Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2426 1962948 1914581 2026-05-12T13:26:00Z Akigka 183 1962948 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''12. maí''' er 132. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (133. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 233 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[254]] - [[Stefán páfi|Stefán]] varð páfi. * [[1191]] - [[Ríkharður ljónshjarta]] gekk að eiga [[Berengaría af Navarra|Berengaríu af Navarra]] í [[Limassol]] á [[Kýpur]]. * [[1588]] - [[Hinrik hertogi af Guise]] tók völdin í París og [[Hinrik 3. Frakkakonungur|Hinrik 3.]] konungur neyddist til að flýja borgina. * [[1656]] - Hollendingar náðu yfirráðum yfir [[Colombo]] á [[Sri Lanka]]. Það markaði upphaf nýlendu þeirra á eyjunni sem kölluð var Ceylon. * [[1664]] - Franska leikskáldið [[Molière]] frumsýndi fyrsta leikrit sitt í Versölum. * [[1706]] - Alger [[sólmyrkvi]] var yfir stórum hluta Evrópu. * [[1710]] - [[Síkar]] unnu sigur á [[Mógúlveldið|Mógúlum]] þar sem nú er [[Púnjab]] á Indlandi. * [[1732]] - [[Carl Linné]] hóf rannsóknarleiðangur sinn um Lappland. * [[1780]] - [[Bandaríska frelsisstríðið]]: Bretar náðu yfirráðum yfir [[Charleston (Suður-Karólínu)|Charleston]] í Suður-Karólínu. * [[1797]] - [[Napóleon Bónaparte]] hertók [[Feneyjar]]. Þar með leið meira en þúsund ára sjálfstætt borgríki undir lok. * [[1839]] - Uppreisn gegn Frakklandsstjórn var bæld niður. 50 létust. * [[1870]] - Fyrstu [[Vesturfarar|Vesturfararnir]], fjórir Íslendingar lögðu af stað frá [[Eyrarbakki|Eyrarbakka]] og komust til [[Québec|Quebec]] í Kanada 18. eða 19. júní. * [[1882]] - Konur fengu takmarkaðan [[Kosningaréttur|kosningarétt]] til [[sveitarstjórn]]a. Eingöngu [[Ekkja|ekkjur]] og ógiftar konur sem orðnar voru 25 ára máttu kjósa, en giftar konur ekki. * [[1895]] - Starf [[Hjálpræðisherinn|Hjálpræðishersins]] á Íslandi hófst með útisamkomu á [[Lækjartorg]]i. * [[1916]] - [[Háseti|Hásetaverkfalli]] lauk eftir að hafa staðið í tvær vikur. Þetta var fyrsta [[verkfall]] á [[Ísland]]i sem bar nokkurn árangur. * [[1926]] - [[Roald Amundsen]] flaug yfir [[Norðurpóllinn|Norðurpólinn]]. * [[1935]] - Fyrsti [[golfvöllur]] á [[Ísland]]i var vígður í [[Laugardalur|Laugardalnum]]. * [[1942]] - [[Reykjavík]]urborg keypti [[Korpúlfsstaðir|Korpúlfsstaði]] af [[Thor Jensen]]. * [[1949]] - [[Einangrun Berlínar]] var aflétt. * [[1964]] - Tólf ungir menn brenndu herkvaðningarbréf sín í New York-borg til að mótmæla [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðinu]]. * [[1967]] - Hljómsveitin [[Jimi Hendrix Experience]] gaf út metsöluplötuna ''[[Are You Experienced]]''. * [[1971]] - Stór hluti borgarinnar [[Burdur]] í [[Tyrkland]]i eyðilagðist í jarðskjálfta. * [[1974]] - [[Rithöfundasamband Íslands]] var endurstofnað sem sameinað stéttarfélag íslenskra rithöfunda. * [[1978]] - Hópur málaliða undir stjórn [[Bob Denard]] framdi valdarán á Kómoreyjum. * [[1984]] - [[Oddur Sigurðsson]] setti Íslands- og Norðurlandamet í 400 metra hlaupi: 45,36 sekúndur. * [[1984]] - [[Heimssýningin í Louisiana]] var opnuð. * [[1991]] - Fyrstu fjölflokkakosningarnar í [[Nepal]] fóru fram. * [[1999]] - [[Skoska þingið]] kom saman í fyrsta skipti. * [[2000]] - Listasafnið [[Tate Modern]] var opnað í London. * [[2001]] - Eistland sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2001]] með laginu „Everybody“. Framlag Íslands var lagið „[[Angel (TwoTricky)|Angel]]“. * [[2003]] - 60 manns létu lífið í sjálfsmorðssprengjuárás í [[Téténía|Téténíu]]. * [[2003]] - 35 létust í fimmtán sjálfsmorðssprengjuárásum í [[Sádí-Arabía|Sádí-Arabíu]]. * [[2005]] - Leikjatölvan [[Xbox 360]] var kynnt opinberlega. * [[2006]] - [[Ólafur Ragnar Grímsson]] lagði hornstein að stöðvarhúsinu við [[Kárahnjúkavirkjun]]. * [[2007]] - [[Alþingiskosningar 2007|Alþingiskosningar]] voru haldnar á [[Ísland]]i. * [[2007]] - [[Serbía]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2007]] með laginu „Molitva“. * [[2008]] - [[Jarðskjálftinn í Sesúan 2008]] olli yfir 69 þúsund dauðsföllum í Kína. * [[2009]] - [[Samtök fullveldissinna]] voru stofnuð gegn hugsanlegri aðild Íslands að [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]]. * [[2010]] - Afriqiyah Airways flug 771 hrapaði við [[Alþjóðaflugvöllurinn í Trípólí|Alþjóðaflugvöllinn í Trípólí]] með þeim afleiðingum að 103 af 104 um borð fórust. * [[2012]] - Heimssýningin [[Expo 2012]] hófst í [[Yeosu]] í Suður-Kóreu. <onlyinclude> * [[2014]] - [[Alþýðulýðveldið Luhansk]] lýsti yfir sjálfstæði frá Úkraínu. * [[2015]] - Annar jarðskjálfti reið yfir [[Nepal]] með þeim afleiðingum að 218 létust. * [[2016]] - [[Dilma Rousseff]] var vikið úr embætti sem forseti Brasilíu eftir að vantraust var samþykkt á hana. * [[2017]] - Hrina [[WannaCry|gagnagíslatökuárása]] var gerð á tölvur um allan heim. * [[2018]] - Söngkonan [[Netta Barzilai]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2018]] fyrir Ísrael með laginu „Toy“. * [[2019]] - [[Ómanflóaatvikið 2019]]: Fjögur flutningaskip voru skemmd nærri höfninni í [[Fujairah]] í Sameinuðu arabísku furstadæmunum. Bandaríkjastjórn sakaði [[Íran]] um að standa á bak við árásirnar. * [[2020]] – Byssumenn réðust inn á spítala í [[Dashte Barchi]] í Afganistan og myrtu 24, þar á meðal tvö nýfædd börn. Sama dag létust 32 þegar sjálfsmorðssprengjumaður sprengdi sig í loft upp við jarðarför í [[Kuz Kunar]]. * [[2022]] - Fyrstu myndir af risasvartholi í miðju [[Vetrarbrautin|Vetrarbrautarinnar]], [[Sagittarius A*]], bárust frá [[Event Horizon-sjónaukinn|Event Horizon-sjónaukanum]]. * [[2025]] - [[Verkalýðsflokkur Kúrda]] var lagður niður.</onlyinclude> == Fædd == * [[1401]] - [[Shoko Japanskeisari]] (d. [[1428]]). * [[1496]] – [[Gústaf Vasa]] Svíakonungur (d. [[1560]]). * [[1670]] – [[Friðrik Ágúst 1.]] af Póllandi (d. [[1733]]). * [[1803]] - [[Justus von Liebig]], þýskur efnafræðingur (d. 1873). * [[1812]] – [[Theodor Bergk]], þýskur fornfræðingur (d. [[1881]]). * [[1820]] – [[Florence Nightingale]], ensk hjúkrunarkona (d. [[1910]]). * [[1823]] - [[Frederik Vermehren]], danskur myndlistarmaður (d. [[1910]]). * [[1828]] - [[Dante Gabriel Rossetti]], enskur málari (d. [[1882]]). * [[1845]] – [[Gabriel Fauré]], franskt tónskáld (d. [[1924]]). * [[1867]] - [[Hjörtur Þórðarson]] (Chester H. Thordarson), var vestur-íslenskur rafmagnsverkfræðingur og uppfinningamaður (d. [[1945]]). * [[1874]] - [[Clemens von Pirquet]], austurrískur vísindamaður og barnalæknir (d. [[1929]]). * [[1902]] - [[Jón Sigurðsson (verkalýðsforingi)|Jón Sigurðsson]], íslenskur verkalýðsforingi (d. [[1984]]). * [[1907]] – [[Katharine Hepburn]], bandarísk leikkona (d. [[2003]]). * [[1908]] – [[Alejandro Scopelli]], argentínskur knattspyrnumaður og -þjálfari (d. [[1987]]). * [[1910]] - [[Dorothy Hodgkin]], breskur efnafræðingur (d. [[1994]]). * [[1920]] - [[Vilém Flusser]], tékkneskur heimspekingur (d. [[1991]]). * [[1926]] - [[James Samuel Coleman]], bandarískur félagsfræðingur (d. [[1995]]). * [[1928]] - [[Burt Bacharach]], bandarískur lagahöfundur. (d. [[2023]]). * [[1929]] - [[Sam Nujoma]], forseti Namibíu (d. [[2025]]). * [[1937]] - [[George Carlin]], bandarískur leikari (d. [[2008]]). * [[1939]] - [[Jalal Dabagh]], kúrdískur stjórnmálamaður. * [[1940]] - [[Lill Lindfors]], sænsk söngkona. * [[1945]] - [[Ellert Borgar Þorvaldsson]], íslenskur athafnarmaður, kennari og tónlistarmaður. * [[1946]] - [[Gareth Evans]], bandariskur heimspekingur (d. [[1980]]). * [[1946]] - [[Daniel Libeskind]], bandarískt hússkáld. * [[1949]] - [[Robert S. Siegler]], bandarískur sálfræðingur. * [[1954]] – [[Friðrik Þór Friðriksson]], íslenskur kvikmyndaleikstjóri. * [[1958]] - [[Eric Singer]], bandarískur tónlistarmaður ([[KISS]]). * 1958 - [[Peter Madsen (teiknari)|Peter Madsen]], danskur myndasöguhöfundur. * [[1962]] - [[Emilio Estevez]], bandarískur leikari. * [[1970]] - [[David A. R. White]], bandarískur leikari. * [[1974]] - [[Sóley Tómasdóttir]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1980]] - [[Rishi Sunak]], forsætisráðherra Bretlands. * [[1981]] - [[Naohiro Ishikawa]], japanskur knattspyrnumaður. * [[1986]] - [[Masaaki Higashiguchi]], japanskur knattspyrnumaður. * [[1988]] - [[Kristrún Frostadóttir]], forsætisráðherra Íslands. * [[1993]] - [[Weverson Leandro Oliveira Moura]], brasilískur knattspyrnumaður. * [[1995]] - [[Luke Benward]], bandarískur gamanleikari. * [[1998]] - [[Sveinn Aron Guðjohnsen]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[2003]] - [[Madeleine McCann]], enskt mannránsfórnarlamb. == Dáin == * [[1003]] – [[Silvester 2.]] páfi. * [[1012]] – [[Sergíus 4.]] páfi. * [[1182]] - [[Valdimar mikli Knútsson]], konungur Danmerkur (f. [[1131]]). * [[1382]] - [[Jóhanna 1. Napólídrottning]], var myrt (f. [[1327]]). * [[1412]] - [[Einar Herjólfsson]], farmaður. * [[1490]] - [[Jóhanna, krónprinsessa af Portúgal]] (f. 1452). * [[1514]] - [[Jón Þorvaldsson (ábóti)|Jón Þorvaldsson]], ábóti í Þingeyrarklaustri. * [[1641]] - [[Thomas Wentworth]], enskur stjórnmálamaður (f. [[1593]]). * [[1700]] – [[John Dryden]], enskur rithöfundur (f. [[1631]]). * [[1884]] - [[Bedřich Smetana]], tékkneskt tónskáld (f. [[1824]]). * [[1916]] – [[James Connolly]], írskur sósíalisti (f. [[1868]]). * [[1935]] - [[Józef Piłsudski]], pólskur stjórnmálamaður (f. [[1867]]). * [[1957]] – [[Erich von Stroheim]], austurrískur kvikmyndaleikstjóri og leikari (f. [[1885]]). * [[1960]] - [[Evelyn Dunbar]], breskur myndlistarmaður (f. [[1906]]). * [[1965]] - [[Carlos Scarone]], úrúgvæskur knattspyrnumaður (f. [[1888]]). * [[1966]] - [[Stefán Jónsson (1905 - 1966)|Stefán Jónsson]], íslenskur rithöfundur (f. [[1905]]). * [[1970]] – [[Nelly Sachs]], þýskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1891]]). * [[1972]] - [[Binni í Gröf]], íslenskur skipstjóri (f. [[1904]]). * [[1973]] - [[Frances Marion]], bandarískur handritshöfundur (f. [[1888]]). * [[2017]] - [[Mauno Koivisto]], forseti Finnlands (f. [[1923]]). * [[2023]] - [[Ísak Harðarson]], íslenskt skáld (f. [[1956]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] llruotovm33rwejivu9808e6fd27puc 0 4267 1962997 1905112 2026-05-13T11:04:05Z Berserkur 10188 1962997 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1556]]|[[1557]]|[[1558]]|[[1559]]|[[1560]]|[[1561]]|[[1562]]| [[1541–1550]]|[[1551–1560]]|[[1561–1570]]| [[15. öldin]]|[[16. öldin]]|[[17. öldin]]| }} Árið '''1559''' ('''MDLIX''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Poul Stigsen Hvide|Páll Stígsson]] var skipaður hirðstjóri. === Fædd === * [[31. ágúst]] - [[Oddur Einarsson]] [[Skálholtsbiskupar|biskup]] í [[Skálholt]]i (d. [[1630]]). === Dáin === == Erlendis == [[Mynd:Elizabeth1England.jpg|thumb|right|[[Elísabet 1.]] Englandsdrottning. Myndin talin eftir William Segar.]] * [[1. janúar]] - [[Friðrik 2. Danakonungur|Friðrik 2.]] varð konungur Danmerkur. * [[15. janúar]] - [[Elísabet 1.]] var krýnd drottning Englands í [[Westminster Abbey]]. * [[27. febrúar]] - [[Enska biskupakirkjan]] var endurstofnuð. * [[3. apríl]] - [[Ítalíustríðin]] enduðu með friðarsamningum Frakklands við England og Spán. Frakkland gaf eftir landvinninga sína á Ítalíu, þ.á.m. [[Savoja]]. * [[10. júlí]] - [[Frans 2. Frakkakonungur|Frans 2.]] varð Frakkakonungur eftir dauða föður síns, [[Hinrik 2. Frakkakonungur|Hinriks 2.]], sem lést í slysi. * [[5. ágúst]] - Spánverjar settust að með 1.500 menn og 13 skip í Pensacola-flóa í [[Flórída]]. Þetta var elsta evrópska landnámið í Bandaríkjunum. Mánuði síðar lentu þeir í fellibyl þar sem hundruðir létust. * [[4. september]] - [[Gorkha-ríkið]] var stofnað, undanfari [[Nepal]]s. * [[6. nóvember]] - [[Ottómanar]] létu af tilraunum til að ná [[Barein]] af Portúgal. * [[25. desember]] - [[Píus IV]] (Giovanni Angelo Medici) var kjörinn páfi. * Rómverski [[rannsóknarrétturinn]] lét gera ''Index Liberorum Prohibitorum'', lista yfir bannaðar bækur. * [[Háskólinn í Genf]] var stofnaður. === Fædd === * Febrúar - [[Tilly|Johan Tzerclaes Tilly]], hershöfðingi keisarahersins í [[Þrjátíu ára stríðið|Þrjátíu ára stríðinu]] (d. [[1632]]). === Dáin === * [[1. janúar]] - [[Kristján 3.]] Danakonungur (f. [[1503]]) * [[25. janúar]] - [[Kristján 2.]], fyrrverandi konungur Danmerkur (f. [[1481]]). * [[10. júlí]] - [[Hinrik 2. Frakkakonungur]] (f. 1519). * [[18. ágúst]] - [[Páll IV]] páfi (f. 1476). * [[8. nóvember]] - [[Christoffer Huitfeldt]], [[hirðstjóri]] á Íslandi 1541-1542 og flotaforingi (f. um [[1501]]). [[Flokkur:1559]] [[Flokkur:1551-1560]] j1d67v8rxq4dpyejl5u5aw30jakefw0 0 10676 1962943 1955190 2026-05-12T12:03:34Z TKSnaevarr 53243 1962943 wikitext text/x-wiki {{land | nafn = Lýðveldið Úganda | nafn_á_frummáli = Republic of Uganda | nafn_í_eignarfalli = Úganda | fáni = Flag of Uganda.svg | skjaldarmerki = Coat of arms of Uganda.svg | kjörorð = For God and My Country | kjörorð_tungumál = enska | kjörorð_þýðing = Fyrir guð og land mitt | staðsetningarkort = Uganda_(orthographic_projection).svg | tungumál = [[enska]], [[svahílí]] | höfuðborg = [[Kampala]] | stjórnarfar = [[Lýðveldi]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Úganda|Forseti]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Úganda|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1 = [[Yoweri Museveni]] | nafn_leiðtoga2 = [[Robinah Nabbanja]] | stærðarsæti = 79 | flatarmál = 241.038 | hlutfall_vatns = 15,39 | mannfjöldaár = 2018 | mannfjöldasæti = 35 | fólksfjöldi = 42.729.036 | íbúar_á_ferkílómetra = 157,1 | staða = [[Sjálfstæði]] | atburður1 = frá [[Bretland]]i | dagsetning1 = [[9. október]] [[1962]] | VLF_ár = 2019 | VLF_sæti = 90 | VLF = 30,765 | VLF_á_mann = 956 | VLF_á_mann_sæti = 203 | VÞL = {{hækkun}} 0.544 | VÞL_ár = 2019 | VÞL_sæti = 159 | gjaldmiðill = [[úgandskur skildingur]] | tímabelti = [[UTC]]+3 | þjóðsöngur = [[Oh Uganda, Land of Beauty]] | tld = ug }} '''Úganda''' er [[landlukt]] [[land]] í [[Austur-Afríka|Austur-Afríku]] með [[landamæri]] að [[Kenía]] í austri, [[Suður-Súdan]] í norðri, [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]] í vestri, [[Rúanda]] í suðvestri og [[Tansanía|Tansaníu]] í suðri. Suðurhluti landsins nær yfir stóran hluta [[Viktoríuvatn]]s og liggur því að [[Stóru vötnin|Stóru vötnunum]]. Landið er líka á vatnasviði [[Níl]]ar. Nafn Úganda er dregið af konungsríkinu [[Búganda]] sem er eitt hinna fimm fornu konungsríkja landsins (hin eru [[Toro]], [[Nkore]], [[Busoga]] og [[Bunyoro]]). Höfuðborgin [[Kampala]] er í suðurhluta landsins, í Búganda. [[Bretland|Bretar]] lögðu hluta landsins undir sig á síðari hluta [[19. öldin|19. aldar]] og árið [[1888]] var Úganda lagt undir [[Breska Austur-Afríkufélagið]]. Landið fékk sjálfstæði árið [[1962]] og fyrsti forsætisráðherra þess var [[Milton Obote]]. Árið [[1967]] voru gömlu konungsríkin lögð niður og landið lýst [[lýðveldi]]. Obote gerðist þá forseti. Árið [[1971]] var gerð herforingjauppreisn og [[Idi Amin]] náði völdum. Hann ríkti sem [[einræðisherra]] til [[1979]] þegar [[Tansanía|Tansaníuher]] réðist inn í landið og kom Obote aftur til valda. Obote var aftur steypt af stóli í herforingjauppreisn [[1985]] en herforinginn [[Tito Okello]] ríkti aðeins í hálft ár þar til uppreisnarhópar undir stjórn núverandi forseta, [[Yoweri Museveni]], steyptu honum af stóli. Stjórn hans hefur átt í átökum við [[Andspyrnuher Drottins]] sem hefur stundað skæruhernað í norðurhluta landsins frá 1987. [[Enska]] og [[svahílí]] eru opinber tungumál landsins, en heimilt er að nota „hvaða annað mál sem er“ sem kennslumál eða í stjórnsýslunni. Tungumálið [[luganda]] er algengt í mið- og suðausturhluta landsins og önnur mál sem eru víða töluð eru [[lango]], [[acholi]], [[runyoro]], [[runyankole]], [[rukiga]], [[luo]], [[rutooro]], [[samia]], [[jopadhola]] og [[lusoga]]. == Landfræði == [[File:Uganda Regions map.png|thumb|upright=1.25|Kort sem sýnir helstu náttúruverndarsvæði í Úganda.]] Úganda er í [[Austur-Afríka|Austur-Afríku]], milli 1°N og 4°N og 30°A og 35°A. Landslag er fjölbreytt og þar er að finna eldgíga, fjöll og stöðuvötn. Landið er að meðaltali í 900 metra hæð yfir sjávarmáli. Bæði austur- og vesturlandamæri Úganda liggja meðfram fjallgörðum. Í [[Ruwenzori-fjöll]]um er hæsti tindur Úganda, Alexandra, sem er 5.094 metrar á hæð. Úganda er landlukt en liggur að mörgum stórum vötnum, eins og [[Albertsvatn]]i, [[Játvarðsvatn]] og [[Georgsvatn]]i.<ref name=DataBasin/> [[Kyoga-vatn]] liggur í miðju mýrlendi í miðhluta landsins. Suðurhluti landsins liggur að [[Viktoríuvatn]]i, sem er eitt af stærstu stöðuvötnum heims. Þar eru nokkrar eyjar sem tilheyra Úganda. Helstu borgir landsins eru í suðurhlutanum, nálægt vatninu, þar á meðal höfuðborgin [[Kampala]] og [[Entebbe]].<ref name=DataBasin/> Úganda er allt innan vatnasviðs [[Níl]]ar. Viktoríu-Níl rennur úr Viktoríuvatni í Kyoga-vatn og þaðan í Albertsvatn við landamærin að Kongó. Þaðan rennur áin í norður inn í [[Suður-Súdan]]. Lítið landsvæði í austurhluta Úganda er á vatnasviði [[Turkwel-á]]r, sem rennur í [[Turkana-vatn]], og brot af norðausturhlutanum er á vatnasviði [[Lotikipi]] í Kenía.<ref name=DataBasin>{{cite web | url=https://databasin.org/maps/new#datasets=878c064ec5d8440493f9924f90b58af1 | title=Maps |website=Data Basin}}</ref> Í Úganda eru 60 náttúruverndarsvæði, þar á meðal 10 þjóðgarðar: [[Bwindi-þjóðgarðurinn]] og [[Rwenzori-þjóðgarðurinn]] (sem eru báðir á [[Heimsminjaskrá UNESCO]]<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list|title=World Heritage List|access-date=4 June 2013}}</ref>), [[Kibale-þjóðgarðurinn]], [[Kidepo-þjóðgarðurinn]], [[Mburo-vatns-þjóðgarðurinn]], [[Mgahinga-þjóðgarðurinn]], [[Elgon-þjóðgarðurinn]], [[Murchison-fossa-þjóðgarðurinn]], [[Elísabetarþjóðgarðuinn]] og [[Semuliki-þjóðgarðurinn]]. Í Úganda er að finna mikinn fjölda dýrategunda, þar á meðal [[fjallagórilla|fjallagórillur]] í Bwindi-þjóðgarðinum, górillur og [[gullapi|gullapa]] í Mgahinga-þjóðgarðinum og [[flóðhestur|flóðhesta]] í [[Murchison-fossa-þjóðgarðurinn|Murchison-fossa-þjóðgarðinum]].<ref>{{cite book|title=Watching Wildlife: East Africa, Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda|url=https://archive.org/details/watchingwildlife0000unse_y9g0|year=2009|publisher=Lonely Planet}}</ref> == Stjórnmál == === Stjórnsýslueiningar === Úganda skiptist í fjóra landshluta; norðurhluta, austurhluta, miðhluta ([[Búganda]]) og vesturhluta. Hver landshluti skiptist í umdæmi sem nú eru fleiri en 100 talsins. Hvert umdæmi skiptist aftur í sýslur, undirsýslur, sóknir og þorp. Hvert umdæmi heitir eftir sínum höfuðstað. Að auki eru sögulegu konungsríkin, [[Toro]], [[Busoga]], [[Bunyoro]], [[Búganda]] og [[Rwenzururu]] enn viðurkennd. Tilraunir til að endurvekja sögulega konungdæmið [[Ankole]] hafa ekki borið árangur. == Íbúar == Íbúafjöldi Úganda var 9,5 milljónir árið 1969 en var orðinn 34,9 milljónir árið 2014. Íbúafjöldinn ókst um 10,6 milljónir milli manntalanna 2002 og 2014.<ref>{{cite book | last1=Uganda Bureau Of Statistics (UBOS) | title=National Population and Housing Census 2014. Provisional Results | date=November 2015 | location=Kampala, Uganda | page=6 | edition=Revised | url=http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/NPHC/NPHC%202014%20PROVISIONAL%20RESULTS%20REPORT.pdf | access-date=29 March 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170110115940/http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/NPHC/NPHC%202014%20PROVISIONAL%20RESULTS%20REPORT.pdf | archive-date=10 January 2017 | url-status=dead }}</ref> [[Miðaldur]] í Úganda er aðeins 15 ár, sem er með því lægsta sem gerist í heiminum.<ref name=cia>{{cite web | author=Central Intelligence Agency | publisher=[[The World Factbook]] | title=Uganda | url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/uganda/ | year=2009 | access-date=23 January 2010 | archive-date=13 febrúar 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210213104751/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/uganda/ | url-status=dead }}</ref> Úganda er í fimmta sæti yfir lönd eftir [[frjósemishlutfall]]i. Nær 6 börn fæðast að meðaltali fyrir hverja konu (m.v. 2014).<ref name=cia/> Um 80.000 íbúar af indverskum uppruna bjuggu í Úganda þar til Idi Amin hóf að hrekja Úgandabúa af asískum uppruna úr landinu árið 1972, sem varð til þess að fjöldinn minnkaði í um 7.000. Margt af því fólki sneri aftur eftir að Amin var steypt af stóli árið 1979. Langflestir úgandískir Indverjar búa í Kampala.<ref>{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/uganda-return-of-the-exiles-504325.html |title=Uganda: Return of the exiles |website=[[Independent.co.uk]] |access-date=19 May 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611120407/http://www.independent.co.uk/news/world/africa/uganda-return-of-the-exiles-504325.html |archive-date=11 June 2010}}. ''The Independent'', 26 August 2005</ref> Samkvæmt [[Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna]] voru 1,1 milljón flóttamenn í Úganda í nóvember 2018.<ref name = "UNHCR_stats">{{cite web | url=https://ugandarefugees.org/en/country/uga | title=Uganda Comprehensive Refugee Response Portal | author=<!--Not stated--> | website=Operational Data Portal | publisher=UNHCR | access-date=22 November 2018 | archive-date=27 ágúst 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180827220904/http://ugandarefugees.org/en/country/uga/ |url-status=dead }}</ref> Flestir þeirra hafa komið frá nágrannalöndum, sérstaklega Suður-Súdan (68%) og Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó (24,6%).<ref name="UNHCR_stats"/> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Stubbur|afríka}} {{Breska samveldið}} {{Afríka}} [[Flokkur:Úganda]] [[Flokkur:Landlukt lönd]] s0ux7r24jyhb2uvh9lbf43eybid9sj1 0 12637 1962978 1906798 2026-05-12T23:28:23Z Berserkur 10188 1962978 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1557]]|[[1558]]|[[1559]]|[[1560]]|[[1561]]|[[1562]]|[[1563]]| [[1541–1550]]|[[1551–1560]]|[[1561–1570]]| [[15. öldin]]|[[16. öldin]]|[[17. öldin]]| }} Árið '''1560''' ('''MDLX''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Danakonungur]] náði undir sig [[brennisteinn|brennisteinsverslun]] á Íslandi. ;Fædd * [[Ólafur Jónsson á Söndum]], prestur og skáld (d. [[1627]]) ;Dáin * [[Þorleifur Grímsson]], sýslumaður (f. [[1490]]) == Erlendis == * [[17. mars]] - [[Húgenottar]] geru áhlaup á höll þar sem [[Frans 2. Frakkakonungur]] dvaldi. Leiðtogar þeirra og 1.000 flygismenn voru teknir af lífi eftir að það misheppnaðist. * [[15. apríl]] - [[Dansk-norska ríkið]] keypti eyjuna [[Eysýsla|Eysýslu]] við Eistland. * [[11. maí]] - [[Ottómanar]] sökktu 60 evrópskum skipum og drápu yfir 5.000 við tínísku eyjuna [[Djerba]]. * [[6. júlí]] - Franskt herlið sem var andvígt mótmælendatrú yfirgaf Skotland eftir friðarsamning við England. * [[17. ágúst]] - [[Mótmælendatrú]] formlega tekin upp í [[Skotland]]i. * [[21. ágúst]] - [[Sólmyrkvi]] sást í Evrópu. Hann kveikti áhuga [[Tycho Brahe]] á stjörnufræði. * [[29. september]] - [[Eiríkur 14.]] varð konungur Svíþjóðar eftir dauða föðurs síns, [[Gústaf Vasa]]. * [[29. október]] - Fyrsta [[mynt]]sláttuvélin framleiddi peninga í Englandi. * [[5. desember]] - [[Karl 9. Frakkakonungur|Karl 9.]] varð konungur Frakklands eftir dauða bróður síns, Frans 2. * Fyrsta vísindafélagið, ''Academia Secretorum Naturae'', var stofnað í [[Napolí]]. * [[Mongólar]] réðust inn í [[Qinghai]] í Kína. ;Fædd * [[7. ágúst]] - [[Erzsébet Báthory]], [[Ungverjaland|ungverskur]] [[raðmorðingi]] (d. [[1614]]). * [[Jan Karol Chodkiewicz]], herforingi í her Pólsk-litháíska samveldisins. (d. [[1621]]) ;Dáin * [[19. apríl]] - [[Philipp Melanchthon]], [[Þýskaland|þýskur]] [[siðaskiptin|siðbótarmaður]] (f. [[1497]]). * [[29. september]] - [[Gústaf Vasa]], [[Svíakonungur]] (f. [[1496]]). * [[5. desember]] - [[Frans 2. Frakkakonungur]], (f. [[1544]]) [[Flokkur:1560]] [[Flokkur:1551-1560]] 7wv6hv7lw45bi2xipakowftlrgx4ua6 1962979 1962978 2026-05-12T23:31:45Z Berserkur 10188 1962979 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1557]]|[[1558]]|[[1559]]|[[1560]]|[[1561]]|[[1562]]|[[1563]]| [[1541–1550]]|[[1551–1560]]|[[1561–1570]]| [[15. öldin]]|[[16. öldin]]|[[17. öldin]]| }} Árið '''1560''' ('''MDLX''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Danakonungur]] náði undir sig [[brennisteinn|brennisteinsverslun]] á Íslandi. ;Fædd * [[Ólafur Jónsson á Söndum]], prestur og skáld (d. [[1627]]) ;Dáin * [[Þorleifur Grímsson]], sýslumaður (f. [[1490]]) == Erlendis == * [[17. mars]] - [[Húgenottar]] gerðu áhlaup á höll þar sem [[Frans 2. Frakkakonungur]] dvaldi. Leiðtogar þeirra og 1.000 fylgismenn voru teknir af lífi eftir að það misheppnaðist. * [[15. apríl]] - [[Dansk-norska ríkið]] keypti eyjuna [[Eysýsla|Eysýslu]] við Eistland. * [[11. maí]] - [[Ottómanar]] sökktu 60 evrópskum skipum og drápu yfir 5.000 við [[túnis]]ku eyjuna [[Djerba]]. * [[6. júlí]] - Franskt herlið sem var andvígt mótmælendatrú yfirgaf Skotland eftir friðarsamning í Edinborg við England. * [[17. ágúst]] - [[Mótmælendatrú]] var formlega tekin upp í [[Skotland]]i. * [[21. ágúst]] - [[Sólmyrkvi]] sást í Evrópu. Hann kveikti áhuga [[Tycho Brahe]] á stjörnufræði. * [[29. september]] - [[Eiríkur 14.]] varð konungur Svíþjóðar eftir dauða föðurs síns, [[Gústaf Vasa]]. * [[29. október]] - Fyrsta [[mynt]]sláttuvélin framleiddi peninga í Englandi. * [[5. desember]] - [[Karl 9. Frakkakonungur|Karl 9.]] varð konungur Frakklands eftir dauða bróður síns, Frans 2. * Fyrsta vísindafélagið, ''Academia Secretorum Naturae'', var stofnað í [[Napolí]]. * [[Mongólar]] réðust inn í [[Qinghai]] í Kína. ;Fædd * [[7. ágúst]] - [[Erzsébet Báthory]], [[Ungverjaland|ungverskur]] [[raðmorðingi]] (d. [[1614]]). * [[Jan Karol Chodkiewicz]], herforingi Pólsk-litháíska samveldisins. (d. [[1621]]) ;Dáin * [[19. apríl]] - [[Philipp Melanchthon]], [[Þýskaland|þýskur]] [[siðaskiptin|siðbótarmaður]] (f. [[1497]]). * [[29. september]] - [[Gústaf Vasa]], [[Svíakonungur]] (f. [[1496]]). * [[5. desember]] - [[Frans 2. Frakkakonungur]], (f. [[1544]]) [[Flokkur:1560]] [[Flokkur:1551-1560]] clniomq5k5jkp0g7xu4zvfzb91vqxvh 1962980 1962979 2026-05-12T23:36:32Z Berserkur 10188 1962980 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1557]]|[[1558]]|[[1559]]|[[1560]]|[[1561]]|[[1562]]|[[1563]]| [[1541–1550]]|[[1551–1560]]|[[1561–1570]]| [[15. öldin]]|[[16. öldin]]|[[17. öldin]]| }} Árið '''1560''' ('''MDLX''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[28. mars]] - [[Poul Stigsen Hvide]] varð hirðstjóri. [[Knud Stensen]] lét af embættinu. * [[Danakonungur]] náði undir sig [[brennisteinn|brennisteinsverslun]] á Íslandi. ;Fædd * [[Ólafur Jónsson á Söndum]], prestur og skáld (d. [[1627]]) ;Dáin * [[Þorleifur Grímsson]], sýslumaður (f. [[1490]]) == Erlendis == * [[17. mars]] - [[Húgenottar]] gerðu áhlaup á höll þar sem [[Frans 2. Frakkakonungur]] dvaldi. Leiðtogar þeirra og 1.000 fylgismenn voru teknir af lífi eftir að það misheppnaðist. * [[15. apríl]] - [[Dansk-norska ríkið]] keypti eyjuna [[Eysýsla|Eysýslu]] við Eistland. * [[11. maí]] - [[Ottómanar]] sökktu 60 evrópskum skipum og drápu yfir 5.000 við [[túnis]]ku eyjuna [[Djerba]]. * [[6. júlí]] - Franskt herlið sem var andvígt mótmælendatrú yfirgaf Skotland eftir friðarsamning í Edinborg við England. * [[17. ágúst]] - [[Mótmælendatrú]] var formlega tekin upp í [[Skotland]]i. * [[21. ágúst]] - [[Sólmyrkvi]] sást í Evrópu. Hann kveikti áhuga [[Tycho Brahe]] á stjörnufræði. * [[29. september]] - [[Eiríkur 14.]] varð konungur Svíþjóðar eftir dauða föðurs síns, [[Gústaf Vasa]]. * [[29. október]] - Fyrsta [[mynt]]sláttuvélin framleiddi peninga í Englandi. * [[5. desember]] - [[Karl 9. Frakkakonungur|Karl 9.]] varð konungur Frakklands eftir dauða bróður síns, Frans 2. * Fyrsta vísindafélagið, ''Academia Secretorum Naturae'', var stofnað í [[Napolí]]. * [[Mongólar]] réðust inn í [[Qinghai]] í Kína. ;Fædd * [[7. ágúst]] - [[Erzsébet Báthory]], [[Ungverjaland|ungverskur]] [[raðmorðingi]] (d. [[1614]]). * [[Jan Karol Chodkiewicz]], herforingi Pólsk-litháíska samveldisins. (d. [[1621]]) ;Dáin * [[19. apríl]] - [[Philipp Melanchthon]], [[Þýskaland|þýskur]] [[siðaskiptin|siðbótarmaður]] (f. [[1497]]). * [[29. september]] - [[Gústaf Vasa]], [[Svíakonungur]] (f. [[1496]]). * [[5. desember]] - [[Frans 2. Frakkakonungur]], (f. [[1544]]) [[Flokkur:1560]] [[Flokkur:1551-1560]] p8rw3zsybhjvpm9m3hr29ygd2zdf0rb 1962981 1962980 2026-05-12T23:39:54Z Berserkur 10188 1962981 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1557]]|[[1558]]|[[1559]]|[[1560]]|[[1561]]|[[1562]]|[[1563]]| [[1541–1550]]|[[1551–1560]]|[[1561–1570]]| [[15. öldin]]|[[16. öldin]]|[[17. öldin]]| }} Árið '''1560''' ('''MDLX''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[28. mars]] - [[Poul Stigsen Hvide]] varð hirðstjóri. [[Knud Stensen]] lét af embættinu. * [[Danakonungur]] náði undir sig [[brennisteinn|brennisteinsverslun]] á Íslandi. * [[Guðbrandur Þorláksson]] hélt til náms í Kaupmannahafnarháskóla. ;Fædd * [[Ólafur Jónsson á Söndum]], prestur og skáld (d. [[1627]]) ;Dáin * [[Þorleifur Grímsson]], sýslumaður (f. [[1490]]) == Erlendis == * [[17. mars]] - [[Húgenottar]] gerðu áhlaup á höll þar sem [[Frans 2. Frakkakonungur]] dvaldi. Leiðtogar þeirra og 1.000 fylgismenn voru teknir af lífi eftir að það misheppnaðist. * [[15. apríl]] - [[Dansk-norska ríkið]] keypti eyjuna [[Eysýsla|Eysýslu]] við Eistland. * [[11. maí]] - [[Ottómanar]] sökktu 60 evrópskum skipum og drápu yfir 5.000 við [[túnis]]ku eyjuna [[Djerba]]. * [[6. júlí]] - Franskt herlið sem var andvígt mótmælendatrú yfirgaf Skotland eftir friðarsamning í Edinborg við England. * [[17. ágúst]] - [[Mótmælendatrú]] var formlega tekin upp í [[Skotland]]i. * [[21. ágúst]] - [[Sólmyrkvi]] sást í Evrópu. Hann kveikti áhuga [[Tycho Brahe]] á stjörnufræði. * [[29. september]] - [[Eiríkur 14.]] varð konungur Svíþjóðar eftir dauða föðurs síns, [[Gústaf Vasa]]. * [[29. október]] - Fyrsta [[mynt]]sláttuvélin framleiddi peninga í Englandi. * [[5. desember]] - [[Karl 9. Frakkakonungur|Karl 9.]] varð konungur Frakklands eftir dauða bróður síns, Frans 2. * Fyrsta vísindafélagið, ''Academia Secretorum Naturae'', var stofnað í [[Napolí]]. * [[Mongólar]] réðust inn í [[Qinghai]] í Kína. ;Fædd * [[7. ágúst]] - [[Erzsébet Báthory]], [[Ungverjaland|ungverskur]] [[raðmorðingi]] (d. [[1614]]). * [[Jan Karol Chodkiewicz]], herforingi Pólsk-litháíska samveldisins. (d. [[1621]]) ;Dáin * [[19. apríl]] - [[Philipp Melanchthon]], [[Þýskaland|þýskur]] [[siðaskiptin|siðbótarmaður]] (f. [[1497]]). * [[29. september]] - [[Gústaf Vasa]], [[Svíakonungur]] (f. [[1496]]). * [[5. desember]] - [[Frans 2. Frakkakonungur]], (f. [[1544]]) [[Flokkur:1560]] [[Flokkur:1551-1560]] nivityp4wjqx536ushda6enito9i9cd 0 22801 1962946 1808886 2026-05-12T12:13:28Z TKSnaevarr 53243 1962946 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = Forseti | body = Lýðveldisins Úganda | native_name = President of the Republic of Uganda | flag = Flag of the President of Uganda.svg | flagsize = | flagborder = yes | flagcaption = Forsetafáni | image = Yoweri Museveni 2024.jpg | imagesize = 170px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[Yoweri Museveni]] | acting = | incumbentsince = 29. janúar 1986 | department = | style = | type = [[Þjóðhöfðingi]]<br />[[Ríkisstjórnarleiðtogi]]<br />Yfirmaður herafla | status = | abbreviation = | member_of = | reports_to = | residence = State House, [[Entebbe]] | seat = | nominator = | appointer = | appointer_qualified = | termlength = Fimm ár, | termlength_qualified = engar takmarkanir á fjölda kjörtímabila | constituting_instrument = Stjórnarskrá Úganda (1995) | precursor = Drottning Úganda | formation = {{start date and age|df=y|1963|10|9}} | first = [[Mutesa II|Sir Edward Muteesa]] | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = | deputy =Varaforseti | salary = 33.600.000 [[Úgandskur skildingur|skildingar]] á ári<ref name="africabusinessdaily">{{cite web|url=https://www.businessdailyafrica.com/news/The-highest-and-lowest-paid-African-presidents/539546-4129430-cbmf8iz/index.html|title=The highest and lowest paid African presidents – Business Daily|date=27 December 2020|publisher=Business Daily|access-date=25 March 2020|archive-date=8 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008052713/https://www.businessdailyafrica.com/news/The-highest-and-lowest-paid-African-presidents/539546-4129430-cbmf8iz/index.html|url-status=live}}</ref> | website = {{URL|statehouse.go.ug}} }} '''Forseti Úganda''' er þjóðhöfðingi [[Úganda|landsins]]. Í fyrstu var titillinn bara formsatriði og valdið var í höndum [[Forsætisráðherra Úganda|forsætisráðherrans]]. Fyrsti forsetinn var þáverandi konungur Búganda. Árið 1966 setti Milton Obote forsætisráðherra af svokallaða forsetanefnd og tók við forsetaembættinu sjálfur, ásamt því að vera forsætisráðherra landsins. Upp frá þessu varð forsetaembættið valdamesta embætti landsins. == Forsetar Úganda == {| class="wikitable" |- ! Nafn !! Tók við embætti !! Lét af embætti !! Titill |- |[[Mutesa II|Sir Edward Mutesa]] || [[9. október]] [[1962]] || [[2. mars]] [[1966]] || Forseti |- |[[Milton Obote]] || [[15. apríl]] [[1966]] || [[25. janúar]] [[1971]] || Forseti |- |[[Idi Amin]] || [[25. janúar]] [[1971]] || [[13. apríl]] [[1979]] || Forseti |- |[[Yusufu Lule]] || [[13. apríl]] [[1979]]|| [[20. júní]] [[1979]] || Forseti |- |[[Godfrey Binaisa]] || [[20. júní]] [[1979]] || [[11. maí]] [[1980]] || Forseti |- |[[Paulo Muwanga]] || [[12. maí]] [[1980]] || [[22. maí]] [[1980]] || Stjórnarformaður hernefndarinnar |- |[[Forsætisnefnd Úganda|Forsætisnefnd]] || [[22. maí]] [[1980]]|| [[15. desember]] [[1980]] || Forsetanefnd |- |[[Milton Obote]] || [[17. desember]] [[1980]] || [[27. júlí]] [[1985]] || Forseti |- |[[Bazilio Olara Okello]] || [[27. júlí]] [[1985]]|| [[29. júlí]] [[1985]] || Stjórnarformaður herráðs |- |[[Tito Okello]] || [[29. júlí]] [[1985]] || [[26. janúar]] [[1986]] || Stjórnarformaður herráðs |- |[[Yoweri Museveni]] || [[26. janúar]] [[1986]] ||align=center| - || Forseti |} == Heimildir == * [http://www.cwm-uganda.org/uganda/rulers.htm Uganda's Rulers Past and Present] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041021031648/http://www.cwm-uganda.org/uganda/rulers.htm |date=2004-10-21 }} * {{wpheimild | tungumál = En | titill = President of Uganda | mánuðurskoðað = 14. janúar | árskoðað = 2005}} ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Forsetar Úganda| ]] p6lad3frhw64c87guhb835iw0czq6n2 1962947 1962946 2026-05-12T12:13:45Z TKSnaevarr 53243 1962947 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = Forseti | body = Lýðveldisins Úganda | native_name = {{nobold|President of the Republic of Uganda}} | flag = Flag of the President of Uganda.svg | flagsize = | flagborder = yes | flagcaption = Forsetafáni | image = Yoweri Museveni 2024.jpg | imagesize = 170px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[Yoweri Museveni]] | acting = | incumbentsince = 29. janúar 1986 | department = | style = | type = [[Þjóðhöfðingi]]<br />[[Ríkisstjórnarleiðtogi]]<br />Yfirmaður herafla | status = | abbreviation = | member_of = | reports_to = | residence = State House, [[Entebbe]] | seat = | nominator = | appointer = | appointer_qualified = | termlength = Fimm ár, | termlength_qualified = engar takmarkanir á fjölda kjörtímabila | constituting_instrument = Stjórnarskrá Úganda (1995) | precursor = Drottning Úganda | formation = {{start date and age|df=y|1963|10|9}} | first = [[Mutesa II|Sir Edward Muteesa]] | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = | deputy =Varaforseti | salary = 33.600.000 [[Úgandskur skildingur|skildingar]] á ári<ref name="africabusinessdaily">{{cite web|url=https://www.businessdailyafrica.com/news/The-highest-and-lowest-paid-African-presidents/539546-4129430-cbmf8iz/index.html|title=The highest and lowest paid African presidents – Business Daily|date=27 December 2020|publisher=Business Daily|access-date=25 March 2020|archive-date=8 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008052713/https://www.businessdailyafrica.com/news/The-highest-and-lowest-paid-African-presidents/539546-4129430-cbmf8iz/index.html|url-status=live}}</ref> | website = {{URL|statehouse.go.ug}} }} '''Forseti Úganda''' er þjóðhöfðingi [[Úganda|landsins]]. Í fyrstu var titillinn bara formsatriði og valdið var í höndum [[Forsætisráðherra Úganda|forsætisráðherrans]]. Fyrsti forsetinn var þáverandi konungur Búganda. Árið 1966 setti Milton Obote forsætisráðherra af svokallaða forsetanefnd og tók við forsetaembættinu sjálfur, ásamt því að vera forsætisráðherra landsins. Upp frá þessu varð forsetaembættið valdamesta embætti landsins. == Forsetar Úganda == {| class="wikitable" |- ! Nafn !! Tók við embætti !! Lét af embætti !! Titill |- |[[Mutesa II|Sir Edward Mutesa]] || [[9. október]] [[1962]] || [[2. mars]] [[1966]] || Forseti |- |[[Milton Obote]] || [[15. apríl]] [[1966]] || [[25. janúar]] [[1971]] || Forseti |- |[[Idi Amin]] || [[25. janúar]] [[1971]] || [[13. apríl]] [[1979]] || Forseti |- |[[Yusufu Lule]] || [[13. apríl]] [[1979]]|| [[20. júní]] [[1979]] || Forseti |- |[[Godfrey Binaisa]] || [[20. júní]] [[1979]] || [[11. maí]] [[1980]] || Forseti |- |[[Paulo Muwanga]] || [[12. maí]] [[1980]] || [[22. maí]] [[1980]] || Stjórnarformaður hernefndarinnar |- |[[Forsætisnefnd Úganda|Forsætisnefnd]] || [[22. maí]] [[1980]]|| [[15. desember]] [[1980]] || Forsetanefnd |- |[[Milton Obote]] || [[17. desember]] [[1980]] || [[27. júlí]] [[1985]] || Forseti |- |[[Bazilio Olara Okello]] || [[27. júlí]] [[1985]]|| [[29. júlí]] [[1985]] || Stjórnarformaður herráðs |- |[[Tito Okello]] || [[29. júlí]] [[1985]] || [[26. janúar]] [[1986]] || Stjórnarformaður herráðs |- |[[Yoweri Museveni]] || [[26. janúar]] [[1986]] ||align=center| - || Forseti |} == Heimildir == * [http://www.cwm-uganda.org/uganda/rulers.htm Uganda's Rulers Past and Present] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041021031648/http://www.cwm-uganda.org/uganda/rulers.htm |date=2004-10-21 }} * {{wpheimild | tungumál = En | titill = President of Uganda | mánuðurskoðað = 14. janúar | árskoðað = 2005}} ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Forsetar Úganda| ]] 7nmpaoywunmj8ibapr2iol3aw2qsfwb 0 24189 1962988 1953592 2026-05-13T04:46:23Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962988 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Lysistrata1.jpg|alt=Lýsistrata í göngu|thumb|Venus borin í göngu 1. maí 1970. [[Jón Benediktsson]] gerði styttuna fyrir uppsetningu [[Herranótt|Herranætur]] á ''[[Lýsistrata|Lýsiströtu]]''. Ljósmyndari: Ari Kárason.]] '''Rauðsokkahreyfingin''' var íslensk [[grasrótarhreyfing]] stofnuð árið [[1970]] í kjölfar ‘68-byltingarinnar í [[Evrópa|Evrópu]]. Hreyfingin átti rætur að rekja til mannréttinda- og friðarhreyfinga sem þá höfðu látið til sín taka vestan hafs og austan. Á þessum árum spruttu upp róttækir kvennahópar víða um lönd. Í Bandaríkjunum höfðu orðið til kvenfrelsishreyfingar, [[Women’s Lib]], samstíga [[mannréttindabarátta blökkumanna í Bandaríkjunum|baráttu svarts fólks gegn kynþáttamismunun]]. Í Evrópu má nefna dönsku hreyfinguna [[Rødstrømperne]], sænsku [[Grupp 8]], [[Kvinnefronten]] í Noregi og [[Dolle Mina]] í Hollandi. Konur hvöttu hver aðra til að krefjast sjálfstæðis og jafnréttis á við karla og mannsæmandi lífskjara. Hreyfingin á Íslandi lét fyrst að sér kveða þegar „konur á rauðum sokkum“ hópuðust saman á [[Hlemmur|Hlemmi]] [[1. maí]] [[1970]]<ref>[https://timarit.is/page/3924617?iabr=on Konur mótmæla í dag! ''Tíminn'' 1. maí 1970.]</ref> eftir að hafa heyrt hvatningu sem [[Vilborg Dagbjartsdóttir]] las í [[Ríkisútvarpið]]: „Konur á rauðum sokkum, hittumst á Hlemmi klukkan hálf eitt.“ Þær gengu síðan aftast í göngunni, þrátt fyrir andstöðu skipulagsnefndar verkalýðsfélaganna, og báru á öxlum sér stóra [[Venus (gyðja)|Venusarstyttu]] þar sem á stóð „Manneskja ekki markaðsvara“. Styttan var leikmunur úr leiksýningunni ''[[Lýsistrata|Lýsiströtu]]'' sem [[Herranótt]] stóð þá fyrir. Eftir nokkra fundi um sumarið var Rauðsokkahreyfingin formlega kynnt til sögunnar á fjölmennum fundi í [[Norræna húsið|Norræna húsinu]] í október 1970 þar sem um 100 manns skráðu sig í starfshópa.<ref>{{tímarit.is|2825553|Rauðsokkahreyfingin myndar marga fjölþætta starfshópa|blað=Þjóðviljinn|útgáfudagsetning=21. október 1970|blaðsíða=3}} </ref> Hreyfingin var litríkt og lifandi afl þar til hún var lögð niður árið [[1982]]. == Áhrifavaldar == Meðal áhrifavalda að baki þessum hræringum voru rithöfundar svo sem [[John Stuart Mill]] ([[Kúgun kvenna]]), [[Friedrich Engels]] ([[Uppruni fjölskyldunnar, einkaeignarinnar og ríkisins]]) og [[Simone de Beauvoir]] ([[Hitt kynið]]). Innlend samtímaáhrif komu meðal annars frá skáldkonunum [[Jakobína Sigurðardóttir|Jakobínu Sigurðardóttur]] og [[Svava Jakobsdóttir|Svövu Jakobsdóttur.]] Þann 19. mars 1971 var frumsýnt í nýju sjónvarpi landsmanna RÚV leikrit Svövu Jakobsdóttur [[Hvað er í blýhólknum?]]<ref>[https://timarit.is/page/5115433?iabr=on Hvað er í blýhólknum 19. júní 1971.]</ref> Þetta er kaldhæðið verk með sterkum femíniskum boðskap og vakti gríðarlega athygli og mikið áhorf. Bandaríska tímaritið MS var lesið í leshringjum og ýmis rit norrænna baráttukvenna svo sem To køn - ét samfund, Kvinden i klassesamfundet eftir [[w:da:Hanne Reintoft|Hanne Reintoft]] og Kvindens lille røde<ref>[https://timarit.is/page/1194509?iabr=on Silja Aðalsteinsdóttir, þýddi. Þýðing úr bókinn Kvinnens lille röde. ''Forvitin rauð'', 1973, 2. tbl. bls. 18-19.] </ref> en einnig var horft til efnis frá samsvarandi norrænum hreyfingum. Goðsagan um konuna eftir [[Betty Friedan]], Kvennaklósettið eftir [[w:en:Marilyn French|Marilyn French]] og Kvengeldingurinn eftir áströlsku fræðikonuna [[Germaine Greer]] veittu rauðsokkum einnig innblástur. Sama átti við um barátturit eins og [[w:en:Against Our Will|Against our will: Man, Woman and Rape]]  eftir [[w:en:Susan Brownmiller|Susan Brownmiller]] og Sexual Politics eftir [[w:en:Kate Millett|Kate Millett]]. Greinar [[Helga Kress|Helgu Kress]] um kvennarannsóknir í bókmenntum og fræðastarf norrænna femínista höfðu einnig mikil áhrif. Konur fóru í vaxandi mæli að láta til sín taka í myndlistarheiminum og nýta sér efnivið utan hins hefðbundna málverks svo sem þráðlist og ljósmyndir. Á alþjóðavísu var þessum sjálfsprottnu kvennahreyfingum mikill styrkur að margvíslegri listrænni tjáningu. Strax frá byrjun fóru að birtast skrif rauðsokka sjálfra í blöðum og tímaritum um stöðu kvenna frá mismunandi sjónarhornum sem vöktu konur til vitundar og urðu þeim hvatning til að rísa upp og sækja fram. Að baki rauðsokka var að sjálfsögðu áralöng barátta íslenskra kvenna fyrir kosningarétti og [[Kvenréttindafélag Íslands|Kvenréttindafélags Íslands]] fyrir auknum réttindum kvenna í samfélaginu. == Þjóðfélagsaðstæður 1970 == Viðhorf jafnt kvenna sem karla á þessum tíma var að starf kvenna á eigin heimili ætti að vera aðalstarf þeirra og launuð vinna úti í atvinnulífinu einungis tímabundin fyrir giftingu, það væri karlmannsins að sjá fyrir sér og sínum. Þrátt fyrir þetta vann fjöldi kvenna fulla launavinnu utan heimilis, ekki síst einhleypar konur og ekkjur, og margar giftar konur voru í ýmis konar hlutastörfum. En ríkjandi hugmyndir um stöðu og hlutverk kvenna tóku að úreltast. Jafnhliða breyttust viðhorf til atvinnu kvenna utan heimilis.<ref>[https://timarit.is/page/4293265#page/n0/mode/2up ''Samvinnan.'' Konan er maður. 5. tbl. 1971 (allt heftið helgað Rauðsokkahreyfingunni).]</ref>   Á árunum eftir seinni heimsstyrjöldina jókst smám saman hlutfall kvenna sem sótti sér framhaldsmenntun og æ fleiri konur héldu út á vinnumarkaðinn. Þótt konur væru þegar þriðjungur mannafla atvinnulífsins árið 1970 skorti mikið á að staða þeirra þar væri sambærileg við kjör og aðstæður karla. Margar stéttir voru konum lokaðar, launakjör þeirra yfirleitt bág og þeim að jafnaði haldið utan við stjórnunarstörf.<ref>[https://timarit.is/page/4102467?iabr=on Gerður G. Óskarsdóttir. Konur á vinnumarkaðnum. ''Réttur,'' 4. tlb. 1973, bls. 216–240.]</ref> Laun fiskverkunarkvenna voru mjög lág en unnt að hækka þau með miklu vinnuálagi „bónuskerfis“. Þetta kom illa niður á konum í útgerðarbæjum um allt land.<ref>[https://timarit.is/page/1194492?iabr=on ''Forvitin rauð'', 1. maí 1973 (mest allt blaðið).]</ref> <ref>[https://timarit.is/page/2869311?iabr=on Bónusvinna – þrælavinna. Rætt við Herdísi Ólafsdóttur á Akranesi. ''Þjóðv.'' 17. nóv. 1979, bls. 6.] </ref> Sama gilti um verkakonur í þrifum og þjónustu. Alþjóðalög um sömu laun fyrir sömu vinnu, innleidd að frumkvæði Sameinuðu þjóðanna, voru samþykkt hér á landi árið 1961 og áttu að koma til fullra framkvæmda árið 1967, en í þeim var ekki talað um jafngild störf. Skattamál endurspegluðu úreltan hugsunarhátt. Giftar konur töldu ekki fram til skatts í eigin nafni heldur voru tekjur þeirra lagðar við tekjur eiginmannsins, en 50% launa þeirra voru skattfrjáls. Það átti ekki við um laun einhleypra kvenna. Heilsdagsgæsla á vegum ríkis og sveitarfélaga var eingöngu rekin fyrir börn einstæðra foreldra og lítinn hluta námsmanna. Verkakonur fengu flestar hálfsmánaðar til þriggja vikna fæðingarorlof sem greitt var úr sjóðum stéttarfélaga. Þær sem unnu hjá því opinbera áttu kost á þriggja mánaða fæðingarorlofi. Í kringum 1970 voru konur um 15% þeirra sem luku prófi frá Háskóla Íslands. Í námsbókum voru kynin niðurnjörvuð í aldagömlum hlutverkum. Sumir skólar voru lokaðir konum. Ritverk kvenna voru kölluð kerlingabækur og erfitt fyrir konur að fá útgefanda að bókum sínum. Raddir kvenna heyrðust vart í útvarpi eða sjónvarpi. Á sviði stjórnmálanna voru konur afar fáar. Af 60 alþingismönnum sat ein kona á þingi og þrjár konur voru í 15 manna [[borgarstjórn Reykjavíkur]]. Þær róttæku konur sem stofnuðu Rauðsokkahreyfinguna voru meðvitaðar um ójafna stöðu kynjanna í samfélaginu og staðráðnar í að knýja fram breytingar. == Skipulag hreyfingarinnar == Rauðsokkahreyfingin var grasrótarhreyfing og vildi frá upphafi aðskilja sig frá því píramídaskipulagi sem ríkti hvarvetna í samfélaginu, innan félagasamtaka, hjá stjórnmálaflokkum, á [[Alþingi]] og í stjórnum fyrirtækja.<ref>[https://timarit.is/page/4293276#page/n11/mode/2up Hildur Hákonardóttir. Hornsteinar og höfuðpaurar. ''Samvinnan'', 5. tbl. 1971, bls. 12–13.] </ref> Erlendis voru hugmyndir um hópefli og virkari félagaþátttöku farnar að ryðja sér til rúms. Skipulag Rauðsokkanna byggðist á sjálfsprottnum starfshópum og miðstöð. Hreyfingin hélt fast við þetta flata og opna skipulag allan starfstímann. Hún var opin öllum, bæði konum og körlum, sem vildu vinna að málefninu. Miðstöð, misfjölmenn, hélt utan um starfið án þess þó að stjórna því, en var gjarnan í leiðandi hlutverki. Þegar á leið var hlutverk miðstöðvar aukið, henni falin umsjá fjármála og stundum aðgerða og kveðið á um reglubundin fulltrúaskipti. Þannig færðist starfið smám saman í fastari skorður. Félagatal var ekkert, en haldið yfirlit eða spjaldskrá yfir virka félaga í málefnahópum, leshringjum eða fjölbreyttum átaksverkefnum. Er líða tók á starfið sætti þetta opna félagsform gagnrýni fyrir að vera laust í reipunum og óskilvirkt. Nokkuð var til í gagnrýninni en allan tímann var talið mikilvægara að þátttaka væri frjáls og sveigjanleg og hóparnir hefðu sjálfræði um viðfangsefni, starfsaðferðir og starfstíma. Hreyfingin hafði enga fasta tekjustofna og æ erfiðara reyndist að fjármagna starfsemina sem alfarið byggðist á sjálfboðaliðastarfi. == Aðsetur rauðsokka == Fyrstu árin átti hreyfingin fasta fundaaðstöðu í kjallararými að Ásvallagötu 8, Reykjavík, og hélt uppi laugardagskaffi í félagsheimilinu Hamragörðum. Frá árinu 1974 var leigt rúmgott húsnæði að Skólavörðustíg 12 í Reykjavík sem nefnt var Sokkholt. Þar voru haldnir fundir, samkomur og opið hús á laugardagsmorgnum, stundum með fyrirlestri eða umræðu um efni ofarlega á baugi. Konur skiptu með sér að sitja símavakt og opið hús var í tvær klukkustundir á virkum dögum. Í Sokkholti var barnahorn og notalegt andrúmsloft. Framan af skráðu félagar sig fyrir reglubundnum fjárframlögum til að greiða leiguna. Þegar á leið var farið að selja póstkort, límmerki, kaffikrúsir og hálsmen með merkjum hreyfingarinnar til fjármögnunar. == Kynning á málstaðnum: útgáfur, erindi, uppákomur og myndefni == Hugmyndir Rauðsokka voru kynntar í töluðu og rituðu máli. Þær voru einnig settar fram í myndrænu formi með veggspjöldum og fjölbreyttum uppákomum á götum úti. Þetta gerði kvennabaráttuna mjög sýnilega öll árin sem hreyfingin starfaði. Rauðsokkar komu fram í fjölmiðlum, fluttu erindi á ráðstefnum sem hreyfingin stóð fyrir eða tóku þátt í með öðrum félagasamtökum. Félagar höfðu framsögu á fundum klúbba og félagasamtaka þar sem málstaðurinn var kynntur, einkum á fyrri árum hreyfingarinnar. Fóru þá ætíð tveir eða fleiri fulltrúar saman því oft var hart sótt að þeim. Sem dæmi um uppákomur má nefna þegar farið var með kvíguna Perlu til að taka þátt í fegurðarsamkeppni á Akranesi árið 1972 eða þegar þreytta húsmóðirin var hengd á jólatré í Austurstræti á Þorláksmessu árið 1974. Þessi karnívalismi þar sem hlutverk kvenna voru sýnd í nýju og oft framandlegu ljósi hélt áfram að einkenna hreyfinguna fram á síðustu árin eins og sjá mátti á „Kvennauppboði á Bernhöftstorfu“ í júlí 1980 þar sem fulltrúar ýmissa „kvennastarfa“ voru „boðnar upp“ og slegnar hæstbjóðanda.<ref>[https://timarit.is/page/3961720?iabr=on Kvennauppboð á Bernhöftstorfu: "Verkalýðskippan slegin á 80 þúsund!" ''Tíminn'', 5. júlí 1980, bls. 3.]</ref> Slagorðið frá fyrstu göngunni 1970 „Manneskja ekki markaðsvara!“ hljómaði í lok uppákomunnar. Rauðsokkar sáu um tíu útvarpsþætti í Ríkisútvarpinu haustið 1972 sem nefndust „Ég er forvitin rauð“ og fjölluðu um vitundarvakningu kvenna, sambýlishætti og samlíf, dagvistun barna, menntun kvenna, atvinnumál, konuímynd í bókmenntum og fleira. Greiðslur fyrir þættina runnu til blaðaútgáfu. Blaðið Forvitin rauð kom út árlega, ýmist eitt blað eða fleiri í ellefu ár, frá 1972–1982. Greinar fjölluðu meðal annars um stöðu kvenna á vinnumarkaði og þá ekki síst málefni verkakvenna, dagvistunarmál, fjölskylduna, pólitískt inntak femínismans og aðrar fréttir úr baráttunni. Í blaðinu sést kraftur hins myndræna forms glögglega. Útgáfan náði út fyrir landsteinana. Á árunum 1979–1982 voru nokkrir rauðsokkar við nám í Kaupmannahöfn og komu þar á fót kvennahópum sem meðal annars gáfu út eitt hefti Forvitinnar rauðrar. Fréttabréfið Staglið kom út óreglulega og beindist að innra starfi, svo sem verkefnum miðstöðvar og hópastarfi. Á árunum 1973 til 1976 hélt [[Vilborg Harðardóttir]] blaðamaður úti Jafnréttissíðu Þjóðviljans á sunnudögum og átti síðan frumkvæði að því í nóvemberbyrjun 1977 að hleypt var af stokkunum sérstakri heilsíðu í Þjóðviljanum  sem birtist á laugardögum undir ritstjórn fimm manna hóps rauðsokka.<ref>[https://timarit.is/page/2857863?iabr=on Rauðsokkahreyfingin: Dagný Kristjánsdóttir o.fl. Út í hött að tala um jafrétti við óbreytt þjóðskipulag. ''Þjóðv.'', 5. nóv. 1977, bls. 6 og 14.] </ref> Síðan varð mikilvægur vettvangur fyrir miðlun upplýsinga, greina og viðtala um femínisma frá viku til viku, sem oft vöktu athygli og umræður. Skipt var reglulega um ritstjórn. Rauðsokkasíðan birtist til ársins 1980. Tekjum af síðunni var varið til leigu Sokkholts. == Starfið fram að kvennafrídeginum 1975 == Frá upphafi var höfuðáhersla lögð á vitundarvakningu og fræðslu um stöðu kvenna. Starfshópar störfuðu um margvísleg málefni á fyrri hluta starfstíma hreyfingarinnar frá 1970–1975. Þátttaka kvenna í atvinnulífinu, kynjaður vinnumarkaður og fyrirvinnuhugtakið var í brennidepli. Margar ráðstefnur voru haldnar um þessi efni á fyrstu árunum, ekki síst um stöðu verkakvenna, gjarnan í samstarfi við verkalýðs- og stéttafélög. Nátengt umfjöllun um þátttöku í atvinnulífi var umfjöllun rauðsokka um möguleika kvenna til mennta og hindranir sem þær mættu við náms- og starfsval. Jafnframt var bent á mismunun í lögum, svo sem hjúskapar- og tryggingalöggjöf.<ref>[https://timarit.is/page/4293284?iabr=on Helga Sigurjónsdóttir. Lagafrumvörp''. Samvinnan'', 5. tbl. 1971, bls. 20–21.]</ref> Svava Jakobsdóttir, alþingismaður, sem kom að starfi rauðsokkahreyfingarinnar, átti frumkvæði að frumvarpi um jafnlaunadóm sem ekki hlaut brautargengi, en í framhaldinu voru samþykkt lög um Jafnlaunaráð sem stofnað var árið 1973.<ref>[https://www.althingi.is/altext/93/s/pdf/0021.pdf Frumvarp til laga um Jafnlaunaráð].</ref> Fyrstu lög um jafnrétti kvenna og karla voru síðan samþykkt árið 1976.<ref>[https://www.althingi.is/thingstorf/thingmalalistar-eftir-thingum/ferill/?ltg=97&mnr=192 Lög um jafnrétti kvenna og karla nr. 78/1976.]</ref> <ref>[https://www.jafnretti.is/is/moya/page/eldri-jafnrettislog Jafnréttisstofa. Eldri lög um jafnrétti kynja.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>  Skortur á dagvistun barna hamlaði þátttöku kvenna í atvinnulífinu, en rauðsokkar lögðu ekki síst áherslu á uppeldisgildi leikskóla. Kannanir voru gerðar á stöðu og þörf í dagvistarmálum og niðurstöður kynntar viðkomandi sveitarstjórnum og á opnum umræðufundum, einkum á árunum 1971 og 1972.<ref>[https://timarit.is/page/4293292?iabr=on Gerður G. Óskarsdóttir, Viðhorf Rauðsokka til barnaheimilismála. ''Samvinnan'', 5. tbl. 1971, bls. 28-29.] </ref> Rauðsokkar og Fóstrufélag Íslands héldu ráðstefnur um dagvistun barna árin 1974 og 1975 og voru samstíga í baráttu fyrir breytingum á lögum um hlutdeild ríkisins í byggingu og rekstri dagheimila. Andstaða var víða í þjóðfélaginu gegn hugmyndum um slíka þjónustu sem birtist gjarnan á síðum dagblaða.<ref>[https://timarit.is/page/1418110?iabr=on Kristján J. Gunnarsson. Staða konunnar í þjóðfélaginu. Tækniþróun og uppeldi''. Mbl''. 19. jan. 1971, bls. 17 og 24.]</ref> Jafnræði í menntun barna var jafnframt undir smásjá og beindist athyglin í því sambandi að kynjuðu efni í námsbókum og barnabókum og mismunun í handmenntum stúlkna og drengja. Möguleikar til heilbrigðs lífernis voru eitt af baráttumálum rauðsokka. Ekkert verkefni var eins erfitt og sársaukafullt og baráttan fyrir ákvörðunarrétti kvenna til fóstureyðinga, en Rauðsokkar lögðu áherslu á að börn fæddust velkomin í heiminn og konur hefðu yfirráð yfir eigin líkama. Á þessum tíma fór fram endurskoðun á tvennum lögum er snertu þetta efni. Rauðsokkar dreifðu upplýsingum, skrifuðu greinar, héldu erindi og stóðu fyrir fundum um málið ásamt öðrum.<ref>[https://timarit.is/page/1194516?iabr=on ''Forvitin rauð,'' jan. 1974, 3. blað (allt blaðið tileinkað þessu efni).]</ref> Lög um ráðgjöf, fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir voru samþykkt árið 1975.<ref>[https://www.althingi.is/lagas/119/1975025.html ''Lög um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir og um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir'', nr. 25/1975] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210517135636/https://www.althingi.is/lagas/119/1975025.html |date=2021-05-17 }}.</ref> Vilborg Harðardóttir, félagi í hreyfingunni, átti þar mikilvægan þátt, en hún sat um tíma á Alþingi og var fulltrúi í nefnd sem samdi frumvarp sem lagt var fram á Alþingi árið 1973 en tók síðan nokkrum breytingum. Lögin mörkuðu tímamót fyrir konur, þótt fullnaðarsigur væri ekki unninn enn.<ref>[https://timarit.is/page/5116339?iabr=on Guðrún Kristinsdóttir. Konur taki höndum saman. Um framkvæmd fóstureyðingalaganna. ''19. júní'', ''ársrit Kvenréttindafélags Íslands'' 1983, bls. 70–71.] </ref>  Á ráðstefnu rauðsokka á Skógum undir Eyjafjöllum sumarið 1974 var samþykkt róttæk stefnuyfirlýsing þar sem sagði að kvennabarátta yrði ekki slitin úr tengslum við stéttabaráttu. Samþykktin var umdeild og nokkrar konur sem voru ósáttar við hana gengu úr hreyfingunni. Þessi stefnumörkun hafði áhrif á starfið á síðari hluta starfstíma hreyfingarinnar. == Kvennaverkfall - Kvennafrí 1975 == Sú hugmynd að konur leggðu niður störf í einn dag til að undirstrika mikilvægi kvenna á vinnumarkaði og krefjast sömu réttinda og karlar hafði verið lifandi í rauðsokkahreyfingunni frá fyrstu árum hennar og víða sett fram og rædd við ýmsa aðila. Loks var ákveðið að láta til skarar skríða á því ári sem Sameinuðu þjóðirnar tileinkuðu konum undir kjörorðunum Jafnrétti, framþróun, friður. Í janúar 1975 var haldin láglaunaráðstefna í Lindarbæ á vegum rauðsokkahreyfingarinnar í samstarfi við Félag afgreiðslustúlkna í mjólkurbúðum, Iðju, félag verksmiðjufólks, Starfsstúlknafélagið Sókn og Starfsmannafélag ríkisstofnana. Þar var hugmyndinni um kvennaverkfall komið á framfæri og tillaga um að stefna að kvennaverkfalli samþykkt samhljóða í lok ráðstefnunnar.<ref>[https://timarit.is/page/2843811?iabr=on Guðrún Ágústsdóttir o.fl. Leggjum niður vinnu til að sýna að munar um okkur! ''Þjóðv''. 7. febr. 1975, bls. 7–10 (ræður fluttar á ráðstefnunni).] </ref> Önnur ráðstefna var haldin í febrúar með Fóstrufélaginu og þar var hugmyndin ítrekuð og einnig á ráðstefnu um konur til sjávar og sveita í Neskaupstað um vorið. Kvennaársnefnd á vegum hins opinbera var loks skipuð í lok maí 1975 og átti Rauðsokkahreyfingin fulltrúa í henni. Í framhaldinu var haldin fjölmenn ráðstefna að Hótel Loftleiðum með þátttöku sex samtaka. Stéttarfélög karla og kvenna og kvenfélög stjórnmálaflokkanna voru meðal þátttakenda. Í fundarlok var hugmyndin um kvennaverkfall lögð fram. Hart var tekist á um tillöguna en hún að lokum samþykkt eftir að Valborg Bentsdóttir snaraðist í pontu og mælti fyrir því að nefna aðgerðina ekki verkfall heldur myndu konur taka sér frí frá störfum í einn dag.<ref>[https://timarit.is/page/5955815?iabr=on Kristín Svava Tómasdóttir. 24.oktober 1975 – Kvennafrí eða kvennaverkfall. ''Sagnir'', 2009, bls. 19-25.]</ref> Í framhaldi af þessari samþykkt komu fulltrúar yfir 50 félagasamtaka saman til fundar og náðist þar samstaða þvert á faglegar stéttir og stjórnmálaskoðanir um að konur legðu niður vinnu um land allt á stofndegi Sameinuðu þjóðanna 24. október. Sérstök framkvæmdanefnd var skipuð og fjöldi sjálfboðaliða lagði málefninu lið. Þessi kvennahópur hvatti konur til samstöðu og undirbjó dagskrá útifundar á Lækjartorgi í Reykjavík og fundir voru undirbúnar víðar um land. Þátttaka varð geysimikil, á Lækjartorg komu um 25.000 konur og vakti atburðurinn athygli langt út fyrir landsteinana.<ref>[https://kvennasogusafn.is/index.php?page=kvennafri_1975 Kvennafrídagur 24. október 1975. Kvennasögusafn Íslands.] </ref> Markmiðið var skýrt afmarkað frá upphafi: Konur vildu sýna fram á að vinnuframlag þeirra úti í samfélaginu og inni á heimilunum væri svo afgerandi að án þess stöðvuðust hjól atvinnulífsins. == Starfið eftir kvennafrídaginn 1975 == Nokkur vatnaskil urðu í Rauðsokkahreyfingunni eftir Kvennafrídaginn. Geysistórum áfanga var náð, draumur hafði ræst. Nýir félagar komu til liðs innblásnir af eldmóði útifundarins, skráðu sig í starfshópa og urðu virkir félagar. Sumar frumkvöðlanna voru horfnar á braut en aðrar störfuðu áfram og miðluðu reynslu til nýrra félaga. Svo mikil athygli beindist að Rauðsokkahreyfingunni á þessum tímamótum að hún laðaði að sér fylgismenn úr röðum róttækra stjórnmálahópa á vinstri væng sem vildu laga hana að sinni pólitísku stefnu. Skilningur Rauðsokka var að þótt ekki væri hægt að aðskilja kvennabaráttu og stéttabaráttu ætti erindi hreyfingarinnar fyrst og fremst að vera kvennapólitískt og alla stefnu skyldi móta á þeim forsendum. Sú varð niðurstaðan eftir umtalsverð átök milli þessara hópa.<ref>[https://timarit.is/page/2863699?iabr=on Hlín Agnarsdóttir og Þórdís Richardsdóttir. Við viljum nýja kvennahreyfingu og það strax. ''Þjóðv''. 10. nóv. 1978, bls. 7.]</ref> <ref>[https://timarit.is/page/2865127?iabr=on Sólrún Gísladóttir. Sóun á "dýrmætum baráttukröftum". ''Þjóðv.'' 3. febr. 1979, bls. 7.] </ref>   Segja má að hugmyndafræðilegar umræður og ágreiningur hafi einkennt tímabilið 1976–1982 sem og áhersla á menningu og miðlun. Þrjú þing voru haldin sérstaklega um skipulag og verkefni Rauðsokkahreyfingarinnar eða í september 1976 á Selfossi, í október 1978 í Ölfusborgum<ref>[https://timarit.is/page/2863339?iabr=on Rauðsokkahátíð og útgáfustarfsemi meðal næstu verkefna, ''Þjóðv.'' 18.okt. 1978, bls. 11.] </ref> og á Selfossi í október 1979.<ref>[https://timarit.is/page/2869083?iabr=on Fjörug ráðstefna á Selfossi. ''Þjóðv.,'' 3. nóv. 1979, bls. 7.]</ref>  Launajafnrétti kvenna og karla var ætíð eitt meginbaráttumálið, rauðsokkar fylgdust vel með verkalýðshreyfingunni og áttu samstarf við félög verkakvenna. Rauðsokkahreyfingin studdi baráttu farandverkafólks og flutti fréttir af baráttunni í blaði sínu Forvitinni rauðri.<ref>[https://timarit.is/page/1194725?iabr=on Kasja Kasprzyk Copeland. Eins og dýr í búri. ''Forvitin rauð,'' 1980, 1. tbl. bls. 2–3.]</ref> Eitt af verkefnum Rauðsokkahreyfingarinnar var að draga fram hlut kvenna í sögu og menningu þjóðarinnar. Haustið 1978 var efnt til námskeiðs þar sem fjallað var um sögu kvennabaráttunnar, fjölskyldupólitík, uppruna kvennakúgunar, konur og verkalýðsmál, kvennabókmenntir o.fl. Efni af námskeiðinu var nýtt víðar um landið, til dæmis á námskeiði á vegum Námsflokka Neskaupstaðar. Á 8. mars, alþjóðlegum baráttudegi verkakvenna 1978, hélt Rauðsokkahreyfingin ásamt Kvenfélagi sósíalista og Menningar og friðarsamtökum íslenskra kvenna fjölmennan baráttufund. Þar var flutt dagskrá um sögu og baráttu verkakvenna í tali og tónum. Rauðsokkar gáfu dagskrána síðan út að viðbættum söngtextum og ítarefni.