32h1qhi20b9c 0 151598 1962150 1948629 2026-05-04T11:10:04Z TKSnaevarr 53243 1962150 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Edvard Beneš | mynd = Edvard Beneš.jpg | titill= [[Forseti Tékkóslóvakíu]] | stjórnartíð_start2 = [[18. desember]] [[1935]] | stjórnartíð_end2 = [[5. október]] [[1938]] | forsætisráðherra2 = [[Milan Hodža]]<br>[[Jan Syrový]] | forveri2 = [[Tomáš Masaryk]] | eftirmaður2 = [[Emil Hácha]] | stjórnartíð_start = [[2. apríl]] [[1945]] | stjórnartíð_end = [[7. júní]] [[1948]] | forsætisráðherra = [[Zdeněk Fierlinger]]<br>[[Klement Gottwald]] | forveri = ''Hann sjálfur sem forseti útlegðarstjórnar'' | eftirmaður = [[Klement Gottwald]] | titill3= [[Forsætisráðherra Tékkóslóvakíu]] | stjórnartíð_start3 = [[26. september]] [[1921]] | stjórnartíð_end3 = [[7. október]] [[1922]] | forseti3 = [[Tomáš Masaryk]] | forveri3 = [[Jan Černý]] | eftirmaður3 = [[Antonín Švehla]] | fæddur = [[28. maí]] [[1884]] | fæðingarstaður = [[Kožlany]], [[Bæheimur|Bæheimi]], [[Austurríki-Ungverjaland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1948|9|3|1884|5|28}} | dánarstaður = [[Sezimovo Ústí]], [[Tékkóslóvakía|Tékkóslóvakíu]] | þjóderni = [[Tékkóslóvakía|Tékkóslóvakískur]] | maki = Hana Benešová (1909–1948) | stjórnmálaflokkur =Þjóðernisfélagsflokkurinn<br>Raunsæisflokkurinn | háskóli = [[Karlsháskólinn í Prag]]<br>[[Parísarháskóli]]<br>[[Sciences Po]] |undirskrift = Edvard Benes signature.svg }} '''Edvard Beneš''' (28. maí 1884 – 3. september 1948) var leiðtogi í sjálfstæðisbaráttu [[Tékkóslóvakía|Tékkóslóvakíu]] og síðar annar [[forseti Tékkóslóvakíu]]. ==Æviágrip== Edvard Beneš fæddist inn í bændafjölskyldu í [[Kožlany]], litlum bæ í [[Bæheimur|Bæheimi]], um 60 km vestan við [[Prag]]. Eftir grunnskólanám gekk hann í [[Karlsháskólinn í Prag|Karlsháskólann í Prag]], þar sem hann nam heimspeki. Hann hlaut síðan frekara framhaldsnám í [[París]], í [[Sorbonne]] og í [[Dijon]] og útskrifaðist með doktorsgráðu í lögfræði árið 1909. Frá 1913 til 1905 var hann umsjónarmaður viðskiptaháskólans í Prag og varð lektor í félagsfræði við Karlsháskólann árið 1912. Þegar [[fyrri heimsstyrjöldin]] braust út tók Beneš þátt í að skipuleggja tékkóslóvakíska sjálfstæðishreyfingu og fór í útlegð til Parísar árið 1905. Hann sóttist eftir viðurkenningu [[Frakkland]]s og [[Bretland]]s á sjálfstæði Tékkóslóvakíu í embætti sínu sem ritari tékkóslóvakíska þjóðarráðsins í París og síðan sem innan- og utanríkisráðherra í bráðabirgðastjórn Tékkóslóvakíu eftir stríðið. Við lok heimsstyrjaldarinnar liðaðist [[Austurríki-Ungverjaland|austurrísk-ungverska keisaradæmið]] í sundur og Tékkóslóvakía varð sjálfstætt lýðveldi. Beneš sneri heim til Tékkóslóvakíu og varð utanríkisráðherra nýja ríkisins frá 1918 til 1935. Í því embætti var hann sendur í umboði Tékkóslóvakíu á [[Friðarráðstefnan í París 1919|friðarráðstefnuna í París]] 1919 þar sem samið var um [[Versalasamningurinn|Versalasamninginn]]. Frá 1923 til 1928 var Beneš meðlimur í stjórnarráði [[Þjóðabandalagið|Þjóðabandalagsins]] og var forseti þess síðasta árið. Beneš varð þekktur á alþjóðavísu sem erindreki og naut virðingar bæði heima fyrir og erlendis. Frá 1921 til 1922 var hann [[forsætisráðherra Tékkóslóvakíu]] auk þess að vera utanríkisráðherra. Beneš var meðlimur í tékkóslóvakíska Þjóðernisfélagsflokknum og var ötull talsmaður fyrir sameinaðri Tékkóslóvakíu þar sem hann taldi [[Tékkland|Tékka]] og [[Slóvakía|Slóvaka]] ekki vera mismundandi þjóðir. Árið 1935 tók Beneš við af [[Tomáš Masaryk]] <ref>Preclík, Vratislav. Masaryk a legie (Masaryk and legions), váz. kniha, 219 pages, first issue vydalo nakladatelství Paris Karviná, Žižkova 2379 (734 01 Karvina, Czech Republic) ve spolupráci s Masarykovým demokratickým hnutím (Masaryk Democratic Movement, Prague), 2019, ISBN 978-80-87173-47-3, pages 6 - 30, 36 - 39, 41 - 42, 106 - 107, 111-112, 124–125, 128, 129, 132, 140–148, 184–199.</ref> sem [[forseti Tékkóslóvakíu]]. Á forsetatíð hans gerðu [[Þriðja ríkið|nasistar í Þýskalandi]] tilkall til [[Súdetaland|Súdetahéraðanna]] í norðurhluta Tékkóslóvakíu, þar sem flestir íbúar voru þýskumælandi. Beneš sóttist eftir stuðningi annarra Evrópuríkja gegn ágangi Þjóðverja þar sem hann vissi að Tékkóslóvakía gæti ekki unnið stríð gegn Þýskalandi ein síns liðs.<ref>{{Bókaheimild|höfundur=Igor Lukes |titill=Czechoslovakia Between Stalin and Hitler: The Diplomacy of Edvard Beneš in the 1930s |ár=1996 |útgefandi=Oxford University Press |isbn=9780195102666 |url=https://books.google.com/books/about/Czechoslovakia_Between_Stalin_and_Hitler.html?id=qbRCAR4xzuYC |bls=29}}</ref> Bretar og Frakkar vildu hins vegar ekki fara í stríð gegn Þjóðverjum og því undirrituðu þeir [[München-sáttmálinn|München-sáttmálann]] árið 1938 þar sem þeir lögðu blessun sína við innlimun Þjóðverja á Súdetahéruðunum.<ref>{{Vefheimild|titill=30 ár frá undirritun Münchenarsáttmálans|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1397160|útgefandi=''[[Morgunblaðið]]''|ár=1968|mánuður=29. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=1. júní}}</ref> Beneš neyddist til að segja af sér sem forseti eftir að Þjóðverjar innlimuðu Súdetahéruðin. Þjóðverjar hertóku það sem eftir var af Tékkóslóvakíu árið 1939 og Beneš fór í útlegð, fyrst til Bretlands en síðan til Bandaríkjanna. Þegar [[seinni heimsstyrjöldin]] braust út fór Beneš til London og varð leiðtogi útlegðarstjórnar Tékkóslóvakíu. Útlegðarstjórn Beneš tók þátt í því að stýra [[Andspyrnuhreyfingin í Slóvakíu|andspyrnuhreyfingum í]] [[Andspyrnuhreyfingin í Tékklandi|Tékkóslóvakíu]] gegn hernámi nasista. Beneš tók m. a. þátt í því að skipuleggja morðið á nasistaleiðtoganum [[Reinhard Heydrich]] í Prag árið 1942.<ref>{{Vefheimild|titill=Skauting »Historie|útgefandi=Junák – svaz skautů a skautek ČR|tungumál=tékkneska|url=http://verejnost.skaut.cz/skauting/historie/|mánuðurskoðað=1. júní|árskoðað=2019}}</ref> Morðið á Heydrich leiddi til grimmilegra refsiaðgerða af hálfu Þjóðverja, sem jöfnuðu m. a. tvö þorp (Lidice og Ležáky) við jörðu í hefndarskyni. Þrátt fyrir að vera staðsettur í London í styrjöldinni átti Beneš einnig í viðræðum við [[Jósef Stalín]] og [[Sovétríkin]] á stríðsárunum. Árið 1943 reyndi hann að styrkja sambandið við Sovétríkin til að tryggja öryggi Tékkóslóvakíu og eigin pólitísku stöðu eftir stríðið. Eftir að stríðinu lauk sneri Beneš heim til Tékkóslóvakíu og settist aftur á forsetastól. Hann stofnaði þjóðstjórn ásamt [[Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu|Kommúnistaflokki Tékkóslóvakíu]] þar sem [[Klement Gottwald]], leiðtogi kommúnistanna, varð forsætisráðherra.<ref name=crampton>{{Vefheimild|höfundur=Richard Crampton |url=http://www.ce-review.org/99/22/books22_crampton.html |titill=Central Europe Review – Book Review: The Life of Edvard Benes, 1884–1948 |útgefandi=Ce-review.org |mánuður=18. nóvember|ár=1999 |mánuðurskoðað=1. júní|árskoðað=2019}}</ref> Eftir að Beneš komst aftur til valda stóð stjórn hans fyrir því að gera upptækar eignir Súdetaþjóðverja og flytja þá síðan nauðuga úr landinu.<ref name=crampton/> Hann sat sem forseti til ársins 1948, en þá frömdu kommúnistar undir stjórn Gottwalds [[Valdaránið í Tékkóslóvakíu 1948|valdarán gegn stjórn Beneš]]. Beneš sagði nauðugur af sér þann 7. júní. Hann lést aðeins fáeinum mánuðum síðar af eðlilegum orsökum í sumarbústað sínum í Sezimovo Ústí. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Tékkóslóvakíu]] | frá = [[26. september]] [[1921]]| til = [[7. október]] [[1922]]| fyrir = [[Jan Černý]] | eftir = [[Antonín Švehla]] | }} {{Erfðatafla | titill = [[Forseti Tékkóslóvakíu]] | frá = [[18. desember]] [[1935]]| til = [[5. október]] [[1938]]| fyrir = [[Tomáš Garrigue Masaryk]] | eftir = [[Emil Hácha]] | }} {{Erfðatafla | titill = [[Forseti Tékkóslóvakíu]] | frá = [[2. apríl]] [[1945]]| til = [[7. júní]] [[1948]]| fyrir = [[Emil Hácha]] | eftir = [[Klement Gottwald]] | }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Tékkóslóvakíu}} {{fd|1884|1948}} {{DEFAULTSORT:Beneš, Edvard}} [[Flokkur:Forsetar Tékkóslóvakíu]] [[Flokkur:Forsetar Þjóðabandalagsins]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Tékkóslóvakíu]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í seinni heimsstyrjöldinni]] t02qr3v173eu0qglh2qncskvhk07nk3 0 153129 1962113 1956406 2026-05-04T01:53:22Z TKSnaevarr 53243 1962113 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Charles Michel | mynd = Charles Michel (49467991288).jpg | myndatexti1 = | titill= Forseti [[Evrópska ráðið|Evrópska ráðsins]] | stjórnartíð_start = [[1. desember]] [[2019]] | stjórnartíð_end = [[30. nóvember]] [[2024]] | forveri = [[Donald Tusk]] | eftirmaður = [[António Costa]] | titill2= Forsætisráðherra Belgíu | stjórnartíð_start2 = [[11. október]] [[2014]] | stjórnartíð_end2 = [[27. október]] [[2019]] | einvaldur2 = [[Filippus Belgíukonungur|Filippus]] | forveri2 =[[Elio Di Rupo]] | eftirmaður2 = [[Sophie Wilmès]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1975|12|21}} | fæðingarstaður = [[Namur]], [[Belgía|Belgíu]] | dánardagur = | dánarstaður = | þjóderni = [[Belgía|Belgískur]] | maki = Amélie Derbaudrenghien | stjórnmálaflokkur = [[Umbótahreyfingin (Belgía)|Umbótahreyfingin]]<br>[[Evrópski þjóðarflokkurinn]] | börn = 3 | bústaður = | atvinna = | háskóli = [[Fríháskólinn í Brussel]]<br>[[Háskólinn í Amsterdam]] | starf = | trúarbrögð = |undirskrift = }} '''Charles Yves Jean Ghislaine Michel''' (f. 21. desember 1975) er [[Belgía|belgískur]] stjórnmálamaður, fyrrverandi forseti [[Evrópska ráðið|leiðtogaráðs Evrópusambandsins]] og fyrrverandi forsætisráðherra Belgíu. Michel er sonur [[Louis Michel]], sem einnig er þekktur belgískur stjórnmálamaður. Charles varð þróunarsamstarfsráðherra Belgíu árið 2007 og gegndi því embætti þar til hann var kjörinn formaður Umbótahreyfingarinnar (franska: Mouvement Réformateur) árið 2011. Eftir þingkosningar árið 2014 varð Umbótahreyfingin þriðji stærsti flokkurinn á belgíska þinginu. Eftir stjórnarmyndunarviðræður varð Michel forsætisráðherra í stjórnarsamstarfi Umbótahreyfingarinnar, Nýja flæmska bandalagsins, Opinna flæmskra frjálsyndismanna og demókrata og Kristilega demókratíska og flæmska flokksins. Hann tók við embætti þann 11. október 2014 og var þá yngsti forsætisráðherra Belgíu frá árinu 1845. Í desember árið 2018 hrundi ríkisstjórn Michels vegna ósættis um alþjóðasamþykkt Sameinuðu þjóðanna um málefni flóttamanna sem leiddi til þess að Nýja flæmska bandalagið sleit stjórnarsamstarfinu. Michel sagði í kjölfarið af sér en sat þó áfram í embætti fram að nýjum kosningum.<ref>https://www.politico.eu/article/michel-takes-belgium-lead-of-belgian-caretaker-government/</ref> Í kosningunum tapaði Umbótahreyfingin þingsætum en Michel sat áfram í embætti á meðan unnið var að stofnun nýrrar stjórnar. Nokkrum vikum eftir kosningarnar var Michel útnefndur í embætti forseta leiðtogaráðs Evrópusambandsins. Hann tók við embættinu þann 1. desember sama ár.<ref>[https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2019/07/02/european-council-appoints-new-eu-leaders/ European Council appoints new EU leaders]</ref> == Æska og menntun == Charles Michel fæddist í [[Namur]] í [[Vallónía|Vallóníu]] þann 21. desember 1975. Faðir hans, [[Louis Michel]], er stjórnmálamaður úr [[Umbótahreyfingin (Belgía)|Umbótahreyfingunni]] (MR) sem var borgarstjóri [[Jodoigne]] og síðar meðlimur í [[framkvæmdastjórn Evrópusambandsins]] og þingmaður á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]]. Móðir hans er Martine Pierre. Charles Michel hóf stjórnmálaferil sinn þegar hann var sextán ára með því að ganga til liðs við ungliðahreyfingu Umbótahreyfingarinnar í Jodoigne. Árið 1994 var hann kjörinn á héraðsþing [[Vallónska Brabant]]. Hann útskrifaðist með lögfræðigráðu frá [[Fríháskólinn í Brussel|Fríháskólanum í Brussel]] og [[Háskólinn í Amsterdam|Háskólanum í Amsterdam]] árið 1998 og vann síðan sem lögfræðingur í Brussel. Auk [[Franska|frönsku]] talar Michel [[Hollenska|hollensku]] og [[Enska|ensku]] reiprennandi. == Stjórnmálaferill == Michel var kjörinn á neðri deild belgíska þingsins árið 1999 fyrir Umbótahreyfinguna í Vallónska Brabant. Árið 2000 var hann innanríkisráðherra í héraðsstjórn Vallóníu. Hann var þá 25 ára og því yngsti héraðsráðherra í sögu Belgíu.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.levif.be/actualite/belgique/charles-michel-officiellement-candidat-a-la-presidence-du-mr/article-normal-150275.html|titill=Charles Michel officiellement candidat à la présidence du MR|útgefandi=Le Vif|mánuður=13. desember|ár=2010}}</ref> Hann var kjörinn borgarfulltrúi í [[Wavre]] árið 2000 og varð borgarstjóri borgarinnar árið 2006. Í desember árið 2007 varð Michel þróunarsamstarfsráðherra í ríkisstjórn [[Guy Verhofstadt]] og síðan í stjórnum [[Yves Leterme]] og [[Herman Van Rompuy|Hermans Van Rompuy]].<ref>{{cite web|url=https://www.ejustice.just.fgov.be/mopdf/2008/03/21_2.pdf|title=20 March 2008 – Royal Orders. Government – Dismissals – Appointments|publisher=The [[Belgian Official Journal]]|date=21 March 2008|pages=3–4|accessdate=30 March 2008|language=hollenska, franska}}</ref> Eftir að Umbótahreyfingin hlaut lítið fylgi í héraðskosningum árið 2009 fór Michel ásamt öðrum flokksmeðlimum fram á að formaðurinn Didier Reynders segði af sér. Eftir að flokkurinn glataði meira fylgi í þingkosningum árið 2010 sagði Reynders af sér og Michel bauð sig fram til að taka við formannsembættinu. Í janúar árið 2011 var hann kjörinn formaður Umbótahreyfingarinnar og sagði af sér sem ráðherra.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.demorgen.be/dm/nl/5036/Wetstraat/article/detail/1930064/2014/06/27/Michel-vs-Reynders-waarom-de-MR-elke-keer-wat-anders-zegt.dhtml|titill=Michel vs. Reynders: waarom de MR elke keer wat anders zegt|útgefandi=De Morgen|mánuður=27. júní|ár=2014}}</ref> ==Forsætisráðherra Belgíu== [[File:Vladimir Putin and Charles Michel (2018-01-31) 01.jpg|thumb|Michel ásamt [[Vladímír Pútín]] Rússlandsforseta þann 31. janúar 2018.]] Eftir þingkosningar árið 2014 varð Umbótahreyfingin þriðji stærsti flokkurinn á belgíska þinginu og Michel tók þátt í stjórnarmyndunarviðræðum við aðra flokka. Í byrjun var búist við því að [[Kris Peeters]], formaður Kristilega demókratíska og flæmska flokksins (CDV), yrði forsætisráðherra. Flokksmenn CDV fóru hins vegar einnig fram á að [[Marianne Thyssen]] yrði fulltrúi Belga í [[framkvæmdastjórn Evrópusambandsins]] en Umbótahreyfingin var ekki reiðubúin til að leyfa sama flokknum að eiga bæði þessi mikilvægu embætti. Að lokum féllust flokkarnir á að útnefna Thyssen í framkvæmdastjórnina með því skilyrði að forsætisráðherra nýju stjórnarinnar yrði valinn úr Umbótahreyfingunni eða úr flokki Opinna flæmskra frjálsyndismanna. Michel vann sér fljótt stuðning hinna flokkanna til að leiða næstu ríkisstjórn. Þann 7. október 2014 skrifuðu flokkarnir fjórir undir nýjan stjórnarsáttmála með Michel sem forsætisráðherra og Peeters sem einn fjögurra varaforsætisráðherra. Michel varð yngsti forsætisráðherra í sögu Belgíu og annar frönskumælandi frjálslyndismaðurinn til að gegna embættinu.<ref>[http://www.hbvl.be/cnt/dmf20141008_01309668/dit-waren-de-jongste-en-de-oudste-eerste-ministers-van-ons-land "Dit waren de jongste en de oudste eerste ministers van ons land"]. ''Het Belang van Limburg''. 8. október 2014</ref><ref>[http://www.standaard.be/cnt/dmf20141007_01308323 "BIOGRAFIE. Charles Michel wordt jongste premier uit Belgische geschiedenis"]. ''De Standaard''. 7. október 2014</ref> Í desember árið 2018 braust út stjórnarkreppa vegna deilna um það hvort Belgía ætti að undirrita alþjóðasamþykkt Sameinuðu þjóðanna um örugga, skipulagða og reglubundna fólksflutninga. Í upphafi studdu allir stjórnarflokkarnir samninginn, en Nýja flæmska bandalagið breytti stefnu sinni á síðustu stundu og tók afstöðu gegn honum. Í kjölfarið lýsti Michel yfir stofnun [[minnihlutastjórn]]ar flokkanna sem studdu samninginn.<ref>{{Cite web|url=https://www.lesoir.be/194570/article/2018-12-08/charles-michel-confirme-quil-ira-marrakech-je-prends-acte-que-la-n-va-quitte-la|title=Charles Michel confirme qu’il ira à Marrakech: "Je prends acte que la N-VA quitte la majorité suédoise"|website=Le Soir|language=fr|access-date=2018-12-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tijd.be/politiek-economie/belgie/federaal/michel-zet-minderheidsregering-zonder-n-va-in-de-steigers/10077382.html|title=Michel zet minderheidsregering zonder N-VA in de steigers|date=2018-12-08|website=De Tijd|language=nl|access-date=2018-12-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2018/12/08/_road-to-minority-government-being-paved/|title="Road to minority government being paved"|last=News|first=Flanders|date=2018-12-08|website=vrtnws.be|language=en|access-date=2018-12-08}}</ref> Þann 18. desember afhenti Michel [[Filippus Belgíukonungur|Filippusi konungi]] uppsagnarbréf sitt. Konungurinn samþykkti afsögn Michels þann 21. desember eftir að hafa ráðfært sig við aðra flokksleiðtoga.<ref>{{cite news|url=https://www.hln.be/nieuws/binnenland/koning-zet-consultaties-ook-morgen-nog-verder-geen-gesprek-met-vlaams-belang~a9ed2733/|title=Koning zet consultaties ook morgen nog verder: geen gesprek met Vlaams Belang|newspaper=[[Het Laatste Nieuws]]|date=20 December 2018|accessdate=23 December 2018|language=nl}}</ref> Michel sat þó áfram í embætti forsætisráðherra til bráðabirgða fram að kosningum sem haldnar voru árið 2019 og á meðan unnið var að myndun nýrrar stjórnar eftir hnífjafnar niðurstöður kosninganna. ==Forseti leiðtogaráðs ESB== Þann 2. júlí árið 2019 var Michel útnefndur í embætti forseta [[Evrópska ráðið|evrópska ráðsins]], eins af mikilvægustu embættum Evrópusambandsins.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20190702_04490461 Europese knoop ontward: Charles Michel wordt voorzitter van de Europese Raad]</ref> Hann tók við af [[Donald Tusk]] í embættinu þann 1. desember 2019. Michel sagði af sér sem forsætisráðherra Belgíu þann 27. október til þess að undirbúa sig fyrir embættistöku í forsetaembættið og [[Sophie Wilmès]] tók við af honum.<ref>{{Vefheimild|titill=Wilmes forsætisráðherra fyrst kvenna í Belgíu|url=https://www.ruv.is/frett/wilmes-forsaetisradherra-fyrst-kvenna-i-belgiu|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=27. október|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=28. október|höfundur=Róbert Jóhannsson}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Belgíu | frá=[[11. október]] [[2014]]| til=[[27. október]] [[2019]]| fyrir=[[Elio Di Rupo]]| eftir=[[Sophie Wilmès]]| }} {{Erfðatafla| titill=Forseti [[Evrópska ráðið|Evrópska ráðsins]] | frá=[[1. desember]] [[2019]]| til=[[30. nóvember]] [[2024]]| fyrir=[[Donald Tusk]]| eftir=[[António Costa]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Belgíu}} {{f|1975}} {{DEFAULTSORT:Michel, Charles}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Belgíu]] [[Flokkur:Forsetar evrópska ráðsins]] bnh7nfdly4pg14wnzwzjlkspkhs1fua 0 154788 1962112 1690547 2026-05-04T01:52:58Z TKSnaevarr 53243 1962112 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Sophie Wilmès | mynd = Sophie Wilmès 2020 (cropped).jpg | myndatexti1 = Wilmès árið 2020 | titill= Forsætisráðherra Belgíu | stjórnartíð_start = [[27. október]] [[2019]] | stjórnartíð_end = [[1. október]] [[2020]] | einvaldur = [[Filippus Belgíukonungur|Filippus]] | forveri = [[Charles Michel]] | eftirmaður = [[Alexander De Croo]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1975|1|15}} | fæðingarstaður = [[Ixelles]], [[Brussel]], [[Belgía|Belgíu]] | dánardagur = | dánarstaður = | þjóderni = [[Belgía|Belgísk]] | maki = Christopher Stone | stjórnmálaflokkur = [[Umbótahreyfingin (Belgía)|Umbótahreyfingin]] | börn = 4 | bústaður = | atvinna = | háskóli = [[Saint-Louis-háskóli í Brussel]] | starf = | trúarbrögð = |undirskrift = }} '''Sophie Wilmès''' (f. 15. janúar 1975) er [[Belgía|belgískur]] stjórnmálamaður<ref>{{Cite web|url=http://www.federal-government.be/en|title=Belgian Federal Government|website=www.federal-government.be|access-date=3. nóvember 2019}}</ref> og fyrrverandi forsætisráðherra Belgíu.<ref>{{Cite web|url=http://www.belgium.be/en/about_belgium/government/federal_authorities/federal_and_planning_public_services|title=Federal Public Services and Public Planning Services (FPS and PPS) {{!}} Belgium.be|website=Belgium.be|access-date=30 July 2016|date=3 March 2014}}</ref> Hún er fyrsta konan sem hefur verið forsætisráðherra landsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.demorgen.be/politiek/de-eerste-vrouwelijke-premier-van-belgie-staat-voor-een-ondankbare-taak~b5774dd8/?referer=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2F|title=De eerste vrouwelijke premier van België staat voor een ondankbare taak|language=nl|website=demorgen.be}}</ref> == Æviágrip == Wilmès fæddist í umdæminu [[Ixelles]] á stórborgarsvæði belgísku höfuðborgarinnar [[Brussel]].<ref>{{Cite web|url=http://www.sophiewilmes.be/|title=Sophie Wilmès {{!}} MR {{!}} News|website=www.sophiewilmes.be|access-date=30 July 2016}}</ref> Hún ólst upp í bænum [[Grez-Doiceau]] í Vallóníu og nam samskiptafræði og viðskiptastjórnun við Saint-Louis-háskóla í Brussel. Hún vann síðar sem fjármálarágðjafi við lögmannsstofu. ==Einkahagir== Wilmès er gift áströlskum manni að nafni Christopher Stone og á með honum fjögur börn.<ref>{{Cite web|url=http://www.sophiewilmes.be/?PAGE=717&LN=EN|title=Sophie Wilmès {{!}} MR {{!}} Who am I?|website=www.sophiewilmes.be|access-date=30 July 2016}}</ref> == Stjórnmálaferill == Wilmès varð héraðsráðgjafi í Uccle árið 2000.<ref>{{Cite web|url=https://www.brusselstimes.com/belgium/75966/british-immigration-officials-deployed-to-zeebrugge-in-crackdown-against-organised-smuggling/|title=UK immigration officials sent to Zeebrugge in crackdown against organised smuggling|date=29 October 2019|website=The Brussels Times|language=en|access-date=29 October 2019}}</ref> Frá 2007 til 2013 stýrði Wilmès fjármálum, frönskumælandi menntunarmálum, samskiptamálum og viðskiptamálum í bænum [[Sint-Genesius-Rode]]. Frá 2014 til 2015 var hún héraðsráðgjafi í [[Flæmska Brabant]]. Hún var kjörin á neðri deild belgíska þingsins árið 2014. Í október árið 2015 var Wilmès útnefnd fjármálaráðherra í ríkissjórn [[Charles Michel]] eftir að forveri hennar, [[Hervé Jamar]], sagði af sér til að geta tekið við embætti fylkisstjóra [[Liège (hérað)|Liège]].<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/oct/28/belgium-first-female-pm-sophie-wilmes|title=Belgium gets first female PM as Sophie Wilmès takes office|last=Rankin|first=Jennifer|date=28 October 2019|work=The Guardian|access-date=29 October 2019|language=en|issn=0261-3077}}</ref> Í desember 2018 varð hún fjármála-, stjórnsýslu-, þjóðarhappdrættis- og vísindamálaráðherra í annarri ríkisstjórn Michels. Þann 27. október 2019 tók Wilmès við sem forsætisráðherra Belgíu eftir að Michel sagði af sér til að geta tekið við embætti forseta [[Evrópska ráðið|leiðtogaráðs Evrópusambandsins]]. Stjórn Wilmès var í upphafi aðeins starfsstjórn sem átti að sitja þar til stjórnarmyndunarumræðum lyki en þann 17. mars 2020 fékk Wilmès umboð frá konunginum til að mynda fasta [[minnihlutastjórn]] til þess að takast á við [[Kórónaveirufaraldur 2019-2020|kórónaveirufaraldurinn]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.lesoir.be/287758/article/2020-03-17/sophie-wilmes-prete-serment-la-tete-dun-gouvernement-de-plein-exercice-mais|titill=Sophie Wilmès a prêté serment à la tête d’un gouvernement de plein exercice mais limité|útgefandi=''Le Soir''|mánuður=17. mars|ár=2020|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=23. mars|tungumál=franska}}</ref> Wilmès lét af embætti þann 1. október 2020 eftir að ný stjórn hafði verið mynduð.<ref>{{Vefheimild|titill=Ná saman um nýja stjórn um 500 dögum eftir kosningar|url=https://www.visir.is/g/20202018528d/na-saman-um-nyja-stjorn-um-500-dogum-eftir-kosningar|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|mánuður=30. september|ár=2020|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=1. október|höfundur=Atli Ísleifsson}}</ref> Hún tók við sem utanríkisráðherra og varaforsætisráðherra í ríkisstjórn eftirmanns síns, [[Alexander De Croo|Alexanders De Croo]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.rtbf.be/info/belgique/detail_apres-avoir-ete-la-premiere-premiere-sophie-wilmes-devient-la-premiere-femme-ministre-des-affaires-etrangerese-belge?id=10597755|titill=Après avoir été la première "Première", Sophie Wilmès devient la première femme ministre des Affaires étrangères belge |mánuður=1. október|ár=2020|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=15. október|tungumál=franska|útgefandi=[[Radio-télévision belge de la Communauté française|RTBF]]}}</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Belgíu | frá=[[27. október]] [[2019]]| til=[[1. október]] [[2020]]| fyrir=[[Charles Michel]]| eftir=[[Alexander De Croo]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Belgíu}} {{DEFAULTSORT:Wilmès, Sophie}} {{f|1975}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Belgíu]] dal4d6fkq53gyingz62r8g7lz98vbl3 0 157144 1962116 1918418 2026-05-04T01:54:26Z TKSnaevarr 53243 1962116 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Auguste Beernaert | mynd = Auguste Beernaert(03).jpg | titill= Forsætisráðherra Belgíu | stjórnartíð_start = [[26. október]] [[1884]] | stjórnartíð_end = [[26. mars]] [[1894]] | einvaldur = [[Leópold 2. Belgíukonungur|Leópold 2.]] | forveri = [[Jules Malou]] | eftirmaður = [[Jules de Burlet]] | fæddur = [[26. júlí]] [[1829]] | fæðingarstaður = [[Ostend]], [[Holland]]i (nú [[Belgía|Belgíu]]) | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1912|10|6|1829|7|29}} | dánarstaður = [[Lucerne]], [[Sviss]] | þjóderni = [[Belgía|Belgískur]] | maki = Mathilde Borel (1851-1922) | stjórnmálaflokkur = [[Kaþólski flokkurinn (Belgía)|Kaþólski flokkurinn]] | börn = | þekktur_fyrir = | bústaður = | atvinna = | verðlaun = [[File:Nobel prize medal.svg|15px]] [[Friðarverðlaun Nóbels]] (1909) | háskóli = [[Kaþólski háskólinn í Leuven]]<br>[[Háskólinn í Heidelberg]] | starf = Lögfræðingur, stjórnmálamaður | trúarbrögð = |undirskrift = }} '''Auguste Marie François Beernaert''' (26. júlí 1829 – 6. október 1912) var [[Belgía|belgískur]] stjórnmálamaður og forsætisráðherra Belgíu frá 1884 til 1894. Hann hlaut [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 1909 fyrir störf sín með [[Fasti gerðardómurinn|Fasta gerðardómnum]] í [[Haag]]. ==Æviágrip== Auguste Beernaert fæddist í [[Ostend]], sem var þá hluti af Hollandi, árið 1829. Hann gekk í lagadeild [[Kaþólski háskólinn í Leuven|Kaþólska háskólans í Leuven]] þegar hann var 17 ára. Hann lauk laganámi fimm árum síðar með hæstu einkunn.<ref>Jean Bartelous, ''Nos Premiers Ministres, de Léopold I^er à Albert I^er'', 1983, Bruxelles, éd. J. M. Collet, bls. 171.</ref> Eftir nám fékk Beernaert jafnframt styrk til að heimsækja aðra evrópska háskóla og bera saman kennsluhætti þeirra. Í 175 bls. ritgerð sinni gagnrýndi Beernaert miðstýringu franskra háskóla á tíma [[Síðara franska keisaraveldið|síðara franska keisaraveldisins]] en hrósaði þýskum háskólum fyrir sjálfstæða starfsemi þeirra.<ref name=bartelous172>Jean Bartelous, op. cit., bls. 172.</ref> Að loknu námi hóf Beernaert lögmannsferil og sérhæfði sig í skattarétti. Hann starfaði meðal annars sem ráðgjafi belgíska bankans ''Société générale de Belgique'' og [[Filippus prins, greifi af Flæmingjalandi|prinsins Filippusar]].<ref name=bartelous172/> Árið 1859 var Beernaert útnefndur lögmaður við áfrjýjunardómstól belgíska hæstaréttarins. Hann var jafnframt ráðinn af meðlimum [[Orléans-ætt]]arinnar til að hafa auga með fjárhagsmunum þeirra í tengsl við frjálslynda brusselska dagblaðið ''L'Étoile belge''.<ref name=bartelous172/> Beernaert var kjörinn á neðri deild belgíska þingsins árið 1873 og varð ráðherra opinberra framkvæmda í ríkisstjórn [[Jules Malou]]. Í því embætti stórbætti hann járnbrauta-, skurða- og vegakerfi landsins. Meðal annars lét hann reisa konunglega listasafnið, gróðurhúsið í Brussel og stór[[Sýnagóga|sýnagógu]] borgarinnar og hélt áfram byggingu á dómshöll Brusselborgar.<ref>Jean Bartelous, op. cit., bls. 174-175.</ref> Beernaert tók við sem forsætisráðherra efti að Malou sagði af sér árið 1884. Sem forsætisráðherra lék Beernaert lykilhlutverk í því að [[Kongó]] varð belgískt yfirráðasvæði. Í mars árið 1885 fól [[Leópold 2. Belgíukonungur]] Beernaert að flytja frumvarp á belgíska þinginu sem heimilaði honum að gerast þjóðhöfðingi [[Fríríkið Kongó|Fríríkisins Kongó]]. Beernaert talaði fyrir frumvarpinu á þinginu og lagði áherslu á að kongóska fríríkið myndi vera sjálfstætt ríki sem yrði með öllu aðskilið Belgíu.<ref>Jean Bartelous, op. cit., bls. 187-188.</ref> Árið 1890 skrifaði Beernaert undir samning við Fríríkið Kongó um 25 milljóna franka vaxtalaust lán sem greitt yrði á tíu ára tímabili. Að tíu árum liðnum skyldi Belgía annaðhvort fá að innheimta lánið í einu lagi eða innlima nýlenduna. Á sama tíma opinberaði Beernaert bréf frá Leópold 2. þar sem konungurinn lýsti yfir að hann myndi arfleiða Belgíu að kongóska fríríkinu í erfðaskrá sinni.<ref>Jean Bartelous, op. cit., bls. 190.</ref> Frá árinu 1890 vann Beernaert að því að útvíkka kosningarétt í Belgíu og sóttist eftir því að kerfi hlutfallskosninga yrði innleitt í landinu. Árið 1892 náði Beernaert fram stjórnarskrárbreytingum sem lögðu grunninn að útvíkkun kosningaréttarins en frumvarp hans um kerfi hlutfallskosninga var hins vegar fellt með miklum meirihluta, meðal annars af flokksfélögum hans sjálfs. Vegna andstöðu úr eigin flokki sagði Beernaert af sér þann 16. mars árið 1894. Konungurinn reyndi að telja hann á að sitja áfram og sagt er að hann hafi brostið í grát þegar Beernaert sagði af sér.<ref>Jean Bartelous, op. cit., bls. 205-209.</ref> Eftir forsætisráðherratíð Beernaerts var hann fulltrúi Belga á [[Friðarráðstefnurnar í Haag|friðarráðstefnunum í Haag]] árin 1899 og 1907. Hann vann einnig til [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlauna Nóbels]] (ásamt [[Paul Henri Balluet d'Estournelles de Constant]]) árið 1909 fyrir störf sín hjá [[Fasti gerðardómurinn|Fasta gerðardómnum]]. Hann var kjörinn forseti dómaranefndar gerðardómsins sem fór með dómsmál indverska sjálfstæðissinnans [[Vinayak Damodar Savarkar]] árið 1911. Árið 1912 var Beernaert lagður inn á spítala í Lucerne og lést þar úr [[Lungnabólga|lungnabólgu]]. ==Ítarefni== * C. Carton de Wiart, ''Beernaert et son temps'', La Renaissance du Livre (Brussel), 1945. * Edouard Van der Smissen, ''Léopold II et Beernaert, d'après leur correspondance inédite de 1884 à 1894'', Goemaere (Brussel), 1920 (2. bindi). ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = Forsætisráðherra Belgíu | frá = [[26. október]] [[1884]]| til = [[26. mars]] [[1894]]| fyrir = [[Jules Malou]] | eftir = [[Jules de Burlet]] | }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Belgíu}} {{Friðarverðlaun Nóbels}} {{DEFAULTSORT:Beernaert, Auguste}} {{fde|1829|1912|Beernaert, Auguste}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Belgíu]] [[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]] ohoma30kad0yl1zbidby4wc8j2m6qlh 1962120 1962116 2026-05-04T07:30:38Z TKSnaevarr 53243 /* Æviágrip */ 1962120 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Auguste Beernaert | mynd = Auguste Beernaert(03).jpg | titill= Forsætisráðherra Belgíu | stjórnartíð_start = [[26. október]] [[1884]] | stjórnartíð_end = [[26. mars]] [[1894]] | einvaldur = [[Leópold 2. Belgíukonungur|Leópold 2.]] | forveri = [[Jules Malou]] | eftirmaður = [[Jules de Burlet]] | fæddur = [[26. júlí]] [[1829]] | fæðingarstaður = [[Ostend]], [[Holland]]i (nú [[Belgía|Belgíu]]) | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1912|10|6|1829|7|29}} | dánarstaður = [[Lucerne]], [[Sviss]] | þjóderni = [[Belgía|Belgískur]] | maki = Mathilde Borel (1851-1922) | stjórnmálaflokkur = [[Kaþólski flokkurinn (Belgía)|Kaþólski flokkurinn]] | börn = | þekktur_fyrir = | bústaður = | atvinna = | verðlaun = [[File:Nobel prize medal.svg|15px]] [[Friðarverðlaun Nóbels]] (1909) | háskóli = [[Kaþólski háskólinn í Leuven]]<br>[[Háskólinn í Heidelberg]] | starf = Lögfræðingur, stjórnmálamaður | trúarbrögð = |undirskrift = }} '''Auguste Marie François Beernaert''' (26. júlí 1829 – 6. október 1912) var [[Belgía|belgískur]] stjórnmálamaður og forsætisráðherra Belgíu frá 1884 til 1894. Hann hlaut [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 1909 fyrir störf sín með [[Fasti gerðardómurinn|Fasta gerðardómnum]] í [[Haag]]. ==Æviágrip== Auguste Beernaert fæddist í [[Ostend]], sem var þá hluti af Hollandi, árið 1829. Hann gekk í lagadeild [[Kaþólski háskólinn í Leuven|Kaþólska háskólans í Leuven]] þegar hann var 17 ára. Hann lauk laganámi fimm árum síðar með hæstu einkunn.<ref>Jean Bartelous, ''Nos Premiers Ministres, de Léopold I^er à Albert I^er'', 1983, Bruxelles, éd. J. M. Collet, bls. 171.</ref> Eftir nám fékk Beernaert jafnframt styrk til að heimsækja aðra evrópska háskóla og bera saman kennsluhætti þeirra. Í 175 bls. ritgerð sinni gagnrýndi Beernaert miðstýringu franskra háskóla á tíma [[Síðara franska keisaraveldið|síðara franska keisaraveldisins]] en hrósaði þýskum háskólum fyrir sjálfstæða starfsemi þeirra.<ref name=bartelous172>Jean Bartelous, op. cit., bls. 172.</ref> Að loknu námi hóf Beernaert lögmannsferil og sérhæfði sig í skattarétti. Hann starfaði meðal annars sem ráðgjafi belgíska bankans ''Société générale de Belgique'' og [[Filippus prins, greifi af Flæmingjalandi|prinsins Filippusar]].<ref name=bartelous172/> Árið 1859 var Beernaert útnefndur lögmaður við áfrjýjunardómstól belgíska hæstaréttarins. Hann var jafnframt ráðinn af meðlimum [[Orléans-ætt]]arinnar til að hafa auga með fjárhagsmunum þeirra í tengsl við frjálslynda brusselska dagblaðið ''L'Étoile belge''.<ref name=bartelous172/> Beernaert var kjörinn á neðri deild belgíska þingsins árið 1873 og varð ráðherra opinberra framkvæmda í ríkisstjórn [[Jules Malou]]. Í því embætti stórbætti hann járnbrauta-, skurða- og vegakerfi landsins. Meðal annars lét hann reisa konunglega listasafnið, gróðurhúsið í Brussel og stór[[Sýnagóga|sýnagógu]] borgarinnar og hélt áfram byggingu á dómshöll Brusselborgar.<ref>Jean Bartelous, op. cit., bls. 174-175.</ref> Beernaert tók við sem forsætisráðherra efti að Malou sagði af sér árið 1884. Sem forsætisráðherra lék Beernaert lykilhlutverk í því að [[Kongó (heimshluti)|Kongó]] varð belgískt yfirráðasvæði. Í mars árið 1885 fól [[Leópold 2. Belgíukonungur]] Beernaert að flytja frumvarp á belgíska þinginu sem heimilaði honum að gerast þjóðhöfðingi [[Fríríkið Kongó|Fríríkisins Kongó]]. Beernaert talaði fyrir frumvarpinu á þinginu og lagði áherslu á að kongóska fríríkið myndi vera sjálfstætt ríki sem yrði með öllu aðskilið Belgíu.<ref>Jean Bartelous, op. cit., bls. 187-188.</ref> Árið 1890 skrifaði Beernaert undir samning við Fríríkið Kongó um 25 milljóna franka vaxtalaust lán sem greitt yrði á tíu ára tímabili. Að tíu árum liðnum skyldi Belgía annaðhvort fá að innheimta lánið í einu lagi eða innlima nýlenduna. Á sama tíma opinberaði Beernaert bréf frá Leópold 2. þar sem konungurinn lýsti yfir að hann myndi arfleiða Belgíu að kongóska fríríkinu í erfðaskrá sinni.<ref>Jean Bartelous, op. cit., bls. 190.</ref> Frá árinu 1890 vann Beernaert að því að útvíkka kosningarétt í Belgíu og sóttist eftir því að kerfi hlutfallskosninga yrði innleitt í landinu. Árið 1892 náði Beernaert fram stjórnarskrárbreytingum sem lögðu grunninn að útvíkkun kosningaréttarins en frumvarp hans um kerfi hlutfallskosninga var hins vegar fellt með miklum meirihluta, meðal annars af flokksfélögum hans sjálfs. Vegna andstöðu úr eigin flokki sagði Beernaert af sér þann 16. mars árið 1894. Konungurinn reyndi að telja hann á að sitja áfram og sagt er að hann hafi brostið í grát þegar Beernaert sagði af sér.<ref>Jean Bartelous, op. cit., bls. 205-209.</ref> Eftir forsætisráðherratíð Beernaerts var hann fulltrúi Belga á [[Friðarráðstefnurnar í Haag|friðarráðstefnunum í Haag]] árin 1899 og 1907. Hann vann einnig til [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlauna Nóbels]] (ásamt [[Paul Henri Balluet d'Estournelles de Constant]]) árið 1909 fyrir störf sín hjá [[Fasti gerðardómurinn|Fasta gerðardómnum]]. Hann var kjörinn forseti dómaranefndar gerðardómsins sem fór með dómsmál indverska sjálfstæðissinnans [[Vinayak Damodar Savarkar]] árið 1911. Árið 1912 var Beernaert lagður inn á spítala í Lucerne og lést þar úr [[Lungnabólga|lungnabólgu]]. ==Ítarefni== * C. Carton de Wiart, ''Beernaert et son temps'', La Renaissance du Livre (Brussel), 1945. * Edouard Van der Smissen, ''Léopold II et Beernaert, d'après leur correspondance inédite de 1884 à 1894'', Goemaere (Brussel), 1920 (2. bindi). ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = Forsætisráðherra Belgíu | frá = [[26. október]] [[1884]]| til = [[26. mars]] [[1894]]| fyrir = [[Jules Malou]] | eftir = [[Jules de Burlet]] | }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Belgíu}} {{Friðarverðlaun Nóbels}} {{DEFAULTSORT:Beernaert, Auguste}} {{fde|1829|1912|Beernaert, Auguste}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Belgíu]] [[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]] j4vsp7ppxfe2vseclw0vk626wscvmbq 1962121 1962120 2026-05-04T08:08:51Z TKSnaevarr 53243 /* Æviágrip */ 1962121 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Auguste Beernaert | mynd = Auguste Beernaert(03).jpg | titill= Forsætisráðherra Belgíu | stjórnartíð_start = [[26. október]] [[1884]] | stjórnartíð_end = [[26. mars]] [[1894]] | einvaldur = [[Leópold 2. Belgíukonungur|Leópold 2.]] | forveri = [[Jules Malou]] | eftirmaður = [[Jules de Burlet]] | fæddur = [[26. júlí]] [[1829]] | fæðingarstaður = [[Ostend]], [[Holland]]i (nú [[Belgía|Belgíu]]) | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1912|10|6|1829|7|29}} | dánarstaður = [[Lucerne]], [[Sviss]] | þjóderni = [[Belgía|Belgískur]] | maki = Mathilde Borel (1851-1922) | stjórnmálaflokkur = [[Kaþólski flokkurinn (Belgía)|Kaþólski flokkurinn]] | börn = | þekktur_fyrir = | bústaður = | atvinna = | verðlaun = [[File:Nobel prize medal.svg|15px]] [[Friðarverðlaun Nóbels]] (1909) | háskóli = [[Kaþólski háskólinn í Leuven]]<br>[[Háskólinn í Heidelberg]] | starf = Lögfræðingur, stjórnmálamaður | trúarbrögð = |undirskrift = }} '''Auguste Marie François Beernaert''' (26. júlí 1829 – 6. október 1912) var [[Belgía|belgískur]] stjórnmálamaður og forsætisráðherra Belgíu frá 1884 til 1894. Hann hlaut [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 1909 fyrir störf sín með [[Fasti gerðardómurinn|Fasta gerðardómnum]] í [[Haag]]. ==Æviágrip== Auguste Beernaert fæddist í [[Ostend]], sem var þá hluti af Hollandi, árið 1829. Hann gekk í lagadeild [[Kaþólski háskólinn í Leuven|Kaþólska háskólans í Leuven]] þegar hann var 17 ára. Hann lauk laganámi fimm árum síðar með hæstu einkunn.<ref>Jean Bartelous, ''Nos Premiers Ministres, de Léopold I^er à Albert I^er'', 1983, Bruxelles, éd. J. M. Collet, bls. 171.</ref> Eftir nám fékk Beernaert jafnframt styrk til að heimsækja aðra evrópska háskóla og bera saman kennsluhætti þeirra. Í 175 bls. ritgerð sinni gagnrýndi Beernaert miðstýringu franskra háskóla á tíma [[Síðara franska keisaraveldið|síðara franska keisaraveldisins]] en hrósaði þýskum háskólum fyrir sjálfstæða starfsemi þeirra.<ref name=bartelous172>Jean Bartelous, op. cit., bls. 172.</ref> Að loknu námi hóf Beernaert lögmannsferil og sérhæfði sig í skattarétti. Hann starfaði meðal annars sem ráðgjafi belgíska bankans ''Société générale de Belgique'' og [[Filippus prins, greifi af Flæmingjalandi|prinsins Filippusar]].<ref name=bartelous172/> Árið 1859 var Beernaert útnefndur lögmaður við áfrýjunardómstól belgíska hæstaréttarins. Hann var jafnframt ráðinn af meðlimum [[Orléans-ætt]]arinnar til að hafa auga með fjárhagsmunum þeirra í tengsl við frjálslynda brusselska dagblaðið ''L'Étoile belge''.<ref name=bartelous172/> Beernaert var kjörinn á neðri deild belgíska þingsins árið 1873 og varð ráðherra opinberra framkvæmda í ríkisstjórn [[Jules Malou]]. Í því embætti stórbætti hann járnbrauta-, skurða- og vegakerfi landsins. Meðal annars lét hann reisa konunglega listasafnið, gróðurhúsið í Brussel og stór[[Sýnagóga|sýnagógu]] borgarinnar og hélt áfram byggingu á dómshöll Brusselborgar.<ref>Jean Bartelous, op. cit., bls. 174-175.</ref> Beernaert tók við sem forsætisráðherra efti að Malou sagði af sér árið 1884. Sem forsætisráðherra lék Beernaert lykilhlutverk í því að [[Kongó (heimshluti)|Kongó]] varð belgískt yfirráðasvæði. Í mars árið 1885 fól [[Leópold 2. Belgíukonungur]] Beernaert að flytja frumvarp á belgíska þinginu sem heimilaði honum að gerast þjóðhöfðingi [[Fríríkið Kongó|Fríríkisins Kongó]]. Beernaert talaði fyrir frumvarpinu á þinginu og lagði áherslu á að kongóska fríríkið myndi vera sjálfstætt ríki sem yrði með öllu aðskilið Belgíu.<ref>Jean Bartelous, op. cit., bls. 187-188.</ref> Árið 1890 skrifaði Beernaert undir samning við Fríríkið Kongó um 25 milljóna franka vaxtalaust lán sem greitt yrði á tíu ára tímabili. Að tíu árum liðnum skyldi Belgía annaðhvort fá að innheimta lánið í einu lagi eða innlima nýlenduna. Á sama tíma opinberaði Beernaert bréf frá Leópold 2. þar sem konungurinn lýsti yfir að hann myndi arfleiða Belgíu að kongóska fríríkinu í erfðaskrá sinni.<ref>Jean Bartelous, op. cit., bls. 190.</ref> Frá árinu 1890 vann Beernaert að því að útvíkka kosningarétt í Belgíu og sóttist eftir því að kerfi hlutfallskosninga yrði innleitt í landinu. Árið 1892 náði Beernaert fram stjórnarskrárbreytingum sem lögðu grunninn að útvíkkun kosningaréttarins en frumvarp hans um kerfi hlutfallskosninga var hins vegar fellt með miklum meirihluta, meðal annars af flokksfélögum hans sjálfs. Vegna andstöðu úr eigin flokki sagði Beernaert af sér þann 16. mars árið 1894. Konungurinn reyndi að telja hann á að sitja áfram og sagt er að hann hafi brostið í grát þegar Beernaert sagði af sér.<ref>Jean Bartelous, op. cit., bls. 205-209.</ref> Eftir forsætisráðherratíð Beernaerts var hann fulltrúi Belga á [[Friðarráðstefnurnar í Haag|friðarráðstefnunum í Haag]] árin 1899 og 1907. Hann vann einnig til [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlauna Nóbels]] (ásamt [[Paul Henri Balluet d'Estournelles de Constant]]) árið 1909 fyrir störf sín hjá [[Fasti gerðardómurinn|Fasta gerðardómnum]]. Hann var kjörinn forseti dómaranefndar gerðardómsins sem fór með dómsmál indverska sjálfstæðissinnans [[Vinayak Damodar Savarkar]] árið 1911. Árið 1912 var Beernaert lagður inn á spítala í Lucerne og lést þar úr [[Lungnabólga|lungnabólgu]]. ==Ítarefni== * C. Carton de Wiart, ''Beernaert et son temps'', La Renaissance du Livre (Brussel), 1945. * Edouard Van der Smissen, ''Léopold II et Beernaert, d'après leur correspondance inédite de 1884 à 1894'', Goemaere (Brussel), 1920 (2. bindi). ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = Forsætisráðherra Belgíu | frá = [[26. október]] [[1884]]| til = [[26. mars]] [[1894]]| fyrir = [[Jules Malou]] | eftir = [[Jules de Burlet]] | }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Belgíu}} {{Friðarverðlaun Nóbels}} {{DEFAULTSORT:Beernaert, Auguste}} {{fde|1829|1912|Beernaert, Auguste}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Belgíu]] [[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]] c2oh16ru2n4xqe9gt7r5mt01nuxttt1 0 157531 1962106 1944729 2026-05-04T01:29:13Z Berserkur 10188 1962106 wikitext text/x-wiki {{knattspyrnulið | Fullt nafn = Brann SK. | Gælunafn = | Stofnað =26. september 1908 | Leikvöllur = Brann Stadion, [[Björgvin]] | Stærð = 17.686 | Knattspyrnustjóri = {{ISL}} [[Freyr Alexandersson]] | Deild =[[Norska úrvalsdeildin]] | Tímabil =2025 | Staðsetning = 3. sæti | pattern_la1 = _brann17h | pattern_b1 = _brann17h | pattern_ra1 = _brann17h | pattern_sh1 = _nikeblack | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FF0000 | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _skbrann17a | pattern_b2 = _skbrann17a | pattern_ra2 = _skbrann17a | pattern_sh2 = _nikewhite | leftarm2 = 808080 | body2 = 000000 | rightarm2 = 808080 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | website = https://www.brann.no }} '''SK Brann''' er [[Noregur|norskt]] [[Knattspyrna|knattspyrnu]]lið frá [[Björgvin]]. Heimavöllur félagsins heitir Brann Stadion. SK Brann hefur unnið norsku úrvalsdeildina 3 sinnum, síðast árið 2007. ==Íslendingar með Brann== ===Leikmenn=== *[[Bjarki Gunnlaugsson]] *[[Ólafur Örn Bjarnason]] *[[Birkir Már Sævarsson]] *[[Viðar Ari Jónsson]] *[[Birkir Kristinsson]] *[[Eggert Aron Guðmundsson]] *[[Sævar Atli Magnússon]] *[[Jón Dagur Þorsteinsson]] *[[Kristall Máni Ingason]] ===Knattspyrnustjórar=== *[[Teitur Þórðarson]] *[[Freyr Alexandersson]] {{s|1908}} [[Flokkur:Norsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Íþróttafélög frá Björgvin]] fhov35stwnnpvnhzq6syinr2ehqa87e 0 159421 1962111 1902709 2026-05-04T01:52:37Z TKSnaevarr 53243 1962111 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Alexander De Croo | mynd = | titill= Forsætisráðherra Belgíu | stjórnartíð_start = [[1. október]] [[2020]] | stjórnartíð_end= [[3. febrúar]] [[2025]] | einvaldur = [[Filippus Belgíukonungur|Filippus]] | forveri = [[Sophie Wilmès]] | eftirmaður = [[Bart De Wever]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1975|11|3}} | fæðingarstaður = [[Vilvoorde]], [[Belgía|Belgíu]] | þjóderni = [[Belgía|Belgískur]] | háskóli = [[Fríháskólinn í Brussel]] ([[Baccalaureus Scientiarum|BS]])<br>[[Northwestern-háskóli]] (MBA) | stjórnmálaflokkur = [[Opnir flæmskir frjálslyndismenn og lýðræðissinnar]] | maki = Annik Penders | börn = 2 }} '''Alexander De Croo''' (f. 3. nóvember 1975) er belgískur stjórnmálamaður og fyrrverandi [[forsætisráðherra Belgíu]]. Hann er meðlimur í stjórnmálaflokknum [[Opnir flæmskir frjálslyndismenn og lýðræðissinnar|Opnum flæmskum frjálslyndismönnum og lýðræðissinnum]] (VLD) og tók við embætti forsætisráðherra í byrjun október 2020, en þá höfðu stjórnarmyndunarviðræður staðið í um 500 daga.<ref>{{Vefheimild|titill=Ná saman um nýja stjórn um 500 dögum eftir kosningar|url=https://www.visir.is/g/20202018528d/na-saman-um-nyja-stjorn-um-500-dogum-eftir-kosningar|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|mánuður=30. september|ár=2020|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=15. október|höfundur=Atli Ísleifsson}}</ref> Hann er sonur stjórnmálamannsins [[Herman De Croo|Hermans De Croo]] og er menntaður við [[Fríháskólinn í Brussel|Fríháskólann í Brussel]] og við Kellogg-stjórnunarskólann í [[Northwestern-háskóli|Northwestern-háskóla]]. Hann vann sem stjórnunarráðgjafi að loknu námi. De Croo hóf stjórnmálaferil sinn í júní árið 2009 með misheppnuðu framboði í kosningum til [[Evrópuþingið|Evrópuþingsins]]. Sex mánuðum síðar var hann kjörinn forseti VLD í stað [[Guy Verhofstadt]]. Hann varð þjóðkunnur þegar hann sprengdi stjórn [[Yves Leterme]] með því að draga VLD úr stjórnarsamstarfinu vegna óánægju með aðgerðaleysi í fyrirhugaðri skiptingu kjördæmisins [[Brussel-Halle-Vilvoorde]]. Með þessu hóf De Croo lengstu stjórnarkreppu í sögu Belgíu. Í október 2012 var De Croo kjörinn sveitastjóri [[Brakel]] og varð síðan varaforsætisráðherra og lífeyrisráðherra í ríkisstjórn [[Elio Di Rupo]]. Hann sat áfram sem varaforsætisráðherra í ríkisstjórnum [[Charles Michel]] og [[Sophie Wilmès]] og var jafnframt samvinnu- og þróunarráðherra. Árið 2018 tók hann við embætti fjármálaráðherra. Eftir þingkosningar árið 2019 hófst önnur löng stjórnarkreppa en í september 2020 tókst þeim De Croo og [[Paul Magnette]] að mynda stjórn. De Croo tók við af Sophie Wilmès sem forsætisráðherra í byrjun október. De Croo sagði af sér eftir þingkosningar í Belgíu árið 2024.<ref>{{Vefheimild|titill=For­sætis­ráð­herrann segir af sér|url=https://www.visir.is/g/20242582725d/for-saetis-rad-herrann-segir-af-ser|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=9. júní 2024|skoðað=12. febrúar 2025|höfundur=Árni Sæberg}}</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Belgíu | frá=[[1. október]] [[2020]]| til=[[3. febrúar]] [[2025]]| fyrir=[[Sophie Wilmès]]| eftir=[[Bart De Wever]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Belgíu}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál|Belgía}} {{f|1975}} {{DEFAULTSORT:De Croo, Alexander}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Belgíu]] buvzadkp3265q89k1ee02njs78zwha2 0 160520 1962090 1780607 2026-05-03T16:49:29Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962090 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Meloidogyne acronea'' | status = | image = | image_caption = | domain = | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Þráðormar]] (''Nematoda'') | classis = [[Secernentea]] | ordo = [[Tylenchida]] | familia = [[Heteroderidae]] | genus = [[Meloidogyne]] | species = '''M. naasi''' | binomial = Meloidogyne naasi | binomial_authority = [[M. T. Franklin|Franklin]], 1965 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''''Meloidogyne naasi'''''<ref name = "COL">{{cite web|url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 6906887|accessdate= 2019-11-11|archive-date= 2019-12-18|archive-url= https://web.archive.org/web/20191218203746/http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|url-status=dead}}</ref> er tegund af þráðormum af ættinni [[Heteroderidae]].<ref name = "source">Orrell T. (custodian) & Nicolson D. (ed). (2019). ITIS Regional: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> Tegundin veldur gallvexti á grösum.<ref>{{cite web |url=https://www.afbini.gov.uk/news/afbi-find-emerging-pest-threat-cereal-and-grass-crops-northern-ireland |title=AFBI find an emerging pest threat to cereal and grass crops in Northern Ireland |accessdate=3 July 2019 |last= |first= |date=10 June 2019 |work= |publisher=AFBI |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703091547/https://www.afbini.gov.uk/news/afbi-find-emerging-pest-threat-cereal-and-grass-crops-northern-ireland |archive-date=3 júlí 2019 |url-status=live }}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://plpnemweb.ucdavis.edu/Nemaplex/Taxadata/G076s5.htm Nemaplex, University of California - ''Meloidogyne naasi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060904034138/http://plpnemweb.ucdavis.edu/nemaplex/Taxadata/G076s5.HTM |date=2006-09-04 }} * [http://www.invasive.org/browse/subject.cfm?sub=10848 Invasive.org - ''Meloidogyne naasi'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{commonscat|Meloidogyne naasi}} {{wikilífverur|Meloidogyne naasi}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Sníkjudýr]] [[Flokkur:Þráðormar]] 5lztzecpt6kmoawad6bevy51ky6y9aq 0 165215 1962139 1918520 2026-05-04T10:26:02Z TKSnaevarr 53243 1962139 wikitext text/x-wiki :''Ekki rugla saman við [[Simone Weil]].'' {{Forsætisráðherra | nafn = Simone Veil | mynd = Official portrait of Simone Veil (cropped).jpg | myndatexti1 = Simone Veil árið 1982. | titill= Heilbrigðisráðherra Frakklands | stjórnartíð_start2 = 28. maí 1974 | stjórnartíð_end2 = 4. júlí 1979 | forveri2 = [[Michel Poniatowski]] | eftirmaður2 = [[Jacques Barrot]] | forseti2 = [[Valéry Giscard d'Estaing]] | forsætisráðherra2 = [[Jacques Chirac]]<br>[[Raymond Barre]] | stjórnartíð_start = 30. mars 1993 | stjórnartíð_end = 11. maí 1995 | forseti =[[François Mitterrand]] | forsætisráðherra = [[Édouard Balladur]] | forveri = [[Bernard Kouchner]] | eftirmaður = [[Élisabeth Hubert]] | titill3= Forseti Evrópuþingsins | stjórnartíð_start3 = 17. júlí 1979 | stjórnartíð_end3 = 18. janúar 1982 | forveri3 = [[Emilio Colombo]] | eftirmaður3 = [[Piet Dankert]] | fæddur = [[13. júlí]] [[1927]] | fæðingarstaður = [[Nice]], [[Þriðja franska lýðveldið|Frakklandi]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2017|6|30|1927|7|13}} | dánarstaður = [[París]], [[Frakkland]]i | grafinn = [[Panthéon]] | orsök_dauða = | stjórnmálaflokkur = {{ubl|[[Samtök um lýðræði í Frakklandi|UDF]] (1979,<ref name="Sauvard 2012 p. 204">{{cite book | last=Sauvard | first=J. | title=Simone Veil - La force de la conviction | publisher=L'Archipel | year=2012 | isbn=978-2-8098-0682-3 | url=https://books.google.com/books?id=-TTLDwAAQBAJ&pg=PT204 | language=fr| page=204}}</ref> 1984, 1995–1997)<ref name="BFMTV 2017">{{cite web | title=Le parcours de Simone Veil auprès des Présidents, de Giscard à Sarkozy | website=BFMTV | date=30 June 2017 | url=https://www.bfmtv.com/politique/le-parcours-de-simone-veil-aupres-des-presidents-de-giscard-a-sarkozy_AN-201706300072.html | language=fr}}</ref>|[[Bandalag lýðræðissinna og óháðra|UDI]] (2012–2017)}} | maki = {{gifting|Antoine Veil|1946|2013|orsök=dó}} | börn = 3 | verðlaun = [[Karlsverðlaunin]] (1981) | háskóli = [[École nationale de la magistrature]]<br>[[Sciences Po]]<br>[[Parísarháskóli]] |undirskrift = Signature Simone Veil.jpg }} '''Simone Veil Grand''' (f. Jacob; 13. júlí 1927 – 30. júní 2017) var [[Frakkland|frönsk]] stjórnmálakona sem gegndi embætti heilbrigðisráðherra á tveimur tímabilum og var forseti [[Evrópuþingið|Evrópuþingsins]] frá 1979 til 1982, fyrst kvenna. Sem heilbrigðisráðherra var hún kunnur málsvari kvenréttinda, sér í lagi lagasetningar árið 1975 sem lögleiddi [[þungunarrof]] í Frakklandi. Lögin voru kennd við hana og kölluð ''Loi Veil''. Frá 1998 til 2007 sat Veil í stjórnlagaráði Frakklands. ==Æviágrip== Simone Veil var af frönskum [[Gyðingar|Gyðingaættum]] og faðir hennar var vel efnaður arkitekt. Á tíma [[Helförin|helfararinnar]], þegar Simone var sautján ára gömul, var hún send til [[Auschwitz]]-útrýmingarbúðanna ásamt fjölskyldu sinni og um 76 þúsund öðrum Gyðingum. Simone var sú eina úr fjölskyldu sinni sem lifði helförina af en hún bar brennimerkt fanganúmer á upphandleggnum það sem hún átti eftir ólifað.<ref name=vikan>{{Tímarit.is|4498547|Simone Veil – einn vinsælasti stjórnmálamaður Frakka|blað=[[Vikan]]|útgáfudagsetning=3. júní 1982|blaðsíða=29}}</ref> Simone Veil var látin laus eftir lok [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]] og hafði þá verið í fangabúðunum í þrettán mánuði. Hún hóf nám í [[lögfræði]] og varð lögfræðingur en nam jafnframt [[stjórnmálafræði]]. Simone Veil hlaut stöðu í franska dómsmálaráðuneytinu og vann þar í mörg ár.<ref name=vikan/> Þegar [[Valéry Giscard d'Estaing]] varð forseti Frakklands árið 1974 fékk hann Simone Veil til þess að stýra svokallaðri „heilsubyltingu“. Veil varð heilbrigðis- og fjölskyldumálaráðherra í ríkisstjórn [[Jacques Chirac]] forsætisráðhera og talaði í því embætti fyrir lagasetningu sem heimilaði [[fóstureyðing]]ar í Frakklandi.<ref name=stjarna>{{Tímarit.is|3075773|Skærasta stjarnan í frönskum stjórnmálum|blað=[[Dagblaðið (1975)|Dagblaðið]]|útgáfudagsetning=31. mars 1978|blaðsíða=10–11|höfundur=Jónas Haraldsson}}</ref> Hún lagði jafnframt til að ríkið ætti að greiða 80% af kostnaði við þær. Veil sagðist sjálf vera á móti þungunarrofum en færði rök fyrir því að þau ættu rétt á sér í vissum aðstæðum og sagði því rangt að banna þau.<ref name=tíminn>{{Tímarit.is|3912024|Simone Veil er vinsælasti ráðherrann|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=24. september 1978|blaðsíða=6|höfundur=Þórarinn Þórarinsson}}</ref> [[Franska þingið]] féllst á málatilbúnað hennar og samþykkti með 284 atkvæðum gegn 189 lagafrumvarp Veil um að gefa konum frjálst val um að láta rjúfa meðgöngu á fyrstu tíu vikum meðgöngutímans. Frakkland varð þar með fyrst [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólskra]] ríkja til þess að heimila þungunarrof.<ref name=stjarna/> Veil-lögin voru með þeim umdeildustu sem sett voru á stjórnartíð Giscard d'Estaing. Margir þingmenn stjórnarinnar greiddu atkvæði gegn henni og í beinni sjónvarpsútsendingu sakaði einn andstæðingur frumvarpsins Veil um að koma með aðferðir [[Nasismi|nasista]] til Frakklands og „færa börnin í ofnana“. Veil, sem hafði sjálf lifað af helförina, sagðist ekki geta leyft slíkar athugasemdir og fékk þær ómerktar og teknar úr þingskrám.<ref name=stjarna/> Veil stóð fyrir öðrum róttækum lagafrumvörpum, meðal annars lögum um tólf vikna fæðingarorlof.<ref name=tíminn/> Hún auðveldaði frönskum konum jafnframt aðgang að [[getnaðarvörn]]um.<ref name=vísir>{{Vefheimild|titill=Franski kvenréttindafrömuðurinn Simone Veil látin|url=https://www.visir.is/g/2017604944d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Kristín Ólafsdóttir|ár=2017|mánuður=30. júní|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=13. október}}</ref> Í skoðanakönnunum mældist Veil vinsælasti ráðherra í ríkisstjórnum Giscards og hún hélt heilbrigðisráðuneytinu eftir að [[Raymond Barre]] tók við af Chirac sem forsætisráðherra 1976.<ref name=tíminn/> Giscard valdi Veil sem oddvita flokkabandalags síns í fyrstu beinu kosningunum á [[Evrópuþingið]] sem haldnar voru árið 1979. Veil náði kjöri á þingið og sagði í kjölfarið upp ráðherraembætti sínu.<ref>{{Tímarit.is|3937174|Evrópuþingið og kosningarnar til þess|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=2. ágúst 1979|blaðsíða=6|höfundur=Haraldur Ólafsson}}</ref> Hún var kosin forseti Evrópuþingsins og gegndi því embætti til ársins 1982.<ref name=vikan/> Simone Veil varð aftur heilbrigðisráðherra árið 1993 á forsetatíð [[François Mitterrand]] í stjórn [[Édouard Balladur|Édouards Balladur]] forsætisráðherra.<ref>{{cite web|title=Décret n° 76 du 30 MARS 1993 RELATIF LA COMPOSITION DU GOUVERNEMENT|language=fr|url=https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000543393}}</ref> Hún lét af embætti eftir að Jacques Chirac var kjörinn forseti árið 1995. Veil lést árið 2017.<ref name=vísir/> Hún var grafin í [[Panthéon-hvelfingin|Panthéon-hvelfingunni]] í [[París]].<ref>{{Tímarit.is|6903135|Veil grafin í Panthéon|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=6. júlí 2017|blaðsíða=16}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Forsetar Evrópuþingsins}} {{DEFAULTSORT:Veil, Simone}} {{fd|1927|2017}} [[Flokkur:Forsetar Evrópuþingsins]] [[Flokkur:Fólk sem lifði af helförina]] [[Flokkur:Franskir femínistar]] [[Flokkur:Franskir ráðherrar]] 0r6ottn7nv7gm1eqrnup5ehwj5avep6 0 166702 1962107 1933484 2026-05-04T01:46:22Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962107 wikitext text/x-wiki [[Mynd:OrriBjornsson.jpg|thumb|Orri Björnsson, forstjóri líftæknifyrirtækisins Algalífs. ]] '''Orri Björnsson''' (f. 1971) er forstjóri líftæknifyrirtækisins [https://www.algalif.com Algalífs] í Reykjanesbæ. Orri hefur leitt uppbyggingu fyrirtækisins frá 2012 sem er eitt öflugasta fyrirtæki á sínu sviði í heiminum.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2022/02/02/algalif_25_milljarda_virdi/|title=Algalíf 25 milljarða virði?|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-02-07}}</ref> Velgengni Algalífs hefur hlotið mikla innlenda<ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/kynningar/frumkvolakraftur-a-reykjanesi-skapar-eitt-oflugasta-liftknifyrirtki-landsins/|title=Frumkvöðlakraftur skapar eitt öflugasta líftæknifyrirtæki landsins|last=Ritstjórn|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2022-02-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.vb.is/frettir/algalif-vottad-kolefnishlutlaust/172557/|title=Algalíf vottað kolefnishlutlaust - Viðskiptablaðið|website=www.vb.is|language=en-us|access-date=2022-02-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2014/10/08/su_fullkomnasta_sinnar_tegundar/|title=Sú fullkomnasta sinnar tegundar|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-02-07}}</ref> og alþjóðlega umfjöllun.<ref>{{Cite web|url=https://startup.info/orri-bjornsson-algalif/|title=Algalíf - The Company Where Sustainability is a Way of Life|last=Adzo|first=Kossi|date=2021-02-13|language=en-US|access-date=2022-02-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.businessfocusmagazine.com/2021/05/17/algalif-iceland-leading-a-young-industry/|title=Algalif Iceland - Leading a Young Industry|date=2021-05-17|website=Business Focus Magazine|language=en|access-date=2022-02-07|archive-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207115054/https://www.businessfocusmagazine.com/2021/05/17/algalif-iceland-leading-a-young-industry/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.schott.com/innovation/en/tomorrows-green-raw-material/|title=Tomorrow's green raw material|date=2020-10-13|website=SCHOTT Innovation|language=en-US|access-date=2022-02-07|archive-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207115050/https://www.schott.com/innovation/en/tomorrows-green-raw-material/|url-status=dead}}</ref> Bæði Orri og Algalíf hafa hlotið fjölda innlendra og alþjóðlegra verðlauna og viðurkenninga fyrir árangursríka nýsköpun í grænni líftækni.<ref>{{Cite web|url=https://algalif.is/awards/|title=Awards|website=Algalif, Icelandic Producer of Pure, High-Grade, Natural Astaxanthin from Microalgae|language=en-US|access-date=2022-02-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.si.is/frettasafn/vaxtarsproti-arsins-er-1939-games-sem-sextanfaldadi-veltu|title=Vaxtarsproti ársins er 1939 Games sem sextánfaldaði veltu|website=Samtök iðnaðarins - íslenskur iðnaður|language=is|access-date=2022-02-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ghp-news.com/issues/biotechnology-awards-2021/23/|title=Biotechnology Awards 2021|website=www.ghp-news.com|access-date=2022-02-07|archive-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207115050/https://www.ghp-news.com/issues/biotechnology-awards-2021/23/|url-status=dead}}</ref> Orri er fæddur í Reykjavík árið 1971 en flutti ungur til Hafnarfjarðar. Hann hefur búið og starfað víða um heim þar sem hann leiddi ýmis verkefni í lyfja- og líftæknigeirunum.<ref>{{Cite web|url=https://www.mannlif.is/frettir/athafnamadurinn-orri-bjornsson-hja-algalif-ad-vinna-grettisbeltid-var-audvitad-hapunkturinn/|title=Athafnamaðurinn og hörkutólið Orri Björnsson: „Að vinna Grettisbeltið var auðvitað hápunkturinn“|date=2021-10-19|website=Mannlíf.is|language=is|access-date=2022-02-07}}</ref> Hann var einnig um skeið sérstakur ráðgjafi á vegum Sameinuðu þjóðanna.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/segdu-mer/24558/7hqbj3|title=Segðu mér - Orri Björnsson forstjóri Algalífs {{!}} RÚV Sjónvarp|website=www.ruv.is|language=is|access-date=2022-02-07}}</ref> Orri hefur starfað fyrir Sjálfstæðisflokkinn og gengt fjölmörgum trúnaðarstöðum fyrir flokkinn bæði í Hafnarfirði<ref>{{Cite web|url=https://xorri.is/um-orra/|title=Um Orra – xorri.is|language=en-US|access-date=2022-02-07|archive-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207115050/https://xorri.is/um-orra/|url-status=dead}}</ref> og á landsvísu. Í bæjarmálum hefur hann gengt formennsku í ýmsum starfshópum, ráðum og nefndum, auk starfa í bæjarstjórn.