<ref>[https://baekur.is/bok/000000067/8_ ''8. mars !!: alþjóðlegur baráttudagur verkakvenna.'' Rauðsokkahreyfingin, Kvenfélag sósíalista, M.F.Í.K]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}.</ref> Samsvarandi dagskrá um sögu og baráttu verkakvenna var gerð um og í samvinnu við Verkakvennafélagið Snót í Vestmannaeyjum og flutt á ráðstefnunni Maðurinn og hafið í júlí 1978. Rauðsokkar héldu fjölsóttar dagskrár í Reykjavík um rithöfundana Ástu Sigurðardóttur árið 1977,<ref>[https://timarit.is/page/1483676?iabr=on Rauðsokkar kynna Ástu Sigurðardóttur, skáldkonu. ''Mbl.'' 26. febr. 1977, bls. 3 og 22.] </ref> sem var endurtekin í Neskaupstað sama ár, og Jakobínu Sigurðardóttur árið 1979.<ref>[https://timarit.is/page/1513958?iabr=on Jakobínuvaka, ''Mbl,'' 6. júní 1979, bls. 37.] </ref> Kvennahátíðin Frá morgni til kvölds var haldin í Tónabæ á árinu 1979 og endurtekin á Akureyri. Önnur hátíð undir yfirskriftinni Konur og atvinnulífið var haldin árið 1980. Baráttusöngvar gegndu stóru hlutverki í Rauðsokkahreyfingunni allt frá upphafi og margir tónlistarmenn lögðu henni lið. Rauðsokkakór starfaði á árunum1978-1980 og margir sönghópar komu og fóru.<ref>[https://glatkistan.com/2015/04/15/kor-raudsokka/ Kór rauðsokka (1978–1982).] </ref> Gefin var út söngbókin Syngjandi sokkar. Á vegum Rauðsokkahreyfingarinnar var stofnaður hópur um heilsuvernd og heilbrigðismál kvenna sem ákvað að þýða og staðfæra dönsku bókina Kvinde kend din krop (1975). Vinna við bókina tók tvö ár og kom hún út undir nafninu Nýi kvennafræðarinn 1981.<ref>[https://timarit.is/page/5116251?iabr=on Nýi kvennafræðarinn. Handbók fyrir konur á öllum aldri. 1981, MM. Umsögn í ''19. Júní,'' 1982, bls. 63.] </ref>   Þegar komið var fram á níunda áratuginn voru nýir vindar farnir að blása og tími breytinga rann upp. Rauðsokkahreyfingin var lögð niður árið 1982. Nýjar kvennahreyfingar urðu til. == Arfleifð Rauðsokkahreyfingarinnar == Rauðsokkahreyfingin var róttæk grasrótarhreyfing sem gagnrýndi feðraveldi kapítalismans. Hún einbeitti sér fyrst og fremst að vitundarvakningu kvenna um þá kúgun sem þær sættu í samfélaginu og byggðist einkum á lágum launum þeirra, tvöföldu vinnuálagi og ábyrgð. Þetta leiddi til mikilvægrar baráttu fyrir breytingum á stöðu og möguleikum kvenna. Einn af veigamestu áföngunum á starfstíma hreyfingarinnar var samþykkt laga um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir og um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir 1975 sem veitti konum aukinn sjálfsákvörðunarrétt yfir líkama sínum. Fullur sjálfsákvörðunarréttur náðist þó ekki fyrr en lög um þungunarrof voru samþykkt á Alþingi árið 2019. Rauðsokkahreyfingin setti sömuleiðis fram þýðingarmiklar tillögur og kröfur um dagvistarmál sem segja má að hafi reyndar ekki náð fram að ganga fyrr en um 30 árum eftir stofnun hreyfingarinnar. Sama á við um kröfur um lengt fæðingarorlof fyrir báða foreldra. Stofnun Jafnlaunaráðs, setning laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla og stofnun Jafnréttisráðs voru mikilvægir áfangar sem áttu eftir að þróast enn frekar. Rauðsokkahreyfingin rauf þögnina um ofbeldi gegn konum með greinum í Forvitinni rauðri og víðar og félagar í hreyfingunni komu að stofnun Kvennaathvarfsins sem stofnað var í júní 1982.<ref>[https://timarit.is/page/5116331?iabr=on Elísabet Gunnarsdóttir. Eins og hvert annað heimili. ''19. júní, ársrit Kvenréttindafélags Íslands'' 1983, bls. 62–64.] </ref> Í ''Forvitinni rauðri'' var líka opnuð umræða um konur og fíkn<ref>[https://timarit.is/page/2864481?iabr=on Að vera í alkóhólnum. Hvernig líf er það. ''Þjóðv''. 23. des. 1978, bls. 8]. </ref> <ref>[https://timarit.is/page/1194761?iabr=on Dagný Kristjánsdóttir og Kristín Ástgeirsdóttir. Konur og vímugjafar. ''Forvitin rauð,'' 1980, 3. tbl., bls. 6.] </ref> og undir lok hreyfingarinnar tók hún málefni samkynhneigðra liðsmanna til umfjöllunar.<ref>[https://timarit.is/page/1194729?iabr=on Að hafa kynhneigð til eigin kyns. ''Forvitin rauð'', 1. tbl. 1980, bls. 6-7.] </ref> Rauðsokkahreyfingin markaði djúp spor í umræðu um bókmenntir og listir. Mikilvægust var þó stöðug umræða um það kynjamisrétti sem konur bjuggu við. Rauðsokkahreyfingin hleypti af stokkunum róttækri kvennahreyfingu á grunni fyrri baráttu formæðranna fyrir kvenréttindum. Hún gagnrýndi ríkjandi samfélagsgerð og viðhorf til kvenna í þeirra mörgu hlutverkum, en fékk í kjölfarið á sig harða andstöðu og árásir, bæði pólitískar og persónulegar, jafnvel í formi hatursorðræðu og ógnana. Rauðsokkahreyfingin var brimbrjótur fyrir þær kvennahreyfingar sem á eftir komu. == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == === Bækur: === * Dagný Kristjánsdóttir. (1978). ''Frelsi og öryggi: Um sögur Svövu Jakobsdóttur og íslenska kvennahreyfingu'' (netútgáfa). https://hdl.handle.net/2027/wu.89050888510 * Erla Hulda Halldórsdóttir, Kristín Svava Tómasdóttir, Ragnheiður Kristjánsdóttir og Þorgerður H. Þorvaldsdóttir. (2020). ''Konur sem kjósa''. Sögufélagið. * Herdís Helgadóttir. (1996). ''Vaknaðu kona! Barátta rauðsokka frá þeirra eigin sjónarhóli''. Skjaldborg. * Hildur Hákonardóttir. (2005). ''Já, ég þori, get og vil: Kvennafrídagurinn 1975, Vilborg Harðardóttir og allar konurnar sem bjuggu hann til''. Salka. * Olga Guðrún Árnadóttir (ritstjóri). (2011). ''Á rauðum sokkum. Baráttukonur segja frá''. Háskólaútgáfan. http://hdl.handle.net/10802/23236{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} === Greinar og bókakaflar: === * Auður Styrkársdóttir. (1986). From social movement to politicial party: the new women's movement in Iceland. Í Drude Dahlerup (ritstjóri), ''The new women’s movement. Feminism and political power in Europe and the USA'' (bls. 140–157). Sage. * Kristín Ástgeirsdóttir. (2006). „Þar sem völdin eru, þar eru konurnar ekki“. Kvennaráðstefnur og kvennaáratugur Sameinuðu þjóðanna og áhrif þeirra á Íslandi 1975–2005. ''Saga XLIV''(2), 7–49. https://timarit.is/files/44328044 === Viðtöl: === * Rauðsokkahreyfingin kom eins og hressandi gustur, ''Þjóðviljinn'', 2. sept. 1978, bls. 12 og 18. https://timarit.is/files/13472984{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * Við viljum betri heim ... og það strax! ''Þjóðviljinn'', 9. sept. 1978, bls. 12–13. https://timarit.is/page/2862717 * Við vorum sprengikrafur, ''Stundin,'' 1.maí 2020. https://stundin.is/grein/11089/vid-vorum-sprengikraftur === Heimildamynd: === *Halla Kristín Einarsdóttir: ''Konur í rauðum sokkum''. 2008. https://www.kvikmyndavefurinn.is/films/nr/401 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210412005510/https://www.kvikmyndavefurinn.is/films/nr/401 |date=2021-04-12 }} [[Flokkur:Rauðsokkahreyfingin| ]] [[Flokkur:Íslensk kvennasamtök]] [[Flokkur:Kvenréttindi á Íslandi]] {{sa|1970|1982}} ry3sj6tghbndrnphfajq2l0r8qfs1lw 0 27958 1962954 1962883 2026-05-12T15:42:57Z ~2026-23019-87 115546 /* 2002-2007. Mikilvægur samningur í höfn. Frábær árangur í knattspyrnu kvenna undir stjórn Elísabetar Gunnarsdóttur. Langþráðir titlar í knattspyrnu karla. Uppbygging að Hlíðarenda */ 1962954 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Knattspyrnufélagið Valur | Mynd = [[Mynd:Valur.svg|250x250dp]] | Gælunafn = Valsarar, Hlíðarendapiltar | Stofnað = [[11. maí]] [[1911]] | Knattspyrnustjóri = [[Hermann Hreiðarsson]] (kk); [[Matthías Guðmundsson]] (kvk) | Leikvöllur = [[N1 völlurinn]] | Stærð = 1201 sæti, 2225 alls | Stjórnarformaður = [[Hafrún Kristjánsdóttir]] | pattern_la1 = | pattern_b1 = _valur17h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _levanger17a | pattern_so1 = _valur17h | leftarm1 = FF0100 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _valur17a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _levanger17h | pattern_so2 = _valur17a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 | núverandi = Besta deild karla 2026 | Stytt nafn = Valur | Staðsetning = Hlíðarenda, Reykjavík }} '''Valur''' er [[Ísland|íslenskt]] [[íþróttafélag]] sem hefur aðstöðu að [[Hlíðarendi (Reykjavík)|Hlíðarenda]]. Valur teflir fram liðum í [[Knattspyrna|knattspyrnu]], [[Handbolti|handknattleik]] og [[Körfuknattleikur|körfuknattleik]] og leika allir meistaraflokkar Vals í efstu deild bæði í karla- og kvennaflokki. Valur er eina íslenska íþróttafélagið sem unnið hefur Evrópukeppni í boltaíþrótt,<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242575099d/upp-gjorid-olympiacos-valur-31-27-4-5-vals-menn-evropu-bikar-meistarar-eftir-sigur-i-vita-keppni|title=Upp­gjörið: Olympiacos-Valur 31-27 [4-5] {{!}} Vals­menn Evrópu­bikar­meistarar eftir sigur í víta­keppni - Vísir|last=Eggertsson|first=Andri Már|date=2024-05-25|website=visir.is|language=is|access-date=2025-02-26}}</ref> en árið 2024 vann karlalið félagsins í handknattleik evrópubikar EHF. Kvennalið félagsins í handbolta lék afrekið svo eftir ári síðar, 2025. <ref>{{Vefheimild|url=https://handbolti.is/valur-er-evropubikarmeistari/|titill=Valur er Evrópubikarmeistari!|útgefandi=handbolti.is|mánuður=17 maí|ár=2025|mánuðurskoðað=21 maí|árskoðað=2025}}</ref> Félagið var stofnað þann [[11. maí]] árið [[1911]] af drengjum í [[KFUM og KFUK|K.F.U.M.]], að hluta til fyrir tilstilli séra [[Friðrik Friðriksson (prestur)|Friðriks Friðrikssonar]]. Í fyrstu var Valur aðeins deild innan K.F.U.M. en síðar rofnuðu tengslin við K.F.U.M. Þrátt fyrir það minnast Valsmenn ávallt tengslanna við K.F.U.M. en einkunnarorð félagsins „Látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði“ eru fengin úr ræðu séra Friðriks sem hann hélt við vígslu fyrsta knattspyrnuvallar félagsins. Valur tók þátt í [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmótinu í knattspyrnu karla]] í fyrsta sinn árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1915|1915]] og varð Íslandsmeistari í fyrsta sinn árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1930|1930]]. Alls hefur meistaraflokkur karla unnið Íslandsmótið í knattspyrnu karla 23 sinnum, síðast árið 2020. Kvennalið Vals vann Íslandmeistaratitil í fyrsta sinn árið 1978 en alls hefur meistaraflokkur kvenna unnið [[Besta deild kvenna|Íslandsmótið í knattspyrnu]] 14 sinnum, síðast árið 2023. Árið [[Handknattleiksárið 1939-40|1940]] vann Valur fyrsta Íslandsmótið í handknattleik karla en félagið hefur ávallt átt góðu gengi að fagna í handknattleik bæði í karla og kvennaflokki. Valur varð [[Úrvalsdeild kvenna í handknattleik|Íslandsmeistari í handbolta kvenna]] í fyrsta sinn árið 1962. Árið 2024 vann karlalið Vals í handknattleik Evrópubikarinn og varð þar með fyrst íslenskra liða í boltaíþrótt til þess að vinna Evróputitil. Ári síðar vann kvennalið Vals í handknattleik Evrópubikartitil, fyrst íslenskra kvennaliða, með sigri á [[Porrino]] frá Spáni.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2025/05/17/valur_evropubikarmeistari_eftir_haspennu/|title=Valur Evrópubikarmeistari eftir háspennu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-04-29}}</ref> Árið 1970 var körfuknattleiksdeild Vals stofnuð við sameiningu félagsins við K.F.R. Valur varð [[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Íslandsmeistari í körfuknattleik karla]] í fyrsta sinn tíu árum seinna eða árið 1980. Á næstu þremur árum bættust þrír titlar í safnið. Bikarmeistaratitlar árin 1981 og 1983 og Íslandsmeistaratitill 1983. Fyrsti Íslandsmeistaratitill Vals í körfuknattleik kvenna vannst árið 2019 en sama ár varð liðið einnig bikarmeistari. Valur lék til úrslita í Evrópukeppni meistaraliða í handbolta karla, tímabilið [[Handknattleiksárið 1979-80|1979-80]], og er eina íslenska liðið sem náð hefur þessum áfanga. Enn fremur er Valur sigursælasta boltaíþróttafélag Íslands með 144 Íslands- og bikarmeistaratitla í þremur vinsælustu boltaíþróttum landsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/um-val/saga.aspx|title=Um Val - Saga - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Árið 2019 var ár kvennaflokka Vals, en þá unnu allar kvennadeildir félagsins Íslandsmótið. Meistaraflokkar í handknattleik og körfuknattleik gerðu gott betur og unnu einnig bikarmeistaratitla en ekkert lið hafði áður afrekað að verða Íslandsmeistari í þessum þremur íþróttum á sama tíma, hvorki í karla- né kvennaflokki.<ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/sport/valur-islandsmeistari-sogulegt-a-hlidarenda/|title=Valur Ís­lands­meistari: Sögu­legt á Hlíðar­enda|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Kvennalið Vals endurtóku afrekið árið 2023.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.valur.is/media/462624/valsbla_i__2023_web.pdf|titill=Valsblaðið 2023|höfundur=Guðni Olgeirsson|útgefandi=Knattspyrnufélagið Valur|mánuður=desember|ár=2023|mánuðurskoðað=mars|árskoðað=2024}}</ref> == Saga félagsins == === 1911-1920: Stofnun og fyrstu árin === ==== Stofnun ==== Árið 1911 var knattspyrnan enn á bernskuskeiði sem íþrótt á Íslandi. Knattspyrnan barst hingað laust fyrir aldamót, og eins og alls staðar hreif hún hugi ungra manna. Árið 1908 var stofnuð unglingadeild innan K.F.U.M. í Reykjavík og var séra Friðrik Friðriksson leiðtogi deildarinnar og naut óskoraðrar virðingar. Drengirnir sóttu ekki einungis fundi í K.F.U.M. hjá séra Friðriki, stofnað var taflfélag, hljómsveit var starfrækt og margt fleira. Á þessum tíma fæddist hugmynd hjá K.F.U.M. drengjunum að stofna knattspyrnufélag en nokkur slík félög höfðu þá verið stofnuð í Reykjavík. Filippus Guðmundsson, einn af stofnendum Vals, skýrði svo frá tildrögum stofnunar félagsins í riti sem gefið var út í tilefni af 25 ára afmæli Vals: <blockquote>„Það var upphaf þessa félagsskapar, að nokkrir drengir úr UD í K.F.U.M. tóku að leika sér að því, að spyrna knetti í portinu bak við hús félagsins við Amtmannsstíg. Voru þeir sí og æ að mölva rúður í gluggum hússins með knettinum og fór mestallur tíminn í að aura saman í nýjar rúður og setja þær í gluggana. [...] Þessir leikir piltanna í UD voru upphaflega einungis óskipuleg dægrastytting. Þar var engin sérstök hlutverkaskipting, enda var lítið svigrúm í portinu bak við félagshúsið. Reyndi því hver og einn að spyrna knettinum af sem mestum ákafa eitthvað út í loftið, og aðalárangurinn voru rúðuspellin, sem áður er getið. En brátt rak að því, að portið varð drengjunum og þröngur leikvangur. Þá var haldið út á Melana, þangað, sem reykvískir knattspyrnumenn hafa jafnan síðan farið til þess að stunda íþrótt sína og sækja sér aukinn dug.“<ref name=":4">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994573|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> </blockquote>Séra Friðrik hafði í upphafi lítið álit á knattspyrnu og var tregur til að gefa samþykki sitt fyrir stofnun félagsins. Virtist honum sem leikur drengjanna í portinu hefði lítinn tilgang annan en hlaup og spörk út í loftið. Hann lét þó undan þar sem hann sá að drengirnir höfðu gott af því að hlaupa úti eftir kyrrstöðu og inniveru. Síðar meir átti honum eftir að snúast hugur og varð hann fljótt helsti hvatamaður félagsins.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658420|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Guðbjörn Guðmundsson, segir þannig frá stofnun félagsins í sama riti: <blockquote>„Um það leyti, sem áhugi fyrir knattspyrnu var að vakna meðal unglinga í Reykjavík og þar með drengja í K.F.U.M., var Ólafur Rosenkranz, leikfimiskennari í Menntaskólanum, en vann jafnframt á skrifstofu Ísafoldarprentsmiðju. Eitt sinn bar það við, að við Ólafur vorum að taka til í herbergi einu í prentsmiðjunni, en í þessu herbergi var þá geymt skrifborð Jóns Sigurðssonar forseta. Þegar við vorum að laga til í kringum borðið og undir því, kom alt í einu fótknöttur veltandi undan borðinu. Átti Ólafur knöttinn, og var hann að vísu allslitinn, en þó sæmilegur. Guðbjörn var nú ekki seinn á sér, en falaði þegar knöttinn af afi [sic]. Varð það úr, að Ólafur seldi honum knöttinn fyrir 2 kr.“<ref name=":4" /></blockquote>Skýrði Guðbjörn þannig frá að utan um þennan knött, sem valt fram undan skrifborði [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jóns Sigurðssonar]], hafi fyrstu áhugamenn um knattspyrnu í [[KFUM og KFUK|K.F.U.M.]] safnast og að til hans megi rekja vísinn til þess að Valur varð til.<ref name=":4" /> Það var síðan 11. maí 1911 sem haldinn var fundur á lesstofu KFUM þar sem sex piltar stofnuðu Fótboltafélag KFUM en nafni félagsins var þegar sama ár breytt í Val.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/um-val/saga.aspx|title=Um Val - Saga - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Einn af stofnendum Vals, Filippus Guðmundsson, átti hugmyndina að nafni félagsins. Sagan segir að þegar þessir stofnendur félagins voru að vinna við að laga knattspyrnuvöll sinn á Melunum í Reykjavík hafi fálki sveimað yfir höfðum þeirra og þar fengu þeir þá hugmynd að kalla félagð Val. Nafnið var borið undir séra Friðrik sem samþykkti það strax.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659908|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> Í fyrstu áttu Valsmenn engan leikvang til þess að stunda æfingar á. Æfðu liðsmenn því hvar sem þeir fundu nýtilega bletti. Æfingar fóru ýmist fram á Ráðagerðisflötum, á Kóngsmel uppi á [[Öskjuhlíð]], meðfram Rauðarárlæknum og suður í Fífuhvammi eða hvar sem unnt var að spyrna knetti. Æfingar fóru einkum fram á sunnudögum. Liðsmenn leituðu nú til séra Friðriks sem fór þegar á fund [[Páll Einarsson|Páls Einarssonar]], sem þá var [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. Fundi þeirra lauk með því að Valsmenn fengu úthlutað svæði eitt vestur á Melunum sem þeir ruddu og útbjuggu til knattspyrnuæfinga.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994575|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Séra Friðrik vann hörðum höndum að því að moka mold, raka saman möl og aka henni burt í hjólbörum með öðrum félagsmönnum og að lokinni vinnu lauk hann hverjum degi með guðsorði, söng og bæn.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994582|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Við vígslu fyrsta Valsvallarins á [[Melarnir|Melunum]] haustið 1911 hélt séra Friðrik ræðu þar sem hann hvatti piltana til að halda áfram á þeirri braut sem þeir höfðu lagt út á og áminnti þá jafnframt um heiðarleika í leik og starfi og að friður, kærleikur, samheldni, fegurð og atorka ætti að ríkja í starfinu og aldrei ætti að þrífast neitt ósæmilegt og ljótt, sbr. m.a. eftirfarandi kafla úr ræðunni: <blockquote>„Þér ungu menn, sem standið nú í röðum reiðubúnir að ganga inn á hið nýja svæði til leiks, sýnið að þér getið leikið með kappi og fjöri og þó sem göfugir, ungir menn, sem fullkomlega hafið vald yfir yður. - Náið þessu valdi, hvað sem það kostar. Náið valdi yfir limum yðar; æfið augun að sjá fljótt, hvað gjöra skal, æfið fæturna, til þess að þeir gefi mátulegt spark eftir því, sem augað reiknar út, að með þurfi; æfið hendurnar til þess að fálma ekki út í bláinn, til þess að gjöra einmitt þær hreyfingar, sem við eiga; látið hendur og handleggi verða svo sjaldan sem unt er fyrir knettinum; æfið tungu yðar, svo að engin óþorfa orð heyrist. Leggið alla stund á að leggja fegurð inn í leik yðar, látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði. [...] Verið þar á svæðinu, sem yður ber að vera, hverjum samkvæmt skyldu sinni og varist blindan ákáfa og fum. Allur þjösnaskapur veri langt frá yður. Kærið yður ekki um að vinna með röngu eða ódrengilegu bragði. Þeir sterkari boli aldrei hinum yngri og linari frá réttum leik. Segið ávallt satt og venjið yður á að segja til, ef yður verður eitthvað á og játa það. Hælist aldrei yfir þeim, sem tapa, og gleðjist líka yfir velleiknu sparki hjá mótleiksmönnum yðar. Látið aldrei ófagurt pex eða þráttanir skemma leikinn. Verið fljótir að hlýða þeim, sem leik stjórna, einnig þó að þeir séu yngri. [...] Munið ávallt eftir því, að leikur vor er ekki aðeins stundargaman, heldur á hann að vera til þess að gjöra oss betri, göfugri, heiðarlegri og karlmannlegri með hverri æfing. Og samlíf vort á leiksviðinu og utan þess á að efla kristindóm vorn og vera guði til dýrðar.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994575|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-02}}</ref></blockquote> ==== Fyrstu árin ==== Í Valsblaðinu 1961 segir frá því að séra Friðrik hafi eitt sinn farið í heimsókn til Valsmanna þar sem þeir voru við æfingar á Melunum. Í fyrstu sýndist honum sem það sem ætti sér stað inn á vellinu svipaði til þess sem gerðist í portinu í K.F.U.M. en hann gekk þá til drengjanna og bað þá að sýna sér hvernig liðið raðaði sér upp á vellinum. Þeir gerðu það nákvæmlega og er séra Friðrik virti fyrir sér þessar tvær fylkingar (sókn og vörn) segist hann hafa séð fyrir sér hinar rómversku herfylkingar skipulegar og markvissar og samstundis skynjað leikinn og þá geysilegu þýðingu íþróttarinnar sem uppeldismeðals ef réttilega væri á haldið.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658421|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Valsmenn urðu þó skömmu síðar að hverfa af brott af þessum velli því loftskeytastöð var reist á blettinum. Ruddu Valsmenn sér þá nýjan völl norðar á Melunum en þeir þurftu einnig að yfirgefa hann skömmu seinna þegar járnbraut, sem lögð var vegna grjótflutninga til Reykjavíkurhafnar, sem þá var í smíðum, var lögð yfir hann. Enn fluttu Valsmenn völl sinn norðar á Melana en sá völlur var nokkru síðar tekinn af félaginu og gerður að allsherjar íþróttavelli fyrir Reykjavík, [[Melavöllurinn]]. Áður hafði verið íþróttavöllur norðar á Melunum, en girðingin í kringum hann skemmdist mjög af völdum óveðurs árið 1925 og var þá horfið á það ráð að flytja íþróttavöllinn þangað sem völlur Valsmanna var.<ref name=":5" /> Mikill áhuga var meðal Valsmanna á knattpyrnu strax frá upphafi og oftast mættu of margir á æfingar þrátt fyrir að félagsmenn væru ekki nema 28 talsins og var [[Loftur Guðmundsson]], fyrsti formaður félagsins, „einkar áhugasamur um viðgang þess“. Fjölmargir óskuðu eftir inngöngu í félagið en Valsmenn höfðu gert samþykkt um það að félagsmenn skyldu ekki vera fleiri en 28. Varð þetta til þess að annað knattspyrnufélag var stofnað innan vébanda K.F.U.M. sem fékk nafnið Hvatur en til stóð að þessi félög myndu heyja kappleiki sín á milli í stað þess að keppa við önnur knattspyrnufélög utan K.F.U.M. Félagið Hvatur sameinaðist þó Val fljótlega, þar sem menn töldu ráðlegra að sameina starfskrafta félaganna. Við lok fyrsta starfsárs félagsins gaf séra Friðrik út rit sem hann nefndi „Úti og inni“ og tileinkaði knattspyrnufélögunum í K.F.U.M. Val og Hvata „sem með siðprýði, áhuga og félagslyndi gjörðuð mér gleði og K.F.U.M. sóma á leikvellinum og annarsstaðar“.<ref name=":5" /> Fyrstu þrjú starfsár Vals háði félagið ekki opinbera keppni við önnur félög. Séra Friðrik stjórnaði æfingum þegar hann hafði tök á því og liðið háði mánaðarlega kappleiki við Hvat. Haustið 1914 léku Valsmenn sinn fyrsta opinbera keppnisleik við [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]. Valsmenn voru á þessum tíma bundnir af ákvörðun um að leika ekki við lið utan K.F.U.M. Séra Friðrik var á þessum tíma staddur erlendis og því ekki til taks til þess að veita leyfi, leituðu Valsmenn þá til séra Bjarna Jónssonar, sem tók vel í erindið og veitti leyfi til leiksins. Leiknum lauk með 3-2 sigri Fram, sem þótti nokkuð vel af sér vikið þar sem Framarar höfðu á þessum tíma yfir að ráða öflugu knattspyrnuliði. Árið 1915 tók Valur í fyrsta sinn þátt í Íslandsmótinu í knattspyrnu en auk þeirra kepptu [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] og [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] í mótinu. Ári síðar, á fimm ára afmæli Vals 1916, fékk Valur inngöngu í [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþróttasamband Íslands]]. 1913 var [[Skátafélagið Væringjar|Væringjafélagið]] stofnað fyrir drengi í K.F.U.M. fram til 15 ára aldurs sem gengju þá í Val. Árið 1919 vann þessi hópur ungra Valsmanna svokallað Haustmót og var það fyrsti mótssigur félagsins. Á þessum árum voru knattspyrnumót í Reykjavík haldin af knattspyrnufélögunum sjálfum og höfðu félögin oft ærnar tekjur af mótshaldinu. Fyrstu árin stóð Valur ekki að slíku móti en breyting varð þar á árið 1917 þegar [[Egill Jacobsen]], kaupmaður gaf félaginu 30. júní verðlaunagripinn Íslandshornið, en til stóð að árlega yrði keppt um þann grip og Valur halda mótið. Framarar voru í upphafi afar mótfallnir nafngiftinni þar sem þeir töldu að nafnið á gripnum væri svo líkt Íslandsbikarnum, sem Fram hafði gefið út og haft tekjur af. Kváðu Framarar nafnið móðgun við sig af hálfu ÍSÍ sem höfðu í samstarfi við Egil ákveðið nafnið á gripnum. Í gerðarbókum Vals sagði m.a. svo um þetta mál: „Út af þessu höfðum vér [...], ákveðið að taka ekki þátt í Knattspyrnumóti Íslands hjá Fram á þessu ári, nema þeir gæfu tryggingu fyrir að þeir tækju þátt í Íslandshornsmótinu þar sem það væri svo mikið fjárhagslegt tjón fyrir okkur.“ Með bréfi til Vals skömmu síðar tilkynntu Framarar um þátttöku sína í mótinu en tóku þó fram að eigi mætti skilja svo að félagið væri nú ánægt með nafnið á horninu eða fyrri framkomu ÍSÍ.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658432|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Fram vann gripinn til eignar árið 1919 en þá gaf Egill félaginu 200 krónur fyrir nýjum verðlaunagrip. Fleiri urðu mótin á vegum Vals þó ekki á þessum árum þar sem meistaraflokkur félagsins hætti keppni um þetta leyti.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994577|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-04}}</ref> === 1920-1930: Óviss framtíð === Í kringum 1920 var félagið við það að leysast upp sökum þess hve fáir sóttu æfingar hjá meistaraflokki. Meistaraflokkur Vals var þá alveg hættur að taka þátt í knattspyrnumótum og enginn 3. flokkur var til í félaginu. Var m.a. um það rætt í félaginu að sameinast [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingi]] eða leysa félagið alveg upp. [[Axel Gunnarsson]], kaupmaður, var kjörinn formaður Vals og lagðist mjög gegn því. Á þessum tíma var ekkert fé til í sjóðum félagsins og lagði Axel því sjálfur til fé fyrir boltakaupum og öðru því sem félagið þarfnaðist. Var Axel lengi vel helsti fjárhagslegur bakhjarl félagsins og sat í stjórn þess í 10 ár samfleytt lengst af sem formaður.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994583|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Upp úr 1922 var mikil deyfð yfir starfi Væringjafélagsins<ref>{{cite book |title=Skátafélagið Væringjar 25 ára |date=1938 |publisher=Skátafélagið Væringjar |url=https://timarit.is/page/4804641 |access-date=23. júlí 2022 |page=33}}</ref> og gengu þá fjölmargir Væringjar í Val. Um þetta leyti upphófst mikil liðssöfnun og árið 1922 voru félagsmenn orðnir 350 talsins en þar af hafði Jón Sigurðsson, síðar borgarlæknir, safnað 100 manns. Tók meistaraflokkur félagsins í kjölfarið þátt í knattspyrnumótum að nýju árið 1923. Í Valsblaðinu 1961 eru Axel Gunnarsson og Jón Sigurðsson nefndir forystukempur endurreisnarinnar í Val sem átti sér stað á þessum tíma. Á 15 ára afmæli félagsins árið 1926 var ákveðið að gera merki fyrir félagið og var þar um að ræða mynd af skildi og á honum var mynd af val, vængjum þöndum, með knött í klónum. Efst í grunni merkisins var sól sem sendi geisla sína, rauða og bláa yfir félagsmerkið. Félagsmerki Vals var samþykkt á aðalfundi félagsins 1926. Hugmyndina að merkinu átti Ámundi Sigurðsson, en [[Tryggvi Magnússon]] listmálari teiknaði.<ref name=":2" /> Ákvæði um merki félagsins er að finna í 3. gr. samþykkta Knattspyrnufélagsins Vals. Þar segir svo um merki félagsins: „Merki félagsins er skjöldur, en grunnur hans sól, sem sendir frá sér rauða og bláa geisla og í miðjum fleti skjaldarins er fljúgandi valur með knött í klónum. Á knöttinn skal letra nafnið VALUR.“ Sama ár var einnig ákveðið að taka upp nýjan búning, en allt frá því að Valur eignaðist fyrst félagsbúning hafði hann verið hvít peysa með bláum langröndum, hvítar buxur og bláir sokkar. Þessum búningi þótti svipa um of til búnings KR og var þá tekin upp græn peysa og svartar buxur til bráðabirgða en sá búningur var notaður allt til ársins 1926.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658439|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Nú var ákveðið að búningur félagsins skyldi vera rauð peysa, hvítar buxur og bláir sokkar. Þetta hefur síðan verið búningur félagsins en ekki hefur verið föst regla í sokkalit, en þeir hafa þó yfirleitt verið rauðir eða hvítir. Árið 1928 komu til landsins [[Skotland|skoskir]] knattspyrnumenn frá Glasgow University Club á vegum allra félaganna í Reykjavík og léku m.a. við meistaraflokk Vals. Leiknum lauk með 6-1 sigri Skotanna en Skotarnir höfðu mikla yfirburði yfir íslensku liðin. Í skýrslu um heimsókn þessa í skjölum Vals kemur fram að heimsókn þessi hafi einkum verið hugsuð svo liðin gætu lært af Skotunum og séð „hvar við stæðum í íþróttinni“. Jón Sigurðsson, formaður Vals, þakkaði Skotunum kærlega fyrir frábæran leik og glæsilega kennslustund.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658445|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Sama ár léku Valsmenn við [[Færeyjar|færeyskt]] knattspyrnulið sem var statt hér á landi og lauk leiknum með 4-1 sigri Valsmanna. === 1930-1939: Fyrstu titlarnir. Handknattleikur ryður sér rúms === Valur vann sinn fyrsta Íslandsmeistaratitil árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1930|1930]], nítján árum eftir að félagið var stofnað með markatölunni 16:2. Innan Vals þótti mikið liggja við að sigra þetta ár og héldu liðsmenn m.a. fund á [[Hótel Borg]] skömmu fyrir mótið þar sem Jón Sigurðsson og Aðalsteinn Hallsson hvöttu menn til dáða og báðu þá að „duga eða drepast“ eins og það er orðað í fundargerðinni. Tókust menn í hendur og strengdu þess heit að gera allt sem í þeirra valdi stæði til að sigra og það gekk eftir. Langþráður draumur var orðinn að veruleika. Eitt fyrsta verk nýkrýndra Íslandsmeistara var að heimsækja séra Friðrik. Séra Friðrik sagði við nýbakaða meistarana að vissulega væri sigur góður en ekki mætti ofmetnast eða sýna dramblæti, en alla tíð gaf séra Friðrik Valsmönnum ýmis heilræði, m.a. um drengilegan leik og háttprýði. Frá þessum tíma hefur varðveist dagbók Agnars Breiðfjörð þar sem hann rekur æfingasókn veturinn 1930-31. Í dagbókinni getur hann þess að Valssöngurinn hafi oftast verið sunginn í lok æfinga, sbr. t.a.m. eftirfarandi færslu frá 18. janúar 1931: „Þessi sunnudagur rann upp með hörkufrosti og norðannæðingi, og var útlit fyrir fannkomu, þrátt fyrir þessa hryssingslegu framkomu náttúrunnar, mættu á þessa æfingu 10 áhugamenn. - Án efa hefur ekki áður verið leikin knattspyrna í slíku veðri sem þessu (í það minnsta ekki á Íslandi). Æfingin var á velli KR-inga og fór allvel fram. Valssöngurinn var sunginn.“ Ári síðar héldu Valsmenn í sína fyrstu utanlandsför. Kepptu Valsmenn við lið frá [[Færeyjar|Færeyjum]] og [[Danmörk|Danmörku]] alls sex leiki. Aðalfararstjóri var séra Friðrik Friðriksson og auk hans var í fararstjórninni Jón Sigurðsson formaður félagsins. Einar Björnsson segir m.a. svo frá ferðinni í 25 ára afmælisriti Vals: <blockquote>„Þetta var í fyrsta sinn, sem íslenzkt knattspyrnufélag réðist í það, á eigin ábyrgð að senda flokk knattspyrnumanna til meginlands Evrópu og í fyrsta skipti sem íslenzkir knattspyrnumenn tóku þar land. Lagt var af stað héðan 16. júní með e. s. Lýru og leiðin lá um Færeyjar, Noreg og Svíþjóð. Ferðin til Færeyja gekk eins og í sögu, en í Þórshöfn var dvalið í rúma 4 tíma og kappleikur háður við „Havnar Boltfélag“, og lauk með sigri Vals 3:0. Leikurinn var drengilegur og fjörugur og blaðaummæli ágæt. [...] Í Kaupmannahöfn og annarsstaðar í Danmörku voru Valsmenn gestir KFUM. Móttökur hinna dönsku félaga okkar voru með afbrigðum góðar, bæði í Kaupmannahöfn og annarsstaðar sem við fórum um. Var allt gert til þess að gjöra oss ferðina sem ánægjulegasta og gagnlegasta. [...] Fyrsta kappleik sinn í Danmörku léku Valur í Kaupmannahöfn 24. júlí við KFUM Boldklub og sigruðu Danir með 3:1. Rétt er að geta þess að þetta var í fyrsta sinn sem Valsmenn kepptu á grasvelli og munu þau viðbrigði, að koma á grasvöll af malarvelli, ekki hvað sízt hafa átt sinn drýgsta þátt í ósigrinum.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658455|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> </blockquote> ==== Dýrkeyptur Íslandsmeistaratitill 1933 ==== Félagið varð næst Íslandsmeistari í knattspyrnu [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1933|1933]] og síðan óslitið fjögur ár í röð 1935-1938. Sigur Vals árið 1933 var dýru verði keyptur því í úrslitaleik Vals gegn KR 15. júní hlaut markvörður Vals, [[Jón Karel Kristbjörnsson]], svo slæma áverka að hann lést tveim dögum síðar 17. júní.<ref>{{Cite web|url=https://lemurinn.is/2013/05/04/valur-kr-upp-a-lif-og-dauda/|title=Valur-KR upp á líf og dauða|date=2013-05-04|website=Lemúrinn|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1358357/|title=Spark í spegli tímans|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-02-06|url-access=subscription}}</ref> Í Valsblaðinu 1961 sagði m.a. svo frá þessum afdrifaríka leik:<blockquote>„Þetta ár verður lengi minnisstætt, fyrir þá sök, að í úrslitaleik milli  Vals og KR skeði það að markmaður liðsins, Jón Karel Kristbjörnsson, slasaðist svo illa að hann lézt af þeim völdum 2 dögum síðar. Mun hann hafa rifnað innvortis og fengið lífhimnubólgu, sem leiddi hann  til dauða. Var mikill mannskaði að Jóni, sem var mjög efnilegur maður, góður markvörður og hafði verið meðal þeirra sem haldið höfðu hvað lengst hópinn og leikið í aðalliðinu undanfarin ár, og í yngri flokkunum. Þegar slysið vildi til stóðu leikar þannig, að jafntefli var 2:2, en er Jón féll á völlinn náði framherji KR knettinum og sendi hann í mannlaust markið. 3:2 fyrir KR. Varamarkvörðurinn, Hermann Hermannsson, er tekinn í markið. En við þetta áfall, að markvörðurinn verður að hætta, þjappast liðið svo saman, að sjaldan hefði betur til tekizt, og á næstu 40 mín. skorar Valur 4 mörk, og vann leikinn 6:3.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658463|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref></blockquote>Valur sá um útför Jóns og reisti legstein á leiði Jóns í [[Hólavallagarður|Hólavallakirkjugarði]] en minnisvarðinn var afhjúpaður við athöfn sem fram fór 19. desember 1934. Á legsteininum er að finna stórt Valsmerki. Séra [[Bjarni Jónsson (vígslubiskup)|Bjarni Jónsson]] framkvæmdi athöfnina.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658464|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Árlega, fyrir fyrsta leik á Íslandsmótinu í knattspyrnu, leggja leikmenn meistaraflokks Vals í knattspyrnu karla blóm að leiði Jóns Karels.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6478079|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658464|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-03-11}}</ref> ==== Nýr völlur við rætur Öskjuhlíðar ==== Þegar æfingavöllur Vals á Melunum var tekinn af félaginu 1926 undu félagsmenn því illa og unnu forystumenn félagsins ötullega að því að félaginu yrði bætt það tjón með nýju landi. Eftir langa mæðu fékk félagið loks úthutað svæði við rætur [[Öskjuhlíð|Öskjuhlíðar]] sem nefndist Haukaland en fram að því hafði félagið ekki átt sér neinn sérstakan leikvöll.<ref name=":5" /> Svæðið var stórgrýtt og illt yfirferðar en með samtakamætti ruddu menn svæðið og athafnasvæði knattspyrnumanna í Val jókst smám saman og haustið 1935 útbjuggu Valsmenn völl á svæðinu í sjálfboðavinnu og var það mikið og erfitt verk. Völlurinn var vígður á 25 ára afmælisári Vals árið 1936 en mikil áhersla var lögð á að klára að ryðja völlinn í tæka fyrir afmæli Vals. Á almennum fundi félagsins kom fram tillaga um að hver starfandi félagsmaður legði fram 5 krónur á mánuði, sem yrðu greiddar til atvinnulausra manna innan félagsins sem störfuðu að vallargerðinni og að félagssjóður myndi leggja jafnháa upphæð á móti. Var tillagan í kjölfarið samþykkt og kom til framkvæmda þó ekki liggi fyrir hve margir nutu þessara atvinnubótarvinnu. Völlurinn var vígður með skrúðgöngu frá húsi K.F.U.M. og voru þar samankomnir um 150 Valsmenn sem gengu þaðan inn Laugaveg og þaðan upp Barónsstíg að vellinum.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658475|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Þetta nýja svæði átti eftir að valda straumhvörfum hjá félaginu, ekki síst meðal yngstu knattspyrnumannanna, en um þessar mundir var farið að efna til keppni milli 3. og 4. flokks og var oftast keppt á Valssvæðinu að frumkvæði Vals. Átti það mikla unglingastarf sem kom í kjölfar hins nýja vallar eftir að bera ríkulegan ávöxt fyrir Val. ==== Upphaf handknattleiks í Val ==== Á vetraræfingum sem knattspyrnumenn í Val stunduðu á árunum eftir 1930 var ýmist æfð leikfimi eða knattleikni með tuskuknöttum. Þessar æfingar þóttu heldur einhæfar og gripu menn til þess ráðs að enda æfingar á handknattleik. Æfingar fóru ýmist fram í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskóla]] eða ÍR húsinu og voru pústrar tíðir líkt og segir í Valsblaðinu 1961. Þótti sumum hasinn svo mikill að málið var tekið upp á stjórnarfundi Vals. Í fundargerði um þetta segir:<blockquote>„Nokkur ágreiningur hafði komið upp um það, hvort hafa skyldi handknattleiksæfingar á æfingakvöldum félagsins, þar sem allir þeir, er æfingar sæktu gætu ekki tekið þátt í þeim. Urðu um þetta nokkrar umræður. Mæltu tveir stjórnarmenn, fyrir sitt leyti, á móti handknattleiksæfingum. Formaður hélt því fram, að það yrði ekki vel séð af nokkrum félagsmönnum ef þær yrðu lagðar alveg niður. Kom þá fram hjá tvímenningunum tillaga um að handknattleiksæfingar yrðu einu sinni í viku og þá síðasta „kortérið“. Var það samþykkt.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658490|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref></blockquote>Í fyrstu fóru menn eftir samþykkt stjórnar en ekki leið á löngu þar til allar æfingar enduðu með handknattleik. Leiknum óx stöðugt fiskur um hrygg innan félagsins og vildu menn nú reyna sig á öðrum liðum. Léku Valsmenn þá við nemendur í [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraskólanum]], [[Knattspyrnufélagið Haukar|Hauka]] og [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann]], sem á þessum tíma var nokkurs konar vagga handknattleiks á Íslandi, en þjálfari liðsins var Valdimar Sveinbjörnsson. Í upphafi voru leikir Vals og Menntaskólans ójafnir en fljótlega fór að draga saman með liðunum. Í Valsblaðinu 1961 segir m.a. frá aðstöðunni til hanknattleiksiðkunar á þessum árum. Segir þar m.a. frá leik Vals og Hauka sem fram fór á ísuðu gólfi í fimleikahúsinu við barnaskólann í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]. Salurinn hafði verið þveginn seint kvöldið fyrir leikinn í miklu frosti og þegar keppendur komu í salinn um morguninn, var mikill hluti hans með íslagi á gólfinu. Ekki kom til greina að fresta leiknum og því fór hann fram við þessar krefjandi aðstæður. Þar greinir einnig frá æfingaleik Vals við sjóliða af þýska herskipinu Metheor, sem fram fór í Austurbæjarbarnaskólanum, segir m.a. svo frá viðureigninni í Valsblaðinu: <blockquote>„Var Valsmönnum sagt, að á skipi þessu væru mjög góðir handknattleiksmenn, sem hefðu tekið þátt í mótum heima í Þýzkalandi og væru taldir þar góðir leikmenn. Yrði því um að ræða handknattleikssýningu og ekkert annað. Þjóðverjarnir vildu hafa vítateiginn strikaðan þvert yfir salinn og þegar knötturinn fór aftur fyrir það strik átti mark hann. Þeir notuðu líka niðurstungu, og léku oft á Valsmenn með því, því það kunnu þeir ekki. Aftur á móti mun salurinn hafa hamlað þeim nokkuð, enda vanari stærri sölum og leik úti. Þjóðverjar voru þá með beztu handknattleiksþjóðum í heimi. Það kom ekki lítið á óvart að leikurinn varð mjög jafn og mátti vart á milli sjá. Áhorfendur höfðu komið til að horfa á svo að svalir salsins voru þétt skipaðar. Upphófst nú mikill þjóðarmetnaður meðal áhorfenda og tóku þeir að æpa af miklum móð á Valsmenn, og segja má að Aðalsteinn Hallsson, hafi gengið berserksgang á áhorfendapöllunum, hvetjandi með öllum tiltækum orðum móðurmálsins. Leiknum lauk með aðeins eins marks mun eða 21:20 fyrir Þjóðverja. Var ekki laust við að handknattleikur nyti meira álits og viðurkenningar innan félagsins eftir þetta. Þetta var líka fyrsti leikur, sem íslenzkt lið leikur við erlenda handknattleiksmenn.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658493|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-15}}</ref> </blockquote>Sá handknattleikur sem leikinn var á þessum fyrstu árum íþróttarinnar hér á landi var nokkuð frábrugðin þeim sem þekkist í dag. Salirnir í Austurbæjarskóla, MR og í ÍR-húsinu voru litlir og gólfflöturinn leyfði ekki útlínur. Var knötturinn því alltaf í leik nema þegar mark var skorað. Heimilt var að taka knöttinn „af batta“ með því að kasta honum í vegg, markteigurinn var aðeins 2 m út frá miðju markinu og markið sjálft ekki nema 1,70 m. Ekki mátti halda knettinum lengur en í tvær sekúndur og ekki mátti stinga niður. Knötturinn var tuskuknöttur sem menn gátu með naumindum haldið á í annarri hendi eða kastað. Almennt léku menn „maður á mann“ og fimm menn voru í hvoru liði.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658494|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-15}}</ref> ==== Tengsl við KFUM rofna ==== Á þessum árum rofnuðu smám saman þau sterku tengsl sem í upphafi höfðu verið milli Vals og KFUM, en enn þann dag í dag eru Valsmenn minnugir uppruna félagsins og minnast með virðingu og hlýju tengsla sinna við KFUM og séra Friðrik Friðriksson. Á níræðisafmæli séra Friðriks árið 1958 tilkynnti Knattspyrnufélagið Valur að félagið myndi reisa brjóstmynd af séra Friðriki Friðrikssyni á Hlíðarenda.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1316224|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Brjóstmyndin var afhjúpuð á 93. afmælisdegi séra Friðriks þann 25. maí 1961 en séra Friðrik lést 9. mars sama ár.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2247303|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Á steinsúluna eru rituð þau fleygu orð: Látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði, einkunnarorð sem eiga að vera leiðarljós og takmark allra Valsmanna í leik og starfi. [[Friðrikskapella]] að Hlíðarenda var vígð árið 1993 þegar 125 ár voru liðin frá fæðingu séra Friðriks.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/105984/|titill=Biskup vígði Friðrikskapellu|höfundur=|útgefandi=Morgunblaðið| dags = 28. maí 1993| skoðað-dags = 20. janúar 2021|safnár=}}</ref> === 1939-1960: Flutningur að Hlíðarenda === Árið 1939 markar merk spor í sögu Vals með kaupum á jörðinni [[Hlíðarendi (Reykjavík)|Hlíðarenda]] við Öskjuhlíð. Á gamlársdag 1914 gaf bæjarstjórn [[Reykjavík|Reykjavíkur]] úr erfðafestubréf fyrir 5,5 hekturum lands til [[Jón Kristjánsson|Jóns Kristjánssonar]], lagaprófessors, sem gaf jörðinni nafnið Hlíðarendi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/993637|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Jón lést langt fyrir aldur fram í [[Spænska veikin|spænsku veikinni]] sem gekk yfir landið [[1918]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4912342?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/J%C3%B3n%20Kristj%C3%A1nsson%20pr%C3%B3fessor|title=Árbók Háskóla Íslands - Árbók 1918-1919 (01.01.1919) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Skömmu fyrir andlát sitt seldi Jón landið Sveini Pálssyni en síðar sama ár lést Sveinn einnig úr spænsku veikinni. Árið 1919 flutti [[Guðjón Guðlaugsson]] Alþingismaður til Reykjavíkur og keypti Hlíðarenda af dánarbúi Sveins. Guðjón bjó að Hlíðarenda til æviloka, en hann lést 6. mars 1939.<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/cv/is/?nfaerslunr=173|title=Guðjón Guðlaugsson|website=Alþingi|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> Frú Jóney Guðmundsdóttir, ekkja Guðjóns Guðlaugssonar Alþingismanns, bauð félaginu landið til kaups vorið 1939 og úr varð að félagið undirritaði kaupsamning um landið 10. maí 1939. Það var ósk Jóneyjar að selja landið Knattspyrnufélaginu Val fremur en til „[...] kaupsýslumanna sem sóttust enn fremur eftir því að eignast Hlíðarenda“ en það var hennar trú að Valur myndi hlúa að staðnum, rækta hann og prýða frekar en eigandi er ræki þar bú. Kaupverðið var 30.000 kr. en þar af nam útborgun kr. 5.000. Jörðin var 5,09 ha. að stærð, að mestu ræktað tún. Landinu fylgdi íbúðarhús, stórt fjós og hlaða. Til þess að fjármagna kaupin gaf félagið út 50 króna skuldabréf en fjármögnun stóð svo tæpt að ekki tókst að greiða stimpilgjöldin fyrr en nokkru síðar.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1501141/|title=Hugsað til hundrað ára|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-23|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658240?iabr=on#page/n3/mode/2up/search/%C3%B3%20a%C3%B0%20kaupin%20hafi%20veri%C3%B0%20ger%C3%B0%20er%20takmarkinu%20ekki%20n%C3%A1%C3%B0.%20%C3%9Eau%20eru%20a%C3%B0eins%20upphafi%C3%B0.%20Upphaf%20%C3%BEess%20starfs%20sem%20%C3%A1%20a%C3%B0%20tryggja%20f%C3%A9laginu%20fagran%20og%20fullkominn%20samasta%C3%B0|title=Valsblaðið - 12. Tölublað (01.05.1959) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref> Í samtali við Frímann Helgason sem birtist í 30. tbl. Valsblaðsins árið 1972 lýsti Hólmgeir Jónsson kaupunum og skuldabréfaútgáfunni með eftirfarandi hætti: <blockquote>„Mér er einna minnistæðast þegar Ólafur Sigurðsson skýrði frá því að hann ætlaði að leggja það til að Valur keypti Hlíðarenda. Ég var þá féhirðir í stjórninni og mér var kunnugt um að ekkert fé var til. Hann hafði ráð við því og lét að því liggja að við gæfum bara út 50 kr. skuldabréf. Nú, svo var þetta ákveðið, og farið að selja bréfin og gekk það allt vel, en heildarupphæðin var 5,000 krónur. Síðan varð ég fyrsti gjaldkeri Hlíðarendanefndar, og ég minnist ekki að hafa leyst inn nema tvö eða þrjú bréf. Síðan kom svo stríðið og verðgildi peninga rýrnaði, 50 krónur urðu lítils virði og munu fáir hafa krafizt greiðslu fyrir bréf sín.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659310?iabr=on#page/n41/mode/2up/search/S%C3%AD%C3%B0an%20kom%20svo%20str%C3%AD%C3%B0i%C3%B0%20og%20ver%C3%B0gildi%20peninganna%20r%C3%BDrna%C3%B0i,%2050%20kr%C3%B3nur%20ur%C3%B0u%20l%C3%ADtils%20vir%C3%B0i%20og%20munu%20f%C3%A1ir%20hafa%20krafizt%20grei%C3%B0slu%20fyrir%20br%C3%A9f%20s%C3%ADn|title=Valsblaðið - 30. Tölublað (11.05.1972) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref></blockquote>Ólafur Sigurðsson, þáverandi formaður Vals og bróðir Jóns Sigurðssonar, átti mikinn þátt í kaupunum á landinu og skrifaði m.a. svo um kaupin í 3. tbl. Valsblaðsins árið 1941: <blockquote>„Þó að kaupin hafi verið gerð er takmarkinu ekki náð. Þau eru aðeins upphafið. Upphaf þess starfs sem á að tryggja félaginu fagran og fullkominn samastað, þar sem unnt verði að einbeita allri orku félagsins að hinum eiginlegu verkefnum þess, íþróttaiðkunum sakir fullkominna ytri skilyrða og efnahagslegs sjálfstæðis [...] Við verðum að gera til hans meiri kröfur en nokkurn tíma hafa verið gerðar hér á landi í þessum efnum, svo miklar að þær standist kröfur tímans um næstu 100 ár a.m.k.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658049?iabr=on#page/n4/mode/2up/search/%C3%B3%20a%C3%B0%20kaupin%20hafi%20veri%C3%B0%20ger%C3%B0%20er%20takmarkinu%20ekki%20n%C3%A1%C3%B0.%20%C3%9Eau%20eru%20a%C3%B0eins%20upphafi%C3%B0.%20Upphaf%20%C3%BEess%20starfs%20sem%20%C3%A1%20a%C3%B0%20tryggja%20f%C3%A9laginu%20fagran%20og%20fullkominn%20samasta%C3%B0|title=Valsblaðið - 3. Tölublað (01.04.1941) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref></blockquote>Með kaupunum var langþráðu markmiði náð, Valur átti sitt eigið land í alfaraleið skammt frá gamla Valsvellinum og þar með lauk 28 ára hrakningasögu félagsins. Forystumenn félagsins höfðu háleitar hugsjónir um uppbyggingu að Hlíðarenda og horfðu til framtíðar, sáu fyrir sér draumsýnir um íþróttasvæði og íþróttamiðstöð en gerðu sér jafnframt grein fyrir því að langt yrði í land að draumur þeirra um framtíðarsvæði Vals rættist, en þeir höfðu tekið fyrsta skrefið. Ekki var til fé til framkvæmda á jörðinni fyrst um sinn og var landið því leigt út til Geirs í Hlíð til 5 ára til að létta undir með félaginu. Einum hektara var þó haldið eftir til að nýta undir æfingar en [[Reykjavíkurflugvöllur]] var farinn að þrengja mjög að æfingasvæðinu sem þá var í notkun. Miklar deilur áttu sér stað innan félagsins sem utan um kaupin og var áskorun m.a. send til bæjarstjórnar um að taka 1.000 kr. árlega af félaginu "er færi svo gáleysislega með fé sitt". Þessar óánægjuraddir þögnuðu árið 1944 þegar Hlíðarendanefnd skilaði 100.000 kr. hagnaði af bílahappdrætti og hlutaveltu. Arkitektarnemarnir [[Gísli Halldórsson (arkitekt)|Gísli Halldórsson]] og [[Sigvaldi Thordarson]] voru fengnir til þess að skipuleggja Hlíðarenda til framtíðar árið 1943 og skiluðu þeir af sér uppdrátti dagsettan í apríl sama ár. Á uppdrættinum mátti sjá fullburða leikvang með grasi, áhorfendastúkum og hlaupabraut, stóran malarvöll, knattspyrnuvöll drengja, utanhúss handboltavöll á grasi, tennisvelli, íþróttahús, félagsheimili, búningaaðstöðu, íbúð umsjónarmanns og sundlaug. Ekkert varð úr þessum áformum og ári síðar gerðu þeir annan uppdrátt þar sem útihús á svæðinu, fjósi og hlöðu var breytt í félagsaðstöðu, fundarherbergi og búningsklefa. Nýr malarvöllur var vígður 1949 og 1953 var grasvöllur tekinn í notkun að Hlíðarenda.<ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/valur/docs/valsbla_i__2019_web|title=Valsblaðið 2019|last=22911024|website=Issuu|language=en|access-date=2021-01-26|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518061423/https://issuu.com/valur/docs/valsbla_i__2019_web|url-status=dead}}</ref> ==== Fyrstu Íslandsmeistararnir í handknattleik ==== Haustið 1939 fór stjórn [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþróttasambands Íslands]] þess á leit við Val að standa fyrir Íslandsmóti í handknattleik. Beiðnin var samþykkt á stjórnarfundi hjá Val í byrjun desember sama ár og fór svo að Valur og Víkingur önnuðust mótshaldið. Val hafði skömmu áður áskotnast veglegur bikar af Vátryggingafélaginu Nye danske og í tilefni af þessu nýja móti gaf Valur bikarinn til keppni í meistaraflokki. Alls tóku sex lið þátt í [[Handknattleiksárið 1939-40|mótinu]]: Valur, [[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]], [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR,]] [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]], [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] og [[Háskóli Íslands|Háskólinn]] en Valsmenn stóðu uppi sem sigurvegarar. Voru Valsmenn þar með orðnir fyrstu Íslandsmeistararnir í handknattleik. Valsblaðið 1961 greinir frá undirbúningi Valsmanna fyrir leikinn gegn Háskólanum, sem þótti afar sterkur andstæðingur. Enginn sérstakur þjálfari stýrði Valsliðinu á þessum tíma og því brugðu menn á það ráð að koma saman á skrifstofu Sveins Zoega, sem þá starfaði hjá Sparisjóði Reykjavíkur, til þess að ræða málin fyrir mikilvægan leik gegn Háskólanum. Var þar samþykkt að hver og einn skyldi gagnrýna aðra liðsmenn og segja þeim hvað það væri sem þeir mættu bæta í sínum leik. Skyldu leikmenn jafnframt hlusta á gagnrýnina og máttu ekki svara fyrir sig. Valsmenn vörðu Íslandsmeistaratitilinn [[Handknattleiksárið 1940-41|1941]] og [[Handknattleiksárið 1941-42|1942]] og aftur [[Handknattleiksárið 1943-44|1944]]. Valsmenn hafa ávallt átt velgengni að fagna í handknattleik þegar á heildina er litið þótt stundum hafi starfið dalað um tíma. ==== Skíðamenn Vals fá þak yfir höfuðið ==== Árið 1941 á 30 ára afmæli félagsins var tekin til notkunar skíðaskáli sem félagið leigði af ÍR. Mikill skíðaáhugi var hér á landi um og eftir 1930 og voru þá fjölmargir skíðaskálar byggðir. Fjölmargir félagsmenn Vals stunduðu skíðaíþróttina af kappi og börðust fyrir því að félagið eignaðist sinn eigin skíðaskála. Var málið mikið rætt innan félagsins en menn höfðu m.a. áhyggjur af því að Valsmenn færu að dreifast með öðrum félögum í skíðaferðir. Ýmsir möguleikar voru kannaðir en hagkvæmasta boðið kom frá ÍR um leigu á „Valgerðarstöðum“, litlu sumarhúsi, rétt við [[Kolviðarhóll|Kolviðarhól]] á [[Hellisheiði]]. Gerður var leigusamningur til fimm ára og hófust sjálboðaliðar þegar handa við að lagfæra og breyta húsinu. Var það von manna að þegar leigutíminn væri á enda yrði búið að reisa nýjan og vandaðan skála fyrir skíðadeildina.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658498|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-03-11}}</ref> Fljótlega kom í ljós að skíðaskálinn væri of lítill. Hófst mikil fjársöfnun og eftir áramótin 1942-43 hafði nægt fé safnast til þess að unnt væri að hefjast handa við að teikna húsið. Andreas Bergmann teiknaði skálann sem var reistur innan um klettaborgir framar í [[Sleggjubeinsdalur|Sleggjubeinsdal]] og var samningur gerður við ÍR um landið. Þegar um vorið hófust framkvæmdir og var öll vinna, nema hellulögn á þaki, framkvæmd af Valsmönnum í sjálfboðavinnu. Vinna fór að mestu fram um helgar og gekk vel því húsið var vígt 11. desember 1943. ==== Íþróttahús að Hlíðarenda ==== Snemma á árinu 1953 var sú ákvörðun tekin, að hefjast handa um byggingu íþróttahúss að Hlíðarenda. Opinberir aðilar vildu ekki fallast á fyrirætlanir Vals um að hafa húsið stærra en 16x32 m auk gangs og búningsherbergja og varð það því raunin. Framkvæmdir hófust 1954 en [[Skarphéðinn Jóhannsson]] teiknaði húsið og hafði eftirlit með byggingu þess. Nokkrar tafir urðu á framkvæmdum þar sem styrkir bárust ekki sem skyldi. Var þá brugðið á það ráð að leigja [[Hitaveitu Reykjavíkur]] húsið sem geymsluhús, þar til félagið gæti hafist handa um innréttingu þess. Árið 1958 gátu framkvæmdir hafist að nýju þar félaginu hafði tekist að safna saman nokkru fé með lántökum, styrkjum, fyrirframgreiðslum upp í leigu o.s.frv. Straumhvörf urðu í starfi félagsins með tilkomu íþróttahúss að Hlíðarenda sem tekið var í notkun 1958 en húsið var fullgert 1960. Þetta íþróttahús var mikil lyftistöng fyrir Val, bæði fyrir íþróttaiðkun og allt félagsstarf. Um framkvæmdirnar að Hlíðarenda sagði m.a. svo í Valsblaðinu árið 1961 sem gefið var út í tilefni af 50 ára afmæli félagsins:<blockquote>„Þeir sem fylgst hafa með framkvæmdum á Hlíðarenda, frá því farið var að vinna að byggingum þar, munu sammála um að þar hafi gerzt kraftaverk. Það verður því ekki hjá því komizt, að geta þeirra sem þar hafa verið í fararbroddi, og tekið á sínar herðar forustustarfið. Margir hafa lagt þar hönd að, og unnið gott starf, en það er hér, eins og yfirleitt vill oftast verða, að meginþunginn hvílir á tiltölulega fáum. Allt frá byrjun, eða frá því að Hlíðarendakaupin voru gerð 1939 hafa aðeins 3 menn gegnt formennsku Hlíðarendanefndar. Fyrst Ólafur Sigurðsson til ársins 1948, en í nefndinni var hann til dauðadags. Var áhugi hans fyrir Hlíðarenda mjög mikill og lagði starfinu þar jafnan það lið, sem aðstaða hans og tími frekast leyfði. Við tók af honum Jóhannes Bergsteinsson, og hefur hann unnið staðnum af geysilegum dugnaði, bæði hvað snertir tillögur um fyrirkomulag og eins sem góður fagmaður að sjálfri vinnunni. Núverandi formaður Hlíðarendanefndar, er Úlfar Þórðarson, og hefur hann fórnað tíma og kröftum að fá dæmi munu um slíkt. Er það mikið lán fyrir Val, að hafa slíka forustumenn í nefnd, sem hafði jafn þýðingarmikil verkefni með höndum.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658507|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-05-04}}</ref></blockquote>Árið 1971 var hafist handa við undirbúning að nýjum grasvelli í fullri stærð og bættum aðbúnaði áhorfenda. Valur varð fyrsta Reykjavíkurfélagið til þess að ná því marki að leika heimaleiki á eigin grasvelli en hann var vígður 1981.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659885|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-04}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1377779/|title=Vængjum þöndum í heila öld|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-26|url-access=subscription}}</ref> Á 9. áratugnum héldu framkvæmdir áfram og árið 1987 var tekið í notkun annað íþróttahús ásamt vallarhúsi og félagsheimili.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1664000|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> Íþróttahúsið sem byggt var árið 1987 vék síðar fyrir nýrri íþróttahöll sem vígð var árið 2007. Samhliða því tóku Valsmenn í notkun nýjan keppnisleikvang, yfirbyggða stúku og félags- og skrifstofuaðstöðu.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1162089/|title=&quot;Mannvirkin skapa grunn til framtíðar&quot;|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-23|url-access=subscription}}</ref> Þann 3. október 2015 vígðu Valsmenn nýjan keppnisvöll þar sem undirlagið var úr gervigrasi og leikur félagið nú heimaleiki sína á gervigrasi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6478070|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> ==== Konur í Val ==== Á fyrstu árum félagsins á meðan tengslin voru hvað mest við K.F.U.M. áttu eðli málsins samkvæmt einungis piltar aðild að Val. Á fyrstu starfsáratugum Vals var einnig lítið um að stúlkur stunduðu íþróttir, slíkt þótti jafnvel ekki kvenlegt. Helst var að stúlkur stunduðu [[Fimleikar|fimleika]] eða [[sund]], knattleikir þóttu ekki við þeirra hæfi. Tíðarandinn breyttist mjög á stríðsárunum. Í árskýrslu stjórnar Vals árið 1947 segir m.a. svo: „Helga Helgasyni falið að gera tilraunir að koma upp kvennadeild í handknattleik“ en ekki er þess getið hvernig tilraunin tókst.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658519|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-05-04}}</ref> Aftur á móti hófu stúlkur fljótlega upp frá þessu að æfa handknattleik með Val og að því kom að handknattleiksdeild kvenna var stofnuð hjá félaginu 1948. Um aðdraganda og stofnun kvennadeildarinnar í Val segir Helgi Helgason m.a. svo í 50 ára afmælisriti Valsblaðsins 1961: <blockquote>„Eftir að farið var að efna til reglulegra ferða í hinn nýbyggða skíðaskála félagsins - um hverja helgi -, varð þess ekki langt að bíða, að með í ferðir okkar fóru að koma nokkrar ungar stúlkur, sem þá gjarnan voru þarna, til að byrja með, í fylgd með feðrum sínum, „gömlum“ og góðum félögum Vals. Með tilkomu þessara ungu stúlkna, sem að vísu voru ekki margar fyrst í stað, mátti fljótlega greina það, að í skálanum myndaðist allt annar andi, en þar hafði ríkt á meðan þar var karlkynið eitt ráðandi. Menn urðu tillitssamari hverjir við aðra, hjálpsamari og glaðværin sönn og óþvinguð í nærveru hins kynsins. Já, „stemmningin“ varð öll önnur en verið hafði, á þessu ltila - en oft mannmarga - fjallaheimili okkar. [...] Í samtölum, sem ég átti við „Skála-stúlkurnar“, fóru þær ekki í neinar grafgötur með það, að allar, upp til hópa langaði þær til að geta orðið enn virkari þátttakendur í félagslífi Vals en þær raunverulega voru og um það voru þær einnig sammála, að handkanttleikur fyrir þær væri það, sem vantaði.“</blockquote>Skömmu síðar birtust auglýsingar í dagblöðum landsins þar sem stúlkur voru hvattar til að mæta á handknattleiksæfingar á miðvikudagskvöldum á Miðtúnsvelli. Vel var mætt á fyrstu æfinguna og um þær stúlkur sem sóttu fyrstu æfinguna ritaði Helgi Helgason m.a. svo: „Þessi nöfn munu verða skráð óafmáanlegu letri í annála félagsins, til að geta borið um það hverjar þær voru, sem fyrstar urðu til að brjóta þá leið, sem svo margar ungar stúlkur Vals hafa síðan farið, og eiga eftir að fara á ókomnum árum, sjálfum sér og félaginu til velfarnaðar.“ Æ síðan hafa kvennaflokkar í knattspyrnu og handknattleik staðið fyrir sínu, ekki aðeins á íþróttavöllunum, heldur einnig í hinu félagslega starfi og sú ákvörðun að veita konum aðgang að félaginu varð til þess að styrkja Val mikið félagslega. Það var ekki fyrr en eftir stofnun kvennadeilda sem hægt var að tala um Val sem alhliða íþrótta- og æskulýðsfélag. Það var fyrst árið 1962 sem þær hrepptu Íslandsmeistaratitilinn og um langan tíma var kvennalið Vals ósigrandi í handknattleik. [[Sigríður Sigurðardóttir|Sigríður Sigurðardóttir,]] handknattleikskona úr Val, var kjörin [[íþróttamaður ársins]] [[1964]], fyrst kvenna. Á 8. áratugnum náði kvennaknattspyrna að skjóta rótum hjá Val og félagið hampaði sínum fyrsta Íslandsmeistaratitli í kvennaknattspyrnu árið 1978. Á [[1981-1990|9. áratugnum]] átti Valur sigursælasta lið landsins í kvennaknattspyrnu. ==== Deildaskipting ==== Árið 1959 var gerð veigamikil skipulagsbreyting hjá félaginu er tekin var upp deildaskipting. Ákveðið var að skipta Val í þrjár deildir: Handknattleiksdeild, knattspyrnudeild og skíðadeild og kjósa sérstakar stjórnir þessara deilda. Áttu deildirnar að starfa nokkuð sjálfstætt og taka ákvarðanir um eigin mál en aðalstjórn félagsins átti að fara með æðsta vald í félaginu milli aðalfunda. Nokkuð skiptar skoðanir voru innan félagsins um fyrirhugaða deildaskiptingu en í Valsblaðinu 1961 þar sem farið var yfir 50 ára sögu félagsins þótti fyrirkomulagið hafa gefist vel. Það hafi skapað fjölbreytni í starfið og gefið fleiri félögum tækifæri til að láta að sér kveða við félagsstörfin.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658541|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> Í kjölfarið voru kjörnar sérstakar stjórnir fyrir hverja deild en þær skyldu svo lúta stjórn aðalstjórn félagsins sem færi með æðsta vald í málefnum Knattspyrnufélagsins Vals. === 1960-1980: Körfubolti í Val. Badmintondeild. Sprengja í iðkun. Valur - Benfica. === ==== Stofnun körfuknattleiksdeildar ==== Stofnun körfuknattleiksdeildar Vals má rekja aftur til 25. desember 1951 þegar níu drengir, allir fyrrum nemendur úr [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] að einum frátöldum, stofnuðu körfuboltalið sem þeir gáfu nafnið „Gosi“. Um tilgang félagsins sagði m.a. svo í tíu ára afmælisriti þess:<blockquote>„Þá fýsti að halda hópinn, er skólaveru lyki, og í því skyni stofnuðu þeir félagið. Háleitara var markmiðið ekki í fyrstu, enda vart við því að búast, að svo alvörulitlir piltar, sem völdu félagi sínu þetta skrítna heiti, væru upptendraðir hugsjónaeldmóði eða ætluðu að betrumbæta æskuna í heild með því að útbreiða þennan undarlega knattleik.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659162?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/Gosi|title=Valsblaðið - 29. Tölublað (24.12.1970) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-20}}</ref> </blockquote>Gosi var eitt stofnliða efstu deildar í körfuknattleik þrátt fyrir að félagið hafi ekki fengið formlega aðild að Íþróttabandalagi Reykjavíkur fyrst um sinn. Félagið keppti engu að síður sem gestalið á fyrsta Íslandsmótinu í körfuknattleik árið 1952. Guðmundur Árnason var einn af stofnendum Gosa en hann telur að Gosi sé fyrsta íþróttafélagið hér á landi sem hefur eingöngu verið stofnað í þeim tilgangi að leika körfuknattleik. Liðsmenn Gosa pöntuðu búninga og körfuknattleiksskó frá Bandaríkjunum og fengu starfsmenn frá bandaríska sendiráðinu til þess að kenna þeim körfubolta. Guðmundur Georgsson var formaður félagsins flestöll fyrstu árin. Þrátt fyrir að félagið hafi í upphafi verið stofnað af drengjum úr MR bauðst almennum iðkendum fljótlega að ganga til liðs við félagið en einn þeirra var Ólafur Thorlacius, sem síðar varð spilandi þjálfari, bæði hjá K.F.R. og síðar hjá Val. 22. desember 1957 breytti Gosi nafni sínu í K.F.R., eða Körfuknattleiksfélag Reykjavíkur. Ólafur Thorlacius minntist þess að stofendur félagsins hafi ekki talið Gosanafnið nægilega virðulegt auk þess sem erfitt hafi verið að afla fjár af þeim sökum. Undir nafni K.F.R. var leikið til ársins 1970. Samhliða nafnabreytingunni var tilkynnt um ráðningu [[Eðvald Hinriksson|Eðvalds Hinrikssonar]] (Mikson) sem aðalþjálfara félagsins, en hann var einn af frumkvöðlum körfuknattleiks á Íslandi. Undir það síðasta gekk örðulega að halda úti starfi yngri flokka hjá K.F.R. þar sem félagið átti í erfiðleikum með æfingaaðstöðu auk þess sem félagið átti ekki félagsaðstöðu. 3. október 1970 rann K.F.R. saman við Knattspyrnufélagið Val og hóf að keppa í körfuknattleik undir merkjum félagsins. Á stofnfundinum var kjörin stjórn sem var svo skipuð: [[Sigurður Már Helgason]] formaður, Rafn Haraldsson varaformaður, Auðunn Ágústsson bréfritari og Örn Harðarson ritari.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.scribd.com/document/489157535/Valsbla%C3%B0i%C3%B0-2020-WEB-pdf|title=Valsblaðið 2020 WEB.pdf|website=Scribd|language=en|access-date=2021-01-26}}</ref> Skömmu eftir stofnfundinn sendi aðalstjórn Vals frá sér fréttatilkynningu þar sem m.a. segir: <blockquote>„Að undanförnu hafa farið fram umræður milli Knattspyrnufélagsins Vals og stjórnar Körfuknattleiksfélags Reykjavíkur, um þá ósk K.F.R. að gerast deild í Val. Mál þetta var ítarlega rætt bæði innan stjórnar Vals, í fulltrúaráðinu og síðan lagt fyrir auka-aðalfund, þar sem það var endanlega samþykkt. Hinn 3. október 1970 var svo stofnfundur körfuknattleiksdeildar Vals haldinn að félagsheimilinu að Hlíðarenda. Þar gerði formaður Vals, Þórður Þorkelsson glögga grein fyrir málinu og gangi þess. Auk Þórðar tóku til máls Sigurður Helgason og Guðmundur Georgsson frá K.F.R. og lýstu ánægju sinni yfir þessum málavöxtum. Ýmsir fleiri töluðu þarna og töldu ræðumenn allir, að vel hefði tekist til í sambandi við mál þetta þar sem fyrr eða síðar myndi þessi íþróttagrein verða tekin á stefnuskrá Vals, hefði því verið mjög misráðið ef lausn máls þessa hefði orðið með öðrum hætti en raun varð á.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1415184|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-27}}</ref> </blockquote>Valsblaðið ræddi árið 1970 við Sigurð Má Helgason fyrsta formann körfuknattleiksdeildar Vals en þar skýrði hann m.a. svo frá stofnun deildarinnar í Val: <blockquote>„Ýmsar ástæður lágu til þess að við fórum að leita fyrir okkur hjá Val, hvort þar væri hljómgrunnur fyrir því að við kæmum sem félagar og þá deild í Val. Var fyrir ári síðan byrjað að leita hófanna um þetta. Útlitið hjá okkur var ekki sem best. Við höfðum hvergi félagssvæði, til stóð að rífa Hálogaland, en þar höfðum við þó svolítinn geymslukassa fyrir knetti, en það hús var okkar aðalvígi. Það var úr vöndu að ráða, átti að gefast upp, eða að leita að nýjum grunni til að starfa á. Það var almenn skoðun okkar að halda saman áfram, og leita að nýjum leiðum, og þá kom þessi hugmynd upp. Þetta var ekki sárasaklaust, en þetta var stórt félag með mikla félagslega aðstöðu sem okkur hefur alltaf vantað, þó þetta hafi einhvern veginn bjargast. Ég taldi hins vegar að við legðum það mikið með okkur til Vals að við stæðum á svipuðu stigi og Valur, sem sagt, við legðum til fólk, en þeir aðstöðuna. Fyrir okkur vakti að þetta gæti orðið til eflingar íþróttinni, og að við gætum haldið áfram að vera félagar, þó nafnið væri annað. Stofnfundurinn var svo haldinn í Félagsheimili Vals 3. okt. eins og fyrr var getið, og þar sá körfuknattleiksdeild Vals dagsins ljós, en við kvöddum okkar kæra KFR þann sama dag og geymum að sjálfsögðu margar góðar minningar frá því félagi. [...] Við munum gera okkar besta, og takist okkur að nýta aðstöðuna hjá Val vona ég að „Ljóti andarunginn“ geti orðið að fallegum fugli er fram líða stundir.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659165|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-27}}</ref> </blockquote>Valsblaðið 2020 hafði samband við Sigurð Má Helgason í tilefni af 50 ára afmæli körfuknattleiksdeildar Vals. Þar lýsti hann upphafsárunum í Val m.a. með eftirfarandi hætti: <blockquote>„Við vorum afar sjálfstæð eining hjá félaginu fyrstu árin og lítil sem engin tengsl voru á milli deilda á þeim tíma en ég sat fundi í aðalstjórn. Rekstur körfuknattleiksdeildarinnar var alveg sjálfstæður, við sáum um ráðningu þjálfara yngri flokka, fjáröflun og allt utanumhald. Við vorum með hugsjónafólk í þjálfun sem vann hljóðlaust. Mikil sjálfboðavinna var hjá þjálfurum á þessum árum sem keyrðu af hugsjón um allt land í leiki en foreldrastarf þekktist ekki. Einnig vorum við fyrsta deildin til að flytja inn erlenda körfuboltaþjálfara sem var mikil lyftistöng og hafði góð áhrif á útbreiðslu körfuknattleiks á Íslandi.“<ref name=":3" /> </blockquote> Á [[1961-1970|7. áratugnum]] var stofnuð [[Badminton|badmintondeild]] hjá Val en deildin náði aldrei að eflast verulega. Einnig átti skíðaíþróttin erfitt uppdráttar hjá félaginu, fyrst og fremst vegna þess að önnur íþróttafélög buðu upp á betri aðstöðu, en félagið átti þó stóran skíðaskála sem reistur var 1943 í Sleggjubeinsdal og var mikið notaður í félagsstarfinu. ==== Sprengja í iðkun ==== Gífurleg breyting varð á öllu íþróttalífi Íslendinga á áttunda áratugnum og segja má að íþróttavakning hafi átt sér stað. Valur fór ekki varhluta af þessari íþróttavakningu. Mjög mikil sókn var á öllum vígstöðvum hjá félaginu, enda vel í stakk búið til þess að taka á móti fjölda fólks og búa unglingum æskilega aðstöðu til æfinga og leikja. Allt frá stofnun félagsins árið 1911 hafði Valur verið stórt nafn í íslenskum íþróttaheimi en sennilega hefur stjarna félagsins aldrei risið eins hátt og á [[1971-1980|áttunda átatugnum]]. Valur varð þá að stórveldi í nær öllum íþróttagreinum sem stundaðar voru innan félagsins, bæði í meistaraflokkum og yngri flokkum. Ungilngastarfið hjá félaginu tók stökk fram á við og öll skipulagning félagsstarfsins þótti til mikillar fyrirmyndar. Barna- og unglingastarf hjá Val hefur í gegnum tíðina verið mjög öflugt og hefur þetta öfluga starf orðið til þess að Valur hefur lengst af tvímælalaust verið eitt sterkasta íþróttafélag á Íslandi og markið hefur ávallt verið sett hátt. Af félagsins hálfu hefur jafnan verið lögð áhersla á að fá hæft fólk til þess að leiðbeina hinum ungu og er ekki síður mikilvægt að búa börnum og unglingum góða aðstöðu. Árangur unglingaliða félagsins sýnir hversu starfið hefur verið öflugt en ótaldir eru þeir Íslandsmeistaratitlar og aðrir titlar sem ungt Valsfólk af báðum kynjum hefur fært félagi sínu á undanförnum áratugum og það sem er einkar ánægjulegt fyrir félagið er að flest það fólk sem skarað hefur fram úr í íþróttum hjá Val hefur alist upp hjá félaginu og hefur það verið einkennandi fyrir starfið. Segja má að skipulag unglingastarfsins hafi í stórum dráttum haldist hið sama í áratugi. Aldursflokkaskipting hefur þó verið mismunandi. Lengi vel höfðu þeir yngstu fá verkefni við sitt hæfi, aðeins var keppt í 2. og 3. flokki, síðar bættust 4. -6. flokkur við og á síðustu árum 7. flokkur hjá piltum og 6. flokkur hjá stúlkum. Þegar árið 1938 var stofnað til unglingaleiðtogaembættis innan aðalstjórnar félagsins sem sýnir hversu félagið hefur snemma látið sig unglingastarfið sérstaklega varða enda var félagið upphaflega stofnað sem unglingafélag í tengslum við æskulýðsstarf KFUM. Síðar tóku við unglinganefndir sem önnuðust skipulag unglingamálanna en mesta breytingin varða árið 1959 er deildarskiptingin var tekin upp og hverri deild fyrir sig var valin ákveðin stjórn. ==== Valur - Benfica ==== Árið 1968 lék knattspyrnulið Vals við Benfica í Evrópukeppni Meistaraliða. 18.243 áhorfendur mættu á leikinn sem var met. === 1980-1991: Bygging nýs íþróttahúss. Valur vængjum þöndum. Sumarbúðir í borg. Íslandsmeistarar undir stjórn Ian Ross. === ==== Uppbygging að Hlíðarenda ==== Jón G. Zoega, sem var formaður knattspyrnudeildar Vals þegar framkvæmdir við nýtt íþróttahús hófust, lýsti aðdraganda að byggingu þess í Valsblaðinu 1991 svo: <blockquote>„Það var stjórn knattspyrnudeildar Vals árið 1980 átti hugmyndina að því að byggja nýtt íþróttahús. Við vorum í verulegum vandræðum með vetraræfingar knattspyrnumanna innanhúss því þeir voru látnir sitja á hakanum af skiljanlegum ástæðum við nýtingu eina íþróttahúss félagsins. Handboltinn og körfuboltinn eru inniíþróttir og þess vegna áttu þessar greinar flesta tíma í húsinu. Engin áform voru uppi hjá aðalstjórn félagsins og ekkert í gangi sem benti til þess að íþróttahús yrði reist á næstu árum. Við í stjórn knattspyrnudeildar fórum þá að velta fyrir okkur möguleikum á því að koma okkur upp aðstöðu fyrir knattspyrnumenn á þann hátt að þeir gætu sparkað innanhúss þótt ekki væri um glæsilegt íþróttahús að ræða. Fyrst beindust sjónir manna að flugskýlunum sem voru í næsta nágrenni við Hlíðarenda. Eftir frumkönnun kom í ljós að við fengum ekki inni í neinu flugskýli. Þá beindust augu manna að því að kaupa stóran bragga af varnarliðinu og reisa hann á Hlíðarenda. Á sama tíma var ljóst að sýningarskáli, sem hafði verið nokkur ár við Laugardalshöllinni og var í eigu Kaupstefnunnar hf., var til sölu. Við ákváðum að ganga til samstarfs við Kaupstefnuna um kaup á skemmunni sem var óeinangruð og súlulaus. Knattspyrnudeildin keypti skemmuna fyrir sinn eigin reikning - lét rífa hana í Laugardalnum og flytja hana að Hlíðarenda. Í stjórn knattspyrnudeildar á þessum tíma var Þorvaldur Mawby, sem var framkvæmdastjóri eins stærsta byggingafélags landsins, Byggung hf., og hafði hann gríðarlega þekkingu á byggingamálum og góð sambönd sem nýttust knattspyrnudeildinni. [...] Knattspyrnudeildin réðst í það að grafa grunn, steypa sökkulinn og reisa skemmuna ofan á hann. [...] Knattspyrnudeildin seldi þriggja herbergja íbúð til þess að standa undir grunngreftrinum, sökklinum og veggjunum en átti fyrir skemmunni í sjóði sínum. Þegar þessu lauk tók aðalstjórn félagsins við af okkur og lauk byggingu íþróttahússins á nokkrum árum undir styrkri stjórn Péturs Sveinbjarnarsonar, þáverandi formanns Vals.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997821|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref></blockquote>Fyrsta skóflustungan að húsinu var tekin 10. maí 1981 og húsið fullklárað og vígt árið 1987. Skíðaskáli skíðadeildar Vals var endurreistur á árunum 1980-1981 en Sigurður Guðmundsson stýrði þeim framkvæmdum. Þá var félagsheimilið og íbúðarhúsið að Hlíðarenda endurbyggt en ástand húsanna var orðið svo slæmt að þau voru varla hæf til notkunar. Aðalstjórn tók þá ákvörðun að endurbyggja húsin en til skoðunar kom að rífa þau. Árið 1983 lék Valur fyrstu opinberu heimaleikina í knattspyrnu að Hlíðarenda. Valur varð þar með fyrsta reykvíska félagið til þess að leika deildarleik í efstu deild á eigin félagssvæði en á níunda áratugnum var Valur fyrsta liðið í Reykjavík til þess að leika alla sína heimaleiki á eigin heimavelli. Árið 1988 var tréstúka byggð við knattspyrnuvöll félagsins en hún fauk í miklu óveðri sem geysaði í febrúar 1991. Stúkan var endurreist fyrir keppnistímabilið 1991. Árið 1988 gekk félagið einnig til samninga við Reykjavíkurborg vegna lagningar nýs Bústaðavegar. Félagið lét af hendi u.þ.b. hálfan hektara úr erfðafestulandi sínu gegn afhendingu á flugvallarveginum gamla. Hafði félagið í kjölfarið til umráða samfelldu svæði í vesturátt og að loknum samningum við Reykjavíkurborg var landsvæði Vals 85.500 fermetrar. ==== Valur vængjum þöndum. 70 ára afmælisrit Vals ==== Árið 1981 í tilefni 70 ára afmælis Knattspyrnufélagsins Vals gaf félagið út veglegt afmælisrit, Valur vængjum þöndum. Höfundar ritsins voru Jón Birgir Pétursson og Steinar J. Lúðvíksson en ritstjóri Ólafur Gústafsson. Ritið fjallar ítarlega um sögu félagsins allt frá stofnun fram til ársins 1981 en ritið er alls 250 blaðsíður. ==== Sumarbúðir í borg ==== Vorið 1988 bauð Knattspyrnufélagið Valur í fyrsta sinn upp á íþróttanámskeið fyrir börn undir nafninu "Sumarbúðir í borg". Sumarbúðir í borg eru enn starfræktar fyrir börn á aldrinum 6-11 ára. Lögð er áhersla á fjölbreytta íþróttaiðkun þar sem unnið er með skyn- og hreyfiþroska barna í gegnum fjölbreytta leiki en helsta markmið námskeiðsins er að veita börnunum fjölbreytt íþróttauppeldi og byggja upp hjá þeim heilbrigðar og hollar lífsvenjur í öruggu, jákvæðu og skemmtilegu umhverfi. ==== Íslandsmeistarar undir stjórn Ian Ross ==== Í mars 1984 gerði knattspyrnudeild Vals samning við Ian Ross, Skota sem áður hafði m.a. leikið með Aston Villa og Liverpool en hafði einnig mikla reynslu sem þjálfari, þess efnis að Ross myndi taka við þjálfun meistaraflokks karla í knattspyrnu. Ross var fljótur að sanna sig sem þjálfari en liðið hafnaði í öðru sæti á hans fyrsta tímabili. Ross stýrði liðinu til sigurs á Íslandsmótinu í knattspyrnu ári síðar og endurtók leikinn árið 1987. === 1991-2001. Fjárhagsörðugleikar. Friðrikskapella reist. Fall í fyrsta sinn. Frábær árangur í handknattleik karla. === ==== Friðrikskapella ==== Á afmælisdag séra Friðriks 25. maí 1990 var fyrsta skóflustungan tekin að kapellu séra Friðriks, svonefndri [[Friðrikskapella|Friðrikskapellu]]. Fyrstu skólfustunguna að Friðrikskapellu tók [[Davíð Oddsson]], í borgarstjóratíð sinni. Hr. [[Ólafur Skúlason]], þáverandi [[Biskup Íslands|biskup Íslands]], vígði Friðrikskapellu 25. maí 1993 þegar 125 ár voru liðin frá fæðingu Friðriks Friðrikssonar. Kapellan tekur 150 manns í sæti en kostnaður við hana nam 21,3 milljónum króna að frátöldum efnisgjöfum og sjálfboðavinnu. Framkvæmdirnar voru fjármagnaðar með föstum framlögum 80 styrktarmanna og framlögum fyrirtækja og styrkja frá Reykjavíkurborg, ríkissjóði Íslands og jöfnunarsjóði kirkna. Friðrikskapella var reist af samtökum um byggingu Friðrikskapellu sem stofnuð voru árið 1989. Stofnendur samtakanna voru vinir séra Friðriks og félagsmenn í samtökum sem séra Friðrik stofnaði: KFUM og KFUK, knattspyrnufélaginu Val, karlakórnum Fóstbræðrum og skátahreyfingunni (skátafélagið Væringjar). Formaður samtaka um byggingu Friðrikskapellu var [[Gylfi Þ. Gíslason]] og formaður framkvæmdanefndar Pétur Sveinbjarnarson. Arkitekt kapellunnar er Nikulás Úlfar Másson.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/105984/|title=Biskup vígði Friðrikskapellu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> ==== Valsmenn hf. ==== Hinn 1. desember 1999 var fjárfestingarhlutafélagið Valsmenn hf. stofnað að Hlíðarenda. Rúmlega 200 manns mættu á stofnfundinn en tilgangur félagsins var að vera sjálfstæður fjárhagslegur bakhjarl fyrir Knattspyrnufélagið Val. Markmið félagsins var að gera Val aftur að þeirri fjöldahreyfingu sem félagið var. Í Valsblaðinu 1999 var haft eftir Brynjari Harðarsyni, stjórnarformanni Valsmanna hf. að "Stofnun félagsins [hefði] verið í uppsiglingu í langan tíma og [kæmi] til af gríðarlegum þrengingum íþróttahreyfingarinnar. Hreyfingin [standi] á krossgötum áhugamennsku og atvinnumennsku og þjóðfélagsaðstæður [hafi] gjörbreyst. Starf sem áður byggðist á þróttmiklu starfi áhugasamra félagsmanna byggist nú fyrst og fremst á aðgangi að fjármagni. Íþróttir og viðskipti [væru] alltaf að færast nær hvort öðru." Jafnframt kemur fram að yfir 40 milljónir hafi safnast.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998521#page/n53/mode/2up/|title=Valsmenn hf.|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Í fyrstu stjórn Vals­manna hf. sátu Brynjar Harð­ar­son, fyrr­ver­andi hand­bolta­leik­maður hjá Val og íslenska lands­lið­inu sem var for­mað­ur, Helgi Magn­ús­son, Elías Her­geirs­son, Frið­rik Soph­us­son, fyrr­ver­andi ráð­herra, Stefán Gunn­ars­son, Kjartan G. Gunn­ars­son og Örn Gúst­afs­son. Fyrsti skráði fram­kvæmda­stjór­inn var lög­mað­ur­inn Brynjar Níels­son, síðar þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks. Brynjar Harð­ar­son tók þó fljót­lega við öllum rekstri félags­ins sem snérist um að fjár­festa hluta­féð. Það var meðal ann­ars gert með kaupum á stóru aug­lýs­inga­skilti sem sett var upp við Hlíð­ar­enda og kaupum á verð­bréf­um. <ref>{{Citeweb|url=https://kjarninn.heimildin.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|website=www.kjarninn.heimildin.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Fall í fyrsta sinn ==== Á árunum 1990-1992 hafði karla­lið Vals í knatt­spyrnu unnið þrjá bik­ar­meist­aratitla í röð og tekið þátt í Evr­ópu­keppni. Hand­boltalið Vals var líka það besta á Íslandi á tíunda ára­tugnum og vann hvern Íslands­meistar­tit­il­inn á fætur öðr­um. Félagið var hins vegar illa statt fjárhagslega og skuldir söfn­uð­ust upp ár frá ári og voru að sliga allan rekst­ur. Knatt­spyrnu­deildin var í verstum mál­um, enda fjár­frek­ust. Sú staða fór að end­ur­spegl­ast í frammi­stöð­unni á vell­inum og árið 1999 féll Valur úr efstu deild knatt­spyrnu karla í fyrsta sinn í sögu sinni.<ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.heimildin.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|website=www.kjarninn.heimildin.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Aðspurður að því hvort hann væri búinn að jafna sig eftir fall Vals niður í 1. deild í Valsblaðinu 1999 svaraði Ellert Sölvason (ávallt kallaður Lolli): "Já ég er búinn að því en það tók dálítinn tíma. Ég horfði á beina útsendingu frá leik Fram og Víkings og við vorum rúmar tvær mínútur frá því að bjarga okkur frá falli. Mér leið afskaplega illa. En maður verður að kunna að tapa þótt maður vilji helst alltaf sigra. Núna liggur leiðin bara upp á við hjá okkur. Stelpurnar hafa staðið sig vel, bæði í handbolta og fótbolta og ég hef mikla trú á meistaraflokki karla í báðum greinum. Valshjartað mun koma þeim aftur á toppinn. Það er ekki spurning..."<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998523#page/n55/mode/2up|title=Valsmenn hf.|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Viðræður við Ungmennafélagið Fjölni í Grafarvogi ==== Í skýrslu aðalstjórnar Vals sem birtist í Valsblaðinu 2000 kemur fram að eftir miklar umræður hafi stjórn ákveðið að skoða nýja möguleika, "...m.a. í ljósi þess að hægt gekk að fá borgaryfirvöld til að styrkja verulega uppbyggingu á Hlíðarendasvæðinu." Hafi stjórn því ákveðið að kanna möguleika á samstarfi við Ungmennafélagið Fjölni [[Fjölnir]] sem hugsanlega gæti leitt til sameiningar félaganna síðar. Fram kemur að fjölmargar ástæður hafi legið að baki þessari ákvörðun og að um hana hafi orðið "fjörugar" umræður á aðalfundi félagsins. Fram kemur að viðræður á milli félaganna hafi gengið vel og verið ánægjulegar og komnar það langt að formenn félaganna hafi undirritað viljayfirlýsingu en hins vegar hefði báðum félögum verið ljóst að ekkert yrði úr samstarfi ef ekki kæmi til öflugur stuðningur borgaryfirvalda. Verulega hafi hægt á málinu í kjölfar aðkomu borgaryfirvalda og að lokum hafi félögin ákveðið að falla frá áformunum en leituðu þess í stað að borgaryfirvöld styddu félögin strax, hvort um sig, í þeirri uppbyggingu sem þyrfti að fara fram innan á þeirra svæðum og tryggja hag þeirra. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998543#page/n11/mode/2up|title=Skýrsla aðalstjórnar|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Fjárhagasörðugleikar ==== Í viðtali við Reyni Vigni, þáverandi formann Vals, sem birtist í Valsblaðinu 2001, fjallaði hann nokkuð um fjárhagsstöðu félagsins. "Því er ekki að leyna að stór hluti af starfi aðalstjórnar fer í fjármál. Afkoma deildanna á þessum árum hefur ekki verið góð, reyndar talsvert tap öll árin og aðalstjórn hefur þurft að grípa inn í til þess að halda deildunum á floti. Það hefur verið dapurt að sjá ekki hagnað af rekstri deildanna. Á sama tíma hefur eignunum verið stýrt ágætlega og við náð að byggja heilmikið upp á svæðinu." <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998659#page/n59/mode/2up|title=Ný sýn að Hlíðarenda?|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Á þessum tíma skuldaði félagið um 200 milljónir króna auk þess sem aðstaða félagsins var afar bágborin og ljóst að ráðast þurfti í umtalsverða fjárfestingu til þess að bæta aðstöðu félagsins á svæðinu. Félaginu hafði að vísu tekist árið 1995 að endurfjármagna skuldir þess en um þá endurfjármögnun fjallaði Reynir Vignir í fyrrnefndu viðtali með svofelldum hætti: "Ég varð reyndar enn glaðari vorið '95 þegar það tókst með góðu átaki og hjálp [[Íslandsbanki|Íslandsbanka]] og [[Landsbankinn|Landsbankans]] að endurfjármagna félagið algjörlega, breyta öllum skuldum í langtímalán. Það gerði okkur kleift að breyta starfseminni strax. Þegar ég stóð með veðbókarvottorð í höndunum, með tveimur veðréttum í staðinn fyrir 30-40 áður og öll vatnaskil gerð upp, þá var ég hvað stoltastur á fyrsta árinu." ==== Frábær árangur í handknattleik karla ==== Á tíunda áratug tuttugustu aldar hélt karlalið Vals í handknattleik uppi heiðri félagsins. Liðið varð Íslandsmeistari árin 1991, 1993, 1994, 1995, 1996 og 1998 auk þess sem liðið varð bikarmeistari árin 1990, 1993 og 1998. Árið 1998 mættust Valur og Fram í sögulegum bikarúrslitaleik í Laugardalshöll. Í stöðunni 19-15 fyrir Fram þegar fimm mínútur lifðu af leiknum, þá reiknuðu flestir með sigri Fram. Valsmönnum tókst hins vegar að snúa taflinu við og urðu lokasekúndur leiksins eftirminnilegar. Þegar þrjár sekúndur voru eftir fengu Valsmenn aukakast í stöðunni 20-19 fyrir Fram. Valsmönnum tókst að koma boltanum inn að vítateig og skora og liðið hafði síðan betur í framlengingunni. Nokkrir eftirmálar urðu eftir bikarúrslitaleik Vals og Fram árið 1998. Framarar kærðu úrslitin og gerðu margvíslegar athugasemdir við aukakast Valsmanna. Í fyrsta lagi byggði kæran á því að Valsmenn hefðu verið með sjö útileikmenn þegar aukakastið var tekið en enginn þeirra í öðrum lit, í öðru lagi á því að Freyr Brynjarsson, sem skoraði jöfnunarmarkið umdeilda, hefði verið fyrir innan punktalínu þegar aukakastið var tekið og loks á því að leiktími væri liðinn þegar markið var skorað samkvæmt klukkunni í húsinu. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1898141?iabr=on#page/n7/|title=Ekki búið fyrr en...|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Dómstóll HSÍ komst að þeirri niðurstöðu í upphafi að leikurinn skyldi leikinn að nýju. Við þá niðurstöðu sættu Valsmenn sig ekki og að loknum miklum málaferlum var niðurstaðan sú að úrslit leiksins skyldu standa óbreytt en þegar yfir lauk höfðu fallið 8 dómar eða úrskurðir í málinu.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998437#page/n21/mode/2up|title=Sigrar innan vallar og utan. Ársskýrsla handknattleiksdeildar|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Á þessum árum léku margir af fremstu handknattleiksmönnum Íslands með Val svo sem [[Ólafur Stefánsson]], [[Dagur Sigurðsson]], [[Guðmundur Hrafnkelsson]], [[Geir Sveinsson]], [[Valdimar Grímsson]] o.fl. === 2002-2007. Mikilvægur samningur í höfn. Frábær árangur í knattspyrnu kvenna undir stjórn Elísabetar Gunnarsdóttur. Langþráðir titlar í knattspyrnu karla. Uppbygging að Hlíðarenda === ==== Mikilvægur samningur í höfn ==== Í niðurlagi skýrslu aðalstjórnar í Valsblaðinu 2001 var sett fram sú skoðun að ef samningar næðust við Reykjavíkurborg á árinu 2002, væri stjórnin þess fullviss að þá sköpuðust spennandi tækifæri til mótunar nýrrar framtíðar fyrir Knattspyrnufélagið Val. Með þetta að leiðarljósi fór mestur tími stjórnar Vals í vinnu við samningagerð við fulltrúa Reykjavíkurborgar um framtíðarskipulag Hlíðarendareits og um leið að tryggja stöðu félagsins á því svæði. Fram kemur í skýrslu aðalstjórnar félagsins sem birtist í Valsblaðinu 2002 að fjölmargir fundir hafi verið haldnir bæði innan stjórnar og á milli fulltrúa Vals og borgarinnar um málið og að stjórninni hafi verið það kappsmál að ljúka viðræðum fyrir borgarstjórnarkostningar í lok maí. Samningaviðræðum lauk í byrjun maí og á afmælisdegi Vals, 11. maí 2002, undirritaði þáverandi borgarstjóri Reykjavíkur [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] samning við Val.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998721#page/n5/mode/2up|titill=Mikilvægur samningur í höfn. Ársskýrsla aðalstjórnar 2002.|höfundur=Stjórn Knattspyrnufélagsins Vals|ár=2002|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}</ref> Í Valsblaðinu 2002 er gerð nánari grein fyrir efni samningsins. Vegna flutnings Hringbrautar og breikkunnar Flugvallavegar þurfti að skerða félagssvæði Vals um rúmlega 9.000 m². Því þurfti að endurskipuleggja svæði félagsins. Var því í samningnum kveðið á um heimild til þess að byggja húsnæði fyrir atvinnustarfsemi og íbúðir auk íþróttastarfsemi á svæðinu. Gert var ráð fyrir að allt svæðið, sem afmarkast af Hlíðarfæti og Hringbraut sem og Bústaðavegi og Flugvallarbraut, yrði skipulagt sem ein heild og að tekjur af byggingu mannvirkja myndu fjármagna uppbyggingu nýrra íþróttamannvirkja félagsins. Samkvæmt samningnum skuldbatt Valur sig til þess að ráðstafa því fé sem fengist við sölu byggingarréttar eingöngu til greiðslu skulda og til uppbyggingar íþróttastarfsemi að Hlíðarenda og þeirra mannvirkja sem áætlað var að byggja upp skv. deiliskipulagstillögu. Að því marki sem tekjur af sölu byggingarréttar dygði ekki til að standa straum af framkvæmdakostnaði þeirra mannvirkja sem getið er um í samningnum skuldbatt Reykjavíkurborg sig til að leggja fram fé til uppbyggingar þeirra, sbr. sérstökum samningi þar um.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998727#page/n11/mode/2up|titill=Hlíðarendi. Framtíðarsýn|höfundur=Kristján Ásgeirsson, ALARK arkitektar ehf.|ár=2002|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}</ref> 16. desember 2003 var skrifað undir viðaukasamning milli Vals og Reykjavíkurborgar um framkvæmdir á Hlóðarenda. Þetta var í samræmi við ofangreindan rammasamning aðila frá 11. maí 2002. Í viðaukasamningnum var ákveðið að breyta deiliskipulagi á Hlíðarendareit og fjölga íbúðum á svæðinu miðað við það sem áður hafði verið ákveðið.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998061#page/n5/mode/2up|titill=Valsmenn stöndum allir saman um mestu framkvæmdir nokkurs íþróttafélags á Íslandi. Ársskýrsla aðalstjórnar 2004|ár=2004|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}</ref> Sér­stök bygg­inga­nefnd Reykja­vík­ur­borgar og Vals sá um sölu bygg­inga­rétt­ar­ins. Hún gerði samn­ing við kaup­anda af honum hinn 11. maí 2005. Kaup­and­inn var Vals­menn hf. og kaup­verðið var 485 millj­ónir króna ásamt kaup­rétti á bygg­inga- og lóða­rétt­indum fyrir 385 millj­ónir króna. Auk þess átti kaup­and­inn að greiða gatna­gerð­ar­gjöld. Heild­ar­verðið var því um 900 millj­ónir króna. Vals­menn greiddu um 400 millj­ónir króna út til hinnar sam­eig­in­legu bygg­inga­nefndar og restin átti að greið­ast þegar lóða­leigu­samn­ingar væru til­bún­ir. Fjár­mun­irnir nýtt­ust til að greiða niður alla skuldir Vals og sem eig­in­fjár­fram­lag inn í bygg­ingu íþrótta­mann­virkja.<ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|date=2019-05-17|website=Kjarninn|language=is|access-date=2026-04-29}}</ref> ==== Frábær árangur í knattspyrnu kvenna undir stjórn Elísabetar Gunnarsdóttur ==== Í lok sumars 2003 tilkynnti [[Helena Ólafsdóttir]] að hún myndi ekki gefa kost á sér til áframhaldandi þjálfunar kvennaliðs Vals í knattspyrnu. Í hennar stað var ráðin [[Elísabet Gunnarsdóttir (knattspyrnuþjálfari)]] sem var þekkt fyrir góðan árangur í þjálfun hjá yngri flokkum félagsins. Elísabet hóf þjálfaraferil sinn hjá Val árið 1993 sem aðstoðarþjálfari 4. og 5. flokks kvenna. Hún þjálfaði yngri flokka kvenna síðan allt frá 6. flokki til 2. flokks en árið 2001 tók hún að sér þjálfun meistaraflokks kvenna í Vestmannaeyjum hjá ÍBV. Árangur liðsins undir stjórn Elísabetar var frábær strax frá fyrsta ári. Liðið varð Íslandsmeistari undir hennar stjórn strax árið 2004 og komst í úrslitaleik bikarkeppninnar. Var þetta fyrsti Íslandsmeistaratitill Vals frá árinu 1989 í meistaraflokki í knattspyrnu. <ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998083#page/n27/mode/2up|titill=Fyrsti Íslandsmeistaratitill frá 1989 í meistaraflokki og bjart framundan. Skýrsla knattspyrnudeildar 2004|útgefandi=Valsblaðið 2004|ár=2004|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}</ref> Mikill liðsstyrkur barst liðinu haustið 2004 er [[Margrét Lára Viðarsdóttir]] skrifaði undir samning við félagið. Þrátt fyrir að liðið hafi spilað frábæran sóknarleik árið 2005 varð tímabilið á Íslandi mikil vonbrigði fyrir Valsliðið í baráttunni við Breiðablik. Aftur á móti átti liðið góðu gengi að fagna í Evrópukeppni það árið. Í Valsblaðinu 2005 rakti [[Guðbjörg Gunnarsdóttir]] markvörður liðsins Evrópuævintýri meistaraflokks kvenna í knattspyrnu árið 2005. Valsstúlkur komust fyrstar kvenna í 16 liða úrslit Evrópukeppninnar eftir sigur á FC United í Finnlandi. Í næsta riðli mætti liðið sænsku meistörunum í [[Djurgården]], serbnesku meisturunum ZFK Masinac PZP Nis og Kazakstan Alma. Liðið komst upp úr riðlinum eftir sterkan 8-0 sigur á móti Alma. Í 8 liða úrslitum mætti liðið svo Evrópumeisturunum frá [[Potsdam]] en þar mætti Valsliðið loks ofjörlum sínum.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4999355#page/n31/mode/2up|titill=Evrópuævintýri meistaraflokks kvenna í knattspyrnu í hnotskurn|höfundur=Guðbjörg Gunnarsdóttir|ár=2005|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}</ref> Liðið varð Íslands- og bikarmeistari árið 2006 og Íslandsmeistarar árin 2007 og 2008 undir stjórn Elísabetar Gunnarsdóttur. Að loknu tímabilinu 2008 kvaddi Elísabet Hlíðarenda og flutti til Kristianstad í Svíþjóð þar sem hún tók að sér þjálfun liðsins.Í viðtali við Valsblaðið 2008 sagði Elísabet Gunnarsdóttir m.a. svo um þá tilfinningu að kveðja Val og taka við Kristinstad í Svíþjóð: <blockquote>Þetta er skrýtin tilfinning og að vissu leyti endir á ákveðnu skeiði. Ég hef nánast leitt nokkra leikmenn í rúman áratug í gegnum yngri flokkana og upp í meistaraflokk. Og þar fyrir utan höfum við náð öllum okkar markmiðum. Þegar ég kem aftur í Val verða án efa breyttar aðstæður, ný sjónarmið og örugglega jafn spennandi að koma til baka eins og að þakka fyrir sig núna. Það er sumpart skrýtið að þessu tímabili sé lokið.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4997977#page/n29/mode/2up|titill=Stelpur eru töluvert flóknari tegund en strákar! Elísabet Gunnarsdóttir, "hin sigursæla" yfirgefur Hlíðarenda í bili.|höfundur=Þorgrímur Þráinsson|ár=2008|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}</ref> </blockquote> ==== Langþráðir titlar í knattspyrnu karla ==== Árið 2004 sigraði Valur 1. deildina og komst þar með aftur upp í efstu deild. Ári síðar tók við Valsliðinu einn sigursælasti þjálfari landsins, [[Willum Þór Þórsson]]. Hann náði strax góðum árangri en liðið lenti í 2. sæti á Íslandsmótinu og vann bikarmeistaratitil eftir 1-0 sigur á Fram í úrslitaleik. Var þetta fyrsti stóri titill Vals í knattspyrnu karla síðan 1992 þegar liðið varð síðast bikarmeistari. [[Sigurbjörn Hreiðarsson]] var í liðinu í bæði skiptin. Hann sat á bekknum allan tímann þegar Valur vann KA í framlengdum leik árið 1992 en árið 2005 var hann fyrirliði liðsins og lykilmaður í liðinu. Sigurbjörn hóf ferill sinn á Dalvík í yngri flokkum en lék svo með Val frá 15 ára aldri. Sigurbjörn var til viðtals í Valsblaðinu árið 2005 og rakti þar þrautagöngu karlaliðs Vals í knattspyrnu árin 1999-2005. <blockquote>Ef einhverjum gömlum Valsmönnum hefur fundist að himininn hafi verið að hrynja þegar liðið féll 1999 þá get ég lýst því þannig að sólin hafi dottið ofan á mig, mér fannst ég brenna upp til agna, þetta var hræðilegur dagur í Grindavík í síðustu umferðinni sem ég glemy aldre. Það veit enginn sem ekki spilaði þennan falleik hversu hræðileg tilfinningin var. [...] Öll stórveldi í heimssögunni hafa lent í kröppum dansi. Það er styrkur stórveldis að rísa á ný og koma til baka. Við náðum að komast strax árið eftir í úrvalsdeildina, lögðum allt í að komast meðal þeirra bestu á ný. [...] Árið 2001 féllum við aftur, en það sumar vorum við með 17 stig fyrri hluta sumars en í seinni umferðinni gekk allt á afturfótunum og við enduðum með 19 stig. Það var aulaskapur að falla aftur. Þá var klúbburinn að mínu mati nánast dauður, ég man alltaf eftir því að þetta haust var nánast ekki stjórn í knattspyrnudeildinni, það var enginn eftir og maður hugsaði með sér, ætti maður ekki bara að drífa sig núna. Það var ekki hægt að líta á þetta fall sem tækifæri til naflaskoðunar, það var hreinlega áfall. Ég bara gat ekki horfið á braut. Þorlákur Árna kom sem þjálfari, ég var eftir, Guðni Rúnar var líka og við fengum ýmsa stráka til að snúa heim sem höfðu leikið með öðrum liðum, við spiluðum skemmtilegan fótbolta og vorum búnir að tryggjua okkur árið 2002 sæti í úrvalsdeildinni eftir 11 umferðir fyrir verslunarmannahelgi. Við vorum með frábærlega spilandi lið en ekki nægilega reynslumikið til að spila í úrvalsdeild. Það kom berlega í ljós árið eftir 2003 að liðið var ekki tilbúið í úrvalsdeildina, nánast sama liðið með tvo nýja góða leikmenn minnir mig [...] Reyndar var algjör klaufaskapur að falla í þriðja sinn með 20 stig, við gerðum jafntefli við KA í næst síðustu umferð, með sigri þar hefðum við hangið uppi. Við steinlágum í síðustu umferðinni á móti Fylki og fall í þriðja sinn staðreynd. Árið 2004 [...] gerðum við einfaldlega það sem þurfti til að komast upp aftur [...] Síðasta tímabil hefur verið hreint frábært. Á undirbúningstímabilinu gekk allt upp, við fengum marga góða leikmenn sem féllu vel í hópinn, koma Willums sem þjálfara hreinlega setti alveg nýtt hugarfar í liðið. Á þessum tímapunkti hentaði vinnuaðferð og hugmyndafræði hans pottþétt inn í hópinn og hann hefur mikinn sigurvilja. Stjórnin var styrk, umgjörin góð og stuðningsmennirnir, Stuðarar, frábærir.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4999339#page/n15/mode/2up|titill=Það er styrkur stórveldis að rísa á ný|höfundur=Guðni Olgeirsson|ár=2005|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}</ref> </blockquote>Árið 2007 lék liðið á Laugardalsvelli sökum uppbyggingar að Hlíðarenda. Liðið varð Íslandsmeistari árið 2007 eftir 1-0 sigur á liði HK í lokaleik. === 2008-dagsins í dag: sigur í Hæstarétti. Ný íþróttamannvirki vígð. Gullöld. === ==== Sigur í Hæstarétti ==== Líkt og að framan er rakið greiddu Valsmenn hf. um mörg hundruð milljónir króna fyrir byggingarétt á Valssvæðinu árið 2005. Kaupin voru fjármögnuð með láni frá Frjálsa fjárfestingabankanum hf. Upp­haf­lega stóð til að fram­kvæmdir myndu hefj­ast haustið 2005 en í sept­em­ber það ár bað þáver­andi skipu­lags­ráð Reykja­víkur Vals­menn um að bíða með uppbyggingu þar sem til stæði að útbúa deiliskipulag sem tæki til allrar Vatnsmýri. Vals­menn sam­þykktu að fresta fram­kvæmdum til allt að loka árs 2007 gegn því að fá aukin bygg­inga­rétt á Hlíð­ar­enda­svæð­inu og gegn lof­orði Reykja­vík­ur­borgar um að félagið yrði ekki fyrir frek­ari fjár­hags­legum skaða vegna seink­unar á fram­kvæmdum og breyt­inga á skipu­lagi. Sam­komu­lagið gerði að lokum ráð fyrir sér­stökum tafa­bót­um, tíu millj­ónum króna á mán­uði, ef tafir yrðu á lúkn­ingu deiliskipu­lags og frá­gangi lóð­ar­leigu­samn­inga umfram 15. júlí 2007.<ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|date=2019-05-17|website=Kjarninn|language=is|access-date=2026-05-12}}</ref> Pólitískur óstöðugleiki í borginni og svo efnhagshrunið 2008 gerðu það hins vegar að verkum að framkvæmdir töfðust enn frekar. 20. ágúst 2008, gerði borgin nýjan samn­ing við Val og Vals­menn um að taka á sig allskyns kostnað vegna fram­kvæmda á Hlíð­ar­enda­svæð­inu og greiða Vals­mönnum hf. alls 120 milj­ónir króna í tveimur greiðsl­um. Enn fremur var kveðið á um að breyt­ingum á deiliskipu­lagi og útgáfu nýrra lóð­ar­leigu­samn­inga skyldi lokið eigi síðar en 31. októ­ber 2009. Fram til þess að lóð­ar­leigu­samn­ingar hefðu verið gefnir út skyldi Reykja­vík­ur­borg greiða tafa­bætur og Vals­menn hf. skyldu end­ur­greiða Reykja­vík­ur­borg yfir­teknar og útlagðar fjár­hæðir í tveimur greiðsl­um, sex og tólf mán­uðum eftir útgáfu lóð­ar­leigu­samn­inga.<ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|date=2019-05-17|website=Kjarninn|language=is|access-date=2026-05-12}}</ref> Í árslok 2009 námu skuldir Valsmanna hf. um 2,9 milljörðum króna samkvæmt ársreikningi. Áætlaðar framkvæmdir á svæðinu, sem áttu að standa undir uppgjöri skulda, höfðu tafist verulega. Félagið hélst í rekstri að miklu leyti vegna tafarbóta sem Reykjavíkurborg greiddi, en greiðslu þeirra lauk 2010 þegar nýtt deiliskipulag tók gildi. Með aðkomu hluthafa fékkst 1.125 milljóna króna lán frá Landsbankanum til að ljúka uppgjöri við þrotabú Dróma (sem tók við réttindum og skyldum Frjálsa fjárfestingabankans hf.). Samhliða var veðum létt af lóðum og samningur náðist við Reykjavíkurborg um lokagreiðslur byggingarréttar, sem gerði útgáfu byggingarleyfa mögulega.<ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|date=2019-05-17|website=Kjarninn|language=is|access-date=2026-05-12}}</ref> Ekki voru þó allar hindranir á brott því samkvæmt skipulagi þurfti að loka svonefndri neyðarbraut Reykjavíkurflugvallar til að unnt væri að reisa byggingar á svæðinu. Þrátt fyrir mörg undirrituð samkomulag milli ríkis og borgar um lokun brautarinnar, dróst framkvæmd hennar vegna mikillar pólitískrar mótspyrnu. <ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|date=2019-05-17|website=Kjarninn|language=is|access-date=2026-05-12}}</ref> Vegna tafa ríkisins á að standa við samkomulag um lokun brautarinnar, höfðaði Reykjavíkurborg mál gegn íslenska ríkinu með stuðningi Valsmanna. Í mars 2016 dæmdi Héraðsdómur Reykjavíkur að loka bæri brautinni og staðfesti Hæstiréttur Íslands þá niðurstöðu í júní sama ár. Í kjölfarið var flugbrautinni lokað og Valsmenn hf. hófu sölu á byggingarrétti. Um dóm Hæstaréttar sagði Brynjar Harðarson þáverandi framkvæmdastjóri Valsmanna hf. í Valsblaðinu 2016:<blockquote>Dómurinn breytti algjörlega stöðunni og eftir hann hafa bæði eiginlegar framkvæmdir farið af stað, sem og undirbúningur fyrir framkvæmdir á öllum byggingarreitum Hlíðarendareits. Vinn við hönnum sem og vegaframkvæmdir hafa verið í undirbúningi undanfarin ár og því var allt tilbúið undir eiginlegar framkvæmdir þegar dómurinn féll. Það hafa því orðið gríðarlegar breytingar á reitnum nú á síðustu mánuðum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.valur.is/media/356604/valsbladid_2016.pdf|titill=Gríðarlegar breytingar á Hlíðarendareit|útgefandi=Valsblaðið|ár=2016|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}</ref></blockquote> == Rígar == === Rígurinn við KR === Valur á í langvinnum ríg við Knattspyrnufélag Reykjavíkur. Liðin eru bæði gamalgróin lið frá Reykjavík og ekki langt á milli heimavalla liðanna. Bæði lið eru auk þess sigursæl sögulega séð og byggir rígurinn því á velgengni þeirra beggja. KR hefur unnið Íslandsmeistaratitilinn í knattspyrnu karla 27 sinnum og Valur 23 sinnum og í meistaraflokki kvenna hefur Valur unnið Íslandsmeistaratitilinn 14 sinnum og KR 6 sinnum. Rígurinn nær ekki bara til knattspyrnu í efstu deild karla heldur einnig til körfubolta hjá báðum kynjum. == Knattspyrna == ===Karlar=== ====Á Íslandi==== Karlalið Vals hefur sigrað efstu deild [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmótsins]] 23 sinnum og unnið [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|bikarkeppni KSÍ]] 11 sinnum, aðeins nágrannaliðið [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] hefur borið oftar sigur úr býtum en Valur. Valur á einnig met yfir lengsta veru í efstu deild íslandsmótsins, en félagið var sleitulaust í efstu deild frá 1915-<nowiki/>[[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1999|1999]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/frettir/1999/09/18/valur_fallinn_i_fyrsta_sinn/|title=Valur fallinn í fyrsta sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-20}}</ref> og nær því þeim merka áfanga, eitt íslenskra liða, að hafa verið í efstu deild í 75 ár. Önnur stórlið sem hafa afrekað þetta eru [[Mílanó]] liðin [[AC Milan|AC]] og [[F.C. Internazionale Milano|Inter]], [[Juventus FC|Juventus]], [[FC Barcelona|Barcelona]] og [[Real Madrid]], svo fátt eitt sé nefnt. Í gegnum tíðina hefur félagið alið af sér fjöldann allan af atvinnu og landsliðsmönnum í knattspyrnu, þar með talinn fyrsta atvinnumann Íslendinga í knattspyrnu [[Albert Guðmundsson]] auk þess sem margir bestu knattspyrnumenn Íslands hafa leikið með félaginu. Þannig hafa t.a.m. [[Hermann Gunnarsson]], [[Ingi Björn Albertsson]], [[Atli Eðvaldsson]], [[Sigurður Dagsson]], [[Arnór Guðjohnssen]], [[Eiður Smári Guðjohnsen]], [[Guðni Bergsson]], [[Arnór Smárason]], [[Aron Jóhannsson]], [[Gylfi Þór Sigurðsson]], [[Hannes Þór Halldórsson]], [[Hólmar Örn Eyjólfsson]], [[Birkir Már Sævarsson]], [[Bjarni Ólafur Eiríksson]] og [[Sigurbjörn Hreiðarsson]] allir leikið fyrir Val. Núverandi þjálfari liðsins er [[Hermann Hreiðarsson]]<ref>{{vefheimild |höfundur=Almarr Ormarsson |titill= Hermann Hreiðarsson tekur við Val - Rúv |url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2025-11-02-hermann-hreidarsson-tekur-vid-val-457905|ritverk=ruv.is |dags=2. nóvember 2025 |tungumál=is}}</ref> og honum til aðstoðar eru [[Chris Brazell]] og [[Vignir Snær Stefánsson]]. Styrktrarþjálfari liðsins er [[Kirian Elvira Acosta]], markmannsþjálfari er [[Emil Alexander Larsen]], sjúkraþjálfari er [[Einar Óli Þorvarðarson]] og liðsstjórar eru [[Halldór Eyþórsson]] og [[Örn Erlingsson]]. ==== Í Evrópukeppnum ==== Karlalið Vals í knattspyrnu keppti sína fyrstu Evrópuleiki í undankeppni Evrópukeppni Bikarhafa tímabilið 1966-1967, þar mættu þeir [[Standard Liège|Standard Liége]] frá [[Belgía|Belgíu]], eftir jafntefli í heimaleiknum tapaði Valur stórt á útivelli og samanlagt 9-2.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658812?iabr=on#page/n11/mode/2up/search/Valur%20Standard%20Liege|title=Valsblaðið - 25. Tölublað (24.12.1966) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Tveimur árum síðar drógust Valsarar gegn [[Benfica]] frá [[Portúgal]], heimaleikur Vals fór fram á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvellinum]]. Áhorfendamet var slegið þegar 18.243 greiddu sig inn á völlinn.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1396908?iabr=on#page/n25/mode/2up/search/Valur%20Benfica|title=Morgunblaðið - 204. tölublað (19.09.1968) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Flestum á óvart gerðu liðin markalaust jafntefli í leiknum, En Benfica hafði í maí, sama ár, leikið til úrslita í Evrópukeppni félagsliða gegn [[Manchester United]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/62445--valur-vs-benfica/|title=Valur-Benfica 1968 History {{!}} UEFA Champions League|last=UEFA.com|website=UEFA.com|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/29/newsid_4464000/4464446.stm|title=1968: Manchester Utd win European Cup|date=1968-05-29|access-date=2021-01-24|language=en-GB}}</ref> Í liði Benfica í leiknum gegn Val voru nokkrir portúgalskir landsliðsmenn, t.d. Simoes, Torres, Augustino og að ógleymdum svarta pardusinum, [[Eusébio]]. Tveimur árum fyrr höfðu þessir menn hreppt bronsverðlaun með [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|portúgalska landsliðinu]] á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1966|HM í Englandi 1966]], fyrrnefndur Eusébio var markakóngur mótsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/news/13-01-2018/b-saga-heimsmeistaramotsins-b-hm-a-englandi-1966|title=Saga Heimsmeistaramótsins - HM á Englandi 1966|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-20}}</ref> Alls hefur Valur tekið þátt í Evrópukeppnum 20 sinnum, með ágætum árangri. {| class="wikitable" style="text-align: left;" ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Úrslit |- | 1966–67 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] | Forkeppni |[[Standard Liège]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 1–8 | style="text-align:center;" |''2–9'' |- | rowspan="2" | 1967–68 | rowspan="2" |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] | Fyrsta umferð |[[Jeunesse Esch]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 3–3 | style="text-align:center;" |''4–4''[[Away goals rule|(ú)]] |- | Önnur umferð |[[Vasas SC|Vasas]] | style="text-align:center;" | 0–6 | style="text-align:center;" | 1–5 | style="text-align:center;" |''1–11'' |- | 1968–69 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] | Fyrsta umferð |[[S.L. Benfica|Benfica]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–8 | style="text-align:center;" |''1–8'' |- | 1974–75 |[[UEFA bikarinn]] | Fyrsta umferð |[[Portadown F.C.|Portadown]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1975–76 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Glasgow Celtic]] | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" | 0–7 | style="text-align:center;" |''0–9'' |- | 1977–78 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Glentoran F.C.|Glentoran]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1978–79 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[1. FC Magdeburg]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" |''1–5'' |- | 1979–80 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð | [[Hamburger SV|Hamburg]] | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''1–5'' |- | 1981–82 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" | 0–5 | style="text-align:center;" |''0–7'' |- | 1985–86 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[FC Nantes|Nantes]] | style="text-align:center;" | 2–1 | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" |''2–4'' |- | 1986–87 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Juventus F.C.|Juventus]] | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" | 0–7 | style="text-align:center;" |''0–11'' |- | 1987–88 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[Wismut Aue]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" |''1–1''[[Away goals rule|(ú)]] |- | 1988–89 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[AS Monaco FC|Monaco]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1989–90 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Berliner FC Dynamo|Dynamo Berlin]] | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''2–4'' |- | 1991–92 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[FC Sion|Sion]] | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1992–93 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Boavista F.C.|Boavista]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" |''0–3'' |- | rowspan="2" | 1993–94 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] | Forkeppni |[[MYPA|MyPa]] | style="text-align:center;" | 3–1 | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" |''4–1'' |- |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Aberdeen F.C.|Aberdeen]] | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" |''0–7'' |- | 2006–07 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[Brøndby IF]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–3 | style="text-align:center;" |''1–3'' |- | 2008–09 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[FC BATE Borisov|BATE Borisov]] | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''0–3'' |- | 2016–17 | Evrópudeildin |Fyrsta umferð |[[Brøndby IF]] | style="text-align:center;" | 1–4 | style="text-align:center;" | 0–6 | style="text-align:center;" |''1–10'' |- | rowspan="2" | 2017–18 | rowspan="2" | Evrópudeildin |Fyrsta umferð |[[FK Ventspils|Ventspils]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" |''1–0'' |- | Önnur umferð |[[NK Domžale|Domžale]] | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" | 2–3 | style="text-align:center;" |''3–5'' |- | rowspan="3" | 2018–19 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[Rosenborg]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 1−3 | style="text-align:center;" |''2–3'' |- | rowspan="2" | Evrópudeildin | Önnur umferð |[[FC Santa Coloma]] | style="text-align:center;" | 3–0 | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" |'''3–1''' |- | Þriðja umferð |[[FC Sheriff Tiraspol|Sheriff Tiraspol]] | style="text-align:center;" | 2–1 | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" |'''2–2 (ú)''' |- | rowspan="2" | 2019–20 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[NK Maribor|Maribor]] | style="text-align:center;" | 0−3 | style="text-align:center;" | 0−2 | style="text-align:center;" |'''0−5''' |- |[[Evrópudeildin]] | Önnur umferð |[[PFC Ludogorets Razgrad]] | style="text-align:center;" | 1−1 | style="text-align:center;" | 0−4 | style="text-align:center;" |'''1−5''' |} [[Mynd:Benfica pendant in the Valur display cabinet (14504343571).jpg|thumb|Minjagripur frá leiknum við Benfica 1968.]] <br /> ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í knattspyrnu ==== <small>Miðað við 28. apríl 2026.</small> {{Football squad |no1=1|nat1=ISL|pos1=GK|name1=[[Ögmundur Kristinsson]] |no2=3|nat2=ISL|pos2=DF|name2=[[Hörður Ingi Gunnarsson]] |no3=4|nat3=NOR|pos3=DF|name3=[[Markus Lund Nakkim]] |no4=5|nat4=ISL|pos4=MF|name4=[[Birkir Heimisson]] |no5=6|nat5=ISL|pos5=MF|name5=[[Bjarni Mark Antonsson]] |no6=7|nat6=ISL|pos6=DF|name6=[[Ingimar Torbjörnsson Stöle]] |no7=8|nat7=ISL|pos7=FW|name7=[[Jónatan Ingi Jónsson]] |no8=9|nat8=DNK|pos8=FW|name8=[[Patrick Pedersen]] |no9=10|nat9=ISL|pos9=MF|name9=[[Kristinn Freyr Sigurðsson]] |no10=11|nat10=ISL|pos10=MF|name10=[[Kristófer Dagur Arnarsson]] |no11=12|nat11=ISL|pos11=FW|name11=[[Tryggvi Hrafn Haraldsson]] |no12=13|nat12=ISL|pos12=MF|name12=[[Kristján Oddur Kristjánsson]] |no13=14|nat13=SWE|pos13=MF|name13=[[Albin Skoglund]] |no14=15|nat14=ISL|pos14=DF|name14=[[Hólmar Örn Eyjólfsson]] |no15=16|nat15=ISL|pos15=FW|name15=[[Loki Kristjánsson]] |no16=17|nat16=ISL|pos16=FW|name16=[[Lúkas Logi Heimisson]] |no17=18|nat17=ISL|pos17=GK|name17=[[Frederik August Albrecht Schram]] |no18=19|nat18=ISL|pos18=FW|name18=[[Dagur Orri Garðarsson]] |no19=20|nat19=ISL|pos19=DF|name19=[[Orri Sigurður Ómarsson]] |no20=21|nat20=ISL|pos20=DF|name20=[[Jakob Franz Pálsson]] |no21=23|nat21=ISL|pos21=FW|name21=[[Adam Ægir Pálsson]] |no22=24|nat22=NED|pos22=DF|name22=[[Myles A. Veldman]] |no23=25|nat23=ISL|pos23=GK|name23=[[Stefán Þór Ágústsson]] |no24=26|nat24=ISL|pos24=DF|name24=[[Emil Nönnu Sigurbjörnsson]] |no25=27|nat25=ISL|pos25=FW|name25=[[Pétur Eiríksson]] |no26=28|nat26=ISL|pos26=MF|name26=[[Samúel Kári Friðjónsson]] |no27=30|nat27=ISL|pos27=DF|name27=[[Gunnar Karl Heiðdal]] |no28=45|nat28=ISL|pos28=MF|name28=[[Þórður Sveinn Einarsson]] |no29=66|nat29=ISL|pos29=DF|name29=[[Ólafur Flóki Stephensen]] |no30=95|nat30=ISL|pos30=GK|name30=[[Tómas Blöndal-Peterson]] |no31=97|nat31=ISL|pos31=FW|name31=[[Birkir Jakob Jónsson]]}} ===Á láni=== {{Fs start}} {{Fs player|no=16|nat=ISL|pos=DF|name=[[Stefán Gísli Stefánsson]]|other=lánaður til [[Njarðvík|Njarðvíkur]] út tímabilið 2026}} {{Fs player|no=33|nat=ISL|pos=DF|name=[[Andi Hoti]]|other=lánaður til [[Afturelding|Aftureldingar]] út tímabilið 2026}} {{Fs end}} [[Mynd:Valur-fram.jpeg|thumb|Valur varð Íslandsmeistari í knattspyrnu karla 2007, það tímabil lék liðið heimaleiki sína á Laugardalsvelli, enda stóð endurnýjun yfir á Hlíðarendasvæðinu. Helgi Sigurðsson sést hér í forgrunni og fyrir aftan er Pálmi Rafn Pálmason.]] ==== Gengi meistaraflokks karla í knattspyrnu í gegnum tíðina ==== {| class="wikitable" |+ ''Gengi meistaraflokks karla í knattspyrnu í gegnum tíðina'' ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti |- |'''1915''' |3 |'''1936''' |'''1''' |'''1957''' |3 |'''1978''' |'''1''' |'''1999''' |9 |'''2020''' |'''1''' |- |'''1916''' |3 |'''1937''' |'''1''' |'''1958''' |3 |'''1979''' |3 |'''2000''' |''2. sæti í 1. deild'' |'''2021''' |5 |- |'''1917''' |3 |'''1938''' |'''1''' |'''1959''' |4 |'''1980''' |'''1''' |'''2001''' |9 |'''2022''' |6 |- |'''1918''' |3 |'''1939''' |'''4''' |'''1960''' |4 |'''1981''' |5 |'''2002''' |''1. sæti í 1. deild'' |'''2023''' |2 |- |'''1919''' |4 |'''1940''' |'''1''' |'''1961''' |3 |'''1982''' |5 |'''2003''' |10 |'''2024''' |3 |- |'''1920''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1941''' |2 |'''1962''' |2 |'''1983''' |5 |'''2004''' |''1. sæti í 1. deild'' |'''2025''' |2 |- |'''1921''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1942''' |'''1''' |'''1963''' |3 |'''1984''' |2 |'''2005''' |2* | | |- |'''1922''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1943''' |''1'' |''1964'' |4 |''1985'' |''1'' |''2006'' |3 | | |- |''1923'' |3 |''1944'' |''1'' |''1965'' |5* |''1986'' |2 |''2007'' |''1'' | | |- |''1924'' |4 |''1945'' |''1'' |''1966'' |''1'' |''1987'' |''1'' |''2008'' |5 | | |- |''1925'' |4 |''1946'' |3 |''1967'' |''1'' |''1988'' |2* |'''2009''' |8 | | |- |''1926'' |5 |''1947'' |2 |''1968'' |3 |''1989'' |5 |''2010'' |7 | | |- |''1927'' |2 |''1948'' |3 |''1969'' |5 |''1990'' |4* |''2011'' |5 | | |- |''1928'' |2 |''1949'' |3 |''1970'' |5 |''1991'' |4* |''2012'' |8 | | |- |''1929'' |2 |''1950'' |5 |''1971'' |5 |''1992'' |4* |''2013'' |5 | | |- |''1930'' |''1'' |''1951'' |2 |''1972'' |5 |''1993'' |6 |'''2014''' |5 | | |- |''1931'' |2 |''1952'' |4 |''1973'' |2 |''1994'' |4 |''2015'' |5* | | |- |''1932'' |2 |''1953'' |2 |''1974'' |3* |''1995'' |7 |''2016'' |5* | | |- |''1933'' |''1'' |''1954'' |4 |''1975'' |3 |''1996'' |5 |''2017'' |''1'' | | |- |''1934'' |2 |''1955'' |3 |''1976'' |''1*'' |''1997'' |8 |''2018'' |''1'' | | |- |''1935'' |'''1''' |'''1956''' |'''1''' |'''1977''' |2* |'''1998''' |8 |'''2019''' |6 | | |} ''<small>Stjörnumerkt ár vannst bikarkeppni karla í knattspyrnu.</small>'' <br /> ==== Gullskórinn ==== Gullskórinn hefur verið veittur markahæsta leikmanni efstu deildar í knattspyrnu karla allar götur frá 1917, þess ber þó að geta að engin gögn eru til um markahæstu leikmenn íslandsmótsins frá 1920 og til og með 1934. Eftirtaldir Valsmenn hafa hreppt hnossið:<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/markahaestu-leikmenn-i-landsdeildum/|title=Markahæstu leikmenn í landsdeildum - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-21|archive-date=2021-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213092757/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/markahaestu-leikmenn-i-landsdeildum/|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Timabil ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Mörk |- |1935 |Magnús Bergsteinsson |3 |- |1936 |Óskar Jónsson |5 |- |1937 |Óskar Jónsson |3 |- |1938 |Magnús Bergsteinsson* |3 |- |1940 |Sigurpáll Jónsson* |4 |- |1942 |Ellert Sölvason |6 |- | rowspan="3" |1944 |Sveinn Sveinsson |2 |- |Sveinn Helgason |2 |- |Jóhann Eyjólfsson |2 |- | rowspan="2" |1947 |[[Albert Guðmundsson]] |3 |- |Einar Halldórsson |3 |- |1950 |Halldór Halldórsson |3 |- |1967 |[[Hermann Gunnarsson]] |12 |- |1968 |Reynir Jónsson* |8 |- |1973 |[[Hermann Gunnarsson]] |17 |- |1976 |[[Ingi Björn Albertsson]] |16 |- |1980 |Matthías Hallgrímsson |13 |- |'''1983''' |'''Ingi Björn Albertsson''' |'''14''' |- |1988 |Sigurjón Kristjánsson |13 |- |2015 |Patrick Pedersen |13 |- |2018 |Patrick Pedersen |18 |- |2025 |Patrick Pedersen |18 |} <small>Stjörnumerktir leikmenn deildu titlinum með öðrum. Tímabilið 1983 varð Ingi Björn Albertsson fyrsti leikmaður í efstu deild karla til þess að skora 100 mörk í efstu deild. Hann náði þessum áfanga í leik gegn KR þann 18. júní. Ingi er einn sex leikmanna til að skora yfir 100 mörk í efstu deild og er þriðji markahæsti leikmaðurinn í sögu efstu deildar í knattspyrnu. Patrick Pedersen varð markahæsti leikmaður í sögu efstu deildar í knattspyrnu 5. ágúst 2025 er hann skoraði tvö mörk í jafntefli á móti ÍA.</small><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2025/08/05/pedersen_markahaestur_fra_upphafi/|title=Pedersen markahæstur frá upphafi|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-04-29}}</ref> <small>Patrick Pedersen hefur nú skorað 134 mörk í efstu deild á Íslandi.</small> ==== Þjálfarar meistaraflokks karla í knattspyrnu ==== {{col-begin}} {{col-2}} *{{ISL}} [[Guðmundur H. Pétursson]] (1930) *{{ISL}} [[Reidar Sörensen]] (1933–35) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] (1935–37) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] & {{SKO}} [[Robert Jack]] (1937–38) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] (1938) *{{SKO}} [[Joe Devine]] (1939) *{{SKO}} [[Joe Devine]] (1948) *{{ISL}} [[Hermann Hermannsson]] (1955) *{{ISL}} [[Óli B. Jónsson]] (1967–68) *{{USSR}} [[Yuri Illichev]] (1973–74), (1976–77) *{{HUN}} [[Nemes Gyula]] (1978–79) *{{GER}} [[Volker Hofferbert]] (1980) *{{GER}} [[Klaus-Jürgen Hilpert]] (1982) *{{GER}} [[Claus Peter]] (1982–83) *{{SKO}} [[Ian Ross]] (1984–87) *{{ISL}} [[Hörður Helgason]] (1988–89) *{{ISL}} [[Guðmundur Þorbjörnsson]] (1989) *{{ISL}} [[Ingi Björn Albertsson]] (1990–91) *{{ISL}} [[Kristinn Björnsson]] (1992–93) *{{ISL}} [[Sigurður Dagsson]] (1996) {{col-2}} *{{ISL}} [[Sigurður Grétarsson]] (1996) *{{ISL}} [[Kristinn Björnsson]] (1997–99) *{{ISL}} {{BIH}} [[Ejub Purišević]] (2000–01) *{{ISL}} [[Þorlákur Árnason]] (2002–03) *{{ISL}} [[Njáll Eiðsson]] (2004) *{{ISL}} [[Willum Þór Þórsson]] (okt. 2004 – júlí 2009) *{{ISL}} [[Atli Eðvaldsson]] (júli- sept. 2009) *{{ISL}} [[Gunnlaugur Jónsson]] (sept. 2009 – sept. 2010) *{{ISL}} [[Kristján Guðmundsson]] (sept. 2010 – okt. 2012) *{{ISL}} [[Magnús Gylfason]] (okt. 2012 –okt. 2014) *{{ISL}} [[Ólafur Jóhannesson]] (okt. 2014-okt. 2019) *{{ISL}} [[Heimir Guðjónsson]] (okt. 2019- júlí 2022) *{{ISL}} [[Ólafur Jóhannesson]] (júlí 2022-október 2022) *{{ISL}} [[Arnar Grétarsson]] (nóvember 2022-ágúst 2024) *{{SRB}}[[Srdjan Tufegdzic]] (ágúst 2024-október 2025) *{{ISL}}[[Hermann Hreiðarsson]] (nóvember 2025-?){{Col-end}} === Konur === ==== Á Íslandi ==== Sömu sögu er að segja af kvennaliði Vals og karlaliði, þ.e. kvennadeild Vals í knattspyrnu er einnig sú næst sigursælasta á landinu m.t.t. sigra á Íslandsmóti. Fyrsti sigur liðsins í Íslandsmótinu kom [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]] og eru þeir orðnir þrettán talsins<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/fotbolti/titlar.aspx|title=Fótbolti - Titlar - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref>, sá síðasti vannst sumarið 2023.