<ref>{{Cite web|url=https://www.hafnarfjordur.is/stjornsysla/rad-og-nefndir/rad-og-nefndir/nr/1665|title=Ráð og nefndir|website=Hafnarfjörður|language=is|access-date=2022-02-07|archive-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207115053/https://www.hafnarfjordur.is/stjornsysla/rad-og-nefndir/rad-og-nefndir/nr/1665|url-status=dead}}</ref> Þá var Orri einnig um árabil fulltrúi Hafnfirðinga og Sjálfstæðisflokksins í stjórn HS Veitna.<ref>{{Cite web|url=https://www.planitor.io/s/hafnarfjordur/nr/1802262/wOyo|title=HS veitur hf, aðalfundur 2018 — Planitor|website=www.planitor.io|language=is|access-date=2022-02-07}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Stuðningsmenn Orra halda út vefsíðunni [http://www.xorri.is www.xorri.is] þar sem lesa má um áherslur hans í stjórnmálum. Orri var lengi í forystusveit íslensku [[glíma|glímuhreyfingarinnar]] en hann er liðtækur glímumaður og vann [[Grettisbeltið]] árið 1994. Á yngri árum var hann í [[Gettu betur]] liði Flensborgar og hann keppti fyrir hönd Hafnarfjarðar í spurningaþættinum Útsvari á RÚV.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/5814782|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2022-02-07}}</ref> ==Tilvísanir== {{f|1971}} [[Flokkur:Íslenskir glímukappar]] 4rmmsnw36ltwohx9cjcer999xu2tfpa 0 168902 1962099 1764421 2026-05-03T22:25:37Z Siqurdur 72835 Lagaði málfræði 1962099 wikitext text/x-wiki '''Ratsjárstofnun''' var íslensk ríkisstofnun sem heyrði undir [[Utanríkisráðuneyti Íslands|utanríkisráðuneytið]]. Hún var stofnuð árið 1987 eftir að ríkisstjórnir Íslands og Bandaríkjanna höfðu gert samning um að Íslendingar myndu taka yfir starfsemi og viðhald ratsjárstöðva [[Varnarlið Íslands|Varnarliðsins]]. Stofnunin var lögð niður árið 2008 og verkefni þess flutt til hinnar nýstofnuðu ''[[Varnarmálastofnun]]''.<ref>{{Cite news|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1359925/|title=Ekki vitað hvað tekur við eftir áramótin|last=Einar Örn Gíslason|date=10 December 2010|work=[[Morgunblaðið]]|access-date=27 July 2022|language=Icelandic}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2008/05/19/skipud_forstjori_varnarmalastofnunar/|title=Skipuð forstjóri Varnarmálastofnunar|date=19 May 2008|work=[[Morgunblaðið]]|access-date=27 July 2022|language=Icelandic}}</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} == Ytri tenglar == * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20080724142218/http://www.iads.is/web/index.html Opinber vefsíða] (vefsafn) [[Flokkur:Íslenskar ríkisstofnanir]] lgafw6g198g0l2u1qht0oplgx8fjqr8 0 171953 1962102 1792236 2026-05-03T23:33:22Z TKSnaevarr 53243 1962102 wikitext text/x-wiki {{hreingera}} '''Torfi H. Tulinius''' er prófessor í íslenskum miðaldafræðum við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] og stýrir alþjóðlegu meistaranámi í þeirri grein, ''M.A. Medieval Icelandic Studies og Nordic Master Program in Viking and Medieval Norse Studies''. Í rannsóknum sínum hefur hann fyrst og fremst fengist við íslenskar miðaldabókmenntir, einkum [[fornaldarsögur]] Norðurlanda og [[Íslendingasögur]]. Við túlkun sagnanna hefur Torfi leitast við að beita þverfræðilegri nálgun (frásagnarfræði, táknfræði, viðtökufræði, félagsfræði, sagnfræði og sálgreiningu) í því skyni að auka skilning okkar á því hvaða hlutverki þessar sögur gegndu í miðaldasamfélaginu og hvaða merkingu þær höfðu fyrir höfunda og viðtakendur þeirra. ==Æska og menntun== Torfi er fæddur 1958, lauk stúdentsprófi frá [[Menntaskólinn við Hamrahlíð|Menntaskólanum við Hamrahlíð]] 1976, B.Ed.-prófi frá [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraháskóla Íslands]] 1982, B.A.-prófi í frönsku og íslensku frá [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] 1983, meistaraprófi í frönskum bókmenntum frá [[Université Lyon II]] 1985 og doktorsprófi frá norrænudeild [[Sorbonne-háskóli|Sorbonne-háskóla]] í París 1992. Hann var settur lektor í frönsku við Háskóla Íslands 1989, skipaður dósent 1992, prófessor í frönsku og miðaldabókmenntum 2002 en hefur verið prófessor í íslenskum miðaldafræðum frá 2009. Frá 2018 til 2022 var hann forseti Íslensku- og menningardeildar Háskóla Íslands. ==Fræðaferill== Torfi er höfundur þriggja bóka um fornsögurnar en hefur auk þess skrifað fjölda ritgerða, tímaritsgreina og bókarkafla um þær sem birst hafa bæði hérlendis og erlendis. Í fyrstu bók sinni, ''The Matter of the North. The Rise of LIterary Fiction in Thirteenth Century Iceland'' (2002), tvinnar hann saman nákvæmri greiningu á nokkrum fornaldarsögum með aðferðum bókmenntafræðinnar og sagnfræðilegum skilningi á gildum og viðhorfum Íslendinga á 13. öld til að varpa ljósi á tilurð fornaldarsagna og Íslendingasagna sem bókmenntagreina. Í næstu bók, ''Skáldinu í skriftinni. Snorri Sturluson og Egils saga'' (2004), setur Torfi fram nákvæma greiningu á byggingu og merkingarsköpun í ''Egils sögu'' og setur hana í samhengi við lýsingu á íslensku samfélagi á 13. öld sem byggir á félagsfræði franska félagsvísindamannsins Pierre Bourdieu. Í kjölfarið setur hann fram kenningu um tilurð sögunnar í ranni Snorra Sturlusonar á miðri Sturlungaöld. Árið 2014 kom út í ensk þýðing Victoriu Cribb á endurbættri gerð bókarinnar (''The Enigma og Egilll. The Saga, the Viking Poet, and Snorri Sturluson''). Þriðja bók Torfa kom út á frönsku 2023 og heitir ''Les sagas islandaises: enjeux et perspectives'' (Éditions du Collège de France, Paris). Undanfarin ár hefur Torfi haldið áfram að birta greinar um fornsögurnar. Rannsóknir hans hafa beinst að hugmyndum um höfðingsskap á miðöldum og hvernig þær birtast bæði í samtíðarsögum og Íslendingasögum. Á síðustu misserum hefur hann beint sjónum sínum að tengslum ofbeldis og sagnaritunar á 13. öld og stuðst þar við vaxandi svið áfallafræða. Auk rannsókna sinna á íslenskum miðaldabókmenntum hefur Torfi einnig fengist við franskar bókmenntir auk þess sem eftir hann liggja margvíslegar þýðingar og bera þar hæst þýðingar hans á ''[[Sverris saga|Sverris sögu]]'', sem kom út á frönsku árið 2010 og á ''[[Egils saga|Egils sögu]]'' sem kom út á sama tungumáli 2021. Torfi hefur verið gestakennari við háskólana í [[Montpellier]] í Frakklandi, [[Osló]] í Noregi og [[Sydney]] í Ástralíu, auk þess sem hann var gestafræðimaður við [[École des hautes études en sciences sociales]] í [[París]]. Árið 2021 var hann gestafyrirlesari í fjórar vikur við Collège de France í boði William Marx, prófessors. Rannsóknir Torfa hafa verið styrktar af [[Rannís]] og Rannsóknarsjóði Háskóla Íslands. Torfi hefur verið heiðraður tvívegis af frönskum stjórnvöldum fyrir framlag sitt til franskra fræða með veitingu orðanna „Palmes académiques“ og „Chevalier des arts et lettres“. {{f|1958}} [[Flokkur:Íslenskir miðaldafræðingar]] [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] ajysv1k9fpvuaoev1oubsrt2ymc5ism 0 173802 1962100 1864572 2026-05-03T22:36:10Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962100 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Ninna Rún Pálmadóttir | búseta = | mynd = | myndastærð = | myndatexti = {{}} | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1991|12|16}} | fæðingarstaður = | dauðadagur = | dauðastaður = [[]], [[]] | orsök_dauða = | verðlaun = | þekkt_fyrir = | stjórnmálaflokkur = | starf = Leikstjóri,<br>handritshöfundur | trú = | maki = | börn = | foreldrar = | undirskrift = }} '''Ninna Rún Pálmadóttir''' (f. 16. desember 1991) er íslenskur [[leikstjóri]] og [[handritshöfundur]] uppalin á [[Akureyri]]. Ninna útskrifaðist með BA-gráðu úr kvikmyndafræði við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] árið 2014.<ref>https://is.linkedin.com/in/ninna-p%C3%A1lmad%C3%B3ttir-556a9582{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>https://frettabladid.overcastcdn.com/documents/SC211014.pdf</ref>Hún útskrifaðist svo með meistaragráðu í myndlist (MFA-gráðu) í leikstjórn og handritagerð frá ''NYU Tisch School of the Arts'' í [[New York-borg|New York]] árið 2019.<ref>{{Cite web |url=https://riff.is/is/director/ninna-palmadottir/ |title=Geymd eintak |access-date=2023-04-10 |archive-date=2023-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410174046/https://riff.is/is/director/ninna-palmadottir/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://framurskarandi.is/um-verdlaunin/topp10/ninna-palmadottir/</ref> Stuttmynd hennar ''Blaðberinn'' (2019) hlaut fékk mikla athygli og ýmis verðlaun á kvikmyndahátíðum.<ref>https://www.kaffid.is/sopar-ad-ser-verdlaunum-fyrir-bladberann-eg-er-oendanlega-thakklat/</ref><ref>https://cai.is/artists/ninna/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Fyrsta kvikmynd Ninnu í fullri lengd, ''Einvera'', er væntanleg á árinu en handritið skrifar [[Rúnar Rúnarsson]] og framleiðandi er Lilja Ósk Snorradóttir.<ref>https://klapptre.is/2021/12/17/verkefnid-einvera-eftir-ninnu-palmadottur-vinnur-til-artekino-verdlaunanna-i-les-arcs/</ref> Ninna er dóttir söngvarans [[Pálmi Gunnarsson|Pálma Gunnarssonar]].<ref>https://timarit.is/page/6374654#page/n25/mode/2up</ref> == Kvikmyndir == * ''Blaðberinn'' (2019) (Stuttmynd) * ''Allir hundar deyja'' (2020) (Stuttmynd) * ''Einvera'' (2023) == Tilvísanir == <references/> == Tenglar == * {{imdb nafn|5315351}} [[Flokkur:Íslenskir kvikmyndaleikstjórar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1991]] s9w5pu6p8ne2pjpbpos2uey069thb5f 1962103 1962100 2026-05-03T23:51:12Z Cinquantecinq 12601 Lagaði málfræði 1962103 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Ninna Rún Pálmadóttir | búseta = | mynd = | myndastærð = | myndatexti = {{}} | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1991|12|16}} | fæðingarstaður = | dauðadagur = | dauðastaður = [[]], [[]] | orsök_dauða = | verðlaun = | þekkt_fyrir = | stjórnmálaflokkur = | starf = Leikstjóri,<br>handritshöfundur | trú = | maki = | börn = | foreldrar = | undirskrift = }} '''Ninna Rún Pálmadóttir''' (f. 16. desember 1991) er íslenskur [[leikstjóri]] og [[handritshöfundur]] uppalin á [[Akureyri]]. Ninna útskrifaðist með BA-gráðu úr kvikmyndafræði við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] árið 2014.<ref>https://is.linkedin.com/in/ninna-p%C3%A1lmad%C3%B3ttir-556a9582{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>https://frettabladid.overcastcdn.com/documents/SC211014.pdf</ref>Hún útskrifaðist svo með meistaragráðu í myndlist (MFA-gráðu) í leikstjórn og handritagerð frá ''NYU Tisch School of the Arts'' í [[New York-borg|New York]] árið 2019.<ref>{{Cite web |url=https://riff.is/is/director/ninna-palmadottir/ |title=Geymd eintak |access-date=2023-04-10 |archive-date=2023-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410174046/https://riff.is/is/director/ninna-palmadottir/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://framurskarandi.is/um-verdlaunin/topp10/ninna-palmadottir/</ref> Stuttmynd hennar ''Blaðberinn'' (2019) hlaut fékk mikla athygli og ýmis verðlaun á kvikmyndahátíðum.<ref>https://www.kaffid.is/sopar-ad-ser-verdlaunum-fyrir-bladberann-eg-er-oendanlega-thakklat/</ref><ref>https://cai.is/artists/ninna/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Fyrsta kvikmynd Ninnu í fullri lengd er ''Einvera'' (2023), handritið skrifaði [[Rúnar Rúnarsson]] og framleiðandi er Lilja Ósk Snorradóttir.<ref>https://klapptre.is/2021/12/17/verkefnid-einvera-eftir-ninnu-palmadottur-vinnur-til-artekino-verdlaunanna-i-les-arcs/</ref> Ninna er dóttir söngvarans [[Pálmi Gunnarsson|Pálma Gunnarssonar]].<ref>https://timarit.is/page/6374654#page/n25/mode/2up</ref> == Kvikmyndir == * ''Blaðberinn'' (2019) (Stuttmynd) * ''Allir hundar deyja'' (2020) (Stuttmynd) * ''Einvera'' (2023) == Tilvísanir == <references/> == Tenglar == * {{imdb nafn|5315351}} [[Flokkur:Íslenskir kvikmyndaleikstjórar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1991]] e82zswbdlbm82m0uw5vtzk74s2usy86 0 174970 1962091 1921826 2026-05-03T18:04:05Z TKSnaevarr 53243 /* Árásin á Camulodunum */ 1962091 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Bóadíkea | mynd = Queen Boudica by John Opie.jpg | myndatexti = Bóadíkea á málverki eftir [[John Opie]]. | fæðingardagur = Í kringum árið 30 | fæðingarstaður = [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]] | dauðadagur = Árið 60 eða 61 | dauðastaður = [[Rómverska Bretland]]i | maki = [[Prasutagus]] | þjóðerni = [[Íkenar|Íkeni]] ([[Keltar|keltnesk]]) | börn = 2 }} '''Bóadíkea''' (einnig ritað sem '''Bódísea''', '''Boudica''', '''Boudicca''' eða '''Boadicea''') var [[Keltar|keltnesk]] drottning þjóðflokks [[Íkenar|Íkena]] sem bjuggu þar sem nú er [[Norfolk]] í [[England]]i. Hún leiddi uppreisn gegn [[Rómverska Bretland|hernámsliði Rómverja]] á Bretlandi árið 60 eða 61. Ritað var um uppreisn Bóadíkeu í verkum sagnaritaranna [[Tacitus]]ar<ref>[[Tacitus]], ''[[Agricola (book)|Agricola]]'' [[wikisource:Agricola#14|14-16]]; ''[[Annals (Tacitus)|Annals]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Tac.+Ann.+14.29 14:29-39]</ref> og [[Cassius Dio|Cassiusar Dio]].<ref>[[Cassius Dio]]. ''Roman History'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/62*.html#1 62:1-12]</ref> Þessi verk voru enduruppgötvuð á [[Endurreisnin|endurreisnartímanum]] en á [[Viktoríutímabilið|Viktoríutímabilinu]] var í auknum mæli farið að bera Bóadíkeu saman við [[Viktoría Bretadrottning|Viktoríu Bretadrottningu]] og henni lyft upp á stall sem [[Bretland|bresku]] þjóðartákni og þjóðhetju. ==Nafn== Allt fram á 20. öld var nafn Bóadíkeu yfirleitt ritað sem ''Boadicea'', sem er líklega stafsetning sem upprunnin er úr stafavillum þegar verk [[Tacitus]]ar voru endurrituð á miðaldahandrit. Í ritum Tacitusar birtist nafnið bæði sem ''Boadicea'' og ''Boudicea''. Í verkum [[Cassius Dio|Cassiusar Dio]] birtist nafnið sem ''Βουδουικα'', ''Βουνδουικα'' og ''Βοδουικα''. Næsta víst er að nafnið hafi upphaflega verið ''Boudica'' eða ''Boudicca'', sem samræmist kvenkynsmynd [[frumkeltíska]] lýsingarorðsins ''*boudīka'' (sú sigursæla), sem er skylt [[Keltnesk tungumál|keltneska]] orðinu ''*bouda'' (sigur), [[írska]] orðinu ''bua'' eða ''buadh'' og [[velska]] orðinu ''buddug''. Nafnið hefur fundist skrifað „Boudica“ í [[Lúsitanía|Lúsitaniu]], „Boudiga“ í [[Bordeaux]] og „Bodicca“ í [[Bretland]]i.<ref>Graham Webster, ''Boudica: The British Revolt against Rome AD 60'', 1978; [[Guy de la Bédoyère]], [http://www.romanbritain.freeserve.co.uk/Legions.htm ''The Roman Army in Britain''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080310172023/http://www.romanbritain.freeserve.co.uk/Legions.htm|date=2008-03-10}}</ref> Með hliðsjón af seinni þróun velsku og írsku ályktar [[Kenneth Jackson]] að rétt stafsetning úr [[Bretónska|bretónsku]] sé ''Boudica'' [bɒʊˈdiːkaː].<ref>[[Kenneth H. Jackson|Kenneth Jackson]], "Queen Boudicca?", ''Britannia'' 10, 1979</ref> Næsta samsvörun fyrsta sérhljóðans í nafninu í nútíma ensku er líkt og hljóðið „ow“ í orðinu ''bow''. Framburður nafnsins á ensku er [buːˈdɪkə].<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/Boudicca Boudicca] Dictionary.com Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Random House, Inc. (hämtad 2007-12-20).</ref> == Bakgrunnur og fjölskylda == Tacitus og Dio skrifa báðir um Bóadíkeu að hún hafi verið af konungaættum. Dio segir að hún hafi verið „greindari en flestar konur“ og að hún hafi verið með langt, rautt hár sem náði niður að mjöðmum, með hrjúfa rödd og stingandi augnaráð. Hún á að hafa verið með gullinn hálshring (hugsanlega svokallaðan [[torque]]-hring), í marglitum [[Kyrtill|kyrtli]] og þykkri [[Skikkja|skikkju]] sem var haldið uppi með sylgju. Eiginmaður Bóadíkeu var [[Prasutagus]], konungur Íkena, sem átti með henni tvær dætur. == Drottning, uppreisnarleiðtogi og herforingi== [[Mynd:EnglandNorfolk.png|thumb|right||Nútímasýslan [[Norfolk]] samsvarar nokkurn veginn yfirráðasvæði Íkena til forna.]] === Bandalag með Róm === Íkenar réðu yfir landsvæði sem samsvarar nokkurn veginn sýslunni Norfolk í dag. Upphaflega var ríki þeirra ekki hluti af [[Rómarveldi]] en þeir höfðu gert bandalag við Rómverja af fúsum og frjálsum vilja eftir að [[Claudius]] keisari fyrirskipaði innrás í Bretland árið 43. Þeir voru stoltir af sjálfstæði sínu og höfðu gert uppreisn árið 47 þegar þáverandi landstjóri Rómverja, [[Publius Ostorius Scapula]], hafði hótað að afvopna þá.<ref>Tacitus, ''Annals'' [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Tac.+Ann.+12.31 12:31-32]</ref> Prasutagus, eiginmaður Bóadíkeu, lifði langa ævi og ákvað að til þess að halda völdum innan fjölskyldu sinnar skyldi hann arfleiða bæði Rómarkeisara og konu sína og tvær dætur að ríki sínu. Á þessum tíma tíðkaðist það að Rómverjar leyfðu bandalagsríkjum sínum að viðhalda sjálfstæði á ævi leiðtogans sem hafði gert bandalagið en að hann féllist á að gefa Rómarveldi ríkið eftir dauða sinn. Til dæmis má nefna innlimun Rómverja á ríkinu [[Biþynía|Biþyníu]]<ref>[[H. H. Scullard]], ''From the Gracchi to Nero'', 1982, p. 90</ref> og [[Galatía|Galatíu]] samkvæmt slíku fyrirkomulagi.<ref>John Morris, ''Londinium: London in the Roman Empire'', 1982, pp. 107-108</ref> Í [[Rómarréttur|Rómarrétti]] voru erfðir jafnframt eingöngu viðurkenndar í karllegg. === Innlimun Rómar á ríki Íkena === Þegar Prasutagus lést hundsuðu Rómverjar óskir hans um að kona hans og dætur tækju við stjórn ríkisins og limuðu konungdæmið beint inn í Rómarveldi. Landeignir voru gerðar upptækar og margir háttsettir einstaklingar hnepptir í þrældóm. Samkvæmt Tacitusi var Bóadíkea lamin með svipum og dætrum hennar nauðgað. Dio Cassius skrifar að margir rómverskir viðskiptamenn og fjárfestar, meðal annars [[Seneca yngri]], hafi endurinnheimt skuldir sem þeir höfðu áður greitt Íkenum. Tacitus minnist ekki á þetta en hann gagnrýnir rómverska landstjórann [[Catus Decianus]]. Svo virðist sem Prasutagus hafi lifað á lánuðu fé og að eftir dauða hans hafi komið að skuldardögum fyrir þegna hans. === Upphaf uppreisnarinnar === Árið 60 eða 61 fór þáverandi landstjóri Rómverja, [[Gaius Suetonius Paulinus]] í herför á eyjuna Mónu (núverandi [[Öngulsey]]) í norðurhluta [[Wales]], sem var þá vígi uppreisnarmanna og [[Drúídar|drúída]]. Íkenar nýttu sér tækifærið til að hefja eigin uppreisn ásamt [[Trínóvantar|Trínóvöntum]]. Að sögn Tacitusar voru Keltarnir undir innblæstri af sögu [[Arminius]]ar, höfðingja [[Kerúskar|Kerúska]] sem hafði rekið Rómverja frá [[Germanía|Germaníu]] árið 9, og af fordæmi Kelta sem höfðu rekið [[Julius Caesar]] frá Bretlandseyjum.<ref>Tacitus, ''Agricola'' [[Wikisource:Agricola#15|15]]</ref> Dio skrifar að Bóadíkea hafi reitt sig á spádóma, að hún hafi ákallað sigurgyðjuna [[Andraste]] og sleppt lausum [[Héri|héra]] til að sjá í hvaða átt hann færi. Nafn Bóadíkeu kann einnig að hafa skipt máli, en nafn hennar merkir „sigur“ eða „sú sigursæla“. === Árásin á Camulodunum === Fyrsta verk uppreisnarmanna var að ráðast á borgina Camulodunum (nú [[Colchester]]), hinn gamla höfuðstað Trínóvanta sem var orðinn rómversk nýlenda þar sem rómverskir uppgjafarhermenn bjuggu. Rómverjarnir í borginni höfðu farið illa með keltnesku frumbyggjana og hofið sem Rómarkeisari hafði látið reisa þar á kostnað heimamanna sjálfum sér til heiðurs gerði borgina að táknrænu skotmarki. Rómverjarnir í Camulodunum báðu Catus Decianus landstjóra um liðsauka en hann sendi þeim aðeins 200 varamenn. Hermenn Bóadíkeu lögðu undir sig illa varða borgina og lögðu hana í rúst. Síðustu varnarliðar Rómverja leituðu skjóls í hofinu og urðu að gefast upp eftir tveggja daga umsátur. Fornleifarannsóknir hafa sýnt fram á að bærinn var síðan vísvitandi og kerfisbundið jafnaður við jörðu. Þáverandi foringi níundu spænsku hersveitarinnar, [[Quintus Petillius Cerialis]] (síðar landstjóri) reyndi að bjarga borginni en sá hluti sveitarinnar sem tók þátt í aðgerðinni var þurrkaður út og aðeins foringinn og nokkrir knapar komust undan. Catus Decianus flúði til [[Gallía|Gallíu]]. === Árásirnar á Londinium og Verulamium === Þegar fréttirnar af uppreisninni bárust til Suetoniusar fór hann eftir [[Watling Street]] í gegnum yfirráðasvæði óvinarins til borgarinnar [[Londinium]] ([[London]]). Londinium var þá tiltölulega ung borg sem hafði verið stofnuð eftir yfirtöku Rómverja árið 43, en hún hafði fljótt orðið mikilvæg verslunarmiðstöð þar sem fjöldi kaupmanna bjó ásamt rómverskum embættismönnum. Suetonius íhugaði að taka sér varnarstöðu í Londinium en hann var á móti mun fjölmennari óvinaher og þar sem hann vissi af ósigri Petilliusar ákvað hann að fórna borginni til þess að bjarga skattlandinu. Her Bóadíkeu réðst á Londinium, brenndi borgina og tóku íbúana af lífi. Fornleifarannsóknir hafa sýnt fram á ummerki um bruna innan rómversku borgarmarkanna í London þar sem finna má myntir og keramík frá árinu 60.<ref>George Patrick Welch, ''Britannia: The Roman Conquest & Occupation of Britain'', 1963, p. 107</ref> Talið er að samanlagt hafi um 70.000 til 80.000 manns látist í árásum herja Bóadíkeu á bæina þrjá. Tacitus skrifar um þessa atburði að Bretónarnir hafi ekki haft áhuga á að taka eða selja gísla, aðeins á að drepa borgarbúa. Dio skrifar að konurnar af besta ætterninu hafi verið [[Stjaksetning|stjaksettar]] í fórnarskyni, brjóst þeirra afskorin og fest við varir þeirra. Þetta mun hafa átt sér stað á helgistöðum til að helga konurnar gyðjunni Andraste. === Orrustan við Paulerspury / Watling Street === [[Mynd:Boudica statue, Westminster (8433726848).jpg|thumb|right|Bronsstytta af Bóadíkeu eftir Thomas Thornycroft stendur við Westminster-brú í London. Bóadíkea stendur á léttvagninum ásamt dætrum sínum með spjót í hægri hendi og útrétta vinstri hendi til að hvetja áfram landa sína.]] Suetonius náði að safna liði með fjórtándu tvíburaherdeildinni, nokkrum deildum úr tuttugustu hersveitinni ''Valeria Victrix'' og öllum fáanlegum varaliðum. [[Poenius Postumus]], leiðtogi annarrar Ágústusarhersveitarinnar, hundsaði köll Suetoniusar eftir liðsauka en þrátt fyrir þetta tókst Suetoniusi að safna saman um tíu þúsund hermönnum. Hann kom hernum fyrir á ýmsum stöðum, líklega meðfram rómverska veginum [[Watling Street]] í [[Vestur-Miðhéruð (landshluti)|Vestur-Miðhéruð]]unum, í gljúfri fyrir framan skóg. Samkvæmt Dio taldi árásarherinn nú til sín um 230.000 menn, en þessi tala er óáreiðanleg þar sem hún kemur úr ritum sem tekin voru saman löngu síðar og þar sem sagnaritarar ýktu gjarnan tölur óvinarins. Samkvæmt Tacitusi voru Keltarnir um 100.000 talsins. Bóadíkea stýrði her sínum í hervagni með dætur sínar við hlið sér. Tacitus hefur eftir henni stutta ræðu þar sem hún lýsir sjálfri sér ekki sem aðalskonu sem hafi glatað auði sínum heldur sem venjulegri manneskju sem vilji hefna glataðs frelsis síns, svívirðinga á líkama sínum og heiðurs dætra sinna. Í ræðunni segir hún málstað sinn réttlátan, Guðina vera við hlið sér og að síðasta hersveit Rómverja sem vogaði sér gegn henni hafi farist. Hún, kona, hafi svarið að vinna sigur eða deyja. Vildu menn lifa í þrældómi væri það val þeirra sjálfra. Þegar kom að viðureign herjanna stóðu þeir ójafnt að vígi. Keltneski herinn naut ekki lengur yfirburða vegna mannfjölda þar sem Suetonius hafði valið þröngt gil sem vígvöll. Keltarnir voru jafnframt óvanir hernaði af þessu tagi og skorti reynslu af því að stýra svo stórum hersveitum. Rómverjarnir bjuggu yfir betri búnaði og meiri heraga. Keltarnir byrjuðu á vel heppnuðu framáhlaupi á rómverska herinn. Rómverjarnir stóðu þétt saman að baki 800 metra langrar varnarlínu. Þeir héldu velli og köstuðu spjótum gegn keltnesku áhlaupsmönnunum. Þegar ekki var meira eftir af spjótum börðust þeir í návígi við annað áhlaup Keltanna. Rómverjarnir voru með stutt sverð sem hentuðu til stunguárása en Keltarnir með lengri sverð sem ætlað var til höggárása á opnari vettvangi. Þungabrynjur og stórir skildir Rómverjanna skýldu þeim og ef einn dáti lést tók sá næsti við. Þegar Rómverjarnir í fremstu línu sóttu fram í [[oddfylking]]u reyndu Keltarnir að hörfa en gátu það ekki vegna vagna borgara og varaliða sem höfðu verið settir við öftustu víglínu sem síðasta varnarlínan. === Afleiðingar === Tacitus skrifar að næstum 80.000 Keltar hafi fallið í valinn, þar á meðal óbreyttir borgarar og varaliðar, en aðeins 400 Rómverjar. Samkvæmt honum [[Sjálfsmorð|fyrirfór]] Bóadíkea sér með því að innbyrða eitur. Dio skrifar hins vegar að hún hafi látist úr sjúkdómi og hafi hlotið glæsilega útför. Þegar Postumus bárust fregnir af sigri Rómverja fyrirfór hann sér með því að kasta sér á sverð sitt. [[Catus Decianus]], sem hafði flúið til Gallíu, veik úr embætti fyrir [[Gaius Julius Alpinus Classicianus]]. Suetonius leiddi refsileiðangra gegn þjóðunum sem höfðu tekið þátt í uppreisninni en gagnrýni frá [[Polyclitus]]i, þræli [[Neró]]s keisara, leiddi til rannsóknar þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að þessar aðgerðir væru líklegar til að espa upp frekari uppreisnir. Suetonius var því einnig leystur úr embætti og hans í stað tók við [[Publius Petronius Turpilianus]].<ref>Tacitus, ''Annals'' [[wikisource:The Annals (Tacitus)/Book 14#39|XIV.39]]</ref> Sagnaritarinn [[Suetonius|Gaius Suetonius Tranquillus]] ritar að uppreisn Bóadíkeu hafi nánast sannfært Neró um að það væri tímabært að Rómverjar yfirgæfu Bretland.<ref>[[Suetonius]], ''Nero'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#18 18], [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#39 39-40]</ref> == Munnmælasögur um Bóadíkeu== Margar munnmælasögur og þjóðsögur eru til um Bóadíkeu. Ein saga sem rekja má aftur til 19. aldar gengur út á að Bóadíkea [[Draugur|gangi aftur]] í [[Lincolnshire]]. Hún á að sjást akandi um á stríðsvagni sínum og margir vegfarendur segjast hafa komið auga á hana. Óvíst er hve lengi þetta á að hafa verið að gerast. Sumir segja að drottningin hafi gengið aftur allt frá dauða sínum en aðrir vilja meina að reimleikarnir hafi hafist um það leyti sem áhugi Breta jókst á sögu Bóadíkeu á 19. öld.<ref>Dan Asfar, ''Haunted Highways: Ghost Stories and Strange Tales'', 2003</ref> Samkvæmt annarri sögu er gröf Bóadíkeu að finna undir brautarpalli 8, 9 eða 10 á [[King's Cross]]-járnbrautarstöðinni í [[London]].<ref>[http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=6497 Queen Boadicea ( - 61) - Find A Grave Memorial]</ref> Þessi sögusögn kemur frá bænum Battle Bridge, sem var áður þar sem járnbrautarstöðin er nú. Íbúar Battle Bridge töldu að bærinn hefði hlotið nafn sitt eftir orrustunni sem Bóadíkea tapaði. Þetta er í dag talið vera blekking sem birtist fyrst í bókinni ''Boadicea - Warrior Queen of the Britons'' (1937), þar sem þetta er staðhæft án heimildar.<ref>Bob Trubshaw, [http://www.indigogroup.co.uk/edge/boudica6.htm "Boudica - the case for Atherstone and Kings Cross"]</ref> Líklegri skýring á örnefninu Battle Bridge er að þetta sé skrumskæling á heitinu ''Broad Ford Bridge''. Einnig hafa verið færðar fram kenningar um að gröf Bóadíkeu sé að finna í [[Parliament Hill, London|Parliament Hill]], [[Hampstead]] eða í [[Suffolk]]. ==Heimildir== * {{Tímarit.is|4289598|Bódísea ræðst á Lundúnaborg|blað=[[Samvinnan]]|útgáfudagsetning=1. febrúar 1962|blaðsíða=11-15|þýðandi=Dagur Þorleifsson}} ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Drottningar]] [[Flokkur:Dauðsföll af völdum sjálfsmorða]] [[Flokkur:Fólk fætt á 1. öld]] [[Flokkur:Fólk dáið á 1. öld]] [[Flokkur:Keltar]] [[Flokkur:Saga Bretlands]] bwot95s7g54sed7picd2mor3kfausu4 0 184085 1962098 1942284 2026-05-03T21:21:33Z Tinnijons11 84375 Mynd Bætt við. 1962098 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Magnús_Eiríksson.jpg|thumb|364x364dp|Maggi Eiríks{{Tónlistarfólk | forskeyti = | heiti = Magnús Eiríksson | heiti_á_frummáli = | viðskeyti = | mynd = | mynd_langsnið = | mynd_stærð = | mynd_upprétt = | mynd_alt = | mynd_texti = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1945|8|25}} | fæðingarstaður = [[Reykjavík]], [[Ísland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2026|1|9|1945|8|25}} | dánarstaður = | dánarorsök = | önnur_nöfn = Maggi Eiríks, Maggi í [[Rín_(hljóðfæraverslun)|Rín]] | uppruni = | starf = Tónlistarmaður | ár = 1961–2026 | maki = Elsa Guðrún Stefánsdóttir | börn = 3 | foreldrar = | ættingjar = | stefna = | hljóðfæri = | útgefandi = | samvinna = [[Kristján_Kristjánsson_(f._1956)|KK]], [[Pálmi Gunnarsson]], [[Ragnhildur Gísladóttir]], [[Guðberg Auðunsson]], [[Megas]], [[Vilhjálmur Vilhjálmsson]], [[Þorleifur Guðjónsson]], [[Hrund Ósk Árnadóttir]] | meðlimur_í = | áður_meðlimur_í = [[E.M. Sextett]] <br> [[Sexurnar]] <br> [[Skuggasveinar]] <br> [[Pónik]] <br> [[Blúskompaníið]] <br> [[Uncle John's band]] <br> [[Lísa_(hljómsveit)|Lísa]] <br> [[Mannakorn]] <br> [[Jazzhljómsveit Guðmundar Ingólfssonar]] <br> [[Brunaliðið]] <br> [[KK og Maggi Eiríks]] | vefsíða = | undirskrift = | undirskrift_stærð = | module = | module2 = | module3 = }}]] '''Magnús Eiríksson''' ([[25. ágúst]] [[1945]] – [[9. janúar]] [[2026]]) var íslenskur tónlistarmaður sem þekktastur var fyrir hljómsveit sína [[Mannakorn]], hljómsveitina [[Brunaliðið]] og að hafa samið fyrsta íslenska Eurovision-lagið [[Gleðibankinn|Gleðibankann]]. Hann starfaði einnig með [[KK]] og gaf út nokkrar plötur með honum. Magnús stundaði nám við Tónlistarskólann í Reykjavík. Tónlistaferilinn hóf hann með E.M. sextett árið 1961, þá sextán ára gamall. Einnig spilaði hann með Sexunum og Skuggasveinum og bítlasveitinni Pónik. Síðar stofnaði hann Blúskompaníið sem var [[blús]]sveit. Tengt því stofnaði hann áhugamannaklúbb um blús, Blue note. Hann starfaði í og eignaðist síðar hljóðfæraverslunina Rín. Hann var einn af stofnendum og fyrsti formaður [[Félag tónskálda og textahöfunda|Félags tónskálda og textahöfunda]] og var formaður [[STEF]]s um tíma. Magnús gaf út eina sólóplötu, ''Smámyndir'' (1982) þar sem m.a. má finna slagarana ''Þorparinn'' með [[Pálmi Gunnarsson|Pálma Gunnarssyni]] og ''Draumaprinsinn'' með [[Ragnhildur Gísladóttir|Ragnhildi Gísladóttur]]. Hann hlaut ýmsar viðurkenningar: Fálkaorðuna fyrir framlag sitt til tónlistarinnar (2014), heiðurverðlaun Íslensku tónlistarverðlaunanna (1999) og þakkarorðu íslenskrar tónlistar á Degi íslenskrar tónlistar (2024). Magnús lést árið 2026, áttræður að aldri. Eiginkona Magnúsar var Elsa Guðrún Stefánsdóttir (1949-1999). Þau eignuðust þrjá syni.<ref>[https://www.visir.is/g/20262826919d/magnus-ei-riks-son-er-latinn Magnús Ei­ríks­son er látinn] Vísir, sótt 9. janúar 2026</ref> ==Plötur== ===Sóló=== *1982: "Smámyndir" ===KK og Maggi Eiríks=== *1996: "Ómissandi fólk" *1999: "Kóngur einn dag" (Japis) *2000: "Lifað og leikið" (Zonet) *2003: "22 Ferðalög" (Zonet) *2005: "Fleiri ferðalög" (Zonet) *2007: "Langferðalög" (Zonet) *2011: "Þrefaldur" (Zonet 044) (3CD sett: Ómissandi fólk, Kóngur einn dag, and Lifað og leikið.) *2013: "Úti á sjó" ===Mannakorn=== Sjá: [[Mannakorn]] ===Brunaliðið=== Sjá: [[Brunaliðið]] ==Tenglar== *[https://glatkistan.com/2019/07/04/magnus-eiriksson/ Magnús Eiríksson - Glatkistan] ==Tilvísanir== {{fd|1945|2026}} [[Flokkur:Íslenskir tónlistarmenn]] [[Flokkur:Handhafar Hinnar íslensku fálkaorðu]] hw1nafx3ux2g7tqnaq812efoyjkk2qj 0 185896 1962143 1911163 2026-05-04T10:45:55Z ~2026-27132-98 116146 Bætti við helstu framlögum til fræða og laga, auk lausnardags frá Hæstarétti, ásamt heimildum. 