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19401/2019/09/21/valur-islandsmeistari-kvenna-i-knattspyrnu.aspx|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í knattspyrnu|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/valur-islandsmeistari-kvenna-i-fotbolta|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í fótbolta|date=2019-09-21|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Fyrsti bikartitillinn kom í hús árið 1984 og hefur ekkert annað lið unnið bikarkeppnina jafn oft og Valskonur, en þær hafa sigrað keppnina alls 15 sinnum.<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> Frá [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2004|2004]] til [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2008|2008]], undir stjórn [[Elísabet Gunnarsdóttir|Elísabetar Gunnarsdóttur]] og með [[Margrét Lára Viðarsdóttir|Margréti Láru Viðarsdóttur]] í fararbroddi sigraði liðið [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Íslandsmótið]] fjórum sinnum af fimm mögulegum skiptum. Árin 2009-2011 þjálfaði [[Freyr Alexandersson]] liðið með góðum árangri, en þegar Freyr hætti þjálfun liðsins tóku mögur ár við - í samanburði við mikinn árangur áranna á undar. [[Pétur Pétursson]] tók við liðinu 2017 og þjálfaði liðið til 2024, en undir stjórn Péturs vann liðið fjóra Íslandsmeistaratitla. Núverandi þjálfari liðsins er Matthías Guðmundsson. ==== Í Evrópukeppnum ==== Valur hefur náð fínum árangri í meistaradeild Evrópu í knattspyrnu, en besti árangur félagsins í meistaradeild kvenna í knattspyrnu náðist tímabilið 2005-06, þegar liðið komst í 8-liða úrslit, þá undir stjórn fyrrnefndar Elísabetar. Tímabilin 2005-06, 2007-08 og 2008-09 var Margrét Lára Viðarsdóttir markahæsti leikmaður keppninnar. {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | '''Úrslit''' |- | rowspan="7" |2005-06 | rowspan="7" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Røa Idrettslag |4-1 |''n/a'' |'''4-1''' |- |United Jakobstad |2-1 |''n/a'' |'''2-1''' |- |Pärnu FC |8-1 |''n/a'' |'''8-1''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Djurgården/Älvsjö<br /> |1-2 |''n/a'' |'''1-2''' |- |ZFK Masinac Classic Niš |3-0 |''n/a'' |'''3-0''' |- |Alma KTZH<br /> |8-0 |''n/a'' |'''8-0''' |- |Átta liða úrslit |Turbine Potsdam |1-8 |11-1 |'''2-19''' |- | rowspan="6" |2007-08 | rowspan="6" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Honka |2–1<br /> |''n/a'' |'''2–1''' |- |KÍ Klaksvík |6–0<br /> |''n/a'' |'''6–0''' |- |ADO Den Haag |5–1<br /> |''n/a'' |'''5–1''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Frankfurt |3–1<br /> |''n/a'' |'''3–1''' |- |Rapide Wezema |4–0<br /> |''n/a'' |'''4-0''' |- |Everton |3–1<br /> |''n/a'' |'''3–1''' |- | rowspan="6" |2008-09 | rowspan="6" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Cardiff City LFC |8–1 |''n/a'' |'''8–1''' |- |FC FK Slovan Duslo Šaľa |6–2 |''n/a'' |'''6–2''' |- |Maccabi Holon |9-0 |''n/a'' |'''9-0''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Umeå IK |1-5 |''n/a'' |'''1-5''' |- |ASD CF Bardolino |2–3 |''n/a'' |'''2–3''' |- |Alma KTZH |8-0 |''n/a'' |'''8-0''' |- |2009-10 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Torres |1-2 |1-4 |''2-6'' |- |2010-11 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Rayo Vallecano |1-1 |0-3 |''1-4'' |- |2011-12 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Glasgow City |0-3 |1-1 |''1-4'' |} ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í knattspyrnu ==== <small>Miðað við 27. apríl 2026.</small> {{Football squad |no1=1|nat1=ISL|pos1=GK|name1=[[Tinna Brá Magnúsdóttir]] |no2=2|nat2=ISL|pos2=DF|name2=[[Sigrún Ísfold Valsdóttir]] |no3=3|nat3=ISL|pos3=DF|name3=[[Sóley Edda Ingadóttir]] |no4=4|nat4=ISL|pos4=DF|name4=[[Helga Rut Einarsdóttir]] |no5=5|nat5=ISL|pos5=DF|name5=[[Bryndís Eiríksdóttir]] |no6=6|nat6=ISL|pos6=MF|name6=[[Kimberley Dóra Hjálmarsdóttir]] |no7=7|nat7=ISL|pos7=MF|name7=[[Ísabella Sara Tryggvadóttir]] |no8=8|nat8=ISL|pos8=MF|name8=[[Arnfríður Auður Arnarsdóttir]] |no9=9|nat9=ISL|pos9=FW|name9=[[Sonja Björg Sigurðardóttir]] |no10=10|nat10=ISL|pos10=DF|name10=[[Berglind Rós Ágústsdóttir]] |no11=11|nat11=ISL|pos11=DF|name11=[[Anna Rakel Pétursdóttir]] |no12=12|nat12=ISL|pos12=GK|name12=[[Esther Júlía Gústavsdóttir]] |no13=13|nat13=ISL|pos13=FW|name13=[[Nadía Atladóttir]] |no14=15|nat14=ISL|pos14=MF|name14=[[Hrafnhildur Salka Pálmadóttir]] |no15=16|nat15=ISL|pos15=MF|name15=[[Margrét Brynja Kristinsdóttir]] |no16=17|nat16=ISL|pos16=DF|name16=[[Auður Björg Ármannsdóttir]] |no17=18|nat17=ISL|pos17=DF|name17=[[Málfríður Anna Eiríksdóttir]] |no18=21|nat18=ISL|pos18=DF|name18=[[Lillý Rut Hlynsdóttir]] |no19=25|nat19=ISL|pos19=MF|name19=[[Glódís María Gunnarsdóttir]] |no20=26|nat20=ISL|pos20=FW|name20=[[Ása Kristrín Tryggvadóttir]] |no21=28|nat21=ISL|pos21=FW|name21=[[Kolbrá Una Kristinsdóttir]] |no22=32|nat22=ISL|pos22=FW|name22=[[Ágústa María Valtýsdóttir]] |no23=34|nat23=ISL|pos23=FW|name23=[[Karítas Barkardóttir]] |no24=77|nat24=ISL|pos24=FW|name24=[[Eyrún Vala Harðardóttir]] |no25=|nat25=FIN|pos25=GK|name25=[[Vera Varis]]}} ===Á láni=== {{Fs start}} {{Fs player|no=|nat=ISL|pos=MF|name=[[Ragnheiður Þórunn Jónsdóttir]]|other=lánuð til [[PEC Zwolle]] til 1. maí 2026}} {{Fs end}} ==== Gengi meistaraflokks kvenna í knattspyrnu í gegnum tíðina ==== {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Tímabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Tímabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Timabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti |- |''1977'' |3 |''1987'' |2* |''1997'' |3 |''2007'' |''1'' |''2017'' |3 |- |''1978'' |''1'' |''1988'' |''1*'' |''1998'' |2 |''2008'' |''1'' |''2018'' |3 |- |''1979'' |2 |''1989'' |''1'' |''1999'' |3 |''2009'' |'''1*''' |''2019'' |''1'' |- |''1980'' |2 |''1990'' |3* |''2000'' |5 |''2010'' |''1*'' |''2020'' |2 |- |''1981'' |3 |''1991'' |2 |''2001'' |4* |''2011'' |2* |''2021'' |''1'' |- |''1982'' |2 |''1992'' |3 |''2002'' |3 |''2012'' |4 |''2022'' |''1'' |- |''1983'' |2 |''1993'' |4 |''2003'' |3* |''2013'' |2 |''2023'' |'''1''' |- |'''1984''' |''Riðlakeppni*'' |'''1994''' |3 |''2004'' |''1'' |''2014'' |7 |2024 |2 |- |''1985'' |3* |''1995'' |2* |''2005'' |2 |''2015'' |7 |2025 |6 |- |''1986'' |''1*'' |''1996'' |4 |''2006'' |''1*'' |''2016'' |3 | colspan="2" | |}<small>Sumarið 2008 skoraði Valsliðið 91 mark á Íslandsmótinu og bætti eigið met frá árinu áður um 3 mörk.</small> ==== Gullskórinn ==== Gullskórinn hefur verið veittur markahæsta leikmanni tímabilsins í efstu deild kvenna frá árinu 1981. Eftirfarandi Valskonur hafa hreppt gullskóinn:<ref name=":0" /> {| class="wikitable" |+Gullskórinn ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Mörk |- |1986 |Kristín Arnþórsdóttir |22 |- |1987 |Ingibjörg Jónsdóttir |16 |- |1988 |Bryndís Valsdóttir |12 |- |1989 |Guðrún Sæmundsdóttir |12 |- |1999 |Ásgerður Hildur Ingibergsdóttir |20 |- |2005 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |23 |- |2006 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |34 |- |''2007'' |[[Margrét Lára Viðarsdóttir|''Margrét Lára Viðarsdóttir'']] |''38'' |- |2008 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |32 |- |2009 |[[Kristín Ýr Bjarnadóttir]] |23 |- |2010 |[[Kristín Ýr Bjarnadóttir]] |23 |- |2012 |[[Elín Metta Jensen]] |18 |- |2023 |Bryndís Arna Níelsdóttir |14+1 |} <br /><small>Tímabilið 2007 skoraði Margrét Lára Viðarsdóttir 38 mörk í aðeins 16 leikjum, eða 2,4 mörk að meðaltali í hverjum leik. Hvorki fyrr né síðar hefur leikmaður í efstu deild karla eða kvenna skorað fleiri mörk á sama tímabili.</small> <small>Tímabilið 2023 skoraði Bryndís Arna Níelsdóttir 14 mörk í fyrri hluta deildarinnar og eitt mark í efri hluta deildarinnar.</small> == Handknattleikur == === Karlar === ==== Á Íslandi ==== Handknattleiksdeild Vals á sér langa sögu innan handboltans á Íslandi, félagið hefur skipað sér með þeim sigursælustu í íþróttinni hérlendis og er hefur ekkert lið unnið Íslandsmótið né bikarkeppnina í handbolta jafn oft og Valur karlamegin, Karlalið Vals tók þátt í fyrsta Íslandsmótinu í handbolta, tímabilið [[Handknattleiksárið 1939-40|1939-40]] og stóð uppi sem sigurvegari, eftir að hafa unnið alla leiki sína í riðlinum. Þegar hefðbundnu deildafyrirkomulagi var komið á tímabilið [[Handknattleiksárið 1947-48|1947-1948]] voru Valsarar vitaskuld með og gott betur en allar götur síðan hefur Valur átt lið í efstu deild karla í handknattleik. Með Val hafa margir fræknir handknattleiksmenn leikið, ber þar helst að nefna silfurverðlaunahafa Íslands á [[Sumarólympíuleikarnir 2008|Ólympíuleikunum í Peking]] árið 2008, þá [[Snorri Steinn Guðjónsson|Snorra Stein Guðjónsson]] og [[Ólafur Indriði Stefánsson|Ólaf Stefánsson]]. Að auki má nefna [[Guðmundur Hrafnkelsson|Guðmund Hrafnkelsson]], [[Valdimar Grímsson]], [[Roland Valur Eradze|Roland Val Eradze]] og [[Dagur Sigurðsson|Dag Sigurðsson]]. Núverandi þjálfari liðsins er Ágúst Þór Jóhannsson og honum til aðstoðar er Róbert Gunnarsson. Jóhann Ingi Guðmundsson er markmannsþjálfari liðsins og Aron Óskar Þorleifsson sjúkraþjálfari. ==== Í Evrópukeppnum ==== Í byrjun áttunda áratugar síðasta aldar varð til hin svokallaða „mulningsvél“ en höfundur hennar er talinn vera Reynir Ólafsson sem tók við þjálfun karlaliðs Vals árið 1970. Hann mun strax hafist handa við að bæta varnarleik liðsins sem þótti ekki góður. Reyni tókst vel að gera þær lagfæringar sem þurfti og fljótlega þótti Valsvörnin óárennileg og fékk fyrir vikið fyrrgreint viðurnefni. „Mulningsvélin“ náði þó ekki að skila Íslandsbikarnum heim á Hlíðarenda fyrr en 1973 en það ár varð kvennalið Vals einnig Íslandsmeistari og því um stórt ár að ræða hjá handknattleiksfólki Vals. „Mulningsvélin“ varð síðan Íslandsmeistari þrjú ár í röð 1977, 1978 og 1979, þótt nokkuð hafi verið farið að kvarnast úr hópnum undir það síðasta. Stærsta afrek „Mulningsvélarinnar“ var án efa að komst í úrslit í Evrópukeppni meistaraliða árið 1980. Frækilegir sigrar unnust á leiðinni í úrslit, m.a. voru spænsku meistararnir í Atlético Madrid lagðir að velli í undanúrslitum. Eftir þriggja marka tap ytra í fyrri leiknum, 24:21, vann Valur heimaleikinn sem fram fór í Laugardalshöll snemma árs 1980, 18:15, í einum eftirminnilegasta handboltaleik sem þar hefur farið fram. Stefán Gunnarsson skoraði 18. og síðasta markið og Ólafur Benediktsson fór á kostum í markinu og átti ekki hvað sístan þátt í að Valsliðið náði að tryggja sér þriggja marka sigur sem nægði til að komast í úrslit. Þegar kom að úrslitaleiknum við þýska liðið Grosswallstadt ákvað Valur að selja heimaleikjaréttinn af fjárhagsástæðum. Úrslitaleikurinn var háður í Ólympíuhöllinni í München og tapaðist, 21:12. Valsmenn komust nærri því að leika afrek sitt eftir tímabilið 2016-17 og komast í úrslitaleik í Evrópukeppni, en þá duttu þeir út í undanúrslitum áskorendabikars Evrópu í handknattleik. Árið 2024 sigruðu Valsmenn Evrópubikarkeppni í handknattleik og urðu þar með fyrsta íslenska liðið í boltaíþrótt til þess að sigra Evrópukeppni.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242575099d/upp-gjorid-olympiacos-valur-31-27-4-5-vals-menn-evropu-bikar-meistarar-eftir-sigur-i-vita-keppni|title=Upp­gjörið: Olympiacos-Valur 31-27 [4-5] {{!}} Vals­menn Evrópu­bikar­meistarar eftir sigur í víta­keppni - Vísir|last=Eggertsson|first=Andri Már|date=2024-05-25|website=visir.is|language=is|access-date=2026-04-29}}</ref> {| class="wikitable" |+Árangur Karlaliðs Vals í Evrópukeppnum ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Úrslit |- |[[Handknattleiksárið 1973-74|1973-74]] |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Vfl Gummersbach |10-11 |8-16 |''18-27'' |- | rowspan="2" |1976-77 | rowspan="2" |Evrópukeppni Bikarhafa |32-liða úrslit |HC Red Boys Differdange |25-11 |29-12 |''54-23'' |- |16-liða úrslit |WKS Slask Wroclaw |20-22 |18-22 |''38-44'' |- | rowspan="2" |1977-78 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |Kyndil |23-15 |30-16 |''53-31'' |- |16-liða úrslit |Honvéd Budapest |23-35 |25-22 |''48-57'' |- | rowspan="2" |1978-79 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |IL Refstad |14-12 |14-16 |''28-28(ú)'' |- |16-liða úrslit |Dinamo Bucharest |19-25 |20-20 |''39-45'' |- | rowspan="4" |1979-80 | rowspan="4" |Evrópukeppni Meistaraliða |16-liða úrslit |Brentwood |32-19 |38-14 |''70-33'' |- |8-liða úrslit |IK Drott |18-19 |18-16 |''36-35'' |- |Undanúrslit |[[Atlético Madrid]] |18-15 |21-14 |'''36-32''' |- |Úrslit |Grosswallstadt | colspan="3" | ''12-21'' |- |1984-85 |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Ystad |20-17 |19-23 |''39-40'' |- | rowspan="2" |1985-86 | rowspan="2" |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Kolbotn |22-20 |18-20 |''40-40(ú)'' |- |16-liða úrslit |Lugi |16-22 |15-15 |''31-37'' |- |1986-87 |IHF-Bikarinn |1. Umferð |Urædd |14-16 |20-25 |''34-41'' |- | rowspan="3" |1988-89 | rowspan="3" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kyndil |27-26 |24-17 |''51-43'' |- |16-liða úrslit |ZMC Amicitia Zurich |16-15 |25-22 |''41-38'' |- |8-liða úrslit |SC Magdeburg |22-16 |15-21 |''37-37(ú)'' |- | rowspan="2" |1989-90 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kyndil |29-14 |26-27 |''55-41'' |- |16-liða úrslit |Rába ETO Györ |21-31 |23-29 |''44-60'' |- |1990-91 |Evrópukeppni Bikarhafa |1. Umferð |Sandefjord |22-20 |21-25 |''43-45'' |- | rowspan="3" |1991-92 | rowspan="3" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |IK Drott |27-24 |28-27 |''55-51'' |- |16-liða úrslit |Hapoel Rishon Lezion |25-20 |27-28 |''52-48'' |- |8-liða úrslit |FC Barcelona |19-23 |15-27 |''34-50'' |- | rowspan="3" |1992-93 | rowspan="3" |Evrópukeppni Bikarhafa |1. Umferð |Stavanger |24-22 |34-25 |''58-47'' |- |16-liða úrslit |Klaipeda |28-24 |21-22 |''49-46'' |- |8-liða úrslit |TUSSEM Essen |27-25 |14-23 |''41-48'' |- | rowspan="2" |1993-94 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Tatra Koprivnice |22-18 |23-23 |''45-41'' |- |16-liða úrslit |HK Sandefjord |25-22 |21-24 |''46-46(ú)'' |- |1994-95 |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kolding |22-26 |27-27 |''49-53'' |- | rowspan="2" |1995-96 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |CSKA Moskva |23-23 |21-20 |''44-43'' |- |16-liða úrslit |ABC Braga |25-23 |25-29 |''50-52'' |- |1996-97 |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Shakhtar Donetsk |20-19 |16-27 |''36-46'' |- |2004-05 |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Grasshopper Zurich |28-28 |21-23 |''49-51'' |- | rowspan="3" |2005-06 | rowspan="3" |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |HC Tbilisi |51-15 |47-13 |''98-28'' |- |2. Umferð |Sjunda |28-31 |33-27 |'''61-58''' |- |3. Umferð |Skövde |24-22 |28-35 |'''52-57''' |- | rowspan="7" |2007-08 | rowspan="7" |Meistaradeildin |Forkeppni |Viking Malt |28-19 |33-24 |'''61-43''' |- | rowspan="6" |Riðlakeppni |Celje Lasko | |24-34 | rowspan="6" |4. sæti í riðli |- |Vfl Gummersbach |24-33 | |- |MKB Veszprém | |28-41 |- |Celje Lasko |29-28 | |- |Vfl Gummersbach | |22-34 |- |MKB Veszprém |24-31 | |- | rowspan="4" |2016-17 | rowspan="4" |Áskorendabikar EHF |32-liða úrslit |Haslum Handballklubb |31–24<br /> |25–25<br /> |'''56-49''' |- |16-liða úrslit |RK Partizan 1949 |21–21<br /> |24–24<br /> |'''45-45''' |- |8-liða úrslit |RK Sloga Požega |30–27<br /> |29–26<br /> |'''59-53''' |- |Undanúrslit |AHC Potaissa Turda<br /> |30–22<br /> |23–32<br /> |'''53-54''' |- | rowspan="7" |2023-24 | rowspan="7" |Evrópubikarkeppni EHF |1. umferð |Granytas Karis |27–24<br /> |33–28<br /> |'''60-52''' |- |2. umferð |Pölva Serviti |32–29<br /> |39–28<br /> |'''71-57''' |- |3. umferð |HC Motor Zaporizhzhia |35–31<br /> |33–28<br /> |'''68-59''' |- |16-liða úrslit |HC Metaloplastika Elixir Šabac<br /> |27–26<br /> |30–28<br /> |'''57-54''' |- |8-liða úrslit |CSA Steaua Bucuresti<br /> |36–30<br /> |36–35<br /> |'''72-65''' |- |Undanúrslit |CS Minaur Baia Mare<br /> |30–24<br /> |36–28<br /> |'''66-52''' |- |Úrslit |Olympiacos<br /> |30–26<br /> |27–31<br /> |'''57-57 (5-4 e. vítakastkeppni)''' |} ====Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í handknattleik==== :''Tímabilið 2025-2026.'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Markverðir *1 [[Björgvin Páll Gústafsson]] *12 [[Jens Sigurðarson]] *31 [[Arnar Þór Fylkisson]] ;Hornamenn *10 [[Daníel Montoro]] *11 [[Daníel Örn Guðmundsson]] *22 [[Dagur Ármannsson]] *25 [[Allan Nordberg]] *88 [[Andri Finnsson]] ;Línumenn *2 [[Þorgils Jón Svölu-Baldursson]] *40 [[Þorvaldur Örn Þorvaldsson]] *17 [[Logi Finnsson]] {{Col-2}} ;Skyttur *5 [[Agnar Smári Jónsson]] *14 [[Bjarki Snorrason]] *14 [[Arnór Snær Óskarsson]] *15 [[Róbert Aron Horstert]] *17 [[Bjarni í Selvindi]] *24 [[Magnús Óli Magnússon]] ;Miðjumenn *13 [[Dagur Árni Heimisson]] *23 [[Gunnar Róbertsson]] *19 [[Dagur Leó Fannarsson]] {{Col-end}} === Konur === ==== Á Íslandi ==== Árið 1947 voru kvennaflokkar Vals settir á legg og fljótlega eftir það hófust æfingar í handknattleik þeirra á meðal. Það var hinsvegar ekki fyrr en á sjöunda áratug 20. aldar sem félagið hrósaði fyrst sigri á Íslandsmótinu í handknattleik, nánar tiltekið 1962. Þá hófst sannkallað blómaskeið þar sem Valskonur urðu meistarar ellefu sinnum á þrettán árum, þar af sex ár í röð frá 1964 til og með 1969. Þjálfari liðsins á þessum árum var Þórarinn Eyþórsson og meðal leikmanna Vals á þessum árum var ein öflugasta handknattleikskona landsins, fyrr og síðar, [[Sigríður Sigurðardóttir]], fyrirliði íslenska landsliðsins sem varð Norðurlandameistari 1964. Sama ár var Sigríður kjörin [[íþróttamaður ársins]] af Samtökum íþróttafréttamanna, sú fyrsta úr röðum handknattleiksmanna og varð einnig fyrsta konan til að hreppa verðlaunin. Alls hefur kvennalið félagsins unnið Íslandsmótið 17 sinnum nú síðast tímabilið [[Handknattleiksárið 2018|2018-2019.]] Núverandi þjálfari liðsins er Anton Rúnarsson en honum til aðstoðar er Sigurgeir Jónsson. Björg Elín Guðmundsdóttir er liðsstjóri, Sólveig Lóa Höskuldsdóttir sjúkraþjálfari og Hlynur Morthens markmannsþjálfari liðsins. ==== Í Evrópukeppnum ==== Rétt eins og hjá karlaliði Vals í handknattleik er um auðugan garð að gresja þegar litið er á árangur handknattleikskvenna í Val m.t.t. Evrópukeppna, ber þar helst að nefna tímabilið 2005-06, en þá komust Valsstúlkur í undanúrslit Áskorendabikars EHF, eftir sigra gegn grísku og svissnesku liði. {| class="wikitable" ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Samanlagt |- | [[2004–05 Women's EHF Cup|2004–05]] | EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Fyrsta umferð |[[Önnereds HK]] | style="text-align:center;"| 24–35 | style="text-align:center;"| 26–30 | style="text-align:center;"| '''50–65''' |- | rowspan="3" | [[2005–06 Women's EHF Challenge Cup|2005–06]] | rowspan="3" |Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|16-liða úrslit |[[HC Athinaikos Athens]] | style="text-align:center;"| 37–29 | style="text-align:center;"| 24–26 | style="text-align:center;"| '''61–55''' |- | style="text-align:center;"|8-liða úrslit |[[LC Brühl Handball]] | style="text-align:center;"| 25–21 | style="text-align:center;"| 32–27 | style="text-align:center;"| '''57–48''' |- | style="text-align:center;"|Undanúrslit |[[CSU Neptun Constanța|CSU Tomis Constanța]] | style="text-align:center;"| 35–28 | style="text-align:center;"| 25–37 | style="text-align:center;"| '''60–65''' |- | rowspan="3" | [[2007–08 Women's EHF Challenge Cup|2007–08]] | rowspan="3" |Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[ŽORK Napredak Kruševac]] | style="text-align:center;"| 40–18 | style="text-align:center;"| 34–20 | style="text-align:center;"| '''74–38''' |- | style="text-align:center;"|16-liða úrslit |[[ŽRK Radnički Kragujevac|RK Lasta Radnički Petrol Beograd]] | style="text-align:center;"| 31–30 | style="text-align:center;"| 31–26 | style="text-align:center;"| '''62–56''' |- | style="text-align:center;"|8-liða úrslit |[[Mérignac Handball]] | style="text-align:center;"| 24–23 | style="text-align:center;"| 30–36 | style="text-align:center;"| '''54–58''' |- | rowspan="2" | [[2010–11 Women's EHF Cup|2010–11]] | rowspan="2" |EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Fyrsta umferð |[[IUVENTA Michalovce]] | style="text-align:center;"| 26–21 | style="text-align:center;"| 30–30 | style="text-align:center;"| '''56–51''' |- | style="text-align:center;"|Önnur umferð |[[VfL Oldenburg (handball)|VfL Oldenburg]] | style="text-align:center;"| 28–26 | style="text-align:center;"| 25–36 | style="text-align:center;"| '''53–62''' |- | rowspan="2" | [[2012–13 Women's EHF Cup|2012–13]] | rowspan="2" |EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Önnur umferð |[[CE Handbol Marítim|Valencia Aicequip]] | style="text-align:center;"| 37–25 | style="text-align:center;"| 27–22 | style="text-align:center;"| '''64–47''' |- | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[HC Zalău]] | style="text-align:center;"| 24–23 | style="text-align:center;"| 21–22 | style="text-align:center;"| '''45–45''' |- | rowspan="2" | [[2018–19 Women's EHF Challenge Cup|2018–19]] | rowspan="2" | Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[HV Quintus|Virto / Quintus]] | style="text-align:center;"| 20–21 | style="text-align:center;"| 20–24 | style="text-align:center;"| '''40–45''' |- |} ====Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í handknattleik==== :''Tímabilið 2025-2026'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Markverðir *1 [[Oddný Mínervudóttir]] *12 [[Hafdís Renötudóttir]] *16 [[Elísabet Millý Elíasardóttir]] ;Hornamenn *18 [[Eva Steinsen Jónsdóttir]] *8 [[Guðrún Ásta Magnúsdóttir]] *5 [[Ásthildur Þórhallsdóttir]] *23 [[Sara Lind Fróðadóttir]] *9 [[Lilja Ágústsdóttir]] *10 [[Þórey Anna Ásgeirsdóttir]] *19 [[Auður Ester Gestsdóttir]] ;Línumenn *6 [[Hildur Björnsdóttir]] *11 [[Ágústa Rún Jónasdóttir]] *14 [[Elísa Elíasdóttir]] *7 [[Sigrún Erla Þórarinsdóttir]] {{Col-2}} ;Skyttur *15 [[Guðrún Hekla Traustadóttir]] *24 [[Mariam Eradze]] *25 [[Thea Imani Sturludóttir]] *35 [[Lovísa Thompson]] *21 [[Ásrún Inga Arnarsdóttir]] ;Miðjumenn *13 [[Arna Karitas Eiríksdóttir]] *13 [[Ásdís Þóra Ágústsdóttir]] *4 [[Laufey Helga Óskarsdóttir]] {{Col-end}} <div class="references-small">4. maí 2026 tilkynnti handknattleiksdeild Vals að Thea Imani Sturludóttir hefði samið við rúmenska félagið Craiova og mun hún ganga til liðsins að tímabilinu 2026 loknu.</div> == Körfuknattleikur == === Karlar === Körfuknattleiksdeild Vals má rekja aftur til ársins 1970 þegar K.F.R. sameinaðist Val. Tíu árum eftir sameininguna komu fyrstu stóru titlarnir í hús þegar Valur vann Íslandsmótið í Körfuknattleik árið 1980. Valsmenn tryggðu sér Íslandsmeistaratitilinn 1979-1980 með sigri á KR 17. mars 1980. Bandaríkjamaðurinn [[Tim Dwyer]] stýrði liðinu til sigurs en hann var þá spilandi þjálfari. Tim Dwyer var jafnframt valinn besti erlendi leikmaðurinn þetta tímabil.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1511653|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-29}}</ref> Á næstu þremur árum bættust þrír titlar í safnið. Bikarmeistaratitlar árin 1981 og 1983 og Íslandsmeistaratitill 1983. ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í körfuknattleik ==== {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" style="background: red; color: white;" | Leikmannahópur Vals í körfuknattleik karla |- ! style="background: white; color: black;" | Leikmenn ! style="background: white; color: black;" | Þjálfarar |- | {| class="wikitable sortable" !Staða !<abbr>Nr.</abbr> ! !Nafn !Hæð !Fæðingardagur |- |Framherji |13 |{{ISL}} |[[Kristófer Acox]] |197 cm |13-10-1993 |- |Bakvörður |1 |{{ISL}} |Símon Tómasson |183 cm |29-04-2003 |- |Bakvörður |4 |{{ISL}} |Jóhannes Ómarsson |196 cm |06-05-2005 |- |Bakvörður |4 |{{ISL}} |Ástþór Atli Svalason |190 cm |01-03-2002 |- |Bakvörður |6 |{{ISL}} |Benedikt Blöndal |188 cm |05-10-1993 |- |Bakvörður |10 |{{ISL}} |Kári Jónsson |192 cm |27-08-1997 |- |Bakvörður |14 |{{ISL}} |Egill Jón Agnarsson |190 cm |01-01-2002 |- |Bakvörður |20 |{{ISL}} |Björgvin Hugi Ragnarsson |190 cm |10-03-2005 |- |Bakvörður |23 |{{ISL}} |Óðinn Þórðarson |190 cm |03-02-2005 |- |Bakvörður |24 |{{ISL}} |Hrannar Davíð Svalason | | |- |Bakvörður |26 |{{ISL}} |Finnur Tómasson |182 cm |10-05-2005 |- |Bakvörður |27 |{{ISL}} |Tómas Davíð Thomasson |180 cm |03-10-2005 |- |Bakvörður |28 |{{ISL}} |Jóhannes Reykdal Einarsson | | |- |Bakvörður |41 |{{ISL}} |Karl Kristján Sigurðarson |192 cm |18-05-2005 |- |Framherji |11 |{{ISL}} |Bóas Jakobsson |200 cm |04-12-2000 |- |Framherji |12 |{{ISL}} |Sveinn Búi Birgisson |203 cm |22-05-2002 |- |Bakvörður | |{{ISL}} |Sófus Máni Bender |192 cm |26-04-2003 |- |Bakvörður |20 |{{ISL}} |Ólafur Heiðar Jónsson | |01-01-2001 |- |Framherji |3 |{{ISL}} |Hjálmar Stefánsson |200 cm |05-01-1996 |- |Bakvörður |7 |{{ISL}} |Frank Aron Booker |192 cm |07-07-1994 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Orri Már Svavarsson |198 cm |20-06-2005 |- |Miðherji |24 |{{USA}} |Antonio Keyshawn Woods |191 cm |28-01-1996 |- |Bakvörður |11 |{{ISL}} |Veigar Örn Svavarsson |195 cm |20-06-2005 |- |Framherji |5 |{{SRB}} |Lazar Nikolic |203 cm |23-06-1999 |- |Bakvörður |77 |{{CRO}} |Igor Maric |195 cm |23-07-1985 |- |Miðherji |21 |{{UK}} |Callum Reese Lawson |198 cm |27-02-1996 |} | ; Aðalþjálfari * [[Finnur Freyr Stefánsson]] ; ;Aðrir starfsmenn * Jamil Abiad, aðstoðarþjálfari * Kristófer Acox, aðstoðarþjálfari * Bjartmar Birnir, sjúkraþjálfari ---- Tímabilið 2025-26 |} === Konur === Fyrsti Íslandsmeistaratitill kvenna í körfuknattleik vannst í apríl 2019 en liðið varð einnig bikarmeistari sama ár.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19047/2019/04/28/valur-islandsmeistari-kvenna-i-korfubolta-2019.aspx|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í körfubolta 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-29}}</ref> Annar Íslandsmeistaratitill félagsins í körfuknattleik kvenna bættist í safnið árið 2021.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2021/06/02/valur-er-islandsmeistari-i-korfubolta-2021|title=Valur er Íslandsmeistari í körfubolta 2021|date=2021-06-02|website=RÚV|language=is|access-date=2021-06-06}}</ref> ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í körfuknattleik ==== {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" style="background: red; color: white;" |Leikmannahópur Vals í körfuknattleik kvenna |- ! style="background: white; color: black;" | Leikmenn ! style="background: white; color: black;" | Þjálfarar |- | {| class="wikitable sortable" !Staða !<abbr>Nr.</abbr> ! !Nafn !Hæð !Fæðingardagur |- |Framherji |4 |{{ISL}} |Guðbjörg Sverrisdóttir |180 cm |10-10-1992 |- |Bakvörður |6 |{{ISL}} |Þóranna Kika Hodge-Carr |170 cm |18-07-1999 |- |Framherji |8 |{{ITA}} |Alyssa Marie Cerino |183 cm |16-05-1997 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Ásdís Elva Jónsdóttir |166 cm |29-05-2007 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Dagbjört Dögg Karlsdóttir |169 cm |26-06-1999 |- |Bakvörður |11 |{{ISL}} |Ísey Ísis Guttorsmdóttir Frost |186 cm |09-12-2009 |- |Bakvörður |12 |{{ISL}} |Elísabet Thelma Róbertsdóttir |172 cm |31-05-2002 |- |Bakvörður |13 |{{ISL}} |Sara Líf Boama |172 cm |18-08-2005 |- |Bakvörður |14 |{{ISL}} |Fatima Rós Joof |167 cm |05-08-2008 |- |Miðherji |15 |{{ISL}} |Ásta Júlía Grímsdóttir |183 cm |22-02-2001 |- |Bakvörður |18 |{{ISL}} |Berta María Þorkelsdóttir |180 cm |03-06-2008 |- |Bakvörður |20 |{{USA}} |Reshawna Rosie Stone |170 cm |30-08-2000 |- |Bakvörður |24 |{{ISL}} |Hanna Gróa Halldórsdóttir |172 cm |02-07-2007 |- |Bakvörður |43 |{{ISL}} |Margrét Ósk Einarsdóttir |173 cm |21-10-1996 |- | |} | ; Aðalþjálfari * Jamil Abiad ; ; Aðstoðarþjálfari * Margrét Ósk Einarsdóttir ---- Tímabilið 2025-26 |} === Þekktir leikmenn === [[Pétur Guðmundsson]] er sennilega þekktasti körfuknattleiksmaðurinn sem Valur hefur alið af sér, en Pétur lék um árabil í NBA deildinni.<ref>{{Cite web|url=https://www.isi.is/um-isi/heidursholl-isi/petur-karl-gudmundsson/|title=Pétur Karl Guðmundsson|website=www.isi.is|access-date=2021-01-19}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Sem dæmi um aðra þekkta leikmenn sem hafa leikið með Val eða leika með Val má nefna [[Helena Sverrisdóttir|Helenu Sverrisdóttur]], [[Jón Arnór Stefánsson]], [[Pavel Ermolinskij|Pavel Ermolinskij,]] [[Kristófer Acox]], Kára Jónsson og Hjálmar Stefánsson.<br /> == Íþróttamaður Vals == Eftirtaldir aðilar hafa hlotið þann heiður að vera valdir íþróttamenn Vals: {{col-begin}} {{col-2}} * 1992 - [[Valdimar Grímsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998191|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1993 - [[Guðmundur Hrafnkelsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/123059/|title=ÍÞRÓTTIR Íþróttamaður Vals árið 1993 uðmundur Hrafnkelsson markmaður Vals og|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1994 - [[Dagur Sigurðsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998277|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1995 - Guðrún Sæmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998339|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1996 - Jón Kristjánsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998393|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1997 - Ragnar Þór Jónsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998425|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1998 - Guðmundur Hrafnkelsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998473|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1999 - Ásgerður Hildur Ingibergsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998561|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2000 - Kristinn Lárusson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998698|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2001 - Rósa Júlía Steinþórsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998735|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2002 - [[Sigurbjörn Hreiðarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998831|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2003 - Íris Andrésdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998067|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2004 - Berglind Íris Hansdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4999335|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2005 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998889|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2006 - [[Margrét Lára Viðarsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998989|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2007 - [[Margrét Lára Viðarsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997957|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2008 - [[Katrín Jónsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/%7Ccat:%27/fullStory.php?id=70719%27|title=Katrín Jónsdóttir er íþróttamaður Vals 2008|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-19}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {{col-2}} * 2009 - [[Dóra María Lárusdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/fotbolti/2009/12/31/dora_maria_ithrottamadur_vals_2009/|title=Dóra María íþróttamaður Vals 2009|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2010 - Hrafnhildur Skúladóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477548|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2011 - Anna Úrsúla Guðmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2011/12/31/anna_ursula_ithrottamadur_vals_2011/|title=Anna Úrsúla íþróttamaður Vals 2011|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2012 - Guðný Jenný Ásmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/gudny-jenny-ithrottamadur-vals-2012|title=Guðný Jenný íþróttamaður Vals 2012|date=2012-12-31|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/2322/2012/12/31/gudny-jenny-asmundsdottir-ithrottamadur-vals-2012.aspx|title=Guðný Jenný Ásmundsdóttir íþróttamaður Vals 2012|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2013 - [[Haukur Páll Sigurðsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/4080/2013/12/31/haukur-pall-sigurdsson-er-ithrottamadur-vals-2013.aspx|title=Haukur Páll Sigurðsson er Íþróttamaður Vals 2013|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2013/12/31/haukur_pall_ithrottamadur_vals_2013/|title=Haukur Páll íþróttamaður Vals 2013|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2014 - Kristín Guðmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2014/12/31/kristin_ithrottamadur_vals/|title=Kristín íþróttamaður Vals|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/9517/2014/12/31/kristin-gudmundsdottir-er-ithrottamadur-vals-2014.aspx|title=Kristín Guðmundsdóttir er íþróttamaður Vals 2014|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2015 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/fotbolti/2015/12/31/bjarni_olafur_ithrottamadur_vals/|title=Bjarni Ólafur íþróttamaður Vals|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2016 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]*<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/16969/2016/12/31/bjarni-olafur-eiriksson-ithrottamadur-vals-arid-2016.aspx|title=Bjarni Ólafur Eiríksson íþróttamaður Vals árið 2016|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2016/12/31/bjarni_ithrottamadur_vals_i_thridja_sinn/|title=Bjarni íþróttamaður Vals í þriðja sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2017 - Orri Freyr Gíslason<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/17836/2018/01/03/orri-freyr-gislason-ithrottamadur-vals-2017.aspx|title=Orri Freyr Gíslason íþróttamaður Vals 2017|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/fyrirlidi-vals-haettir|title=Fyrirliði Vals hættir|date=2019-05-13|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2018 - [[Birkir Már Sævarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/18796/2019/01/01/birkir-mar-saevarsson-ithrottamadur-vals-2018.aspx|title=Birkir Már Sævarsson íþróttamaður Vals 2018|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/news/31-12-2018/birkir-mar-ithrottamadur-arsins-hja-val|title=Birkir Már íþróttamaður ársins hjá Val|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2019 - [[Helena Sverrisdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/korfubolti/2019/12/31/helena_ithrottamadur_arsins_hja_val/|title=Helena íþróttamaður ársins hjá Val|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19577/2020/01/01/helena-sverrisdottir-er-ithrottamadur-vals-2019.aspx|title=Helena Sverrisdóttir er íþróttamaður Vals 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> *2020 - Anton Rúnarsson<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2020/12/31/anton_ithrottamadur_vals_2020/|title=Anton íþróttamaður Vals 2020|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20117/2020/12/31/anton-runarsson-ithrottamadur-vals-2020.aspx|title=Anton Rúnarsson íþróttamaður Vals 2020|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2021 - Alexander Örn Júlíusson<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20817/2021/12/31/alexander-orn-juliusson-er-ithrottamadur-vals-2021.aspx/|title=Alexander Örn Júlíusson er íþróttamaður Vals 2021|website=www.valur.is|language=is|access-date=2022-01-13}}</ref> * 2022 - [[Pavel Ermolinskij]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/21466/2022/12/31/pavel-ermolinski-er-ithrottamadur-vals-2022.aspx|title=Pavel Ermolinski er íþróttamaður Vals 2022|website=www.valur.is|language=is|access-date=2023-01-06}}</ref> * 2023 - [[Arna Sif Ásgrímsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/22169/2023/12/31/arna-sif-asgrimsdottir-er-ithrottamadur-vals-2023.aspx|title= Arna Sif Ásgrímsdóttir er íþróttamaður Vals 2023|website=www.valur.is|language=is|access-date=2024-09-03}}</ref> * 2024 - [[Benedikt Gunnar Óskarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/22535/2025/01/08/benedikt-gunnar-er-ithrottamadur-vals-2024.aspx|title= Benedikt Gunnar er Íþróttamaður Vals 2024|website=www.valur.is|language=is|access-date=2025-19-03}}</ref> * 2025 - [[Patrick Pedersen]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/23011/2026/01/02/patrick-pedersen-er-ithrottamadur-vals-2025.aspx|title= Patrick Pedersen er Íþróttamaður Vals 2025|website=www.valur.is|language=is|access-date=2026-02-01}}</ref>{{col-end}}<nowiki>*</nowiki>- Knattspyrnumaðurinn Bjarni Ólafur Eiríksson hefur oftast allra verið kjörinn Íþróttamaður Vals, þrisvar talsins. == Formenn Vals == Eftirtaldir aðilar hafa gengt formennsku Knattspyrnufélagsins Vals:<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997814?iabr=on#page/n6/mode/2up/search/Loftur%20Gu%C3%B0mundsson%201911-1914%20%C3%81rni%20B.%20Bj%C3%B6rnsson,%20J%C3%B3n%20Gu%C3%B0mundsson|title=Valsblaðið - 1. Tölublað (01.05.1991) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998211|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998721|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4999095|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477954|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2016470452d|title=Þorgrímur kjörinn formaður Vals - Vísir|website=visir.is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19248/2019/05/30/adalfundur-vals-breytingar-a-stjornum-felagsins.aspx|title=Aðalfundur Vals - Breytingar á stjórnum félagsins|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+Formenn Vals ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn |- |1911-14 |[[Loftur Guðmundsson]] |1933-34 |Ólafur Sigurðsson |1952-57 |Gunnar Vagnsson |2002-09 |[[Grímur Sæmundsen]] |- |1914-16 |Árni B. Björnsson |1934-38 |Frímann Helgason |1957-62 |Sveinn Zoega |2009-14 |Hörður Gunnarsson |- |1916-18 |Jón Guðmundsson |1938-39 |Ólafur Sigurðsson |1962-67 |Páll Guðnason |2014-15 |[[Björn Zoëga|Björn Zoega]] |- |1918-20 |Magnús Guðbrandsson |1939-41 |Sveinn Zoega |1967-70 |Ægir Ferdinandsson |2015-18 |[[Þorgrímur Þráinsson]] |- |1920-22 |Guðbjörn Guðmundsson |1941-43 |Frímann Helgason |1970-75 |Þórður Þorkelsson |2018-21 |Árni Pétur Jónsson |- |1922-23 |Guðmundur Kr. Guðmundsson |1943-44 |Sveinn Zoega |1975-77 |Ægir Ferdinandsson |2021-2023 |Lárus Sigurðsson |- |1923-28 |Axel Gunnarsson |1944-46 |Þorkell Ingvarsson |1977-81 |Bergur Guðnason |2023-2025 |Hörður Gunnarsson |- |1928-31 |Jón Sigurðsson |1946-47 |Sigurður Ólafsson |1981-87 |Pétur Sveinbjarnarson |2025- |[[Hafrún Kristjánsdóttir]] |- |1931-32 |Jón Eiríksson |1947-50 |Úlfar Þórðarson |1987-94 |Jón Gunnar Zoega | colspan="2" rowspan="2" | |- |1932-33 |Pétur Kristinsson |1950-52 |Jóhann Eyjólfsson |1994-02 |Reynir Vignir |} == Valsblaðið == Valsblaðið, félagsblað Knattspyrnufélagsins Vals, kom fyrst út í janúar 1939 en ritstjóri þess og ábyrgðarmaður var Sigurður Ólafsson.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19574/2019/12/31/valsbladid-2019.aspx|title=Valsblaðið 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> Í 1. tölublaði Valsblaðsins sagði m.a. svo um útgáfuna: <blockquote>„Það hefir oft verið um það rætt innan Vals, að nauðsyn bæri til þess, að félagið gæfi út blað, sem út kæmi nokkurn veginn reglulega. Núverandi stjórn hefir hafist handa um þetta mál, og kemur 1. tölublaðið út hér með. Fyrirkomulag blaðsins er enn ekki fyllilega ákveðið, en ætlunin er, að það komi fyrst um sinn út 4-6 sinnum á ári og sé minst 8 síður hvert blað. Blaðinu er ætlað að birta greinar og fréttir frá félagsstarfseminni, og ýmsum áhugamálum íþróttamanna. Það verður kostað kapps um að hafa blaðið sem allra fjölbreyttast, fróðlegast og skemmtilegast, svo að allir, sem það lesa, hafi bæði gagn og gaman af. [...] Væntanlega á Valsblaðið eftir að vinna félaginu ómetanlegt gagn með því að knýta meðlimina fastari böndum við félagið og vekja þá til starfa, ekki aðeins þá, er iðka knattspyrnu, heldur og þá, er fyrir aldurs sakir eða annara [sic] orsaka eru hættir því.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658005|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref></blockquote>Árið 2019 fagnaði Valsblaðið 80 ára útgáfuafmæli.<ref name=":1" /> Útgáfa blaðsins var stopul eftir 1940 en blaðið var endurvakið af krafti frá 1958 og hefur komið út árlega frá árinu 1983. Núverandi ritstjóri blaðsins er Guðni Olgeirsson en hann tók við ritstjórn blaðsins af [[Þorgrímur Þráinsson|Þorgrími Þráinssyni]] árið 2003.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/01/29/valsbladid_sameinar/|title=Valsblaðið sameinar|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> == Valskórinn == Valskórinn var stofnaður haustið 1993. Tildrögin að stofnun Valskórsins má rekja til vígslu Friðrikskapellunnar að Hlíðarenda. Dýri Guðmundsson, knattspyrnumaður og gítarleikari fékk í kjölfarið þá hugmynd að stofna kór til að æfa og syngja í kapellunni. Hann bar hugmyndina undir félagsmálaráð Vals þar sem hann var formaður og fékk hún góðar undirtektir. Gylfi Gunnarsson, tónlistarkennari og liðsmaður Þokkabótar var fyrsti kórstjóri kórsins og þá tók Stefán Halldórsson að sér formennsku í kórnum í upphafi. Kórinn heldur vortónleika á eða nálægt afmælisdegi Vals 11. maí ár hvert og í desember eru haldnir jólatónleikar auk þess sem kórinn syngur með Fóstbræðrum á aðventukvöldi og við útnefningnu íþróttamanns Vals á gamlársdag. Gylfi Gunnarsson stjórnaði kórnum fyrstu sex árin til vors 1999 en þá tók Guðjón Steinar Þorláksson tónlistarkennari við og stjórnaði kórnum til 2004, en frá þeim tíma hefur Bára Grímsdóttir tónskald stýrt kórnum. Kórinn er blandaður kór opinn öllum og æfir vikulega í Friðrikskapellu. Ýmsir þekktir gestasöngvarar hafa sungið með kórnum en þar má t.a.m. nefna Ara Jónsson, Rangar Bjarnason, Egil Ólafsson, Stefán Hilmarsson, Guðrúnu Gunnarsdóttur og Kristján Jóhannsson.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477846?iabr=on#page/n15/mode/2up/search/Valsk%C3%B3rinn|title=Valsblaðið - 65. árgangur 2013 (01.05.2013) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/7124223?iabr=on#page/n39/mode/2up/search/Valsk%C3%B3rinn|title=Morgunblaðið - 107. tölublað (08.05.2019) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-03-25}}</ref> == Fjósið == Fjósið er félagsheimili Knattspyrnufélagsins Vals. Þegar Valur samdi um kaup á jörðinni Hlíðarenda þann 10. maí 1939 fylgdu þrjár byggingar með í kaupum en mestu munaði þar um fjósið, sem upphaflega var byggt árið 1916 og notað var sem búningsklefi, og hlöðuna, sem fékk hlutverk félagsheimilis og skrifstofu félagsins. Árið 1948 vígði Séra Friðrik Friðriksson fjósið formlega sem félagsheimili. Næstu fjörutíu árin þjónaði þessi húsakostur félaginu og fjölmargir hópar íþróttafólks utan af landi nutu gestrisni Valsmanna þegar þeir fengu inni til gistingar. Undir það síðasta var viðhaldi húsana mjög ábótavant og notkunin var nánast engin. Í árslok 2016 var skipuð nefnd til að halda utan um endurreisn fjóssins. Nefndin fékk Björn G. Björnsson leikmyndahönnuð í lið með sér, í tengslum við uppsetningu sögusýningar, sem búið er að setja upp í Fjósinu. 25. maí 2018, þegar 150 ár voru liðin frá fæðingu séra Friðriks Friðrikssonar var Fjósið formlega opnað.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/18289/2018/05/23/formleg-opnun-fjossins-%E2%80%93-knattspyrnufelagid-valur.aspx|title=Formleg opnun Fjóssins – Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-06-21}}</ref> Fjósið gegnir hlutverki klúbbhúss og félagsheimilis þar sem yngri flokkar, foreldrar og lið í öllum deildum Vals halda fundi. Stuðningsmenn Vals koma reglulega saman í Fjósinu fyrir heimaleiki Vals en þar er gjarnan boðið upp á léttar veitingar. Leikmenn meistaraflokka félagsins og mótherjar fara einnig reglulega í mat í Fjósinu eftir leiki. Fjósið er að auki leigt út fyrir hvers kyns mannfagnaði eins og afmæli, fermingarveislur, erfidrykkjur, árshátíðir og jólahlaðborð auk þess sem Fjósið er leigt út sem fundaraðstaða fyrir fyrirtæki og rúmar allt frá 10-100 manns í fundaruppsetningu. Salurinn tekur við um 20-80 manns í sitjandi veislur og um 50-180 manns í standandi veislur. Þá er einnig unnt að horfa á útsendingar frá ýmsum knattspyrnuleikjum og öðrum íþróttaviðburðum í beinni útsendingu í Fjósinu. Gunnar Kristjánsson er núverandi Fjósameistari og veitingastjóri.<ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/lifid/felagsheimili-med-sogu-og-sal/|title=Félagsheimili með sögu og sál|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2021-06-21}}</ref> == Titlar == === Knattspyrna karla === *'''[[Pepsideild_karla|Íslandsmeistarar]]: 23'''<ref name="Knattspyrnudeild - Titlar">{{cite web| url=http://www.valur.is/Fotbolti/Titlar/| title=Knattspyrnudeild - Titlar|publisher=valur.is | access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/islandsmeistarar-i-karlaflokkum/|title=Íslandsmeistarar í karlaflokkum - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-21}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> :*[[Úrvalsdeild 1930|1930]], [[Úrvalsdeild 1933|1933]], [[Úrvalsdeild 1935|1935]], [[Úrvalsdeild 1936|1936]], [[Úrvalsdeild 1937|1937]], [[Úrvalsdeild 1938|1938]], [[Úrvalsdeild 1940|1940]], [[Úrvalsdeild 1942|1942]], [[Úrvalsdeild 1943|1943]], [[Úrvalsdeild 1944|1944]], [[Úrvalsdeild 1945|1945]], [[Úrvalsdeild 1956|1956]], [[Úrvalsdeild 1966|1966]], [[Úrvalsdeild 1967|1967]], [[Úrvalsdeild_karla_1976|1976]], [[Úrvalsdeild_karla_1978|1978]], [[Úrvalsdeild_karla_1980|1980]], [[Úrvalsdeild_karla_1985|1985]], [[Úrvalsdeild_karla_1987|1987]], [[Landsbankadeild_karla_2007|2007]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|2017]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2018|2018]], [[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2020|2020]] *'''[[Bikarkeppni_karla_í_knattspyrnu|Bikarmeistarar]]: 11'''<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> :*1965, 1974, 1976, 1977, 1988, 1990, 1991, 1992, [[Úrslitaleikur_VISA-bikar_karla_2005|2005]], [[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2015|2015]], [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|2016]] *'''[[Lengjubikarinn | Deildabikar]]: 5'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :* 2008, 2011, 2018, 2023, 2025 *'''[[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarar meistarana]]: 11'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :*1977, 1979, 1988, 1991, 1992, 1993, 2006, 2008, [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu 2016|2016]], 2017, 2018. === Knattspyrna kvenna === : *'''[[Pepsideild_kvenna | Íslandsmeistarar]]: 14'''<ref name="Knattspyrnudeild - Titlar"/> :*[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1986|1986]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1988|1988]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1989|1989]], [[Landsbankadeild_kvenna_2004|2004]], [[Landsbankadeild_kvenna_2006|2006]], [[Landsbankadeild_kvenna_2007|2007]], [[Landsbankadeild_kvenna_2008|2008]], [[Pepsideild_kvenna_2009|2009]], [[Pepsideild_kvenna_2010|2010]], [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]], 2021, 2022, 2023 *'''[[VISA-bikar_kvenna|Bikarmeistarar]]: 15'''<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> :*1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1990, 1995, 2001, 2003, 2006, 2009, 2010, 2011, 2022, 2024 *'''[[Lengjubikarinn | Deildabikar]]: 6'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :* 2003, 2005, 2007, 2010, 2017, 2024 === Handknattleikur karla === : *'''Íslandsmeistarar: 25'''<ref name="Handknattleiksdeild - Titlar">{{cite web| url=http://www.valur.is/Handbolti/Titlar/| title=Handknattleiksdeild - Titlar| publisher=valur.is| access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2021/06/18/valur_islandsmeistari_eftir_oruggan_sigur_i_hafnarf/|title=Valur Íslandsmeistari eftir öruggan sigur í Hafnarfirði|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 1939-40|1940]], [[Handknattleiksárið 1940-41|1941]], [[Handknattleiksárið 1941-42|1942]], [[Handknattleiksárið 1943-44|1944]], [[Handknattleiksárið 1946-47|1947]], [[Handknattleiksárið 1947-48|1948]], [[Handknattleiksárið 1950-51|1951]], [[Handknattleiksárið 1954-55|1955]], [[Handknattleiksárið 1972-73|1973]], [[Handknattleiksárið 1976-77|1977]], [[Handknattleiksárið 1977-78|1978]], [[Handknattleiksárið 1978-79|1979]], [[Handknattleiksárið 1987-88|1988]], [[Handknattleiksárið 1988-89|1989]], [[Handknattleiksárið 1990-91|1991]], [[Handknattleiksárið 1992-93|1993]], [[Handknattleiksárið 1993-94|1994]], [[Handknattleiksárið 1994-95|1995]], [[Handknattleiksárið 1995-96|1996]], [[Handknattleiksárið 1997-98|1998]], [[Handknattleiksárið 2006-07|2007]], [[Handknattleiksárið 2016-17|2017]], [[Handknattleiksárið 2020-21|2021]], [[Handknattleiksárið 2021-22|2022]], 2026 *'''Bikarmeistarar: 13'''<ref>{{Cite web|url=https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|title=Íslands- og bikarmeistarar í meistaraflokki|website=HSÍ|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040636/https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|url-status=dead}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 1973-74|1974]], [[Handknattleiksárið 1987-88|1988]], [[Handknattleiksárið 1989-90|1990]], [[Handknattleiksárið 1992-93|1993]], [[Handknattleiksárið 1997-98|1998]], [[Handknattleiksárið 2007-08|2008]], [[Handknattleiksárið 2008-09|2009]], [[Handknattleiksárið 2010-11|2011]], [[Handknattleiksárið 2015-16|2016]], [[Handknattleiksárið 2016-17|2017]], [[Handknattleiksárið 2020-21|2021]], [[Handknattleiksárið 2021-22|2022]], 2024 *'''Meistarar meistarana: 1'''<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6370160?iabr=on#page/n16/mode/1up/search/Valsmenn%20meistarar%20meistaranna%20%C3%AD%20handknattleik%20karla|title=Dagblaðið Vísir - DV - 135. tölublað (06.10.2009) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-26}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 2008-09|2009]] *'''Evrópubikarmeistarar: 1''' **[[:en:2023–24_EHF_European_Cup|2023-2024]] === Handknattleikur kvenna === : *'''Íslandsmeistarar: 20'''<ref name="Handknattleiksdeild - Titlar" /> :*1962, 1964, 1965, 1966, 1967, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1983, 2010, 2011, 2012, 2014, 2019, 2023, 2024, 2025 *'''Bikarmeistarar: 10'''<ref>{{Cite web|url=https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|title=Íslands- og bikarmeistarar í meistaraflokki|website=HSÍ|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040636/https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2022/03/12/valur_bikarmeistari_i_attunda_sinn/|title=Valur bikarmeistari í áttunda sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-03-14}}</ref> :*1988, 1993, 2000, 2012, 2013, 2014, 2019, 2022, 2024, 2026 *'''Evrópubikarmeistarar: 1''' :*2024-2025 === Körfuknattleikur karla === : *'''Íslandsmeistarar: 4'''<ref>{{cite web| url=http://www.valur.is/Korfubolti/Titlar/| title=Körfuknattleiksdeild - Titlar| publisher=valur.is| access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/meistaratitlar-karla/|title=KKÍ {{!}} Meistaratitlar karla|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*1980, 1983, 2022, 2024 *'''Bikarmeistarar: 5'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/allir-titlar/bikarmeistarar-karla/|title=KKÍ {{!}} Bikarmeistarar karla|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*1980, 1981, 1983, 2023, 2025 === Körfuknattleikur kvenna === : *'''Íslandsmeistarar: 3'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/meistaratitlar-kvenna/|title=KKÍ {{!}} Meistaratitlar kvenna|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20520/2021/06/02/valur-islandsmeistari-i-korfuknattleik-kvenna-2021.aspx|title=Valur Íslandsmeistari í körfuknattleik kvenna 2021|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-06-07}}</ref> :*2019, 2021, 2023 *'''Bikarmeistarar: 1'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/allir-titlar/bikarmeistarar-kvenna/|title=KKÍ {{!}} Bikarmeistarar kvenna|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*2019 == Heimildir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.valur.is Heimasíða félagsins] * [http://www.timarit.is/?issueID=410260&pageSelected=1&lang=0 ''Knattspyrnufélagið Valur 35 ára''; grein í Morgunblaðinu 1946]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.icelandfootball.net/valur-reykjaviacutek.html IcelandFootball.net] - Valur Reykjavík *https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1379092/ - Handknattleikur í Val *https://www.valur.is/um-val/saga.aspx - Saga félagsins *https://www.valur.is/media/13442/valsbladid_2006.pdf - Evrópuævintýri mfl. kvk. {{Leiktímabil í knattspyrnu karla}} {{Íslandsmeistarar í knattspyrnu karla}} {{N1 deild karla}} {{S|1911}} {{Aðildarfélög ÍBR}} {{gæðagrein}} [[Flokkur:Knattspyrnufélagið Valur| ]] [[Flokkur:Íslensk handknattleiksfélög|Valur]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög|Valur]] [[Flokkur:Íslensk körfuknattleiksfélög|Valur]] [[Flokkur:Hlíðar]] 2xc8ppyecbqzkyivn6fci0goxwkwf56 1962955 1962954 2026-05-12T15:44:01Z ~2026-23019-87 115546 /* 1991-2001. Fjárhagsörðugleikar. Friðrikskapella reist. Fall í fyrsta sinn. Frábær árangur í handknattleik karla. */ 1962955 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Knattspyrnufélagið Valur | Mynd = [[Mynd:Valur.svg|250x250dp]] | Gælunafn = Valsarar, Hlíðarendapiltar | Stofnað = [[11. maí]] [[1911]] | Knattspyrnustjóri = [[Hermann Hreiðarsson]] (kk); [[Matthías Guðmundsson]] (kvk) | Leikvöllur = [[N1 völlurinn]] | Stærð = 1201 sæti, 2225 alls | Stjórnarformaður = [[Hafrún Kristjánsdóttir]] | pattern_la1 = | pattern_b1 = _valur17h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _levanger17a | pattern_so1 = _valur17h | leftarm1 = FF0100 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _valur17a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _levanger17h | pattern_so2 = _valur17a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 | núverandi = Besta deild karla 2026 | Stytt nafn = Valur | Staðsetning = Hlíðarenda, Reykjavík }} '''Valur''' er [[Ísland|íslenskt]] [[íþróttafélag]] sem hefur aðstöðu að [[Hlíðarendi (Reykjavík)|Hlíðarenda]]. Valur teflir fram liðum í [[Knattspyrna|knattspyrnu]], [[Handbolti|handknattleik]] og [[Körfuknattleikur|körfuknattleik]] og leika allir meistaraflokkar Vals í efstu deild bæði í karla- og kvennaflokki. Valur er eina íslenska íþróttafélagið sem unnið hefur Evrópukeppni í boltaíþrótt,<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242575099d/upp-gjorid-olympiacos-valur-31-27-4-5-vals-menn-evropu-bikar-meistarar-eftir-sigur-i-vita-keppni|title=Upp­gjörið: Olympiacos-Valur 31-27 [4-5] {{!}} Vals­menn Evrópu­bikar­meistarar eftir sigur í víta­keppni - Vísir|last=Eggertsson|first=Andri Már|date=2024-05-25|website=visir.is|language=is|access-date=2025-02-26}}</ref> en árið 2024 vann karlalið félagsins í handknattleik evrópubikar EHF. Kvennalið félagsins í handbolta lék afrekið svo eftir ári síðar, 2025. <ref>{{Vefheimild|url=https://handbolti.is/valur-er-evropubikarmeistari/|titill=Valur er Evrópubikarmeistari!|útgefandi=handbolti.is|mánuður=17 maí|ár=2025|mánuðurskoðað=21 maí|árskoðað=2025}}</ref> Félagið var stofnað þann [[11. maí]] árið [[1911]] af drengjum í [[KFUM og KFUK|K.F.U.M.]], að hluta til fyrir tilstilli séra [[Friðrik Friðriksson (prestur)|Friðriks Friðrikssonar]]. Í fyrstu var Valur aðeins deild innan K.F.U.M. en síðar rofnuðu tengslin við K.F.U.M. Þrátt fyrir það minnast Valsmenn ávallt tengslanna við K.F.U.M. en einkunnarorð félagsins „Látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði“ eru fengin úr ræðu séra Friðriks sem hann hélt við vígslu fyrsta knattspyrnuvallar félagsins. Valur tók þátt í [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmótinu í knattspyrnu karla]] í fyrsta sinn árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1915|1915]] og varð Íslandsmeistari í fyrsta sinn árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1930|1930]]. Alls hefur meistaraflokkur karla unnið Íslandsmótið í knattspyrnu karla 23 sinnum, síðast árið 2020. Kvennalið Vals vann Íslandmeistaratitil í fyrsta sinn árið 1978 en alls hefur meistaraflokkur kvenna unnið [[Besta deild kvenna|Íslandsmótið í knattspyrnu]] 14 sinnum, síðast árið 2023. Árið [[Handknattleiksárið 1939-40|1940]] vann Valur fyrsta Íslandsmótið í handknattleik karla en félagið hefur ávallt átt góðu gengi að fagna í handknattleik bæði í karla og kvennaflokki. Valur varð [[Úrvalsdeild kvenna í handknattleik|Íslandsmeistari í handbolta kvenna]] í fyrsta sinn árið 1962. Árið 2024 vann karlalið Vals í handknattleik Evrópubikarinn og varð þar með fyrst íslenskra liða í boltaíþrótt til þess að vinna Evróputitil. Ári síðar vann kvennalið Vals í handknattleik Evrópubikartitil, fyrst íslenskra kvennaliða, með sigri á [[Porrino]] frá Spáni.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2025/05/17/valur_evropubikarmeistari_eftir_haspennu/|title=Valur Evrópubikarmeistari eftir háspennu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-04-29}}</ref> Árið 1970 var körfuknattleiksdeild Vals stofnuð við sameiningu félagsins við K.F.R. Valur varð [[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Íslandsmeistari í körfuknattleik karla]] í fyrsta sinn tíu árum seinna eða árið 1980. Á næstu þremur árum bættust þrír titlar í safnið. Bikarmeistaratitlar árin 1981 og 1983 og Íslandsmeistaratitill 1983. Fyrsti Íslandsmeistaratitill Vals í körfuknattleik kvenna vannst árið 2019 en sama ár varð liðið einnig bikarmeistari. Valur lék til úrslita í Evrópukeppni meistaraliða í handbolta karla, tímabilið [[Handknattleiksárið 1979-80|1979-80]], og er eina íslenska liðið sem náð hefur þessum áfanga. Enn fremur er Valur sigursælasta boltaíþróttafélag Íslands með 144 Íslands- og bikarmeistaratitla í þremur vinsælustu boltaíþróttum landsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/um-val/saga.aspx|title=Um Val - Saga - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Árið 2019 var ár kvennaflokka Vals, en þá unnu allar kvennadeildir félagsins Íslandsmótið. Meistaraflokkar í handknattleik og körfuknattleik gerðu gott betur og unnu einnig bikarmeistaratitla en ekkert lið hafði áður afrekað að verða Íslandsmeistari í þessum þremur íþróttum á sama tíma, hvorki í karla- né kvennaflokki.<ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/sport/valur-islandsmeistari-sogulegt-a-hlidarenda/|title=Valur Ís­lands­meistari: Sögu­legt á Hlíðar­enda|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Kvennalið Vals endurtóku afrekið árið 2023.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.valur.is/media/462624/valsbla_i__2023_web.pdf|titill=Valsblaðið 2023|höfundur=Guðni Olgeirsson|útgefandi=Knattspyrnufélagið Valur|mánuður=desember|ár=2023|mánuðurskoðað=mars|árskoðað=2024}}</ref> == Saga félagsins == === 1911-1920: Stofnun og fyrstu árin === ==== Stofnun ==== Árið 1911 var knattspyrnan enn á bernskuskeiði sem íþrótt á Íslandi. Knattspyrnan barst hingað laust fyrir aldamót, og eins og alls staðar hreif hún hugi ungra manna. Árið 1908 var stofnuð unglingadeild innan K.F.U.M. í Reykjavík og var séra Friðrik Friðriksson leiðtogi deildarinnar og naut óskoraðrar virðingar. Drengirnir sóttu ekki einungis fundi í K.F.U.M. hjá séra Friðriki, stofnað var taflfélag, hljómsveit var starfrækt og margt fleira. Á þessum tíma fæddist hugmynd hjá K.F.U.M. drengjunum að stofna knattspyrnufélag en nokkur slík félög höfðu þá verið stofnuð í Reykjavík. Filippus Guðmundsson, einn af stofnendum Vals, skýrði svo frá tildrögum stofnunar félagsins í riti sem gefið var út í tilefni af 25 ára afmæli Vals: <blockquote>„Það var upphaf þessa félagsskapar, að nokkrir drengir úr UD í K.F.U.M. tóku að leika sér að því, að spyrna knetti í portinu bak við hús félagsins við Amtmannsstíg. Voru þeir sí og æ að mölva rúður í gluggum hússins með knettinum og fór mestallur tíminn í að aura saman í nýjar rúður og setja þær í gluggana. [...] Þessir leikir piltanna í UD voru upphaflega einungis óskipuleg dægrastytting. Þar var engin sérstök hlutverkaskipting, enda var lítið svigrúm í portinu bak við félagshúsið. Reyndi því hver og einn að spyrna knettinum af sem mestum ákafa eitthvað út í loftið, og aðalárangurinn voru rúðuspellin, sem áður er getið. En brátt rak að því, að portið varð drengjunum og þröngur leikvangur. Þá var haldið út á Melana, þangað, sem reykvískir knattspyrnumenn hafa jafnan síðan farið til þess að stunda íþrótt sína og sækja sér aukinn dug.“<ref name=":4">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994573|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> </blockquote>Séra Friðrik hafði í upphafi lítið álit á knattspyrnu og var tregur til að gefa samþykki sitt fyrir stofnun félagsins. Virtist honum sem leikur drengjanna í portinu hefði lítinn tilgang annan en hlaup og spörk út í loftið. Hann lét þó undan þar sem hann sá að drengirnir höfðu gott af því að hlaupa úti eftir kyrrstöðu og inniveru. Síðar meir átti honum eftir að snúast hugur og varð hann fljótt helsti hvatamaður félagsins.