1962143 wikitext text/x-wiki '''Þórður Eyjólfsson''' (1897-1975) var íslenskur lögfræðingur og hæstaréttardómari. Þórður fæddist þann 4. maí 1897 að Kirkjubóli í Hvítársíðu í Borgarfirði. Hann útskrifaðist með gagnfræðipróf árið 1917 frá Menntaskólanum í Reykjavík og sem stúdent frá sama skóla árið 1920. Hann lauk embættisprófi frá lagadeild Háskóla Íslands árið 1924. Í kjölfarið var hann fulltrúi hjá bæjarfógetanum í Reykjavík. Hann stundaði framhaldsnám í Berlín og Kaupmannahöfn á árunum 1928-1929, var prófessor við lagadeild Háskóla Íslands 1934-1935 og dr. jur. frá sama skóla 1934. Þórður var skipaður hæstaréttardómari þann 1. október 1935<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1465520#page/n13/mode/2up|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2025-04-12}}</ref> og sat þar samfleytt í rúm þrjátíu ár á miklu mótunarskeiði Hæstaréttar, en hann hlaut lausn 1. janúar 1966<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/gegnir/991003645049706886|titill=Tímarit lögfræðinga|höfundur=Ásgeir Pétursson|útgefandi=Lögfræðingafélag Íslands|mánuður=nóvember|ár=1975|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}</ref>. Hann var einn fremsti réttarsögufræðingur landsins, en reit einnig fræðiritin ''Um lögveð'', sem enn er grundvallarrit á sviði eignaréttar, og ''Persónurétt''. Þá átti hann mikinn hlut að máli við samningu ýmissa lagabálka og má þar helst nefna heildarendurskoðun hegningarlaga (1935)<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1238128|title=Tímarit.is|last=Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn|website=timarit.is|language=is|archive-url=http://web.archive.org/web/20220117110436/https://timarit.is/page/1238128|archive-date=2022-01-17|access-date=2026-05-04}}</ref>, lögræðislög (1947), erfðalög (1962) og höfundalög (1973)<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1465520|titill=Morgunblaðið|höfundur=Sigurður Líndal|útgefandi=Árvakur (af tímarit.is – Landsbókasafn)|mánuður=ágúst|ár=1975|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}</ref>. ==Tilvísanir== <references/> {{fd|1897|1975}} [[Flokkur:Dómarar við Hæstarétt Íslands]] p33be8eggk593bhpv8lhc0zcq8qhlkk 0 187224 1962101 1926223 2026-05-03T23:04:57Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962101 wikitext text/x-wiki {{athygli|Þarf að skipuleggja betur og bæta við}} [[Mynd:Thor's_hammer,_Skåne.svg|thumb|right|Hamar Þórs, [[Mjölnir]], var hugsanlega borinn um háls sem verndargripur.]] '''Norræn trú''' er heiti yfir þau [[trúarbrögð]], [[helgisiður|helgisiði]] og [[alþýðutrú]] sem tíðkuðust á [[Norðurlönd]]um fyrir [[kristnitakan|kristnitöku]]. Norræn trú er grein af [[germönsk trúarbrögð|germönskum trúarbrögðum]] sem voru stunduð af [[Germanar|Germönum]] í [[fornöld]]. Á [[miðaldir|miðöldum]] dýrkuðu flestir Norðurlandabúar [[fjölgyðistrú|marga guði]] sem nefnast [[æsir]]. Á 19. öld var því tekið að kalla norræna trú [[ásatrú]]. Nú er orðið „ásatrú“ yfirleitt notað um nútímaendurgerð eða endurvakningu norrænnar trúar í samtímanum. Á landnámsöld Íslands voru [[Þór (norræn goðafræði)|Þór]], [[Óðinn]] og [[Freyr (norræn goðafræði)|Freyr]] höfuðguðir Norðurlandabúa. [[Njörður (norræn goðafræði)|Njörður]] var einnig tignaður. Þór var meðal annars kallaður almáttugur sem þýðir mjög sterkur. Í ''Landnámu'' segir að nálægt þúsund íslenskir menn báru nafn með sem innihélt Þórs nafn, en einungis fjórir menn með Freys nafn. Í [[norræn goðafræði|norrænni goðafræði]] koma fyrir tugir nefndra ása og ásynja, auk [[vanir|vana]], sem gætu hafa verið annar goðahópur. Norræn trú er þó ekki bundin við æsi eina, heldur hvaða goð eða vættir sem er innan norrænnar goðafræði og þjóðtrúar, svo sem [[Landvættur|landvættir]], [[Álfar|álfa]], [[Dís (vættur)|dísir]], [[Vanir|vani]], [[Jötunn|jötna]], [[Dvergar (norræn goðafræði)|dverga]] og aðrar máttugar verur eða [[Ættfræði|forfeður]]. ==Líf eftir dauða == Dauðir menn eru í heiðni ýmist taldir búa á meðal lifandi eða fara til [[Hel|Heljar]] eða í [[Valhöll (norræn goðafræði)|Valhöll]]. Ólíkar hugmyndir um þetta skýrist af því að í heiðni voru engin embætti sem samsvara biskupum eða páfa og hugmyndafræðinni því ekki miðstýrt. Menn litu einnig á það sem framhaldslíf að vera til í minningum eftirlifenda því að „orðstír deyr aldrei“ eins og segir í [[Hávamál|Hávamálum]]. Lík voru brennd eða grafin. Þar sem Íslendingasögur segja frá greftrun heiðinna er langoftast um að ræða að líkin séu lögð í haug. Á Íslandi hafa ekki fundist [[Kuml|brunakuml]] ólíkt því sem þekkist annars staðar á Norðurlöndum. Á Íslandi hafa fundist fimm [[Kuml|bátakuml]]. Vopn hafa fundist í gröfum karla en meira ber á skrautgripum í gröfum kvenna. Einnig voru ýmis áhöld fyrir daglegt líf í gröfunum. Tilgangurinn með mununum er að hjálpa hinum dauðu að lifa góðu lífi í öðrum heimi. Á Dalvík fannst grafreitur með fjórtán kumlum í einni þyrpingu. Auk þrettán manna voru grafnir sjö hestar og fjórir hundar í reitnum. Í [[Mývatnssveit]] var meðal annarra hluta teningur og margar töflur eða taflmenn úr hvaltönn eða rostungstönn. Töflur af þessari gerð voru notaðar í tafli sem kallað er [[hnefatafl]]. ==Eftir kristnitöku == Litlar sem engar heimildir eru til um goðadýrkun né blót á tímabilinu eftir kristnitökuna. Þó mátti samkvæmt kristnitökulögunum blóta goð á laun sem hugsanlega skýrir þennan skort á heimildum. Náttúrudýrkun aftur á móti lifði áfram og að einhverju leyti enn í dag, eins og ýmsar heimildir er að finna um í kirkjulögum, þjóðsögum og þjóðháttum síðari alda. Í sögu Jóns biskups helga segir frá því að hann reyndi að banna blót á 12. öld og daga tengda heiðnum mönnum og guðum. Um 1200 segir frá því í Jómsvíkingadrápu að algengur siður sé að sitja undir fossum til að leita æðri visku. Árið 1844 fannst á Vestfjörðum mannslíkan af [[Freyr_(norræn_goðafræði)|Frey]], en það var fúið og óvíst hvenær það var búið til og ekki hægt að fullyrða að það hafi verið notað til að dýrka goðið. Svipuð skurðgoð fundust á síðari öldum í afskekktum héröðum í Noregi, svo sem Þelamörk og Setesdal fram til miðbiks 19. aldar. == Þjóðtrú == Gjafir voru bornar að steinum á Íslandi fram til aldamótanna 1900. Enn þann dag í dag trúir margt fólk á álfasteina og álfahóla. Í könnunum meðal nútíma Íslendinga kemur fram að margir eru að einhverju leyti vættatrúar. Um 5% hafa séð [[Álfur|álfa]] eða [[huldufólk]] og um 16% hafa séð [[Fylgja|fylgjur]]. Um 38% hafa orðið varir við návist látins manns, þar af um 5% látinn maka sinn. Um 62% Íslendinga telja mögulegt að álfar og huldufólk séu til, en um 13% telja það óhugsandi.<ref>{{cite web|url=https://notendur.hi.is/erlendur/islsummary75.doc|title=Erlendur Haraldsson: Þessa heims og annars. Könnun á dulrænni reynslu Íslendinga, trúarviðhorfum og þjóðtrú|publisher=Bókaforlagið Saga|accessdate=23. maí 2019}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Á Íslandi er 21 örnefni sem nafn á fjöllum, tindum og klettum með orðinu Goð. Fimm Goðafossar eru til á Íslandi. Goðin í heiðni eru ekki jafn voldug og Kristur er í kristni. Goðin stjórna ekki allri tilverunni en geta þó gripið inn í líf fólks. Goðin lúta örlögum líkt og fólk. Sumum var ætluð gæfa en öðrum ógæfa. Sumar dýrategundir eru helgaðar ákveðnum guði. Svín og hestur eru helguð Frey. Þór á hafra og Óðinn hrafna. En þótt hestar teljist heilagir í ásatrú tíðkast það meðal heiðinna að borða hrossakjöt. Enn í dag trúa margir að hrafninn viti fyrir óorðna hluti og segi tíðindi líkt og hrafnar Óðins sögðu honum fréttir. Helgiathafnir þar sem guðnirnir eru dýrkaðir voru kallaðar „blót“. Blótsstaðir eru kallaðir [[Hof_(guðshús)|hof]], [[Hörgur|hörgar]] eða vé. Örnefni benda til þess að blótsstaðir hafi verið mjög útbreiddir á Norðurlöndunum. Af nöfnunum þremur sem notuð eru um blótsstaði hefur vé víðtækasta merkingu, og getur táknað alla blótsstaði ásamt öðrum helgistöðum. Hof er hús þar sem blót fara fram. Hörgur þýðir hóll eða hæð úr grjóti. Nítján örnefni með orðinu hörg eru þekkt á Íslandi, 43 bæjarnöfn og yfir 80 örnefni innihalda orðið hof. Í Noregi innihalda 107 bæjarnöfn orðið hof. Á Hofsstöðum í Mývatnssveit hafa tóftir verið rannsakaðar sem sýna fram á að þar voru haldin blót. Að sunnanverðu var stór skáli yfir 36 metra langur og um 5,8 til 8,2 metra breiður. Þegar fórnir voru færðar í blótum kallaðist blóðið hlaut. Hlaut er skylt orðinu hlutur í hlutkesti. Blóðið var notað við spágerð. Bænir voru þuldar á meðan fórnir voru færðar. Varðveisla hofanna var í höndum hofgyðja og til þeirra áttu allir bændur að gjalda hoftoll. Í ásatrú er stundum signað hamarsmark til að heiðra Þór líkt og í [[kristni]] er signaður kross. Drykkir í blótum kallast full en það er talið merkja 'skál', 'drykkjarílát' eða 'öl í horni', samanber að á fornensku merkir ''ful(l)'' „bikar“. Ef til vill er orðið dregið af 'fullt drykkjarker'.<ref>Ásgeir Blöndal Magnússon. Íslensk orðsifjabók. Orðabók Háskólans. Reykjavík, 1999. Bls. 215.</ref> Sumir halda að orðið tengist því að vera 'fullur', þ.e. undir áhrifum áfengis, en sú skýring á sér enga stoð. Menn strengdu heit í veislum og drukku full um leið. Menn sóru eiða og kölluðu bölvun yfir sig ef þeir rufu eiðana. Algengast var að vinna eiða við hluti sem stóð fólki næst í daglegu lífi. Þessi venja hélst á kristnum tímum. Í sumum tilfellum gerðu heil byggðarlög sameiginleg heit, ef hallæri bar að höndum. Hólmgöngur og stofnun [[Fóstbróðir|fóstbræðralags]] tíðkuðust á blótum. Fóstbræðralag var stofnað með því að taka blóð úr þeim sem bundust, hræra saman í mold, sverja eið um að hefna fóstbræðra sem bróður síns og nefna öll goðin sem vitni. Nýfædd börn eru ausin vatni um leið og þeim er gefið nafn, líkt og lýst er meðal annars í Rígsþulu og ýmsum Íslendingasögum. Í Grágás segir að barn sem fæðist lifandi og tekur við mat fái þá um leið erfðarétt. Orðið heilagur er skylt heill og heilbrigði og merkir gæfu. Þetta er eitt af mörgum orðum sem kristni tók upp úr heiðnum sið. === Gildi === [[Hávamál]] í [[Eddukvæði|Eddukvæðum]], eða orð Óðins, innihalda heilræði og leiðarljós í lífinu fyrir þá sem aðhyllast norræna heiðni. Í Hávamál er að finna heilræði um hvernig takast skal á við lífið með einföldum hætti. Hafa þak yfir höfuðið, vera fjárhagslega sjálfstæður, eiga mat, elska og vera elskaður, þar er tekin afstaða með vinnu, visku og vináttu. Menn eiga að taka vel á móti gestum en varast hættur o.s.frv. Eins og títt er meðal þeirra sem aðhyllast fjölgyðistrú lúta kennisetningar norrænnar heiðni ekki miðstýringu eða „rétttrúnaði“. Enginn þarf að gangast undir annarra manna kennisetningar. Sumir leita eftir vináttusambandi við æsi og vani, aðrir eiga samskipti við álfa, dísir, stokka og steina eða jafnvel eigin vitund. Goðin og vættirnar eru í hugum margra myndlíking sem við þekkjum innra með okkur eða í vinum, samstarsfólki og ættingjum. Þau eru þá afl sem veitir frið og styrk. Goðin eru hvorki fullkomin né alvitur. Siðurinn snýst um að lifa lífinu þannig að fólki líði sem best. Að vera í sátt við sjálfan sig og aðra. Helstu gildi og dyggðir í norrænni heiðni eru virðing, ábyrgð og heiðarleiki. Ábyrgð felst í því að taka ábyrgð á sjálfum sér, ættingjum og vinum, samfélaginu og náttúru. Fyrirgefning er ekki sótt til guðs heldur þess sem fólk á sökótt við. Þegar eitthvað fer úrskeiðis skal sá sem olli bæta úr því. Bera skal virðingu fyrir sjálfum sér og gera sitt besta, og bera jafna virðingu fyrir öllum öðrum óháð hörundslit, trúarbrögðum, kynhneigð o.s.frv. Heiðarleiki, að treysta og vera treyst, er grunnur þess að vera frjáls og öruggur. Í norrænni heiðni er engin tilbeyðsla, ekki þarf að krjúpa fyrir guðum og guðir dæma fólk ekki. Veröldin er ekki svart-hvít og það sem fyrir ber er ekki allt illt eða gott. Hlutir hafa mismunandi góðar og slæmar hliðar, það verður flóð og fjara, dag og nótt, sumar og vetur. Fólk ber ábyrgð á því að vera raunsætt, bjartsýnt og gera það besta úr því sem í boði er. Hvorki himnaríki né helvíti bíður heiðinna manna. Óvíst þykir að hugmyndir um sæluvist vopndauðra í Valhöll hafi verið kunnugar venjulegu fólki á tíma fornrar heiðni, heldur hafi þær orðið til í hirðum heiðinna herkonunga og hirðskálda þeirra við fjörbrot siðarins, skömmu fyrir kristnun Norðurlanda. Valhallarhugmyndinni hefur verið komið á flot til að eggja heiðna hermenn í vonlítilli varnarbaráttu við vígasveitir kristniboðskonunga. Heiðingjar nú á dögum hirða lítt um slíkt. Trúboð er ekki stundað á vegum Ásatrúarfélagsins og trúin einungis útskýrð fyrir þeim sem leita eftir því. ===Höfuðblót === Í [[Ynglingasaga|Ynglingasögu]] [[Heimskringla|Heimskringlu]] segir að Óðin hafi fyrirskipað að „Þá skyldi blóta í móti vetri til árs en að miðjum vetri blóta til gróðrar, hið þriðja að sumri.“ Hefur verið talið að blót mót vetri hafi líklega verið haldið á [[Vetrarnætur|vetrarnóttum]], miður vetur var samkvæmt [[Norræna tímatalið|norræna tímatalinu]] fyrsti dagur [[Þorri|þorra]] bendir til þess að það hafi verið haldið seinnipartinn í janúar samkvæmt núverandi tímatali. Ekki er eins ljóst hvenær að sumri hið síðasta hafi verið haldið. Hafa sumir fræðimenn talið að það hafi verið haldið um mitt sumarmisserið líkt og að blót var haldið um mitt vetrarmisseri og þá líklega kringum sumarsólstöður og gætu þá jónsmessuhátíðir verið arfleið frá þeim tíma. Fyrir utan þessi þrjú lögskipuðu blót voru oft haldin önnur blót af ýmsum tilefnum og ekki endilega á ákveðnum tímum og gátu þau verið staðbundinn eftir byggðarlögum. Eins var samkvæmt fornsögunum oft stofnað til blóts ef einhver stórviðburður átti sér stað í sveitinni alveg óháð tímasetningu. Í upphafi fylgdu margir Kristnir höfðingjar tímasetningum þessarra þriggja föstu blóta en breyttu þeim í almennar veislur. Þær voru í upphafi ekki tengdar kirkjunni né kristni sérstaklega í upphafi, heldur til að friðþægja almenning sem ekki vildu missa sínar föstu hátíðir og frí hver sem trúin eða tilefnið var. Smásaman var þó reynt að kristna þær með einum eða öðrum hætti. ==Vættatrú == Heiðingjar blóta ekki einungis hin heiðnu goð, heldur blóta og trúa einnig á margvísleg náttúrufyrirbæri, svo sem ýmsar vættir. Kallast það „vættatrú“. ===Landvættir === [[Landvættur|Landvættir]] eru nefndar í Landnámu og áttu menn samkvæmt heiðnum lögum að sýna þeim kurteisi á siglingum við landið. Landvættir prýða nú skjaldamerki Íslands. Í [[Heimskringla|Heimskringlu]] segir frá því að Haraldur Danakonungur Gormsson hafi verið reiður, og sendi mann í hvalslíki í herferð til Íslands. Hann sá að öll fjöll og hólar voru fullir af '''landvættum''', smáum sem stórum. Þegar hann gekk á land fylgdu honum ormar, pöddur og eðlur sem blésu eitri á hann. Síðar réðust að honum fuglar, '''bergrisar''' og [[Jötunn|jötnar]]. Íslendingar trúðu því að landvættir vernduðu landið. Í [[Egils saga|Egils sögu]] segir að Egill reisti níð Eiríki konungi blóðöx og Gunnhildi drottningu, um að landvættir ættu að reka þau úr landi. Litlu síðar urðu þau að flýja land. Ísland var talið eign landvætta og hulduvera áður en landnám hófst. Eldur var notaður til að leysa löndin úr álögum vættanna og um leið marka það svæði sem landnámsmenn tóku sér til eignar og afnota. Í norskum kirkjulögum var tekið sérstaklega fram að bannað væri að trúa á landvættir þar sem slíkt heyri til heiðins átrúnaðar. === Náttúrudýrkun === Í Noregi og Íslandi voru blót helguð lundum, haugum, fossum, skógum, trjám og vötnum, ásamt skurðgoðum. Ekki er alltaf ljóst hvort dýrkunin var á náttúrinni sjálfri eða vættum sem bjuggu í henni. Lengi fram eftir öldum átti fólk sér sérstök heimilistré og trúðu menn að velferð heimila væri komin undir því hvernig trén þrifust. Á Íslandi eru ekki færri en átta fjöll sem heita Helgafell og öllum svipar þeim til hallar í útliti. Fólk hafði átrúnað á þessum fjöllum. Í Landnámu segir frá Þorsteini rauðnef sem blótaði Leifðafoss hjá Rauðnefsstöðum. Fossinn krafðist stöðugra sauða fórna af Þorsteini gegn því að veita honum auðsæld og framsýni. Í Noregi tíðkast enn í dag að fórna smjöri fyrir sólina með því að setja það á húsþök og láta sólina bræða. == Tröll, dísir og álfar == [[Tröll]] eru talin búa í fjöllum. Tröllin eru ekki gædd æðri hæfileikum og eru oftast óvinveitt mönnum. Tröllin voru einu vættirnar sem nutu engrar dýrkunar landsmanna. Jötnum var stundum kennt um eldgos. Mikið er um örnefni og þjóðtrú um vættir í steinum á Vestfjörðum. Var þeim hyglað með matargjöfum. Heimildir eru til um að matur var borinn vættum um aldamótin 1900. Stundum hefur því verið trúað að dísir byggju í steinum. Börnum var bannað að leika sér nálægt dísasteinum og ekki mátti vera þar með læti. Bannað var að slá gras í grenndinni. Annars myndi ógæfa steðja að. Í Ísafjarðarsýslu eru 19 örnefni tengd landdísum. Orðið dís er haft um ýmiss konar kvenættir: ásynjur, valkyrjur, hamingjur og fylgjur. Í ''[[Hallfreðar saga|Hallfreðar sögu]]'' er talað um „fylgjukonu“. En hvergi er þess getið að fylgjur væru blótaðar. Fylgjur töldust ekki til landvætta þar sem þær fylgja fólkinu en ekki landinu. Fylgja manns var oft í líki dýrs og fór á undan eiganda sínum. Sæu maður fylgju annars manns var ljóst að hans væri von innan skamms. Hins vegar var það jafnan feigðarboði að sjá sína eigin fylgju. Í ''Snorra-Eddu'' er talað um álfa sem búa í Álfheimum í himni, og í jörðu. Álfar voru blótaðir á Íslandi, í Svíþjóð og Noregi. Til eru sagnir um konur sem færðu álfum mat. Alsiða var að húsmæður skömmtuðu álfum mat á gamlárskvöld og buðu heim með þessum formála: Komi þeir, sem koma vilja, veri þeir, sem vera vilja, og fari þeir, sem fara vilja, mér og mínum að meinalausu. == Ásatrú == {{aðalgrein|Ásatrú}} Norræn trú er í dag iðkuð víða um heim í endurvakinni mynd undir heitinu ásatrú. [[Ásatrúarfélagið]] er skráð trúfélag fyrir fylgjendur ásatrúar á Íslandi og einnig trúfélagið [[Reykjavíkurgoðorð]] sem er allfámennt. Ásatrúarmenn virða æsina og önnur goð og vættir í norrænni goðafræði og líta á sem vini sína fremur en að krjúpa fyrir þeim. Margir ásatrúarmenn líta á ásatrú fremur sem sið eða lífsstíl heldur en bein trúarbrögð, trúa á mátt sinn og megin og jafnframt á lífið sjálft.<ref>{{cite web|url=https://asatru.is/hvad-er-asatru|title=Hvað er Ásatrú?|publisher=Ásatrúarfélagið|accessdate=23. maí 2019|archive-date=2018-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624122016/https://asatru.is/hvad-er-asatru|url-status=dead}}</ref> Frá aldamótum hefur verið stöðug og vaxandi fjölgun í [[Ásatrúarfélagið|Ásatrúarfélaginu]] en 1. janúar 2017 voru 3583 Íslendingar skráðir í félagið. Það er yfir 1% af þjóðinni og einsdæmi í okkar heimshluta. Á sama tíma eru félagsmenn trúfélaga íslams, búddisma, hindúisma og [[Bahá'í trúin|Bahá'í]] 2662 samtals.<ref>[http://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Samfelag/Samfelag__menning__5_trufelog/MAN10001.px] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109114633/http://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Samfelag/Samfelag__menning__5_trufelog/MAN10001.px|date=2018-01-09}}Hagstofa Íslands: Mannfjöldi eftir trú- og lífsskoðunarfélögum 1998-2017</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{bókaheimild|höfundur=Ólafur Briem|titill=Heiðinn siður á Íslandi|ár=1985}} * Dómkirkjan á Íslandi, [http://domkirkjan.is/sagan/helgisetur-fra-upphafi-bygg%C3%B0ar/ „Helgisetur frá upphafi byggðar“]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. * Ólafur Briem, [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2168262&lang=i „Landvætti“], Heimskringla, ''24. janúar'' 1945. * Erlendur Haraldsson, [https://notendur.hi.is/erlendur/english/Samaburdur1974%202007.pdf, „Samanburður á meintri dulrænni reynslu Íslendinga árin 1974 og 2006“]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Þjóðfræði. * Fréttablaðið, [http://www.visir.is/ExternalData/pdf/fbl/070923.pdf „Trú á drauga og álfa lifir“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140413140947/http://www.visir.is/ExternalData/pdf/fbl/070923.pdf |date=2014-04-13 }}. ''23. september'' 2007. * Ásatrúarfélagið, [http://asatru.is/felagafjoldi „Félagafjöldi“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304123000/http://asatru.is/felagafjoldi |date=2016-03-04 }}. * {{Vísindavefurinn|2861|Eru margir menn heiðnir?}} * {{Vísindavefurinn|274|Hvað lærði fólk árið 1000? Var um einhverja „menntun“ að ræða?}} * Rúv, [http://www.ruv.is/sarpurinn/ras-1/tru-menning-og-samfelag/20150208 „Trú, menning og samfélag. Jóhanna G. Harðardóttir“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210419145046/https://www.ruv.is/sarpurinn/ras-1/tru-menning-og-samfelag/20150208 |date=2021-04-19 }}. ''8. febrúar'' 2015. {{norræn goðafræði}} [[Flokkur:Norræn trú| ]] [[Flokkur:Víkingaöld]] oojqbssavmg62us2povkjgu17mycjpu 0 188858 1962089 1941673 2026-05-03T14:10:42Z TKSnaevarr 53243 /* Stjórnmálaferill */ 1962089 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Sisse Marie Welling | mynd = Sissemarie.jpg | myndatexti1 = Sisse Marie Welling árið 2017. | titill= Borgarstjóri Kaupmannahafnar | stjórnartíð_start = 1. janúar 2026 | stjórnartíð_end = | forveri = [[Lars Weiss]] (starfandi) | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1986|2|25}} | fæðingarstaður = [[Árósar|Árósum]], [[Danmörk]]u | stjórnmálaflokkur = [[Sósíalíski þjóðarflokkurinn]] | háskóli = [[Kaupmannahafnarháskóli]] | maki = Bo Berendt Christensen }} '''Sisse Marie Welling''' (f. 25. febrúar 1986) er [[Danmörk|dönsk]] stjórnmálakona úr [[Sósíalíski þjóðarflokkurinn|Sósíalíska þjóðarflokknum]] sem hefur setið í borgarstjórn [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] frá árinu 2010.<ref name="fb">{{Cite web|title=Sisse Marie Welling|url=https://www.facebook.com/sissemariewelling/|website=www.facebook.com|access-date=2025-11-22|language=en}}</ref> Hún varð oddviti flokksins í borgarstjórn árið 2016 og hafði umsjón með heilbrigðis- og umönnunarmálum frá 2017 til 2025. Hún varð borgarstjóri Kaupmannahafnar í byrjun árs 2026, eftir sveitarstjórnarkosningar í Danmörku árið áður. == Bakgrunnur == Sisse Marie Welling ólst upp í [[Árósar|Árósum]] og útskrifaðist með stúdentspróf frá menntaskóla borgarinnar árið 2005.<ref name="fb" /> Hún flutti stuttu síðar til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] og nam sagnfræði við [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]].<ref name=KD>{{cite news |title=Københavns nye overborgmester er en ung politisk veteran |url=https://www.kristeligt-dagblad.dk/danmark/koebenhavns-nye-overborgmester-er-en-ung-politisk-veteran |work=Kristeligt Dagblad |date=19. november 2025 |language=da}}</ref> Hún lauk kandidatsnámi árið 2017.<ref name="linkedin" /> Welling hefur unnið sem viðmælandi hjá greiningarfyrirtækinu Vilstrup Analyse, sem starfsmaður á skrifstofu Kaupmannahafnarháskóla og síðar hjá lista- og menningardeild skólans.<ref name="linkedin" /> Sisse Marie Welling býr á [[Amager]] með eiginmanni sínum og tveimur börnum þeirra.<ref name=KD/> Heimilisfangi fjölskyldunnar er haldið leyndu vegna ítrekaðrar áreitni gegn henni. Welling hefur gengið með neyðarhnapp á sér eftir að maður var dæmdur fyrir að nauðga henni og braut gegn nálgunarbanni gegn henni oftar en 50 sinnum.<ref name=pol/> == Stjórnmálaferill == Sisse Marie Welling hóf þátttöku í stjórnmálum þegar hún var 14 ára gömul þegar hún skráði sig í [[Sósíalíski þjóðarflokkurinn|Sósíalíska þjóðarflokkinn]] (SF) í heimabæ sínum, Árósum.<ref name=KD/> Hún var meðlimur í stjórn ungliðahreyfingar flokksins<ref name="linkedin" /> og hefur verið virk í sambandi danskra menntaskólanema, þar sem hún var meðal annars ritstjóri stúdentablaðsins ''Pensum''. Hún var ritari sambandsins frá júlí 2005 til júlí 2006.<ref name="linkedin" /> Welling var meðlimur í hinu svokallaða barnagengi innan Sósíalíska þjóðarflokksins í byrjun annars áratugs 21. aldar. Margir meðlimir í þessum hóp gengu yfir í [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Danmörk)|Jafnaðarmannaflokkinn]] eftir að SF sagði sig úr ríkisstjórn [[Helle Thorning-Schmidt]] árið 2014. Welling íhugaði að skipta um flokk en ákvað að vera áfram í SF eftir að [[Pia Olsen Dyhr]] var kjörin formaður.<ref name=pol/> === Borgarstjórn Kaupmannahafnar === Sisse Marie Welling var kjörin fulltrúi í borgarstjórn Kaupmannahafnar fyrir Sósíalíska þjóðarflokkinn í fyrsta sinn í sveitarstjórnarkosningum árið 2009 með 764 atkvæðum.<ref name="stemmetal">{{Cite web|title=Personlige stemmer 2009, SF - Socialistisk Folkeparti, Københavns Kommune|url=https://www.kmdvalg.dk/kv/2009/k84982101F.htm|website=www.kmdvalg.dk|access-date=2025-11-22|date=19. november 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125025200/https://www.kmdvalg.dk/kv/2009/k84982101F.htm|archive-date=25. januar 2025}}</ref> Frá 2009 til 2013 hafði hún umsjón með fjárlögum SF, sat í efnahagsnefnd flokksins og var varaformaður félagsmálanefndar.<ref name="linkedin">[https://dk.linkedin.com/in/sisse-marie-berendt-welling-2b8a1b64 linkedin]{{Dead link|date=januar 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hún var endurkjörin árið 2013 með 1.383 atkvæðum.<ref>{{Cite web|title=Personlige stemmer 2013: SF - Socialistisk Folkeparti|url=https://kmdvalg.dk/kv/2013/k84982101F.htm|website=kmdvalg.dk|access-date=2025-11-22|date=21. november 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125025209/https://kmdvalg.dk/kv/2013/k84982101F.htm|archive-date=25. januar 2025}}</ref> Á næstu árum var hún varaformaður atvinnu- og aðlögunarmálanefndar borgarstjórnarinnar og meðlimur í heilbrigðis- og umönnunarnefnd.<ref name="linkedin" /> Síðla árs 2015 tók Sisse Marie Welling sæti á [[Danska þingið|danska þinginu]] í 11 daga sem varaþingmaður flokksformannsins [[Pia Olsen Dyhr|Piu Olsen Dyhr]].<ref>{{cite web |title=Sisse Marie Welling |url=https://www.ft.dk/medlemmer/mf/s/sisse-marie-welling |website=Folketinget |language=da |dato=15. september 2025}}</ref> Þann 28. ágúst 2016 tók Welling við sem leiðtogi Sósíalíska þjóðarflokksins í Kaupmannahöfn og oddviti flokksins í borgarstjórn.<ref name=":1">[https://www.b.dk/nationalt/moed-sfs-spidskandidat-i-koebenhavn-opflasket-med-politik-og-med-masser-af Mød SFs nye spidskandidat i København: Opflasket med politik og med masser af temperament]</ref> af [[Ninna Thomsen|Ninnu Thomsen]].<ref>{{Cite web|title=SF får ny spidskandidat i København - Altinget|url=https://www.altinget.dk/artikel/sf-faar-ny-spidskandidat-i-koebenhavn|website=www.altinget.dk|date=2016-08-28|access-date=2025-11-22}}</ref> Sisse Marie Welling hlaut 5.254 persónuatkvæði í sveitarstjórnarkosningum Danmerkur árið 2017,<ref name=":0" /> þriðja mest allra frambjóðenda á eftir [[Frank Jensen]] borgarstjóra og [[Ninna Hedeager Olsen|Ninna Hedeager Olsen]].<ref name=":0">{{Cite web|title=Kommunalvalg d. 21 november 2017 - Kandidatlister|url=https://www.kmdvalg.dk/kv/2017/k84982101.htm|website=www.kmdvalg.dk|access-date=2025-11-22|date=22. november 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20250521233153/https://www.kmdvalg.dk/kv/2017/K84982101.htm|archive-date=21. maj 2025}}</ref> Eftir kosningarnar varð Welling formaður heilbrigðis- og umönnunarnefndar í borgarstjórn Kaupmannahafnar.<ref>{{Cite web|title=Sisse Marie Welling, sundheds- og omsorgsborgmester {{!}} Københavns Kommune|url=https://www.kk.dk/politik/borgmestre/sundheds-og-omsorgsborgmester|website=www.kk.dk|access-date=2025-11-22|language=da}}</ref> Í sveitarstjórnarkosningunum 2021 hlaut 7.016 persónuatkvæði og hélt áfram sem formaður heilbrigðis- og umönnunarnefndarinnar. Frá árinu 2023 hefur Sisse Marie Welling verið formaður heilbrigðis- og öldrunarmálanefndar í sambandi danskra sveitarfélaga.<ref>{{Cite web|title=Sisse Marie Welling i spidsen for KLs sundheds- og ældrepolitik|url=https://www.medtechnews.dk/article/view/1028359/sisse_marie_welling_i_spidsen_for_kls_sundheds_og_aeldrepolitik|website=MedTechNews|date=2023-05-04|access-date=2025-11-22|first=Af|last=Redaktionen/son}}</ref> === Borgarstjóri === Í sveitarstjórnarkosningum Danmerkur árið 2025 hlaut Sisse Marie Welling 20.924 persónuatkvæði, mest allra frambjóðenda í borginni. Fylgisaukningin nam 6,9 prósentum.<ref>{{Cite web|title=Stemmefordeling i Københavns Kommune|url=https://valg.dk/kv/1705ff7b-7390-48d8-b701-6bcd430dc835/municipality/96d29326-6067-4f7e-b236-84ca96e63e14|website=valg.dk|access-date=2025-11-22|url-status=live}}</ref> Daginn eftir kosningarnar, þann 19. nóvember 2025 gerðu Welling og Sósíalíski þjóðarflokkurinn samning um meirihlutasamstarf með öllum flokkum nema Jafnaðarmönnum og [[Frjálsir græningjar|Frjálsum græningjum]]. Samkvæmt samningnum verður Welling borgarstjóri Kaupmannahafnar í ársbyrjun 2026.<ref name=pol>{{cite news |last1=Nathan |first1=Ida |title=Socialdemokraterne ville gøre hende til »valgkampens største skandale«, men Sisse Marie Welling skrev historie i København |url=https://politiken.dk/danmark/politik/kommunalvalg/art10629281/Socialdemokraterne-ville-g%C3%B8re-hende-til-%C2%BBvalgkampens-st%C3%B8rste-skandale%C2%AB-men-Sisse-Marie-Welling-skrev-historie-i-K%C3%B8benhavn |work=Politiken |date=19. november 2025 |language=da-DK}}</ref> Hún er fyrsti borgarstjóri Kaupmannahafnar í meira en öld sem ekki er úr röðum Jafnaðarmanna.<ref>{{cite news |title=Hvid røg fra København: SF skriver historie og erobrer overborgmesterposten fra S |url=https://www.dr.dk/nyheder/politik/kommunalvalg/hvid-roeg-fra-koebenhavn-sf-skriver-historie-og-erobrer-overborgmesterposten-fra-s |work=DR |date=19. november 2025 |language=da-DK}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Welling, Sisse Marie}} {{f|1986}} [[Flokkur:Borgarstjórar Kaupmannahafnar]] 3qrjra0h6x7ugeojglj003k1b0zqxwx 0 190821 1962095 1961858 2026-05-03T20:33:03Z TKSnaevarr 53243 1962095 wikitext text/x-wiki {{Bók | titill = Baskerville-hundurinn | uppr_titill = The Hound of the Baskervilles | þýðandi =Guðmundur Þorláksson (1911)<br>Kristmundur Bjarnason (1965)<br>Helga Soffía Einarsdóttir (2002) | mynd = Cover (Hound of Baskervilles, 1902).jpg | lýsing_myndar = Forsíða fyrstu útgáfu bókarinnar. | höfundur = [[Arthur Conan Doyle]] | kápa = [[Alfred Garth Jones]] | land = {{UK}} [[Bretland]] | tungumál = [[Enska]] | útgefandi = [[George Newnes Ltd]] | útgáfudagur =25. mars 1902<ref>{{cite web|title=Publication of the Hound of the Baskervilles|url=http://www.historytoday.com/richard-cavendish/publication-hound-baskervilles|website=History Today}}</ref> | stefnur = [[Leynilögreglusaga]], [[gotnesk skáldsaga]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bl.uk/romantics-and-victorians/articles/an-introduction-to-the-hound-of-the-baskervilles|title=An introduction to The Hound of the Baskervilles|last=Buzwell|first=Greg|date=15 March 2014|access-date=8 August 2022|archive-date=8 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808124543/https://www.bl.uk/romantics-and-victorians/articles/an-introduction-to-the-hound-of-the-baskervilles|url-status=dead}}</ref> | ritröð = [[Sherlock Holmes]] | isbn = 9788726211078 | forveri = [[Afrek Sherlock Holmes]] | framhald = [[Endurkoma Sherlock Holmes]] }} '''''Baskerville-hundurinn''''' (enska: ''The Hound of the Baskervilles'') er glæpasaga eftir breska rithöfundinn [[Arthur Conan Doyle]] um einkaspæjarann [[Sherlock Holmes]]. Sagan var upphaflega birt sem framhaldssaga í tímaritinu ''The Strand Magazine'' frá ágúst 1901 til apríl 1902. Hún gerist að mestu leyti í [[Dartmoor]] í [[Devon]] í suðvesturhluta Englands og fjallar um rannsókn Holmes og [[Dr. Watson|Watsons]] á sögum af dularfullri ófreskju í líki hunds. ''Baskerville-hundurinn'' var fyrsta sagan með Holmes eftir að persónan var drepin í sögunni ''[[Lokaþáttur]]'' árið 1893. Velgengni bókarinnar leiddi til þess að Conan Doyle hóf aftur að skrifa sögur um Holmes þar sem kom í ljós að hann hafði komist lífs af eftir allt saman.<ref name="rendell">{{cite news|last=Rendell|first=Ruth|author-link=Ruth Rendell|title=A most serious and extraordinary problem |url=https://www.theguardian.com/books/2008/sep/13/arthurconandoyle.crime|newspaper=[[The Guardian]]|date= 12 September 2008|access-date=8 December 2018}}</ref> ''Baskerville-hundurinn'' er ein frægasta saga allra tíma<ref name="rendell"/> og árið 2003 var hún í 128. sæti af 200 í skoðanakönnun [[BBC]], [[The Big Read]], um vinsælustu skáldsögurnar meðal Breta.<ref name=":0">{{Cite web |date=2 September 2014 |title=The Big Read – Top 200 Books (2003) |url=https://www.bbc.co.uk/arts/bigread/top200.shtml |access-date=31 October 2012 |website=BBC}}</ref> Árið 1999 var hún jafnframt talin sú besta af fjórum skáldsögum Conan Doyle um Holmes í fullri lengd í skoðanakönnun meðal aðdáenda Sherlock Holmes-bókanna.<ref>{{cite web|url=http://www.bestofsherlock.com/story/storyhm.htm |title=The Best Sherlock Holmes Stories |publisher=Bestofsherlock.com |access-date=23 June 2014}}</ref> ==Söguþráður== {{multiple image | align = right | total_width = 400 | image1 = Houn-05 - Hound of Baskervilles, page 24.jpg | image2 = Houn-48.jpg | image3 = Houn-54 - The Hound killed by Holmes.jpg | footer = Frá vinstri: Hundurinn í titlinum; Holmes uppgötvar vísbendingu í málverkinu; dauði hundsins }} Í [[London]] árið 1889 virða Sherlock Holmes og John Watson fyrir sér forláta göngustaf sem gestur á Bakarastræti gleymdi hjá þeim daginn áður og reyna að álykta hver gæti átt hann. Eigandi göngustafsins, dr. James Mortimer, birtist til þess að sækja stafinn og biður Holmes um hjálp. Hann byrjar á því að lesa fyrir hann þjóðsögu sem hefur gengið milli kynslóða í Baskerville-fjölskyldunni allt frá tíma [[Enska borgarastyrjöldin|ensku borgarastyrjaldarinnar]], þegar Sir Hugo Baskerville rændi bóndadóttur. Samkvæmt sögunni slapp stúlkan og Hugo veitti henni eftirför en kallaði í bræði sinni yfir sig bölvun. Félagar Hugos fundu síðar stúlkuna dauða úr hræðslu og Hugo drepinn af djöfullegum hundi. Sagt er að hundurinn hafi gengið aftur í [[Dartmoor]] alla tíð síðan og orðið mörgum meðlimum Baskerville-ættarinnar að aldurtila. Mortimer segir að vinur sinn heitinn, mannvinurinn og [[barónett]]inn Sir Charles Baskerville, hafi tekið þjóðsöguna mjög alvarlega. Sir Charles, sem var veill fyrir hjarta, hafði sest að á Baskerville-setrinu árið 1887 eftir að hafa auðgast í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]]. Þegar lík barónettsins fannst síðar í ýviðardal með skelfingarsvip var ályktað að hann hefði dáið úr [[hjartastopp]]i. Mortimer hafði hins vegar tekið eftir stórum fótsporum eftir hundsþófa nærri líkinu. Sir Charles hafði verið elstur þriggja Baskerville-bræðra og Sir Henry, kanadískur sonur miðbróðurins heitins, er erfingi Sir Charles. Þriðji bróðirinn, hinn fremur ósiðsami Rodger, lést úr gulusótt í Suður-Ameríku árið 1876. Mortimer, sem hefur umsjón með framkvæmd erfðaskrár Sir Charles, óttast að óráðlegt sé að fara með Sir Henry til Dartmoor í ljósi yfirskilvitlegrar hættu sem kann að bíða hans þar. Holmes lítur á söguna sem augljósan skáldskap en fundar með Sir Henry þegar nýi barónettinn kemur til London. Svo virðist sem sitthvað skrýtið sé þegar farið að henda Sir Henry. Búið er að stela einu gömlu stígvéli hans, honum hefur borist nafnlaust bréf þar sem hann er varaður við því að fara til Dartmoor og einhver hefur veitt honum eftirför í leiguhestvagni. Mortimer greinir frá því að arfur Sir Henry nemi um það bil 740.000 sterlingspundum. Í ljósi þess hve mikið er í húfi biður Holmes Watson að fylgja Sir Henry til Dartmoor sem lífvörður hans og rannsaka staðhætti þar. Þegar þeir koma til Dartmoor komast Watson, Mortimer og Sir Henry að því að dæmdur morðingi að nafni Selden er sloppinn úr Princetown-fangelsinu og leikur lausum hala á mýrlendinu. Á Baskerville-setrinu eru þeir kynntir fyrir hjónunum John og Elizu Barrymore, sem vinna þar sem bryti og húsþerna. Watson skrifar til Holmes um rannsóknir sínar og fjallar sér í lagi um íbúana í nágrenninu. Hann vekur athygli á systkinunum Jack og Beryl Stapleton. Sá fyrrnefndi er kumpánlegur, ýjar að sögum um hundinn og varar Watson við því að reyna að fara yfir hið hættulega Grimpen-fen. Sú síðarnefnda reynir ítrekað að fá Sir Henry til að flýja aftur til London án vitneskju bróður síns. Annar nágranni, hr. Frankland, er sífellt til vandræða og hótar því að lögsækja dr. Mortimer fyrir að grafa upp hauga þar í grenndinni. Sir Henry verður ástfanginn af Beryl Stapleton en bróðir hennar setur sig á móti sambandi þeirra. Barrymore sendir ítrekuð skilaboð með kertaljósi til einhvers úti á mýrlendinu. Watson og Sir Henry veita Barrymore eftirför eina nóttina og komast að því að Selden er yngri bróðir frú Barrymore og að þau hjónin hafa verið að skilja eftir mat fyrir hann. Í misheppnaðri tilraun til að klófesta Selden kemur Watson auga á dularfullan mann sem stendur uppi á kletti. [[File:Houn-42 - Frontispiece (Hound of Baskervilles).jpg|thumb|left|Mynd á móti titilblaði í fyrstu útgáfu ''Baskerville-hundsins'' „Skuggi Sherlock Holmes“. Watson rannsakar kofa þar sem dularfullur maður býr í leyni úti á mýrlendinu en kemst að því að maðurinn er sjálfur Sherlock Holmes, sem hann hélt að hefði orðið eftir í London (11. og 12. kafli).]] Barrymore greinir Watson og Sir Henry frá því að dóttir Franklands, Laura, sem hefur slitið sambandi við föður sins, hafi eitt sinn skrifað Sir Charles bréf. Eftir að hafa reynt án árangurs að yfirheyra Lauru rannsakar Watson dularfulla manninn á klettinum og kemst að raun um að hann er Holmes, sem hefur sjálfur verið að rannsaka málið í laumi án þess að gera vart um sig. Holmes upplýsir Watson um að Jack Stapleton er morðinginn og að Beryl er í raun eiginkona hans en hefur verið neydd til þess að þykjast vera systir hans. Holmes er þó enn ekki með næg sönnunargögn til að gera yfirvöldum viðvart. Holmes og Watson heyra í manni að flýja undan geltandi hundi og komast síðar að því að Selden hefur fallið ofan af bjargi og beðið bana. Barrymore hafði gefið Selden gömul föt af Sir Henry og hundur Stapletons, sem hafði verið látinn þefa af stolnu stígvéli Sir Henry, villtist á lykt þeirra. Seinna, eftir kvöldverð á Baskerville-setrinu, sýnir Holmes Watson að málverkið af Sir Hugo Baskerville líkist mjög Stapleton. Holmes ákveður að nota Sir Henry sem tálbeitu án vitundar hans. Hann skipar honum að heimsækja Stapleton um kvöldið og fara síðan fótgangandi yfir mýrlendið. Holmes og Watson þykjast snúa aftur til London en fela sig þess í stað nærri húsi Stapletons ásamt Lestrade lögregluforingja frá [[Scotland Yard]]. Þrátt fyrir hnausþykka þoku tekst þeim að drepa hundinn þegar Stapleton sigar honum á Sir Henry. Þeir fara að húsi Stapletons til að handtaka hann en komast að því að hann hefur bundið konu sína við súlu og flúið út í mýrina, þar sem hann er talinn hafa drukknað. Holmes segist telja Stapleton einn klókasta andstæðing sinn. Sir Henry og dr. Mortimer fara á siglingu til að róa taugar barónettsins. Eftir brottför þeirra útskýrir Holmes fyrir Watson að Jack Stapleton hafi í raun verið Rodger Baskerville II, launsonur yngsta bróður Sir Charles. Rodger hafi keypt grimman, svartan hund og málað hann með [[fosfór]]i til að gefa honum ásýnd yfirnáttúrulegrar ófreskju. Hann vonaðist til þess að hundurinn myndi drepa alla aðra erfingjana svo hann gæti erft auðæfi Baskerville-ættarinnar. Hann hafði lofað að kvænast Lauru og taldi hana á að lokka Sir Charles út úr húsinu nóttina sem hann var myrtur. Beryl hafði sent nafnlausa bréfið til Sir Henry til þess að stöðva frekari launráð eiginmanns síns. ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|bókmenntir}} [[Flokkur:Bókaárið 1902]] [[Flokkur:Skáldsögur um Sherlock Holmes]] 0umaq7yzluvd1kg04ok9ufz9lxk2wx5 0 190920 1962094 1962068 2026-05-03T20:01:02Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962094 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Mário Soares | mynd = Medalha de Galiza 1993 - 5.jpg | myndatexti1 = Mário Soares árið 1993. | titill= Forseti Portúgals | stjórnartíð_start = 9. mars 1986 | stjórnartíð_end = 9. mars 1996 | forsætisráðherra = [[Aníbal Cavaco Silva]]<br>[[António Guterres]] | forveri = [[António Ramalho Eanes]] | eftirmaður = [[Jorge Sampaio]] | titill2= Forsætisráðherra Portúgals | stjórnartíð_start3 = 23. júlí 1976 | stjórnartíð_end3 = 28. ágúst 1978 | forseti3 = [[António Ramalho Eanes]] | forveri3 = [[José Pinheiro de Azevedo]] | eftirmaður3 = [[Alfredo Nobre da Costa]] | stjórnartíð_start2 = 9. júní 1983 | stjórnartíð_end2 = 6. nóvember 1985 | forseti2 = [[António Ramalho Eanes]] | forveri2 = [[Francisco Pinto Balsemão]] | eftirmaður2 = [[Aníbal Cavaco Silva]] | fæðingarnafn = Mário Alberto Nobre Lopes Soares | fæddur = [[7. desember]] [[1924]] | fæðingarstaður = [[Lissabon]], [[Portúgal]] | dánardagur = {{dauðadagur og aldur|2017|1|7|1924|12|7}} | dánarstaður = [[Lissabon]], [[Portúgal]] | stjórnmálaflokkur = [[Sósíalistaflokkurinn (Portúgal)|Sósíalistaflokkurinn]] | starf = Sagnfræðingur, lögfræðingur, prófessor | háskóli = [[Háskólinn í Lissabon]]<br>[[Université Panthéon-Sorbonne]] | maki = Maria Barroso (g. 1949; d. 2015) | börn = 2 |undirskrift = AssinaturaMárioSoares.svg }} '''Mário Alberto Nobre Lopes Soares ''' (7. desember 1924 – 7. janúar 2017) var [[portúgal]]skur stjórnmálamaður sem var [[forsætisráðherra Portúgals]] frá 1976 til 1978 og frá 1983 til 1985 og síðan 18. [[forseti Portúgals]] frá 1986 til 1996. Hann var fyrsti aðalritari [[Sósíalistaflokkurinn (Portúgal)|Sósíalistaflokksins]] frá stofnun hans árið 1973 til ársins 1986. Soares naut mikilla áhrifa í portúgölskum stjórnmálum og er gjarnan talinn faðir portúgalsks lýðræðis.<ref>{{Vefheimild|titill=Faðir portúgalsks lýðræðis látinn|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/01/07/fadir_portugalsks_lydraedis_latinn/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 7. janúar 2017|skoðað=9. ágúst 2025}}</ref> ==Æviágrip== === Bakgrunnur=== Mário Soares var sonur Elisu Nobre Baptista og [[João Lopes Soares]]. Faðir hans var lýðveldissinnaður stjórnmálamaður og nýlenduráðherra sem hafði stofnað og leitt skólann Colégio Moderno.<ref name=":0">{{Kilde www|url=http://www.museu.presidencia.pt/presidentes_bio.php?id=141|tittel=Museu da Presidência da República|besøksdato=2017-01-08|verk=Museu da Presidência da República|arkiv-dato=2020-08-12|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20200812214003/http://www.museu.presidencia.pt/presidentes_bio.php?id=141|url-status=død}}</ref> Frá árinu 1942 nam Soares sagnfræði og heimspeki við Háskólann í Lissabon. Eftir útskrift hóf hann árið 1952 að nema réttarvísindi og lauk því ámi árið 1957. Eftir að hafa unnið við Colégio Moderno hóf hann lögmannsstörf þetta ár.<ref name=":0" /> Á fimmta áratugnum komst Soares í tæri við ungliðahreyfingar kommúnista. Hann gekk í [[Kommúnistaflokkur Portúgals|Kommúnistaflokk Portúgals]] árið 1944 og varð einn af leiðtogum ungliðahreyfingar flokksins í Lissabon. Frá 1946 til 1944 sat hann í miðstjórn ungliðahreyfingar Hreyfingar lýðræðislegrar einingar (portúgalska: Movimento de Unidade Democrática). Árið 1946 var hann handtekinn í fyrsta sinn af leynilögreglu ríkisins, [[Polícia Internacional e de Defesa do Estado|PIDE]].<ref name=":0" /> Árin 1948–49 stýrði Soares kosningaherferð [[José Norton de Matos]] hershöfðingja í aðdraganda forsetakosninga í Portúgal. Árið 1952 sagði hann sig úr Kommúnistaflokknum og tók þátt í stofnun [[Resistência Republicana]], flokks á vinstri kanti stjórnmálanna sem ekki var kommúnískur. Soares varð fulltrúi samtakanna í stjórnarandstöðuhreyfingunni Directório Democrato-Social árið 1956. Árið 1958 vann hann fyrir forsetaframboð hershöfðingjans [[Humberto Delgado]].<ref name=":0" /> Í febrúar 1949, á meðan Soares sat í fangelsi, kvæntist hann leikkonunni [[Maria Barroso|Mariu de Jesus Simões Barroso]].<ref name=":0" /> === Leiðtogi Sósíalistaflokksins === Í apríl 1964 stofnuðu þeir Francisco Ramos da Costa, [[Manuel Alfredo Tito de Morais|Manuel Tito de Morais]] og Mário Soares [[Sósíalistaflokkurinn (Portúgal)|Portúgalska sósíalistaframtakið]] (portúgalska: ''Acção Socialista Portuguesa'' eða ASP) í [[Genf]]. Hreyfingin var undir áhrifum bæði af [[Sósíaldemókratismi|jafnaðarstefnu]] og [[Frjálslyndisstefna|frjálslyndisstefnu]].<ref>{{Kilde www|url=http://www.politipedia.pt/accao-socialista-portuguesa-1964/|tittel=Acção Socialista Portuguesa (1964)|besøksdato=2017-01-08|forfattere=|dato=|verk=Politipedia|forlag=|sitat=|arkiv-dato=2017-07-18|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20170718152003/http://www.politipedia.pt/accao-socialista-portuguesa-1964/|url-status=yes}}</ref> Soares fékk umsjón með alþjóðasamskiptum hreyfingarinnar. Soares hélt áfram pólitískri starfsemi sinni þrátt fyrir fleiri fangelsisdóma. Í mars 1968 lét portúgalska stjórnin vísa Soares úr landi ásamt fjölskyldu hans á skipi til [[Saó Tóme og Prinsípe]]. Þar dvaldist Soares þar til í nóvember sama ár. Þegar [[António de Oliveira Salazar|Salazar]] fékk hjartaslag sumarið 1968 tók [[Marcelo Caetano]] við völdum af honum og heimilaði Soares að snúa aftur til Lissabon. Í kosningum Portúgals árið 1969 var Soares oddviti kosningabandalagsins [[Comissão Eleitoral de Unidade Democrática]] (CEUD).<ref name=":0" /> Þegar honum var gert viðvart um að leynilögreglan hygðist sækja hann til saka á ný hélt Soares á ný í útlegð í apríl 1970 og settist að í [[París]].<ref name=":0" /> Árið 1973 var ASP breytt í Sósíalistaflokkinn eftir flokksþing í Vestur-Þýskalandi.<ref>{{Kilde www|url=http://www1.ci.uc.pt/cd25a/wikka.php?wakka=ps2|tittel=PS - Biografia Alongada|besøksdato=2017-01-08|forfattere=|dato=|verk=|forlag=Centro de Documentação 25 de Abril, Universidade de Coimbra|sitat=}}</ref> Soares var kjörinn flokksleiðtogi.<ref name=":0" /> Eftir [[Nellikubyltingin|nellikubyltinguna]] sneri Soares aftur til Portúgals. Hann varð utanríkisráðherra í bráðabirgðastjórn sem fór með völd frá maí 1974 til mars 1975. Hann lék því hlutverk í viðræðum um sjálfstæði portúgölsku nýlendanna í Afríku:<ref name=":2">{{Kilde www|tittel=Mário Soares Dies at 92; Guided Portugal’s Shift to Democracy|avis=The New York Times|url=http://www.nytimes.com/2017/01/07/world/europe/mario-soares-dead-portugal.html|besøksdato=2017-01-07|etternavn=Lopez|fornavn=Elias E.|dato=2017-01-07|issn=0362-4331}}</ref> [[Angóla]], [[Gínea-Bissá|Gíneu-Bissá]], [[Grænhöfðaeyjar|Grænhöfðaeyja]], [[Mósambík]] og [[Saó Tóme og Prinsípe]]. Soares sagði sig síðar úr stjórninni til að mótmæla þátttöku kommúnista í henni, meðal annars í fjölmiðlum sósíalista.<ref name="Birmingham, 2003, s. 191-192">Birmingham, 2003, bls. 191-192.</ref> Soares hafði mjög sterk tök á Sósíalistaflokknum.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 288" /> Með tengslum sínum innan [[Alþjóðasamband jafnaðarmanna|Alþjóðasambands jafnaðarmanna]] tryggði flokkurinn sér efnahagslegan stuðning.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 285">Heidar og Berntzen, 1993, bls. 285.</ref> Soaris kom sér upp góðum samböndum við jafnaðarmenn í Vestur-Evrópu, meðal annars í Svíþjóð, Bretlandi og Vestur-Þýskalandi. Þannig gat Sósíalistaflokkurinn hlotið stuðning til að þróa flokksstarfsemi sína og afla pólitísks stuðnings. Samband Soares við [[Willy Brandt]] og þýska [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Þýskaland)|Jafnaðarmannaflokkinn]] skipti sér í lagi sköpum ásamt efnahagslegum stuðningi sem þeir veittu.<ref>Evans, 2012, bls. 79.</ref> === Forsætisráðherra === [[Mynd:Mario Soares door Den Uyl in Catshuis ontvangen Mario Soares, mevrouw Soares …, Bestanddeelnr 927-1691.jpg|thumb|right||Soares (til vinstri) í heimsókn í [[Holland]]i með eiginkonu sinni, [[Max van der Stoel]] (utanríkisráðherra) og [[Joop den Uyl]] (forsætisráðherra), fyrir utan ráðherrabústaðinn [[Catshuis]], 4. maí 1974.]] Soares leiddi Sósíalistaflokkinn í kosningum til stjórnlagaþings árið 1975. Í kosningunum 25. apríl 1975 hlutu sósíalistar 37,9% atkvæða en kommúnistar 12,5%.<ref>{{Kilde www|url=http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=25&mes=04&ano=1975&eleicao=ar|tittel=CNE Resultados Eleitorais|besøksdato=2017-01-08|forfattere=|dato=|verk=|forlag=Comissão Nacional de Eleições|sitat=|url-status=død|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304232245/http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?ano=1975&dia=25&eleicao=ar&mes=04|arkivdato=2016-03-04}}</ref> Flokkurinn hlaut þó ekki nægt fylgi til að mynda ríkisstjórn. Árið 1975 tóku róttæklingar yfir landbúnaðar- og iðnaðarinnviði. Þann 25. nóvember gerðu vinstrisinnaðir foringjar í portúgalska hernum tilraun til valdaráns en hófsami herforinginn [[António Ramalho Eanes]] kæfðo tilraunina í fæðingu. Þannig greiddi Eanes leið Soares að forsætisráðherrastólnum.<ref name="Birmingham, 2003, s. 191-192"/> Undir forystu Soares vrað Sósíalistaflokkurinn aftur stærsti flokkurinn eftir þingkosningar árið 1976.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 288"/> Flokkurinn fékk þá 34,9% atkvæða.<ref>{{Kilde www|url=http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=25&mes=04&ano=1976&eleicao=ar|tittel=CNE Resultados Eleitorais|besøksdato=2017-01-08|forfattere=|dato=|verk=|forlag=Comissão Nacional de Eleições|sitat=|url-status=død|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170302063822/http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=25&mes=04&ano=1976&eleicao=ar|arkivdato=2017-03-02}}</ref> Þann 23. júlí var Soares skipaður fyrsti forsætisráðherra landsins eftir gildistöku nýrrar stjórnarskrár fyrr um árið. Soares myndaði minnihlutastjórn. Í desember 1977 varð hann að segja af sér sem forsætisráðherra eftir að portúgalska þingið samþykkti vantrauststillögu gegn honum.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 291" /> Soares myndaði eftir það samsteypustjórn sósíalista og [[Miðdemókrataflokkurinn|Miðdemókrataflokksins]] (CDS) en sú stjórn reyndist óstöðug. Slagorð Sósíalistaflokksins var „Já við sósíalisma, nei við einræði“.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 284">Heidar og Berntzen, 1993, bls. 284.</ref> Þrátt fyrir róttæka orðræðu stillti Sósíalistaflokkurinn sér upp sem skýrlega andkommúnískum flokki.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 284" /> Þannig höfðaði flokkurinn til miðstéttarkjósenda, sem [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Portúgal)|Jafnaðarmannaflokkurinn]] (PSD) reyndi einnig að fá til liðs við sig.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 288">Heidar og Berntzen, 1993, s. 288.</ref><ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 284" /> Þessi andkommúníska stefna þýddi þó að útilokað var fyrir flokkinn að vinna með portúgalska kommúnistaflokknum PCP.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 284" /> Eftir að Soares varð forsætisráðherra árið 1976 færðist stefna Sósíalistaflokksins til hægri.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 284" /> Árið 1979 var stefnuskrá flokksins og hún samræmd þeim stefnum sem flokkurinn rak í reynd. Meðal annars voru vísanir til marxisma fjarlægðar.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 284" /> Sósíalistaflokkurinn þróaðist í kapítalískan flokk sem studdi aðild Portúgals að [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalaginu]] og aukið Evrópusamstarf.<ref>Heidar og Berntzen, 1993, bls. 287–288.</ref> Soares og flokkur hans stóðu jafnframt fyrir inngöngu landsins í [[Evrópubandalagið]]. Þann 28. mars 1977 lagði stjórn Soares fram aðildarumsókn Portúgals. Hún var samþykkt 12. júní 1985 og Portúgal hlaut aðild að EB 1. janúar 1986. Soares átti í átökum við [[António Ramalho Eanes]] forseta og í júlí 1978 leysti forsetinn upp stjórnina.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 290">Heidar og Berntzen, 1993, bls. 290.</ref> Þetta leiddi til langvarandi deilna milli þeirra tveggja. Soares og Sósíalistaflokkurinn slitu samkomulagi við Eames um að styðja ekki stjórnarskrárbreytingar til að draga úr völdum forsetaembættisins. Þess í stað vann flokkurinn með [[Lýðræðisbandalagið (Portúgal)|Lýðræðisbandalaginu]] (AD) við að breyta stjórnarskránni, meðal annars svo að forsætisráðherrann yrði ekki lengur ábyrgur gagnvart forsetanum, heldur einungis þinginu. Soares og Sósíalistaflokkurinn lofuðu því í staðinn að beita sér ekki gegn einkavæðingu tiltekinna iðngeira sem höfðu verið þjóðnýttir eftir nellikubyltinguna.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 290"/> Með stjórnarskrárbreytingunum 1982 var byltingarráðið jafnframt leyst upp. Eftir þingkosningar árið 1983 og langar stjórnarmyndunarviðræður myndaði „miðblokk“ PS og PSD samsteypustjórn með Soares sem forsætisráðherra.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 291"/><ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 290"/> Soares beitti sér ekki frekar gegn Eanes þar sem hann hafði sjálfur hug á að verða forseti og vildi því ekki að embættið yrði of valdalaust.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 290"/> Samsteypustjórn Soares sprakk árið 1985 og efnt var til kosninga í október sama ár.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 291"/> Í kosningunum 1985 tapaði flokkurinn fylgi og hlaut 20,8% atkvæða.<ref>[http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=06&mes=10&ano=1985&eleicao=ar Resultados Eleitorais] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170302063827/http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=06&mes=10&ano=1985&eleicao=ar |date=2017-03-02 }}, Comissão Nacional de Eleições. 8. janúar 2017.</ref> === Forseti === [[Mynd:Mário Soares e José Sarney 1988.jpg|thumb|left|[[José Sarney]] forseti Brasilíu fundar með Mário Soares forseta (1988).]] Soares sagði af sér sem flokksleiðtogi árið 1985 til þess að gefa kost á sér í forsetakosningum. Þrátt fyrir afsögnina naut hann áfram mikilla áhrifa innan flokksins.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 285"/> Eftir að Soares hlaut 25,4% atkvæða og lenti í öðru sæti í fyrstu umferð forsetakosninganna 1986, þar sem [[Diogo de Freitas do Amaral]] lenti í fyrsta sæti með 46,3% atkvæða,<ref>{{Kilde www |url=http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=26&mes=01&ano=1986&eleicao=pr |tittel=CNE Resultados Eleitorais |besøksdato=2017-01-08 |forfattere= |dato= |verk= |forlag=Comissão Nacional de Eleições |sitat= |url-status=død |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304113132/http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=26&mes=01&ano=1986&eleicao=pr |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> bar Soares sigur úr býtum í seinni umferðinni. Hann hlaut þar 51,2% atkvæðanna.<ref>{{Kilde www |url=http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=16&mes=02&ano=1986&eleicao=pr |tittel=CNE Resultados Eleitorais |besøksdato=2017-01-08 |forfattere= |dato= |verk= |forlag=Comissão Nacional de Eleições |sitat= |url-status=død |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304052123/http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=16&mes=02&ano=1986&eleicao=pr |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> Árið 1991 var Soares endurkjörinn forseti í fyrstu kosningaumferð með 70,4% atkvæða.<ref>{{ cite book | author = Heidar, Knut | year = 1995 | title = Vesteuropeisk politikk: partier, regjeringsmakt, styreform | isbn = 8200225003 | place = Oslo | publisher = Universitetsforlaget | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2008022504088 | side = }}</ref><ref>{{Kilde www |url=http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=13&mes=01&ano=1991&eleicao=pr |tittel=CNE Resultados Eleitorais |besøksdato=2017-01-08 |forfattere= |dato= |verk= |forlag=Comissão Nacional de Eleições |sitat= |url-status=død |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160322162050/http://eleicoes.cne.pt/raster/index.cfm?dia=13&mes=01&ano=1991&eleicao=pr |arkivdato=2016-03-22 }}</ref> Soares var fyrsti forseti þriðja portúgalska lýðveldisins sem ekki hafði verið hermaður.<ref>Lobo, Pinto og Magalhães, 2012, bls. 31.</ref> Sem forseti lagði Soares áherslu á stöðugleika og lét til að byrja með lítið fyrir sér fara.<ref name="Heidar og Berntzen, 1993, s. 291">Heidar og Berntzen, 1993, bls. 291.</ref> Með stjórnarskrárbreytingum árið 1989 voru síðustu vísanirnar til sósíalískra stefna, sem höfðu verið festar í stjórnarskrá árið 1976, fjarlægðar. Þetta varð mögulegt vegna einkavæðingar iðngeira sem höfðu verið þjóðnýttir. Mestalla forsetatíð Soares komu forsætisráðherrarnir úr mið-hægrisinnaða Jafnaðarmannaflokknum, sem myndaði meirihlutastjórnir. Soares lét til sín taka með því að beita neitunarvaldi forsetans og vísa lögum til stjórnlagadómstóls, sér í lagi á öðru kjörtímabili sínu.<ref>Neto og Lobo, 2012, bls. 60–64.</ref> Soares var forseti til ársins 1996. === Síðari störf === [[Mynd:Mario Soares Carmo 1 1.jpg|thumb|Soares í Largo do Carmo á 40 ára afmæli nellikubyltingarinnar.]] Frá 1999 til 2004 átti Soares sæti á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]].<ref>{{Kilde www|tittel=Mário Soares obituary|avis=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2017/jan/08/mario-soares-obituary|besøksdato=2017-01-08|etternavn=Hooper|fornavn=John|dato=2017-01-08|språk=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Soares vonaðist til þess að geta orðið forseti Evrópuþingsins en viðræður milli [[Flokkur evrópskra sósíalista|Flokks evrópskra sósíalista]] og [[Evrópski þjóðarflokkurinn|Evrópska þjóðarflokksins]] um að deila með sér forsetaembættinu misheppnuðust þar sem Soares krafðist þess að vera þingforseti á fyrri helmingi kjörtímabilsins.<ref>Evans, 2012, bls. 80.</ref> Soares sóttist eftir því að snúa aftur á forsetastól í forsetakosningum Portúgals árið 2007 en hafði ekki erindi sem erfiði. [[Aníbal Cavaco Silva]] úr Jafnaðarmannaflokknum vann með 50,5% atkvæða í fyrstu umferð en Soares hlaut aðeins 14,3%.<ref>{{Kilde www|url=http://eleicoes.cne.pt/vector/index.cfm?dia=22&mes=01&ano=2006&eleicao=pr |tittel=CNE Resultados Eleitorais |besøksdato=2017-01-08 |forfattere= |dato= |verk= |forlag=Comissão Nacional de Eleições |sitat= |url-status=død |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120821133744/http://eleicoes.cne.pt/vector/index.cfm?dia=22&mes=01&ano=2006&eleicao=pr |arkivdato=2012-08-21 }}</ref> Fyrrum flokksbróðir Soares, [[Manuel Alegre]], hlaut 20% atkvæðanna.<ref>{{Kilde www|url=https://guardian.ng/news/portuguese-ex-president-mario-soares-dies-aged-92/|tittel=Portuguese ex-president Mario Soares dies aged 92|besøksdato=2019-01-13|dato=2017-01-07|språk=en-US|verk=The Guardian Nigeria Newspaper - Nigeria and World News}}</ref> === Andlát === [[Mynd:Exéquias do ex-Presidente da República Portuguesa, Mário Soares 01.png|thumb|right|Úr ríkisútför Soares í [[Híerónýmusarklaustrið (Lissabon)|Híerónýmusarklaustrinu]] í janúar 2017. [[Múhameð 6. Marokkókonungur]] sést í miðri fremstu röð.]] Þann 13. desember 2016 var Soares lagður inn á Cruz Vermelha-sjúkrahúsið. Hann lést 7. janúar 2017. Ríkisstjórn Portúgals lýsti yfir þriggja daga þjóðarsorg.<ref>{{Kilde www|tittel=Mário Soares, former prime minister of Portugal, dies aged 92|avis=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2017/jan/07/mario-soares-former-prime-minister-of-portugal-dies-aged-92|besøksdato=2017-01-08|etternavn=Reuters|dato=2017-01-07|språk=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Líkkista Soares var borin á hestvagni gegnum götur Lissabon í útförinni 10. janúar 2017. Meðal gesta í jarðarförinni voru [[Filippus 6. Spánarkonungur]], [[Michel Temer]], [[Lionel Jospin]], [[José Sarney]] og [[Felipe González]].<ref>{{Kilde www|url=http://www.dailymail.co.uk/~/article-4105276/index.html|tittel=Foreign dignitaries attend funeral of former Portugal leader|besøksdato=2019-01-24|dato=2017-01-10|verk=Mail Online}}</ref> ==Heimildir== * Birmingham, David: ''A Concise History of Portugal'', 2. útgáfa, Cambridge: Cambridge University Press, 2003. ISBN 0-521-53686-3 * Evans, Ana Maria: „The Adjustment of Portuguese Political Parties to the Challenges of Multilevel Governance: A Comparative Analysis of Political Affiliation in the European Parliament“, í Sebastián Royo (ritstj.): ''Portugal in the Twenty-First Century. Politics, Society, and Economics'', Lanham, MD: Lexington Books, 2012, bls. 69–91. ISBN 978-0-7391-3756-7 * Heidar, Knut og Einar Berntzen: ''Vesteuropeisk politikk. Partier, regjeringsmakt, styreform'', Oslo: Universitetsforlaget, 1993 * Lobo, Marina Costa, António Costa Pinto og Pedro Magalhães: „The Political Institutions of Portuguese Democracy“, Sebastián Royo (ritstj.): ''Portugal in the Twenty-First Century. Politics, Society, and Economics'', Lanham, MD: Lexington Books, 2012, bls. 23–48. ISBN 978-0-7391-3756-7 ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Portúgals| frá=[[23. júlí]] [[1976]]| til=[[28. ágúst]] [[1978]]| fyrir=[[José Pinheiro de Azevedo]]| eftir=[[Alfredo Nobre da Costa]]| }} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Portúgals| frá=[[9. júní]] [[1983]]| til=[[6. nóvember]] [[1985]]| fyrir=[[Francisco Pinto Balsemão]]| eftir=[[Aníbal Cavaco Silva]]| }} {{Erfðatafla| titill=Forseti Portúgals| frá=[[9. mars]] [[1986]]| til=[[9. mars]] [[1996]]| fyrir=[[António Ramalho Eanes]]| eftir=[[Jorge Sampaio]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Portúgals}} {{Forsætisráðherrar Portúgals}} {{DEFAULTSORT:Soares, Mário}} {{fd|1924|2017}} [[Flokkur:Evrópuþingmenn]] [[Flokkur:Forsetar Portúgals]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Portúgals]] [[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]] ojqtj9cxih2shzdehbxcpzugxivq7jg 0 190924 1962081 2026-05-03T12:11:07Z Masae 538 Ný grein 1962081 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Skálholt map 1690 copy (cropped).png|alt=<nowiki>Skálholtskortið svo kallaða sem sem sýnir latneskar útgáfur af norrænum örnefnum í Norður-Atlantshafi. Kortið var upphaflega gert af Sigurði Stefánssyni, skólameistara í Skálholti 1590. Sú gerð er horfin en afrit Þórðar biskups Þolákssonar frá 1690 hefur varðveist. ''Iotun-heimar'' ([[Jötunheimar]]) ''Riseland'' (Risaland]]) | ''Grönlandia'' ([[Grænland]]) | ''Helleland'' ([[Helluland]]) | [[Markland]] | ''Skrælinge Land'' (Skrælingaland]]) | ''Promontorium Winlandiæ'' (Vinlandsskagi]]) </nowiki>|thumb|Skálholtskortið svo kallaða sem sem sýnir latneskar útgáfur af norrænum örnefnum í Norður-Atlantshafi. Kortið var upphaflega gert af [[Sigurður Stefánsson (skólameistari)|Sigurði Stefánssyni, skólameistara]] í [[Skálholt|Skálholti]] 1590. Sú gerð er horfin en afrit [[Þórður Þorláksson|Þórðar biskups Þolákssonar]] frá 1690 hefur varðveist. {{bulleted list | ''Iotun-heimar'' (Jötunheimar) | ''Riseland'' (Risaland) | ''Grönlandia'' (Grænland) | ''Helleland'' (Helluland) | ''Markland'' | ''Skrælinge Land'' (Skrælingaland) | ''Promontorium Winlandiæ'' (Vinlandsskagi) }} ]] '''Markland''' var, ásamt [[Vínland|Vínlandi]] og [[Helluland|Hellulandi]], landsvæði vestan við [[Grænland]] sem [[Bjarni Herjólfsson]] sá álegndar, [[Leifur heppni|Leifur Eiríksson]] nafngaf og [[Þorfinnur karlsefni|Þorfinnur Karlsefni Þórðarson]] kannaði samkvæmt [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] og [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]]. Markland var sunnan við Helluland en norðan við Vínand. Ekki er vitað með vissu hvar það landsvæði sem nefnt var Markland var, en flestir fræðimenn telja það hafa verið suðurhluti [[Labrador]] og mögulega einnig [[Nýfundnaland]].