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658420|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Guðbjörn Guðmundsson, segir þannig frá stofnun félagsins í sama riti: <blockquote>„Um það leyti, sem áhugi fyrir knattspyrnu var að vakna meðal unglinga í Reykjavík og þar með drengja í K.F.U.M., var Ólafur Rosenkranz, leikfimiskennari í Menntaskólanum, en vann jafnframt á skrifstofu Ísafoldarprentsmiðju. Eitt sinn bar það við, að við Ólafur vorum að taka til í herbergi einu í prentsmiðjunni, en í þessu herbergi var þá geymt skrifborð Jóns Sigurðssonar forseta. Þegar við vorum að laga til í kringum borðið og undir því, kom alt í einu fótknöttur veltandi undan borðinu. Átti Ólafur knöttinn, og var hann að vísu allslitinn, en þó sæmilegur. Guðbjörn var nú ekki seinn á sér, en falaði þegar knöttinn af afi [sic]. Varð það úr, að Ólafur seldi honum knöttinn fyrir 2 kr.“<ref name=":4" /></blockquote>Skýrði Guðbjörn þannig frá að utan um þennan knött, sem valt fram undan skrifborði [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jóns Sigurðssonar]], hafi fyrstu áhugamenn um knattspyrnu í [[KFUM og KFUK|K.F.U.M.]] safnast og að til hans megi rekja vísinn til þess að Valur varð til.<ref name=":4" /> Það var síðan 11. maí 1911 sem haldinn var fundur á lesstofu KFUM þar sem sex piltar stofnuðu Fótboltafélag KFUM en nafni félagsins var þegar sama ár breytt í Val.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/um-val/saga.aspx|title=Um Val - Saga - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Einn af stofnendum Vals, Filippus Guðmundsson, átti hugmyndina að nafni félagsins. Sagan segir að þegar þessir stofnendur félagins voru að vinna við að laga knattspyrnuvöll sinn á Melunum í Reykjavík hafi fálki sveimað yfir höfðum þeirra og þar fengu þeir þá hugmynd að kalla félagð Val. Nafnið var borið undir séra Friðrik sem samþykkti það strax.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659908|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> Í fyrstu áttu Valsmenn engan leikvang til þess að stunda æfingar á. Æfðu liðsmenn því hvar sem þeir fundu nýtilega bletti. Æfingar fóru ýmist fram á Ráðagerðisflötum, á Kóngsmel uppi á [[Öskjuhlíð]], meðfram Rauðarárlæknum og suður í Fífuhvammi eða hvar sem unnt var að spyrna knetti. Æfingar fóru einkum fram á sunnudögum. Liðsmenn leituðu nú til séra Friðriks sem fór þegar á fund [[Páll Einarsson|Páls Einarssonar]], sem þá var [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. Fundi þeirra lauk með því að Valsmenn fengu úthlutað svæði eitt vestur á Melunum sem þeir ruddu og útbjuggu til knattspyrnuæfinga.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994575|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Séra Friðrik vann hörðum höndum að því að moka mold, raka saman möl og aka henni burt í hjólbörum með öðrum félagsmönnum og að lokinni vinnu lauk hann hverjum degi með guðsorði, söng og bæn.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994582|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Við vígslu fyrsta Valsvallarins á [[Melarnir|Melunum]] haustið 1911 hélt séra Friðrik ræðu þar sem hann hvatti piltana til að halda áfram á þeirri braut sem þeir höfðu lagt út á og áminnti þá jafnframt um heiðarleika í leik og starfi og að friður, kærleikur, samheldni, fegurð og atorka ætti að ríkja í starfinu og aldrei ætti að þrífast neitt ósæmilegt og ljótt, sbr. m.a. eftirfarandi kafla úr ræðunni: <blockquote>„Þér ungu menn, sem standið nú í röðum reiðubúnir að ganga inn á hið nýja svæði til leiks, sýnið að þér getið leikið með kappi og fjöri og þó sem göfugir, ungir menn, sem fullkomlega hafið vald yfir yður. - Náið þessu valdi, hvað sem það kostar. Náið valdi yfir limum yðar; æfið augun að sjá fljótt, hvað gjöra skal, æfið fæturna, til þess að þeir gefi mátulegt spark eftir því, sem augað reiknar út, að með þurfi; æfið hendurnar til þess að fálma ekki út í bláinn, til þess að gjöra einmitt þær hreyfingar, sem við eiga; látið hendur og handleggi verða svo sjaldan sem unt er fyrir knettinum; æfið tungu yðar, svo að engin óþorfa orð heyrist. Leggið alla stund á að leggja fegurð inn í leik yðar, látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði. [...] Verið þar á svæðinu, sem yður ber að vera, hverjum samkvæmt skyldu sinni og varist blindan ákáfa og fum. Allur þjösnaskapur veri langt frá yður. Kærið yður ekki um að vinna með röngu eða ódrengilegu bragði. Þeir sterkari boli aldrei hinum yngri og linari frá réttum leik. Segið ávallt satt og venjið yður á að segja til, ef yður verður eitthvað á og játa það. Hælist aldrei yfir þeim, sem tapa, og gleðjist líka yfir velleiknu sparki hjá mótleiksmönnum yðar. Látið aldrei ófagurt pex eða þráttanir skemma leikinn. Verið fljótir að hlýða þeim, sem leik stjórna, einnig þó að þeir séu yngri. [...] Munið ávallt eftir því, að leikur vor er ekki aðeins stundargaman, heldur á hann að vera til þess að gjöra oss betri, göfugri, heiðarlegri og karlmannlegri með hverri æfing. Og samlíf vort á leiksviðinu og utan þess á að efla kristindóm vorn og vera guði til dýrðar.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994575|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-02}}</ref></blockquote> ==== Fyrstu árin ==== Í Valsblaðinu 1961 segir frá því að séra Friðrik hafi eitt sinn farið í heimsókn til Valsmanna þar sem þeir voru við æfingar á Melunum. Í fyrstu sýndist honum sem það sem ætti sér stað inn á vellinu svipaði til þess sem gerðist í portinu í K.F.U.M. en hann gekk þá til drengjanna og bað þá að sýna sér hvernig liðið raðaði sér upp á vellinum. Þeir gerðu það nákvæmlega og er séra Friðrik virti fyrir sér þessar tvær fylkingar (sókn og vörn) segist hann hafa séð fyrir sér hinar rómversku herfylkingar skipulegar og markvissar og samstundis skynjað leikinn og þá geysilegu þýðingu íþróttarinnar sem uppeldismeðals ef réttilega væri á haldið.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658421|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Valsmenn urðu þó skömmu síðar að hverfa af brott af þessum velli því loftskeytastöð var reist á blettinum. Ruddu Valsmenn sér þá nýjan völl norðar á Melunum en þeir þurftu einnig að yfirgefa hann skömmu seinna þegar járnbraut, sem lögð var vegna grjótflutninga til Reykjavíkurhafnar, sem þá var í smíðum, var lögð yfir hann. Enn fluttu Valsmenn völl sinn norðar á Melana en sá völlur var nokkru síðar tekinn af félaginu og gerður að allsherjar íþróttavelli fyrir Reykjavík, [[Melavöllurinn]]. Áður hafði verið íþróttavöllur norðar á Melunum, en girðingin í kringum hann skemmdist mjög af völdum óveðurs árið 1925 og var þá horfið á það ráð að flytja íþróttavöllinn þangað sem völlur Valsmanna var.<ref name=":5" /> Mikill áhuga var meðal Valsmanna á knattpyrnu strax frá upphafi og oftast mættu of margir á æfingar þrátt fyrir að félagsmenn væru ekki nema 28 talsins og var [[Loftur Guðmundsson]], fyrsti formaður félagsins, „einkar áhugasamur um viðgang þess“. Fjölmargir óskuðu eftir inngöngu í félagið en Valsmenn höfðu gert samþykkt um það að félagsmenn skyldu ekki vera fleiri en 28. Varð þetta til þess að annað knattspyrnufélag var stofnað innan vébanda K.F.U.M. sem fékk nafnið Hvatur en til stóð að þessi félög myndu heyja kappleiki sín á milli í stað þess að keppa við önnur knattspyrnufélög utan K.F.U.M. Félagið Hvatur sameinaðist þó Val fljótlega, þar sem menn töldu ráðlegra að sameina starfskrafta félaganna. Við lok fyrsta starfsárs félagsins gaf séra Friðrik út rit sem hann nefndi „Úti og inni“ og tileinkaði knattspyrnufélögunum í K.F.U.M. Val og Hvata „sem með siðprýði, áhuga og félagslyndi gjörðuð mér gleði og K.F.U.M. sóma á leikvellinum og annarsstaðar“.<ref name=":5" /> Fyrstu þrjú starfsár Vals háði félagið ekki opinbera keppni við önnur félög. Séra Friðrik stjórnaði æfingum þegar hann hafði tök á því og liðið háði mánaðarlega kappleiki við Hvat. Haustið 1914 léku Valsmenn sinn fyrsta opinbera keppnisleik við [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]. Valsmenn voru á þessum tíma bundnir af ákvörðun um að leika ekki við lið utan K.F.U.M. Séra Friðrik var á þessum tíma staddur erlendis og því ekki til taks til þess að veita leyfi, leituðu Valsmenn þá til séra Bjarna Jónssonar, sem tók vel í erindið og veitti leyfi til leiksins. Leiknum lauk með 3-2 sigri Fram, sem þótti nokkuð vel af sér vikið þar sem Framarar höfðu á þessum tíma yfir að ráða öflugu knattspyrnuliði. Árið 1915 tók Valur í fyrsta sinn þátt í Íslandsmótinu í knattspyrnu en auk þeirra kepptu [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] og [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] í mótinu. Ári síðar, á fimm ára afmæli Vals 1916, fékk Valur inngöngu í [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþróttasamband Íslands]]. 1913 var [[Skátafélagið Væringjar|Væringjafélagið]] stofnað fyrir drengi í K.F.U.M. fram til 15 ára aldurs sem gengju þá í Val. Árið 1919 vann þessi hópur ungra Valsmanna svokallað Haustmót og var það fyrsti mótssigur félagsins. Á þessum árum voru knattspyrnumót í Reykjavík haldin af knattspyrnufélögunum sjálfum og höfðu félögin oft ærnar tekjur af mótshaldinu. Fyrstu árin stóð Valur ekki að slíku móti en breyting varð þar á árið 1917 þegar [[Egill Jacobsen]], kaupmaður gaf félaginu 30. júní verðlaunagripinn Íslandshornið, en til stóð að árlega yrði keppt um þann grip og Valur halda mótið. Framarar voru í upphafi afar mótfallnir nafngiftinni þar sem þeir töldu að nafnið á gripnum væri svo líkt Íslandsbikarnum, sem Fram hafði gefið út og haft tekjur af. Kváðu Framarar nafnið móðgun við sig af hálfu ÍSÍ sem höfðu í samstarfi við Egil ákveðið nafnið á gripnum. Í gerðarbókum Vals sagði m.a. svo um þetta mál: „Út af þessu höfðum vér [...], ákveðið að taka ekki þátt í Knattspyrnumóti Íslands hjá Fram á þessu ári, nema þeir gæfu tryggingu fyrir að þeir tækju þátt í Íslandshornsmótinu þar sem það væri svo mikið fjárhagslegt tjón fyrir okkur.“ Með bréfi til Vals skömmu síðar tilkynntu Framarar um þátttöku sína í mótinu en tóku þó fram að eigi mætti skilja svo að félagið væri nú ánægt með nafnið á horninu eða fyrri framkomu ÍSÍ.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658432|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Fram vann gripinn til eignar árið 1919 en þá gaf Egill félaginu 200 krónur fyrir nýjum verðlaunagrip. Fleiri urðu mótin á vegum Vals þó ekki á þessum árum þar sem meistaraflokkur félagsins hætti keppni um þetta leyti.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994577|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-04}}</ref> === 1920-1930: Óviss framtíð === Í kringum 1920 var félagið við það að leysast upp sökum þess hve fáir sóttu æfingar hjá meistaraflokki. Meistaraflokkur Vals var þá alveg hættur að taka þátt í knattspyrnumótum og enginn 3. flokkur var til í félaginu. Var m.a. um það rætt í félaginu að sameinast [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingi]] eða leysa félagið alveg upp. [[Axel Gunnarsson]], kaupmaður, var kjörinn formaður Vals og lagðist mjög gegn því. Á þessum tíma var ekkert fé til í sjóðum félagsins og lagði Axel því sjálfur til fé fyrir boltakaupum og öðru því sem félagið þarfnaðist. Var Axel lengi vel helsti fjárhagslegur bakhjarl félagsins og sat í stjórn þess í 10 ár samfleytt lengst af sem formaður.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994583|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Upp úr 1922 var mikil deyfð yfir starfi Væringjafélagsins<ref>{{cite book |title=Skátafélagið Væringjar 25 ára |date=1938 |publisher=Skátafélagið Væringjar |url=https://timarit.is/page/4804641 |access-date=23. júlí 2022 |page=33}}</ref> og gengu þá fjölmargir Væringjar í Val. Um þetta leyti upphófst mikil liðssöfnun og árið 1922 voru félagsmenn orðnir 350 talsins en þar af hafði Jón Sigurðsson, síðar borgarlæknir, safnað 100 manns. Tók meistaraflokkur félagsins í kjölfarið þátt í knattspyrnumótum að nýju árið 1923. Í Valsblaðinu 1961 eru Axel Gunnarsson og Jón Sigurðsson nefndir forystukempur endurreisnarinnar í Val sem átti sér stað á þessum tíma. Á 15 ára afmæli félagsins árið 1926 var ákveðið að gera merki fyrir félagið og var þar um að ræða mynd af skildi og á honum var mynd af val, vængjum þöndum, með knött í klónum. Efst í grunni merkisins var sól sem sendi geisla sína, rauða og bláa yfir félagsmerkið. Félagsmerki Vals var samþykkt á aðalfundi félagsins 1926. Hugmyndina að merkinu átti Ámundi Sigurðsson, en [[Tryggvi Magnússon]] listmálari teiknaði.<ref name=":2" /> Ákvæði um merki félagsins er að finna í 3. gr. samþykkta Knattspyrnufélagsins Vals. Þar segir svo um merki félagsins: „Merki félagsins er skjöldur, en grunnur hans sól, sem sendir frá sér rauða og bláa geisla og í miðjum fleti skjaldarins er fljúgandi valur með knött í klónum. Á knöttinn skal letra nafnið VALUR.“ Sama ár var einnig ákveðið að taka upp nýjan búning, en allt frá því að Valur eignaðist fyrst félagsbúning hafði hann verið hvít peysa með bláum langröndum, hvítar buxur og bláir sokkar. Þessum búningi þótti svipa um of til búnings KR og var þá tekin upp græn peysa og svartar buxur til bráðabirgða en sá búningur var notaður allt til ársins 1926.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658439|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Nú var ákveðið að búningur félagsins skyldi vera rauð peysa, hvítar buxur og bláir sokkar. Þetta hefur síðan verið búningur félagsins en ekki hefur verið föst regla í sokkalit, en þeir hafa þó yfirleitt verið rauðir eða hvítir. Árið 1928 komu til landsins [[Skotland|skoskir]] knattspyrnumenn frá Glasgow University Club á vegum allra félaganna í Reykjavík og léku m.a. við meistaraflokk Vals. Leiknum lauk með 6-1 sigri Skotanna en Skotarnir höfðu mikla yfirburði yfir íslensku liðin. Í skýrslu um heimsókn þessa í skjölum Vals kemur fram að heimsókn þessi hafi einkum verið hugsuð svo liðin gætu lært af Skotunum og séð „hvar við stæðum í íþróttinni“. Jón Sigurðsson, formaður Vals, þakkaði Skotunum kærlega fyrir frábæran leik og glæsilega kennslustund.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658445|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Sama ár léku Valsmenn við [[Færeyjar|færeyskt]] knattspyrnulið sem var statt hér á landi og lauk leiknum með 4-1 sigri Valsmanna. === 1930-1939: Fyrstu titlarnir. Handknattleikur ryður sér rúms === Valur vann sinn fyrsta Íslandsmeistaratitil árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1930|1930]], nítján árum eftir að félagið var stofnað með markatölunni 16:2. Innan Vals þótti mikið liggja við að sigra þetta ár og héldu liðsmenn m.a. fund á [[Hótel Borg]] skömmu fyrir mótið þar sem Jón Sigurðsson og Aðalsteinn Hallsson hvöttu menn til dáða og báðu þá að „duga eða drepast“ eins og það er orðað í fundargerðinni. Tókust menn í hendur og strengdu þess heit að gera allt sem í þeirra valdi stæði til að sigra og það gekk eftir. Langþráður draumur var orðinn að veruleika. Eitt fyrsta verk nýkrýndra Íslandsmeistara var að heimsækja séra Friðrik. Séra Friðrik sagði við nýbakaða meistarana að vissulega væri sigur góður en ekki mætti ofmetnast eða sýna dramblæti, en alla tíð gaf séra Friðrik Valsmönnum ýmis heilræði, m.a. um drengilegan leik og háttprýði. Frá þessum tíma hefur varðveist dagbók Agnars Breiðfjörð þar sem hann rekur æfingasókn veturinn 1930-31. Í dagbókinni getur hann þess að Valssöngurinn hafi oftast verið sunginn í lok æfinga, sbr. t.a.m. eftirfarandi færslu frá 18. janúar 1931: „Þessi sunnudagur rann upp með hörkufrosti og norðannæðingi, og var útlit fyrir fannkomu, þrátt fyrir þessa hryssingslegu framkomu náttúrunnar, mættu á þessa æfingu 10 áhugamenn. - Án efa hefur ekki áður verið leikin knattspyrna í slíku veðri sem þessu (í það minnsta ekki á Íslandi). Æfingin var á velli KR-inga og fór allvel fram. Valssöngurinn var sunginn.“ Ári síðar héldu Valsmenn í sína fyrstu utanlandsför. Kepptu Valsmenn við lið frá [[Færeyjar|Færeyjum]] og [[Danmörk|Danmörku]] alls sex leiki. Aðalfararstjóri var séra Friðrik Friðriksson og auk hans var í fararstjórninni Jón Sigurðsson formaður félagsins. Einar Björnsson segir m.a. svo frá ferðinni í 25 ára afmælisriti Vals: <blockquote>„Þetta var í fyrsta sinn, sem íslenzkt knattspyrnufélag réðist í það, á eigin ábyrgð að senda flokk knattspyrnumanna til meginlands Evrópu og í fyrsta skipti sem íslenzkir knattspyrnumenn tóku þar land. Lagt var af stað héðan 16. júní með e. s. Lýru og leiðin lá um Færeyjar, Noreg og Svíþjóð. Ferðin til Færeyja gekk eins og í sögu, en í Þórshöfn var dvalið í rúma 4 tíma og kappleikur háður við „Havnar Boltfélag“, og lauk með sigri Vals 3:0. Leikurinn var drengilegur og fjörugur og blaðaummæli ágæt. [...] Í Kaupmannahöfn og annarsstaðar í Danmörku voru Valsmenn gestir KFUM. Móttökur hinna dönsku félaga okkar voru með afbrigðum góðar, bæði í Kaupmannahöfn og annarsstaðar sem við fórum um. Var allt gert til þess að gjöra oss ferðina sem ánægjulegasta og gagnlegasta. [...] Fyrsta kappleik sinn í Danmörku léku Valur í Kaupmannahöfn 24. júlí við KFUM Boldklub og sigruðu Danir með 3:1. Rétt er að geta þess að þetta var í fyrsta sinn sem Valsmenn kepptu á grasvelli og munu þau viðbrigði, að koma á grasvöll af malarvelli, ekki hvað sízt hafa átt sinn drýgsta þátt í ósigrinum.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658455|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> </blockquote> ==== Dýrkeyptur Íslandsmeistaratitill 1933 ==== Félagið varð næst Íslandsmeistari í knattspyrnu [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1933|1933]] og síðan óslitið fjögur ár í röð 1935-1938. Sigur Vals árið 1933 var dýru verði keyptur því í úrslitaleik Vals gegn KR 15. júní hlaut markvörður Vals, [[Jón Karel Kristbjörnsson]], svo slæma áverka að hann lést tveim dögum síðar 17. júní.<ref>{{Cite web|url=https://lemurinn.is/2013/05/04/valur-kr-upp-a-lif-og-dauda/|title=Valur-KR upp á líf og dauða|date=2013-05-04|website=Lemúrinn|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1358357/|title=Spark í spegli tímans|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-02-06|url-access=subscription}}</ref> Í Valsblaðinu 1961 sagði m.a. svo frá þessum afdrifaríka leik:<blockquote>„Þetta ár verður lengi minnisstætt, fyrir þá sök, að í úrslitaleik milli  Vals og KR skeði það að markmaður liðsins, Jón Karel Kristbjörnsson, slasaðist svo illa að hann lézt af þeim völdum 2 dögum síðar. Mun hann hafa rifnað innvortis og fengið lífhimnubólgu, sem leiddi hann  til dauða. Var mikill mannskaði að Jóni, sem var mjög efnilegur maður, góður markvörður og hafði verið meðal þeirra sem haldið höfðu hvað lengst hópinn og leikið í aðalliðinu undanfarin ár, og í yngri flokkunum. Þegar slysið vildi til stóðu leikar þannig, að jafntefli var 2:2, en er Jón féll á völlinn náði framherji KR knettinum og sendi hann í mannlaust markið. 3:2 fyrir KR. Varamarkvörðurinn, Hermann Hermannsson, er tekinn í markið. En við þetta áfall, að markvörðurinn verður að hætta, þjappast liðið svo saman, að sjaldan hefði betur til tekizt, og á næstu 40 mín. skorar Valur 4 mörk, og vann leikinn 6:3.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658463|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref></blockquote>Valur sá um útför Jóns og reisti legstein á leiði Jóns í [[Hólavallagarður|Hólavallakirkjugarði]] en minnisvarðinn var afhjúpaður við athöfn sem fram fór 19. desember 1934. Á legsteininum er að finna stórt Valsmerki. Séra [[Bjarni Jónsson (vígslubiskup)|Bjarni Jónsson]] framkvæmdi athöfnina.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658464|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Árlega, fyrir fyrsta leik á Íslandsmótinu í knattspyrnu, leggja leikmenn meistaraflokks Vals í knattspyrnu karla blóm að leiði Jóns Karels.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6478079|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658464|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-03-11}}</ref> ==== Nýr völlur við rætur Öskjuhlíðar ==== Þegar æfingavöllur Vals á Melunum var tekinn af félaginu 1926 undu félagsmenn því illa og unnu forystumenn félagsins ötullega að því að félaginu yrði bætt það tjón með nýju landi. Eftir langa mæðu fékk félagið loks úthutað svæði við rætur [[Öskjuhlíð|Öskjuhlíðar]] sem nefndist Haukaland en fram að því hafði félagið ekki átt sér neinn sérstakan leikvöll.<ref name=":5" /> Svæðið var stórgrýtt og illt yfirferðar en með samtakamætti ruddu menn svæðið og athafnasvæði knattspyrnumanna í Val jókst smám saman og haustið 1935 útbjuggu Valsmenn völl á svæðinu í sjálfboðavinnu og var það mikið og erfitt verk. Völlurinn var vígður á 25 ára afmælisári Vals árið 1936 en mikil áhersla var lögð á að klára að ryðja völlinn í tæka fyrir afmæli Vals. Á almennum fundi félagsins kom fram tillaga um að hver starfandi félagsmaður legði fram 5 krónur á mánuði, sem yrðu greiddar til atvinnulausra manna innan félagsins sem störfuðu að vallargerðinni og að félagssjóður myndi leggja jafnháa upphæð á móti. Var tillagan í kjölfarið samþykkt og kom til framkvæmda þó ekki liggi fyrir hve margir nutu þessara atvinnubótarvinnu. Völlurinn var vígður með skrúðgöngu frá húsi K.F.U.M. og voru þar samankomnir um 150 Valsmenn sem gengu þaðan inn Laugaveg og þaðan upp Barónsstíg að vellinum.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658475|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Þetta nýja svæði átti eftir að valda straumhvörfum hjá félaginu, ekki síst meðal yngstu knattspyrnumannanna, en um þessar mundir var farið að efna til keppni milli 3. og 4. flokks og var oftast keppt á Valssvæðinu að frumkvæði Vals. Átti það mikla unglingastarf sem kom í kjölfar hins nýja vallar eftir að bera ríkulegan ávöxt fyrir Val. ==== Upphaf handknattleiks í Val ==== Á vetraræfingum sem knattspyrnumenn í Val stunduðu á árunum eftir 1930 var ýmist æfð leikfimi eða knattleikni með tuskuknöttum. Þessar æfingar þóttu heldur einhæfar og gripu menn til þess ráðs að enda æfingar á handknattleik. Æfingar fóru ýmist fram í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskóla]] eða ÍR húsinu og voru pústrar tíðir líkt og segir í Valsblaðinu 1961. Þótti sumum hasinn svo mikill að málið var tekið upp á stjórnarfundi Vals. Í fundargerði um þetta segir:<blockquote>„Nokkur ágreiningur hafði komið upp um það, hvort hafa skyldi handknattleiksæfingar á æfingakvöldum félagsins, þar sem allir þeir, er æfingar sæktu gætu ekki tekið þátt í þeim. Urðu um þetta nokkrar umræður. Mæltu tveir stjórnarmenn, fyrir sitt leyti, á móti handknattleiksæfingum. Formaður hélt því fram, að það yrði ekki vel séð af nokkrum félagsmönnum ef þær yrðu lagðar alveg niður. Kom þá fram hjá tvímenningunum tillaga um að handknattleiksæfingar yrðu einu sinni í viku og þá síðasta „kortérið“. Var það samþykkt.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658490|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref></blockquote>Í fyrstu fóru menn eftir samþykkt stjórnar en ekki leið á löngu þar til allar æfingar enduðu með handknattleik. Leiknum óx stöðugt fiskur um hrygg innan félagsins og vildu menn nú reyna sig á öðrum liðum. Léku Valsmenn þá við nemendur í [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraskólanum]], [[Knattspyrnufélagið Haukar|Hauka]] og [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann]], sem á þessum tíma var nokkurs konar vagga handknattleiks á Íslandi, en þjálfari liðsins var Valdimar Sveinbjörnsson. Í upphafi voru leikir Vals og Menntaskólans ójafnir en fljótlega fór að draga saman með liðunum. Í Valsblaðinu 1961 segir m.a. frá aðstöðunni til hanknattleiksiðkunar á þessum árum. Segir þar m.a. frá leik Vals og Hauka sem fram fór á ísuðu gólfi í fimleikahúsinu við barnaskólann í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]. Salurinn hafði verið þveginn seint kvöldið fyrir leikinn í miklu frosti og þegar keppendur komu í salinn um morguninn, var mikill hluti hans með íslagi á gólfinu. Ekki kom til greina að fresta leiknum og því fór hann fram við þessar krefjandi aðstæður. Þar greinir einnig frá æfingaleik Vals við sjóliða af þýska herskipinu Metheor, sem fram fór í Austurbæjarbarnaskólanum, segir m.a. svo frá viðureigninni í Valsblaðinu: <blockquote>„Var Valsmönnum sagt, að á skipi þessu væru mjög góðir handknattleiksmenn, sem hefðu tekið þátt í mótum heima í Þýzkalandi og væru taldir þar góðir leikmenn. Yrði því um að ræða handknattleikssýningu og ekkert annað. Þjóðverjarnir vildu hafa vítateiginn strikaðan þvert yfir salinn og þegar knötturinn fór aftur fyrir það strik átti mark hann. Þeir notuðu líka niðurstungu, og léku oft á Valsmenn með því, því það kunnu þeir ekki. Aftur á móti mun salurinn hafa hamlað þeim nokkuð, enda vanari stærri sölum og leik úti. Þjóðverjar voru þá með beztu handknattleiksþjóðum í heimi. Það kom ekki lítið á óvart að leikurinn varð mjög jafn og mátti vart á milli sjá. Áhorfendur höfðu komið til að horfa á svo að svalir salsins voru þétt skipaðar. Upphófst nú mikill þjóðarmetnaður meðal áhorfenda og tóku þeir að æpa af miklum móð á Valsmenn, og segja má að Aðalsteinn Hallsson, hafi gengið berserksgang á áhorfendapöllunum, hvetjandi með öllum tiltækum orðum móðurmálsins. Leiknum lauk með aðeins eins marks mun eða 21:20 fyrir Þjóðverja. Var ekki laust við að handknattleikur nyti meira álits og viðurkenningar innan félagsins eftir þetta. Þetta var líka fyrsti leikur, sem íslenzkt lið leikur við erlenda handknattleiksmenn.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658493|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-15}}</ref> </blockquote>Sá handknattleikur sem leikinn var á þessum fyrstu árum íþróttarinnar hér á landi var nokkuð frábrugðin þeim sem þekkist í dag. Salirnir í Austurbæjarskóla, MR og í ÍR-húsinu voru litlir og gólfflöturinn leyfði ekki útlínur. Var knötturinn því alltaf í leik nema þegar mark var skorað. Heimilt var að taka knöttinn „af batta“ með því að kasta honum í vegg, markteigurinn var aðeins 2 m út frá miðju markinu og markið sjálft ekki nema 1,70 m. Ekki mátti halda knettinum lengur en í tvær sekúndur og ekki mátti stinga niður. Knötturinn var tuskuknöttur sem menn gátu með naumindum haldið á í annarri hendi eða kastað. Almennt léku menn „maður á mann“ og fimm menn voru í hvoru liði.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658494|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-15}}</ref> ==== Tengsl við KFUM rofna ==== Á þessum árum rofnuðu smám saman þau sterku tengsl sem í upphafi höfðu verið milli Vals og KFUM, en enn þann dag í dag eru Valsmenn minnugir uppruna félagsins og minnast með virðingu og hlýju tengsla sinna við KFUM og séra Friðrik Friðriksson. Á níræðisafmæli séra Friðriks árið 1958 tilkynnti Knattspyrnufélagið Valur að félagið myndi reisa brjóstmynd af séra Friðriki Friðrikssyni á Hlíðarenda.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1316224|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Brjóstmyndin var afhjúpuð á 93. afmælisdegi séra Friðriks þann 25. maí 1961 en séra Friðrik lést 9. mars sama ár.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2247303|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Á steinsúluna eru rituð þau fleygu orð: Látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði, einkunnarorð sem eiga að vera leiðarljós og takmark allra Valsmanna í leik og starfi. [[Friðrikskapella]] að Hlíðarenda var vígð árið 1993 þegar 125 ár voru liðin frá fæðingu séra Friðriks.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/105984/|titill=Biskup vígði Friðrikskapellu|höfundur=|útgefandi=Morgunblaðið| dags = 28. maí 1993| skoðað-dags = 20. janúar 2021|safnár=}}</ref> === 1939-1960: Flutningur að Hlíðarenda === Árið 1939 markar merk spor í sögu Vals með kaupum á jörðinni [[Hlíðarendi (Reykjavík)|Hlíðarenda]] við Öskjuhlíð. Á gamlársdag 1914 gaf bæjarstjórn [[Reykjavík|Reykjavíkur]] úr erfðafestubréf fyrir 5,5 hekturum lands til [[Jón Kristjánsson|Jóns Kristjánssonar]], lagaprófessors, sem gaf jörðinni nafnið Hlíðarendi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/993637|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Jón lést langt fyrir aldur fram í [[Spænska veikin|spænsku veikinni]] sem gekk yfir landið [[1918]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4912342?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/J%C3%B3n%20Kristj%C3%A1nsson%20pr%C3%B3fessor|title=Árbók Háskóla Íslands - Árbók 1918-1919 (01.01.1919) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Skömmu fyrir andlát sitt seldi Jón landið Sveini Pálssyni en síðar sama ár lést Sveinn einnig úr spænsku veikinni. Árið 1919 flutti [[Guðjón Guðlaugsson]] Alþingismaður til Reykjavíkur og keypti Hlíðarenda af dánarbúi Sveins. Guðjón bjó að Hlíðarenda til æviloka, en hann lést 6. mars 1939.<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/cv/is/?nfaerslunr=173|title=Guðjón Guðlaugsson|website=Alþingi|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> Frú Jóney Guðmundsdóttir, ekkja Guðjóns Guðlaugssonar Alþingismanns, bauð félaginu landið til kaups vorið 1939 og úr varð að félagið undirritaði kaupsamning um landið 10. maí 1939. Það var ósk Jóneyjar að selja landið Knattspyrnufélaginu Val fremur en til „[...] kaupsýslumanna sem sóttust enn fremur eftir því að eignast Hlíðarenda“ en það var hennar trú að Valur myndi hlúa að staðnum, rækta hann og prýða frekar en eigandi er ræki þar bú. Kaupverðið var 30.000 kr. en þar af nam útborgun kr. 5.000. Jörðin var 5,09 ha. að stærð, að mestu ræktað tún. Landinu fylgdi íbúðarhús, stórt fjós og hlaða. Til þess að fjármagna kaupin gaf félagið út 50 króna skuldabréf en fjármögnun stóð svo tæpt að ekki tókst að greiða stimpilgjöldin fyrr en nokkru síðar.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1501141/|title=Hugsað til hundrað ára|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-23|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658240?iabr=on#page/n3/mode/2up/search/%C3%B3%20a%C3%B0%20kaupin%20hafi%20veri%C3%B0%20ger%C3%B0%20er%20takmarkinu%20ekki%20n%C3%A1%C3%B0.%20%C3%9Eau%20eru%20a%C3%B0eins%20upphafi%C3%B0.%20Upphaf%20%C3%BEess%20starfs%20sem%20%C3%A1%20a%C3%B0%20tryggja%20f%C3%A9laginu%20fagran%20og%20fullkominn%20samasta%C3%B0|title=Valsblaðið - 12. Tölublað (01.05.1959) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref> Í samtali við Frímann Helgason sem birtist í 30. tbl. Valsblaðsins árið 1972 lýsti Hólmgeir Jónsson kaupunum og skuldabréfaútgáfunni með eftirfarandi hætti: <blockquote>„Mér er einna minnistæðast þegar Ólafur Sigurðsson skýrði frá því að hann ætlaði að leggja það til að Valur keypti Hlíðarenda. Ég var þá féhirðir í stjórninni og mér var kunnugt um að ekkert fé var til. Hann hafði ráð við því og lét að því liggja að við gæfum bara út 50 kr. skuldabréf. Nú, svo var þetta ákveðið, og farið að selja bréfin og gekk það allt vel, en heildarupphæðin var 5,000 krónur. Síðan varð ég fyrsti gjaldkeri Hlíðarendanefndar, og ég minnist ekki að hafa leyst inn nema tvö eða þrjú bréf. Síðan kom svo stríðið og verðgildi peninga rýrnaði, 50 krónur urðu lítils virði og munu fáir hafa krafizt greiðslu fyrir bréf sín.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659310?iabr=on#page/n41/mode/2up/search/S%C3%AD%C3%B0an%20kom%20svo%20str%C3%AD%C3%B0i%C3%B0%20og%20ver%C3%B0gildi%20peninganna%20r%C3%BDrna%C3%B0i,%2050%20kr%C3%B3nur%20ur%C3%B0u%20l%C3%ADtils%20vir%C3%B0i%20og%20munu%20f%C3%A1ir%20hafa%20krafizt%20grei%C3%B0slu%20fyrir%20br%C3%A9f%20s%C3%ADn|title=Valsblaðið - 30. Tölublað (11.05.1972) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref></blockquote>Ólafur Sigurðsson, þáverandi formaður Vals og bróðir Jóns Sigurðssonar, átti mikinn þátt í kaupunum á landinu og skrifaði m.a. svo um kaupin í 3. tbl. Valsblaðsins árið 1941: <blockquote>„Þó að kaupin hafi verið gerð er takmarkinu ekki náð. Þau eru aðeins upphafið. Upphaf þess starfs sem á að tryggja félaginu fagran og fullkominn samastað, þar sem unnt verði að einbeita allri orku félagsins að hinum eiginlegu verkefnum þess, íþróttaiðkunum sakir fullkominna ytri skilyrða og efnahagslegs sjálfstæðis [...] Við verðum að gera til hans meiri kröfur en nokkurn tíma hafa verið gerðar hér á landi í þessum efnum, svo miklar að þær standist kröfur tímans um næstu 100 ár a.m.k.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658049?iabr=on#page/n4/mode/2up/search/%C3%B3%20a%C3%B0%20kaupin%20hafi%20veri%C3%B0%20ger%C3%B0%20er%20takmarkinu%20ekki%20n%C3%A1%C3%B0.%20%C3%9Eau%20eru%20a%C3%B0eins%20upphafi%C3%B0.%20Upphaf%20%C3%BEess%20starfs%20sem%20%C3%A1%20a%C3%B0%20tryggja%20f%C3%A9laginu%20fagran%20og%20fullkominn%20samasta%C3%B0|title=Valsblaðið - 3. Tölublað (01.04.1941) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref></blockquote>Með kaupunum var langþráðu markmiði náð, Valur átti sitt eigið land í alfaraleið skammt frá gamla Valsvellinum og þar með lauk 28 ára hrakningasögu félagsins. Forystumenn félagsins höfðu háleitar hugsjónir um uppbyggingu að Hlíðarenda og horfðu til framtíðar, sáu fyrir sér draumsýnir um íþróttasvæði og íþróttamiðstöð en gerðu sér jafnframt grein fyrir því að langt yrði í land að draumur þeirra um framtíðarsvæði Vals rættist, en þeir höfðu tekið fyrsta skrefið. Ekki var til fé til framkvæmda á jörðinni fyrst um sinn og var landið því leigt út til Geirs í Hlíð til 5 ára til að létta undir með félaginu. Einum hektara var þó haldið eftir til að nýta undir æfingar en [[Reykjavíkurflugvöllur]] var farinn að þrengja mjög að æfingasvæðinu sem þá var í notkun. Miklar deilur áttu sér stað innan félagsins sem utan um kaupin og var áskorun m.a. send til bæjarstjórnar um að taka 1.000 kr. árlega af félaginu "er færi svo gáleysislega með fé sitt". Þessar óánægjuraddir þögnuðu árið 1944 þegar Hlíðarendanefnd skilaði 100.000 kr. hagnaði af bílahappdrætti og hlutaveltu. Arkitektarnemarnir [[Gísli Halldórsson (arkitekt)|Gísli Halldórsson]] og [[Sigvaldi Thordarson]] voru fengnir til þess að skipuleggja Hlíðarenda til framtíðar árið 1943 og skiluðu þeir af sér uppdrátti dagsettan í apríl sama ár. Á uppdrættinum mátti sjá fullburða leikvang með grasi, áhorfendastúkum og hlaupabraut, stóran malarvöll, knattspyrnuvöll drengja, utanhúss handboltavöll á grasi, tennisvelli, íþróttahús, félagsheimili, búningaaðstöðu, íbúð umsjónarmanns og sundlaug. Ekkert varð úr þessum áformum og ári síðar gerðu þeir annan uppdrátt þar sem útihús á svæðinu, fjósi og hlöðu var breytt í félagsaðstöðu, fundarherbergi og búningsklefa. Nýr malarvöllur var vígður 1949 og 1953 var grasvöllur tekinn í notkun að Hlíðarenda.<ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/valur/docs/valsbla_i__2019_web|title=Valsblaðið 2019|last=22911024|website=Issuu|language=en|access-date=2021-01-26|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518061423/https://issuu.com/valur/docs/valsbla_i__2019_web|url-status=dead}}</ref> ==== Fyrstu Íslandsmeistararnir í handknattleik ==== Haustið 1939 fór stjórn [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþróttasambands Íslands]] þess á leit við Val að standa fyrir Íslandsmóti í handknattleik. Beiðnin var samþykkt á stjórnarfundi hjá Val í byrjun desember sama ár og fór svo að Valur og Víkingur önnuðust mótshaldið. Val hafði skömmu áður áskotnast veglegur bikar af Vátryggingafélaginu Nye danske og í tilefni af þessu nýja móti gaf Valur bikarinn til keppni í meistaraflokki. Alls tóku sex lið þátt í [[Handknattleiksárið 1939-40|mótinu]]: Valur, [[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]], [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR,]] [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]], [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] og [[Háskóli Íslands|Háskólinn]] en Valsmenn stóðu uppi sem sigurvegarar. Voru Valsmenn þar með orðnir fyrstu Íslandsmeistararnir í handknattleik. Valsblaðið 1961 greinir frá undirbúningi Valsmanna fyrir leikinn gegn Háskólanum, sem þótti afar sterkur andstæðingur. Enginn sérstakur þjálfari stýrði Valsliðinu á þessum tíma og því brugðu menn á það ráð að koma saman á skrifstofu Sveins Zoega, sem þá starfaði hjá Sparisjóði Reykjavíkur, til þess að ræða málin fyrir mikilvægan leik gegn Háskólanum. Var þar samþykkt að hver og einn skyldi gagnrýna aðra liðsmenn og segja þeim hvað það væri sem þeir mættu bæta í sínum leik. Skyldu leikmenn jafnframt hlusta á gagnrýnina og máttu ekki svara fyrir sig. Valsmenn vörðu Íslandsmeistaratitilinn [[Handknattleiksárið 1940-41|1941]] og [[Handknattleiksárið 1941-42|1942]] og aftur [[Handknattleiksárið 1943-44|1944]]. Valsmenn hafa ávallt átt velgengni að fagna í handknattleik þegar á heildina er litið þótt stundum hafi starfið dalað um tíma. ==== Skíðamenn Vals fá þak yfir höfuðið ==== Árið 1941 á 30 ára afmæli félagsins var tekin til notkunar skíðaskáli sem félagið leigði af ÍR. Mikill skíðaáhugi var hér á landi um og eftir 1930 og voru þá fjölmargir skíðaskálar byggðir. Fjölmargir félagsmenn Vals stunduðu skíðaíþróttina af kappi og börðust fyrir því að félagið eignaðist sinn eigin skíðaskála. Var málið mikið rætt innan félagsins en menn höfðu m.a. áhyggjur af því að Valsmenn færu að dreifast með öðrum félögum í skíðaferðir. Ýmsir möguleikar voru kannaðir en hagkvæmasta boðið kom frá ÍR um leigu á „Valgerðarstöðum“, litlu sumarhúsi, rétt við [[Kolviðarhóll|Kolviðarhól]] á [[Hellisheiði]]. Gerður var leigusamningur til fimm ára og hófust sjálboðaliðar þegar handa við að lagfæra og breyta húsinu. Var það von manna að þegar leigutíminn væri á enda yrði búið að reisa nýjan og vandaðan skála fyrir skíðadeildina.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658498|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-03-11}}</ref> Fljótlega kom í ljós að skíðaskálinn væri of lítill. Hófst mikil fjársöfnun og eftir áramótin 1942-43 hafði nægt fé safnast til þess að unnt væri að hefjast handa við að teikna húsið. Andreas Bergmann teiknaði skálann sem var reistur innan um klettaborgir framar í [[Sleggjubeinsdalur|Sleggjubeinsdal]] og var samningur gerður við ÍR um landið. Þegar um vorið hófust framkvæmdir og var öll vinna, nema hellulögn á þaki, framkvæmd af Valsmönnum í sjálfboðavinnu. Vinna fór að mestu fram um helgar og gekk vel því húsið var vígt 11. desember 1943. ==== Íþróttahús að Hlíðarenda ==== Snemma á árinu 1953 var sú ákvörðun tekin, að hefjast handa um byggingu íþróttahúss að Hlíðarenda. Opinberir aðilar vildu ekki fallast á fyrirætlanir Vals um að hafa húsið stærra en 16x32 m auk gangs og búningsherbergja og varð það því raunin. Framkvæmdir hófust 1954 en [[Skarphéðinn Jóhannsson]] teiknaði húsið og hafði eftirlit með byggingu þess. Nokkrar tafir urðu á framkvæmdum þar sem styrkir bárust ekki sem skyldi. Var þá brugðið á það ráð að leigja [[Hitaveitu Reykjavíkur]] húsið sem geymsluhús, þar til félagið gæti hafist handa um innréttingu þess. Árið 1958 gátu framkvæmdir hafist að nýju þar félaginu hafði tekist að safna saman nokkru fé með lántökum, styrkjum, fyrirframgreiðslum upp í leigu o.s.frv. Straumhvörf urðu í starfi félagsins með tilkomu íþróttahúss að Hlíðarenda sem tekið var í notkun 1958 en húsið var fullgert 1960. Þetta íþróttahús var mikil lyftistöng fyrir Val, bæði fyrir íþróttaiðkun og allt félagsstarf. Um framkvæmdirnar að Hlíðarenda sagði m.a. svo í Valsblaðinu árið 1961 sem gefið var út í tilefni af 50 ára afmæli félagsins:<blockquote>„Þeir sem fylgst hafa með framkvæmdum á Hlíðarenda, frá því farið var að vinna að byggingum þar, munu sammála um að þar hafi gerzt kraftaverk. Það verður því ekki hjá því komizt, að geta þeirra sem þar hafa verið í fararbroddi, og tekið á sínar herðar forustustarfið. Margir hafa lagt þar hönd að, og unnið gott starf, en það er hér, eins og yfirleitt vill oftast verða, að meginþunginn hvílir á tiltölulega fáum. Allt frá byrjun, eða frá því að Hlíðarendakaupin voru gerð 1939 hafa aðeins 3 menn gegnt formennsku Hlíðarendanefndar. Fyrst Ólafur Sigurðsson til ársins 1948, en í nefndinni var hann til dauðadags. Var áhugi hans fyrir Hlíðarenda mjög mikill og lagði starfinu þar jafnan það lið, sem aðstaða hans og tími frekast leyfði. Við tók af honum Jóhannes Bergsteinsson, og hefur hann unnið staðnum af geysilegum dugnaði, bæði hvað snertir tillögur um fyrirkomulag og eins sem góður fagmaður að sjálfri vinnunni. Núverandi formaður Hlíðarendanefndar, er Úlfar Þórðarson, og hefur hann fórnað tíma og kröftum að fá dæmi munu um slíkt. Er það mikið lán fyrir Val, að hafa slíka forustumenn í nefnd, sem hafði jafn þýðingarmikil verkefni með höndum.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658507|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-05-04}}</ref></blockquote>Árið 1971 var hafist handa við undirbúning að nýjum grasvelli í fullri stærð og bættum aðbúnaði áhorfenda. Valur varð fyrsta Reykjavíkurfélagið til þess að ná því marki að leika heimaleiki á eigin grasvelli en hann var vígður 1981.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659885|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-04}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1377779/|title=Vængjum þöndum í heila öld|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-26|url-access=subscription}}</ref> Á 9. áratugnum héldu framkvæmdir áfram og árið 1987 var tekið í notkun annað íþróttahús ásamt vallarhúsi og félagsheimili.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1664000|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> Íþróttahúsið sem byggt var árið 1987 vék síðar fyrir nýrri íþróttahöll sem vígð var árið 2007. Samhliða því tóku Valsmenn í notkun nýjan keppnisleikvang, yfirbyggða stúku og félags- og skrifstofuaðstöðu.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1162089/|title=&quot;Mannvirkin skapa grunn til framtíðar&quot;|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-23|url-access=subscription}}</ref> Þann 3. október 2015 vígðu Valsmenn nýjan keppnisvöll þar sem undirlagið var úr gervigrasi og leikur félagið nú heimaleiki sína á gervigrasi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6478070|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> ==== Konur í Val ==== Á fyrstu árum félagsins á meðan tengslin voru hvað mest við K.F.U.M. áttu eðli málsins samkvæmt einungis piltar aðild að Val. Á fyrstu starfsáratugum Vals var einnig lítið um að stúlkur stunduðu íþróttir, slíkt þótti jafnvel ekki kvenlegt. Helst var að stúlkur stunduðu [[Fimleikar|fimleika]] eða [[sund]], knattleikir þóttu ekki við þeirra hæfi. Tíðarandinn breyttist mjög á stríðsárunum. Í árskýrslu stjórnar Vals árið 1947 segir m.a. svo: „Helga Helgasyni falið að gera tilraunir að koma upp kvennadeild í handknattleik“ en ekki er þess getið hvernig tilraunin tókst.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658519|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-05-04}}</ref> Aftur á móti hófu stúlkur fljótlega upp frá þessu að æfa handknattleik með Val og að því kom að handknattleiksdeild kvenna var stofnuð hjá félaginu 1948. Um aðdraganda og stofnun kvennadeildarinnar í Val segir Helgi Helgason m.a. svo í 50 ára afmælisriti Valsblaðsins 1961: <blockquote>„Eftir að farið var að efna til reglulegra ferða í hinn nýbyggða skíðaskála félagsins - um hverja helgi -, varð þess ekki langt að bíða, að með í ferðir okkar fóru að koma nokkrar ungar stúlkur, sem þá gjarnan voru þarna, til að byrja með, í fylgd með feðrum sínum, „gömlum“ og góðum félögum Vals. Með tilkomu þessara ungu stúlkna, sem að vísu voru ekki margar fyrst í stað, mátti fljótlega greina það, að í skálanum myndaðist allt annar andi, en þar hafði ríkt á meðan þar var karlkynið eitt ráðandi. Menn urðu tillitssamari hverjir við aðra, hjálpsamari og glaðværin sönn og óþvinguð í nærveru hins kynsins. Já, „stemmningin“ varð öll önnur en verið hafði, á þessu ltila - en oft mannmarga - fjallaheimili okkar. [...] Í samtölum, sem ég átti við „Skála-stúlkurnar“, fóru þær ekki í neinar grafgötur með það, að allar, upp til hópa langaði þær til að geta orðið enn virkari þátttakendur í félagslífi Vals en þær raunverulega voru og um það voru þær einnig sammála, að handkanttleikur fyrir þær væri það, sem vantaði.“</blockquote>Skömmu síðar birtust auglýsingar í dagblöðum landsins þar sem stúlkur voru hvattar til að mæta á handknattleiksæfingar á miðvikudagskvöldum á Miðtúnsvelli. Vel var mætt á fyrstu æfinguna og um þær stúlkur sem sóttu fyrstu æfinguna ritaði Helgi Helgason m.a. svo: „Þessi nöfn munu verða skráð óafmáanlegu letri í annála félagsins, til að geta borið um það hverjar þær voru, sem fyrstar urðu til að brjóta þá leið, sem svo margar ungar stúlkur Vals hafa síðan farið, og eiga eftir að fara á ókomnum árum, sjálfum sér og félaginu til velfarnaðar.“ Æ síðan hafa kvennaflokkar í knattspyrnu og handknattleik staðið fyrir sínu, ekki aðeins á íþróttavöllunum, heldur einnig í hinu félagslega starfi og sú ákvörðun að veita konum aðgang að félaginu varð til þess að styrkja Val mikið félagslega. Það var ekki fyrr en eftir stofnun kvennadeilda sem hægt var að tala um Val sem alhliða íþrótta- og æskulýðsfélag. Það var fyrst árið 1962 sem þær hrepptu Íslandsmeistaratitilinn og um langan tíma var kvennalið Vals ósigrandi í handknattleik. [[Sigríður Sigurðardóttir|Sigríður Sigurðardóttir,]] handknattleikskona úr Val, var kjörin [[íþróttamaður ársins]] [[1964]], fyrst kvenna. Á 8. áratugnum náði kvennaknattspyrna að skjóta rótum hjá Val og félagið hampaði sínum fyrsta Íslandsmeistaratitli í kvennaknattspyrnu árið 1978. Á [[1981-1990|9. áratugnum]] átti Valur sigursælasta lið landsins í kvennaknattspyrnu. ==== Deildaskipting ==== Árið 1959 var gerð veigamikil skipulagsbreyting hjá félaginu er tekin var upp deildaskipting. Ákveðið var að skipta Val í þrjár deildir: Handknattleiksdeild, knattspyrnudeild og skíðadeild og kjósa sérstakar stjórnir þessara deilda. Áttu deildirnar að starfa nokkuð sjálfstætt og taka ákvarðanir um eigin mál en aðalstjórn félagsins átti að fara með æðsta vald í félaginu milli aðalfunda. Nokkuð skiptar skoðanir voru innan félagsins um fyrirhugaða deildaskiptingu en í Valsblaðinu 1961 þar sem farið var yfir 50 ára sögu félagsins þótti fyrirkomulagið hafa gefist vel. Það hafi skapað fjölbreytni í starfið og gefið fleiri félögum tækifæri til að láta að sér kveða við félagsstörfin.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658541|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> Í kjölfarið voru kjörnar sérstakar stjórnir fyrir hverja deild en þær skyldu svo lúta stjórn aðalstjórn félagsins sem færi með æðsta vald í málefnum Knattspyrnufélagsins Vals. === 1960-1980: Körfubolti í Val. Badmintondeild. Sprengja í iðkun. Valur - Benfica. === ==== Stofnun körfuknattleiksdeildar ==== Stofnun körfuknattleiksdeildar Vals má rekja aftur til 25. desember 1951 þegar níu drengir, allir fyrrum nemendur úr [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] að einum frátöldum, stofnuðu körfuboltalið sem þeir gáfu nafnið „Gosi“. Um tilgang félagsins sagði m.a. svo í tíu ára afmælisriti þess:<blockquote>„Þá fýsti að halda hópinn, er skólaveru lyki, og í því skyni stofnuðu þeir félagið. Háleitara var markmiðið ekki í fyrstu, enda vart við því að búast, að svo alvörulitlir piltar, sem völdu félagi sínu þetta skrítna heiti, væru upptendraðir hugsjónaeldmóði eða ætluðu að betrumbæta æskuna í heild með því að útbreiða þennan undarlega knattleik.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659162?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/Gosi|title=Valsblaðið - 29. Tölublað (24.12.1970) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-20}}</ref> </blockquote>Gosi var eitt stofnliða efstu deildar í körfuknattleik þrátt fyrir að félagið hafi ekki fengið formlega aðild að Íþróttabandalagi Reykjavíkur fyrst um sinn. Félagið keppti engu að síður sem gestalið á fyrsta Íslandsmótinu í körfuknattleik árið 1952. Guðmundur Árnason var einn af stofnendum Gosa en hann telur að Gosi sé fyrsta íþróttafélagið hér á landi sem hefur eingöngu verið stofnað í þeim tilgangi að leika körfuknattleik. Liðsmenn Gosa pöntuðu búninga og körfuknattleiksskó frá Bandaríkjunum og fengu starfsmenn frá bandaríska sendiráðinu til þess að kenna þeim körfubolta. Guðmundur Georgsson var formaður félagsins flestöll fyrstu árin. Þrátt fyrir að félagið hafi í upphafi verið stofnað af drengjum úr MR bauðst almennum iðkendum fljótlega að ganga til liðs við félagið en einn þeirra var Ólafur Thorlacius, sem síðar varð spilandi þjálfari, bæði hjá K.F.R. og síðar hjá Val. 22. desember 1957 breytti Gosi nafni sínu í K.F.R., eða Körfuknattleiksfélag Reykjavíkur. Ólafur Thorlacius minntist þess að stofendur félagsins hafi ekki talið Gosanafnið nægilega virðulegt auk þess sem erfitt hafi verið að afla fjár af þeim sökum. Undir nafni K.F.R. var leikið til ársins 1970. Samhliða nafnabreytingunni var tilkynnt um ráðningu [[Eðvald Hinriksson|Eðvalds Hinrikssonar]] (Mikson) sem aðalþjálfara félagsins, en hann var einn af frumkvöðlum körfuknattleiks á Íslandi. Undir það síðasta gekk örðulega að halda úti starfi yngri flokka hjá K.F.R. þar sem félagið átti í erfiðleikum með æfingaaðstöðu auk þess sem félagið átti ekki félagsaðstöðu. 3. október 1970 rann K.F.R. saman við Knattspyrnufélagið Val og hóf að keppa í körfuknattleik undir merkjum félagsins. Á stofnfundinum var kjörin stjórn sem var svo skipuð: [[Sigurður Már Helgason]] formaður, Rafn Haraldsson varaformaður, Auðunn Ágústsson bréfritari og Örn Harðarson ritari.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.scribd.com/document/489157535/Valsbla%C3%B0i%C3%B0-2020-WEB-pdf|title=Valsblaðið 2020 WEB.pdf|website=Scribd|language=en|access-date=2021-01-26}}</ref> Skömmu eftir stofnfundinn sendi aðalstjórn Vals frá sér fréttatilkynningu þar sem m.a. segir: <blockquote>„Að undanförnu hafa farið fram umræður milli Knattspyrnufélagsins Vals og stjórnar Körfuknattleiksfélags Reykjavíkur, um þá ósk K.F.R. að gerast deild í Val. Mál þetta var ítarlega rætt bæði innan stjórnar Vals, í fulltrúaráðinu og síðan lagt fyrir auka-aðalfund, þar sem það var endanlega samþykkt. Hinn 3. október 1970 var svo stofnfundur körfuknattleiksdeildar Vals haldinn að félagsheimilinu að Hlíðarenda. Þar gerði formaður Vals, Þórður Þorkelsson glögga grein fyrir málinu og gangi þess. Auk Þórðar tóku til máls Sigurður Helgason og Guðmundur Georgsson frá K.F.R. og lýstu ánægju sinni yfir þessum málavöxtum. Ýmsir fleiri töluðu þarna og töldu ræðumenn allir, að vel hefði tekist til í sambandi við mál þetta þar sem fyrr eða síðar myndi þessi íþróttagrein verða tekin á stefnuskrá Vals, hefði því verið mjög misráðið ef lausn máls þessa hefði orðið með öðrum hætti en raun varð á.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1415184|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-27}}</ref> </blockquote>Valsblaðið ræddi árið 1970 við Sigurð Má Helgason fyrsta formann körfuknattleiksdeildar Vals en þar skýrði hann m.a. svo frá stofnun deildarinnar í Val: <blockquote>„Ýmsar ástæður lágu til þess að við fórum að leita fyrir okkur hjá Val, hvort þar væri hljómgrunnur fyrir því að við kæmum sem félagar og þá deild í Val. Var fyrir ári síðan byrjað að leita hófanna um þetta. Útlitið hjá okkur var ekki sem best. Við höfðum hvergi félagssvæði, til stóð að rífa Hálogaland, en þar höfðum við þó svolítinn geymslukassa fyrir knetti, en það hús var okkar aðalvígi. Það var úr vöndu að ráða, átti að gefast upp, eða að leita að nýjum grunni til að starfa á. Það var almenn skoðun okkar að halda saman áfram, og leita að nýjum leiðum, og þá kom þessi hugmynd upp. Þetta var ekki sárasaklaust, en þetta var stórt félag með mikla félagslega aðstöðu sem okkur hefur alltaf vantað, þó þetta hafi einhvern veginn bjargast. Ég taldi hins vegar að við legðum það mikið með okkur til Vals að við stæðum á svipuðu stigi og Valur, sem sagt, við legðum til fólk, en þeir aðstöðuna. Fyrir okkur vakti að þetta gæti orðið til eflingar íþróttinni, og að við gætum haldið áfram að vera félagar, þó nafnið væri annað. Stofnfundurinn var svo haldinn í Félagsheimili Vals 3. okt. eins og fyrr var getið, og þar sá körfuknattleiksdeild Vals dagsins ljós, en við kvöddum okkar kæra KFR þann sama dag og geymum að sjálfsögðu margar góðar minningar frá því félagi. [...] Við munum gera okkar besta, og takist okkur að nýta aðstöðuna hjá Val vona ég að „Ljóti andarunginn“ geti orðið að fallegum fugli er fram líða stundir.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659165|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-27}}</ref> </blockquote>Valsblaðið 2020 hafði samband við Sigurð Má Helgason í tilefni af 50 ára afmæli körfuknattleiksdeildar Vals. Þar lýsti hann upphafsárunum í Val m.a. með eftirfarandi hætti: <blockquote>„Við vorum afar sjálfstæð eining hjá félaginu fyrstu árin og lítil sem engin tengsl voru á milli deilda á þeim tíma en ég sat fundi í aðalstjórn. Rekstur körfuknattleiksdeildarinnar var alveg sjálfstæður, við sáum um ráðningu þjálfara yngri flokka, fjáröflun og allt utanumhald. Við vorum með hugsjónafólk í þjálfun sem vann hljóðlaust. Mikil sjálfboðavinna var hjá þjálfurum á þessum árum sem keyrðu af hugsjón um allt land í leiki en foreldrastarf þekktist ekki. Einnig vorum við fyrsta deildin til að flytja inn erlenda körfuboltaþjálfara sem var mikil lyftistöng og hafði góð áhrif á útbreiðslu körfuknattleiks á Íslandi.“<ref name=":3" /> </blockquote> Á [[1961-1970|7. áratugnum]] var stofnuð [[Badminton|badmintondeild]] hjá Val en deildin náði aldrei að eflast verulega. Einnig átti skíðaíþróttin erfitt uppdráttar hjá félaginu, fyrst og fremst vegna þess að önnur íþróttafélög buðu upp á betri aðstöðu, en félagið átti þó stóran skíðaskála sem reistur var 1943 í Sleggjubeinsdal og var mikið notaður í félagsstarfinu. ==== Sprengja í iðkun ==== Gífurleg breyting varð á öllu íþróttalífi Íslendinga á áttunda áratugnum og segja má að íþróttavakning hafi átt sér stað. Valur fór ekki varhluta af þessari íþróttavakningu. Mjög mikil sókn var á öllum vígstöðvum hjá félaginu, enda vel í stakk búið til þess að taka á móti fjölda fólks og búa unglingum æskilega aðstöðu til æfinga og leikja. Allt frá stofnun félagsins árið 1911 hafði Valur verið stórt nafn í íslenskum íþróttaheimi en sennilega hefur stjarna félagsins aldrei risið eins hátt og á [[1971-1980|áttunda átatugnum]]. Valur varð þá að stórveldi í nær öllum íþróttagreinum sem stundaðar voru innan félagsins, bæði í meistaraflokkum og yngri flokkum. Ungilngastarfið hjá félaginu tók stökk fram á við og öll skipulagning félagsstarfsins þótti til mikillar fyrirmyndar. Barna- og unglingastarf hjá Val hefur í gegnum tíðina verið mjög öflugt og hefur þetta öfluga starf orðið til þess að Valur hefur lengst af tvímælalaust verið eitt sterkasta íþróttafélag á Íslandi og markið hefur ávallt verið sett hátt. Af félagsins hálfu hefur jafnan verið lögð áhersla á að fá hæft fólk til þess að leiðbeina hinum ungu og er ekki síður mikilvægt að búa börnum og unglingum góða aðstöðu. Árangur unglingaliða félagsins sýnir hversu starfið hefur verið öflugt en ótaldir eru þeir Íslandsmeistaratitlar og aðrir titlar sem ungt Valsfólk af báðum kynjum hefur fært félagi sínu á undanförnum áratugum og það sem er einkar ánægjulegt fyrir félagið er að flest það fólk sem skarað hefur fram úr í íþróttum hjá Val hefur alist upp hjá félaginu og hefur það verið einkennandi fyrir starfið. Segja má að skipulag unglingastarfsins hafi í stórum dráttum haldist hið sama í áratugi. Aldursflokkaskipting hefur þó verið mismunandi. Lengi vel höfðu þeir yngstu fá verkefni við sitt hæfi, aðeins var keppt í 2. og 3. flokki, síðar bættust 4. -6. flokkur við og á síðustu árum 7. flokkur hjá piltum og 6. flokkur hjá stúlkum. Þegar árið 1938 var stofnað til unglingaleiðtogaembættis innan aðalstjórnar félagsins sem sýnir hversu félagið hefur snemma látið sig unglingastarfið sérstaklega varða enda var félagið upphaflega stofnað sem unglingafélag í tengslum við æskulýðsstarf KFUM. Síðar tóku við unglinganefndir sem önnuðust skipulag unglingamálanna en mesta breytingin varða árið 1959 er deildarskiptingin var tekin upp og hverri deild fyrir sig var valin ákveðin stjórn. ==== Valur - Benfica ==== Árið 1968 lék knattspyrnulið Vals við Benfica í Evrópukeppni Meistaraliða. 18.243 áhorfendur mættu á leikinn sem var met. === 1980-1991: Bygging nýs íþróttahúss. Valur vængjum þöndum. Sumarbúðir í borg. Íslandsmeistarar undir stjórn Ian Ross. === ==== Uppbygging að Hlíðarenda ==== Jón G. Zoega, sem var formaður knattspyrnudeildar Vals þegar framkvæmdir við nýtt íþróttahús hófust, lýsti aðdraganda að byggingu þess í Valsblaðinu 1991 svo: <blockquote>„Það var stjórn knattspyrnudeildar Vals árið 1980 átti hugmyndina að því að byggja nýtt íþróttahús. Við vorum í verulegum vandræðum með vetraræfingar knattspyrnumanna innanhúss því þeir voru látnir sitja á hakanum af skiljanlegum ástæðum við nýtingu eina íþróttahúss félagsins. Handboltinn og körfuboltinn eru inniíþróttir og þess vegna áttu þessar greinar flesta tíma í húsinu. Engin áform voru uppi hjá aðalstjórn félagsins og ekkert í gangi sem benti til þess að íþróttahús yrði reist á næstu árum. Við í stjórn knattspyrnudeildar fórum þá að velta fyrir okkur möguleikum á því að koma okkur upp aðstöðu fyrir knattspyrnumenn á þann hátt að þeir gætu sparkað innanhúss þótt ekki væri um glæsilegt íþróttahús að ræða. Fyrst beindust sjónir manna að flugskýlunum sem voru í næsta nágrenni við Hlíðarenda. Eftir frumkönnun kom í ljós að við fengum ekki inni í neinu flugskýli. Þá beindust augu manna að því að kaupa stóran bragga af varnarliðinu og reisa hann á Hlíðarenda. Á sama tíma var ljóst að sýningarskáli, sem hafði verið nokkur ár við Laugardalshöllinni og var í eigu Kaupstefnunnar hf., var til sölu. Við ákváðum að ganga til samstarfs við Kaupstefnuna um kaup á skemmunni sem var óeinangruð og súlulaus. Knattspyrnudeildin keypti skemmuna fyrir sinn eigin reikning - lét rífa hana í Laugardalnum og flytja hana að Hlíðarenda. Í stjórn knattspyrnudeildar á þessum tíma var Þorvaldur Mawby, sem var framkvæmdastjóri eins stærsta byggingafélags landsins, Byggung hf., og hafði hann gríðarlega þekkingu á byggingamálum og góð sambönd sem nýttust knattspyrnudeildinni. [...] Knattspyrnudeildin réðst í það að grafa grunn, steypa sökkulinn og reisa skemmuna ofan á hann. [...] Knattspyrnudeildin seldi þriggja herbergja íbúð til þess að standa undir grunngreftrinum, sökklinum og veggjunum en átti fyrir skemmunni í sjóði sínum. Þegar þessu lauk tók aðalstjórn félagsins við af okkur og lauk byggingu íþróttahússins á nokkrum árum undir styrkri stjórn Péturs Sveinbjarnarsonar, þáverandi formanns Vals.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997821|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref></blockquote>Fyrsta skóflustungan að húsinu var tekin 10. maí 1981 og húsið fullklárað og vígt árið 1987. Skíðaskáli skíðadeildar Vals var endurreistur á árunum 1980-1981 en Sigurður Guðmundsson stýrði þeim framkvæmdum. Þá var félagsheimilið og íbúðarhúsið að Hlíðarenda endurbyggt en ástand húsanna var orðið svo slæmt að þau voru varla hæf til notkunar. Aðalstjórn tók þá ákvörðun að endurbyggja húsin en til skoðunar kom að rífa þau. Árið 1983 lék Valur fyrstu opinberu heimaleikina í knattspyrnu að Hlíðarenda. Valur varð þar með fyrsta reykvíska félagið til þess að leika deildarleik í efstu deild á eigin félagssvæði en á níunda áratugnum var Valur fyrsta liðið í Reykjavík til þess að leika alla sína heimaleiki á eigin heimavelli. Árið 1988 var tréstúka byggð við knattspyrnuvöll félagsins en hún fauk í miklu óveðri sem geysaði í febrúar 1991. Stúkan var endurreist fyrir keppnistímabilið 1991. Árið 1988 gekk félagið einnig til samninga við Reykjavíkurborg vegna lagningar nýs Bústaðavegar. Félagið lét af hendi u.þ.b. hálfan hektara úr erfðafestulandi sínu gegn afhendingu á flugvallarveginum gamla. Hafði félagið í kjölfarið til umráða samfelldu svæði í vesturátt og að loknum samningum við Reykjavíkurborg var landsvæði Vals 85.500 fermetrar. ==== Valur vængjum þöndum. 70 ára afmælisrit Vals ==== Árið 1981 í tilefni 70 ára afmælis Knattspyrnufélagsins Vals gaf félagið út veglegt afmælisrit, Valur vængjum þöndum. Höfundar ritsins voru Jón Birgir Pétursson og Steinar J. Lúðvíksson en ritstjóri Ólafur Gústafsson. Ritið fjallar ítarlega um sögu félagsins allt frá stofnun fram til ársins 1981 en ritið er alls 250 blaðsíður. ==== Sumarbúðir í borg ==== Vorið 1988 bauð Knattspyrnufélagið Valur í fyrsta sinn upp á íþróttanámskeið fyrir börn undir nafninu "Sumarbúðir í borg". Sumarbúðir í borg eru enn starfræktar fyrir börn á aldrinum 6-11 ára. Lögð er áhersla á fjölbreytta íþróttaiðkun þar sem unnið er með skyn- og hreyfiþroska barna í gegnum fjölbreytta leiki en helsta markmið námskeiðsins er að veita börnunum fjölbreytt íþróttauppeldi og byggja upp hjá þeim heilbrigðar og hollar lífsvenjur í öruggu, jákvæðu og skemmtilegu umhverfi. ==== Íslandsmeistarar undir stjórn Ian Ross ==== Í mars 1984 gerði knattspyrnudeild Vals samning við Ian Ross, Skota sem áður hafði m.a. leikið með Aston Villa og Liverpool en hafði einnig mikla reynslu sem þjálfari, þess efnis að Ross myndi taka við þjálfun meistaraflokks karla í knattspyrnu. Ross var fljótur að sanna sig sem þjálfari en liðið hafnaði í öðru sæti á hans fyrsta tímabili. Ross stýrði liðinu til sigurs á Íslandsmótinu í knattspyrnu ári síðar og endurtók leikinn árið 1987. === 1991-2001: Fjárhagsörðugleikar. Friðrikskapella reist. Fall í fyrsta sinn. Frábær árangur í handknattleik karla. === ==== Friðrikskapella ==== Á afmælisdag séra Friðriks 25. maí 1990 var fyrsta skóflustungan tekin að kapellu séra Friðriks, svonefndri [[Friðrikskapella|Friðrikskapellu]]. Fyrstu skólfustunguna að Friðrikskapellu tók [[Davíð Oddsson]], í borgarstjóratíð sinni. Hr. [[Ólafur Skúlason]], þáverandi [[Biskup Íslands|biskup Íslands]], vígði Friðrikskapellu 25. maí 1993 þegar 125 ár voru liðin frá fæðingu Friðriks Friðrikssonar. Kapellan tekur 150 manns í sæti en kostnaður við hana nam 21,3 milljónum króna að frátöldum efnisgjöfum og sjálfboðavinnu. Framkvæmdirnar voru fjármagnaðar með föstum framlögum 80 styrktarmanna og framlögum fyrirtækja og styrkja frá Reykjavíkurborg, ríkissjóði Íslands og jöfnunarsjóði kirkna. Friðrikskapella var reist af samtökum um byggingu Friðrikskapellu sem stofnuð voru árið 1989. Stofnendur samtakanna voru vinir séra Friðriks og félagsmenn í samtökum sem séra Friðrik stofnaði: KFUM og KFUK, knattspyrnufélaginu Val, karlakórnum Fóstbræðrum og skátahreyfingunni (skátafélagið Væringjar). Formaður samtaka um byggingu Friðrikskapellu var [[Gylfi Þ. Gíslason]] og formaður framkvæmdanefndar Pétur Sveinbjarnarson. Arkitekt kapellunnar er Nikulás Úlfar Másson.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/105984/|title=Biskup vígði Friðrikskapellu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> ==== Valsmenn hf. ==== Hinn 1. desember 1999 var fjárfestingarhlutafélagið Valsmenn hf. stofnað að Hlíðarenda. Rúmlega 200 manns mættu á stofnfundinn en tilgangur félagsins var að vera sjálfstæður fjárhagslegur bakhjarl fyrir Knattspyrnufélagið Val. Markmið félagsins var að gera Val aftur að þeirri fjöldahreyfingu sem félagið var. Í Valsblaðinu 1999 var haft eftir Brynjari Harðarsyni, stjórnarformanni Valsmanna hf. að "Stofnun félagsins [hefði] verið í uppsiglingu í langan tíma og [kæmi] til af gríðarlegum þrengingum íþróttahreyfingarinnar. Hreyfingin [standi] á krossgötum áhugamennsku og atvinnumennsku og þjóðfélagsaðstæður [hafi] gjörbreyst. Starf sem áður byggðist á þróttmiklu starfi áhugasamra félagsmanna byggist nú fyrst og fremst á aðgangi að fjármagni. Íþróttir og viðskipti [væru] alltaf að færast nær hvort öðru." Jafnframt kemur fram að yfir 40 milljónir hafi safnast.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998521#page/n53/mode/2up/|title=Valsmenn hf.|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Í fyrstu stjórn Vals­manna hf. sátu Brynjar Harð­ar­son, fyrr­ver­andi hand­bolta­leik­maður hjá Val og íslenska lands­lið­inu sem var for­mað­ur, Helgi Magn­ús­son, Elías Her­geirs­son, Frið­rik Soph­us­son, fyrr­ver­andi ráð­herra, Stefán Gunn­ars­son, Kjartan G. Gunn­ars­son og Örn Gúst­afs­son. Fyrsti skráði fram­kvæmda­stjór­inn var lög­mað­ur­inn Brynjar Níels­son, síðar þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks. Brynjar Harð­ar­son tók þó fljót­lega við öllum rekstri félags­ins sem snérist um að fjár­festa hluta­féð. Það var meðal ann­ars gert með kaupum á stóru aug­lýs­inga­skilti sem sett var upp við Hlíð­ar­enda og kaupum á verð­bréf­um. <ref>{{Citeweb|url=https://kjarninn.heimildin.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|website=www.kjarninn.heimildin.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Fall í fyrsta sinn ==== Á árunum 1990-1992 hafði karla­lið Vals í knatt­spyrnu unnið þrjá bik­ar­meist­aratitla í röð og tekið þátt í Evr­ópu­keppni. Hand­boltalið Vals var líka það besta á Íslandi á tíunda ára­tugnum og vann hvern Íslands­meistar­tit­il­inn á fætur öðr­um. Félagið var hins vegar illa statt fjárhagslega og skuldir söfn­uð­ust upp ár frá ári og voru að sliga allan rekst­ur. Knatt­spyrnu­deildin var í verstum mál­um, enda fjár­frek­ust. Sú staða fór að end­ur­spegl­ast í frammi­stöð­unni á vell­inum og árið 1999 féll Valur úr efstu deild knatt­spyrnu karla í fyrsta sinn í sögu sinni.<ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.heimildin.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|website=www.kjarninn.heimildin.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Aðspurður að því hvort hann væri búinn að jafna sig eftir fall Vals niður í 1. deild í Valsblaðinu 1999 svaraði Ellert Sölvason (ávallt kallaður Lolli): "Já ég er búinn að því en það tók dálítinn tíma. Ég horfði á beina útsendingu frá leik Fram og Víkings og við vorum rúmar tvær mínútur frá því að bjarga okkur frá falli. Mér leið afskaplega illa. En maður verður að kunna að tapa þótt maður vilji helst alltaf sigra. Núna liggur leiðin bara upp á við hjá okkur. Stelpurnar hafa staðið sig vel, bæði í handbolta og fótbolta og ég hef mikla trú á meistaraflokki karla í báðum greinum. Valshjartað mun koma þeim aftur á toppinn. Það er ekki spurning..."<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998523#page/n55/mode/2up|title=Valsmenn hf.|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Viðræður við Ungmennafélagið Fjölni í Grafarvogi ==== Í skýrslu aðalstjórnar Vals sem birtist í Valsblaðinu 2000 kemur fram að eftir miklar umræður hafi stjórn ákveðið að skoða nýja möguleika, "...m.a. í ljósi þess að hægt gekk að fá borgaryfirvöld til að styrkja verulega uppbyggingu á Hlíðarendasvæðinu." Hafi stjórn því ákveðið að kanna möguleika á samstarfi við Ungmennafélagið Fjölni [[Fjölnir]] sem hugsanlega gæti leitt til sameiningar félaganna síðar. Fram kemur að fjölmargar ástæður hafi legið að baki þessari ákvörðun og að um hana hafi orðið "fjörugar" umræður á aðalfundi félagsins. Fram kemur að viðræður á milli félaganna hafi gengið vel og verið ánægjulegar og komnar það langt að formenn félaganna hafi undirritað viljayfirlýsingu en hins vegar hefði báðum félögum verið ljóst að ekkert yrði úr samstarfi ef ekki kæmi til öflugur stuðningur borgaryfirvalda. Verulega hafi hægt á málinu í kjölfar aðkomu borgaryfirvalda og að lokum hafi félögin ákveðið að falla frá áformunum en leituðu þess í stað að borgaryfirvöld styddu félögin strax, hvort um sig, í þeirri uppbyggingu sem þyrfti að fara fram innan á þeirra svæðum og tryggja hag þeirra. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998543#page/n11/mode/2up|title=Skýrsla aðalstjórnar|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Fjárhagasörðugleikar ==== Í viðtali við Reyni Vigni, þáverandi formann Vals, sem birtist í Valsblaðinu 2001, fjallaði hann nokkuð um fjárhagsstöðu félagsins. "Því er ekki að leyna að stór hluti af starfi aðalstjórnar fer í fjármál. Afkoma deildanna á þessum árum hefur ekki verið góð, reyndar talsvert tap öll árin og aðalstjórn hefur þurft að grípa inn í til þess að halda deildunum á floti. Það hefur verið dapurt að sjá ekki hagnað af rekstri deildanna. Á sama tíma hefur eignunum verið stýrt ágætlega og við náð að byggja heilmikið upp á svæðinu." <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998659#page/n59/mode/2up|title=Ný sýn að Hlíðarenda?|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Á þessum tíma skuldaði félagið um 200 milljónir króna auk þess sem aðstaða félagsins var afar bágborin og ljóst að ráðast þurfti í umtalsverða fjárfestingu til þess að bæta aðstöðu félagsins á svæðinu. Félaginu hafði að vísu tekist árið 1995 að endurfjármagna skuldir þess en um þá endurfjármögnun fjallaði Reynir Vignir í fyrrnefndu viðtali með svofelldum hætti: "Ég varð reyndar enn glaðari vorið '95 þegar það tókst með góðu átaki og hjálp [[Íslandsbanki|Íslandsbanka]] og [[Landsbankinn|Landsbankans]] að endurfjármagna félagið algjörlega, breyta öllum skuldum í langtímalán. Það gerði okkur kleift að breyta starfseminni strax. Þegar ég stóð með veðbókarvottorð í höndunum, með tveimur veðréttum í staðinn fyrir 30-40 áður og öll vatnaskil gerð upp, þá var ég hvað stoltastur á fyrsta árinu." ==== Frábær árangur í handknattleik karla ==== Á tíunda áratug tuttugustu aldar hélt karlalið Vals í handknattleik uppi heiðri félagsins. Liðið varð Íslandsmeistari árin 1991, 1993, 1994, 1995, 1996 og 1998 auk þess sem liðið varð bikarmeistari árin 1990, 1993 og 1998. Árið 1998 mættust Valur og Fram í sögulegum bikarúrslitaleik í Laugardalshöll. Í stöðunni 19-15 fyrir Fram þegar fimm mínútur lifðu af leiknum, þá reiknuðu flestir með sigri Fram. Valsmönnum tókst hins vegar að snúa taflinu við og urðu lokasekúndur leiksins eftirminnilegar. Þegar þrjár sekúndur voru eftir fengu Valsmenn aukakast í stöðunni 20-19 fyrir Fram. Valsmönnum tókst að koma boltanum inn að vítateig og skora og liðið hafði síðan betur í framlengingunni. Nokkrir eftirmálar urðu eftir bikarúrslitaleik Vals og Fram árið 1998. Framarar kærðu úrslitin og gerðu margvíslegar athugasemdir við aukakast Valsmanna. Í fyrsta lagi byggði kæran á því að Valsmenn hefðu verið með sjö útileikmenn þegar aukakastið var tekið en enginn þeirra í öðrum lit, í öðru lagi á því að Freyr Brynjarsson, sem skoraði jöfnunarmarkið umdeilda, hefði verið fyrir innan punktalínu þegar aukakastið var tekið og loks á því að leiktími væri liðinn þegar markið var skorað samkvæmt klukkunni í húsinu. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1898141?iabr=on#page/n7/|title=Ekki búið fyrr en...|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Dómstóll HSÍ komst að þeirri niðurstöðu í upphafi að leikurinn skyldi leikinn að nýju. Við þá niðurstöðu sættu Valsmenn sig ekki og að loknum miklum málaferlum var niðurstaðan sú að úrslit leiksins skyldu standa óbreytt en þegar yfir lauk höfðu fallið 8 dómar eða úrskurðir í málinu.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998437#page/n21/mode/2up|title=Sigrar innan vallar og utan. Ársskýrsla handknattleiksdeildar|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Á þessum árum léku margir af fremstu handknattleiksmönnum Íslands með Val svo sem [[Ólafur Stefánsson]], [[Dagur Sigurðsson]], [[Guðmundur Hrafnkelsson]], [[Geir Sveinsson]], [[Valdimar Grímsson]] o.fl. === 2002-2007: Mikilvægur samningur í höfn. Frábær árangur í knattspyrnu kvenna undir stjórn Elísabetar Gunnarsdóttur. Langþráðir titlar í knattspyrnu karla. Uppbygging að Hlíðarenda === ==== Mikilvægur samningur í höfn ==== Í niðurlagi skýrslu aðalstjórnar í Valsblaðinu 2001 var sett fram sú skoðun að ef samningar næðust við Reykjavíkurborg á árinu 2002, væri stjórnin þess fullviss að þá sköpuðust spennandi tækifæri til mótunar nýrrar framtíðar fyrir Knattspyrnufélagið Val. Með þetta að leiðarljósi fór mestur tími stjórnar Vals í vinnu við samningagerð við fulltrúa Reykjavíkurborgar um framtíðarskipulag Hlíðarendareits og um leið að tryggja stöðu félagsins á því svæði. Fram kemur í skýrslu aðalstjórnar félagsins sem birtist í Valsblaðinu 2002 að fjölmargir fundir hafi verið haldnir bæði innan stjórnar og á milli fulltrúa Vals og borgarinnar um málið og að stjórninni hafi verið það kappsmál að ljúka viðræðum fyrir borgarstjórnarkostningar í lok maí. Samningaviðræðum lauk í byrjun maí og á afmælisdegi Vals, 11. maí 2002, undirritaði þáverandi borgarstjóri Reykjavíkur [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] samning við Val.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998721#page/n5/mode/2up|titill=Mikilvægur samningur í höfn. Ársskýrsla aðalstjórnar 2002.|höfundur=Stjórn Knattspyrnufélagsins Vals|ár=2002|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}</ref> Í Valsblaðinu 2002 er gerð nánari grein fyrir efni samningsins. Vegna flutnings Hringbrautar og breikkunnar Flugvallavegar þurfti að skerða félagssvæði Vals um rúmlega 9.000 m². Því þurfti að endurskipuleggja svæði félagsins. Var því í samningnum kveðið á um heimild til þess að byggja húsnæði fyrir atvinnustarfsemi og íbúðir auk íþróttastarfsemi á svæðinu. Gert var ráð fyrir að allt svæðið, sem afmarkast af Hlíðarfæti og Hringbraut sem og Bústaðavegi og Flugvallarbraut, yrði skipulagt sem ein heild og að tekjur af byggingu mannvirkja myndu fjármagna uppbyggingu nýrra íþróttamannvirkja félagsins. Samkvæmt samningnum skuldbatt Valur sig til þess að ráðstafa því fé sem fengist við sölu byggingarréttar eingöngu til greiðslu skulda og til uppbyggingar íþróttastarfsemi að Hlíðarenda og þeirra mannvirkja sem áætlað var að byggja upp skv. deiliskipulagstillögu. Að því marki sem tekjur af sölu byggingarréttar dygði ekki til að standa straum af framkvæmdakostnaði þeirra mannvirkja sem getið er um í samningnum skuldbatt Reykjavíkurborg sig til að leggja fram fé til uppbyggingar þeirra, sbr. sérstökum samningi þar um.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998727#page/n11/mode/2up|titill=Hlíðarendi. Framtíðarsýn|höfundur=Kristján Ásgeirsson, ALARK arkitektar ehf.|ár=2002|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}</ref> 16. desember 2003 var skrifað undir viðaukasamning milli Vals og Reykjavíkurborgar um framkvæmdir á Hlóðarenda. Þetta var í samræmi við ofangreindan rammasamning aðila frá 11. maí 2002. Í viðaukasamningnum var ákveðið að breyta deiliskipulagi á Hlíðarendareit og fjölga íbúðum á svæðinu miðað við það sem áður hafði verið ákveðið.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998061#page/n5/mode/2up|titill=Valsmenn stöndum allir saman um mestu framkvæmdir nokkurs íþróttafélags á Íslandi. Ársskýrsla aðalstjórnar 2004|ár=2004|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}</ref> Sér­stök bygg­inga­nefnd Reykja­vík­ur­borgar og Vals sá um sölu bygg­inga­rétt­ar­ins. Hún gerði samn­ing við kaup­anda af honum hinn 11. maí 2005. Kaup­and­inn var Vals­menn hf. og kaup­verðið var 485 millj­ónir króna ásamt kaup­rétti á bygg­inga- og lóða­rétt­indum fyrir 385 millj­ónir króna. Auk þess átti kaup­and­inn að greiða gatna­gerð­ar­gjöld. Heild­ar­verðið var því um 900 millj­ónir króna. Vals­menn greiddu um 400 millj­ónir króna út til hinnar sam­eig­in­legu bygg­inga­nefndar og restin átti að greið­ast þegar lóða­leigu­samn­ingar væru til­bún­ir. Fjár­mun­irnir nýtt­ust til að greiða niður alla skuldir Vals og sem eig­in­fjár­fram­lag inn í bygg­ingu íþrótta­mann­virkja.<ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|date=2019-05-17|website=Kjarninn|language=is|access-date=2026-04-29}}</ref> ==== Frábær árangur í knattspyrnu kvenna undir stjórn Elísabetar Gunnarsdóttur ==== Í lok sumars 2003 tilkynnti [[Helena Ólafsdóttir]] að hún myndi ekki gefa kost á sér til áframhaldandi þjálfunar kvennaliðs Vals í knattspyrnu. Í hennar stað var ráðin [[Elísabet Gunnarsdóttir (knattspyrnuþjálfari)]] sem var þekkt fyrir góðan árangur í þjálfun hjá yngri flokkum félagsins. Elísabet hóf þjálfaraferil sinn hjá Val árið 1993 sem aðstoðarþjálfari 4. og 5. flokks kvenna. Hún þjálfaði yngri flokka kvenna síðan allt frá 6. flokki til 2. flokks en árið 2001 tók hún að sér þjálfun meistaraflokks kvenna í Vestmannaeyjum hjá ÍBV. Árangur liðsins undir stjórn Elísabetar var frábær strax frá fyrsta ári. Liðið varð Íslandsmeistari undir hennar stjórn strax árið 2004 og komst í úrslitaleik bikarkeppninnar. Var þetta fyrsti Íslandsmeistaratitill Vals frá árinu 1989 í meistaraflokki í knattspyrnu. <ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998083#page/n27/mode/2up|titill=Fyrsti Íslandsmeistaratitill frá 1989 í meistaraflokki og bjart framundan. Skýrsla knattspyrnudeildar 2004|útgefandi=Valsblaðið 2004|ár=2004|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}</ref> Mikill liðsstyrkur barst liðinu haustið 2004 er [[Margrét Lára Viðarsdóttir]] skrifaði undir samning við félagið. Þrátt fyrir að liðið hafi spilað frábæran sóknarleik árið 2005 varð tímabilið á Íslandi mikil vonbrigði fyrir Valsliðið í baráttunni við Breiðablik. Aftur á móti átti liðið góðu gengi að fagna í Evrópukeppni það árið. Í Valsblaðinu 2005 rakti [[Guðbjörg Gunnarsdóttir]] markvörður liðsins Evrópuævintýri meistaraflokks kvenna í knattspyrnu árið 2005. Valsstúlkur komust fyrstar kvenna í 16 liða úrslit Evrópukeppninnar eftir sigur á FC United í Finnlandi. Í næsta riðli mætti liðið sænsku meistörunum í [[Djurgården]], serbnesku meisturunum ZFK Masinac PZP Nis og Kazakstan Alma. Liðið komst upp úr riðlinum eftir sterkan 8-0 sigur á móti Alma. Í 8 liða úrslitum mætti liðið svo Evrópumeisturunum frá [[Potsdam]] en þar mætti Valsliðið loks ofjörlum sínum.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4999355#page/n31/mode/2up|titill=Evrópuævintýri meistaraflokks kvenna í knattspyrnu í hnotskurn|höfundur=Guðbjörg Gunnarsdóttir|ár=2005|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}</ref> Liðið varð Íslands- og bikarmeistari árið 2006 og Íslandsmeistarar árin 2007 og 2008 undir stjórn Elísabetar Gunnarsdóttur. Að loknu tímabilinu 2008 kvaddi Elísabet Hlíðarenda og flutti til Kristianstad í Svíþjóð þar sem hún tók að sér þjálfun liðsins.Í viðtali við Valsblaðið 2008 sagði Elísabet Gunnarsdóttir m.a. svo um þá tilfinningu að kveðja Val og taka við Kristinstad í Svíþjóð: <blockquote>Þetta er skrýtin tilfinning og að vissu leyti endir á ákveðnu skeiði. Ég hef nánast leitt nokkra leikmenn í rúman áratug í gegnum yngri flokkana og upp í meistaraflokk. Og þar fyrir utan höfum við náð öllum okkar markmiðum. Þegar ég kem aftur í Val verða án efa breyttar aðstæður, ný sjónarmið og örugglega jafn spennandi að koma til baka eins og að þakka fyrir sig núna. Það er sumpart skrýtið að þessu tímabili sé lokið.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4997977#page/n29/mode/2up|titill=Stelpur eru töluvert flóknari tegund en strákar! Elísabet Gunnarsdóttir, "hin sigursæla" yfirgefur Hlíðarenda í bili.|höfundur=Þorgrímur Þráinsson|ár=2008|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}</ref> </blockquote> ==== Langþráðir titlar í knattspyrnu karla ==== Árið 2004 sigraði Valur 1. deildina og komst þar með aftur upp í efstu deild. Ári síðar tók við Valsliðinu einn sigursælasti þjálfari landsins, [[Willum Þór Þórsson]]. Hann náði strax góðum árangri en liðið lenti í 2. sæti á Íslandsmótinu og vann bikarmeistaratitil eftir 1-0 sigur á Fram í úrslitaleik. Var þetta fyrsti stóri titill Vals í knattspyrnu karla síðan 1992 þegar liðið varð síðast bikarmeistari. [[Sigurbjörn Hreiðarsson]] var í liðinu í bæði skiptin. Hann sat á bekknum allan tímann þegar Valur vann KA í framlengdum leik árið 1992 en árið 2005 var hann fyrirliði liðsins og lykilmaður í liðinu. Sigurbjörn hóf ferill sinn á Dalvík í yngri flokkum en lék svo með Val frá 15 ára aldri. Sigurbjörn var til viðtals í Valsblaðinu árið 2005 og rakti þar þrautagöngu karlaliðs Vals í knattspyrnu árin 1999-2005. <blockquote>Ef einhverjum gömlum Valsmönnum hefur fundist að himininn hafi verið að hrynja þegar liðið féll 1999 þá get ég lýst því þannig að sólin hafi dottið ofan á mig, mér fannst ég brenna upp til agna, þetta var hræðilegur dagur í Grindavík í síðustu umferðinni sem ég glemy aldre. Það veit enginn sem ekki spilaði þennan falleik hversu hræðileg tilfinningin var. [...] Öll stórveldi í heimssögunni hafa lent í kröppum dansi. Það er styrkur stórveldis að rísa á ný og koma til baka. Við náðum að komast strax árið eftir í úrvalsdeildina, lögðum allt í að komast meðal þeirra bestu á ný. [...] Árið 2001 féllum við aftur, en það sumar vorum við með 17 stig fyrri hluta sumars en í seinni umferðinni gekk allt á afturfótunum og við enduðum með 19 stig. Það var aulaskapur að falla aftur. Þá var klúbburinn að mínu mati nánast dauður, ég man alltaf eftir því að þetta haust var nánast ekki stjórn í knattspyrnudeildinni, það var enginn eftir og maður hugsaði með sér, ætti maður ekki bara að drífa sig núna. Það var ekki hægt að líta á þetta fall sem tækifæri til naflaskoðunar, það var hreinlega áfall. Ég bara gat ekki horfið á braut. Þorlákur Árna kom sem þjálfari, ég var eftir, Guðni Rúnar var líka og við fengum ýmsa stráka til að snúa heim sem höfðu leikið með öðrum liðum, við spiluðum skemmtilegan fótbolta og vorum búnir að tryggjua okkur árið 2002 sæti í úrvalsdeildinni eftir 11 umferðir fyrir verslunarmannahelgi. Við vorum með frábærlega spilandi lið en ekki nægilega reynslumikið til að spila í úrvalsdeild. Það kom berlega í ljós árið eftir 2003 að liðið var ekki tilbúið í úrvalsdeildina, nánast sama liðið með tvo nýja góða leikmenn minnir mig [...] Reyndar var algjör klaufaskapur að falla í þriðja sinn með 20 stig, við gerðum jafntefli við KA í næst síðustu umferð, með sigri þar hefðum við hangið uppi. Við steinlágum í síðustu umferðinni á móti Fylki og fall í þriðja sinn staðreynd. Árið 2004 [...] gerðum við einfaldlega það sem þurfti til að komast upp aftur [...] Síðasta tímabil hefur verið hreint frábært. Á undirbúningstímabilinu gekk allt upp, við fengum marga góða leikmenn sem féllu vel í hópinn, koma Willums sem þjálfara hreinlega setti alveg nýtt hugarfar í liðið. Á þessum tímapunkti hentaði vinnuaðferð og hugmyndafræði hans pottþétt inn í hópinn og hann hefur mikinn sigurvilja. Stjórnin var styrk, umgjörin góð og stuðningsmennirnir, Stuðarar, frábærir.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4999339#page/n15/mode/2up|titill=Það er styrkur stórveldis að rísa á ný|höfundur=Guðni Olgeirsson|ár=2005|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}</ref> </blockquote>Árið 2007 lék liðið á Laugardalsvelli sökum uppbyggingar að Hlíðarenda. Liðið varð Íslandsmeistari árið 2007 eftir 1-0 sigur á liði HK í lokaleik. === 2008-dagsins í dag: sigur í Hæstarétti. Ný íþróttamannvirki vígð. Gullöld. === ==== Sigur í Hæstarétti ==== Líkt og að framan er rakið greiddu Valsmenn hf. um mörg hundruð milljónir króna fyrir byggingarétt á Valssvæðinu árið 2005. Kaupin voru fjármögnuð með láni frá Frjálsa fjárfestingabankanum hf. Upp­haf­lega stóð til að fram­kvæmdir myndu hefj­ast haustið 2005 en í sept­em­ber það ár bað þáver­andi skipu­lags­ráð Reykja­víkur Vals­menn um að bíða með uppbyggingu þar sem til stæði að útbúa deiliskipulag sem tæki til allrar Vatnsmýri. Vals­menn sam­þykktu að fresta fram­kvæmdum til allt að loka árs 2007 gegn því að fá aukin bygg­inga­rétt á Hlíð­ar­enda­svæð­inu og gegn lof­orði Reykja­vík­ur­borgar um að félagið yrði ekki fyrir frek­ari fjár­hags­legum skaða vegna seink­unar á fram­kvæmdum og breyt­inga á skipu­lagi. Sam­komu­lagið gerði að lokum ráð fyrir sér­stökum tafa­bót­um, tíu millj­ónum króna á mán­uði, ef tafir yrðu á lúkn­ingu deiliskipu­lags og frá­gangi lóð­ar­leigu­samn­inga umfram 15. júlí 2007.<ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|date=2019-05-17|website=Kjarninn|language=is|access-date=2026-05-12}}</ref> Pólitískur óstöðugleiki í borginni og svo efnhagshrunið 2008 gerðu það hins vegar að verkum að framkvæmdir töfðust enn frekar. 20. ágúst 2008, gerði borgin nýjan samn­ing við Val og Vals­menn um að taka á sig allskyns kostnað vegna fram­kvæmda á Hlíð­ar­enda­svæð­inu og greiða Vals­mönnum hf. alls 120 milj­ónir króna í tveimur greiðsl­um. Enn fremur var kveðið á um að breyt­ingum á deiliskipu­lagi og útgáfu nýrra lóð­ar­leigu­samn­inga skyldi lokið eigi síðar en 31. októ­ber 2009. Fram til þess að lóð­ar­leigu­samn­ingar hefðu verið gefnir út skyldi Reykja­vík­ur­borg greiða tafa­bætur og Vals­menn hf. skyldu end­ur­greiða Reykja­vík­ur­borg yfir­teknar og útlagðar fjár­hæðir í tveimur greiðsl­um, sex og tólf mán­uðum eftir útgáfu lóð­ar­leigu­samn­inga.<ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|date=2019-05-17|website=Kjarninn|language=is|access-date=2026-05-12}}</ref> Í árslok 2009 námu skuldir Valsmanna hf. um 2,9 milljörðum króna samkvæmt ársreikningi. Áætlaðar framkvæmdir á svæðinu, sem áttu að standa undir uppgjöri skulda, höfðu tafist verulega. Félagið hélst í rekstri að miklu leyti vegna tafarbóta sem Reykjavíkurborg greiddi, en greiðslu þeirra lauk 2010 þegar nýtt deiliskipulag tók gildi. Með aðkomu hluthafa fékkst 1.125 milljóna króna lán frá Landsbankanum til að ljúka uppgjöri við þrotabú Dróma (sem tók við réttindum og skyldum Frjálsa fjárfestingabankans hf.). Samhliða var veðum létt af lóðum og samningur náðist við Reykjavíkurborg um lokagreiðslur byggingarréttar, sem gerði útgáfu byggingarleyfa mögulega.<ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|date=2019-05-17|website=Kjarninn|language=is|access-date=2026-05-12}}</ref> Ekki voru þó allar hindranir á brott því samkvæmt skipulagi þurfti að loka svonefndri neyðarbraut Reykjavíkurflugvallar til að unnt væri að reisa byggingar á svæðinu. Þrátt fyrir mörg undirrituð samkomulag milli ríkis og borgar um lokun brautarinnar, dróst framkvæmd hennar vegna mikillar pólitískrar mótspyrnu. <ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|date=2019-05-17|website=Kjarninn|language=is|access-date=2026-05-12}}</ref> Vegna tafa ríkisins á að standa við samkomulag um lokun brautarinnar, höfðaði Reykjavíkurborg mál gegn íslenska ríkinu með stuðningi Valsmanna. Í mars 2016 dæmdi Héraðsdómur Reykjavíkur að loka bæri brautinni og staðfesti Hæstiréttur Íslands þá niðurstöðu í júní sama ár. Í kjölfarið var flugbrautinni lokað og Valsmenn hf. hófu sölu á byggingarrétti. Um dóm Hæstaréttar sagði Brynjar Harðarson þáverandi framkvæmdastjóri Valsmanna hf. í Valsblaðinu 2016:<blockquote>Dómurinn breytti algjörlega stöðunni og eftir hann hafa bæði eiginlegar framkvæmdir farið af stað, sem og undirbúningur fyrir framkvæmdir á öllum byggingarreitum Hlíðarendareits. Vinn við hönnum sem og vegaframkvæmdir hafa verið í undirbúningi undanfarin ár og því var allt tilbúið undir eiginlegar framkvæmdir þegar dómurinn féll. Það hafa því orðið gríðarlegar breytingar á reitnum nú á síðustu mánuðum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.valur.is/media/356604/valsbladid_2016.pdf|titill=Gríðarlegar breytingar á Hlíðarendareit|útgefandi=Valsblaðið|ár=2016|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}</ref></blockquote> == Rígar == === Rígurinn við KR === Valur á í langvinnum ríg við Knattspyrnufélag Reykjavíkur. Liðin eru bæði gamalgróin lið frá Reykjavík og ekki langt á milli heimavalla liðanna. Bæði lið eru auk þess sigursæl sögulega séð og byggir rígurinn því á velgengni þeirra beggja. KR hefur unnið Íslandsmeistaratitilinn í knattspyrnu karla 27 sinnum og Valur 23 sinnum og í meistaraflokki kvenna hefur Valur unnið Íslandsmeistaratitilinn 14 sinnum og KR 6 sinnum. Rígurinn nær ekki bara til knattspyrnu í efstu deild karla heldur einnig til körfubolta hjá báðum kynjum. == Knattspyrna == ===Karlar=== ====Á Íslandi==== Karlalið Vals hefur sigrað efstu deild [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmótsins]] 23 sinnum og unnið [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|bikarkeppni KSÍ]] 11 sinnum, aðeins nágrannaliðið [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] hefur borið oftar sigur úr býtum en Valur. Valur á einnig met yfir lengsta veru í efstu deild íslandsmótsins, en félagið var sleitulaust í efstu deild frá 1915-<nowiki/>[[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1999|1999]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/frettir/1999/09/18/valur_fallinn_i_fyrsta_sinn/|title=Valur fallinn í fyrsta sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-20}}</ref> og nær því þeim merka áfanga, eitt íslenskra liða, að hafa verið í efstu deild í 75 ár. Önnur stórlið sem hafa afrekað þetta eru [[Mílanó]] liðin [[AC Milan|AC]] og [[F.C. Internazionale Milano|Inter]], [[Juventus FC|Juventus]], [[FC Barcelona|Barcelona]] og [[Real Madrid]], svo fátt eitt sé nefnt. Í gegnum tíðina hefur félagið alið af sér fjöldann allan af atvinnu og landsliðsmönnum í knattspyrnu, þar með talinn fyrsta atvinnumann Íslendinga í knattspyrnu [[Albert Guðmundsson]] auk þess sem margir bestu knattspyrnumenn Íslands hafa leikið með félaginu. Þannig hafa t.a.m. [[Hermann Gunnarsson]], [[Ingi Björn Albertsson]], [[Atli Eðvaldsson]], [[Sigurður Dagsson]], [[Arnór Guðjohnssen]], [[Eiður Smári Guðjohnsen]], [[Guðni Bergsson]], [[Arnór Smárason]], [[Aron Jóhannsson]], [[Gylfi Þór Sigurðsson]], [[Hannes Þór Halldórsson]], [[Hólmar Örn Eyjólfsson]], [[Birkir Már Sævarsson]], [[Bjarni Ólafur Eiríksson]] og [[Sigurbjörn Hreiðarsson]] allir leikið fyrir Val. Núverandi þjálfari liðsins er [[Hermann Hreiðarsson]]<ref>{{vefheimild |höfundur=Almarr Ormarsson |titill= Hermann Hreiðarsson tekur við Val - Rúv |url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2025-11-02-hermann-hreidarsson-tekur-vid-val-457905|ritverk=ruv.is |dags=2. nóvember 2025 |tungumál=is}}</ref> og honum til aðstoðar eru [[Chris Brazell]] og [[Vignir Snær Stefánsson]]. Styrktrarþjálfari liðsins er [[Kirian Elvira Acosta]], markmannsþjálfari er [[Emil Alexander Larsen]], sjúkraþjálfari er [[Einar Óli Þorvarðarson]] og liðsstjórar eru [[Halldór Eyþórsson]] og [[Örn Erlingsson]]. ==== Í Evrópukeppnum ==== Karlalið Vals í knattspyrnu keppti sína fyrstu Evrópuleiki í undankeppni Evrópukeppni Bikarhafa tímabilið 1966-1967, þar mættu þeir [[Standard Liège|Standard Liége]] frá [[Belgía|Belgíu]], eftir jafntefli í heimaleiknum tapaði Valur stórt á útivelli og samanlagt 9-2.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658812?iabr=on#page/n11/mode/2up/search/Valur%20Standard%20Liege|title=Valsblaðið - 25. Tölublað (24.12.1966) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Tveimur árum síðar drógust Valsarar gegn [[Benfica]] frá [[Portúgal]], heimaleikur Vals fór fram á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvellinum]]. Áhorfendamet var slegið þegar 18.243 greiddu sig inn á völlinn.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1396908?iabr=on#page/n25/mode/2up/search/Valur%20Benfica|title=Morgunblaðið - 204. tölublað (19.09.1968) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Flestum á óvart gerðu liðin markalaust jafntefli í leiknum, En Benfica hafði í maí, sama ár, leikið til úrslita í Evrópukeppni félagsliða gegn [[Manchester United]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/62445--valur-vs-benfica/|title=Valur-Benfica 1968 History {{!}} UEFA Champions League|last=UEFA.com|website=UEFA.com|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/29/newsid_4464000/4464446.stm|title=1968: Manchester Utd win European Cup|date=1968-05-29|access-date=2021-01-24|language=en-GB}}</ref> Í liði Benfica í leiknum gegn Val voru nokkrir portúgalskir landsliðsmenn, t.d. Simoes, Torres, Augustino og að ógleymdum svarta pardusinum, [[Eusébio]]. Tveimur árum fyrr höfðu þessir menn hreppt bronsverðlaun með [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|portúgalska landsliðinu]] á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1966|HM í Englandi 1966]], fyrrnefndur Eusébio var markakóngur mótsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/news/13-01-2018/b-saga-heimsmeistaramotsins-b-hm-a-englandi-1966|title=Saga Heimsmeistaramótsins - HM á Englandi 1966|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-20}}</ref> Alls hefur Valur tekið þátt í Evrópukeppnum 20 sinnum, með ágætum árangri. {| class="wikitable" style="text-align: left;" ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Úrslit |- | 1966–67 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] | Forkeppni |[[Standard Liège]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 1–8 | style="text-align:center;" |''2–9'' |- | rowspan="2" | 1967–68 | rowspan="2" |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] | Fyrsta umferð |[[Jeunesse Esch]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 3–3 | style="text-align:center;" |''4–4''[[Away goals rule|(ú)]] |- | Önnur umferð |[[Vasas SC|Vasas]] | style="text-align:center;" | 0–6 | style="text-align:center;" | 1–5 | style="text-align:center;" |''1–11'' |- | 1968–69 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] | Fyrsta umferð |[[S.L. Benfica|Benfica]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–8 | style="text-align:center;" |''1–8'' |- | 1974–75 |[[UEFA bikarinn]] | Fyrsta umferð |[[Portadown F.C.|Portadown]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1975–76 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Glasgow Celtic]] | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" | 0–7 | style="text-align:center;" |''0–9'' |- | 1977–78 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Glentoran F.C.|Glentoran]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1978–79 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[1. FC Magdeburg]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" |''1–5'' |- | 1979–80 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð | [[Hamburger SV|Hamburg]] | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''1–5'' |- | 1981–82 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" | 0–5 | style="text-align:center;" |''0–7'' |- | 1985–86 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[FC Nantes|Nantes]] | style="text-align:center;" | 2–1 | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" |''2–4'' |- | 1986–87 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Juventus F.C.|Juventus]] | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" | 0–7 | style="text-align:center;" |''0–11'' |- | 1987–88 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[Wismut Aue]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" |''1–1''[[Away goals rule|(ú)]] |- | 1988–89 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[AS Monaco FC|Monaco]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1989–90 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Berliner FC Dynamo|Dynamo Berlin]] | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''2–4'' |- | 1991–92 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[FC Sion|Sion]] | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1992–93 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Boavista F.C.|Boavista]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" |''0–3'' |- | rowspan="2" | 1993–94 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] | Forkeppni |[[MYPA|MyPa]] | style="text-align:center;" | 3–1 | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" |''4–1'' |- |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Aberdeen F.C.|Aberdeen]] | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" |''0–7'' |- | 2006–07 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[Brøndby IF]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–3 | style="text-align:center;" |''1–3'' |- | 2008–09 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[FC BATE Borisov|BATE Borisov]] | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''0–3'' |- | 2016–17 | Evrópudeildin |Fyrsta umferð |[[Brøndby IF]] | style="text-align:center;" | 1–4 | style="text-align:center;" | 0–6 | style="text-align:center;" |''1–10'' |- | rowspan="2" | 2017–18 | rowspan="2" | Evrópudeildin |Fyrsta umferð |[[FK Ventspils|Ventspils]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" |''1–0'' |- | Önnur umferð |[[NK Domžale|Domžale]] | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" | 2–3 | style="text-align:center;" |''3–5'' |- | rowspan="3" | 2018–19 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[Rosenborg]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 1−3 | style="text-align:center;" |''2–3'' |- | rowspan="2" | Evrópudeildin | Önnur umferð |[[FC Santa Coloma]] | style="text-align:center;" | 3–0 | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" |'''3–1''' |- | Þriðja umferð |[[FC Sheriff Tiraspol|Sheriff Tiraspol]] | style="text-align:center;" | 2–1 | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" |'''2–2 (ú)''' |- | rowspan="2" | 2019–20 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[NK Maribor|Maribor]] | style="text-align:center;" | 0−3 | style="text-align:center;" | 0−2 | style="text-align:center;" |'''0−5''' |- |[[Evrópudeildin]] | Önnur umferð |[[PFC Ludogorets Razgrad]] | style="text-align:center;" | 1−1 | style="text-align:center;" | 0−4 | style="text-align:center;" |'''1−5''' |} [[Mynd:Benfica pendant in the Valur display cabinet (14504343571).jpg|thumb|Minjagripur frá leiknum við Benfica 1968.]] <br /> ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í knattspyrnu ==== <small>Miðað við 28. apríl 2026.</small> {{Football squad |no1=1|nat1=ISL|pos1=GK|name1=[[Ögmundur Kristinsson]] |no2=3|nat2=ISL|pos2=DF|name2=[[Hörður Ingi Gunnarsson]] |no3=4|nat3=NOR|pos3=DF|name3=[[Markus Lund Nakkim]] |no4=5|nat4=ISL|pos4=MF|name4=[[Birkir Heimisson]] |no5=6|nat5=ISL|pos5=MF|name5=[[Bjarni Mark Antonsson]] |no6=7|nat6=ISL|pos6=DF|name6=[[Ingimar Torbjörnsson Stöle]] |no7=8|nat7=ISL|pos7=FW|name7=[[Jónatan Ingi Jónsson]] |no8=9|nat8=DNK|pos8=FW|name8=[[Patrick Pedersen]] |no9=10|nat9=ISL|pos9=MF|name9=[[Kristinn Freyr Sigurðsson]] |no10=11|nat10=ISL|pos10=MF|name10=[[Kristófer Dagur Arnarsson]] |no11=12|nat11=ISL|pos11=FW|name11=[[Tryggvi Hrafn Haraldsson]] |no12=13|nat12=ISL|pos12=MF|name12=[[Kristján Oddur Kristjánsson]] |no13=14|nat13=SWE|pos13=MF|name13=[[Albin Skoglund]] |no14=15|nat14=ISL|pos14=DF|name14=[[Hólmar Örn Eyjólfsson]] |no15=16|nat15=ISL|pos15=FW|name15=[[Loki Kristjánsson]] |no16=17|nat16=ISL|pos16=FW|name16=[[Lúkas Logi Heimisson]] |no17=18|nat17=ISL|pos17=GK|name17=[[Frederik August Albrecht Schram]] |no18=19|nat18=ISL|pos18=FW|name18=[[Dagur Orri Garðarsson]] |no19=20|nat19=ISL|pos19=DF|name19=[[Orri Sigurður Ómarsson]] |no20=21|nat20=ISL|pos20=DF|name20=[[Jakob Franz Pálsson]] |no21=23|nat21=ISL|pos21=FW|name21=[[Adam Ægir Pálsson]] |no22=24|nat22=NED|pos22=DF|name22=[[Myles A. Veldman]] |no23=25|nat23=ISL|pos23=GK|name23=[[Stefán Þór Ágústsson]] |no24=26|nat24=ISL|pos24=DF|name24=[[Emil Nönnu Sigurbjörnsson]] |no25=27|nat25=ISL|pos25=FW|name25=[[Pétur Eiríksson]] |no26=28|nat26=ISL|pos26=MF|name26=[[Samúel Kári Friðjónsson]] |no27=30|nat27=ISL|pos27=DF|name27=[[Gunnar Karl Heiðdal]] |no28=45|nat28=ISL|pos28=MF|name28=[[Þórður Sveinn Einarsson]] |no29=66|nat29=ISL|pos29=DF|name29=[[Ólafur Flóki Stephensen]] |no30=95|nat30=ISL|pos30=GK|name30=[[Tómas Blöndal-Peterson]] |no31=97|nat31=ISL|pos31=FW|name31=[[Birkir Jakob Jónsson]]}} ===Á láni=== {{Fs start}} {{Fs player|no=16|nat=ISL|pos=DF|name=[[Stefán Gísli Stefánsson]]|other=lánaður til [[Njarðvík|Njarðvíkur]] út tímabilið 2026}} {{Fs player|no=33|nat=ISL|pos=DF|name=[[Andi Hoti]]|other=lánaður til [[Afturelding|Aftureldingar]] út tímabilið 2026}} {{Fs end}} [[Mynd:Valur-fram.jpeg|thumb|Valur varð Íslandsmeistari í knattspyrnu karla 2007, það tímabil lék liðið heimaleiki sína á Laugardalsvelli, enda stóð endurnýjun yfir á Hlíðarendasvæðinu. Helgi Sigurðsson sést hér í forgrunni og fyrir aftan er Pálmi Rafn Pálmason.]] ==== Gengi meistaraflokks karla í knattspyrnu í gegnum tíðina ==== {| class="wikitable" |+ ''Gengi meistaraflokks karla í knattspyrnu í gegnum tíðina'' ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti |- |'''1915''' |3 |'''1936''' |'''1''' |'''1957''' |3 |'''1978''' |'''1''' |'''1999''' |9 |'''2020''' |'''1''' |- |'''1916''' |3 |'''1937''' |'''1''' |'''1958''' |3 |'''1979''' |3 |'''2000''' |''2. sæti í 1. deild'' |'''2021''' |5 |- |'''1917''' |3 |'''1938''' |'''1''' |'''1959''' |4 |'''1980''' |'''1''' |'''2001''' |9 |'''2022''' |6 |- |'''1918''' |3 |'''1939''' |'''4''' |'''1960''' |4 |'''1981''' |5 |'''2002''' |''1. sæti í 1. deild'' |'''2023''' |2 |- |'''1919''' |4 |'''1940''' |'''1''' |'''1961''' |3 |'''1982''' |5 |'''2003''' |10 |'''2024''' |3 |- |'''1920''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1941''' |2 |'''1962''' |2 |'''1983''' |5 |'''2004''' |''1. sæti í 1. deild'' |'''2025''' |2 |- |'''1921''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1942''' |'''1''' |'''1963''' |3 |'''1984''' |2 |'''2005''' |2* | | |- |'''1922''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1943''' |''1'' |''1964'' |4 |''1985'' |''1'' |''2006'' |3 | | |- |''1923'' |3 |''1944'' |''1'' |''1965'' |5* |''1986'' |2 |''2007'' |''1'' | | |- |''1924'' |4 |''1945'' |''1'' |''1966'' |''1'' |''1987'' |''1'' |''2008'' |5 | | |- |''1925'' |4 |''1946'' |3 |''1967'' |''1'' |''1988'' |2* |'''2009''' |8 | | |- |''1926'' |5 |''1947'' |2 |''1968'' |3 |''1989'' |5 |''2010'' |7 | | |- |''1927'' |2 |''1948'' |3 |''1969'' |5 |''1990'' |4* |''2011'' |5 | | |- |''1928'' |2 |''1949'' |3 |''1970'' |5 |''1991'' |4* |''2012'' |8 | | |- |''1929'' |2 |''1950'' |5 |''1971'' |5 |''1992'' |4* |''2013'' |5 | | |- |''1930'' |''1'' |''1951'' |2 |''1972'' |5 |''1993'' |6 |'''2014''' |5 | | |- |''1931'' |2 |''1952'' |4 |''1973'' |2 |''1994'' |4 |''2015'' |5* | | |- |''1932'' |2 |''1953'' |2 |''1974'' |3* |''1995'' |7 |''2016'' |5* | | |- |''1933'' |''1'' |''1954'' |4 |''1975'' |3 |''1996'' |5 |''2017'' |''1'' | | |- |''1934'' |2 |''1955'' |3 |''1976'' |''1*'' |''1997'' |8 |''2018'' |''1'' | | |- |''1935'' |'''1''' |'''1956''' |'''1''' |'''1977''' |2* |'''1998''' |8 |'''2019''' |6 | | |} ''<small>Stjörnumerkt ár vannst bikarkeppni karla í knattspyrnu.</small>'' <br /> ==== Gullskórinn ==== Gullskórinn hefur verið veittur markahæsta leikmanni efstu deildar í knattspyrnu karla allar götur frá 1917, þess ber þó að geta að engin gögn eru til um markahæstu leikmenn íslandsmótsins frá 1920 og til og með 1934. Eftirtaldir Valsmenn hafa hreppt hnossið:<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/markahaestu-leikmenn-i-landsdeildum/|title=Markahæstu leikmenn í landsdeildum - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-21|archive-date=2021-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213092757/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/markahaestu-leikmenn-i-landsdeildum/|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Timabil ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Mörk |- |1935 |Magnús Bergsteinsson |3 |- |1936 |Óskar Jónsson |5 |- |1937 |Óskar Jónsson |3 |- |1938 |Magnús Bergsteinsson* |3 |- |1940 |Sigurpáll Jónsson* |4 |- |1942 |Ellert Sölvason |6 |- | rowspan="3" |1944 |Sveinn Sveinsson |2 |- |Sveinn Helgason |2 |- |Jóhann Eyjólfsson |2 |- | rowspan="2" |1947 |[[Albert Guðmundsson]] |3 |- |Einar Halldórsson |3 |- |1950 |Halldór Halldórsson |3 |- |1967 |[[Hermann Gunnarsson]] |12 |- |1968 |Reynir Jónsson* |8 |- |1973 |[[Hermann Gunnarsson]] |17 |- |1976 |[[Ingi Björn Albertsson]] |16 |- |1980 |Matthías Hallgrímsson |13 |- |'''1983''' |'''Ingi Björn Albertsson''' |'''14''' |- |1988 |Sigurjón Kristjánsson |13 |- |2015 |Patrick Pedersen |13 |- |2018 |Patrick Pedersen |18 |- |2025 |Patrick Pedersen |18 |} <small>Stjörnumerktir leikmenn deildu titlinum með öðrum. Tímabilið 1983 varð Ingi Björn Albertsson fyrsti leikmaður í efstu deild karla til þess að skora 100 mörk í efstu deild. Hann náði þessum áfanga í leik gegn KR þann 18. júní. Ingi er einn sex leikmanna til að skora yfir 100 mörk í efstu deild og er þriðji markahæsti leikmaðurinn í sögu efstu deildar í knattspyrnu. Patrick Pedersen varð markahæsti leikmaður í sögu efstu deildar í knattspyrnu 5. ágúst 2025 er hann skoraði tvö mörk í jafntefli á móti ÍA.</small><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2025/08/05/pedersen_markahaestur_fra_upphafi/|title=Pedersen markahæstur frá upphafi|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-04-29}}</ref> <small>Patrick Pedersen hefur nú skorað 134 mörk í efstu deild á Íslandi.</small> ==== Þjálfarar meistaraflokks karla í knattspyrnu ==== {{col-begin}} {{col-2}} *{{ISL}} [[Guðmundur H. Pétursson]] (1930) *{{ISL}} [[Reidar Sörensen]] (1933–35) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] (1935–37) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] & {{SKO}} [[Robert Jack]] (1937–38) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] (1938) *{{SKO}} [[Joe Devine]] (1939) *{{SKO}} [[Joe Devine]] (1948) *{{ISL}} [[Hermann Hermannsson]] (1955) *{{ISL}} [[Óli B. Jónsson]] (1967–68) *{{USSR}} [[Yuri Illichev]] (1973–74), (1976–77) *{{HUN}} [[Nemes Gyula]] (1978–79) *{{GER}} [[Volker Hofferbert]] (1980) *{{GER}} [[Klaus-Jürgen Hilpert]] (1982) *{{GER}} [[Claus Peter]] (1982–83) *{{SKO}} [[Ian Ross]] (1984–87) *{{ISL}} [[Hörður Helgason]] (1988–89) *{{ISL}} [[Guðmundur Þorbjörnsson]] (1989) *{{ISL}} [[Ingi Björn Albertsson]] (1990–91) *{{ISL}} [[Kristinn Björnsson]] (1992–93) *{{ISL}} [[Sigurður Dagsson]] (1996) {{col-2}} *{{ISL}} [[Sigurður Grétarsson]] (1996) *{{ISL}} [[Kristinn Björnsson]] (1997–99) *{{ISL}} {{BIH}} [[Ejub Purišević]] (2000–01) *{{ISL}} [[Þorlákur Árnason]] (2002–03) *{{ISL}} [[Njáll Eiðsson]] (2004) *{{ISL}} [[Willum Þór Þórsson]] (okt. 2004 – júlí 2009) *{{ISL}} [[Atli Eðvaldsson]] (júli- sept. 2009) *{{ISL}} [[Gunnlaugur Jónsson]] (sept. 2009 – sept. 2010) *{{ISL}} [[Kristján Guðmundsson]] (sept. 2010 – okt. 2012) *{{ISL}} [[Magnús Gylfason]] (okt. 2012 –okt. 2014) *{{ISL}} [[Ólafur Jóhannesson]] (okt. 2014-okt. 2019) *{{ISL}} [[Heimir Guðjónsson]] (okt. 2019- júlí 2022) *{{ISL}} [[Ólafur Jóhannesson]] (júlí 2022-október 2022) *{{ISL}} [[Arnar Grétarsson]] (nóvember 2022-ágúst 2024) *{{SRB}}[[Srdjan Tufegdzic]] (ágúst 2024-október 2025) *{{ISL}}[[Hermann Hreiðarsson]] (nóvember 2025-?){{Col-end}} === Konur === ==== Á Íslandi ==== Sömu sögu er að segja af kvennaliði Vals og karlaliði, þ.e. kvennadeild Vals í knattspyrnu er einnig sú næst sigursælasta á landinu m.t.t. sigra á Íslandsmóti. Fyrsti sigur liðsins í Íslandsmótinu kom [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]] og eru þeir orðnir þrettán talsins<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/fotbolti/titlar.aspx|title=Fótbolti - Titlar - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref>, sá síðasti vannst sumarið 2023.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19401/2019/09/21/valur-islandsmeistari-kvenna-i-knattspyrnu.aspx|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í knattspyrnu|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/valur-islandsmeistari-kvenna-i-fotbolta|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í fótbolta|date=2019-09-21|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Fyrsti bikartitillinn kom í hús árið 1984 og hefur ekkert annað lið unnið bikarkeppnina jafn oft og Valskonur, en þær hafa sigrað keppnina alls 15 sinnum.<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> Frá [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2004|2004]] til [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2008|2008]], undir stjórn [[Elísabet Gunnarsdóttir|Elísabetar Gunnarsdóttur]] og með [[Margrét Lára Viðarsdóttir|Margréti Láru Viðarsdóttur]] í fararbroddi sigraði liðið [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Íslandsmótið]] fjórum sinnum af fimm mögulegum skiptum. Árin 2009-2011 þjálfaði [[Freyr Alexandersson]] liðið með góðum árangri, en þegar Freyr hætti þjálfun liðsins tóku mögur ár við - í samanburði við mikinn árangur áranna á undar. [[Pétur Pétursson]] tók við liðinu 2017 og þjálfaði liðið til 2024, en undir stjórn Péturs vann liðið fjóra Íslandsmeistaratitla. Núverandi þjálfari liðsins er Matthías Guðmundsson. ==== Í Evrópukeppnum ==== Valur hefur náð fínum árangri í meistaradeild Evrópu í knattspyrnu, en besti árangur félagsins í meistaradeild kvenna í knattspyrnu náðist tímabilið 2005-06, þegar liðið komst í 8-liða úrslit, þá undir stjórn fyrrnefndar Elísabetar. Tímabilin 2005-06, 2007-08 og 2008-09 var Margrét Lára Viðarsdóttir markahæsti leikmaður keppninnar. {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | '''Úrslit''' |- | rowspan="7" |2005-06 | rowspan="7" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Røa Idrettslag |4-1 |''n/a'' |'''4-1''' |- |United Jakobstad |2-1 |''n/a'' |'''2-1''' |- |Pärnu FC |8-1 |''n/a'' |'''8-1''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Djurgården/Älvsjö<br /> |1-2 |''n/a'' |'''1-2''' |- |ZFK Masinac Classic Niš |3-0 |''n/a'' |'''3-0''' |- |Alma KTZH<br /> |8-0 |''n/a'' |'''8-0''' |- |Átta liða úrslit |Turbine Potsdam |1-8 |11-1 |'''2-19''' |- | rowspan="6" |2007-08 | rowspan="6" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Honka |2–1<br /> |''n/a'' |'''2–1''' |- |KÍ Klaksvík |6–0<br /> |''n/a'' |'''6–0''' |- |ADO Den Haag |5–1<br /> |''n/a'' |'''5–1''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Frankfurt |3–1<br /> |''n/a'' |'''3–1''' |- |Rapide Wezema |4–0<br /> |''n/a'' |'''4-0''' |- |Everton |3–1<br /> |''n/a'' |'''3–1''' |- | rowspan="6" |2008-09 | rowspan="6" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Cardiff City LFC |8–1 |''n/a'' |'''8–1''' |- |FC FK Slovan Duslo Šaľa |6–2 |''n/a'' |'''6–2''' |- |Maccabi Holon |9-0 |''n/a'' |'''9-0''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Umeå IK |1-5 |''n/a'' |'''1-5''' |- |ASD CF Bardolino |2–3 |''n/a'' |'''2–3''' |- |Alma KTZH |8-0 |''n/a'' |'''8-0''' |- |2009-10 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Torres |1-2 |1-4 |''2-6'' |- |2010-11 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Rayo Vallecano |1-1 |0-3 |''1-4'' |- |2011-12 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Glasgow City |0-3 |1-1 |''1-4'' |} ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í knattspyrnu ==== <small>Miðað við 27. apríl 2026.</small> {{Football squad |no1=1|nat1=ISL|pos1=GK|name1=[[Tinna Brá Magnúsdóttir]] |no2=2|nat2=ISL|pos2=DF|name2=[[Sigrún Ísfold Valsdóttir]] |no3=3|nat3=ISL|pos3=DF|name3=[[Sóley Edda Ingadóttir]] |no4=4|nat4=ISL|pos4=DF|name4=[[Helga Rut Einarsdóttir]] |no5=5|nat5=ISL|pos5=DF|name5=[[Bryndís Eiríksdóttir]] |no6=6|nat6=ISL|pos6=MF|name6=[[Kimberley Dóra Hjálmarsdóttir]] |no7=7|nat7=ISL|pos7=MF|name7=[[Ísabella Sara Tryggvadóttir]] |no8=8|nat8=ISL|pos8=MF|name8=[[Arnfríður Auður Arnarsdóttir]] |no9=9|nat9=ISL|pos9=FW|name9=[[Sonja Björg Sigurðardóttir]] |no10=10|nat10=ISL|pos10=DF|name10=[[Berglind Rós Ágústsdóttir]] |no11=11|nat11=ISL|pos11=DF|name11=[[Anna Rakel Pétursdóttir]] |no12=12|nat12=ISL|pos12=GK|name12=[[Esther Júlía Gústavsdóttir]] |no13=13|nat13=ISL|pos13=FW|name13=[[Nadía Atladóttir]] |no14=15|nat14=ISL|pos14=MF|name14=[[Hrafnhildur Salka Pálmadóttir]] |no15=16|nat15=ISL|pos15=MF|name15=[[Margrét Brynja Kristinsdóttir]] |no16=17|nat16=ISL|pos16=DF|name16=[[Auður Björg Ármannsdóttir]] |no17=18|nat17=ISL|pos17=DF|name17=[[Málfríður Anna Eiríksdóttir]] |no18=21|nat18=ISL|pos18=DF|name18=[[Lillý Rut Hlynsdóttir]] |no19=25|nat19=ISL|pos19=MF|name19=[[Glódís María Gunnarsdóttir]] |no20=26|nat20=ISL|pos20=FW|name20=[[Ása Kristrín Tryggvadóttir]] |no21=28|nat21=ISL|pos21=FW|name21=[[Kolbrá Una Kristinsdóttir]] |no22=32|nat22=ISL|pos22=FW|name22=[[Ágústa María Valtýsdóttir]] |no23=34|nat23=ISL|pos23=FW|name23=[[Karítas Barkardóttir]] |no24=77|nat24=ISL|pos24=FW|name24=[[Eyrún Vala Harðardóttir]] |no25=|nat25=FIN|pos25=GK|name25=[[Vera Varis]]}} ===Á láni=== {{Fs start}} {{Fs player|no=|nat=ISL|pos=MF|name=[[Ragnheiður Þórunn Jónsdóttir]]|other=lánuð til [[PEC Zwolle]] til 1. maí 2026}} {{Fs end}} ==== Gengi meistaraflokks kvenna í knattspyrnu í gegnum tíðina ==== {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Tímabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Tímabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Timabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti |- |''1977'' |3 |''1987'' |2* |''1997'' |3 |''2007'' |''1'' |''2017'' |3 |- |''1978'' |''1'' |''1988'' |''1*'' |''1998'' |2 |''2008'' |''1'' |''2018'' |3 |- |''1979'' |2 |''1989'' |''1'' |''1999'' |3 |''2009'' |'''1*''' |''2019'' |''1'' |- |''1980'' |2 |''1990'' |3* |''2000'' |5 |''2010'' |''1*'' |''2020'' |2 |- |''1981'' |3 |''1991'' |2 |''2001'' |4* |''2011'' |2* |''2021'' |''1'' |- |''1982'' |2 |''1992'' |3 |''2002'' |3 |''2012'' |4 |''2022'' |''1'' |- |''1983'' |2 |''1993'' |4 |''2003'' |3* |''2013'' |2 |''2023'' |'''1''' |- |'''1984''' |''Riðlakeppni*'' |'''1994''' |3 |''2004'' |''1'' |''2014'' |7 |2024 |2 |- |''1985'' |3* |''1995'' |2* |''2005'' |2 |''2015'' |7 |2025 |6 |- |''1986'' |''1*'' |''1996'' |4 |''2006'' |''1*'' |''2016'' |3 | colspan="2" | |}<small>Sumarið 2008 skoraði Valsliðið 91 mark á Íslandsmótinu og bætti eigið met frá árinu áður um 3 mörk.</small> ==== Gullskórinn ==== Gullskórinn hefur verið veittur markahæsta leikmanni tímabilsins í efstu deild kvenna frá árinu 1981. Eftirfarandi Valskonur hafa hreppt gullskóinn:<ref name=":0" /> {| class="wikitable" |+Gullskórinn ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Mörk |- |1986 |Kristín Arnþórsdóttir |22 |- |1987 |Ingibjörg Jónsdóttir |16 |- |1988 |Bryndís Valsdóttir |12 |- |1989 |Guðrún Sæmundsdóttir |12 |- |1999 |Ásgerður Hildur Ingibergsdóttir |20 |- |2005 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |23 |- |2006 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |34 |- |''2007'' |[[Margrét Lára Viðarsdóttir|''Margrét Lára Viðarsdóttir'']] |''38'' |- |2008 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |32 |- |2009 |[[Kristín Ýr Bjarnadóttir]] |23 |- |2010 |[[Kristín Ýr Bjarnadóttir]] |23 |- |2012 |[[Elín Metta Jensen]] |18 |- |2023 |Bryndís Arna Níelsdóttir |14+1 |} <br /><small>Tímabilið 2007 skoraði Margrét Lára Viðarsdóttir 38 mörk í aðeins 16 leikjum, eða 2,4 mörk að meðaltali í hverjum leik. Hvorki fyrr né síðar hefur leikmaður í efstu deild karla eða kvenna skorað fleiri mörk á sama tímabili.</small> <small>Tímabilið 2023 skoraði Bryndís Arna Níelsdóttir 14 mörk í fyrri hluta deildarinnar og eitt mark í efri hluta deildarinnar.</small> == Handknattleikur == === Karlar === ==== Á Íslandi ==== Handknattleiksdeild Vals á sér langa sögu innan handboltans á Íslandi, félagið hefur skipað sér með þeim sigursælustu í íþróttinni hérlendis og er hefur ekkert lið unnið Íslandsmótið né bikarkeppnina í handbolta jafn oft og Valur karlamegin, Karlalið Vals tók þátt í fyrsta Íslandsmótinu í handbolta, tímabilið [[Handknattleiksárið 1939-40|1939-40]] og stóð uppi sem sigurvegari, eftir að hafa unnið alla leiki sína í riðlinum. Þegar hefðbundnu deildafyrirkomulagi var komið á tímabilið [[Handknattleiksárið 1947-48|1947-1948]] voru Valsarar vitaskuld með og gott betur en allar götur síðan hefur Valur átt lið í efstu deild karla í handknattleik. Með Val hafa margir fræknir handknattleiksmenn leikið, ber þar helst að nefna silfurverðlaunahafa Íslands á [[Sumarólympíuleikarnir 2008|Ólympíuleikunum í Peking]] árið 2008, þá [[Snorri Steinn Guðjónsson|Snorra Stein Guðjónsson]] og [[Ólafur Indriði Stefánsson|Ólaf Stefánsson]]. Að auki má nefna [[Guðmundur Hrafnkelsson|Guðmund Hrafnkelsson]], [[Valdimar Grímsson]], [[Roland Valur Eradze|Roland Val Eradze]] og [[Dagur Sigurðsson|Dag Sigurðsson]]. Núverandi þjálfari liðsins er Ágúst Þór Jóhannsson og honum til aðstoðar er Róbert Gunnarsson. Jóhann Ingi Guðmundsson er markmannsþjálfari liðsins og Aron Óskar Þorleifsson sjúkraþjálfari. ==== Í Evrópukeppnum ==== Í byrjun áttunda áratugar síðasta aldar varð til hin svokallaða „mulningsvél“ en höfundur hennar er talinn vera Reynir Ólafsson sem tók við þjálfun karlaliðs Vals árið 1970. Hann mun strax hafist handa við að bæta varnarleik liðsins sem þótti ekki góður. Reyni tókst vel að gera þær lagfæringar sem þurfti og fljótlega þótti Valsvörnin óárennileg og fékk fyrir vikið fyrrgreint viðurnefni. „Mulningsvélin“ náði þó ekki að skila Íslandsbikarnum heim á Hlíðarenda fyrr en 1973 en það ár varð kvennalið Vals einnig Íslandsmeistari og því um stórt ár að ræða hjá handknattleiksfólki Vals. „Mulningsvélin“ varð síðan Íslandsmeistari þrjú ár í röð 1977, 1978 og 1979, þótt nokkuð hafi verið farið að kvarnast úr hópnum undir það síðasta. Stærsta afrek „Mulningsvélarinnar“ var án efa að komst í úrslit í Evrópukeppni meistaraliða árið 1980. Frækilegir sigrar unnust á leiðinni í úrslit, m.a. voru spænsku meistararnir í Atlético Madrid lagðir að velli í undanúrslitum. Eftir þriggja marka tap ytra í fyrri leiknum, 24:21, vann Valur heimaleikinn sem fram fór í Laugardalshöll snemma árs 1980, 18:15, í einum eftirminnilegasta handboltaleik sem þar hefur farið fram. Stefán Gunnarsson skoraði 18. og síðasta markið og Ólafur Benediktsson fór á kostum í markinu og átti ekki hvað sístan þátt í að Valsliðið náði að tryggja sér þriggja marka sigur sem nægði til að komast í úrslit. Þegar kom að úrslitaleiknum við þýska liðið Grosswallstadt ákvað Valur að selja heimaleikjaréttinn af fjárhagsástæðum. Úrslitaleikurinn var háður í Ólympíuhöllinni í München og tapaðist, 21:12. Valsmenn komust nærri því að leika afrek sitt eftir tímabilið 2016-17 og komast í úrslitaleik í Evrópukeppni, en þá duttu þeir út í undanúrslitum áskorendabikars Evrópu í handknattleik. Árið 2024 sigruðu Valsmenn Evrópubikarkeppni í handknattleik og urðu þar með fyrsta íslenska liðið í boltaíþrótt til þess að sigra Evrópukeppni.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242575099d/upp-gjorid-olympiacos-valur-31-27-4-5-vals-menn-evropu-bikar-meistarar-eftir-sigur-i-vita-keppni|title=Upp­gjörið: Olympiacos-Valur 31-27 [4-5] {{!}} Vals­menn Evrópu­bikar­meistarar eftir sigur í víta­keppni - Vísir|last=Eggertsson|first=Andri Már|date=2024-05-25|website=visir.is|language=is|access-date=2026-04-29}}</ref> {| class="wikitable" |+Árangur Karlaliðs Vals í Evrópukeppnum ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Úrslit |- |[[Handknattleiksárið 1973-74|1973-74]] |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Vfl Gummersbach |10-11 |8-16 |''18-27'' |- | rowspan="2" |1976-77 | rowspan="2" |Evrópukeppni Bikarhafa |32-liða úrslit |HC Red Boys Differdange |25-11 |29-12 |''54-23'' |- |16-liða úrslit |WKS Slask Wroclaw |20-22 |18-22 |''38-44'' |- | rowspan="2" |1977-78 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |Kyndil |23-15 |30-16 |''53-31'' |- |16-liða úrslit |Honvéd Budapest |23-35 |25-22 |''48-57'' |- | rowspan="2" |1978-79 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |IL Refstad |14-12 |14-16 |''28-28(ú)'' |- |16-liða úrslit |Dinamo Bucharest |19-25 |20-20 |''39-45'' |- | rowspan="4" |1979-80 | rowspan="4" |Evrópukeppni Meistaraliða |16-liða úrslit |Brentwood |32-19 |38-14 |''70-33'' |- |8-liða úrslit |IK Drott |18-19 |18-16 |''36-35'' |- |Undanúrslit |[[Atlético Madrid]] |18-15 |21-14 |'''36-32''' |- |Úrslit |Grosswallstadt | colspan="3" | ''12-21'' |- |1984-85 |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Ystad |20-17 |19-23 |''39-40'' |- | rowspan="2" |1985-86 | rowspan="2" |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Kolbotn |22-20 |18-20 |''40-40(ú)'' |- |16-liða úrslit |Lugi |16-22 |15-15 |''31-37'' |- |1986-87 |IHF-Bikarinn |1. Umferð |Urædd |14-16 |20-25 |''34-41'' |- | rowspan="3" |1988-89 | rowspan="3" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kyndil |27-26 |24-17 |''51-43'' |- |16-liða úrslit |ZMC Amicitia Zurich |16-15 |25-22 |''41-38'' |- |8-liða úrslit |SC Magdeburg |22-16 |15-21 |''37-37(ú)'' |- | rowspan="2" |1989-90 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kyndil |29-14 |26-27 |''55-41'' |- |16-liða úrslit |Rába ETO Györ |21-31 |23-29 |''44-60'' |- |1990-91 |Evrópukeppni Bikarhafa |1. Umferð |Sandefjord |22-20 |21-25 |''43-45'' |- | rowspan="3" |1991-92 | rowspan="3" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |IK Drott |27-24 |28-27 |''55-51'' |- |16-liða úrslit |Hapoel Rishon Lezion |25-20 |27-28 |''52-48'' |- |8-liða úrslit |FC Barcelona |19-23 |15-27 |''34-50'' |- | rowspan="3" |1992-93 | rowspan="3" |Evrópukeppni Bikarhafa |1. Umferð |Stavanger |24-22 |34-25 |''58-47'' |- |16-liða úrslit |Klaipeda |28-24 |21-22 |''49-46'' |- |8-liða úrslit |TUSSEM Essen |27-25 |14-23 |''41-48'' |- | rowspan="2" |1993-94 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Tatra Koprivnice |22-18 |23-23 |''45-41'' |- |16-liða úrslit |HK Sandefjord |25-22 |21-24 |''46-46(ú)'' |- |1994-95 |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kolding |22-26 |27-27 |''49-53'' |- | rowspan="2" |1995-96 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |CSKA Moskva |23-23 |21-20 |''44-43'' |- |16-liða úrslit |ABC Braga |25-23 |25-29 |''50-52'' |- |1996-97 |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Shakhtar Donetsk |20-19 |16-27 |''36-46'' |- |2004-05 |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Grasshopper Zurich |28-28 |21-23 |''49-51'' |- | rowspan="3" |2005-06 | rowspan="3" |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |HC Tbilisi |51-15 |47-13 |''98-28'' |- |2. Umferð |Sjunda |28-31 |33-27 |'''61-58''' |- |3. Umferð |Skövde |24-22 |28-35 |'''52-57''' |- | rowspan="7" |2007-08 | rowspan="7" |Meistaradeildin |Forkeppni |Viking Malt |28-19 |33-24 |'''61-43''' |- | rowspan="6" |Riðlakeppni |Celje Lasko | |24-34 | rowspan="6" |4. sæti í riðli |- |Vfl Gummersbach |24-33 | |- |MKB Veszprém | |28-41 |- |Celje Lasko |29-28 | |- |Vfl Gummersbach | |22-34 |- |MKB Veszprém |24-31 | |- | rowspan="4" |2016-17 | rowspan="4" |Áskorendabikar EHF |32-liða úrslit |Haslum Handballklubb |31–24<br /> |25–25<br /> |'''56-49''' |- |16-liða úrslit |RK Partizan 1949 |21–21<br /> |24–24<br /> |'''45-45''' |- |8-liða úrslit |RK Sloga Požega |30–27<br /> |29–26<br /> |'''59-53''' |- |Undanúrslit |AHC Potaissa Turda<br /> |30–22<br /> |23–32<br /> |'''53-54''' |- | rowspan="7" |2023-24 | rowspan="7" |Evrópubikarkeppni EHF |1. umferð |Granytas Karis |27–24<br /> |33–28<br /> |'''60-52''' |- |2. umferð |Pölva Serviti |32–29<br /> |39–28<br /> |'''71-57''' |- |3. umferð |HC Motor Zaporizhzhia |35–31<br /> |33–28<br /> |'''68-59''' |- |16-liða úrslit |HC Metaloplastika Elixir Šabac<br /> |27–26<br /> |30–28<br /> |'''57-54''' |- |8-liða úrslit |CSA Steaua Bucuresti<br /> |36–30<br /> |36–35<br /> |'''72-65''' |- |Undanúrslit |CS Minaur Baia Mare<br /> |30–24<br /> |36–28<br /> |'''66-52''' |- |Úrslit |Olympiacos<br /> |30–26<br /> |27–31<br /> |'''57-57 (5-4 e. vítakastkeppni)''' |} ====Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í handknattleik==== :''Tímabilið 2025-2026.'