<ref> Jónas Kristjánsson et al. (2012) "''Falling into Vínland''", Acta Archaeologica 83, bls. 145-177 [https://doi.org/10.1111/j.1600-0390.2012.00623.xDigital]</ref><ref>Campbell, Gordon (25 March 2021). ''Norse America: The Story of a Founding Myth''. Oxford University Press. fig. 3.1. ISBN 978-0-19-260598-6.</ref> Það hlýtur þó að hafa verið fyrir sunnan Groswater-flóa (enska: Groswater Bay; Inuttitut: Kangerliorsoak) á miðri vesturströnd Labrador, þar fyrir norðan er skóglaust túndru landslag. Suðurhluti Labrador og Nýfundnalands eru hinsvegar í barrskógabeltinu.<ref> Ellen Jakubowski (2025). [ https://wwf.ca/stories/native-plants-newfoundland-labrador/ NATIVE PLANTS OF NEWFOUNDLAND AND LABRADOR: RUGGED, USEFUL — SOMETIMES CARNIVOROUS] WWF</ref> Fyrsti hluti nafnsins er fornnorræna orðið ''mǫrk'' sem þýðir skógur.<ref>[https://ordsifjabok.arnastofnun.is/faersla/12894 Íslansk orðsifjabók]</ref> == Fundur Marklands== Einu heimildirnar sem fjalla nokkuð ítarlega um landafundi Grænlands og landsvæða vestan við Labradorhaf í kringum ár 1000 eru [[Grænlendinga saga]] og [[Eiríks saga rauða]]. Báðar sögurnar segja frá svipuðum persónum, á svipuðum stöðum og á svipuðum tímum en ber einnig á milli um margt. Í Grænlendinga sögu hefst frásögn af þessum landafundum á því að Bjarni Herjúlfsson kemur frá [[Noregur|Noregi]] til [[Eyrarbakki|Eyrarbakka]] en fréttir þá af för föður hans til Grænlands og ákveður að fylgja eftir. Hann viltist í þoku á leiðinni en sér síðar til lands. Bjarni taldi þetta ekki vera vera [[Grænland]] og siglir í nánd við landið, sem var ófjöllótt og skógi vaxið og smáar hæðir á landinu. Hann sigldi síðan áfram og sá þá annað land sem var slétt og viði vaxið. Sá hann síðar þriðja landið sem var hátt og fjöllótt og jökull á og sáu að það var eyland og tók síðan stefnuna frá landinu. Fjórða landið sem þeir komu að var Grænland og hittir þar Bjarni föður sinn. Bjarni steig aldrei á land þar sem hann hafði siglt hjá samkvæmt sögunni og gaf engum stað nafn.<ref>[https://www.snerpa.is/net/isl/graens.htm Grænlendinga saga]</ref> Síðan segir í Grænlendinga sögu að Leifur sonur Eiríks rauða hafi frétt af siglingu Bjarna og kaupir skipið af honum. Sigldi hann síðan í haf með samfylgdarmönnum sínum og fundu fyrst það land sem Bjarni fann síðast. Leist Leifi ekki á landið og kallaði Helluland. „''Eftir þetta sigla þeir í haf og fundu land annað, sigla enn að landi og kasta akkerum, skjóta síðan báti og ganga á landið. Það land var slétt og skógi vaxið og sandar hvítir víða þar sem þeir fóru og ósæbratt'' "<nowiki>[Giskað hefur verið á að hér sé um að ræða 65 km langa hvíta sandströnd sem er suður af skaganum Cape Porcupine á Labrador-strönd.]</nowiki> "Þá mælti Leifur: „''Af kostum skal þessu landi nafn gefa og kalla Markland''." <ref> https://www.snerpa.is/net/isl/graens.htm Grænlendinga saga] Snerpa</ref> Sigla þeir síðan áfram í landaleit. Í Eiríks sögu rauða kemur hins vegar Bjarni Herjúlfsson ekki fyrir en sagan segir hins vegar frá för Þorfinns Karlsefni að leita Vínlands. En í Eiríks sögu rauða er sagt frá því að Leifur Eiríksson hafi orðið hafvilltur þegar hann var á siglinu frá Noregi til Grænlands. „''Leif velkti lengi úti og hitti hann á lönd þau er hann vissi áður öngva von í. Voru þar hveitiakrar sjálfsánir og vínviður vaxinn. Þar voru og þau tré er mösur hétu og höfðu þeir af öllu þessu nokkur merki, sum tré svo mikil að í hús voru lögð''.“<ref>[https://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm ''Eiríks saga rauða'']</ref> Ekki er sagt að Leifur hafi gefið þessum löndum nöfn. Siðar í Eiríks sögu rauða segir frá ferðum Þorfinns Karlsefnis í leit að löndum. Þorfinnur og samferðamenn hans hefja ferð sína frá Bröttuhlíð í Austurbyggð: „''Sigldu þeir undan síðan til Vestribyggðar og til Bjarneyja. Sigldu þeir þaðan undan Bjarneyjum norðan veður. Voru þeir úti tvö dægur. Þá fundu þeir land og reru fyrir á bátum og könnuðu landið og fundu þar hellur margar og svo stórar að tveir menn máttu vel spyrnast í iljar. Melrakkar voru þar margir. Þeir gáfu nafn landinu og kölluð Helluland'. ''Þá sigldu þeir norðan veður tvö dægur og var þá land fyrir þeim og var á skógur mikill og dýr mörg. Ey lá í landsuður undan landinu og fundu þeir þar bjarndýr og kölluðu Bjarney en landið kölluðu þeir Markland. Þar er skógurinn'''“. <ref>[https://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm ''Eiríks saga rauða'']</ref> Sigldu þeir síðan áfram suður. Í sögu Eiríks rauða er sagt að Markland sé sunnan við Helluland, norðan við Vínland undan Kjalarnesi, norðvestur af eyju sem kallast Bjarney, og að sögn Skrælingjanna sem Karlsefni tók væri [[Hvítramannaland]] „öðrumegin gagnvart sínu landi.“ <ref>Fitzhugh, William W, et al.(2000) Vikings : The North Atlantic Saga. Smithsonian Institution Press in association with the National Museum of Natural History. ISBN : 1560989955</ref> ===Marckalada=== Eina þekkta heimildin um Markland á miðöldum utan Norðurlanda er í króníku, sem nefnd er ''Cronica universalis'', sem ítalski munkurinn Galvaneus Fiamma ([[ítalska]] Galvano Fiamma, f. 1283, d. 1344) frá [[Mílanó]] skrifaði á fyrri hluta 14. aldar. Hann virðist hafa verið fyrstur manna í Suður-Evrópu til að skrifa um lönd vestan við Grænland, og er þetta eina þekkta heimildin um Nýja heiminn fyrir ferð [[Kristófer Kólumbus|Kólumbusar]] árið 1492. Fiamma skrifaði fjölmörg rit um söguleg efni.<ref> Chiesa, Paolo (2021-05-04).[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00822884.2021.1943792 "Marckalada: The First Mention of America in the Mediterranean Area (c. 1340)". Terrae Incognitae. 53 (2): 88–106.] doi:10.1080/00822884.2021.1943792. hdl:2434/860960. ISSN 0082-2884. S2CID 236457428.</ref> Í Cronica universalis skrifar Fiamma svo um Island, Grænland og Markland: „''Lengra norður er úthafið, haf með mörgum eyjum þar sem er mikið af förufálkum og hvítfálkum. Þessar eyjar eru svo langt norður að pólstjarnan er sunnan við þig. Sjómenn sem sigla um höf Danmerkur og Noregs segja að norður yfir, handan Noregs, sé Yslandia'' <nowiki>[Ísland]</nowiki>; e''nn lengra er eyja sem heitir Grolandia'' <nowiki>[Græland]</nowiki>;, … ''. Landstjóri þessarar eyju er biskup. Í þessu landi er hvorki hveiti né vín né ávextir; fólk lifir á mjólk, kjöti og fiski. Það býr í jarðarhúsum og þorir ekki að tala hátt eða gera neinn hávaða, af ótta við að villidýr heyri í þeim og éti þau. Þar búa risavaxnir hvítir birnir, sem synda í sjónum og flytja skipbrotna sjómenn upp að ströndinni. Þar búa hvítir fálkar, sem geta flogið mikið, sem eru sendir til keisarans í Katai'' <nowiki>[Kína]</nowiki>. ''Lengra í vestur er annað land, sem heitir Marckalada'' <nowiki>[Markland]</nowiki>; ''þar búa risar. Í þessu landi eru byggingar úr svo stórum steinhellum að enginn mundi hafa getað byggt með þeim nema miklir risar. Þar eru líka græn tré, dýr og mikill fjöldi fugla. Hins vegar hefur enginn sjómaður nokkurn tíma getað sagt neitt með vissu um þetta land eða um einkenni þess. Af öllum þessum staðreyndum er þó ljóst að það eru byggðir á norðurslóðum.''“<ref> Postea versus tramontanam est mare occeanum, ubi sunt insule multe in quibus nascuntur falcones peregrini et gyrifalchi in maxima quantitate. Et iste insule sunt tantum versus tramontanam quod stella tramontana remanet a tergo versus meridiem. Et dicunt marinarii qui conversantur in mari Datie et Norvegye quod ultra Norvegiam versus tramontanam est Yslandia. Et inde est insula dicta Grolandia …, ubi unus episcopus dominatur. Ibi non est granum nec vinum nec fructus, sed vivunt de lacte et carnibus et piscibus. Habent domus subterraneas in quibus habitant, nec audent clamare vel aliquem rumorem facere ne bestie eos audirent et devorarent. Ibi sunt ursi albi magni nimis, qui natant per mare et naufragos ad litus conducunt; ubi nascuntur falcones albi magni volatus qui mittuntur ad imperatorem Tartarorum de Kata. Inde versus occidens est terra quedam que dicitur Marckalada, ubi gigantes habitant et sunt hedifitia habentia lapides saxeos tam grandes quod nullus homo posset in hedifitio collocare nisi essent gygantes maximi. Ibi sunt arbores virides et animalia et aves multe nimis. Nec umquam fuit aliquis marinarius qui de ista terra nec de eius condictionibus aliquid scire potuerit pro certo. Ex his omnibus apparet quod sub pollo artico est habitatio. Paolo Chiesa, [https://www.academia.edu/46553332/_Summa_cronicarum_Un_opera_incompiuta_e_perduta_di_Galvano_Fiamma_in_Filologia_mediolatina_24_2017_pp_305_321 “Summa cronicarum. Un’opera incompiuta e perduta di Galvano Fiamma”.] Filologia mediolatina. Rivista della Fondazione Ezio Franceschini, Volume: 24 (2017), bls. 305–21.</ref> Áður en handritið af ''Cronica universalis'' fannst árið 2021 höfðu engar heimildir verið um þekkingu utan Norðurlanda um lönd handan Atlanthafs fyrir ferð Kólumbusar árið 1492. Paolo Chiesa, prófessor í miðalda latneskum bókmenntum við Háskólann í Mílanó, telur að Fiamma hafi frétt af Nýja heiminum frá sjómönnum í hafnarborginni Genúa.<ref> Fiamam, 2017</ref> ==Marklandsviður== [[Mynd:Nature's Autumn Palette on Newfoundland's Humber River in 2007.jpg|thumb|alt=Haustlitir á Nýfundnalandi|Haustlitir á Nýfundnalandi]] Í Grænlendingasögu er sagt Leifur hafi látið höggva farm á skipið áður en þeir sigla heim til Grænlands eftir dvöl á Marklandi eða Vínlandi. Einnig er þess getið að Karlefni hafi haft með sér húsasnotru<ref> útskorið gaflskraut á húsi’ https://ordsifjabok.arnastofnun.is/faersla/18321 Húsasnotra Íslensk oðabók</ref> úr mösur tré frá Grænlandi til Noregs og selt þar. Líklegt er að norrænir Grænlendingar hafi haldið áfram að fara til landana handan við Labradorhaf bæði til rostungaveiða og mögulegra skiptiverslunar við frumbyggja<ref>E.J. Ruiz- Puerta, G. Jarrett 3*, M. L. McCarthy, S. En Pan, X. Keighley, M. Aiken, G. Zampirolo, M. J. J. E. Loonen, A. B Gotfredsen, L. R. Howse, P. Szpak, Snæbjörn Pálsson, S Rufolo, Hilmar J. Malmquist, S. P. A. Desjardins, M. T. Olsen, P. D. Jordan (2024). [https://www.science.org/doi/epdf/10.1126/sciadv.adq4127 Greenland Norse walrus exploitation deep into the Arctic] Science Advances Volume 10, Issue 39 Sep 2024. [https://doi.org/10.1126/sciadv.adq4127 https://doi.org/10.1126/sciadv.adq4127]</ref> á þeim nærri 500 sem byggðin stóð á Grænlandi. ===1347=== Eina skriflega heimildin sem bendir til timburferða til Marklands var skráð í [[Íslenskir annálar|Skálholts annál]] (sem var skráður um 1362), og segir um árið 1347 að þá hafi komið skip, minna en för á Íslandi, af Grænlandi í Straumfjörð ytri (á [[Snæfellsnes|Snæfellsnesi]]) akkerislaust. Á því voru 17 manns og hafði það farið til Marklands og síðan orðið hafreka til Islands.<ref>Þa kom ok skip af Grænlandi minna at vexti enn sma Islandz fór. þat kom i Straum fiórð inn ytra. þat var akkeris laust. þar voru á .xvij. menn ok hófðu farit til Marklandz enn siðan vordit hingat hafreka. [https://heimskringla.no/wiki/Skálholts-Annaler_efter_AM Skálholts-Annálar]</ref> Talið er að skipið hafi farið til Marklands til að ná í timbur.<ref> Brandon M. Bender (21. oktober 2025). [https://www.worldhistory.org/article/2825/the-disappearance-of-norse-greenland/ «The Disappearance of Norse Greenland».] World History Encyclopedia, www.worldhistory.org.</ref> Eftir fjölda mannanna í skipunu hefur það ekki verið öllu stærra en [[Áttæringur|átt]]- til tólfæringur.<ref> [https://timarit.is/files/62439797 Kollvarpar fyrri hugmyndum um landnám Grænlands.] Sjómannadagsblaðið, 30. maí 1965 — 28. árgangur.</ref> ===Viðargreining=== Til að rannsaka uppruna timburs á Grænlandi skoðaði [[Lísabet Guðmundsdóttir]] frá [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] trjáleifar frá fimm norrænum bæjum þar, þar af fjórum meðalstórum bújörðum og biskupssetrinu í Görðum. Gerðar voru rannsóknir á 8.552 viðarbútum. Með því að skoða þunna viðarhluta í [[smásjá]] var hægt að rannsaka [[Fruma|frumubygginga]] viðarbútannna og var hægt að finna uppruna og tegundir viðarins. Öll sýnin voru einnig tímagreind. Um 36% av öllum sýnum voru innlendar tegundir. Af heildinni reyndist [[rekaviður]] vera um 25%, það er [[lerki]] (Larix), [[greni]] (Picea) og [[skógarfura]] (Pinus sylvestris). Innfluttur viður kom frá Evrópu, meðal annars [[eik]] (Quercus), [[beyki]] (Fagus) og [[Furur|fura]]. En þar voru einnig trjátegundir sem án efa komu frá austurströnd Norður-Ameríku, kanadaþöll einnig kölluð [[skógarþöll]] (Tsuga canadensis), [[gráfura]] (Pinus banksiana) og [[Sandfura]] (Pinus strobus) Það þýðir að Grænlendingarnir hljóta að hafa sótt timbur frá Norður-Ameríku. [[Labradorstraumurinn]] flæðir úr [[Norður-Íshaf|Norður-Íshafi]] meðfram strönd [[Labrador]], og [[Nýfundnaland]]s og áfram suður með [[Nýja-Skotland|Nova Scotia]] þannig að þetta getur getur ekki hafa verið rekaviður. Þessar niðurstöður benda á að norrænir Grænlendingar höfðu aðstöðu, þekkingu og skipakost til að fara yfir Davis sundið til austurstrandar Norður-Ameríku að minnsta kosti allt fram að lok fjórtándu aldar.<ref>{{Bókaheimild|titill=Timber imports to Norse Greenland: lifeline or luxury?|höfundur=Lísabet Guðmundsdóttir|útgefandi=Cambridge University Press]|ár=2023|tungumál=enska}}</ref><ref>Lasse Biørnstad (2023). [https://www.forskning.no/arkeologi-gronland-middelalderen/vikingene-pa-gronland-importerte-traer-fra-nord-amerika-ifolge-forsker/2187729 Vikingene på Grønland importerte trær fra Nord-Amerika, ifølge forsker]. Tímaritið Forskning.no, 25.04.2023</ref> ===Tilvitnanir=== <references/> [[Flokkur:Vínland]] [[Flokkur:Saga Íslands]] [[Flokkur:Saga Grænlands]] [[Flokkur:Saga Kanada]] 54gog8l4uknchwxw1matkcnoghee3nf 1962082 1962081 2026-05-03T12:15:43Z Masae 538 1962082 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Skálholt map 1690 copy (cropped).png|alt=<nowiki>Skálholtskortið svo kallaða sem sem sýnir latneskar útgáfur af norrænum örnefnum í Norður-Atlantshafi. Kortið var upphaflega gert af Sigurði Stefánssyni, skólameistara í Skálholti 1590. Sú gerð er horfin en afrit Þórðar biskups Þolákssonar frá 1690 hefur varðveist. ''Iotun-heimar'' ([[Jötunheimar]]) ''Riseland'' (Risaland]]) | ''Grönlandia'' ([[Grænland]]) | ''Helleland'' ([[Helluland]]) | [[Markland]] | ''Skrælinge Land'' (Skrælingaland]]) | ''Promontorium Winlandiæ'' (Vinlandsskagi]]) </nowiki>|thumb|Skálholtskortið svo kallaða sem sem sýnir latneskar útgáfur af norrænum örnefnum í Norður-Atlantshafi. Kortið var upphaflega gert af [[Sigurður Stefánsson (skólameistari)|Sigurði Stefánssyni, skólameistara]] í [[Skálholt|Skálholti]] 1590. Sú gerð er horfin en afrit [[Þórður Þorláksson|Þórðar biskups Þolákssonar]] frá 1690 hefur varðveist. {{bulleted list | ''Iotun-heimar'' (Jötunheimar) | ''Riseland'' (Risaland) | ''Grönlandia'' (Grænland) | ''Helleland'' (Helluland) | ''Markland'' | ''Skrælinge Land'' (Skrælingaland) | ''Promontorium Winlandiæ'' (Vinlandsskagi) }} ]] '''Markland''' var, ásamt [[Vínland|Vínlandi]] og [[Helluland|Hellulandi]], landsvæði vestan við [[Grænland]] sem [[Bjarni Herjólfsson]] sá álegndar, [[Leifur heppni|Leifur Eiríksson]] nafngaf og [[Þorfinnur karlsefni|Þorfinnur Karlsefni Þórðarson]] kannaði samkvæmt [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] og [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]]. Markland var sunnan við Helluland en norðan við Vínand. Ekki er vitað með vissu hvar það landsvæði sem nefnt var Markland var, en flestir fræðimenn telja það hafa verið suðurhluti [[Labrador]] og mögulega einnig [[Nýfundnaland]].<ref> Jónas Kristjánsson et al. (2012) "''Falling into Vínland''", Acta Archaeologica 83, bls. 145-177 [https://doi.org/10.1111/j.1600-0390.2012.00623.xDigital]</ref><ref>Campbell, Gordon (25 March 2021). ''Norse America: The Story of a Founding Myth''. Oxford University Press. fig. 3.1. ISBN 978-0-19-260598-6.</ref> Það hlýtur þó að hafa verið fyrir sunnan Groswater-flóa ([[enska]]: Groswater Bay; [[Inúktitút|Inuttitut]]: Kangerliorsoak) á miðri vesturströnd Labrador, þar fyrir norðan er skóglaust túndru landslag. Suðurhluti Labrador og Nýfundnalands eru hinsvegar í [[Barrskógabeltið|barrskógabeltinu]].<ref> Ellen Jakubowski (2025). [ https://wwf.ca/stories/native-plants-newfoundland-labrador/ NATIVE PLANTS OF NEWFOUNDLAND AND LABRADOR: RUGGED, USEFUL — SOMETIMES CARNIVOROUS] WWF</ref> Fyrsti hluti nafnsins er fornnorræna orðið ''mǫrk'' sem þýðir skógur.<ref>[https://ordsifjabok.arnastofnun.is/faersla/12894 Íslansk orðsifjabók]</ref> == Fundur Marklands== Einu heimildirnar sem fjalla nokkuð ítarlega um landafundi Grænlands og landsvæða vestan við Labradorhaf í kringum ár 1000 eru [[Grænlendinga saga]] og [[Eiríks saga rauða]]. Báðar sögurnar segja frá svipuðum persónum, á svipuðum stöðum og á svipuðum tímum en ber einnig á milli um margt. Í Grænlendinga sögu hefst frásögn af þessum landafundum á því að Bjarni Herjúlfsson kemur frá [[Noregur|Noregi]] til [[Eyrarbakki|Eyrarbakka]] en fréttir þá af för föður hans til Grænlands og ákveður að fylgja eftir. Hann viltist í þoku á leiðinni en sér síðar til lands. Bjarni taldi þetta ekki vera vera [[Grænland]] og siglir í nánd við landið, sem var ófjöllótt og skógi vaxið og smáar hæðir á landinu. Hann sigldi síðan áfram og sá þá annað land sem var slétt og viði vaxið. Sá hann síðar þriðja landið sem var hátt og fjöllótt og jökull á og sáu að það var eyland og tók síðan stefnuna frá landinu. Fjórða landið sem þeir komu að var Grænland og hittir þar Bjarni föður sinn. Bjarni steig aldrei á land þar sem hann hafði siglt hjá samkvæmt sögunni og gaf engum stað nafn.<ref>[https://www.snerpa.is/net/isl/graens.htm Grænlendinga saga]</ref> Síðan segir í Grænlendinga sögu að Leifur sonur Eiríks rauða hafi frétt af siglingu Bjarna og kaupir skipið af honum. Sigldi hann síðan í haf með samfylgdarmönnum sínum og fundu fyrst það land sem Bjarni fann síðast. Leist Leifi ekki á landið og kallaði Helluland. „''Eftir þetta sigla þeir í haf og fundu land annað, sigla enn að landi og kasta akkerum, skjóta síðan báti og ganga á landið. Það land var slétt og skógi vaxið og sandar hvítir víða þar sem þeir fóru og ósæbratt'' "<nowiki>[Giskað hefur verið á að hér sé um að ræða 65 km langa hvíta sandströnd sem er suður af skaganum Cape Porcupine á Labrador-strönd.]</nowiki> "Þá mælti Leifur: „''Af kostum skal þessu landi nafn gefa og kalla Markland''." <ref> https://www.snerpa.is/net/isl/graens.htm Grænlendinga saga] Snerpa</ref> Sigla þeir síðan áfram í landaleit. Í Eiríks sögu rauða kemur hins vegar Bjarni Herjúlfsson ekki fyrir en sagan segir hins vegar frá för Þorfinns Karlsefni að leita Vínlands. En í Eiríks sögu rauða er sagt frá því að Leifur Eiríksson hafi orðið hafvilltur þegar hann var á siglinu frá Noregi til Grænlands. „''Leif velkti lengi úti og hitti hann á lönd þau er hann vissi áður öngva von í. Voru þar hveitiakrar sjálfsánir og vínviður vaxinn. Þar voru og þau tré er mösur hétu og höfðu þeir af öllu þessu nokkur merki, sum tré svo mikil að í hús voru lögð''.“<ref>[https://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm ''Eiríks saga rauða'']</ref> Ekki er sagt að Leifur hafi gefið þessum löndum nöfn. Siðar í Eiríks sögu rauða segir frá ferðum Þorfinns Karlsefnis í leit að löndum. Þorfinnur og samferðamenn hans hefja ferð sína frá Bröttuhlíð í Austurbyggð: „''Sigldu þeir undan síðan til Vestribyggðar og til Bjarneyja. Sigldu þeir þaðan undan Bjarneyjum norðan veður. Voru þeir úti tvö dægur. Þá fundu þeir land og reru fyrir á bátum og könnuðu landið og fundu þar hellur margar og svo stórar að tveir menn máttu vel spyrnast í iljar. Melrakkar voru þar margir. Þeir gáfu nafn landinu og kölluð Helluland'.'' ''Þá sigldu þeir norðan veður tvö dægur og var þá land fyrir þeim og var á skógur mikill og dýr mörg. Ey lá í landsuður undan landinu og fundu þeir þar bjarndýr og kölluðu Bjarney en landið kölluðu þeir Markland. Þar er skógurinn'''“. <ref>[https://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm ''Eiríks saga rauða'']</ref> Sigldu þeir síðan áfram suður. Í sögu Eiríks rauða er sagt að Markland sé sunnan við Helluland, norðan við Vínland undan Kjalarnesi, norðvestur af eyju sem kallast Bjarney, og að sögn Skrælingjanna sem Karlsefni tók væri [[Hvítramannaland]] „''öðrumegin gagnvart sínu landi''.“ <ref>Fitzhugh, William W, et al.(2000) Vikings : The North Atlantic Saga. Smithsonian Institution Press in association with the National Museum of Natural History. ISBN : 1560989955</ref> ===Marckalada=== Eina þekkta heimildin um Markland á miðöldum utan [[Norðurlöndin|Norðurlanda]] er í króníku, sem nefnd er ''Cronica universalis'', sem ítalski munkurinn Galvaneus Fiamma ([[ítalska]] Galvano Fiamma, f. 1283, d. 1344) frá [[Mílanó]] skrifaði á fyrri hluta 14. aldar. Hann virðist hafa verið fyrstur manna í Suður-Evrópu til að skrifa um lönd vestan við Grænland, og er þetta eina þekkta heimildin um Nýja heiminn fyrir ferð [[Kristófer Kólumbus|Kólumbusar]] árið 1492. Fiamma skrifaði fjölmörg rit um söguleg efni.<ref> Chiesa, Paolo (2021-05-04).[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00822884.2021.1943792 "Marckalada: The First Mention of America in the Mediterranean Area (c. 1340)". Terrae Incognitae. 53 (2): 88–106.] doi:10.1080/00822884.2021.1943792. hdl:2434/860960. ISSN 0082-2884. S2CID 236457428.</ref> Í Cronica universalis skrifar Fiamma svo um Island, Grænland og Markland: „''Lengra norður er úthafið, haf með mörgum eyjum þar sem er mikið af förufálkum og hvítfálkum. Þessar eyjar eru svo langt norður að pólstjarnan er sunnan við þig. Sjómenn sem sigla um höf Danmerkur og Noregs segja að norður yfir, handan Noregs, sé Yslandia'' <nowiki>[Ísland]</nowiki>; e''nn lengra er eyja sem heitir Grolandia'' <nowiki>[Græland]</nowiki>;, … ''. Landstjóri þessarar eyju er biskup. Í þessu landi er hvorki hveiti né vín né ávextir; fólk lifir á mjólk, kjöti og fiski. Það býr í jarðarhúsum og þorir ekki að tala hátt eða gera neinn hávaða, af ótta við að villidýr heyri í þeim og éti þau. Þar búa risavaxnir hvítir birnir, sem synda í sjónum og flytja skipbrotna sjómenn upp að ströndinni. Þar búa hvítir fálkar, sem geta flogið mikið, sem eru sendir til keisarans í Katai'' <nowiki>[Kína]</nowiki>. ''Lengra í vestur er annað land, sem heitir Marckalada'' <nowiki>[Markland]</nowiki>; ''þar búa risar. Í þessu landi eru byggingar úr svo stórum steinhellum að enginn mundi hafa getað byggt með þeim nema miklir risar. Þar eru líka græn tré, dýr og mikill fjöldi fugla. Hins vegar hefur enginn sjómaður nokkurn tíma getað sagt neitt með vissu um þetta land eða um einkenni þess. Af öllum þessum staðreyndum er þó ljóst að það eru byggðir á norðurslóðum.''“<ref> Postea versus tramontanam est mare occeanum, ubi sunt insule multe in quibus nascuntur falcones peregrini et gyrifalchi in maxima quantitate. Et iste insule sunt tantum versus tramontanam quod stella tramontana remanet a tergo versus meridiem. Et dicunt marinarii qui conversantur in mari Datie et Norvegye quod ultra Norvegiam versus tramontanam est Yslandia. Et inde est insula dicta Grolandia …, ubi unus episcopus dominatur. Ibi non est granum nec vinum nec fructus, sed vivunt de lacte et carnibus et piscibus. Habent domus subterraneas in quibus habitant, nec audent clamare vel aliquem rumorem facere ne bestie eos audirent et devorarent. Ibi sunt ursi albi magni nimis, qui natant per mare et naufragos ad litus conducunt; ubi nascuntur falcones albi magni volatus qui mittuntur ad imperatorem Tartarorum de Kata. Inde versus occidens est terra quedam que dicitur Marckalada, ubi gigantes habitant et sunt hedifitia habentia lapides saxeos tam grandes quod nullus homo posset in hedifitio collocare nisi essent gygantes maximi. Ibi sunt arbores virides et animalia et aves multe nimis. Nec umquam fuit aliquis marinarius qui de ista terra nec de eius condictionibus aliquid scire potuerit pro certo. Ex his omnibus apparet quod sub pollo artico est habitatio. Paolo Chiesa, [https://www.academia.edu/46553332/_Summa_cronicarum_Un_opera_incompiuta_e_perduta_di_Galvano_Fiamma_in_Filologia_mediolatina_24_2017_pp_305_321 “Summa cronicarum. Un’opera incompiuta e perduta di Galvano Fiamma”.] Filologia mediolatina. Rivista della Fondazione Ezio Franceschini, Volume: 24 (2017), bls. 305–21.</ref> Áður en handritið af ''Cronica universalis'' fannst árið 2021 höfðu engar heimildir verið um þekkingu utan Norðurlanda um lönd handan Atlanthafs fyrir ferð Kólumbusar árið 1492. Paolo Chiesa, prófessor í miðalda latneskum bókmenntum við Háskólann í Mílanó, telur að Fiamma hafi frétt af Nýja heiminum frá sjómönnum í hafnarborginni [[Genúa]].<ref> Fiamam, 2017</ref> ==Marklandsviður== [[Mynd:Nature's Autumn Palette on Newfoundland's Humber River in 2007.jpg|thumb|alt=Haustlitir á Nýfundnalandi|Haustlitir á Nýfundnalandi]] Í Grænlendingasögu er sagt Leifur hafi látið höggva farm á skipið áður en þeir sigla heim til Grænlands eftir dvöl á Marklandi eða Vínlandi. Einnig er þess getið að Karlefni hafi haft með sér húsasnotru<ref> útskorið gaflskraut á húsi’ https://ordsifjabok.arnastofnun.is/faersla/18321 Húsasnotra Íslensk oðabók</ref> úr mösurtré frá Grænlandi til Noregs og selt þar. Líklegt er að norrænir Grænlendingar hafi haldið áfram að fara til landana handan við Labradorhaf bæði til rostungaveiða og mögulegra skiptiverslunar við frumbyggja<ref>E.J. Ruiz- Puerta, G. Jarrett 3*, M. L. McCarthy, S. En Pan, X. Keighley, M. Aiken, G. Zampirolo, M. J. J. E. Loonen, A. B Gotfredsen, L. R. Howse, P. Szpak, Snæbjörn Pálsson, S Rufolo, Hilmar J. Malmquist, S. P. A. Desjardins, M. T. Olsen, P. D. Jordan (2024). [https://www.science.org/doi/epdf/10.1126/sciadv.adq4127 Greenland Norse walrus exploitation deep into the Arctic] Science Advances Volume 10, Issue 39 Sep 2024. [https://doi.org/10.1126/sciadv.adq4127 https://doi.org/10.1126/sciadv.adq4127]</ref> á þeim nærri 500 sem byggðin stóð á Grænlandi. ===1347=== Eina skriflega heimildin sem bendir til timburferða til Marklands var skráð í [[Íslenskir annálar|Skálholts annál]] (sem var skráður um 1362), og segir um árið 1347 að þá hafi komið skip, minna en för á Íslandi, af Grænlandi í Straumfjörð ytri (á [[Snæfellsnes|Snæfellsnesi]]) akkerislaust. Á því voru 17 manns og hafði það farið til Marklands og síðan orðið hafreka til Islands.<ref>Þa kom ok skip af Grænlandi minna at vexti enn sma Islandz fór. þat kom i Straum fiórð inn ytra. þat var akkeris laust. þar voru á .xvij. menn ok hófðu farit til Marklandz enn siðan vordit hingat hafreka. [https://heimskringla.no/wiki/Skálholts-Annaler_efter_AM Skálholts-Annálar]</ref> Talið er að skipið hafi farið til Marklands til að ná í timbur.<ref> Brandon M. Bender (21. oktober 2025). [https://www.worldhistory.org/article/2825/the-disappearance-of-norse-greenland/ «The Disappearance of Norse Greenland».] World History Encyclopedia, www.worldhistory.org.</ref> Eftir fjölda mannanna í skipunu hefur það ekki verið öllu stærra en [[Áttæringur|átt]]- til tólfæringur.<ref> [https://timarit.is/files/62439797 Kollvarpar fyrri hugmyndum um landnám Grænlands.] Sjómannadagsblaðið, 30. maí 1965 — 28. árgangur.</ref> ===Viðargreining=== Til að rannsaka uppruna timburs á Grænlandi skoðaði [[Lísabet Guðmundsdóttir]] frá [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] trjáleifar frá fimm norrænum bæjum þar, þar af fjórum meðalstórum bújörðum og biskupssetrinu í Görðum. Gerðar voru rannsóknir á 8.552 viðarbútum. Með því að skoða þunna viðarhluta í [[smásjá]] var hægt að rannsaka [[Fruma|frumubygginga]] viðarbútannna og var hægt að finna uppruna og tegundir viðarins. Öll sýnin voru einnig tímagreind. Um 36% av öllum sýnum voru innlendar tegundir. Af heildinni reyndist [[rekaviður]] vera um 25%, það er [[lerki]] (Larix), [[greni]] (Picea) og [[skógarfura]] (Pinus sylvestris). Innfluttur viður kom frá Evrópu, meðal annars [[eik]] (Quercus), [[beyki]] (Fagus) og [[Furur|fura]]. En þar voru einnig trjátegundir sem án efa komu frá austurströnd Norður-Ameríku, kanadaþöll einnig kölluð [[skógarþöll]] (Tsuga canadensis), [[gráfura]] (Pinus banksiana) og [[Sandfura]] (Pinus strobus) Það þýðir að Grænlendingarnir hljóta að hafa sótt timbur frá Norður-Ameríku. [[Labradorstraumurinn]] flæðir úr [[Norður-Íshaf|Norður-Íshafi]] meðfram strönd [[Labrador]], og [[Nýfundnaland]]s og áfram suður með [[Nýja-Skotland|Nova Scotia]] þannig að þetta getur getur ekki hafa verið rekaviður. Þessar niðurstöður benda á að norrænir Grænlendingar höfðu aðstöðu, þekkingu og skipakost til að fara yfir Davis sundið til austurstrandar Norður-Ameríku að minnsta kosti allt fram að lok fjórtándu aldar.<ref>{{Bókaheimild|titill=Timber imports to Norse Greenland: lifeline or luxury?|höfundur=Lísabet Guðmundsdóttir|útgefandi=Cambridge University Press]|ár=2023|tungumál=enska}}</ref><ref>Lasse Biørnstad (2023). [https://www.forskning.no/arkeologi-gronland-middelalderen/vikingene-pa-gronland-importerte-traer-fra-nord-amerika-ifolge-forsker/2187729 Vikingene på Grønland importerte trær fra Nord-Amerika, ifølge forsker]. Tímaritið Forskning.no, 25.04.2023</ref> ===Tilvitnanir=== <references/> [[Flokkur:Vínland]] [[Flokkur:Saga Íslands]] [[Flokkur:Saga Grænlands]] [[Flokkur:Saga Kanada]] ez6g0xict75o78b472l7dx0t0hepbrm 1962083 1962082 2026-05-03T12:25:03Z Masae 538 Setti inn kort 1962083 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Skálholt map 1690 copy (cropped).png|alt=<nowiki>Skálholtskortið svo kallaða sem sem sýnir latneskar útgáfur af norrænum örnefnum í Norður-Atlantshafi. Kortið var upphaflega gert af Sigurði Stefánssyni, skólameistara í Skálholti 1590. Sú gerð er horfin en afrit Þórðar biskups Þolákssonar frá 1690 hefur varðveist. ''Iotun-heimar'' ([[Jötunheimar]]) ''Riseland'' (Risaland]]) | ''Grönlandia'' ([[Grænland]]) | ''Helleland'' ([[Helluland]]) | [[Markland]] | ''Skrælinge Land'' (Skrælingaland]]) | ''Promontorium Winlandiæ'' (Vinlandsskagi]]) </nowiki>|thumb|Skálholtskortið svo kallaða sem sem sýnir latneskar útgáfur af norrænum örnefnum í Norður-Atlantshafi. Kortið var upphaflega gert af [[Sigurður Stefánsson (skólameistari)|Sigurði Stefánssyni, skólameistara]] í [[Skálholt|Skálholti]] 1590. Sú gerð er horfin en afrit [[Þórður Þorláksson|Þórðar biskups Þolákssonar]] frá 1690 hefur varðveist. {{bulleted list | ''Iotun-heimar'' (Jötunheimar) | ''Riseland'' (Risaland) | ''Grönlandia'' (Grænland) | ''Helleland'' (Helluland) | ''Markland'' | ''Skrælinge Land'' (Skrælingaland) | ''Promontorium Winlandiæ'' (Vinlandsskagi) }} ]] '''Markland''' var, ásamt [[Vínland|Vínlandi]] og [[Helluland|Hellulandi]], landsvæði vestan við [[Grænland]] sem [[Bjarni Herjólfsson]] sá álegndar, [[Leifur heppni|Leifur Eiríksson]] nafngaf og [[Þorfinnur karlsefni|Þorfinnur Karlsefni Þórðarson]] kannaði samkvæmt [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] og [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]]. Markland var sunnan við Helluland en norðan við Vínand. Ekki er vitað með vissu hvar það landsvæði sem nefnt var Markland var, en flestir fræðimenn telja það hafa verið suðurhluti [[Labrador]] og mögulega einnig [[Nýfundnaland]].<ref> Jónas Kristjánsson et al. (2012) "''Falling into Vínland''", Acta Archaeologica 83, bls. 145-177 [https://doi.org/10.1111/j.1600-0390.2012.00623.xDigital]</ref><ref>Campbell, Gordon (25 March 2021). ''Norse America: The Story of a Founding Myth''. Oxford University Press. fig. 3.1. ISBN 978-0-19-260598-6.</ref> Það hlýtur þó að hafa verið fyrir sunnan Groswater-flóa ([[enska]]: Groswater Bay; [[Inúktitút|Inuttitut]]: Kangerliorsoak) á miðri vesturströnd Labrador, þar fyrir norðan er skóglaust túndru landslag. Suðurhluti Labrador og Nýfundnalands eru hinsvegar í [[Barrskógabeltið|barrskógabeltinu]].<ref> Ellen Jakubowski (2025). [ https://wwf.ca/stories/native-plants-newfoundland-labrador/ NATIVE PLANTS OF NEWFOUNDLAND AND LABRADOR: RUGGED, USEFUL — SOMETIMES CARNIVOROUS] WWF</ref> Fyrsti hluti nafnsins er fornnorræna orðið ''mǫrk'' sem þýðir skógur.<ref>[https://ordsifjabok.arnastofnun.is/faersla/12894 Íslansk orðsifjabók]</ref> == Fundur Marklands== Einu heimildirnar sem fjalla nokkuð ítarlega um landafundi Grænlands og landsvæða vestan við Labradorhaf í kringum ár 1000 eru [[Grænlendinga saga]] og [[Eiríks saga rauða]]. Báðar sögurnar segja frá svipuðum persónum, á svipuðum stöðum og á svipuðum tímum en ber einnig á milli um margt. Í Grænlendinga sögu hefst frásögn af þessum landafundum á því að Bjarni Herjúlfsson kemur frá [[Noregur|Noregi]] til [[Eyrarbakki|Eyrarbakka]] en fréttir þá af för föður hans til Grænlands og ákveður að fylgja eftir. Hann viltist í þoku á leiðinni en sér síðar til lands. Bjarni taldi þetta ekki vera vera [[Grænland]] og siglir í nánd við landið, sem var ófjöllótt og skógi vaxið og smáar hæðir á landinu. Hann sigldi síðan áfram og sá þá annað land sem var slétt og viði vaxið. Sá hann síðar þriðja landið sem var hátt og fjöllótt og jökull á og sáu að það var eyland og tók síðan stefnuna frá landinu. Fjórða landið sem þeir komu að var Grænland og hittir þar Bjarni föður sinn. Bjarni steig aldrei á land þar sem hann hafði siglt hjá samkvæmt sögunni og gaf engum stað nafn.<ref>[https://www.snerpa.is/net/isl/graens.htm Grænlendinga saga]</ref> Síðan segir í Grænlendinga sögu að Leifur sonur Eiríks rauða hafi frétt af siglingu Bjarna og kaupir skipið af honum. Sigldi hann síðan í haf með samfylgdarmönnum sínum og fundu fyrst það land sem Bjarni fann síðast. Leist Leifi ekki á landið og kallaði Helluland. „''Eftir þetta sigla þeir í haf og fundu land annað, sigla enn að landi og kasta akkerum, skjóta síðan báti og ganga á landið. Það land var slétt og skógi vaxið og sandar hvítir víða þar sem þeir fóru og ósæbratt'' "<nowiki>[Giskað hefur verið á að hér sé um að ræða 65 km langa hvíta sandströnd sem er suður af skaganum Cape Porcupine á Labrador-strönd.]</nowiki> "Þá mælti Leifur: „''Af kostum skal þessu landi nafn gefa og kalla Markland''." <ref> https://www.snerpa.is/net/isl/graens.htm Grænlendinga saga] Snerpa</ref> Sigla þeir síðan áfram í landaleit. Í Eiríks sögu rauða kemur hins vegar Bjarni Herjúlfsson ekki fyrir en sagan segir hins vegar frá för Þorfinns Karlsefni að leita Vínlands. En í Eiríks sögu rauða er sagt frá því að Leifur Eiríksson hafi orðið hafvilltur þegar hann var á siglinu frá Noregi til Grænlands. „''Leif velkti lengi úti og hitti hann á lönd þau er hann vissi áður öngva von í. Voru þar hveitiakrar sjálfsánir og vínviður vaxinn. Þar voru og þau tré er mösur hétu og höfðu þeir af öllu þessu nokkur merki, sum tré svo mikil að í hús voru lögð''.“<ref>[https://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm ''Eiríks saga rauða'']</ref> Ekki er sagt að Leifur hafi gefið þessum löndum nöfn. Siðar í Eiríks sögu rauða segir frá ferðum Þorfinns Karlsefnis í leit að löndum. Þorfinnur og samferðamenn hans hefja ferð sína frá Bröttuhlíð í Austurbyggð: „''Sigldu þeir undan síðan til Vestribyggðar og til Bjarneyja. Sigldu þeir þaðan undan Bjarneyjum norðan veður. Voru þeir úti tvö dægur. Þá fundu þeir land og reru fyrir á bátum og könnuðu landið og fundu þar hellur margar og svo stórar að tveir menn máttu vel spyrnast í iljar. Melrakkar voru þar margir. Þeir gáfu nafn landinu og kölluð Helluland'.'' ''Þá sigldu þeir norðan veður tvö dægur og var þá land fyrir þeim og var á skógur mikill og dýr mörg. Ey lá í landsuður undan landinu og fundu þeir þar bjarndýr og kölluðu Bjarney en landið kölluðu þeir Markland. Þar er skógurinn'''“. <ref>[https://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm ''Eiríks saga rauða'']</ref> Sigldu þeir síðan áfram suður. Í sögu Eiríks rauða er sagt að Markland sé sunnan við Helluland, norðan við Vínland undan Kjalarnesi, norðvestur af eyju sem kallast Bjarney, og að sögn Skrælingjanna sem Karlsefni tók væri [[Hvítramannaland]] „''öðrumegin gagnvart sínu landi''.“ <ref>Fitzhugh, William W, et al.(2000) Vikings : The North Atlantic Saga. Smithsonian Institution Press in association with the National Museum of Natural History. ISBN : 1560989955</ref> ===Marckalada=== Eina þekkta heimildin um Markland á miðöldum utan [[Norðurlöndin|Norðurlanda]] er í króníku, sem nefnd er ''Cronica universalis'', sem ítalski munkurinn Galvaneus Fiamma ([[ítalska]] Galvano Fiamma, f. 1283, d. 1344) frá [[Mílanó]] skrifaði á fyrri hluta 14. aldar. Hann virðist hafa verið fyrstur manna í Suður-Evrópu til að skrifa um lönd vestan við Grænland, og er þetta eina þekkta heimildin um Nýja heiminn fyrir ferð [[Kristófer Kólumbus|Kólumbusar]] árið 1492. Fiamma skrifaði fjölmörg rit um söguleg efni.<ref> Chiesa, Paolo (2021-05-04).[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00822884.2021.1943792 "Marckalada: The First Mention of America in the Mediterranean Area (c. 1340)". Terrae Incognitae. 53 (2): 88–106.] doi:10.1080/00822884.2021.1943792. hdl:2434/860960. ISSN 0082-2884. S2CID 236457428.</ref> Í Cronica universalis skrifar Fiamma svo um Island, Grænland og Markland: „''Lengra norður er úthafið, haf með mörgum eyjum þar sem er mikið af förufálkum og hvítfálkum. Þessar eyjar eru svo langt norður að pólstjarnan er sunnan við þig. Sjómenn sem sigla um höf Danmerkur og Noregs segja að norður yfir, handan Noregs, sé Yslandia'' <nowiki>[Ísland]</nowiki>; e''nn lengra er eyja sem heitir Grolandia'' <nowiki>[Græland]</nowiki>;, … ''. Landstjóri þessarar eyju er biskup. Í þessu landi er hvorki hveiti né vín né ávextir; fólk lifir á mjólk, kjöti og fiski. Það býr í jarðarhúsum og þorir ekki að tala hátt eða gera neinn hávaða, af ótta við að villidýr heyri í þeim og éti þau. Þar búa risavaxnir hvítir birnir, sem synda í sjónum og flytja skipbrotna sjómenn upp að ströndinni. Þar búa hvítir fálkar, sem geta flogið mikið, sem eru sendir til keisarans í Katai'' <nowiki>[Kína]</nowiki>. ''Lengra í vestur er annað land, sem heitir Marckalada'' <nowiki>[Markland]</nowiki>; ''þar búa risar. Í þessu landi eru byggingar úr svo stórum steinhellum að enginn mundi hafa getað byggt með þeim nema miklir risar. Þar eru líka græn tré, dýr og mikill fjöldi fugla. Hins vegar hefur enginn sjómaður nokkurn tíma getað sagt neitt með vissu um þetta land eða um einkenni þess. Af öllum þessum staðreyndum er þó ljóst að það eru byggðir á norðurslóðum.''“<ref> Postea versus tramontanam est mare occeanum, ubi sunt insule multe in quibus nascuntur falcones peregrini et gyrifalchi in maxima quantitate. Et iste insule sunt tantum versus tramontanam quod stella tramontana remanet a tergo versus meridiem. Et dicunt marinarii qui conversantur in mari Datie et Norvegye quod ultra Norvegiam versus tramontanam est Yslandia. Et inde est insula dicta Grolandia …, ubi unus episcopus dominatur. Ibi non est granum nec vinum nec fructus, sed vivunt de lacte et carnibus et piscibus. Habent domus subterraneas in quibus habitant, nec audent clamare vel aliquem rumorem facere ne bestie eos audirent et devorarent. Ibi sunt ursi albi magni nimis, qui natant per mare et naufragos ad litus conducunt; ubi nascuntur falcones albi magni volatus qui mittuntur ad imperatorem Tartarorum de Kata. Inde versus occidens est terra quedam que dicitur Marckalada, ubi gigantes habitant et sunt hedifitia habentia lapides saxeos tam grandes quod nullus homo posset in hedifitio collocare nisi essent gygantes maximi. Ibi sunt arbores virides et animalia et aves multe nimis. Nec umquam fuit aliquis marinarius qui de ista terra nec de eius condictionibus aliquid scire potuerit pro certo. Ex his omnibus apparet quod sub pollo artico est habitatio. Paolo Chiesa, [https://www.academia.edu/46553332/_Summa_cronicarum_Un_opera_incompiuta_e_perduta_di_Galvano_Fiamma_in_Filologia_mediolatina_24_2017_pp_305_321 “Summa cronicarum. Un’opera incompiuta e perduta di Galvano Fiamma”.] Filologia mediolatina. Rivista della Fondazione Ezio Franceschini, Volume: 24 (2017), bls. 305–21.</ref> Áður en handritið af ''Cronica universalis'' fannst árið 2021 höfðu engar heimildir verið um þekkingu utan Norðurlanda um lönd handan Atlanthafs fyrir ferð Kólumbusar árið 1492. Paolo Chiesa, prófessor í miðalda latneskum bókmenntum við Háskólann í Mílanó, telur að Fiamma hafi frétt af Nýja heiminum frá sjómönnum í hafnarborginni [[Genúa]].<ref> Fiamam, 2017</ref> ==Marklandsviður== [[Mynd:Nature's Autumn Palette on Newfoundland's Humber River in 2007.jpg|thumb|alt=Haustlitir á Nýfundnalandi|Haustlitir á Nýfundnalandi]] Í Grænlendingasögu er sagt Leifur hafi látið höggva farm á skipið áður en þeir sigla heim til Grænlands eftir dvöl á Marklandi eða Vínlandi. Einnig er þess getið að Karlefni hafi haft með sér húsasnotru<ref> útskorið gaflskraut á húsi’ https://ordsifjabok.arnastofnun.is/faersla/18321 Húsasnotra Íslensk oðabók</ref> úr mösurtré frá Grænlandi til Noregs og selt þar. Líklegt er að norrænir Grænlendingar hafi haldið áfram að fara til landana handan við Labradorhaf bæði til rostungaveiða og mögulegra skiptiverslunar við frumbyggja<ref>E.J. Ruiz- Puerta, G. Jarrett 3*, M. L. McCarthy, S. En Pan, X. Keighley, M. Aiken, G. Zampirolo, M. J. J. E. Loonen, A. B Gotfredsen, L. R. Howse, P. Szpak, Snæbjörn Pálsson, S Rufolo, Hilmar J. Malmquist, S. P. A. Desjardins, M. T. Olsen, P. D. Jordan (2024). [https://www.science.org/doi/epdf/10.1126/sciadv.adq4127 Greenland Norse walrus exploitation deep into the Arctic] Science Advances Volume 10, Issue 39 Sep 2024. [https://doi.org/10.1126/sciadv.adq4127 https://doi.org/10.1126/sciadv.adq4127]</ref> á þeim nærri 500 sem byggðin stóð á Grænlandi. ===1347=== Eina skriflega heimildin sem bendir til timburferða til Marklands var skráð í [[Íslenskir annálar|Skálholts annál]] (sem var skráður um 1362), og segir um árið 1347 að þá hafi komið skip, minna en för á Íslandi, af Grænlandi í Straumfjörð ytri (á [[Snæfellsnes|Snæfellsnesi]]) akkerislaust. Á því voru 17 manns og hafði það farið til Marklands og síðan orðið hafreka til Islands.<ref>Þa kom ok skip af Grænlandi minna at vexti enn sma Islandz fór. þat kom i Straum fiórð inn ytra. þat var akkeris laust. þar voru á .xvij. menn ok hófðu farit til Marklandz enn siðan vordit hingat hafreka. [https://heimskringla.no/wiki/Skálholts-Annaler_efter_AM Skálholts-Annálar]</ref> Talið er að skipið hafi farið til Marklands til að ná í timbur.<ref> Brandon M. Bender (21. oktober 2025). [https://www.worldhistory.org/article/2825/the-disappearance-of-norse-greenland/ «The Disappearance of Norse Greenland».] World History Encyclopedia, www.worldhistory.org.</ref> Eftir fjölda mannanna í skipunu hefur það ekki verið öllu stærra en [[Áttæringur|átt]]- til tólfæringur.<ref> [https://timarit.is/files/62439797 Kollvarpar fyrri hugmyndum um landnám Grænlands.] Sjómannadagsblaðið, 30. maí 1965 — 28. árgangur.</ref> ===Viðargreining=== [[Mynd:LabradorCurrentus-coastguard.jpg|alt=Hafstraumar við Grænland, Baffinseyju, Labrador og Nýfundnaland|thumb|Hafstraumar við Grænland, Baffinseyju, Labrador og Nýfundnaland]] Til að rannsaka uppruna timburs á Grænlandi skoðaði [[Lísabet Guðmundsdóttir]] frá [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] trjáleifar frá fimm norrænum bæjum þar, þar af fjórum meðalstórum bújörðum og biskupssetrinu í Görðum. Gerðar voru rannsóknir á 8.552 viðarbútum. Með því að skoða þunna viðarhluta í [[smásjá]] var hægt að rannsaka [[Fruma|frumubygginga]] viðarbútannna og var hægt að finna uppruna og tegundir viðarins. Öll sýnin voru einnig tímagreind. Um 36% av öllum sýnum voru innlendar tegundir. Af heildinni reyndist [[rekaviður]] vera um 25%, það er [[lerki]] (Larix), [[greni]] (Picea) og [[skógarfura]] (Pinus sylvestris). Innfluttur viður kom frá Evrópu, meðal annars [[eik]] (Quercus), [[beyki]] (Fagus) og [[Furur|fura]]. En þar voru einnig trjátegundir sem án efa komu frá austurströnd Norður-Ameríku, kanadaþöll einnig kölluð [[skógarþöll]] (Tsuga canadensis), [[gráfura]] (Pinus banksiana) og [[Sandfura]] (Pinus strobus) Það þýðir að Grænlendingarnir hljóta að hafa sótt timbur frá Norður-Ameríku. [[Labradorstraumurinn]] flæðir úr [[Norður-Íshaf|Norður-Íshafi]] meðfram strönd [[Labrador]], og [[Nýfundnaland]]s og áfram suður með [[Nýja-Skotland|Nova Scotia]] þannig að þetta getur getur ekki hafa verið rekaviður. Þessar niðurstöður benda á að norrænir Grænlendingar höfðu aðstöðu, þekkingu og skipakost til að fara yfir Davis sundið til austurstrandar Norður-Ameríku að minnsta kosti allt fram að lok fjórtándu aldar.<ref>{{Bókaheimild|titill=Timber imports to Norse Greenland: lifeline or luxury?|höfundur=Lísabet Guðmundsdóttir|útgefandi=Cambridge University Press]|ár=2023|tungumál=enska}}</ref><ref>Lasse Biørnstad (2023). [https://www.forskning.no/arkeologi-gronland-middelalderen/vikingene-pa-gronland-importerte-traer-fra-nord-amerika-ifolge-forsker/2187729 Vikingene på Grønland importerte trær fra Nord-Amerika, ifølge forsker]. Tímaritið Forskning.no, 25.04.2023</ref> ===Tilvitnanir=== <references/> [[Flokkur:Vínland]] [[Flokkur:Saga Íslands]] [[Flokkur:Saga Grænlands]] [[Flokkur:Saga Kanada]] n9ujv7yecexsyf1eylecc1ukk8tzebl 1962084 1962083 2026-05-03T12:27:07Z Masae 538 1962084 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Skálholt map 1690 copy (cropped).png|alt=<nowiki>Skálholtskortið svo kallaða sem sem sýnir latneskar útgáfur af norrænum örnefnum í Norður-Atlantshafi. Kortið var upphaflega gert af Sigurði Stefánssyni, skólameistara í Skálholti 1590. Sú gerð er horfin en afrit Þórðar biskups Þolákssonar frá 1690 hefur varðveist. ''Iotun-heimar'' ([[Jötunheimar]]) ''Riseland'' (Risaland]]) | ''Grönlandia'' ([[Grænland]]) | ''Helleland'' ([[Helluland]]) | [[Markland]] | ''Skrælinge Land'' (Skrælingaland]]) | ''Promontorium Winlandiæ'' (Vinlandsskagi]]) </nowiki>|thumb|Skálholtskortið svo kallaða sem sem sýnir latneskar útgáfur af norrænum örnefnum í Norður-Atlantshafi. Kortið var upphaflega gert af [[Sigurður Stefánsson (skólameistari)|Sigurði Stefánssyni, skólameistara]] í [[Skálholt|Skálholti]] 1590. Sú gerð er horfin en afrit [[Þórður Þorláksson|Þórðar biskups Þolákssonar]] frá 1690 hefur varðveist. {{bulleted list | ''Iotun-heimar'' (Jötunheimar) | ''Riseland'' (Risaland) | ''Grönlandia'' (Grænland) | ''Helleland'' (Helluland) | ''Markland'' | ''Skrælinge Land'' (Skrælingaland) | ''Promontorium Winlandiæ'' (Vinlandsskagi) }} ]] '''Markland''' var, ásamt [[Vínland|Vínlandi]] og [[Helluland|Hellulandi]], landsvæði vestan við [[Grænland]] sem [[Bjarni Herjólfsson]] sá álegndar, [[Leifur heppni|Leifur Eiríksson]] nafngaf og [[Þorfinnur karlsefni|Þorfinnur Karlsefni Þórðarson]] kannaði samkvæmt [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] og [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]]. Markland var sunnan við Helluland en norðan við Vínand. Ekki er vitað með vissu hvar það landsvæði sem nefnt var Markland var, en flestir fræðimenn telja það hafa verið suðurhluti [[Labrador]] og mögulega einnig [[Nýfundnaland]].<ref> Jónas Kristjánsson et al. (2012) "''Falling into Vínland''", Acta Archaeologica 83, bls. 145-177 [https://doi.org/10.1111/j.1600-0390.2012.00623.xDigital]</ref><ref>Campbell, Gordon (25 March 2021). ''Norse America: The Story of a Founding Myth''. Oxford University Press. fig. 3.1. ISBN 978-0-19-260598-6.</ref> Það hlýtur þó að hafa verið fyrir sunnan Groswater-flóa ([[enska]]: Groswater Bay; [[Inúktitút|Inuttitut]]: Kangerliorsoak) á miðri vesturströnd Labrador, þar fyrir norðan er skóglaust [[Freðmýri|túndru]]<nowiki/>landslag. Suðurhluti Labrador og Nýfundnalands eru hinsvegar í [[Barrskógabeltið|barrskógabeltinu]].<ref> Ellen Jakubowski (2025). [ https://wwf.ca/stories/native-plants-newfoundland-labrador/ NATIVE PLANTS OF NEWFOUNDLAND AND LABRADOR: RUGGED, USEFUL — SOMETIMES CARNIVOROUS] WWF</ref> Fyrsti hluti nafnsins er fornnorræna orðið ''mǫrk'' sem þýðir skógur.<ref>[https://ordsifjabok.arnastofnun.is/faersla/12894 Íslansk orðsifjabók]</ref> == Fundur Marklands== Einu heimildirnar sem fjalla nokkuð ítarlega um landafundi Grænlands og landsvæða vestan við Labradorhaf í kringum ár 1000 eru [[Grænlendinga saga]] og [[Eiríks saga rauða]]. Báðar sögurnar segja frá svipuðum persónum, á svipuðum stöðum og á svipuðum tímum en ber einnig á milli um margt. Í Grænlendinga sögu hefst frásögn af þessum landafundum á því að Bjarni Herjúlfsson kemur frá [[Noregur|Noregi]] til [[Eyrarbakki|Eyrarbakka]] en fréttir þá af för föður hans til Grænlands og ákveður að fylgja eftir. Hann viltist í þoku á leiðinni en sér síðar til lands. Bjarni taldi þetta ekki vera vera [[Grænland]] og siglir í nánd við landið, sem var ófjöllótt og skógi vaxið og smáar hæðir á landinu. Hann sigldi síðan áfram og sá þá annað land sem var slétt og viði vaxið. Sá hann síðar þriðja landið sem var hátt og fjöllótt og jökull á og sáu að það var eyland og tók síðan stefnuna frá landinu. Fjórða landið sem þeir komu að var Grænland og hittir þar Bjarni föður sinn. Bjarni steig aldrei á land þar sem hann hafði siglt hjá samkvæmt sögunni og gaf engum stað nafn.<ref>[https://www.snerpa.is/net/isl/graens.htm Grænlendinga saga]</ref> Síðan segir í Grænlendinga sögu að Leifur sonur Eiríks rauða hafi frétt af siglingu Bjarna og kaupir skipið af honum. Sigldi hann síðan í haf með samfylgdarmönnum sínum og fundu fyrst það land sem Bjarni fann síðast. Leist Leifi ekki á landið og kallaði Helluland. „''Eftir þetta sigla þeir í haf og fundu land annað, sigla enn að landi og kasta akkerum, skjóta síðan báti og ganga á landið. Það land var slétt og skógi vaxið og sandar hvítir víða þar sem þeir fóru og ósæbratt'' "<nowiki>[Giskað hefur verið á að hér sé um að ræða 65 km langa hvíta sandströnd sem er suður af skaganum Cape Porcupine á Labrador-strönd.]</nowiki> "Þá mælti Leifur: „''Af kostum skal þessu landi nafn gefa og kalla Markland''." <ref> https://www.snerpa.is/net/isl/graens.htm Grænlendinga saga] Snerpa</ref> Sigla þeir síðan áfram í landaleit. Í Eiríks sögu rauða kemur hins vegar Bjarni Herjúlfsson ekki fyrir en sagan segir hins vegar frá för Þorfinns Karlsefni að leita Vínlands. En í Eiríks sögu rauða er sagt frá því að Leifur Eiríksson hafi orðið hafvilltur þegar hann var á siglinu frá Noregi til Grænlands. „''Leif velkti lengi úti og hitti hann á lönd þau er hann vissi áður öngva von í. Voru þar hveitiakrar sjálfsánir og vínviður vaxinn. Þar voru og þau tré er mösur hétu og höfðu þeir af öllu þessu nokkur merki, sum tré svo mikil að í hús voru lögð''.“<ref>[https://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm ''Eiríks saga rauða'']</ref> Ekki er sagt að Leifur hafi gefið þessum löndum nöfn. Siðar í Eiríks sögu rauða segir frá ferðum Þorfinns Karlsefnis í leit að löndum. Þorfinnur og samferðamenn hans hefja ferð sína frá Bröttuhlíð í Austurbyggð: „''Sigldu þeir undan síðan til Vestribyggðar og til Bjarneyja. Sigldu þeir þaðan undan Bjarneyjum norðan veður. Voru þeir úti tvö dægur. Þá fundu þeir land og reru fyrir á bátum og könnuðu landið og fundu þar hellur margar og svo stórar að tveir menn máttu vel spyrnast í iljar. Melrakkar voru þar margir. Þeir gáfu nafn landinu og kölluð Helluland'.'' ''Þá sigldu þeir norðan veður tvö dægur og var þá land fyrir þeim og var á skógur mikill og dýr mörg. Ey lá í landsuður undan landinu og fundu þeir þar bjarndýr og kölluðu Bjarney en landið kölluðu þeir Markland. Þar er skógurinn'''“. <ref>[https://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm ''Eiríks saga rauða'']</ref> Sigldu þeir síðan áfram suður. Í sögu Eiríks rauða er sagt að Markland sé sunnan við Helluland, norðan við Vínland undan Kjalarnesi, norðvestur af eyju sem kallast Bjarney, og að sögn Skrælingjanna sem Karlsefni tók væri [[Hvítramannaland]] „''öðrumegin gagnvart sínu landi''.“ <ref>Fitzhugh, William W, et al.(2000) Vikings : The North Atlantic Saga. Smithsonian Institution Press in association with the National Museum of Natural History. ISBN : 1560989955</ref> ===Marckalada=== Eina þekkta heimildin um Markland á miðöldum utan [[Norðurlöndin|Norðurlanda]] er í króníku, sem nefnd er ''Cronica universalis'', sem ítalski munkurinn Galvaneus Fiamma ([[ítalska]] Galvano Fiamma, f. 1283, d. 1344) frá [[Mílanó]] skrifaði á fyrri hluta 14. aldar. Hann virðist hafa verið fyrstur manna í Suður-Evrópu til að skrifa um lönd vestan við Grænland, og er þetta eina þekkta heimildin um Nýja heiminn fyrir ferð [[Kristófer Kólumbus|Kólumbusar]] árið 1492. Fiamma skrifaði fjölmörg rit um söguleg efni.<ref> Chiesa, Paolo (2021-05-04).[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00822884.2021.1943792 "Marckalada: The First Mention of America in the Mediterranean Area (c. 1340)". Terrae Incognitae. 53 (2): 88–106.] doi:10.1080/00822884.2021.1943792. hdl:2434/860960. ISSN 0082-2884. S2CID 236457428.</ref> Í Cronica universalis skrifar Fiamma svo um Island, Grænland og Markland: „''Lengra norður er úthafið, haf með mörgum eyjum þar sem er mikið af förufálkum og hvítfálkum. Þessar eyjar eru svo langt norður að pólstjarnan er sunnan við þig. Sjómenn sem sigla um höf Danmerkur og Noregs segja að norður yfir, handan Noregs, sé Yslandia'' <nowiki>[Ísland]</nowiki>; e''nn lengra er eyja sem heitir Grolandia'' <nowiki>[Græland]</nowiki>;, … ''. Landstjóri þessarar eyju er biskup. Í þessu landi er hvorki hveiti né vín né ávextir; fólk lifir á mjólk, kjöti og fiski. Það býr í jarðarhúsum og þorir ekki að tala hátt eða gera neinn hávaða, af ótta við að villidýr heyri í þeim og éti þau. Þar búa risavaxnir hvítir birnir, sem synda í sjónum og flytja skipbrotna sjómenn upp að ströndinni. Þar búa hvítir fálkar, sem geta flogið mikið, sem eru sendir til keisarans í Katai'' <nowiki>[Kína]</nowiki>. ''Lengra í vestur er annað land, sem heitir Marckalada'' <nowiki>[Markland]</nowiki>; ''þar búa risar. Í þessu landi eru byggingar úr svo stórum steinhellum að enginn mundi hafa getað byggt með þeim nema miklir risar. Þar eru líka græn tré, dýr og mikill fjöldi fugla. Hins vegar hefur enginn sjómaður nokkurn tíma getað sagt neitt með vissu um þetta land eða um einkenni þess. Af öllum þessum staðreyndum er þó ljóst að það eru byggðir á norðurslóðum.''“<ref> Postea versus tramontanam est mare occeanum, ubi sunt insule multe in quibus nascuntur falcones peregrini et gyrifalchi in maxima quantitate. Et iste insule sunt tantum versus tramontanam quod stella tramontana remanet a tergo versus meridiem. Et dicunt marinarii qui conversantur in mari Datie et Norvegye quod ultra Norvegiam versus tramontanam est Yslandia. Et inde est insula dicta Grolandia …, ubi unus episcopus dominatur. Ibi non est granum nec vinum nec fructus, sed vivunt de lacte et carnibus et piscibus. Habent domus subterraneas in quibus habitant, nec audent clamare vel aliquem rumorem facere ne bestie eos audirent et devorarent. Ibi sunt ursi albi magni nimis, qui natant per mare et naufragos ad litus conducunt; ubi nascuntur falcones albi magni volatus qui mittuntur ad imperatorem Tartarorum de Kata. Inde versus occidens est terra quedam que dicitur Marckalada, ubi gigantes habitant et sunt hedifitia habentia lapides saxeos tam grandes quod nullus homo posset in hedifitio collocare nisi essent gygantes maximi. Ibi sunt arbores virides et animalia et aves multe nimis. Nec umquam fuit aliquis marinarius qui de ista terra nec de eius condictionibus aliquid scire potuerit pro certo. Ex his omnibus apparet quod sub pollo artico est habitatio. Paolo Chiesa, [https://www.academia.edu/46553332/_Summa_cronicarum_Un_opera_incompiuta_e_perduta_di_Galvano_Fiamma_in_Filologia_mediolatina_24_2017_pp_305_321 “Summa cronicarum. Un’opera incompiuta e perduta di Galvano Fiamma”.] Filologia mediolatina. Rivista della Fondazione Ezio Franceschini, Volume: 24 (2017), bls. 305–21.</ref> Áður en handritið af ''Cronica universalis'' fannst árið 2021 höfðu engar heimildir verið um þekkingu utan Norðurlanda um lönd handan Atlanthafs fyrir ferð Kólumbusar árið 1492. Paolo Chiesa, prófessor í miðalda latneskum bókmenntum við Háskólann í Mílanó, telur að Fiamma hafi frétt af Nýja heiminum frá sjómönnum í hafnarborginni [[Genúa]].<ref> Fiamam, 2017</ref> ==Marklandsviður== [[Mynd:Nature's Autumn Palette on Newfoundland's Humber River in 2007.jpg|thumb|alt=Haustlitir á Nýfundnalandi|Haustlitir á Nýfundnalandi]] Í Grænlendingasögu er sagt Leifur hafi látið höggva farm á skipið áður en þeir sigla heim til Grænlands eftir dvöl á Marklandi eða Vínlandi. Einnig er þess getið að Karlefni hafi haft með sér húsasnotru<ref> útskorið gaflskraut á húsi’ https://ordsifjabok.arnastofnun.is/faersla/18321 Húsasnotra Íslensk oðabók</ref> úr mösurtré frá Grænlandi til Noregs og selt þar. Líklegt er að norrænir Grænlendingar hafi haldið áfram að fara til landana handan við Labradorhaf bæði til rostungaveiða og mögulegra skiptiverslunar við frumbyggja<ref>E.J. Ruiz- Puerta, G. Jarrett 3*, M. L. McCarthy, S. En Pan, X. Keighley, M. Aiken, G. Zampirolo, M. J. J. E. Loonen, A. B Gotfredsen, L. R. Howse, P. Szpak, Snæbjörn Pálsson, S Rufolo, Hilmar J. Malmquist, S. P. A. Desjardins, M. T. Olsen, P. D. Jordan (2024). [https://www.science.org/doi/epdf/10.1126/sciadv.adq4127 Greenland Norse walrus exploitation deep into the Arctic] Science Advances Volume 10, Issue 39 Sep 2024. [https://doi.org/10.1126/sciadv.adq4127 https://doi.org/10.1126/sciadv.adq4127]</ref> á þeim nærri 500 sem byggðin stóð á Grænlandi. ===1347=== Eina skriflega heimildin sem bendir til timburferða til Marklands var skráð í [[Íslenskir annálar|Skálholts annál]] (sem var skráður um 1362), og segir um árið 1347 að þá hafi komið skip, minna en för á Íslandi, af Grænlandi í Straumfjörð ytri (á [[Snæfellsnes|Snæfellsnesi]]) akkerislaust. Á því voru 17 manns og hafði það farið til Marklands og síðan orðið hafreka til Islands.<ref>Þa kom ok skip af Grænlandi minna at vexti enn sma Islandz fór. þat kom i Straum fiórð inn ytra. þat var akkeris laust. þar voru á .xvij. menn ok hófðu farit til Marklandz enn siðan vordit hingat hafreka. [https://heimskringla.no/wiki/Skálholts-Annaler_efter_AM Skálholts-Annálar]</ref> Talið er að skipið hafi farið til Marklands til að ná í timbur.<ref> Brandon M. Bender (21. oktober 2025). [https://www.worldhistory.org/article/2825/the-disappearance-of-norse-greenland/ «The Disappearance of Norse Greenland».] World History Encyclopedia, www.worldhistory.org.</ref> Eftir fjölda mannanna í skipunu hefur það ekki verið öllu stærra en [[Áttæringur|átt]]- til tólfæringur.<ref> [https://timarit.is/files/62439797 Kollvarpar fyrri hugmyndum um landnám Grænlands.] Sjómannadagsblaðið, 30. maí 1965 — 28. árgangur.</ref> ===Viðargreining=== [[Mynd:LabradorCurrentus-coastguard.jpg|alt=Hafstraumar við Grænland, Baffinseyju, Labrador og Nýfundnaland|thumb|Hafstraumar við Grænland, Baffinseyju, Labrador og Nýfundnaland]] Til að rannsaka uppruna timburs á Grænlandi skoðaði [[Lísabet Guðmundsdóttir]] frá [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] trjáleifar frá fimm norrænum bæjum þar, þar af fjórum meðalstórum bújörðum og biskupssetrinu í Görðum. Gerðar voru rannsóknir á 8.552 viðarbútum. Með því að skoða þunna viðarhluta í [[smásjá]] var hægt að rannsaka [[Fruma|frumubygginga]] viðarbútannna og var hægt að finna uppruna og tegundir viðarins. Öll sýnin voru einnig tímagreind. Um 36% av öllum sýnum voru innlendar tegundir. Af heildinni reyndist [[rekaviður]] vera um 25%, það er [[lerki]] (Larix), [[greni]] (Picea) og [[skógarfura]] (Pinus sylvestris). Innfluttur viður kom frá Evrópu, meðal annars [[eik]] (Quercus), [[beyki]] (Fagus) og [[Furur|fura]]. En þar voru einnig trjátegundir sem án efa komu frá austurströnd Norður-Ameríku, kanadaþöll einnig kölluð [[skógarþöll]] (Tsuga canadensis), [[gráfura]] (Pinus banksiana) og [[Sandfura]] (Pinus strobus) Það þýðir að Grænlendingarnir hljóta að hafa sótt timbur frá Norður-Ameríku. [[Labradorstraumurinn]] flæðir úr [[Norður-Íshaf|Norður-Íshafi]] meðfram strönd [[Labrador]], og [[Nýfundnaland]]s og áfram suður með [[Nýja-Skotland|Nova Scotia]] þannig að þetta getur getur ekki hafa verið rekaviður. Þessar niðurstöður benda á að norrænir Grænlendingar höfðu aðstöðu, þekkingu og skipakost til að fara yfir Davis sundið til austurstrandar Norður-Ameríku að minnsta kosti allt fram að lok fjórtándu aldar.<ref>{{Bókaheimild|titill=Timber imports to Norse Greenland: lifeline or luxury?|höfundur=Lísabet Guðmundsdóttir|útgefandi=Cambridge University Press]|ár=2023|tungumál=enska}}</ref><ref>Lasse Biørnstad (2023). [https://www.forskning.no/arkeologi-gronland-middelalderen/vikingene-pa-gronland-importerte-traer-fra-nord-amerika-ifolge-forsker/2187729 Vikingene på Grønland importerte trær fra Nord-Amerika, ifølge forsker]. Tímaritið Forskning.no, 25.04.2023</ref> ===Tilvitnanir=== <references/> [[Flokkur:Vínland]] [[Flokkur:Saga Íslands]] [[Flokkur:Saga Grænlands]] [[Flokkur:Saga Kanada]] cbvo2rbc580q1gonyf5jzls5s7zjjas 0 190925 1962105 2026-05-04T01:19:21Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Forsætisráðherra | nafn = Bart De Wever | mynd = Bart De Wever, 2025.06.26 (02).jpg | myndatexti1 = De Wever árið 2025. | titill= Forsætisráðherra Belgíu | stjórnartíð_start = 3. febrúar 2025 | stjórnartíð_end= | einvaldur = [[Filippus Belgíukonungur|Filippus]] | forveri = [[Alexander De Croo]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1970|12|21}} | fæðingarstaður = [[Mortsel]], [[Belgía|Belgíu]] | þjóderni = Belgía...“ 1962105 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Bart De Wever | mynd = Bart De Wever, 2025.06.26 (02).jpg | myndatexti1 = De Wever árið 2025. | titill= Forsætisráðherra Belgíu | stjórnartíð_start = 3. febrúar 2025 | stjórnartíð_end= | einvaldur = [[Filippus Belgíukonungur|Filippus]] | forveri = [[Alexander De Croo]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1970|12|21}} | fæðingarstaður = [[Mortsel]], [[Belgía|Belgíu]] | þjóderni = [[Belgía|Belgískur]] | háskóli = [[Kaþólski háskólinn í Leuven]] | stjórnmálaflokkur = [[Nýja flæmska bandalagið]] | maki = Veerle Hegge | börn = 4 | undirskrift = Bart de wever signature.svg }} '''Bart Albert Liliane De Wever''' (f. 21. desember 1970) er [[Belgía|belgískur]] rithöfundur, sagnfræðingur og stjórnmálamaður sem hefur verið [[forsætisráðherra Belgíu]] frá 3. febrúar 2025. Frá 2004 til 2025 var hann formaður [[Nýja flæmska bandalagið|Nýja flæmska bandalagsins]] (N-VA), stjórnmálaflokks sem vill breyta Belgíu í [[sambandsríki]].