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Markverðir *1 [[Björgvin Páll Gústafsson]] *12 [[Jens Sigurðarson]] *31 [[Arnar Þór Fylkisson]] ;Hornamenn *10 [[Daníel Montoro]] *11 [[Daníel Örn Guðmundsson]] *22 [[Dagur Ármannsson]] *25 [[Allan Nordberg]] *88 [[Andri Finnsson]] ;Línumenn *2 [[Þorgils Jón Svölu-Baldursson]] *40 [[Þorvaldur Örn Þorvaldsson]] *17 [[Logi Finnsson]] {{Col-2}} ;Skyttur *5 [[Agnar Smári Jónsson]] *14 [[Bjarki Snorrason]] *14 [[Arnór Snær Óskarsson]] *15 [[Róbert Aron Horstert]] *17 [[Bjarni í Selvindi]] *24 [[Magnús Óli Magnússon]] ;Miðjumenn *13 [[Dagur Árni Heimisson]] *23 [[Gunnar Róbertsson]] *19 [[Dagur Leó Fannarsson]] {{Col-end}} === Konur === ==== Á Íslandi ==== Árið 1947 voru kvennaflokkar Vals settir á legg og fljótlega eftir það hófust æfingar í handknattleik þeirra á meðal. Það var hinsvegar ekki fyrr en á sjöunda áratug 20. aldar sem félagið hrósaði fyrst sigri á Íslandsmótinu í handknattleik, nánar tiltekið 1962. Þá hófst sannkallað blómaskeið þar sem Valskonur urðu meistarar ellefu sinnum á þrettán árum, þar af sex ár í röð frá 1964 til og með 1969. Þjálfari liðsins á þessum árum var Þórarinn Eyþórsson og meðal leikmanna Vals á þessum árum var ein öflugasta handknattleikskona landsins, fyrr og síðar, [[Sigríður Sigurðardóttir]], fyrirliði íslenska landsliðsins sem varð Norðurlandameistari 1964. Sama ár var Sigríður kjörin [[íþróttamaður ársins]] af Samtökum íþróttafréttamanna, sú fyrsta úr röðum handknattleiksmanna og varð einnig fyrsta konan til að hreppa verðlaunin. Alls hefur kvennalið félagsins unnið Íslandsmótið 17 sinnum nú síðast tímabilið [[Handknattleiksárið 2018|2018-2019.]] Núverandi þjálfari liðsins er Anton Rúnarsson en honum til aðstoðar er Sigurgeir Jónsson. Björg Elín Guðmundsdóttir er liðsstjóri, Sólveig Lóa Höskuldsdóttir sjúkraþjálfari og Hlynur Morthens markmannsþjálfari liðsins. ==== Í Evrópukeppnum ==== Rétt eins og hjá karlaliði Vals í handknattleik er um auðugan garð að gresja þegar litið er á árangur handknattleikskvenna í Val m.t.t. Evrópukeppna, ber þar helst að nefna tímabilið 2005-06, en þá komust Valsstúlkur í undanúrslit Áskorendabikars EHF, eftir sigra gegn grísku og svissnesku liði. {| class="wikitable" ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Samanlagt |- | [[2004–05 Women's EHF Cup|2004–05]] | EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Fyrsta umferð |[[Önnereds HK]] | style="text-align:center;"| 24–35 | style="text-align:center;"| 26–30 | style="text-align:center;"| '''50–65''' |- | rowspan="3" | [[2005–06 Women's EHF Challenge Cup|2005–06]] | rowspan="3" |Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|16-liða úrslit |[[HC Athinaikos Athens]] | style="text-align:center;"| 37–29 | style="text-align:center;"| 24–26 | style="text-align:center;"| '''61–55''' |- | style="text-align:center;"|8-liða úrslit |[[LC Brühl Handball]] | style="text-align:center;"| 25–21 | style="text-align:center;"| 32–27 | style="text-align:center;"| '''57–48''' |- | style="text-align:center;"|Undanúrslit |[[CSU Neptun Constanța|CSU Tomis Constanța]] | style="text-align:center;"| 35–28 | style="text-align:center;"| 25–37 | style="text-align:center;"| '''60–65''' |- | rowspan="3" | [[2007–08 Women's EHF Challenge Cup|2007–08]] | rowspan="3" |Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[ŽORK Napredak Kruševac]] | style="text-align:center;"| 40–18 | style="text-align:center;"| 34–20 | style="text-align:center;"| '''74–38''' |- | style="text-align:center;"|16-liða úrslit |[[ŽRK Radnički Kragujevac|RK Lasta Radnički Petrol Beograd]] | style="text-align:center;"| 31–30 | style="text-align:center;"| 31–26 | style="text-align:center;"| '''62–56''' |- | style="text-align:center;"|8-liða úrslit |[[Mérignac Handball]] | style="text-align:center;"| 24–23 | style="text-align:center;"| 30–36 | style="text-align:center;"| '''54–58''' |- | rowspan="2" | [[2010–11 Women's EHF Cup|2010–11]] | rowspan="2" |EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Fyrsta umferð |[[IUVENTA Michalovce]] | style="text-align:center;"| 26–21 | style="text-align:center;"| 30–30 | style="text-align:center;"| '''56–51''' |- | style="text-align:center;"|Önnur umferð |[[VfL Oldenburg (handball)|VfL Oldenburg]] | style="text-align:center;"| 28–26 | style="text-align:center;"| 25–36 | style="text-align:center;"| '''53–62''' |- | rowspan="2" | [[2012–13 Women's EHF Cup|2012–13]] | rowspan="2" |EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Önnur umferð |[[CE Handbol Marítim|Valencia Aicequip]] | style="text-align:center;"| 37–25 | style="text-align:center;"| 27–22 | style="text-align:center;"| '''64–47''' |- | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[HC Zalău]] | style="text-align:center;"| 24–23 | style="text-align:center;"| 21–22 | style="text-align:center;"| '''45–45''' |- | rowspan="2" | [[2018–19 Women's EHF Challenge Cup|2018–19]] | rowspan="2" | Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[HV Quintus|Virto / Quintus]] | style="text-align:center;"| 20–21 | style="text-align:center;"| 20–24 | style="text-align:center;"| '''40–45''' |- |} ====Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í handknattleik==== :''Tímabilið 2025-2026'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Markverðir *1 [[Oddný Mínervudóttir]] *12 [[Hafdís Renötudóttir]] *16 [[Elísabet Millý Elíasardóttir]] ;Hornamenn *18 [[Eva Steinsen Jónsdóttir]] *8 [[Guðrún Ásta Magnúsdóttir]] *5 [[Ásthildur Þórhallsdóttir]] *23 [[Sara Lind Fróðadóttir]] *9 [[Lilja Ágústsdóttir]] *10 [[Þórey Anna Ásgeirsdóttir]] *19 [[Auður Ester Gestsdóttir]] ;Línumenn *6 [[Hildur Björnsdóttir]] *11 [[Ágústa Rún Jónasdóttir]] *14 [[Elísa Elíasdóttir]] *7 [[Sigrún Erla Þórarinsdóttir]] {{Col-2}} ;Skyttur *15 [[Guðrún Hekla Traustadóttir]] *24 [[Mariam Eradze]] *25 [[Thea Imani Sturludóttir]] *35 [[Lovísa Thompson]] *21 [[Ásrún Inga Arnarsdóttir]] ;Miðjumenn *13 [[Arna Karitas Eiríksdóttir]] *13 [[Ásdís Þóra Ágústsdóttir]] *4 [[Laufey Helga Óskarsdóttir]] {{Col-end}} <div class="references-small">4. maí 2026 tilkynnti handknattleiksdeild Vals að Thea Imani Sturludóttir hefði samið við rúmenska félagið Craiova og mun hún ganga til liðsins að tímabilinu 2026 loknu.</div> == Körfuknattleikur == === Karlar === Körfuknattleiksdeild Vals má rekja aftur til ársins 1970 þegar K.F.R. sameinaðist Val. Tíu árum eftir sameininguna komu fyrstu stóru titlarnir í hús þegar Valur vann Íslandsmótið í Körfuknattleik árið 1980. Valsmenn tryggðu sér Íslandsmeistaratitilinn 1979-1980 með sigri á KR 17. mars 1980. Bandaríkjamaðurinn [[Tim Dwyer]] stýrði liðinu til sigurs en hann var þá spilandi þjálfari. Tim Dwyer var jafnframt valinn besti erlendi leikmaðurinn þetta tímabil.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1511653|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-29}}</ref> Á næstu þremur árum bættust þrír titlar í safnið. Bikarmeistaratitlar árin 1981 og 1983 og Íslandsmeistaratitill 1983. ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í körfuknattleik ==== {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" style="background: red; color: white;" | Leikmannahópur Vals í körfuknattleik karla |- ! style="background: white; color: black;" | Leikmenn ! style="background: white; color: black;" | Þjálfarar |- | {| class="wikitable sortable" !Staða !<abbr>Nr.</abbr> ! !Nafn !Hæð !Fæðingardagur |- |Framherji |13 |{{ISL}} |[[Kristófer Acox]] |197 cm |13-10-1993 |- |Bakvörður |1 |{{ISL}} |Símon Tómasson |183 cm |29-04-2003 |- |Bakvörður |4 |{{ISL}} |Jóhannes Ómarsson |196 cm |06-05-2005 |- |Bakvörður |4 |{{ISL}} |Ástþór Atli Svalason |190 cm |01-03-2002 |- |Bakvörður |6 |{{ISL}} |Benedikt Blöndal |188 cm |05-10-1993 |- |Bakvörður |10 |{{ISL}} |Kári Jónsson |192 cm |27-08-1997 |- |Bakvörður |14 |{{ISL}} |Egill Jón Agnarsson |190 cm |01-01-2002 |- |Bakvörður |20 |{{ISL}} |Björgvin Hugi Ragnarsson |190 cm |10-03-2005 |- |Bakvörður |23 |{{ISL}} |Óðinn Þórðarson |190 cm |03-02-2005 |- |Bakvörður |24 |{{ISL}} |Hrannar Davíð Svalason | | |- |Bakvörður |26 |{{ISL}} |Finnur Tómasson |182 cm |10-05-2005 |- |Bakvörður |27 |{{ISL}} |Tómas Davíð Thomasson |180 cm |03-10-2005 |- |Bakvörður |28 |{{ISL}} |Jóhannes Reykdal Einarsson | | |- |Bakvörður |41 |{{ISL}} |Karl Kristján Sigurðarson |192 cm |18-05-2005 |- |Framherji |11 |{{ISL}} |Bóas Jakobsson |200 cm |04-12-2000 |- |Framherji |12 |{{ISL}} |Sveinn Búi Birgisson |203 cm |22-05-2002 |- |Bakvörður | |{{ISL}} |Sófus Máni Bender |192 cm |26-04-2003 |- |Bakvörður |20 |{{ISL}} |Ólafur Heiðar Jónsson | |01-01-2001 |- |Framherji |3 |{{ISL}} |Hjálmar Stefánsson |200 cm |05-01-1996 |- |Bakvörður |7 |{{ISL}} |Frank Aron Booker |192 cm |07-07-1994 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Orri Már Svavarsson |198 cm |20-06-2005 |- |Miðherji |24 |{{USA}} |Antonio Keyshawn Woods |191 cm |28-01-1996 |- |Bakvörður |11 |{{ISL}} |Veigar Örn Svavarsson |195 cm |20-06-2005 |- |Framherji |5 |{{SRB}} |Lazar Nikolic |203 cm |23-06-1999 |- |Bakvörður |77 |{{CRO}} |Igor Maric |195 cm |23-07-1985 |- |Miðherji |21 |{{UK}} |Callum Reese Lawson |198 cm |27-02-1996 |} | ; Aðalþjálfari * [[Finnur Freyr Stefánsson]] ; ;Aðrir starfsmenn * Jamil Abiad, aðstoðarþjálfari * Kristófer Acox, aðstoðarþjálfari * Bjartmar Birnir, sjúkraþjálfari ---- Tímabilið 2025-26 |} === Konur === Fyrsti Íslandsmeistaratitill kvenna í körfuknattleik vannst í apríl 2019 en liðið varð einnig bikarmeistari sama ár.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19047/2019/04/28/valur-islandsmeistari-kvenna-i-korfubolta-2019.aspx|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í körfubolta 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-29}}</ref> Annar Íslandsmeistaratitill félagsins í körfuknattleik kvenna bættist í safnið árið 2021.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2021/06/02/valur-er-islandsmeistari-i-korfubolta-2021|title=Valur er Íslandsmeistari í körfubolta 2021|date=2021-06-02|website=RÚV|language=is|access-date=2021-06-06}}</ref> ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í körfuknattleik ==== {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" style="background: red; color: white;" |Leikmannahópur Vals í körfuknattleik kvenna |- ! style="background: white; color: black;" | Leikmenn ! style="background: white; color: black;" | Þjálfarar |- | {| class="wikitable sortable" !Staða !<abbr>Nr.</abbr> ! !Nafn !Hæð !Fæðingardagur |- |Framherji |4 |{{ISL}} |Guðbjörg Sverrisdóttir |180 cm |10-10-1992 |- |Bakvörður |6 |{{ISL}} |Þóranna Kika Hodge-Carr |170 cm |18-07-1999 |- |Framherji |8 |{{ITA}} |Alyssa Marie Cerino |183 cm |16-05-1997 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Ásdís Elva Jónsdóttir |166 cm |29-05-2007 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Dagbjört Dögg Karlsdóttir |169 cm |26-06-1999 |- |Bakvörður |11 |{{ISL}} |Ísey Ísis Guttorsmdóttir Frost |186 cm |09-12-2009 |- |Bakvörður |12 |{{ISL}} |Elísabet Thelma Róbertsdóttir |172 cm |31-05-2002 |- |Bakvörður |13 |{{ISL}} |Sara Líf Boama |172 cm |18-08-2005 |- |Bakvörður |14 |{{ISL}} |Fatima Rós Joof |167 cm |05-08-2008 |- |Miðherji |15 |{{ISL}} |Ásta Júlía Grímsdóttir |183 cm |22-02-2001 |- |Bakvörður |18 |{{ISL}} |Berta María Þorkelsdóttir |180 cm |03-06-2008 |- |Bakvörður |20 |{{USA}} |Reshawna Rosie Stone |170 cm |30-08-2000 |- |Bakvörður |24 |{{ISL}} |Hanna Gróa Halldórsdóttir |172 cm |02-07-2007 |- |Bakvörður |43 |{{ISL}} |Margrét Ósk Einarsdóttir |173 cm |21-10-1996 |- | |} | ; Aðalþjálfari * Jamil Abiad ; ; Aðstoðarþjálfari * Margrét Ósk Einarsdóttir ---- Tímabilið 2025-26 |} === Þekktir leikmenn === [[Pétur Guðmundsson]] er sennilega þekktasti körfuknattleiksmaðurinn sem Valur hefur alið af sér, en Pétur lék um árabil í NBA deildinni.<ref>{{Cite web|url=https://www.isi.is/um-isi/heidursholl-isi/petur-karl-gudmundsson/|title=Pétur Karl Guðmundsson|website=www.isi.is|access-date=2021-01-19}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Sem dæmi um aðra þekkta leikmenn sem hafa leikið með Val eða leika með Val má nefna [[Helena Sverrisdóttir|Helenu Sverrisdóttur]], [[Jón Arnór Stefánsson]], [[Pavel Ermolinskij|Pavel Ermolinskij,]] [[Kristófer Acox]], Kára Jónsson og Hjálmar Stefánsson.<br /> == Íþróttamaður Vals == Eftirtaldir aðilar hafa hlotið þann heiður að vera valdir íþróttamenn Vals: {{col-begin}} {{col-2}} * 1992 - [[Valdimar Grímsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998191|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1993 - [[Guðmundur Hrafnkelsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/123059/|title=ÍÞRÓTTIR Íþróttamaður Vals árið 1993 uðmundur Hrafnkelsson markmaður Vals og|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1994 - [[Dagur Sigurðsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998277|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1995 - Guðrún Sæmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998339|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1996 - Jón Kristjánsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998393|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1997 - Ragnar Þór Jónsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998425|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1998 - Guðmundur Hrafnkelsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998473|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1999 - Ásgerður Hildur Ingibergsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998561|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2000 - Kristinn Lárusson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998698|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2001 - Rósa Júlía Steinþórsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998735|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2002 - [[Sigurbjörn Hreiðarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998831|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2003 - Íris Andrésdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998067|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2004 - Berglind Íris Hansdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4999335|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2005 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998889|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2006 - [[Margrét Lára Viðarsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998989|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2007 - [[Margrét Lára Viðarsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997957|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2008 - [[Katrín Jónsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/%7Ccat:%27/fullStory.php?id=70719%27|title=Katrín Jónsdóttir er íþróttamaður Vals 2008|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-19}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {{col-2}} * 2009 - [[Dóra María Lárusdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/fotbolti/2009/12/31/dora_maria_ithrottamadur_vals_2009/|title=Dóra María íþróttamaður Vals 2009|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2010 - Hrafnhildur Skúladóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477548|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2011 - Anna Úrsúla Guðmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2011/12/31/anna_ursula_ithrottamadur_vals_2011/|title=Anna Úrsúla íþróttamaður Vals 2011|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2012 - Guðný Jenný Ásmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/gudny-jenny-ithrottamadur-vals-2012|title=Guðný Jenný íþróttamaður Vals 2012|date=2012-12-31|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/2322/2012/12/31/gudny-jenny-asmundsdottir-ithrottamadur-vals-2012.aspx|title=Guðný Jenný Ásmundsdóttir íþróttamaður Vals 2012|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2013 - [[Haukur Páll Sigurðsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/4080/2013/12/31/haukur-pall-sigurdsson-er-ithrottamadur-vals-2013.aspx|title=Haukur Páll Sigurðsson er Íþróttamaður Vals 2013|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2013/12/31/haukur_pall_ithrottamadur_vals_2013/|title=Haukur Páll íþróttamaður Vals 2013|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2014 - Kristín Guðmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2014/12/31/kristin_ithrottamadur_vals/|title=Kristín íþróttamaður Vals|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/9517/2014/12/31/kristin-gudmundsdottir-er-ithrottamadur-vals-2014.aspx|title=Kristín Guðmundsdóttir er íþróttamaður Vals 2014|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2015 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/fotbolti/2015/12/31/bjarni_olafur_ithrottamadur_vals/|title=Bjarni Ólafur íþróttamaður Vals|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2016 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]*<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/16969/2016/12/31/bjarni-olafur-eiriksson-ithrottamadur-vals-arid-2016.aspx|title=Bjarni Ólafur Eiríksson íþróttamaður Vals árið 2016|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2016/12/31/bjarni_ithrottamadur_vals_i_thridja_sinn/|title=Bjarni íþróttamaður Vals í þriðja sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2017 - Orri Freyr Gíslason<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/17836/2018/01/03/orri-freyr-gislason-ithrottamadur-vals-2017.aspx|title=Orri Freyr Gíslason íþróttamaður Vals 2017|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/fyrirlidi-vals-haettir|title=Fyrirliði Vals hættir|date=2019-05-13|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2018 - [[Birkir Már Sævarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/18796/2019/01/01/birkir-mar-saevarsson-ithrottamadur-vals-2018.aspx|title=Birkir Már Sævarsson íþróttamaður Vals 2018|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/news/31-12-2018/birkir-mar-ithrottamadur-arsins-hja-val|title=Birkir Már íþróttamaður ársins hjá Val|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2019 - [[Helena Sverrisdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/korfubolti/2019/12/31/helena_ithrottamadur_arsins_hja_val/|title=Helena íþróttamaður ársins hjá Val|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19577/2020/01/01/helena-sverrisdottir-er-ithrottamadur-vals-2019.aspx|title=Helena Sverrisdóttir er íþróttamaður Vals 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> *2020 - Anton Rúnarsson<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2020/12/31/anton_ithrottamadur_vals_2020/|title=Anton íþróttamaður Vals 2020|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20117/2020/12/31/anton-runarsson-ithrottamadur-vals-2020.aspx|title=Anton Rúnarsson íþróttamaður Vals 2020|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2021 - Alexander Örn Júlíusson<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20817/2021/12/31/alexander-orn-juliusson-er-ithrottamadur-vals-2021.aspx/|title=Alexander Örn Júlíusson er íþróttamaður Vals 2021|website=www.valur.is|language=is|access-date=2022-01-13}}</ref> * 2022 - [[Pavel Ermolinskij]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/21466/2022/12/31/pavel-ermolinski-er-ithrottamadur-vals-2022.aspx|title=Pavel Ermolinski er íþróttamaður Vals 2022|website=www.valur.is|language=is|access-date=2023-01-06}}</ref> * 2023 - [[Arna Sif Ásgrímsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/22169/2023/12/31/arna-sif-asgrimsdottir-er-ithrottamadur-vals-2023.aspx|title= Arna Sif Ásgrímsdóttir er íþróttamaður Vals 2023|website=www.valur.is|language=is|access-date=2024-09-03}}</ref> * 2024 - [[Benedikt Gunnar Óskarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/22535/2025/01/08/benedikt-gunnar-er-ithrottamadur-vals-2024.aspx|title= Benedikt Gunnar er Íþróttamaður Vals 2024|website=www.valur.is|language=is|access-date=2025-19-03}}</ref> * 2025 - [[Patrick Pedersen]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/23011/2026/01/02/patrick-pedersen-er-ithrottamadur-vals-2025.aspx|title= Patrick Pedersen er Íþróttamaður Vals 2025|website=www.valur.is|language=is|access-date=2026-02-01}}</ref>{{col-end}}<nowiki>*</nowiki>- Knattspyrnumaðurinn Bjarni Ólafur Eiríksson hefur oftast allra verið kjörinn Íþróttamaður Vals, þrisvar talsins. == Formenn Vals == Eftirtaldir aðilar hafa gengt formennsku Knattspyrnufélagsins Vals:<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997814?iabr=on#page/n6/mode/2up/search/Loftur%20Gu%C3%B0mundsson%201911-1914%20%C3%81rni%20B.%20Bj%C3%B6rnsson,%20J%C3%B3n%20Gu%C3%B0mundsson|title=Valsblaðið - 1. Tölublað (01.05.1991) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998211|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998721|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4999095|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477954|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2016470452d|title=Þorgrímur kjörinn formaður Vals - Vísir|website=visir.is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19248/2019/05/30/adalfundur-vals-breytingar-a-stjornum-felagsins.aspx|title=Aðalfundur Vals - Breytingar á stjórnum félagsins|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+Formenn Vals ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn |- |1911-14 |[[Loftur Guðmundsson]] |1933-34 |Ólafur Sigurðsson |1952-57 |Gunnar Vagnsson |2002-09 |[[Grímur Sæmundsen]] |- |1914-16 |Árni B. Björnsson |1934-38 |Frímann Helgason |1957-62 |Sveinn Zoega |2009-14 |Hörður Gunnarsson |- |1916-18 |Jón Guðmundsson |1938-39 |Ólafur Sigurðsson |1962-67 |Páll Guðnason |2014-15 |[[Björn Zoëga|Björn Zoega]] |- |1918-20 |Magnús Guðbrandsson |1939-41 |Sveinn Zoega |1967-70 |Ægir Ferdinandsson |2015-18 |[[Þorgrímur Þráinsson]] |- |1920-22 |Guðbjörn Guðmundsson |1941-43 |Frímann Helgason |1970-75 |Þórður Þorkelsson |2018-21 |Árni Pétur Jónsson |- |1922-23 |Guðmundur Kr. Guðmundsson |1943-44 |Sveinn Zoega |1975-77 |Ægir Ferdinandsson |2021-2023 |Lárus Sigurðsson |- |1923-28 |Axel Gunnarsson |1944-46 |Þorkell Ingvarsson |1977-81 |Bergur Guðnason |2023-2025 |Hörður Gunnarsson |- |1928-31 |Jón Sigurðsson |1946-47 |Sigurður Ólafsson |1981-87 |Pétur Sveinbjarnarson |2025- |[[Hafrún Kristjánsdóttir]] |- |1931-32 |Jón Eiríksson |1947-50 |Úlfar Þórðarson |1987-94 |Jón Gunnar Zoega | colspan="2" rowspan="2" | |- |1932-33 |Pétur Kristinsson |1950-52 |Jóhann Eyjólfsson |1994-02 |Reynir Vignir |} == Valsblaðið == Valsblaðið, félagsblað Knattspyrnufélagsins Vals, kom fyrst út í janúar 1939 en ritstjóri þess og ábyrgðarmaður var Sigurður Ólafsson.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19574/2019/12/31/valsbladid-2019.aspx|title=Valsblaðið 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> Í 1. tölublaði Valsblaðsins sagði m.a. svo um útgáfuna: <blockquote>„Það hefir oft verið um það rætt innan Vals, að nauðsyn bæri til þess, að félagið gæfi út blað, sem út kæmi nokkurn veginn reglulega. Núverandi stjórn hefir hafist handa um þetta mál, og kemur 1. tölublaðið út hér með. Fyrirkomulag blaðsins er enn ekki fyllilega ákveðið, en ætlunin er, að það komi fyrst um sinn út 4-6 sinnum á ári og sé minst 8 síður hvert blað. Blaðinu er ætlað að birta greinar og fréttir frá félagsstarfseminni, og ýmsum áhugamálum íþróttamanna. Það verður kostað kapps um að hafa blaðið sem allra fjölbreyttast, fróðlegast og skemmtilegast, svo að allir, sem það lesa, hafi bæði gagn og gaman af. [...] Væntanlega á Valsblaðið eftir að vinna félaginu ómetanlegt gagn með því að knýta meðlimina fastari böndum við félagið og vekja þá til starfa, ekki aðeins þá, er iðka knattspyrnu, heldur og þá, er fyrir aldurs sakir eða annara [sic] orsaka eru hættir því.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658005|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref></blockquote>Árið 2019 fagnaði Valsblaðið 80 ára útgáfuafmæli.<ref name=":1" /> Útgáfa blaðsins var stopul eftir 1940 en blaðið var endurvakið af krafti frá 1958 og hefur komið út árlega frá árinu 1983. Núverandi ritstjóri blaðsins er Guðni Olgeirsson en hann tók við ritstjórn blaðsins af [[Þorgrímur Þráinsson|Þorgrími Þráinssyni]] árið 2003.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/01/29/valsbladid_sameinar/|title=Valsblaðið sameinar|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> == Valskórinn == Valskórinn var stofnaður haustið 1993. Tildrögin að stofnun Valskórsins má rekja til vígslu Friðrikskapellunnar að Hlíðarenda. Dýri Guðmundsson, knattspyrnumaður og gítarleikari fékk í kjölfarið þá hugmynd að stofna kór til að æfa og syngja í kapellunni. Hann bar hugmyndina undir félagsmálaráð Vals þar sem hann var formaður og fékk hún góðar undirtektir. Gylfi Gunnarsson, tónlistarkennari og liðsmaður Þokkabótar var fyrsti kórstjóri kórsins og þá tók Stefán Halldórsson að sér formennsku í kórnum í upphafi. Kórinn heldur vortónleika á eða nálægt afmælisdegi Vals 11. maí ár hvert og í desember eru haldnir jólatónleikar auk þess sem kórinn syngur með Fóstbræðrum á aðventukvöldi og við útnefningnu íþróttamanns Vals á gamlársdag. Gylfi Gunnarsson stjórnaði kórnum fyrstu sex árin til vors 1999 en þá tók Guðjón Steinar Þorláksson tónlistarkennari við og stjórnaði kórnum til 2004, en frá þeim tíma hefur Bára Grímsdóttir tónskald stýrt kórnum. Kórinn er blandaður kór opinn öllum og æfir vikulega í Friðrikskapellu. Ýmsir þekktir gestasöngvarar hafa sungið með kórnum en þar má t.a.m. nefna Ara Jónsson, Rangar Bjarnason, Egil Ólafsson, Stefán Hilmarsson, Guðrúnu Gunnarsdóttur og Kristján Jóhannsson.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477846?iabr=on#page/n15/mode/2up/search/Valsk%C3%B3rinn|title=Valsblaðið - 65. árgangur 2013 (01.05.2013) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/7124223?iabr=on#page/n39/mode/2up/search/Valsk%C3%B3rinn|title=Morgunblaðið - 107. tölublað (08.05.2019) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-03-25}}</ref> == Fjósið == Fjósið er félagsheimili Knattspyrnufélagsins Vals. Þegar Valur samdi um kaup á jörðinni Hlíðarenda þann 10. maí 1939 fylgdu þrjár byggingar með í kaupum en mestu munaði þar um fjósið, sem upphaflega var byggt árið 1916 og notað var sem búningsklefi, og hlöðuna, sem fékk hlutverk félagsheimilis og skrifstofu félagsins. Árið 1948 vígði Séra Friðrik Friðriksson fjósið formlega sem félagsheimili. Næstu fjörutíu árin þjónaði þessi húsakostur félaginu og fjölmargir hópar íþróttafólks utan af landi nutu gestrisni Valsmanna þegar þeir fengu inni til gistingar. Undir það síðasta var viðhaldi húsana mjög ábótavant og notkunin var nánast engin. Í árslok 2016 var skipuð nefnd til að halda utan um endurreisn fjóssins. Nefndin fékk Björn G. Björnsson leikmyndahönnuð í lið með sér, í tengslum við uppsetningu sögusýningar, sem búið er að setja upp í Fjósinu. 25. maí 2018, þegar 150 ár voru liðin frá fæðingu séra Friðriks Friðrikssonar var Fjósið formlega opnað.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/18289/2018/05/23/formleg-opnun-fjossins-%E2%80%93-knattspyrnufelagid-valur.aspx|title=Formleg opnun Fjóssins – Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-06-21}}</ref> Fjósið gegnir hlutverki klúbbhúss og félagsheimilis þar sem yngri flokkar, foreldrar og lið í öllum deildum Vals halda fundi. Stuðningsmenn Vals koma reglulega saman í Fjósinu fyrir heimaleiki Vals en þar er gjarnan boðið upp á léttar veitingar. Leikmenn meistaraflokka félagsins og mótherjar fara einnig reglulega í mat í Fjósinu eftir leiki. Fjósið er að auki leigt út fyrir hvers kyns mannfagnaði eins og afmæli, fermingarveislur, erfidrykkjur, árshátíðir og jólahlaðborð auk þess sem Fjósið er leigt út sem fundaraðstaða fyrir fyrirtæki og rúmar allt frá 10-100 manns í fundaruppsetningu. Salurinn tekur við um 20-80 manns í sitjandi veislur og um 50-180 manns í standandi veislur. Þá er einnig unnt að horfa á útsendingar frá ýmsum knattspyrnuleikjum og öðrum íþróttaviðburðum í beinni útsendingu í Fjósinu. Gunnar Kristjánsson er núverandi Fjósameistari og veitingastjóri.<ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/lifid/felagsheimili-med-sogu-og-sal/|title=Félagsheimili með sögu og sál|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2021-06-21}}</ref> == Titlar == === Knattspyrna karla === *'''[[Pepsideild_karla|Íslandsmeistarar]]: 23'''<ref name="Knattspyrnudeild - Titlar">{{cite web| url=http://www.valur.is/Fotbolti/Titlar/| title=Knattspyrnudeild - Titlar|publisher=valur.is | access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/islandsmeistarar-i-karlaflokkum/|title=Íslandsmeistarar í karlaflokkum - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-21}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> :*[[Úrvalsdeild 1930|1930]], [[Úrvalsdeild 1933|1933]], [[Úrvalsdeild 1935|1935]], [[Úrvalsdeild 1936|1936]], [[Úrvalsdeild 1937|1937]], [[Úrvalsdeild 1938|1938]], [[Úrvalsdeild 1940|1940]], [[Úrvalsdeild 1942|1942]], [[Úrvalsdeild 1943|1943]], [[Úrvalsdeild 1944|1944]], [[Úrvalsdeild 1945|1945]], [[Úrvalsdeild 1956|1956]], [[Úrvalsdeild 1966|1966]], [[Úrvalsdeild 1967|1967]], [[Úrvalsdeild_karla_1976|1976]], [[Úrvalsdeild_karla_1978|1978]], [[Úrvalsdeild_karla_1980|1980]], [[Úrvalsdeild_karla_1985|1985]], [[Úrvalsdeild_karla_1987|1987]], [[Landsbankadeild_karla_2007|2007]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|2017]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2018|2018]], [[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2020|2020]] *'''[[Bikarkeppni_karla_í_knattspyrnu|Bikarmeistarar]]: 11'''<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> :*1965, 1974, 1976, 1977, 1988, 1990, 1991, 1992, [[Úrslitaleikur_VISA-bikar_karla_2005|2005]], [[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2015|2015]], [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|2016]] *'''[[Lengjubikarinn | Deildabikar]]: 5'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :* 2008, 2011, 2018, 2023, 2025 *'''[[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarar meistarana]]: 11'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :*1977, 1979, 1988, 1991, 1992, 1993, 2006, 2008, [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu 2016|2016]], 2017, 2018. === Knattspyrna kvenna === : *'''[[Pepsideild_kvenna | Íslandsmeistarar]]: 14'''<ref name="Knattspyrnudeild - Titlar"/> :*[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1986|1986]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1988|1988]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1989|1989]], [[Landsbankadeild_kvenna_2004|2004]], [[Landsbankadeild_kvenna_2006|2006]], [[Landsbankadeild_kvenna_2007|2007]], [[Landsbankadeild_kvenna_2008|2008]], [[Pepsideild_kvenna_2009|2009]], [[Pepsideild_kvenna_2010|2010]], [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]], 2021, 2022, 2023 *'''[[VISA-bikar_kvenna|Bikarmeistarar]]: 15'''<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> :*1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1990, 1995, 2001, 2003, 2006, 2009, 2010, 2011, 2022, 2024 *'''[[Lengjubikarinn | Deildabikar]]: 6'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :* 2003, 2005, 2007, 2010, 2017, 2024 === Handknattleikur karla === : *'''Íslandsmeistarar: 25'''<ref name="Handknattleiksdeild - Titlar">{{cite web| url=http://www.valur.is/Handbolti/Titlar/| title=Handknattleiksdeild - Titlar| publisher=valur.is| access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2021/06/18/valur_islandsmeistari_eftir_oruggan_sigur_i_hafnarf/|title=Valur Íslandsmeistari eftir öruggan sigur í Hafnarfirði|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 1939-40|1940]], [[Handknattleiksárið 1940-41|1941]], [[Handknattleiksárið 1941-42|1942]], [[Handknattleiksárið 1943-44|1944]], [[Handknattleiksárið 1946-47|1947]], [[Handknattleiksárið 1947-48|1948]], [[Handknattleiksárið 1950-51|1951]], [[Handknattleiksárið 1954-55|1955]], [[Handknattleiksárið 1972-73|1973]], [[Handknattleiksárið 1976-77|1977]], [[Handknattleiksárið 1977-78|1978]], [[Handknattleiksárið 1978-79|1979]], [[Handknattleiksárið 1987-88|1988]], [[Handknattleiksárið 1988-89|1989]], [[Handknattleiksárið 1990-91|1991]], [[Handknattleiksárið 1992-93|1993]], [[Handknattleiksárið 1993-94|1994]], [[Handknattleiksárið 1994-95|1995]], [[Handknattleiksárið 1995-96|1996]], [[Handknattleiksárið 1997-98|1998]], [[Handknattleiksárið 2006-07|2007]], [[Handknattleiksárið 2016-17|2017]], [[Handknattleiksárið 2020-21|2021]], [[Handknattleiksárið 2021-22|2022]], 2026 *'''Bikarmeistarar: 13'''<ref>{{Cite web|url=https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|title=Íslands- og bikarmeistarar í meistaraflokki|website=HSÍ|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040636/https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|url-status=dead}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 1973-74|1974]], [[Handknattleiksárið 1987-88|1988]], [[Handknattleiksárið 1989-90|1990]], [[Handknattleiksárið 1992-93|1993]], [[Handknattleiksárið 1997-98|1998]], [[Handknattleiksárið 2007-08|2008]], [[Handknattleiksárið 2008-09|2009]], [[Handknattleiksárið 2010-11|2011]], [[Handknattleiksárið 2015-16|2016]], [[Handknattleiksárið 2016-17|2017]], [[Handknattleiksárið 2020-21|2021]], [[Handknattleiksárið 2021-22|2022]], 2024 *'''Meistarar meistarana: 1'''<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6370160?iabr=on#page/n16/mode/1up/search/Valsmenn%20meistarar%20meistaranna%20%C3%AD%20handknattleik%20karla|title=Dagblaðið Vísir - DV - 135. tölublað (06.10.2009) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-26}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 2008-09|2009]] *'''Evrópubikarmeistarar: 1''' **[[:en:2023–24_EHF_European_Cup|2023-2024]] === Handknattleikur kvenna === : *'''Íslandsmeistarar: 20'''<ref name="Handknattleiksdeild - Titlar" /> :*1962, 1964, 1965, 1966, 1967, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1983, 2010, 2011, 2012, 2014, 2019, 2023, 2024, 2025 *'''Bikarmeistarar: 10'''<ref>{{Cite web|url=https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|title=Íslands- og bikarmeistarar í meistaraflokki|website=HSÍ|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040636/https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2022/03/12/valur_bikarmeistari_i_attunda_sinn/|title=Valur bikarmeistari í áttunda sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-03-14}}</ref> :*1988, 1993, 2000, 2012, 2013, 2014, 2019, 2022, 2024, 2026 *'''Evrópubikarmeistarar: 1''' :*2024-2025 === Körfuknattleikur karla === : *'''Íslandsmeistarar: 4'''<ref>{{cite web| url=http://www.valur.is/Korfubolti/Titlar/| title=Körfuknattleiksdeild - Titlar| publisher=valur.is| access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/meistaratitlar-karla/|title=KKÍ {{!}} Meistaratitlar karla|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*1980, 1983, 2022, 2024 *'''Bikarmeistarar: 5'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/allir-titlar/bikarmeistarar-karla/|title=KKÍ {{!}} Bikarmeistarar karla|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*1980, 1981, 1983, 2023, 2025 === Körfuknattleikur kvenna === : *'''Íslandsmeistarar: 3'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/meistaratitlar-kvenna/|title=KKÍ {{!}} Meistaratitlar kvenna|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20520/2021/06/02/valur-islandsmeistari-i-korfuknattleik-kvenna-2021.aspx|title=Valur Íslandsmeistari í körfuknattleik kvenna 2021|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-06-07}}</ref> :*2019, 2021, 2023 *'''Bikarmeistarar: 1'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/allir-titlar/bikarmeistarar-kvenna/|title=KKÍ {{!}} Bikarmeistarar kvenna|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*2019 == Heimildir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.valur.is Heimasíða félagsins] * [http://www.timarit.is/?issueID=410260&pageSelected=1&lang=0 ''Knattspyrnufélagið Valur 35 ára''; grein í Morgunblaðinu 1946]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.icelandfootball.net/valur-reykjaviacutek.html IcelandFootball.net] - Valur Reykjavík *https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1379092/ - Handknattleikur í Val *https://www.valur.is/um-val/saga.aspx - Saga félagsins *https://www.valur.is/media/13442/valsbladid_2006.pdf - Evrópuævintýri mfl. kvk. {{Leiktímabil í knattspyrnu karla}} {{Íslandsmeistarar í knattspyrnu karla}} {{N1 deild karla}} {{S|1911}} {{Aðildarfélög ÍBR}} {{gæðagrein}} [[Flokkur:Knattspyrnufélagið Valur| ]] [[Flokkur:Íslensk handknattleiksfélög|Valur]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög|Valur]] [[Flokkur:Íslensk körfuknattleiksfélög|Valur]] [[Flokkur:Hlíðar]] ke5pynkzdabaowelandks8k6www7sr7 0 29789 1962982 1956489 2026-05-13T00:04:20Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962982 wikitext text/x-wiki {{Um|landsvæðið|ríkið|Palestínuríki}} [[Mynd:Satellite image of Israel in January 2003.jpg|thumb|right|Gervihnattamynd frá 2003 af svæðinu.]] '''Palestína''' ([[latína]]: Palæstina; [[hebreska]]: ארץ־ישראל Eretz-Yisra'el, áður einnig nefnt פלשתינה Palestina; [[arabíska]]: فلسطين Filasṭīn, Falasṭīn) er eitt margra heita landsvæða á milli [[Miðjarðarhaf]]sins og árinnar [[Jórdan]] svo og nokkurra aðliggjandi landsvæða. Síðustu árþúsund hafa margar mismunandi landfræðilegar skilgreiningar verið notaðar til þess að afmarka það svæði sem kallað er Palestína. Þær skilgreiningar eru allar umdeildar í [[stjórnmál]]um. Víðasta skilgreiningin er sú sem notuð var af Bretum þegar þeim var veitt [[Umboðsstjórn Breta í Palestínu|umboð]] af [[Þjóðabandalagið|Þjóðabandalaginu]] á millistríðsárunum til þess að stjórna Palestínu en það svæði skiptist nú á milli [[Ísrael]]s og [[Heimastjórnarsvæði Palestínumanna|heimastjórnarsvæða Palestínumanna]]. Frá stofnun Ísraels hefur orðið algengara að heitið Palestína vísi aðeins til þess síðarnefnda. Þetta svæði ber einnig ýmis önnur nöfn, svo sem: Kanaanland, Judea, Konungsríki Jórdaníu, Ísraelsríki og [[Landið helga]]. == Landamörk og nafngiftir == Í [[Egyptaland hið forna|forn-egypskum]] textum er allt strandsvæði [[Austurlönd|Austurlanda]] við Miðjarðarhaf á milli [[Egyptaland]]s og [[Tyrkland]]s nefnt ''R-t-n-u'' (venjulega ritað: Retjenu). Retjenu var skipt upp í þrjú svæði og syðsta svæðið, ''[[Djahy]]'', var með u.þ.b. sömu landamæri og Kanaanland, þar sem í dag er [[Ísrael]] og [[heimastjórnarsvæði Palestínumanna]]. Á [[járnöld]] er sennilegt að [[hið ísraelska konungsríki]], sem varð til úr [[ríki Davíðs]] um [[930 f.Kr.]], hafi stjórnað [[Jerúsalem]] og svæði sem náði yfir þar sem í dag er Ísrael og heimastjórnarsvæði Palestínumanna, auk landsvæða í vestri og norðri sem spannaði þá samanlagt landsvæði sem fellur nokkuð vel við stórtækari skilgreiningu Ísraelsríkis sem lýst er í [[Gamla testamentið|Gamla testamentinu]]. Þó eru fornleifar frá þessum tíma sjaldgæfar og umdeildar.<ref name="Thompson">{{cite book|title=The Mythic Past:How Writers Create the Past|author=Thomas L. Thompson|publisher=[[Basic Books]]|year=1999|isbn=0-465-00649-3|url=http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=QzOJ9nMlUJcC&oi=fnd&pg=RA1-PR11&dq=archaeological+evidence+israel+kingdom&ots=_oKqm0jKLs&sig=YC3ODVfVBBI2A4J69_l6wp4iy2g|access-date=2007-06-24|archive-date=2015-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009203425/https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=QzOJ9nMlUJcC&oi=fnd&pg=RA1-PR11&dq=archaeological+evidence+israel+kingdom&ots=_oKqm0jKLs&sig=YC3ODVfVBBI2A4J69_l6wp4iy2g|url-status=dead}}</ref><ref name=Finkelstein>{{cite web|title=The Bible Unearthed: Archaeology’s New Vision of Ancient Israel and the Origin of Its Sacred Texts|author=Israel Finkelstein and Neil Ascher Silberman|publisher=Bible and Interpretation|date=2000|accessdate=05.14.2007|url=http://www.bibleinterp.com/commentary/Finkelstein_Silberman022001.htm|archive-date=2013-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012001352/http://www.bibleinterp.com/commentary/Finkelstein_Silberman022001.htm|url-status=dead}}</ref> Heitið Palestína kemur af [[filistear|filisteum]],<ref>Hansen, 2000, p. 130.</ref> sem var þjóð sem réðst inn í Palestínu einhvern tímann á 12. öld fyrir krist. Á hebresku er orðið פְּלְשְׁתִּים ''felishtim'' komið af orðinu פְּלִישָׁה ''felisha'' sem þýðir innrás. <!-- Frjálsleg umritun úr hebresku þar sem ég fann engar umritunarreglur, ég miðaði við ritháttinn í Sögu Mannkyns sem útgefin er af Almenna Bókafélaginu og svo aftur enskar umritunarreglur. Gaman ef einhver gæti fundið umritunarreglur fyrir hebresku. --> Filistear, sem voru ekki semítar að kyni, voru frá Suður-[[Grikkland]]i og voru skyldir [[Mýkena|Mýkenum]].<ref>Killebrew, 2005, 231.</ref> Þeir voru í fyrstu búsettir á strandsléttu sem nefnist [[Filistía]], sem er nokkurn veginn það svæði sem kallað er [[Gasaströndin]] í dag, og lögðu fljótlega undir sig alla strandlengjuna frá [[Gasaborg|Gasa]] til [[Jaffa]] og hálendið í austri allt að gyðingabyggðunum sem þar voru. Þessu svæði var skipt í fimm borgríki sem hétu Gasa, [[Askalon]], [[Asdod]], [[Gat]] og [[Ekron]]. Þeim var stjórnað af svo kölluðum ''seren'' sem hefur sömu merkingu og [[gríska]] orðið ''tyrannos'' eða harðstjóri eins og það útleggst á íslensku.<ref>{{cite book|author1=Helle, Knut|author2=Jarle Simensen|author3= Kåre Tønnesson|author4= Sven Tägil|others=þýðing Gísli Jónsson|title=Saga Mannkyns: Samfélög hámenningar í mótun, 1200-200 f.Kr.|pages=82-83|chapter=Fyrirheitna landið|language=íslenska|publisher=Almenna Bókafélagið|year=1988}}</ref> Í forn-egypskum textum úr leghöllinni [[Medinet Habu]] er minnst á þjóð sem tilheyrði [[Hafþjóðirnar|Hafþjóðunum]] og var kölluð ''P-r-s-t'' (venjulega ritað: ''Peleset''). Hún er sögð hafa gert innrás í Egyptaland þegar [[Ramses 3.]] var við völd. Talið er afar líklegt að átt sé við filistea. Hebreska heitið feleshet ([[hebreska]]: פלשת fəléshseth), er notað í biblíunni um strandsléttuna við Gasa, Filistíu. Assýríski keisarinn [[Sargon 2.]] kallaði svæðið ''falashtu'' í annálum sínum. Um það bil sem Assýringar tóku völdin á svæðinu 722 f.Kr. voru filistear orðnir mikilvægir þegnar á svæðinu.<ref name="Shahinp6">Shahin (2005), 6</ref> 586 fyrir Krist, þegar kaldískir hermenn undir stjórn babýlonska heimsveldisins fluttu stóran hluta íbúana í þrældóm, þá hvarf með öllu sá bragur sem áður hafði einkennt borgarríki filistea.<ref name="Shahinp6"/> Á [[5. öld f.Kr.]] ritaði [[Heródótos]] á grísku um „hérað í [[Sýrland]]i, sem kallast ''Palaistinêi''“ ([[latína]]: ''Palaestina''; [[íslenska]]: ''Palestína''). Landamörk svæðisins sem hann talaði um voru ekki nefnd með berum orðum, en [[Jósefos]] notaði sama heiti um lítið strandsvæði, Filistíu. [[Ptólemajos]] notaði einnig sama hugtak. [[Plinius eldri]] skrifar á latínu um svæði sem er hluti af Sýríu og var áður kallað ''Palaestina'' og var við austurhluta Miðjarðarhafsins. Á tímum [[Rómarveldi]]s, náði skattlandið Júdea (ásamt [[Samaría|Samaríu]]) yfir mest allt Ísrael okkar daga og heimastjórnarsvæði Palestínumanna. En í kjölfar [[Bar Kokhba]] uppreisnarinnar á annarri öld fyrir Krist reyndu Rómverjar að slíta tengslum Gyðinga við landið með því að endurnefna Júdeu og var það þá kallað [[Sýría Palestína|''Syria Palaestina'']].<ref name = "Lehmann">{{cite web|url = http://www.usd.edu/erp/Palestine/history.htm#135-337|title = Palestine: History: 135–337: Syria Palaestina and the Tetrarchy|accessdate = 2006-07-19|last = Lehmann|first = Clayton Miles|date = Summer 1998|work = The On-line Encyclopedia of the Roman Provinces|publisher = University of South Dakota|archiveurl = https://web.archive.org/web/20000621154528/http://www.usd.edu/erp/Palestine/history.htm#135-337|archivedate = 2000-06-21}}</ref> Á tímum [[Austrómverska keisaradæmið|Austrómverska keisaradæmisins]] voru lönd Sýríu–Palestínu, Samaríu og [[Galílea|Galíleu]] sameinuð og gefið nafnið Palestína. Síðan þá hefur Palestína átt við, í landfræðilegum skilningi, þetta svæði á milli Jórdan og Miðjarðarhafs. Heimildir frá [[19. öld]] segja Palestínu liggja á milli hafsins og ónefndra viðskiptaleiða, líklegast Hejaz-Damaskus leiðin austur af Jórdandal. === Trúarrit === [[Mynd:1759 map Holy Land and 12 Tribes.jpg|thumb|right|Mynd sem sýnir forn konungdæmi Júdeu og Ísrael auk staðsetningar þeirra á mismunandi tímabilum eins og lýst er í Biblíunni. ([[Lotter]], 1759).]] Í hebresku biblíunni, Gamla testamentinu, er svæðið kallað Kanaanland ([[hebreska]]: כּנען) þar til Ísraelar setjast að og þá er það kallað Ísrael (Yisrael). Landsvæðið er einnig nefnt „Land Hebrea“ (hebreska: ארץ העברים, Eretz Ha-Ivrim) svo og nokkur skáldleg heiti: „land, sem flæðir í mjólk og hunangi“, „land, sem [Guð] sór feðrum yðar“, „Landið helga“, „Land Drottins“ og „Fyrirheitnalandið.“ Kanaanslandi er lýst ýtarlega í [https://www.snerpa.is/net/biblia/mose-4.htm Fjórðu bók Móse 34:1] og þar er talið með Líbanon einnig í [https://www.snerpa.is/net/biblia/josua.htm Jósúabók 13:5]. Þetta svæði virðist hafa verið heimaland margra þjóða samkvæmt biblíunni, svo sem Kanaaníta, Hebrea, Hetíta, Amoríta, Peresíta, Hevíta og Jebúsíta. Samkvæmt arfsögnum Hebrea er Kanaanland hluti þess lands sem Guð gaf afkomendum Abrahams, þ.e. landsins sem nær frá Níl til Efrat: „Þínu afkvæmi gef ég þetta land, frá Egyptalandsánni til árinnar miklu, árinnar Efrat: land Keníta, Kenissíta, Kadmóníta, Hetíta, Peresíta, Refaíta, Amoríta, Kanaaníta, Gírgasíta og Jebúsíta.“ ([https://www.snerpa.is/net/biblia/mose-1.htm Fyrsta Mósebók 15:18-21]). Atburðir guðspjallanna fjögurra í [[Nýja testamentið|Nýja testamentinu]] eiga sér allir stað í Fyrirheitnalandinu. Í Kóraninum er hugtakið ''Landið helga'' notað ('''الأرض المقدسة''', ''Al-Ard Al-Muqaddasah'')<ref>[[wikisource:The Holy Qur'an/Al-Meada|Surah 5:21]]</ref> og það kemur fyrir allavega sjö sinnum. <!-- once when [[Moses]] proclaims to the [[Children of Israel]]: "O my people! Enter the holy land which Allah hath assigned unto you, and turn not back ignominiously, for then will ye be overthrown, to your own ruin." ([[wikisource:The Holy Qur'an/Al-Meada|Surah 5:21]]) --> <!-- Maður þarf að redda sér Kóraninum á íslensku greinilega --> == Saga == [[Mynd:Jerycho8.jpg|thumb|right|Uppgrafin hýbýli við Tell es-Sultan.]] === Frá forn[[steinöld]] til nýsteinaldar (1.000.000 – 5000 f.Kr) === Leifar manna sem fundist hafa suður af [[Genesaretvatn]]i í Norður-Ísrarel eru allt að 600.000 ára gamlar.<ref name = "Shahinp3">Shahin (2005), page 3</ref> Árið 1925 uppgötvuðu menn „Palistínumanninn“ í [[Zuttiyeh–hellirinn|Zuttiyeh–hellinum]] í ''Wadi Al-Amud'' nærri [[Zefat]], en hann gefur upplýsingar um þróun á þessu svæði.<ref name="Shahinp3">Shahin (2005), page 3</ref><ref>{{cite web|title=Human Evolution and Neanderthal Man|publisher=Antiquity Journal|url=https://antiquity.ac.uk/Ant/034/0090/Ant0340090.pdf}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Í hellum [[Shuqba]] í [[Ramallah]] og ''Wadi Khareitun'' í [[Betlehem]] hafa fundist verkfæri úr stein, við og dýrabeinum sem rakin eru til [[Natufian]] menningarinnar (12500 - 10200 f.Kr.)<ref name="Shahinp3" /> Fleiri fornleifar frá þessu tímabili hafa fundist við ''Tel Abu Hureura'', ''Ein Mallaha'', ''Beidha'' og [[Jeríkó]].<ref name="Shahinp3" /> Á bilinu 10000–5000 f.Kr. mynduðust jarðyrkjusamfélög. Sönnunargögn þessu til stuðnings hafa fundist við Haug Sultans (arabíska: ''Tell es-Sultan'', tell þýðir haugur, þó ekki grafhaugur) nærri Jeríkó þar sem fundist hafa ferhyrndir múrsteinar úr leir, ferhyrnd hýbýli, brot úr leirmunum og slitur vefnaðar.<ref name="Shahinp4">Shahin (2005), page 4</ref> Jeríkó hefur því stundum verið lýst sem elstu borg heims. === Frá [[koparöld]] (4500 – 3000 f.Kr.) til [[bronsöld|bronsaldar]] (3000 – 1200 f.Kr.) === {{Tímalína yfir yfirráð landsvæðisins Palestínu}} Menningarsamfélag frá [[Sýrland]]i, sem einkenndist af notkun [[kopar]]- og steintóla, fluttist til svæðisins eftir veginum sem liggur frá Jeríkó suður eftir ströndum [[Dauðahafið|Dauðahafsins]] og þaðan til Be'ér Sheva og Gasa. Þessir fólksflutningar efldu þann þéttbýlisvöxt sem þegar var hafinn.<ref name="Shahinp4" /> Snemma á bronsöld höfðu sjálfstæð kanaanísk borgríki myndast á sléttum og við strandir. Borgríkin voru umlukin veggjum úr leirmúrsteinum og reiddu sig á matarframleiðslu frá nærliggjandi jarðyrkjuþorpum sér til framfærslu.<ref name="Shahinp4" /><!-- Fornleifar frá fyrrihluta kanaanítatímabilsins hafa fundist við [[Tel Megiddo]], Jeríkó, Tel al-Far'a (Gasa), [[Bet Shean|Bisan]], and [[Ai (Bible)|Ai]] (Deir Dibwan/Ramallah District, Tel an Nasbe ([[al-Bireh]]) og [[Jib]] ([[Jerusalem]]).<ref name="Shahinp4" /> --> Kanaanísku borgarríkin stunduðu verslun og áttu í stjórnmálasambandi við bæði Egyptaland og Sýrland. Ýmis þéttbýlissvæði sem tilheyrðu Kanaanlandsmönnum voru lögð í rúst í kringum 2300 f.Kr. Stuttu síðar gerðu hirðingjar, sem komu að austan megin Jórdan, innrás og settust að í hæðunum.<ref name="Shahinp4" /> Kanaanítar urðu fyrir miklum áhrifum á miðri bronsöld frá þeim menningarsamfélögum sem umluktu þá, þ.e. frá [[Egyptaland]]i, [[Mesópótamía|Mesópótamíu]], [[Fönikía|Fönikíu]] og [[Sýrland]]i. Margvísleg verslunarsambönd og landbúnaðarefnahagur leiddu til þróunar nýrra leirkeraforma, ræktunar ávaxta og víðtækrar notkunar brons.<ref name="Shahinp4" /> Greftrunarsiðir frá þessu tímabili benda til þess að menn hafi trúað á líf eftir dauðann.<ref name="Shahinp4" /> Stjórnmála-, verslunar- og hernaðaratburðir síðla á bronsöld (1450 – 1350 f.Kr) voru skrásettir af sendiherrum og kanaanískum umboðsmönnum Egyptalands á nokkur hundruð leirtöflur sem ganga undir heitinu [[Amarna bréfin]].<ref name="Shahinp4" /> Um 1250 f.Kr. fluttust filistear að og blönduðust íbúunum sem fyrir voru og töpuðu þannig þjóðareinkennum sínum eftir nokkrar kynslóðir.<ref name="Shahinp6"/> === [[Járnöld]] (1200 – 330 f.Kr.) === Leirkeraleifar skreyttar með stílfærðum fuglum sem fundist hafa í [[Asqelon]], [[Ashdod]], [[Gat (borg)|Gat]], [[Ekron]], [[Gasaborg|Gasa]] eru fyrstu sönnunargögnin fyrir búsetu Filistea á svæðinu.<ref name="Shahinp6" /> Filistear eru taldir hafa borið með sér járnvopn og stríðsvagna auk nýrrar aðferðar til að gerja vín.<ref name="Shahinp6" /> Þróun á tímabilinu 1250 til 900 f.Kr. er umdeild, styrinn stendur um það hvort taka eigi frásögn Gamla testamentisins, þar sem Ísraelar sigra Kanaanland, alvarlega.<ref name=Ladislau>{{cite journal|title=Historiographic Views on the Settlement of the Jewish Tribes in Canaan|author=Gyémánt, Ladislau|publisher=Sacra Scripta|volume=1/2003|date=2003|page=26 - 30|url=http://www.ceeol.com/aspx/issuedetails.aspx?issueid=ed58f96d-8032-41bb-8d65-f34a8b8f2a36&articleId=835a199a-72a0-4b2d-ba9c-32b1347129f5}}</ref> Niels Peter Lemche, [[biblíufræði]]ngur við [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]], sagði í ritgerð sinni að sú frásögn sem birtist í biblíunni „er í mótsögn við nokkra mynd af palestínskum samfélögum til fornra, sem hægt er að gera sér í hugarlund, byggða á fornum heimildum frá svæðinu.“<ref name=LemcheJHS>{{cite web|title=On the Problems of Reconstructing Pre-Hellenistic Israelite (Palestinian) History|author=Niels Peter Lemche|publisher=Journal of Hebrew Scriptures|accessdate=05.10.2007|url=http://www.arts.ualberta.ca/JHS/Articles/article_13.htm|archive-date=2007-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070429011617/http://www.arts.ualberta.ca/JHS/Articles/article_13.htm|url-status=dead}}</ref> ==== Tímabil Gamla testamentsins ==== [[Mynd:Levant 830.png|thumb|Kort af syðri Austurlöndum, u.þ.b. [[830 f.Kr.]]. {{legend|#00ff00|Júdaríki}} {{legend|#008000|Ísraelsríki}} {{legend|#777777|Borgarríki Filistea}} {{legend|#3000ee|Borgarríki Fönikía}} {{legend|#7777ff|Konungsríki Ammons}} {{legend|#ffff00|Konungsríkið Edom}} {{legend|#007777|Konungsríkið Aram-Damaskus}} {{legend|#ffffff|Aramískir ættbálkar}} {{legend|#800080|Arubu ættbálkar}} {{legend|#804020|Nabatu ættbálkar}} {{legend|#005fff|Assýría}} {{legend|#808040|Konungsríkið Moab}} ]] Þó menn deili um hvort Hebrear hafi komið til Kanaanslands frá Egyptalandi eða komið úr kafi þeirrar fólksmergðar sem á svæðinu var, þá eru menn sammála um að það hafi gerst á milli 13. og 12. öld fyrir Krist.<ref name=Ladislau/> Samkvæmt biblíuhefð var [[Ísraelsríki]] stofnað af hebreskum ættbálkum undir stjórn Sál sem varð fyrsti konungurinn um 1020 f.Kr.<ref name=MFA>{{cite web|title=Facts about Israel:History|publisher=Israeli Ministry of Foreign Affaits|accessdate=05.10.2007|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/History/History+of+Israel/Facts%20About%20Israel-%20History|archiveurl=https://archive.today/20121218182900/http://www.mfa.gov.il/MFA/History/History+of+Israel/Facts%20About%20Israel-%20History|archivedate=2012-12-18}}</ref> Árið 1000 f.Kr. var Jerúsalem gerð höfuðborg [[Ríki Davíðs]] og um þetta leiti er talið að fyrsta [[Jahvehofið]] í Jerúsalem hafi verið reist af Salómon konungi.<ref name=MFA/> Um 930 f.Kr. hafði konungsríkið skipst í tvennt, Ísraelsríki í norðri og [[Júdaríki]] í suðri.<ref name=MFA/> Fornleifar gefa til kynna að síðla á 13. öld, 12. öld og snemma á 11. öld f.Kr. byggðust mörg hundruð óvarin smáþorp og mörg þeirra í fjöllum Palestínu.<ref name=LemcheJHS /> Á 11. öld fór þeim að fækka en þess í stað reistu menn víggirta bæi.<ref name=LemcheJHS /> Það dróg úr umsvifum Egypta á svæðinu á þessu tímabili, þó þykir líklegt að [[Bet She'an]] hafi verið egypskt virki þar til snemma á 10. öld f.Kr.<ref name=LemcheJHS /> Stjórnmál samfélagsins einkenndust af illdeilum milli valdamanna þar til um miðja 9. öld þegar nokkrir höfðingjar sameinuðu krafta sýna í stjórnarbandalagi sem var stærra í sniðum en þekktist á bronsöld.<ref name=LemcheJHS/> Á árunum 722 til 720 f.Kr. var nyðra Ísraelsríki sigrað af assýríska heimsveldinu og Hebrear gerðir útlægir.<ref name=MFA/> Árið 586 f.Kr. var Júda sigrað af babýlónska heimsveldinu og Jerúsalem, ásamt Jehóvahofinu, lagt í eyði.<ref name=MFA/> Flestir Hebreanna voru sendir í þrældóm til Babýlóníu.<ref name="Shahinp6" /> ==== Persnesk yfirráð (538 f.Kr.) ==== Eftir myndun persneska heimsveldisins var gyðingum leyft að flytja aftur til þess lands sem trúarrit þeirra nefndu Land Ísraela og þeim veitt sjálfsstjórn. Það var um þessar mundir sem hið síðara Jehóvahof var reist í Jerúsalem.<ref name="Shahinp6" /> Sabastiye, nærri [[Nablus]], var nyrsta skattland Persa í Palestínu og systu landamæri þeirra voru við [[Hebron]].<ref name="Shahinp6" /> Sumir íbúanna þjónuðu í hernum og í smærri stöðum innan landstjórnar Persa en flestir stunduðu áfram landbúnað. Um 400 f.Kr. gerðu Nabatear innrás í suðurhluta Palestínu og stofnuðu þar menningarsamfélag við Negev sem varaði fram til 160 f.Kr.<ref name="Shahinp6" /> === [[Fornöld]] === <gallery> Mynd:CanaanMap.jpg|Kort frá 1882 af Kanaanlandi. Það sýnir skiptingu landsins á milli [[Ísraelar|tólf afkomenda Abrahams]]. (American Sunday-School Union of Philadelphia). Mynd:First century Iudaea province.gif|Rómverska [[skattlandið Iudaea]] (Júdea) á fyrstu öld e.Kr. Mynd:Palestine in the time of Christ.jpg|Palestína á tímum Jesús Krists, eftir B.W. Johnson (1891) úr ritinu ''The People's New Testament''. Mynd:Israel Byzantine 5c.jpg|5. öld e.Kr.: Sýnir biskupsdæmið ''Palestínu I'' (ríki Filistea, Júdea og Samaría) og ''Palestínu II'' (Galílea og Perea) Mynd:Age of Caliphs.png|Kalífadæmið, [[622]] – [[750]]. </gallery> ==== Hellenísk yfirráð (333 f.Kr.) ==== Persneska heimsveldið leið undir lok stuttu eftir að Makedóníumenn undir stjórn [[Alexander mikli|Alexanders mikla]] réðust inn í Palestínu.<ref name = "Shahinp7">Shahin (2005), 7</ref> Þegar Alexander lést, án þess að hafa látið eftir sig erfingja, skiptu herforingjar hans landsvæðinu sem hann hafði lagt undir sig á milli sín. Júdea var fyrst undir stjórn [[Ptolemajaríkið|Ptólemajaríkis]] og síðar [[Selevkídaríki]]s.<ref name=Pastor>Pastor, 1997, 41.</ref> Ásýnd landsins breyttist auðsjáanlega vegna mikils vaxtar og þróunar, vegna skipulagningar þéttbýlis og bygginga víggírtra borga.<ref name=Shahinp7 /> Hellenísk hefð í leirkerasmíð blandaðist þeirri palestínsku. Iðnaður og viðskipti döfnuðu, þá sérstaklega á hellenískum yfirráðasvæðum, svo sem Askalan, Gasa, Jerúsalem, Jaffa og Neblus.<ref name=Shahinp7 /> Gyðingar í Júdeu höfðu takmarkað sjálfsforræði bæði hvað varðaði trú- og stjórnmál á tímum [[Antíokkos 3.|Antíokkosar 3.]]<ref>Hayes & Mandell, 1998, 41.</ref> Vegna hrifningar á [[hellenismi|hellenisma]] og þörf á að skapa einingu meðal íbúa Jerúsalem gegn Rómverjum, sem voru að sækja í sig veðrið, tók [[Antíokkos 4.]] upp þá stefnu að aðlaga íbúa Jerúsalem að grískum siðum og draga úr þeim aðskilnaði sem ríkti á milli gyðinga og annarra. Gyðingatrú var bönnuð og lá líflát við.<ref>{{cite book|author1=Helle, Knut|author2=Jarle Simensen|author3= Kåre Tønnesson|author4= Sven Tägil|others=þýðing: Þórhildur Sigurðardóttir|title=Saga Mannkyns: Asía og Evrópa mætast, 200 f.Kr. - 500 e.Kr.|pages=bls. 121|chapter=Gyðingdómur milli Írans og Rómar|language=íslenska|publisher=Almenna Bókafélagið|year=1988}}</ref> Af þessum sökum reyndu sumir að fela örmul [[umskurður|umskurðar]].<ref name=Johnston186>Johnston, 2004, 186.</ref> Deilur milli forsprakka umbótastefnunnar [[Jason (æðsti prestur)|Jasons]] og [[Menelaus (æðsti prestur)|Menelausar]] leiddi að lokum til borgarastyrjaldar og íhlutunar Antíokkosar 4.<ref name=Johnston186/> Áframhaldandi ofsóknir á gyðingum leiddu til [[Uppreisn Makkabea|uppreisnar Makkabea]] undir stjórn [[Hasmonear|Hasmonea]], en þeir unnu fljótlega sigur og var Jónatan Mekkabeus, sonur Hasmoneusar, gerður landstjóri og æðsti prestur Júdeu 152 og hellenistar reknir úr Jerúsalem.<ref name=Johnston186/><ref>{{cite book|author1=Helle, Knut|author2=Jarle Simensen|author3= Kåre Tønnesson|author4= Sven Tägil|others=þýðing: Þórhildur Sigurðardóttir|title=Saga Mannkyns: Asía og Evrópa mætast, 200 f.Kr. - 500 e.Kr.|pages=bls. 121-122|chapter=Gyðingdómur milli Írans og Rómar|language=íslenska|publisher=Almenna Bókafélagið|year=1988}}</ref> Hasmonear deildu um sjálfræði við [[Aristobúlos 2.]] og [[Hyrcanus 2.]] í um öld þar til rómverski herstjórinn [[Pompeius]] kom til landsins. Landið varð þá leppríki Rómverja undir stjórn Hyrcanusar og síðar skattland Rómverja sem landstjóri Sýrlands stjórnaði.<ref>Chancey, 2005, 44.</ref> ==== Rómversk stjórn (63 f.Kr) ==== Þó svo Pompeius kæmi til Palestínu 63 f.Kr., varð rómversk stjórn ekki sterk fyrr en undir stjórn [[Heródes mikli|Heródesar mikla]] konungs.<ref name=Shahinp7 /> Þéttbýlisskipulag rómverja einkenndist af því að hanna borgina í kringum aðaltorgið ([[latína]]: Forum) þar sem aðalgötur borgarinnar liggja saman — [[Cardo]], sem liggur frá norðri til suðurs og Peladious sem liggur frá austri til vesturs.<ref name=Shahinp7 /> Borgir voru tengdar saman með miklu vegakerfi sem þjónaði bæði viðskiptalegum og hernaðarlegum tilgangi. Einar merkilegustu fornleifar frá þessum tíma eru [[Heradion]] (Tell el-Fureidis) suður af Betlehem og [[Caesarea]].<ref name=Shahinp7 /> Um það bil sem Jesús er talinn hafa fæðst, var ókyrrð í rómversku Palestínu og beinni stjórn Rómverja var aftur komið á.<ref name=Shahinp7 /> Kristnir menn voru kúgaðir og þó flestir tækju upp siði Rómverja voru margir, þá sérstaklega gyðingar, sem þoldu illa að vera undir stjórn þeirra.<ref name=Shahinp7 /> Í [[fyrra stríð gyðinga gegn Róm|fyrra stríði gyðinga við Róm]] ([[66]]-[[73]]), hertók [[Títus]] Jerúsalem og rændi og eyðilegði [[Jehóvahof|musterið]] svo aðeins stóðu eftir stoðveggir, þar á meðal vestur veggurinn sem kallaður er [[Grátmúrinn]]. Árið 135, í kjölfar [[Bar Kokhba uppreisnin|uppreisnar gyðinga]] rak rómverski keisarinn [[Hadrianus]] alla gyðinga í Júdeu í útlegð og lá líflát við. Þá fluttust gyðingar margir til Samaríu og Galíleu.<ref name = "Lehmann" /> Tiberias varð höfuðstaður ættfeðra gyðinga sem voru sendir í útlegð.<ref name=Shahinp7 /> Rómverjar breyttu nafni Júdeu í Sýría-Palestína.<ref name = "Lehmann" /> Hadrianus keisari (132 e.Kr) endurnefndi Jerúsalem „Aelia Capitolina“ og byggði þar hof til heiðurs [[Júpíter (guð)|Júpíter]].<ref name=Shahinp7 /> Kristin trú var iðkuð á laun og hellenismi hélt áfram að breiðast út í Palestínu undir stjórn [[Septimius Severus]] (193 - 211 e.Kr).<ref name=Shahinp7 /> Nýjar borgir mynduðust við [[Eleutheropolis]] (Beit Jibrin), Diopolis ([[Lod|Lydd]]) og [[Nicopolis]] ([[Emmaus]]).