<ref>{{cite web | url=https://www.lavenir.net/elections/elections-federales-en-belgique/2024/05/28/face-a-de-wever-magnette-assure-quil-ne-discutera-pas-une-seconde-de-confederalisme-LNQSOUI63JCNTK65KIWZJ6J5W4/ | title=Face à de Wever, Magnette assure qu'il ne discutera "pas une seconde" de confédéralisme }}</ref> De Wever var borgarstjóri [[Antwerpen]] frá 2012 til 2025. Árið 2010 varð Nýja flæmska bandalagið stærsti flokkurinn bæði í [[Flæmingjaland]]i og í Belgíu allri. Flokkurinn lenti aftur í fyrsta sæti í næstu þremur kosningum og eftir þingkosningarnar árið 2024 veitti [[Filippus Belgíukonungur|Filippus konungur]] honum umboð til stjórnarmyndunar. Eftir átta mánaða langar stjórnarmyndunarviðræður myndaði De Wever stjórn og varð forsætisráðherra þann 3. febrúar 2025. Hann er fyrsti flæmski þjóðernissinninn sem hefur verið forsætisráðherra Belgíu. ==Forsætisráðherra Belgíu (2025&ndash;)== De Wever leiddi stjórnmálaflokk sinn til sigurs í þingkosningum Belgíu árið 2010. N-VA varð þá stærsti flokkurinn bæði í Flæmingjalandi og í Belgíu allri. De Wever hlaut stjórnarmyndunarumboð eftir kosningarnar en gafst upp á stjórnarmyndunarviðræðum eftir þrjár vikur.<ref>{{Tímarit.is|5082729|Stjórnarmyndun Belga gengur hægt|blað=[[Fréttablaðið]]|útgáfudagsetning=23. ágúst 2010|blaðsíða=8}}</ref> N-VA var áfram stærsti flokkurinn í næstu þremur þingkosningum. [[Filippus Belgíukonungur]] bauð De Wever aftur að mynda ríkisstjórn eftir þingkosningar árið 2024.<ref>{{Cite web |lang=en |title= Belgian government talks begin with Flemish nationalist Bart De Wever at the helm|url=https://www.politico.eu/article/belgium-coalition-talks-bart-de-wever-new-flemish-alliance-vlaams-belang-reformist-movement-forward-flanders/|date=2024-07-10 |access-date=2024-07-10}}</ref> Eftir rúmlega átta mánaða langar stjórnarmyndunarviðræður var tilkynnt 31. janúar 2025 að komist hefði verið að samkomulagi og að De Wever yrði forsætisráðherra. Þann 3. febrúar 2025 sór De Wever embættiseið ásamt ríkisstjórn sinni og De Wever varð þar með fyrsti flæmski þjóðernissinninn til að gegna embætti forsætisráðherra Belgíu.<ref>{{Cite web |date=2025-02-03|title=Belgium gets new government with Flemish separatist Bart De Wever as PM |url=https://www.politico.eu/article/belgium-gets-new-government-with-flemish-separatist-bart-de-wever-as-pm/ |access-date=2025-02-03|website=politico|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-02-01|title=Van 'Slimste mens' tot eerste Vlaams-nationalist als premier: hoe Bart De Wever al 20 jaar de politiek in België domineert |url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/01/10/portret-bart-de-wever/ |access-date=2025-02-03|website=vrt|language=nl}}</ref> ==Einkahagir== De Wever fæddist í [[Mortsel]] og ólst upp í [[Kontich]], þar sem foreldrar hans, Irene og Henri, áttu litla matvöruverslun.<ref>[https://www.apache.be/2013/05/14/de-politieke-roots-van-bart-de-wever/?sh=1de89592206b2d0e67553-1662601330 Timmerman, Georges, ''De politieke roots van Bart De Wever''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191018092916/https://www.apache.be/2013/05/14/de-politieke-roots-van-bart-de-wever/?sh=1de89592206b2d0e67553-1662601330 |date=2019-10-18 }}, Apache, 14. maí 2013</ref> Eldri bróðir De Wever er sagnfræðingurinn og prófessorinn [[Bruno de Wever]], sem kennir við [[Háskólinn í Ghent|Háskólann í Ghent]].<ref>{{cite web|url=https://www.apache.be/2013/05/14/de-politieke-roots-van-bart-de-wever/?sh=1de89592206b2d0e67553-1662601330|title=De politieke roots van Bart De Wever|date=14 May 2013 |access-date=16 February 2020|language=nl-NL|archive-date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018092916/https://www.apache.be/2013/05/14/de-politieke-roots-van-bart-de-wever/?sh=1de89592206b2d0e67553-1662601330|url-status=live}}</ref> De Wever hóf lögfræðinám við [[Háskólinn í Antwerpen|Háskólann í Antwerpen]] en hætti námi og skipti yfir í sagnfræðinám við [[Universitaire Faculteiten Sint-Ignatius Antwerpen|Háskóladeild Heilags Ignatíusar í Antwerpen]] og síðan við [[Kaþólski háskólinn í Leuven|Kaþólska háskólann í Leuven]]. De Wever er kvæntur Veerle Hegge og á fjögur börn. Hjónin búa í [[Deurne]].<ref>{{cite web|title=Bart De Wever en zijn vrouw Veerle ook voor kerk getrouwd|url=https://www.gva.be/cnt/aid847044|work=Gazet van Antwerpen|date=11 July 2009 |access-date=2021-07-24|language=nl-BE|archive-date=2021-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724175203/https://www.gva.be/cnt/aid847044|url-status=live}}</ref><ref name=":0">{{cite web|title=Bart De Wever verwelkomt Mark Rutte in Antwerpen|url=https://www.youtube.com/watch?v=KiJcFRywWik|author=N-VA|website=[[YouTube]]|date=25 June 2021|access-date=24 July 2021|archive-date=24 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724175201/https://www.youtube.com/watch?v=KiJcFRywWik|url-status=live}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Belgíu | frá=3. febrúar 2025| til=| fyrir=[[Alexander De Croo]]| eftir=Enn í embætti| }} {{Töfluendir}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál|Belgía}} {{DEFAULTSORT:De Wever, Bart}} {{f|1970}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Belgíu]] f2nu8gf8lokqvqbfdpsbbhsmxjde9bd 1962110 1962105 2026-05-04T01:52:24Z TKSnaevarr 53243 1962110 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Bart De Wever | mynd = Bart De Wever, 2025.06.26 (02).jpg | myndatexti1 = De Wever árið 2025. | titill= Forsætisráðherra Belgíu | stjórnartíð_start = 3. febrúar 2025 | stjórnartíð_end= | einvaldur = [[Filippus Belgíukonungur|Filippus]] | forveri = [[Alexander De Croo]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1970|12|21}} | fæðingarstaður = [[Mortsel]], [[Belgía|Belgíu]] | þjóderni = [[Belgía|Belgískur]] | háskóli = [[Kaþólski háskólinn í Leuven]] | stjórnmálaflokkur = [[Nýja flæmska bandalagið]] | maki = Veerle Hegge | börn = 4 | undirskrift = Bart de wever signature.svg }} '''Bart Albert Liliane De Wever''' (f. 21. desember 1970) er [[Belgía|belgískur]] rithöfundur, sagnfræðingur og stjórnmálamaður sem hefur verið [[forsætisráðherra Belgíu]] frá 3. febrúar 2025. Frá 2004 til 2025 var hann formaður [[Nýja flæmska bandalagið|Nýja flæmska bandalagsins]] (N-VA), stjórnmálaflokks sem vill breyta Belgíu í [[sambandsríki]].<ref>{{cite web | url=https://www.lavenir.net/elections/elections-federales-en-belgique/2024/05/28/face-a-de-wever-magnette-assure-quil-ne-discutera-pas-une-seconde-de-confederalisme-LNQSOUI63JCNTK65KIWZJ6J5W4/ | title=Face à de Wever, Magnette assure qu'il ne discutera "pas une seconde" de confédéralisme }}</ref> De Wever var borgarstjóri [[Antwerpen]] frá 2012 til 2025. Árið 2010 varð Nýja flæmska bandalagið stærsti flokkurinn bæði í [[Flæmingjaland]]i og í Belgíu allri. Flokkurinn lenti aftur í fyrsta sæti í næstu þremur kosningum og eftir þingkosningarnar árið 2024 veitti [[Filippus Belgíukonungur|Filippus konungur]] honum umboð til stjórnarmyndunar. Eftir átta mánaða langar stjórnarmyndunarviðræður myndaði De Wever stjórn og varð forsætisráðherra þann 3. febrúar 2025. Hann er fyrsti flæmski þjóðernissinninn sem hefur verið forsætisráðherra Belgíu. ==Forsætisráðherra Belgíu (2025&ndash;)== De Wever leiddi stjórnmálaflokk sinn til sigurs í þingkosningum Belgíu árið 2010. N-VA varð þá stærsti flokkurinn bæði í Flæmingjalandi og í Belgíu allri. De Wever hlaut stjórnarmyndunarumboð eftir kosningarnar en gafst upp á stjórnarmyndunarviðræðum eftir þrjár vikur.<ref>{{Tímarit.is|5082729|Stjórnarmyndun Belga gengur hægt|blað=[[Fréttablaðið]]|útgáfudagsetning=23. ágúst 2010|blaðsíða=8}}</ref> N-VA var áfram stærsti flokkurinn í næstu þremur þingkosningum. [[Filippus Belgíukonungur]] bauð De Wever aftur að mynda ríkisstjórn eftir þingkosningar árið 2024.<ref>{{Cite web |lang=en |title= Belgian government talks begin with Flemish nationalist Bart De Wever at the helm|url=https://www.politico.eu/article/belgium-coalition-talks-bart-de-wever-new-flemish-alliance-vlaams-belang-reformist-movement-forward-flanders/|date=2024-07-10 |access-date=2024-07-10}}</ref> Eftir rúmlega átta mánaða langar stjórnarmyndunarviðræður var tilkynnt 31. janúar 2025 að komist hefði verið að samkomulagi og að De Wever yrði forsætisráðherra. Þann 3. febrúar 2025 sór De Wever embættiseið ásamt ríkisstjórn sinni og De Wever varð þar með fyrsti flæmski þjóðernissinninn til að gegna embætti forsætisráðherra Belgíu.<ref>{{Cite web |date=2025-02-03|title=Belgium gets new government with Flemish separatist Bart De Wever as PM |url=https://www.politico.eu/article/belgium-gets-new-government-with-flemish-separatist-bart-de-wever-as-pm/ |access-date=2025-02-03|website=politico|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-02-01|title=Van 'Slimste mens' tot eerste Vlaams-nationalist als premier: hoe Bart De Wever al 20 jaar de politiek in België domineert |url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/01/10/portret-bart-de-wever/ |access-date=2025-02-03|website=vrt|language=nl}}</ref> ==Einkahagir== De Wever fæddist í [[Mortsel]] og ólst upp í [[Kontich]], þar sem foreldrar hans, Irene og Henri, áttu litla matvöruverslun.<ref>[https://www.apache.be/2013/05/14/de-politieke-roots-van-bart-de-wever/?sh=1de89592206b2d0e67553-1662601330 Timmerman, Georges, ''De politieke roots van Bart De Wever''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191018092916/https://www.apache.be/2013/05/14/de-politieke-roots-van-bart-de-wever/?sh=1de89592206b2d0e67553-1662601330 |date=2019-10-18 }}, Apache, 14. maí 2013</ref> Eldri bróðir De Wever er sagnfræðingurinn og prófessorinn [[Bruno de Wever]], sem kennir við [[Háskólinn í Ghent|Háskólann í Ghent]].<ref>{{cite web|url=https://www.apache.be/2013/05/14/de-politieke-roots-van-bart-de-wever/?sh=1de89592206b2d0e67553-1662601330|title=De politieke roots van Bart De Wever|date=14 May 2013 |access-date=16 February 2020|language=nl-NL|archive-date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018092916/https://www.apache.be/2013/05/14/de-politieke-roots-van-bart-de-wever/?sh=1de89592206b2d0e67553-1662601330|url-status=live}}</ref> De Wever hóf lögfræðinám við [[Háskólinn í Antwerpen|Háskólann í Antwerpen]] en hætti námi og skipti yfir í sagnfræðinám við [[Universitaire Faculteiten Sint-Ignatius Antwerpen|Háskóladeild Heilags Ignatíusar í Antwerpen]] og síðan við [[Kaþólski háskólinn í Leuven|Kaþólska háskólann í Leuven]]. De Wever er kvæntur Veerle Hegge og á fjögur börn. Hjónin búa í [[Deurne]].<ref>{{cite web|title=Bart De Wever en zijn vrouw Veerle ook voor kerk getrouwd|url=https://www.gva.be/cnt/aid847044|work=Gazet van Antwerpen|date=11 July 2009 |access-date=2021-07-24|language=nl-BE|archive-date=2021-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724175203/https://www.gva.be/cnt/aid847044|url-status=live}}</ref><ref name=":0">{{cite web|title=Bart De Wever verwelkomt Mark Rutte in Antwerpen|url=https://www.youtube.com/watch?v=KiJcFRywWik|author=N-VA|website=[[YouTube]]|date=25 June 2021|access-date=24 July 2021|archive-date=24 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724175201/https://www.youtube.com/watch?v=KiJcFRywWik|url-status=live}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Belgíu | frá=3. febrúar 2025| til=| fyrir=[[Alexander De Croo]]| eftir=Enn í embætti| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Belgíu}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál|Belgía}} {{DEFAULTSORT:De Wever, Bart}} {{f|1970}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Belgíu]] jq1yr34sgu5y9ywcv00ww44y6y2jwkb 1 190926 1962108 2026-05-04T01:49:06Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Æviágrip lifandi fólks}} {{Þýðing |titill=Bart De Wever |tungumál=simple |id=10260654 }}“ 1962108 wikitext text/x-wiki {{Æviágrip lifandi fólks}} {{Þýðing |titill=Bart De Wever |tungumál=simple |id=10260654 }} f7lcvmdn2k653iaeo0wtj6tfhu8px0i 10 190927 1962109 2026-05-04T01:51:40Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Navbox |name= Forsætisráðherrar Belgíu |image=[[Image:Flag of Belgium.svg|right|50px|Fáni Belgíu]] |title= Forsætisráðherrar Belgíu |listclass = hlist |list1= * [[Étienne Constantin de Gerlache|de Gerlache]] * [[Joseph Lebeau|Lebeau]] * [[Félix de Muelenaere|de Muelenaere]] * [[Albert Joseph Goblet d'Alviella|Goblet d'Alviella]] * [[Barthélémy de Theux de Meylandt|de Theux de Meylandt]] * [[Joseph Lebeau|Lebeau]] * [[Jean-Baptiste Nothomb|Nothomb]...“ 1962109 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name= Forsætisráðherrar Belgíu |image=[[Image:Flag of Belgium.svg|right|50px|Fáni Belgíu]] |title= Forsætisráðherrar Belgíu |listclass = hlist |list1= * [[Étienne Constantin de Gerlache|de Gerlache]] * [[Joseph Lebeau|Lebeau]] * [[Félix de Muelenaere|de Muelenaere]] * [[Albert Joseph Goblet d'Alviella|Goblet d'Alviella]] * [[Barthélémy de Theux de Meylandt|de Theux de Meylandt]] * [[Joseph Lebeau|Lebeau]] * [[Jean-Baptiste Nothomb|Nothomb]] * [[Sylvain Van de Weyer|Van de Weyer]] * [[Barthélémy de Theux de Meylandt|de Theux de Meylandt]] * [[Charles Rogier|Rogier]] * [[Henri de Brouckère|de Brouckère]] * [[Pierre de Decker|de Decker]] * [[Charles Rogier|Rogier]] * [[Walthère Frère-Orban|Frère-Orban]] * [[Jules d'Anethan|d'Anethan]] * [[Jules Malou|Malou]] * [[Walthère Frère-Orban|Frère-Orban]] * [[Jules Malou|Malou]] * [[Auguste Beernaert|Beernaert]] * [[Jules de Burlet|de Burlet]] * [[Paul de Smet de Naeyer|de Smet de Naeyer]] * [[Jules Vandenpeereboom|Vandenpeereboom]] * [[Paul de Smet de Naeyer|de Smet de Naeyer]] * [[Jules de Trooz|de Trooz]] * [[Frans Schollaert|Schollaert]] * [[Charles de Broqueville|de Broqueville]] * [[Gérard Cooreman|Cooreman]] * [[Léon Delacroix|Delacroix]] * [[Henry Carton de Wiart|Carton de Wiart]] * [[Georges Theunis|Theunis]] * [[Aloys Van de Vyvere|Van de Vyvere]] * [[Prosper Poullet|Poullet]] * [[Henri Jaspar|Jaspar]] * [[Jules Renkin|Renkin]] * [[Charles de Broqueville|de Broqueville]] * [[Georges Theunis|Theunis]] * [[Paul van Zeeland|van Zeeland]] * [[Paul-Émile Janson|Janson]] * [[Paul-Henri Spaak|Spaak]] * [[Hubert Pierlot|Pierlot]] * [[Achille Van Acker|Van Acker]] * [[Paul-Henri Spaak|Spaak]] * [[Achille Van Acker|Van Acker]] * [[Camille Huysmans|Huysmans]] * [[Paul-Henri Spaak|Spaak]] * [[Gaston Eyskens|G. Eyskens]] * [[Jean Duvieusart|Duvieusart]] * [[Joseph Pholien|Pholien]] * [[Jean Van Houtte|Van Houtte]] * [[Achille Van Acker|Van Acker]] * [[Gaston Eyskens|G. Eyskens]] * [[Théo Lefèvre|Lefèvre]] * [[Pierre Harmel|Harmel]] * [[Paul Vanden Boeynants|Vanden Boeynants]] * [[Gaston Eyskens|G. Eyskens]] * [[Edmond Leburton|Leburton]] * [[Leo Tindemans|Tindemans]] * [[Paul Vanden Boeynants|Vanden Boeynants]] * [[Wilfried Martens|Martens]] * [[Mark Eyskens|M. Eyskens]] * [[Wilfried Martens|Martens]] * [[Jean-Luc Dehaene|Dehaene]] * [[Guy Verhofstadt|Verhofstadt]] * [[Yves Leterme|Leterme]] * [[Herman Van Rompuy|Van Rompuy]] * [[Yves Leterme|Leterme]] * [[Elio Di Rupo|Di Rupo]] * [[Charles Michel|Michel]] * [[Sophie Wilmès|Wilmès]] * [[Alexander De Croo|De Croo]] * [[Bart De Wever|De Wever]] }}<noinclude>[[Flokkur:Stjórnmálasnið]]</noinclude> 15cmt8ysi22pu3syi8zf2thice5uaq3 0 190928 1962136 2026-05-04T10:08:57Z Akigka 183 Bjó til síðu með „[[Mynd:ಅಕ್ಕ_ಮಹಾದೇವಿ.jpg|thumb|''[[Murti]]'' með mynd Akka Mahadevi í [[Davanagere]].]] '''Akka Mahadevi''' (um 1130–1160) var [[skáld]] sem orti á málinu [[kannada]]. Hún var forvígismaður [[lingajatismi|lingajatisma]] sem er afbrigði af [[hindúatrú]] og kom fram á 12. öld.<ref>{{Cite web |url=https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- |title=banajiga debate "Making Sense of the Lingayat vs Veerashaiva Debate". |...“ 1962136 wikitext text/x-wiki [[Mynd:ಅಕ್ಕ_ಮಹಾದೇವಿ.jpg|thumb|''[[Murti]]'' með mynd Akka Mahadevi í [[Davanagere]].]] '''Akka Mahadevi''' (um 1130–1160) var [[skáld]] sem orti á málinu [[kannada]]. Hún var forvígismaður [[lingajatismi|lingajatisma]] sem er afbrigði af [[hindúatrú]] og kom fram á 12. öld.<ref>{{Cite web |url=https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- |title=banajiga debate "Making Sense of the Lingayat vs Veerashaiva Debate". |access-date=31 March 2018 |archive-date=26 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226164933/https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- |url-status=dead }}</ref> Til eru 400 trúarljóð ([[vachana sahitya]]) eftir hana, auk tveggja stuttra bæklinga, ''Mantrogopya'' og ''Yogangatrividh''. Hún er talin einn helsti höfundur [[kannadabókmenntir|kannadabókmennta]] og er mikilvæg fyrir sögu [[Karnataka]]. „Akka“ merkir eldri systir eða móðir, og er heiðurstitill sem hún fékk frá lingajatdýrlingum á borð við [[Basavanna]], [[Siddharama]] og [[Allamaprabhu]].<ref>{{Cite web |last=Mudde |first=Raggi |date=2011-09-23 |title=An Epitome of Feminism - Akka Mahadevi |url=https://www.karnataka.com/personalities/akka-mahadevi/ |access-date=2024-02-05 |website=Karnataka.com |language=en-US}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Indversk skáld]] [[Flokkur:Indverskir trúarleiðtogar]] [[Flokkur:Karnataka]] [[Flokkur:Fólk fætt á 12. öld]] [[Flokkur:Fólk dáið á 12. öld]] ry2ym0w1hl8yed8akjzpegmbevyqjo4 0 190929 1962137 2026-05-04T10:10:07Z Akigka 183 Tilvísun á [[Lakshadweep-haf]] 1962137 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Lakshadweep-haf]] ldbhu2c08bam7j1urc1ifr7rrmtdcvq 0 190930 1962144 2026-05-04T10:46:45Z Akigka 183 Bjó til síðu með „[[Mynd:FatimaalZahra_(cropped).jpg|thumb|Nafn Fatímu á endurgerð af grip frá tímum [[Safavídar|Safavída]].]] '''Fatíma bint Muhammad''' ([[arabíska]]: فَاطِمَة بِنْت مُحَمَّد ''Fāṭima bint Muḥammad''; 605/15–632 CE), almennt þekkt sem '''Fatima al-Zahra{{'}}''' (فَاطِمَة ٱلزَّهْرَاء ''Fāṭima al-Zahrāʾ''), var dóttir [[Múhameð spámaður|Múhameðs spámanns]] og [[Khadija bint Khuway]], eiginkonu han...“ 1962144 wikitext text/x-wiki [[Mynd:FatimaalZahra_(cropped).jpg|thumb|Nafn Fatímu á endurgerð af grip frá tímum [[Safavídar|Safavída]].]] '''Fatíma bint Muhammad''' ([[arabíska]]: فَاطِمَة بِنْت مُحَمَّد ''Fāṭima bint Muḥammad''; 605/15–632 CE), almennt þekkt sem '''Fatima al-Zahra{{'}}''' (فَاطِمَة ٱلزَّهْرَاء ''Fāṭima al-Zahrāʾ''), var dóttir [[Múhameð spámaður|Múhameðs spámanns]] og [[Khadija bint Khuway]], eiginkonu hans. {{sfn|Campo|2009a|p=230}} Fatíma gekk að eiga [[Alí ibn Abu Talib]], einn [[Kalífarnir réttleiddu|réttleiddu kalífanna]] og fyrsta [[sjía ímam]]inn. Synir Fatímu voru [[Hasan ibn Ali]] og [[Husayn ibn Ali]], annar og þriðji sjía ímaminn, samkvæmt hefð [[sjía íslam]].{{sfn|Buehler|2014|p=183}}{{sfn|Veccia Vaglieri|2022a}} Sjíamúslimar líkja Fatímu gjarnan við [[María guðsmóðir|Maríu guðsmóður]].{{sfn|Fedele|2018|p=56}}{{sfn|Ernst|2003|p=171}} Múhameð er sagður hafa álitið hana besta meðal kvenna{{sfn|Buehler|2014|p=185}}{{sfn|Qutbuddin|2006|p=249}} og sem þá manneskju sem honum var kærust.{{Sfn|Soufi|1997|p=68}}{{sfn|Buehler|2014|p=185}} Hún er oft álitin fyrirmynd múslimakvenna fyrir samkennd sína, örlæti og þjáningar sem hún mátti þola.{{sfn|Fedele|2018|p=56}} Ætt Múhameðs lifði áfram til okkar daga í gegnum Fatímu.{{sfn|Abbas|2021|p=57}}{{sfn|Qutbuddin|2006|p=249}} Bæði nafn hennar og viðurnefni eru vinsæl kvennöfn meðal múslima.{{Sfn|Amir-Moezzi|Calmard|1999}}{{sfn|Rogerson|2006|p=42}} Þegar Múhameð lést árið 632 neituðu Fatíma og Alí eiginmaður hennar að viðurkenna yfirráð fyrsta kalífans, [[Abú Bakr]]. Hjónin og fylgjendur þeirra töldu Alí réttmætan arftaka Múhameðs,{{sfn|Fedele|2018|p=56}} hugsanlega með tilvísun til messu hans í [[Ghadir Khumm]].{{Sfn|Amir-Moezzi|2022}} Andlát Fatímu, sem lést innan sex mánaða frá andláti föður síns, er umdeilt.{{sfn|Abbas|2021|p=103}} Innan [[súnní íslam]] er hún sögð hafa dáið úr harmi.{{sfn|Veccia Vaglieri|2022a}} Innan sjía íslam er fósturlát og dauði Fatímu sagt vera afleiðing sára sem hún hlaut eftir árás á hús hennar sem beindist gegn Alí, að undirlagi Abú Bakr.{{sfn|Buehler|2014|p=186}} Talið er að hinsta ósk hennar hafi verið að kalífinn yrði ekki viðstaddur útför hennar.{{Sfn|Mavani|2013|p=117}}{{Sfn|Kassam|Blomfield|2015|p=212}} Hún var grafinn með leynd að nóttu til og enn er óvíst hvar gröf hennar er.{{sfn|Khetia|2013|p=82}}{{Sfn|Klemm|2005|pp=184–185}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == {{refbegin|30em}} *{{cite book |last=Abbas |first=Hassan |title=The Prophet's Heir: The Life of Ali ibn Abi Talib |publisher=Yale University Press |date=2021 |isbn=9780300252057 |pages=}} *{{cite encyclopedia|encyclopedia = Encyclopædia Iranica|title=Fātema |url=https://www.iranicaonline.org/articles/fatema|author1-first=Mohammad Ali|author1-last=Amir-Moezzi|volume= IX/4|pages= 400–404|author2-first= Jean|author2-last=Calmard|date=1999}} *{{cite encyclopedia |date=2014 |title=FATIMA (d. 632) |encyclopedia=Muhammad in History, Thought, and Culture: An Encyclopaedia of the Prophet of God |publisher=ABC-CLIO |url=https://archive.org/details/muhammadinhistor0000unse_h4s1/mode/2up |editor1-last=Fitzpatrick |editor1-first=Coeli |volume=1 |pages=182–187 |isbn=9781610691772 |editor2-last=Walker |editor2-first=Adam Hani |author-last=Buehler |author-first=Arthur F.}} *{{cite encyclopedia |date=2009a |title=Fatima (ca. 605–633) |encyclopedia=Encyclopedia of Islam |publisher=Infobase Publishing |url=https://archive.org/details/islam-encyclopedia-of-islam-2009/mode/2up |editor-last=Campo |editor-first=Juan Eduardo |pages=230–231 |isbn=9781438126968}} *{{cite book |last=Ernst |first=Carl |url=https://archive.org/details/followingmuhamma0005erns/mode/2up |title=Following Muhammad: Rethinking Islam in the Contemporary World |publisher=University of North Carolina Press |date=2003 |isbn=9780807875803 |location=Chapel Hill}} *{{cite encyclopedia |date=2018 |title=Fatima (605/15–632 CE) |encyclopedia=Encyclopedia of Women in World Religions |publisher=ABC-CLIO |url=https://books.google.com/books?id=jt91DwAAQBAJ&pg=RA1-PA56 |editor-last=de-Gaia |editor-first=Susan |page=56 |isbn=9781440848506 |author-last=Fedele |author-first=Valentina}} *{{cite book |author1-last=Kassam |author1-first=Zayn |title=The Shi'i World: Pathways in Tradition and Modernity |author2-last=Blomfield |author2-first=Bridget |publisher=Bloomsbury Publishing |date=2015 |isbn=9780857729675 |editor1-last=Daftary |editor1-first=Farhad |page=210 |chapter=Remembering Fatima and Zaynab: Gender in Perspective |editor2-last=Sajoo |editor2-first=Amyn |editor3-last=Jiwa |editor3-first=Shainool}} *{{cite thesis |last=Khetia |first=Vinay |title=Fatima as a Motif of Contention and Suffering in Islamic Sources |date=2013 |publisher=Concordia University |url=https://spectrum.library.concordia.ca/976817/ |page=}} *{{cite book|title=Ideas, Images, and Methods of Portrayal: Insights into Classical Arabic Literature and Islam|editor-first=Sebastian|editor-last= Günther|publisher=Brill|date=2005|chapter=Image Formation of an Islamic Legend: Fātima, the Daughter of the Prophet Muhammad|author-first= Verena|author-last= Klemm|isbn= 9789047407263|pages=181–208}} *{{cite book |last=Mavani |first=Hamid |url=https://archive.org/details/religiousauthori0000mava/mode/ |title=Religious Authority and Political Thought in Twelver Shi'ism: From Ali to Post-Khomeini |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=9780415624404}} *{{cite encyclopedia |date=2006 |title=Fatima (Al-Zahra') Bint Muhammad (ca. 12 Before Hijra–11/ca. 610–632) |encyclopedia=Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia |publisher=Routledge |url=https://archive.org/details/MedievalIslamicCivilizationAnEncyclopedia_201603 |editor-last=Meri |editor-first=Josef W. |pages=248–250 |isbn=9780415966900 |author-first=Tahera |author-last=Qutbuddin}} *{{cite book |last=Rogerson |first=Barnaby |url=https://archive.org/details/heirsofprophetmu0000roge/mode/2up |title=The Heirs of the Prophet Muhammad: And the Roots of the Sunni–Shia Schism |publisher=Abacus |date=2006 |isbn=9780349117577}} *{{cite thesis |author-last= |author-first= |title=The Image of Fatima in Classical Muslim Thought |publisher=Princeton University |last=Soufi |first=Denise Louise |date=1997 |degree=PhD |url=https://www.proquest.com/docview/304390529|id= {{ProQuest|304390529}}}} *{{cite encyclopedia |date=2022a |title=Fāṭima |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill Reference Online |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/fatima-COM_0217?s.num=0&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.q=fatima |last=Veccia Vaglieri |first=L. |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd}} {{refend}} {{fd|605|632}} [[Flokkur:Múslimakonur]] [[Flokkur:Dýrlingar múslima]] [[Flokkur:Sjía íslam]] [[Flokkur:Kóraninn]] og7wnsfhsxhelc53zh89fo26uam864e 1962152 1962144 2026-05-04T11:23:59Z Berserkur 10188 1962152 wikitext text/x-wiki [[Mynd:FatimaalZahra_(cropped).jpg|thumb|Nafn Fatímu á endurgerð af grip frá tímum [[Safavídar|Safavída]].]] '''Fatíma bint Muhammad''' ([[arabíska]]: فَاطِمَة بِنْت مُحَمَّد ''Fāṭima bint Muḥammad''; 605/15–632 CE), almennt þekkt sem '''Fatima al-Zahra{{'}}''' (فَاطِمَة ٱلزَّهْرَاء ''Fāṭima al-Zahrāʾ''), var dóttir [[Múhameð spámaður|Múhameðs spámanns]] og [[Khadija bint Khuway]], eiginkonu hans. {{sfn|Campo|2009a|p=230}} Fatíma gekk að eiga [[Alí ibn Abu Talib]], einn [[Kalífarnir réttleiddu|réttleiddu kalífanna]] og fyrsta [[sjía ímam]]inn. Synir Fatímu voru [[Hasan ibn Ali]] og [[Husayn ibn Ali]], annar og þriðji sjía ímaminn, samkvæmt hefð [[sjía íslam]].{{sfn|Buehler|2014|p=183}}{{sfn|Veccia Vaglieri|2022a}} Sjíamúslimar líkja Fatímu gjarnan við [[María guðsmóðir|Maríu guðsmóður]].{{sfn|Fedele|2018|p=56}}{{sfn|Ernst|2003|p=171}} Múhameð er sagður hafa álitið hana besta meðal kvenna{{sfn|Buehler|2014|p=185}}{{sfn|Qutbuddin|2006|p=249}} og sem þá manneskju sem honum var kærust.{{Sfn|Soufi|1997|p=68}}{{sfn|Buehler|2014|p=185}} Hún er oft álitin fyrirmynd múslimakvenna fyrir samkennd sína, örlæti og þjáningar sem hún mátti þola.{{sfn|Fedele|2018|p=56}} Ætt Múhameðs lifði áfram til okkar daga í gegnum Fatímu.{{sfn|Abbas|2021|p=57}}{{sfn|Qutbuddin|2006|p=249}} Bæði nafn hennar og viðurnefni eru vinsæl kvennöfn meðal múslima.{{Sfn|Amir-Moezzi|Calmard|1999}}{{sfn|Rogerson|2006|p=42}} Þegar Múhameð lést árið 632 neituðu Fatíma og Alí eiginmaður hennar að viðurkenna yfirráð fyrsta kalífans, [[Abú Bakr]]. Hjónin og fylgjendur þeirra töldu Alí réttmætan arftaka Múhameðs,{{sfn|Fedele|2018|p=56}} hugsanlega með tilvísun til messu hans í [[Ghadir Khumm]].{{Sfn|Amir-Moezzi|2022}} Andlát Fatímu, sem lést innan sex mánaða frá andláti föður síns, er umdeilt.{{sfn|Abbas|2021|p=103}} Innan [[súnní íslam]] er hún sögð hafa dáið úr harmi.{{sfn|Veccia Vaglieri|2022a}} Innan sjía íslam er fósturlát og dauði Fatímu sagt vera afleiðing sára sem hún hlaut eftir árás á hús hennar sem beindist gegn Alí, að undirlagi Abú Bakr.{{sfn|Buehler|2014|p=186}} Talið er að hinsta ósk hennar hafi verið að kalífinn yrði ekki viðstaddur útför hennar.{{Sfn|Mavani|2013|p=117}}{{Sfn|Kassam|Blomfield|2015|p=212}} Hún var grafin með leynd að nóttu til og enn er óvíst hvar gröf hennar er.{{sfn|Khetia|2013|p=82}}{{Sfn|Klemm|2005|pp=184–185}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == {{refbegin|30em}} *{{cite book |last=Abbas |first=Hassan |title=The Prophet's Heir: The Life of Ali ibn Abi Talib |publisher=Yale University Press |date=2021 |isbn=9780300252057 |pages=}} *{{cite encyclopedia|encyclopedia = Encyclopædia Iranica|title=Fātema |url=https://www.iranicaonline.org/articles/fatema|author1-first=Mohammad Ali|author1-last=Amir-Moezzi|volume= IX/4|pages= 400–404|author2-first= Jean|author2-last=Calmard|date=1999}} *{{cite encyclopedia |date=2014 |title=FATIMA (d. 632) |encyclopedia=Muhammad in History, Thought, and Culture: An Encyclopaedia of the Prophet of God |publisher=ABC-CLIO |url=https://archive.org/details/muhammadinhistor0000unse_h4s1/mode/2up |editor1-last=Fitzpatrick |editor1-first=Coeli |volume=1 |pages=182–187 |isbn=9781610691772 |editor2-last=Walker |editor2-first=Adam Hani |author-last=Buehler |author-first=Arthur F.}} *{{cite encyclopedia |date=2009a |title=Fatima (ca. 605–633) |encyclopedia=Encyclopedia of Islam |publisher=Infobase Publishing |url=https://archive.org/details/islam-encyclopedia-of-islam-2009/mode/2up |editor-last=Campo |editor-first=Juan Eduardo |pages=230–231 |isbn=9781438126968}} *{{cite book |last=Ernst |first=Carl |url=https://archive.org/details/followingmuhamma0005erns/mode/2up |title=Following Muhammad: Rethinking Islam in the Contemporary World |publisher=University of North Carolina Press |date=2003 |isbn=9780807875803 |location=Chapel Hill}} *{{cite encyclopedia |date=2018 |title=Fatima (605/15–632 CE) |encyclopedia=Encyclopedia of Women in World Religions |publisher=ABC-CLIO |url=https://books.google.com/books?id=jt91DwAAQBAJ&pg=RA1-PA56 |editor-last=de-Gaia |editor-first=Susan |page=56 |isbn=9781440848506 |author-last=Fedele |author-first=Valentina}} *{{cite book |author1-last=Kassam |author1-first=Zayn |title=The Shi'i World: Pathways in Tradition and Modernity |author2-last=Blomfield |author2-first=Bridget |publisher=Bloomsbury Publishing |date=2015 |isbn=9780857729675 |editor1-last=Daftary |editor1-first=Farhad |page=210 |chapter=Remembering Fatima and Zaynab: Gender in Perspective |editor2-last=Sajoo |editor2-first=Amyn |editor3-last=Jiwa |editor3-first=Shainool}} *{{cite thesis |last=Khetia |first=Vinay |title=Fatima as a Motif of Contention and Suffering in Islamic Sources |date=2013 |publisher=Concordia University |url=https://spectrum.library.concordia.ca/976817/ |page=}} *{{cite book|title=Ideas, Images, and Methods of Portrayal: Insights into Classical Arabic Literature and Islam|editor-first=Sebastian|editor-last= Günther|publisher=Brill|date=2005|chapter=Image Formation of an Islamic Legend: Fātima, the Daughter of the Prophet Muhammad|author-first= Verena|author-last= Klemm|isbn= 9789047407263|pages=181–208}} *{{cite book |last=Mavani |first=Hamid |url=https://archive.org/details/religiousauthori0000mava/mode/ |title=Religious Authority and Political Thought in Twelver Shi'ism: From Ali to Post-Khomeini |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=9780415624404}} *{{cite encyclopedia |date=2006 |title=Fatima (Al-Zahra') Bint Muhammad (ca. 12 Before Hijra–11/ca. 610–632) |encyclopedia=Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia |publisher=Routledge |url=https://archive.org/details/MedievalIslamicCivilizationAnEncyclopedia_201603 |editor-last=Meri |editor-first=Josef W. |pages=248–250 |isbn=9780415966900 |author-first=Tahera |author-last=Qutbuddin}} *{{cite book |last=Rogerson |first=Barnaby |url=https://archive.org/details/heirsofprophetmu0000roge/mode/2up |title=The Heirs of the Prophet Muhammad: And the Roots of the Sunni–Shia Schism |publisher=Abacus |date=2006 |isbn=9780349117577}} *{{cite thesis |author-last= |author-first= |title=The Image of Fatima in Classical Muslim Thought |publisher=Princeton University |last=Soufi |first=Denise Louise |date=1997 |degree=PhD |url=https://www.proquest.com/docview/304390529|id= {{ProQuest|304390529}}}} *{{cite encyclopedia |date=2022a |title=Fāṭima |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill Reference Online |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/fatima-COM_0217?s.num=0&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.q=fatima |last=Veccia Vaglieri |first=L. |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd}} {{refend}} {{fd|605|632}} [[Flokkur:Múslimakonur]] [[Flokkur:Dýrlingar múslima]] [[Flokkur:Sjía íslam]] [[Flokkur:Kóraninn]] neanqoags6qbm3gxp86ek6qkzettngg 0 190931 1962147 2026-05-04T10:55:54Z Akigka 183 Tilvísun á [[Khadija]] 1962147 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Khadija]] 3u20th48gesy7tzyqtx07dqhhb92p9b 0 190932 1962161 2026-05-04T11:34:29Z Akigka 183 Tilvísun á [[Fatíma]] 1962161 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Fatíma]] 6yjli8e3o0efhk3db7jw0mv5qhw91ql