<ref name=Shahinp7 /> ==== Yfirráð Austrómverska keisaradæmisins (330 – 640 e.Kr.) ==== Trúskipti [[Konstantínus mikli|Konstantín]]s keisara um 330 e.Kr. urðu til þess að [[kristni]] var gerð að ríkistrú Palestínu.<ref name="Shahinp8">Shahin (2005), 8</ref> Eftir að móðir hans, keisaraynjan Helena, fann þann stað sem hún taldi að Kristur hafði verið krossfestur á, var [[Kirkja hinnar helgu grafar]] byggð í Jerúsalem.<ref name=Shahinp8 /> [[Fæðingarkirkjan]] í Betlehem og [[Uppstigningarkirkjan]] í Jerúsalem voru einnig byggðar í stjórnartíð Konstantíns.<ref name=Shahinp8 /> Því varð Palestína höfuðból pílagríma og meinlætismanna alls staðar að úr heiminum.<ref name=Shahinp8 /> Mörg klaustur voru byggð, þar á meðal [[Klaustur heilags Georgs]] í Wadi al-Qild, Deir Quruntul og Deir Hijle nálægt Jeríkó, og Deir Mar Saba og Deir Theodosius austur af Betlehem. (''Deir'' er arabíska og þýðir [[klaustur]]).<ref name=Shahinp8 /> Árið 352 e.Kr. gerðu gyðingar uppreisn gegn býsantískum yfirvöldum í [[Tiberias]] og öðrum hlutum Galíleu, en sú uppreisn var kvödd niður með grimmilegum hætti.<ref name=Shahinp8 /> Um 390 e.Kr. var Palestínu skipt í þrennt, ''Palaestina Prima, Secunda og Tertia'' (latína fyrir fyrsta, önnur og þriðja Palestína).<ref name=Shahinp8 /> ''Palaestina Prima'' samanstóð af Júdeu, Samaríu<!---, ströndinni (sjálfsagt átt við Filisteu, en ég er ekki viss)---> og Pereu, en landstjórinn var búsettur í [[Caesarea|Caesareu]]. ''Palaestina Secunda'' samanstóð af löndum Galíleu, neðri hluta Jezreeldal, löndum austur af Galíleu og vestur hluta fyrrum Decapolis og sat landstjórinn við stjórnvölinn í Scythopolis. ''Palaestina Tertia'' samanstóð af Negev, suðurhluta Jórdan og Siníu, en höfuðból landstjórans var í [[Petra|Petru]]. ''Palaestina Tertia'' var einnig þekkt sem ''Palaestina Salutaris''.<ref name=Shahinp8 /> Árið [[536]] e.Kr. gerði [[Justinianus 1.]] landstjórann í Caesareu að prókonsúl yfir allri Palestínu. Jústinianus taldi að stöðuhækkun landstjórans væri við hæfi þar sem hann væri ábyrgur fyrir „umdæminu sem vor herra Jesús Kristur... birtist á jarðríki“.<ref name=Holum>Kenneth G. Holum „Palestine“, ''The Oxford Dictionary of Byzantium.'' Alexander P. Kazhdan (ritstj.). Oxford University Press, 1991.</ref> Þetta útskýrir af hverju Palestína blómgaðist svo undir stjórn Kristinna. Fólksfjölgun í borgum á borð við [[Caesarea Maritima]], Jerúsalem, Scythopolis, Neapolis og Gasa náði hámarki um þessar mundir og gátu þær af sér marga Kristna fræðimenn á sviðum [[mælskulist|mælsku]], [[sagnaritun]]ar (sbr. [[Eusebius kirkjufaðir|Kirkjusaga Eusebiusar]])<!---, classicizing history---> og helgisagnaritunar.<ref name=Holum/> Austurrómverska ríkið tapaði yfirráðum yfir Palestínu tímabundið á meðan hernám Persa stóð yfir [[614]]–[[628]] e.Kr. Svo árið [[643]] tapaði ríkið yfirráðum endanlega þegar Múslimar komu en þeir unnu fullnaðar sigur á býsantíska herliðinu í [[bardaginn um Yarmouk|bardaganum um Yarmouk]] árið [[636]]. Jerúsalem gafst upp [[638]] og Caesarea á milli [[640]] og [[642]]. === Kalífadæmi Araba (638 – 1099 e.Kr.) === Árið 638 e.Kr. skrifuðu kalífinn [[Umar|Omar ibn al-Khattāb]] og Sophronius, býsantíski borgarstjóri Jerúsalem, undir ''Al-Uhda al-'Omariyya'' ([[Umariyya sáttmálinn]]) sem kvað á um réttindi og skyldur allra sem ekki voru múslimar í Palestínu.<ref name="Shahinp8"/> Gyðingum var leyft að snúa aftur til Palestínu í fyrsta skipti eftir 500 ára útlegð sem Rómverjar höfðu rekið þá í og austrómverskir ráðamenn fylgdu eftir.<ref name="Shahinp10">Shahin (2005), page 10</ref> Omar Ibn al-Khattab varð fyrstur sigurvegara Jerúsalem til að ganga inn í borgina. Þegar hann heimsótti þann stað sem í dag kallast [[Haram al-Sharif]], lýst hann því yfir að um heilagan tilbeiðslustað væri að ræða.<ref name="Shahinp10" /> Þær borgir sem viðurkenndu nýja yfirvaldið voru skrásettar á þessum tíma og voru: Jerúsalem, Nablus, [[Jenin]], [[Akko]], Tiberias, [[Bet Shean]], Caesarea, Lajjun, [[Lod]], [[Jaffa]], Imwas, Beit Jibrin, Gasa, [[Rafah]], [[Hebron]], [[Yubna]], [[Haifa]], [[Safad]] and Askalan.<ref name="Shahinp10" /> ==== Ættveldi [[Umayyad]] ([[661]] – [[750]] e.Kr.) ==== Í stjórnartíð Umayyad-ættarinnar var héraðinu ''ash-Sham'' (arabíska fyrir Æðra Sýrland), sem Palestína tilheyrði, skipt í fimm umdæmi. ''[[Jund Filastin]]'' (arabíska: جند فلسطين; þýðir bókstaflega „her Palestínu“) var svæði sem teygði sig frá Sínaí til sléttunar við Akko. Helstu borgir voru [[Rafah]], [[Caesarea]], [[Gasaborg|Gasa]], [[Jaffa]], [[Nablus]] and [[Jeríkó]]. Í fyrstu var Lod höfuðborgin, en árið 717 varð nýbyggða borgin [[Ramla]] gerð að höfuðstað. ''Jund al-Urdunn'' (þýðir bókstaflega „her Jórdan“) var norðaustur af Filistíu. Helstu borgir voru [[Legio]], [[Akko, Ísrael|Akko]], [[Beit She'an]],[[Tyre]] og höfuðborgin var [[Tiberias]]. Árið 691 skipaði kalífinn [[Abd al-Malik ibn Marwan]] svo fyrir að hefja ætti byggingu [[Helgidómurinn á klettinum|Helgidómsins á klettinum]] þar sem talið var að Múhammeð spámaður hafi hafið næturför sína til himnaríkis, á stalli Jehóvahofsins sem stóð þar áður. Um áratug síðar skipaði kalífinn [[Al-Walid I]] svo fyrir að [[Al-Aqsa-moskan]] yrði byggð.<ref name="Shahinp10" /> Kristnir menn og gyðingar voru opinberlega titlaðir „[[Fólk bókarinnar]]“ í stjórnartíð Umayyad-ættarinnar til þess að undirstrika sameiginlega arfleifð þeirra og Múslima.<ref name="Shahinp10" /> ==== Kalífadæmi [[Abbasídar|Abbasída]] (750 – 969 e.Kr.) ==== Palestína skipti Abbasída ekki eins miklu máli og fyrri kalífa, þó komu kalífar með aðsetur í Bagdad á helga staði í Jerúsalem og héldu áfram að byggja við Ramla.<ref name="Shahinp10" /> Strandsvæði voru víggirt og borgir á borð við Akko, [[Haifa]], Caesarea, [[Arsuf]], Jaffa and [[Ashkelon]] fengu fjármagn úr hirslum ríkisins til uppbyggingar.<ref name="Shahinp11">Shahin (2005), page 11</ref> Árlegur markaður var í Jerúsalem 15. september og verslunarmenn frá [[Písa]], [[Genóa]], [[Feneyjar|Feneyjum]] og [[Marseilles]] komu þangað til að versla [[krydd]], [[sápa|sápu]], [[silki]], [[ólífuolía|ólífuolíu]], [[matarsykur|sykur]] og [[gler]]búnað í skiptum fyrir evrópskan varnað.<ref name="Shahinp11" /> Kristnir pílagrímar komu einnig frá Evrópu og gáfu miklar fjárhæðir til helgistaði kristinna í Jerúsalem og Betlehem.<ref name="Shahinp11" /> ==== Stjórn [[Fatimída]] (969 – 1099 e.Kr.) ==== Fatimídar, með höfuðstöðvar í [[Túnis]], sögðust vera afkomendur Múhameðs spámanns í gegnum dóttir hans Fatímu og lögðu undir sig Palestínu með innrás frá Egyptalandi árið 969.<ref name="Shahinp11" /> Jerusalem, Nablus, og Askalan voru stækkaðar og endurgerðar í stjórnartíð þeirra.<ref name="Shahinp11" /> Eftir tíundu öld byrjaði ríkjaskipulagið (þar sem því var skipt í Jund) að eyðast og kalífdæmið skiptist í æ smærri parta. Árið 1071 gerðu Tyrkir innrás og tóku Jerúsalem en töpuðu henni aftur 1098.<ref name="Shahinp11" /> : ''[https://www.mideastweb.org/palcaliph1.htm Sjá hér kort af Palestínu]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} á þessu tímabili sem sýnir ríkjaskiptinguna (tilvísun utan Wikipedia).'' [[Mynd:Medieval Arab Palestine.jpg|right|thumb|Kort gert 1890 sem sýnir Palestínu á þessum tíma eins og arabískir landafræðingar lýstu því.]] === Stjórn krossfarana (1099 – 1187 e.Kr.) === :''Sjá aðalgrein um [[Krossferðirnar]]'' Í stjórnartíð krossfaranna voru virki, kastalar, turnar og víggirt þorp byggð, endurbyggð og endurgerð um alla Palestínu á dreifbýlissvæðum.<ref name=Shahinp11 /> Eftirtektarverð eru ummerki byggingarstíls krossfaranna í gamla borgarhluta [[Akko]].<ref name=Shahinp11 /> Í júlí [[1187]] vann kúrdíski hershöfðinginn [[Saladín]], með höfuðstöðvar í [[Kaíró]], sigur í bardaganum um Hattin.<ref name="Shahinp12">Shahin (2005), page 12.</ref> Saladín hélt áfram sigurför sinni til Jerúsalem. Þar gerði hann samning við krossfaranna og leyfði þeim að halda áfram búsetu í Jerúsalem og árið 1229 gerði [[Friðrik 2. (HRR)|Friðrik 2.]] 10 ára samning sem gaf krossförunum aftur stjórn yfir Jerúsalem, Nasaret og Betlehem.<ref name=Shahinp12 /> Árið [[1270]] gerði [[Baibar]] [[súltan]] krossfarana útlagða úr ríki sínu, en þeir fengu þó að halda bækistöðvum í Akko þar til 1291.<ref name=Shahinp12 /> Þar með yfirgáfu Evrópubúar Palestínu og héldu aftur til síns heima eða blönduðust fólksmergðinni þar.<ref name=Shahinp12 /> === Mamelúkaríkið (1270 – 1516 e.Kr.) === Palestína var hluti Damaskus-umdæmis í stjórnartíð [[Mamlúkaveldið í Kaíró|'''mamelúka''']], sem höfðu aðsetur í Egyptalandi, og var umdæminu skipt upp í þrjú smærri umdæmi með Jerúsalem, Gasa og Safad sem höfuðborgir.<ref name=Shahinp12 /> Landið var rómað af arabískum og múslímskum riturum sem „blessað land spámanna og heiðraðra íslamskra leiðtoga,“ múslímskir helgistaðir voru „enduruppgötvaðir“ og þangað sóttu margir pílagrímar.<ref name=Shahinp12 /> Í fyrri hluta stjórnartíðar mamelúka (1270 – 1382) voru margir skólar byggðir og leiguhúsnæði fyrir ferðamenn ([[khan]]), moskur sem voru umhirðulausar eða eyðilagðar í stjórnartíð krossfaranna voru uppgerðar. Hins vegar var seinni hluti stjórnartíðar þeirra (1382 – 1517) hnignunarskeið þar sem Mamelukkar stóðu í stríði við [[Mongólar|Mongóla]] utan Palestínu.<ref name=Shahinp12 /> Árið 1486 brutust út hernaðarátök við [[Ósmanaríkið]] í stríði um vestur Asíu. Herir mamelúka töpuðu gegn herjum Ottómanns súltansins, Selim I, og þeir misstu stjórn á Palestínu 1516 eftir bardagan um Marj Dapiq.<ref name=Shahinp12 /> === Ósmanaríkið (1516 – 1917 e.Kr.) === [[Mynd:OttomanEmpireIn1683.png|thumb|right|Landsvæði [[Tyrkjaveldi|Ósmanaveldisins]] árið 1890.]] Eftir sigur Ósmana var Palestína ekki lengur opinbert heiti umdæmisins þar sem Tyrkir nefndu þau gjarnan eftir höfuðborginni. Frá því að Palestína var innlimuð í heimsveldi Ósmana 1516 varð hún að ''[[vilayet]]'' (sem var stjórnsýslueining innan hvers umdæmis) sem tilheyrði Damaskus-Sýrlandi þar til 1660. Svo tilheyrði hún Sídon með hléum þar sem Frakkar tóku Jaffa, Haifa og Caesarea á tímabilinu 7. mars 1799 til júlí 1799. Þann 10. maí 1832 varð Palestína innlimuð af undirkonungnum [[Múhameð Alí af Egyptalandi]] (en tilheyrði áfram Ósmanaríkinu að nafninu til), en í nóvember 1840 féll ríkið aftur í beina stjórn Ósmana. Gamla nafnið, Palestína, var áfram algengt í hálfformlegum umræðum. Mörg dæmi þess hafa varðveist frá 16. og 17. öld.<ref>Gerber, 1998.</ref> Á 19. öld byrjaði ríkistjórn Ósmanaríkis að nota hugtakið ''Arz-i Filistin'' (‚Land Palestínu‘).<ref>Mandel, 1976, p. ''xx''.</ref> Á meðal menntaðra var hugtakið ''Filastin'' algengt, þá var átt við alla Palestínu, umdæmis Jerúsalem.<ref>Porath, 1974, pp. 8-9.</ref> Eftir [[fyrri heimsstyrjöldin]]a töpuðu Ósmanar völdum í Palestínu og [[Bretar]] settust við stjórnvölinn. === 20. öldin === Í Evrópu, upp að fyrri heimsstyrjöldinni, var nafnið „Palestína“ notað óformlega um það svæði sem náði frá Raphai, sem er suðaustur af Gasa, norður til [[Nahr el Lītani]] sem tilheyrir nú [[Líbanon]]. Hafið markaði landamærin til vesturs en í austri mörkuðust þau af upphafi eyðimerkur Sýrlands sem var illa skilgreint. Í ýmsum evrópskum heimildum voru landamærin til austurs sögð við Jórdan eða rétt austur af Amman eða einhvers staðar þar á milli. [[Negev-eyðimörkin]] var þó ekki talin með.<ref>[Biger]</ref> Samkvæmt [[Sykes–Picot-samkomulagið|Sykes-Picot-sáttmálanum]] frá 1916 sáu menn fram á að mest öll Palestína yrði alþjóðlegt verndargæslusvæði undir stjórn Breta eða Frakka þegar Ósmanar höfðu tapað þar völdum. Stuttu eftir það gaf breski utanríkisráðherrann [[Arthur Balfour]] út [[Balfour-yfirlýsingin|yfirlýsingu sína]] sem kvað á um að í Palestínu yrði Gyðingaathvarf. [[Egypska leiðangursveitin]], leidd af marskálknum [[Edmund Allenby, 1st Viscount Allenby|Edmund Allenby]] hertók Jerúsalem [[9. desember]] [[1917]]. Uppgjöf Tyrkja fylgdi í kjölfarið á sigri Breta í [[Bardaginn um Megiddo|bardaganum um Megiddo]] í september [[1918]] og höfðu þeir þá náð gjörvallri Palestínu á sitt vald.<ref>Hughes, 1999, p. 17; p. 97.</ref> <gallery> Mynd:BritishMandatePalestine1920.png|Palestína og Transjórdanía voru hluti af umdæminu sem Bretum var falið að stjórna af Þjóðabandalaginu. Mynd:UN Partition Plan Palestine.png|Skipting S.Þ. á Palestínu 1947. Mynd:Map of Israel, neighbours and occupied territories-V3-en.png|Palestína eins og hún er í dag: [[Ísrael]], [[Vesturbakkinn]], [[Gasaströndin]] og [[Gólanhæðir]]nar. </gallery> ==== Palestína í forsjá Breta (1920 – 1948) ==== {{aðalgrein|Umboðsstjórn Breta í Palestínu}} [[Mynd:BritishMandatePalestine1920.png|thumb|right|Palestína og Transjórdanía voru hluti af umdæminu sem Bretum var falið að stjórna af Þjóðabandalaginu.]] Formleg notkun orðsins „Palestine“ var aftur notuð í ensku þegar Bretum var falið að stjórna Palestínu. Bretar gerðu ensku, hebresku og arabísku opinber tungumál svæðisins. ''Palestína'' var þá svo nefnd í ensku og arabísku en ''Palestína, land Ísraela'' ('''(פלשתינה (א"י''') á hebresku. Í apríl 1920 fundaði Æðstaráð Bandamanna (Bandaríkin, Stóra Bretland, Frakkland, Ítalía og Japan) í [[San Remo ráðstefnan|Sanremo]] og teknar voru ákvarðanir um sigruðu landsvæðin. Bretar tóku við umráðum í Palestínu þó ekki væri afráðið hver landamörk yfirráðasvæðisins yrðu eða hvernig því yrði stjórnað. [[Chaim Weizmann]] var forsvarsmaður Síónistasamtakanna á fundinum og sagði frá í fundargerð sinni til félagsins: :„Enn er óákveðið um mikilvæg atriði, svo sem hvernig stjórn verður háttað og hver landamörk Palestínu eru. Mörkin sem umræðir eru þau milli franska Sýrlands og Palestínu sem munu marka landamærin í norðri og í austri sem liggja að arabíska Sýrlandi. Önnur mörk verða ekki ákveðin fyrr en Feisal emír kemur til Friðarráðstefnunar, sem verður líklegast í París.“<ref>'Zionist Aspirations: Dr Weizmann on the Future of Palestine', ''The Times'', Saturday, [[8 May]], 1920; p. 15. Þýðing eftir notendur íslensku Wikipeda.</ref> [[Mynd:British Mandate Palestinian passport.jpg|thumb]] Í júlí 1920 ráku Frakkar [[Faisal 1. Írakskonungur|Faisal bin Husayn]] frá Damaskus og enduðu þar með lítilshæfa stjórn hans yfir Transjórdaníu, þar sem höfðingjar höfðu í gegnum árin spyrnt fótum við hvers kyns miðstýrðri stjórn. Höfðingjarnir (arabíska: [[sheik]]) sem áður höfðu verið hliðhollir [[Sharif Mekka|Sharifnum í Mekka]] báðu Breta að taka við stjórn svæðisins. [[Herbert Samuel]] bað um að palestínska yfirráðasvæðið næði einnig til Transjórdaníu en á fundum í Kaíró og Jerúsalem á milli [[Winston Churchill]] og [[Abdúlla 1. Jórdaníukonungur|Abdúlla emírs]] í mars 1921 var ákveðið að Abdúlla myndi stjórna því svæði (í fyrstu aðeins í sex mánuði) fyrir hönd palestínskra yfirvalda. Sumarið 1921 varð Transjórdanía hluti yfirráðasvæðis Breta að undanskildu [[Heimaland Gyðinga|heimalandi Gyðinga]].<ref>Gelber, 1997, pp. 6-15.</ref> 24. júlí 1922 samþykki Þjóðabandalagið skilyrði Breta um yfirráð yfir Palestínu og Transjórdaníu. 16. september var yfirlýsing Balfour svo samþykkt af Þjóðabandalaginu en Transjórdanía undanskilin fyrirhuguðu heimalandi Gyðinga.<ref>Sicker, 1999, p. 164.</ref> Þá samanstóð yfirráðasvæði Breta af Palestínu sem var um 23% svæðisins og Transjórdaníu sem var um 77%. Transjórdanía var dreifbýlt svæði þar sem lítið var um náttúruauðlindir og stór hluti þess var eyðimörk. Bandaríkjamenn efuðust um fyrirætlanir Breta og héldu að um áframhaldandi [[heimsvaldastefna|nýlendustefnu]] væri að ræða. Því var því skotið á frest að veita þeim yfirráð. Svipaðar efasemdir vöknuðu um ásetning Frakka og Ítala. Því neituðu Frakkar að samþykkja bresk yfirráð í Palestínu fyrr en þeirra eigin yfirráð yfir Sýrlandi voru staðfest.<ref>Louis, 1969, p. 90.</ref> Áður en Bretum voru veittir stjórnartaumarnir árið 1923 notuðu þeir stundum hugtakið Palestína um það svæði sem er vestur af Jórdan en kölluðu svæðið austan megin við ánna Trans-Jordan (Transjórdanía)<ref>Ingrams, 1972</ref><ref>{{cite web | url = http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/349b02280a930813052565e90048ed1c | title = Mandate for Palestine - Interim report of the Mandatory to the LoN/Balfour Declaration text | accessdate = 2007-03-08 | date = 1921-07-30 | publisher = League of Nations | language = English | archive-date = 2007-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071011121906/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/349b02280a930813052565e90048ed1c |url-status=dead }}</ref> Æ fleiri gyðingar fluttu til svæðisins á þessum tíma. [[Mynd:Palestine stamp.jpg|thumb|right|130px|Frímerki frá Palestínu gefið út í stjórnartíð Breta.]] Á næstum árum í aðdraganda [[Seinni heimsstyrjöldin|Seinni heimsstyrjaldarinnar]] versnaði staða Breta í Palestínu. Margir þættir orsökuðu þetta, þar á meðal: * Hröð hnignun vegna linnulausra árása ísraelsku hryðjuverkasamtakanna [[Irgun]] og [[Lehi]] á breska ráðamenn, herlið og hernaðarleg skotmörk. Þetta olli miklum skaða og dróg úr baráttuanda Breta auk þess sem andstaða gegn hersetunni fór vaxandi heima fyrir. Bretar vildu hermennina heim.<ref>Colonel Archer-Cust, Chief Secretary of the British Government in Palestine, said in a lecture to the Royal Empire Society that "The hanging of the two British Sergeants [an Irgun retaliation to British executions] did more than anything to get us out [of Palestine]". (The United Empire Journal, November-December 1949, taken from ''The Revolt'', by Menachem Begin)</ref> * Almannaálit um allan heim gagnvart Bretum fór versnandi vegna þess að Bretar reyndu að koma í veg fyrir að þeir sem lifðu af [[Helförin]]a kæmust inn í landið en þeir sendu þá frekar í flóttamannabúðir til [[Kýpur]] eða jafnvel aftur til Þýskalands. * Kostnaðurinn við uppihald 100.000 manna hers í Palestínu var mikill baggi fyrir efnahag Bretlands sem var þegar í vandræðum vegna kreppu sem fylgdi í kjölfar stríðsloka. Loks, snemma árs 1947, lýsti breska ríkistjórnin því yfir að þeir vildu afsala sér umráðum í Palestínu og fela þau í hendur Sameinuðu þjóðanna. ==== Skipting Sameinuðu þjóðanna ==== Þann 29. nóvember 1947 samþykkti [[Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna]] tvískiptingu Palestínu með atkvæðagreiðslu og var 2/3 ríkjanna meðmæltur. Hugmyndin var að leysa úr deilum araba og gyðinga með því að skipta svæðinu á milli þjóðarbrotanna og gera Jerúsalem að verndarsvæði undir stjórn S.þ. Forsprakkar gyðinga samþykktu þessa tillögu en arabar voru mótfallnir og neituðu að taka þátt í samningarviðræðum. Arabísk og múslímsk nágrannalönd voru einnig mótfallinn skiptingu. Samfélag araba brást ókvæða við þegar [[Æðrinefnd araba]] (e. Arab Higher Committee), sem var eins konar stjórnmálaflokkur Palestínumanna, lýsti yfir verkfalli og í kjölfarið fylgdu [[Óeirðirnar í Jerúsalem 1947|miklar óeirðir]]. Ísrael var stofnað [[14. maí]] [[1948]] og næsta dag lauk stjórn Breta yfir Palestínu formlega. Fljótlega eftir sjálfstæðisyfirlýsingu Ísrael réðust arabískir herir á það (þ.e. herir [[Líbanon]], [[Sýrland]]s, [[Írak]], [[Egyptaland]]s, [[Jórdanía|Jórdaníu]], [[Her heilagsstríðs]], [[Frelsisher araba]] og arabar þar búsettir) og hófst þá [[Araba-Ísrael stríðið 1947|stríð Araba og Ísraela]]. Því var skiptingunni aldrei komið í verk. === Staðan í dag === 1949 gerðu stríðandi fylkingar vopnahlé og var þá úr sögunni að stofna sjálfstætt ríki Palestínu. Löndum var skipt á milli Ísraela, Egypta, Sýrlands og Jórdaníu. Auk þess svæðis sem Ísraelum var íhlutað samkvæmt áður fyrirhugaðri skiptingu náðu þeir um 26% þess lands vestan við Jórdan sem áður hafði verið undir stjórn Breta. Jórdanía innlimaði um 21% þess lands, sem nú kallast [[Vesturbakkinn]]. Jerúsalem var skipt, Jórdanía fékk austurhlutann ásamt elsta hlusta borgarinnar og Jerúsalem vesturhlutan. Gasaströndinn var undir stjórn Egyptalands. Samkvæmt [[CIA World Factbook]],<ref>Population data calculated from three pages of the online CIA World Factbook https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160527061410/https://www.cia.gov/library/publications//the-world-factbook/geos/is.html |date=2016-05-27 }} https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/we.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190706155258/https://www.cia.gov/LIBRARY/publications/the-world-factbook/geos/we.html |date=2019-07-06 }} https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gz.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140608204417/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gz.html |date=2014-06-08 }}</ref> segjast 49% þeirra 10 milljóna sem búa á milli Miðjarðarhafsins og Jórdaníu vera Palestínumenn, Arabar, Bedúínar og eða Drúsar. Þar af er ein milljón arabískir ríkisborgarar í Ísrael. Hinar fjórar milljónirnar sem ekki eru ríkisborgarar búa á Vesturbakkanum og Gasaströnd. Þeir búa í lögsögu Palestínska þjóðveldisins sem starfar eftir skilyrðum Ísraels. Samkvæmt 49. grein fjórða hluta Genfarsáttmálans er flutningur óbreyttra borgara hernámsþjóðar á hernumið land óheimil <ref>{{Cite web |url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/385ec082b509e76c41256739003e636d/6756482d86146898c125641e004aa3c5 |title=Geymd eintak |access-date=2009-12-18 |archive-date=2016-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160623165144/https://www.icrc.org/ihl.nsf/385ec082b509e76c41256739003e636d/6756482d86146898c125641e004aa3c5 |url-status=dead }}</ref>, en þrátt fyrir það búa hundruð þúsunda ísraelskir landnemar ólöglega á herteknu landi Palestínumanna, í 121 landnemabyggðum á Vesturbakkanum og í Austur-Jerúsalem <ref>http://www.btselem.org/</ref>. == Tenglar == {{commonscat|Maps of the history of the Middle East|Palestínu}} {{wikivitnun|Palestine|Palestínu}} * The Hope Simpson Report (London, 1930) [http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/e3ed8720f8707c9385256d19004f057c!OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922032908/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/e3ed8720f8707c9385256d19004f057c%21OpenDocument |date=2008-09-22 }} * Palestine Royal Commission Report (the Peel Report) (London, 1937) [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/peel1.html] * Skýrsla til Þjóðabandalagsins (1928) [http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/3d14c9e5cdaa296d85256cbf005aa3eb/a212ce7d6edb27c6052565d4005af973!OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005130923/http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/3d14c9e5cdaa296d85256cbf005aa3eb/a212ce7d6edb27c6052565d4005af973!OpenDocument |date=2008-10-05 }} * Skýrsla til Þjóðabandalagsins (1929) [http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/38bed104db074b49052565e70054eb22!OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005170221/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/38bed104db074b49052565e70054eb22!OpenDocument |date=2008-10-05 }} * Skýrsla til Þjóðabandalagsins (1934) [http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/3d14c9e5cdaa296d85256cbf005aa3eb/a212ce7d6edb27c6052565d4005af973!OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005130923/http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/3d14c9e5cdaa296d85256cbf005aa3eb/a212ce7d6edb27c6052565d4005af973!OpenDocument |date=2008-10-05 }} * Skýrsla til Þjóðabandalagsins (1935) [http://domino.un.org/UNISPAl.NSF/3d14c9e5cdaa296d85256cbf005aa3eb/b672dc87b2d50447052565d4005173df!OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005170211/http://domino.un.org/UNISPAl.NSF/3d14c9e5cdaa296d85256cbf005aa3eb/b672dc87b2d50447052565d4005173df!OpenDocument |date=2008-10-05 }} * [https://www.mideastweb.org/palpop.htm www.mideastweb.org - Vefsíða sem inniheldur mikið magn tölfræðilegra upplýsinga um þýðið í Palestínu]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.drberlin.com/palestine/ Mynt og seðlar Palestínu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625124325/http://www.drberlin.com/palestine/ |date=2007-06-25 }} * [https://www.worldstatesmen.org WorldStatesmen- Kort, flögg, tímatal, sjá: Israel and Palestinian National Authority] * [http://www.hweb.org.uk/content/view/69/3/ hWeb - kort af Ísrael-Palestínu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430234538/http://www.hweb.org.uk/content/view/69/3/ |date=2008-04-30 }} * [http://www.commonlanguageproject.net/?page_id=41#Palestine Palestine Fact Sheet] from the Common Language Project * [http://www.1911encyclopedia.org/Palestine Lýsing á Palistínu í alfræðiritinu Britannica 1911] === Kort === * [http://www.dartmouth.edu/~gov46/sykes-picot-1916.gif Sykes-Picot Agreement, 1916] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621152059/http://www.dartmouth.edu/~gov46/sykes-picot-1916.gif |date=2007-06-21 }} * [https://www.globalsecurity.org/military/world/israel/images/israel04.jpg 1947 UN Partition Plan] * [https://www.globalsecurity.org/military/world/israel/images/israel05.jpg 1949 Armisitice Lines] * [http://www.dartmouth.edu/~gov46/israel-post-armstice-1949.gif Israel After 1949 Armistice Agreements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621152101/http://www.dartmouth.edu/~gov46/israel-post-armstice-1949.gif |date=2007-06-21 }} == Tilvísanir == {{Reflist|2}} == Heimildir == {{col-begin}} {{col-break}} * Abu-Lughod, Ibrahim (1971). (Ed)., ''The Transformation of Palestine''. Illinois: Northwestern Press. * Avneri, Arieh (1984), The Claim of Dispossession, Tel Aviv: Hidekel Press * Bachi, Roberto (1974), The Population of Israel, Jerusalem: Institute of Contemporary Jewry, Hebrew University * Biger, Gideon (1981). Where was Palestine? Pre-World War I perception, ''AREA'' (Journal of the Institute of British Geographers) Vol 13, No. 2, pp.&nbsp;153–160. * Broshi, Magen (1979). The Population of Western Palestine in the Roman-Byzantine Period, ''Bulletin of the American Schools of Oriental Research'', No. 236, p.&nbsp;7, 1979. * Byatt, Anthony (1973). Josephus and population numbers in first century Palestine. ''Palestine Exploration Quarterly'', 105, pp.&nbsp;51–60. * Chancey, Mark A. (2005). ''Greco-Roman Culture and the Galilee of Jesus''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-84647-1 * Doumani, Beshara (1995). ''Rediscovering Palestine: Merchants and Peasants in Jabal Nablus 1700-1900''. UC Press. ISBN 0-520-20370-4 * Farsoun, Samih K. and Naseer Aruri (2006), ''Palestine and the Palestinians'', Westview Press, 2nd edition , ISBN 0-8133-4336-4 * Gelber, Yoav (1997). ''Jewish-Transjordanian Relations 1921-48: Alliance of Bars Sinister''. London: Routledge. ISBN 0-7146-4675-X * Gerber, Haim (1998). "Palestine" and other territorial concepts in the 17th century, ''International Journal of Middle East Studies'', Vol 30, pp.&nbsp;563–572. * Gilbar, Gar G. (ed.), ''Ottoman Palestine: 1800-1914''. Leiden: Brill. ISBN 90-04-07785-5 * Gottheil, Fred M. (2003) [http://www.meforum.org/article/522/ The Smoking Gun: Arab Immigration into Palestine, 1922-1931], ''[[Middle East Quarterly]]'', X(1). * Hansen, Mogens Herman (Ed.) (2000). ''A Comparative Study of Thirty City-state Cultures: An Investigation''. Kgl. Danske Videnskabernes Selskab. ISBN 87-7876-177-8 * Hayes, John H. and Mandell, Sara R. (1998). ''The Jewish People in Classical Antiquity: From Alexander to Bar Kochba''. Westminster John Knox Press. ISBN 0-664-25727-5 * Hughes, Mark (1999). ''Allenby and British Strategy in the Middle East, 1917-1919''. London: Routledge. ISBN 0-7146-4920-1 * Ingrams, Doreen (1972). ''Palestine Papers 1917-1922''. London: John Murray. ISBN 0-8076-0648-0 * [[Rashid Khalidi|Khalidi, Rashid]] (1997). ''Palestinian Identity. The Construction of Modern National Consciousness''. [[Columbia University Press]]. ISBN 0-231-10515-0 * Johnston, Sarah Iles (2004). ''Religions of the Ancient World: A Guide''. Harvard University Press. ISBN 0-674-01517-7 * Karpat, Kemal H. (2002). ''Studies on Ottoman Social and Political History''. Brill. ISBN 90-04-12101-3 {{col-break}} * [[Shmuel Katz|Katz, Shmuel]] (1973) ''Battleground: Fact and Fantasy in Palestine'' Shapolsky Pub; ISBN 0-933503-03-2 * Killebrew, Ann E. (2005). ''Biblical Peoples and Ethnicity: An Archaeological Study of Egyptians, Canaanites, Philistines and Early Israel 1300-1100 B.C.E.''. Society of Biblical Literature. ISBN 1-58983-097-0 * Kimmerling, Baruch and Migdal, Joel S. (1994). ''Palestinians: The Making of a People'', Harvard University Press. ISBN 0-674-65223-1 * [[Hans Köchler|Köchler, Hans]] (1981). ''The Legal Aspects of the Palestine Problem with Special Regard to the Question of Jerusalem''. Vienna: Braumüller. ISBN 3-7003-0278-9 * Le Strange, Guy (1965). ''Palestine under the Moslems'' (Originally published in 1890; reprinted by Khayats) ISBN 0-404-56288-4 * Loftus, J. P. (1948), Features of the demography of Palestine, Population Studies, Vol 2 * Louis, Wm. Roger (1969). The United Kingdom and the Beginning of the Mandates System, 1919-1922. ''International Organization'', 23(1), pp.&nbsp;73–96. * McCarthy, Justin (1990). ''The Population of Palestine''. Columbia University Press. ISBN 0-231-07110-8. * Mandel, Neville J. (1976). ''The Arabs and Zionism Before World War I''. University of California Press. ISBN 0-520-02466-4 * [[Fabio Maniscalco|Maniscalco, Fabio]]. (2005). ''Protection, conservation and valorisation of Palestinian Cultural Patrimony'' Massa Publisher. ISBN 88-87835-62-4. * Metzer, Jacob (1988). ''The Divided Economy of Mandatory Palestine''. Cambridge University Press. * Pastor, Jack (1997). ''Land and Economy in Ancient Palestine''. London: Routledge. ISBN 0-415-15960-1 * Porath, Yehoshua (1974). ''The Emergence of the Palestinian-Arab National Movement'', 1918-1929. London: Frank Cass. ISBN 0-7146-2939-1 * Rogan, Eugene L. (2002). ''Frontiers of the State in the Late Ottoman Empire: Transjordan, 1850-1921''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-89223-6. * Schlor, Joachim (1999). ''Tel Aviv: From Dream to City''. Reaktion Books. ISBN 1-86189-033-8 * Scholch, Alexander (1985) ''"The Demographic Development of Palestine 1850-1882"'', International Journal of Middle East Studies, XII, 4, November 1985, pp.&nbsp;485–505 * Shahin, Mariam (2005). ''Palestine: A Guide'', Interlink Books. ISBN 1-56656-557-X * Schmelz, Uziel O. (1990) Population characteristics of Jerusalem and Hebron regions according to Ottoman Census of 1905. In Gar G. Gilbar, ed., ''Ottoman Palestine: 1800-1914''.Leiden: Brill. * Shiloh, Yigal (1980). The Population of Iron Age Palestine in the Light of a Sample Analysis of Urban Plans, Areas, and Population Density, ''Bulletin of the American Schools of Oriental Research'', No. 239, p.&nbsp;33, 1980. * Sicker, Martin (1999). ''Reshaping Palestine: From Muhammad Ali to the British Mandate, 1831-1922''. Praeger/Greenwood. ISBN 0-275-96639-9 * Twain , Mark (1867). ''Innocents Abroad''. Penguin Classics. ISBN 0-14-243708-5 * [[UNSCOP]] [http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/07175de9fa2de563852568d3006e10f3!OpenDocument Report to the General Assembly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090401144548/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/07175de9fa2de563852568d3006e10f3!OpenDocument |date=2009-04-01 }} * Westermann, ''Großer Atlas zur Weltgeschichte''. ISBN 3-07-509520-6 {{col-end}} {{Gæðagrein}} [[Flokkur:Palestína| ]] [[Flokkur:Austurlönd]] c4klqd0r5adke43qs4yqm38isd0y1no 0 49628 1962952 1933368 2026-05-12T14:05:55Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962952 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Majúró | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Höfuðborg]] | mynd = Shoreline majuro.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Strönd í Majúró í febrúar 1973 | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Marshalleyjar | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning á Marshalleyjum | teiknibóla_kort_stærð = 200px | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Marshalleyjar}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = | flatarmál_heild_km2 = 9,7 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web|title = Marshall Islands 2021 Census Report Basic Tables|website = Statistics for Development Division|url = https://sdd.spc.int/news/2023/05/30/marshall-islands-2021-census-report-basic-tables|date = 2023-05-30|access-date = 2025-10-19|archive-date = 2023-10-20|archive-url = https://web.archive.org/web/20231020115031/https://sdd.spc.int/news/2023/05/30/marshall-islands-2021-census-report-basic-tables|url-status = dead}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2021 | mannfjöldi_heild = 23.156 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = | utc_hliðrun = +12:00 | tímabelti_sumartími = | utc_hliðrun_sumartími = | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Majúró''' ([[Alþjóðlega hljóðstafrófið|framburður]]: [məˈdʒuːroʊ]) er [[höfuðborg]] [[Marshalleyjar|Marshalleyja]]. Árið 2021 voru íbúar Majúró 23.156 talsins.<ref name="mannfjöldi" /> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Höfuðborgir í Eyjaálfu}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Borgir í Kyrrahafi]] [[Flokkur:Marshalleyjar]] [[Flokkur:Höfuðborgir í Eyjaálfu]] kxv3rpmfzr8t842obne5ix7l5wxjzwv 0 50964 1962965 1960294 2026-05-12T17:16:57Z TKSnaevarr 53243 1962965 wikitext text/x-wiki {{Leikari | name = Ingrid Bergman | image = Ingrid Bergman, Gaslight 1944.jpg | birthname = Ingrid Bergman | birthdate = [[29. ágúst]] [[1915]] | fæðingarstaður = [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]], [[Svíþjóð]] | deathdate = {{Dánardagur og aldur|1982|8|29|1915|8|29}} | deathplace = [[London]], [[England]], [[Bretland]] | yearsactive = [[1935]]-[[1982]] | spouse = Dr. Aron Petter Lindström (1937-1950)<br />[[Roberto Rossellini]] (1950-1957)<br />Lars Schmidt (1958-1975) | academyawards = '''Besta leikkonan'''<br />1944 ''[[Gaslight (1944 kvikmynd)|Gaslight]]''<br />1956 ''[[Anastasia (1956 kvikmynd)|Anastasia]]''<br /> '''Besta leikkona í aukahlutverki'''<br /> 1974 ''[[Murder on the Orient Express (1974 kvikmynd)|Murder on the Orient Express]]'' | emmyawards = '''[[Primetime Emmy Award for Outstanding Lead Actress - Miniseries or a Movie|Outstanding Lead Actress - Miniseries/Movie]]'''<br />1960 ''[[Turn of the Screw]]''<br /> 1982 ''[[A Woman Called Golda]]'' | tonyawards = '''Besta leikkona (leikrit)'''<br />1947 ''[[Joan of Lorraine]]'' | goldenglobeawards = '''Besta leikkona (drama)''' <br /> 1945 ''[[Gaslight (1944 kvikmynd)|Gaslight]]'' <br /> 1946 ''[[The Bells of St. Mary's]]'' <br /> 1957 ''[[Anastasia (1956 kvikmynd)|Anastasia]]'' <br /> '''Besta leikkona (sería)''' <br /> 1983 ''[[A Woman Called Golda]]'' | baftaawards = '''Besta leikkona í aukahlutverki''' <br /> 1974 ''[[Murder on the Orient Express (1974 kvikmynd)|Murder on the Orient Express]]'' | cesarawards = }} '''Ingrid Bergman''' (fædd [[29. ágúst]] [[1915]] í [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]] - d. [[29. ágúst]] [[1982]] í [[London]] ) var [[Svíþjóð|sænsk]] leikkona. Með þekktari kvikmyndum sem hún lék í var [[óskarsverðlaun]]amyndin ''[[Casablanca (kvikmynd)|Casablanca]]'' (1942). == Tengill == * [http://akas.imdb.com/name/nm0000006/ Ingrid Bergman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310103903/http://akas.imdb.com/name/nm0000006/ |date=2016-03-10 }} í [[Internet Movie Database|IMDB]] {{stubbur|æviágrip|kvikmynd}} {{DEFAULTSORT:Bergman, Ingrid}} {{fd|1915|1982}} [[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu leikkonu í aðalhlutverki]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu leikkonu í aukahlutverki]] [[Flokkur:Sænskir leikarar]] 08ysm2l6004md3xkbvrfd9f9fmthr69 0 58642 1962990 1789157 2026-05-13T06:42:15Z Masae 538 umskrif og útaukið 1962990 wikitext text/x-wiki [[Mynd:2022-08-27 05 View of L'Anse aux Meadows, NFL CAN.jpg|right|thumb|Þorpið L’Anse-aux-Meadows til vinstri og norrænu búðirnar til hægri]] [[Mynd:L'Anse aux Meadows map.png|right|thumb|Nýfundnaland, rauði depillinn sýnir staðsetningu L'Anse aux Meadows]] '''L'Anse aux Meadows''' er á nyrsta tanga hins mikla norðurskaga [[Nýfundnaland|Nýfundnalands]], í fylkinu [[Nýfundnaland og Labrador]] í [[Kanada]], um einum kílómetra sunnan við samnefnt lítið þorp og um 20 km frá bænum St. Anthony. Árið 1960 fundu norsku fornleifafræðingarnir [[Helge Ingstad]] og [[Anne Stine Ingstad]] fornminjar á L'Anse aux Meadows frá norrænni menningu. [[C-14 aldursgreining|Kolefnisaldursgreiningar]] benda til að minjarnar séu frá tímabilinu 990 til 1050 e.Kr. <ref>Nydal, R. (1989). [https://repository.arizona.edu/bitstream/handle/10150/652904/1229-1480-1-PB.pdf?sequence=1&isAllowed=y A critical review of radiocarbon dating of a Norse settlement at L'Anse aux Meadows, Newfoundland Canada.] Radiocarbon, 31(3), 976-985.</ref>With an assumed total systematic error of 30 ± 20 years, as a mean for various tree rings, the calibrated age range of L'Anse aux Meadows is AD 975–1020. This agrees well with the assumed historical age of ca AD 1000, a result which has also been recently corroborated by high-precision accelerator dating at the University of Toronto.</ref><ref>Cordell, Linda S.; Lightfoot, Kent; McManamon, Francis; Milner, George (2009). "L'Anse aux Meadows National Historic Site". Archaeology in America: An Encyclopedia. ABC-CLIO. bls. 82. ISBN 978-0-313-02189-3.</ref> og aldursgreining árshringja að tré sem notuð voru í byggingarnar var höggvið 1021,<ref> Ledger, Paul M.; Girdland-Flink, Linus; Forbes, Véronique (15 July 2019). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6681721/ "New horizons at L'Anse aux Meadows".] Proceedings of the National Academy of Sciences. 116 (31): 15341–15343. Bibcode:2019PNAS..11615341L. doi:10.1073/PNAS.1907986116. eISSN 1091-6490. ISSN 0027-8424. PMC 6681721. PMID 31308231. Modeling results were remarkably consistent, and model A suggests Norse occupation began Cal AD 910–1030..... A weighted mean of twig dates—notwithstanding issues associated with combination of 14C ages from multiple individuals—provided a result of AD 986–1022 </ref><ref> Kuitems, Margot; Wallace, Birgitta L.; Lindsay, Charles; Scifo, Andrea; Doeve, Petra; Jenkins, Kevin; Lindauer, Susanne; Erdil, Pınar; Ledger, Paul M.; Forbes, Véronique; Vermeeren, Caroline (20 October 2021). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8770119/ "Evidence for European presence in the Americas in AD 1021".] Nature. 601 (7893): 388–391. Bibcode:2022Natur.601..388K. doi:10.1038/s41586-021-03972-8. ISSN 1476-4687. PMC 8770119. PMID 34671168. S2CID 239051036. Our result of AD 1021 for the cutting year constitutes the only secure calendar date for the presence of Europeans across the Atlantic before the voyages of Columbus. Moreover, the fact that our results, on three different trees, converge on the same year is notable and unexpected. This coincidence strongly suggests Norse activity at L'Anse aux Meadows in AD 1021. In addition, our research demonstrates the potential of the AD 993 anomaly in atmospheric 14C concentrations for pinpointing the ages of past migrations and cultural interactions.</ref> og það gerir L'Anse aux Meadows án efa að elsta stað þar sem Evrópubúar komu til landa vestan við [[Grænland]]. Fornleifarnar og tímasettningin koma nokkuð heim og saman við frásögurnar í tveimum [[Íslendingasögur|Íslendingasögum]]: [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]] og [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] sem stundum eru nefndar saman sem Vínlandssögurnar. Í þessum sögum er sagt frá ferðum [[Norrænir Grænlendingar|norrænna manna frá Grænlandi]] til landa sem þeir nefndu [[Helluland]], [[Markland]] og [[Vínland]]. Fornleifarnar benda til þess að byggðin hafi þjónað fremur sem bækistöð fyrir verðmætaöflun sunnar heldur en tilraun til landnáms. <ref> Páll Bergþórsson (1997). [https://baekur.is/bok/010b2d7f-4046-41b2-b72b-a1ad878e4887 Vínlandsgátan], Mál og menning, ISBN 9979315849</ref> Svæðið nær yfir 31 ferkílómetra, bæði af landi og sjó, þar eru leifar átta bygginga úr [[Torfbær|torfi]] yfir viðargrind. Þar hafa fundist yfir 800 norrænir munir,<ref> Sarolta Anna Takacs; Eric H. Cline (17 July 2015). The Ancient World, Volumes 1–5. Routledge. bls. 272–. ISBN 978-1-317-45839-5.</ref> þar á meðal hlutir úr [[Brons|bronsi]], beinum og steini og [[Gjall|gjallmolar]] og [[Viðarkol|viðarkolaleifar]] benda greinilegar til rauðajárnframleiðslu.<ref> Kirsten Wolf (2004). Daily Life of the Vikings. Greenwood Publishing Group. bls. 139–. ISBN 978-0-313-32269-3. OCLC 253909682.</ref> Staðurinn var útnefndur þjóðminjastaður Kanada árið 1968 og á [[Heimsminjaskrá UNESCO|heimsminjaskrá UNESCO]] árið 1978. ==Saga== ===Frumbyggjar=== Áður en Norðmenn komu til Nýfundnalands eru frumbyggjaþjóða á L'Anse aux Meadows svæðinu fyrir komu norrænna manna þangað, elstu minjarnar eru um 6.000 ára gamlar. Hins vegar virðist en þeirra búið samtímis norrænu byggðinni. Mest áberandi minjar um fyrri byggð eru frá svo nefndu [[Dorset-menning|Dorset-fólki]], sem bjuggu á svæðinu um 300 árum á undan norrænu byggðinni. Samkvæmt kolefnisaldursgreiningum hefur fyrsta þjóðin, sem kölluð er Maritime Archaic á ensku, búið frá 4000 f.Kr, þangað til um 1000 f.Kr. Þetta fólk notaði trébáta og lifðu aðallega á veiðum á [[Sjávarspendýr|sjávarspendýrum]]. <ref>James A. Tuck (1998). [https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/maritime-archaic.php Maritime Archaic tradition]. Heritage The Newfoundland and Labrador</ref> Frá 1000 f.Kr. þangað til um 800 – 850 mismunandi Dorset-hópar.<ref>Ralph T. Pastore (1998). [https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/palaeo-eskimo.php Palaeo-Eskimo Peoples]. Heritage The Newfoundland and Labrador</ref> Eftir norrænu byggðina um 1200 og fram til um það bil 1500 e.Kr. bjuggu þar [[Beothuk]] frumbyggjar.<ref>Ralph T. Pastore (1997). [https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/beothuk.php The Beothuk]. Heritage The Newfoundland and Labrador</ref> ===Norræn byggð=== Fornminjar í L'Anse aux Meadows voru grafnar upp undir stjórn Helge og Anne Stine Ingstad á árunum 1961-1968, meðal annars með þátttöku [[Kristján Eldjárn|Kristjáns Eldjárns]] 1962.<ref> Kristján Eldjárn (2012), Vínlandsdagbók. Útgefandi: Forlagið, ISBN: 9789979535775</ref> [[Mynd:Authentic Viking recreation.jpg|right|thumb|Norrænar tilgátubyggingar á L’Anse-aux-Meadows, á Nýfundnalandi.]] [[mynd:L'Anse aux Meadows National Historic Site - features map with labels - 2025.svg|upright=1.4|thumb|Kort af norræna svæðinu á L'Anse aux Meadows<br/> <br/> Norrænar búðatóftir:<br/> '''A''' - Skáli, '''B''' - Hús, '''C''' - Kofi, '''D''' – Skáli, '''E''' - Kofi, '''F''' – Meginskáli, '''G''' - Kofi, '''J''' - Smiðja<br/> <br/> Nýbyggingar:<br/> '''1''' - Tilgátubyggingar A, B, C, og J]] Nú er svæðið að mestu leyti opið graslendi en fyrir 1000 árum var þar skógur sem hefur verið hentugur til að höggva tré til bátasmíði, húsabyggingar og vinnslu á rauðajárni.<ref> : The Excavation of a Norse Settlement in L'Anse Aux Meadows, Newfoundland. Breakwater Books. ISBN 978-1-55081-158-2.</ref> Tóftir átta bygginga (merktar frá A–J á kortinu) fundust. Fornleifafræðingarnir rannsökuðu leifar átta norrænna húsa og eina kolagröf, fyrir utan ýmiskonar minjar frumbyggja.<ref> Birgitta Wallace (1990): [https://timarit.is/gegnir/991006602489706886 „Norrænar fornminjar í L´anse aux Meadows.“] Árbók Hins íslenska fornleifafélags 1989. Ólafur Halldórsson þýddi.</ref> Þrjú húsanna voru líklega íveruhús með langeldum á miðju gólfi, hin eru talin vera vöruskemmur eða verkstæði. Öll húsin voru byggð úr [[Torfbær|torfi]] með timburgrind að innan, og var torf bæði í þaki og veggjum. Bæði hafa verið notaðir strengir, hnausar og klömbrur í byggingarnar. Flestir veggir voru tvíhlaðnir með sandi og möl sem fyllingu og styrktir með strengjatorfi sent var lagt þversum, en ytri og innri hleðsla úr hnausum og strengjum. Þetta er sama byggingarlag og tíðkaðist á íslandi og Grænlandi.<ref>Birgitta Wallace, (1990) bls. 134</ref> Stærsti skálinn (F) var 28,8 m × 15,6 m, og var skipt í nokkur rými.<ref> Wallace, Birgitta (2021). [https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/lanse-aux-meadows "L'Anse aux Meadows".] The Canadian Encyclopedia. Historica Canada.</ref> Þrjár minni byggingar (B, C, G) gætu verið vöruskemmur eða verkstæði. Eitt af þeim var smiðja og rauðablásturshús og viðarkolagröf í grennd, samskonar og fundist hafa í Noregi og á Íslandi.<ref>Birgitta Wallace, (1990) bls. 140</ref> (bygging J), annað bygging fyrir smíðar (bygging D), þar fannst meðal annars sundurklipptur hnoðsaumur, tréspónn og aflóga smíðisgripir. Þar fyrir utan voru fjögur lítil naust grafin neðan við fjörukambin. Hins vegar hafa engar vísbendingar um [[Fjós|fjós]] eða önnur gripahús eða búfé fundist í L'Anse aux Meadows. [[Mynd:L'AnseAuxMeadowsModel.jpg|upright=1.4|thumb|Þrívíddarmódel af norrænu byggðinni í L'Anse aux Meadows]]Mikið af minjum hefur fundist en heimilisáhöld og persónulegir munir eru fáir og nær eingöngu smáhlutir sem eigendur gátu auðveldlega glutrað niður. Meðal þess var lítil hringnæla sem var notuð til að næla saman föt, einnig [[Snælda|snældusnúður]] úr tálgusteini og lítið nálabrýni úr kvarsi.<ref>Birgitta Wallace, (1990) bls. 142</ref> Engin leið að vita hversu margt fólk var í búðunum á hverjum tíma, þó að íveruhúsin gætu hýst 30 til 160 manns.<ref> Kolodny, Annette (2012). In Search of First Contact: The Vikings of Vinland, the Peoples of the Dawnland, and the Anglo-American Anxiety of Discovery. Duke University Press. bls. 95. ISBN 978-0-8223-5286-0.</ref> Heildaríbúafjöldi Grænlands á þeim tíma var um 2.500 til 3000, sem þýðir að L'Anse aux Meadows-svæðið var minna en 10 prósent af norrænu byggðunum á Grænlandi.<ref>Richards, J. D. (2005). The Vikings: A Very Short Introduction. Oxford University Press. Bls. 112. doi:10.1093/actrade/9780192806079.003.0011. ISBN 978-0-19-280607-9.</ref> Ekki er hægt að ákveða með neinni nákvæmni hvað þessi hús voru lengi notuð til búsetu en það hefur sennilega verið um fá ár að ræða, eða í mesta lagi fáeina áratugi fremur en aldir. Allar líkur eru á að byggðin hafi ekki staðið lengi því að öskuhaugar eru ekki miklir, í mesta lagi nokkur ár, og engin merki eru um grafreiti.<ref>Páll Bergþórsson (1997). Bls. 169</ref> Árið 2021 sýndu rannsóknir að tré som notað var við byggingarnar hafi verið fellt ár 1021, það sýnir hins vegar ekki hvenær norrænir menn komu þangað eða eða hversu lengi þeir voru þar. Þessi aldursgreiningin byggist á kolefnisaldursgreiningu á viðarstykkjum sem hafa verið skornir með málmverkfærum sem frumbyggjar á svæðinu notuðu ekki. <ref>Kuitems, Margot; Wallace, Birgitta L.; Lindsay, Charles; Scifo, Andrea; Doeve, Petra; Jenkins, Kevin; Lindauer, Susanne; Erdil, Pınar; Ledger, Paul M. (20. oktober 2021).[ https://www.nature.com/articles/s41586-021-03972-8 «Evidence for European presence in the Americas in ad 1021».] Nature: 1–4. ISSN 1476-4687. doi:10.1038/s41586-021-03972-8. «However, it has thus far not been possible to determine when this activity took place. Here we provide evidence that the Vikings were present in Newfoundland in AD 1021. We overcome the imprecision of previous age estimates by making use of the cosmic-ray-induced upsurge in atmospheric radiocarbon concentrations in AD 993 (ref. 6). Our new date lays down a marker for European cognisance of the Americas, and represents the first known point at which humans encircled the globe.»</ref><ref>Brian Handwerk, [https://www.smithsonianmag.com/science-nature/new-dating-method-shows-vikings-occupied-newfoundland-in-1021-ce-180978903/ New Dating Method Shows Vikings Occupied Newfoundland in 1021 C.E.] Smithsonian Magazine, October 20, 2021</ref> Samkvæmt rannsókn frá árinu 2019, sem var birt í vísindatímaritinu PNAS, er mögulegt að norræn umsvif hafi verið í L'Anse aux Meadows í allt að heila öld. <ref>Forbes, Véronique; Girdland-Flink, Linus; Ledger, Paul M. (10 July 2019). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6681721/ "New horizons at L'Anse aux Meadows".] Proceedings of the National Academy of Sciences. 116 (31): 15341 15343. Bibcode:2019PNAS..11615341L. doi:10.1073/pnas.1907986116. ISSN 0027-8424. PMC 6681721. PMID 31308231.</ref> Flestir fræðimenn eru nú á þeirri skoðun að L’Anse aux Meadows hafi ekki verið Vínland. Ekki síst vegna þess að þar er ekkert að finna af þeim gæðum Vínlands sem sögurnar segja frá, svo sem [[Vínber|vínberjum]] eða kjörviði. Hins vegar telja þeir að L’Anse aux Meadows hafi verið bækistöð þegar komið var frá Grænlandi því þar opnaðist leiðin suður á bóginn að suðurströnd St. Lawrenceflóa, til hins eiginlega Vínlands og mögulega enn lengra. Einnig bækistöð þegar aftur var haldið til Grænlands. Birgitta Wallace telur að Straumfjörður og Leifsbúðir sem nefndir í Eiríkssögu rauða og Grænlendingasögu séu L‘Anse aux Meadows.<ref> Birgitta Wallace, [https://id.erudit.org/iderudit/nflds19_1art02 The Norse in Newfoundland:L'Anse aux Meadows and Vinland]. Newfoundland and Labrador Studies. Volume 19, Number 1, Spring 2003, bls. 5–43</ref> Í bækistöðunum hafa skipshafnirnar notað búðirnar til hvíldar og til að gera við skipin. Einnig gætu þeir haft þar vetursetu til að geta haldið áfram næsta sumar að sækja vörur frá hinu eiginlega Vínlandi eða bíða þess að ísa leysi við Nýfundnaland og Larbrador. Siglingaleiðin frá Leifsbúðum til Grænlands er mun styttri en frá Vínlandi sjálfu ef það hefur verið langt í suður. Norður og vestur Labradorhaf, allt suður að norðhluta Nýfundnalands er þakið hafís frá október byrjun fram til loka maí eða byrjun júní.<ref>[ https://www.canada.ca/en/environment-climate-change/services/ice-forecasts-observations/latest-conditions/climatology.html Canadian Ice Service Ice Climatology]</ref> [[Mynd:NAS-031 Juglans cinerea.png|thumb|Lauf smjörhnetutrés og hnetur ]] Þótt almennt sé nú talið að L'Anse aux Meadows hafi verið bækistöð norrænna manna í landaleit og í leit að timbri og öðrum verðmætum en ekki tilraun til landnáms, þá er enn umdeilt hversu langt suður þeir fóru. Í Vínlandssögunum er sagt að vínber hafi fundist á Vínlandi og það bendir til þess að þeir hafi að minnsta kosti farið til suðurstrandar St. Lawrence-fljóts og fundið bæði villtan vínvið og hnetutré. Þrjár smjörhnetur (''Juglans cinerea'') fundust við L'Anse aux Meadows, en þessi hnetutegund vex aðeins sunnan við St. Lawrence-fljót.<ref>[https://publications.gc.ca/pub?id=9.840850&sl=0 COSEWIC assessment and status report on the butternut, Juglans cinerea, in Canada]</ref><ref> Birgitta Wallace, [https://www.researchgate.net/publication/250260771_L'Anse_Aux_Meadows_Leif_Eriksson's_Home_in_Vinland "L’Anse aux Meadows, Leif Eriksson's Home in Vinland"], Norse Greenland: Selected Papers from the Hvalsey Conference 2008 Journal of the North Atlantic, 2009, bls. 114-125. DOI:10.3721/037.002.s212</ref> [[Mynd:Vitis riparia 15-p.bot-vitis.rip-02.jpg|thumb|Lækjavínviðarber]] Vínberin sem sagt er að hafi fundist í Vínlandi gætu verið lækjavínviður (''Vitis riparia''), tegund af villtum þrúgum sem vaxa á trjám en en hafa aldrei vaxið á Nýfundnalandi. Grænlendingarnir hafa fundið tré umvafin lækjavínviði sunnan við L'Anse aux Meadows og kallað þau vínvið.<ref>[https://data.canadensys.net/vascan/name/Vitis%20riparia Vitis riparia - Database of Vascular Plants of Canada (VASCAN)]</ref> L'Anse Aux Meadows hefur að öllum líkindum verið lítil og skammlíf bækistöð, fyrst og fremst notuð við skógarhögg og timburfluttninga og einnig skipaviðhalds, frekar en til landnáms eins og á Grænlandi.<ref>Frakes, Jerold C., "Vikings, Vínland and the Discourse of Eurocentrism." The Journal of English and Germanic Philology 100, no. 2 (April, 2001):197</ref> ==Sjá einnig== * [[Helluland]] * [[Markland]] * [[Norrænir Grænlendingar]] ===Tilvitnanir=== <references/> ==Ítarefni== * Birgitta Wallace (1990): [https://timarit.is/gegnir/991006602489706886 „Norrænar fornminjar í L´anse aux Meadows.“] Árbók Hins íslenska fornleifafélags 1989. Ólafur Halldórsson þýddi. * Gunnar Karlsson. [https://visindavefur.is/svar.php?id=125 „Hvor var á undan að finna Ameríku, Leifur heppni eða Bjarni Herjólfsson?“] Vísindavefurinn, 19. febrúar 2000. * Orri Vésteinsson. [https://visindavefur.is/svar.php?id=82673 „Hafa fundist fornleifar á Grænlandi og Vínlandi eftir norræna víkinga?“] Vísindavefurinn, 22. nóvember 2021. * Orri Vésteinsson. [https://visindavefur.is/svar.php?id=82287 „Hvar voru skip víkinga sem sigldu til Vesturheims smíðuð?“] Vísindavefurinn, 8. september 2021. * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3521297 ''Vínland Þorfinns karlsefnis og Guðríðar Þorbjarnardóttur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2001] * [https://timarit.is/page/5680588?iabr=on Halldór Hermannsson, Vínlandsferðirnar,Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga - 1. tölublað (01.04.1919)] [[Flokkur:Vínland]] [[Flokkur:Saga Íslands]] [[Flokkur:Saga Grænlands]] [[Flokkur:Saga Kanada]] [[Flokkur:Kanada]] [[Flokkur:Nýfundnaland og Labrador]] [[Flokkur:Nýfundnaland]] bdga2pjgn7qeiyrhg1ojnd3qfhqoo2r 1962991 1962990 2026-05-13T06:43:55Z Masae 538 1962991 wikitext text/x-wiki [[Mynd:2022-08-27 05 View of L'Anse aux Meadows, NFL CAN.jpg|right|thumb|Þorpið L’Anse-aux-Meadows til vinstri og norrænu búðirnar til hægri]] [[Mynd:L'Anse aux Meadows map.png|right|thumb|Nýfundnaland, rauði depillinn sýnir staðsetningu L'Anse aux Meadows]] '''L'Anse aux Meadows''' er á nyrsta tanga hins mikla norðurskaga [[Nýfundnaland|Nýfundnalands]], í fylkinu [[Nýfundnaland og Labrador]] í [[Kanada]], um einum kílómetra sunnan við samnefnt lítið þorp og um 20 km frá bænum St. Anthony. Árið 1960 fundu norsku fornleifafræðingarnir [[Helge Ingstad]] og [[Anne Stine Ingstad]] fornminjar á L'Anse aux Meadows frá norrænni menningu. [[C-14 aldursgreining|Kolefnisaldursgreiningar]] benda til að minjarnar séu frá tímabilinu 990 til 1050 e.Kr. <ref>Nydal, R. (1989). [https://repository.arizona.edu/bitstream/handle/10150/652904/1229-1480-1-PB.pdf?sequence=1&isAllowed=y A critical review of radiocarbon dating of a Norse settlement at L'Anse aux Meadows, Newfoundland Canada.] Radiocarbon, 31(3), 976-985.With an assumed total systematic error of 30 ± 20 years, as a mean for various tree rings, the calibrated age range of L'Anse aux Meadows is AD 975–1020. This agrees well with the assumed historical age of ca AD 1000, a result which has also been recently corroborated by high-precision accelerator dating at the University of Toronto.</ref><ref>Cordell, Linda S.; Lightfoot, Kent; McManamon, Francis; Milner, George (2009). "L'Anse aux Meadows National Historic Site". Archaeology in America: An Encyclopedia. ABC-CLIO. bls. 82. ISBN 978-0-313-02189-3.</ref> og aldursgreining árshringja að tré sem notuð voru í byggingarnar var höggvið 1021,<ref> Ledger, Paul M.; Girdland-Flink, Linus; Forbes, Véronique (15 July 2019). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6681721/ "New horizons at L'Anse aux Meadows".] Proceedings of the National Academy of Sciences. 116 (31): 15341–15343. Bibcode:2019PNAS..11615341L. doi:10.1073/PNAS.1907986116. eISSN 1091-6490. ISSN 0027-8424. PMC 6681721. PMID 31308231. Modeling results were remarkably consistent, and model A suggests Norse occupation began Cal AD 910–1030..... A weighted mean of twig dates—notwithstanding issues associated with combination of 14C ages from multiple individuals—provided a result of AD 986–1022 </ref><ref> Kuitems, Margot; Wallace, Birgitta L.; Lindsay, Charles; Scifo, Andrea; Doeve, Petra; Jenkins, Kevin; Lindauer, Susanne; Erdil, Pınar; Ledger, Paul M.; Forbes, Véronique; Vermeeren, Caroline (20 October 2021). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8770119/ "Evidence for European presence in the Americas in AD 1021".] Nature. 601 (7893): 388–391. Bibcode:2022Natur.601..388K. doi:10.1038/s41586-021-03972-8. ISSN 1476-4687. PMC 8770119. PMID 34671168. S2CID 239051036. Our result of AD 1021 for the cutting year constitutes the only secure calendar date for the presence of Europeans across the Atlantic before the voyages of Columbus. Moreover, the fact that our results, on three different trees, converge on the same year is notable and unexpected. This coincidence strongly suggests Norse activity at L'Anse aux Meadows in AD 1021. In addition, our research demonstrates the potential of the AD 993 anomaly in atmospheric 14C concentrations for pinpointing the ages of past migrations and cultural interactions.</ref> og það gerir L'Anse aux Meadows án efa að elsta stað þar sem Evrópubúar komu til landa vestan við [[Grænland]]. Fornleifarnar og tímasettningin koma nokkuð heim og saman við frásögurnar í tveimum [[Íslendingasögur|Íslendingasögum]]: [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]] og [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] sem stundum eru nefndar saman sem Vínlandssögurnar. Í þessum sögum er sagt frá ferðum [[Norrænir Grænlendingar|norrænna manna frá Grænlandi]] til landa sem þeir nefndu [[Helluland]], [[Markland]] og [[Vínland]]. Fornleifarnar benda til þess að byggðin hafi þjónað fremur sem bækistöð fyrir verðmætaöflun sunnar heldur en tilraun til landnáms. <ref> Páll Bergþórsson (1997). [https://baekur.is/bok/010b2d7f-4046-41b2-b72b-a1ad878e4887 Vínlandsgátan], Mál og menning, ISBN 9979315849</ref> Svæðið nær yfir 31 ferkílómetra, bæði af landi og sjó, þar eru leifar átta bygginga úr [[Torfbær|torfi]] yfir viðargrind. Þar hafa fundist yfir 800 norrænir munir,<ref> Sarolta Anna Takacs; Eric H. Cline (17 July 2015). The Ancient World, Volumes 1–5. Routledge. bls. 272–. ISBN 978-1-317-45839-5.</ref> þar á meðal hlutir úr [[Brons|bronsi]], beinum og steini og [[Gjall|gjallmolar]] og [[Viðarkol|viðarkolaleifar]] benda greinilegar til rauðajárnframleiðslu.<ref> Kirsten Wolf (2004). Daily Life of the Vikings. Greenwood Publishing Group. bls. 139–. ISBN 978-0-313-32269-3. OCLC 253909682.</ref> Staðurinn var útnefndur þjóðminjastaður Kanada árið 1968 og á [[Heimsminjaskrá UNESCO|heimsminjaskrá UNESCO]] árið 1978. ==Saga== ===Frumbyggjar=== Áður en Norðmenn komu til Nýfundnalands eru frumbyggjaþjóða á L'Anse aux Meadows svæðinu fyrir komu norrænna manna þangað, elstu minjarnar eru um 6.000 ára gamlar. Hins vegar virðist en þeirra búið samtímis norrænu byggðinni. Mest áberandi minjar um fyrri byggð eru frá svo nefndu [[Dorset-menning|Dorset-fólki]], sem bjuggu á svæðinu um 300 árum á undan norrænu byggðinni. Samkvæmt kolefnisaldursgreiningum hefur fyrsta þjóðin, sem kölluð er Maritime Archaic á ensku, búið frá 4000 f.Kr, þangað til um 1000 f.Kr. Þetta fólk notaði trébáta og lifðu aðallega á veiðum á [[Sjávarspendýr|sjávarspendýrum]]. <ref>James A. Tuck (1998). [https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/maritime-archaic.php Maritime Archaic tradition]. Heritage The Newfoundland and Labrador</ref> Frá 1000 f.Kr. þangað til um 800 – 850 mismunandi Dorset-hópar.<ref>Ralph T. Pastore (1998). [https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/palaeo-eskimo.php Palaeo-Eskimo Peoples]. Heritage The Newfoundland and Labrador</ref> Eftir norrænu byggðina um 1200 og fram til um það bil 1500 e.Kr. bjuggu þar [[Beothuk]] frumbyggjar.<ref>Ralph T. Pastore (1997). [https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/beothuk.php The Beothuk]. Heritage The Newfoundland and Labrador</ref> ===Norræn byggð=== Fornminjar í L'Anse aux Meadows voru grafnar upp undir stjórn Helge og Anne Stine Ingstad á árunum 1961-1968, meðal annars með þátttöku [[Kristján Eldjárn|Kristjáns Eldjárns]] 1962.<ref> Kristján Eldjárn (2012), Vínlandsdagbók. Útgefandi: Forlagið, ISBN: 9789979535775</ref> [[Mynd:Authentic Viking recreation.jpg|right|thumb|Norrænar tilgátubyggingar á L’Anse-aux-Meadows, á Nýfundnalandi.]] [[mynd:L'Anse aux Meadows National Historic Site - features map with labels - 2025.svg|upright=1.4|thumb|Kort af norræna svæðinu á L'Anse aux Meadows<br/> <br/> Norrænar búðatóftir:<br/> '''A''' - Skáli, '''B''' - Hús, '''C''' - Kofi, '''D''' – Skáli, '''E''' - Kofi, '''F''' – Meginskáli, '''G''' - Kofi, '''J''' - Smiðja<br/> <br/> Nýbyggingar:<br/> '''1''' - Tilgátubyggingar A, B, C, og J]] Nú er svæðið að mestu leyti opið graslendi en fyrir 1000 árum var þar skógur sem hefur verið hentugur til að höggva tré til bátasmíði, húsabyggingar og vinnslu á rauðajárni.<ref> : The Excavation of a Norse Settlement in L'Anse Aux Meadows, Newfoundland. Breakwater Books. ISBN 978-1-55081-158-2.</ref> Tóftir átta bygginga (merktar frá A–J á kortinu) fundust. Fornleifafræðingarnir rannsökuðu leifar átta norrænna húsa og eina kolagröf, fyrir utan ýmiskonar minjar frumbyggja.<ref> Birgitta Wallace (1990): [https://timarit.is/gegnir/991006602489706886 „Norrænar fornminjar í L´anse aux Meadows.“] Árbók Hins íslenska fornleifafélags 1989. Ólafur Halldórsson þýddi.</ref> Þrjú húsanna voru líklega íveruhús með langeldum á miðju gólfi, hin eru talin vera vöruskemmur eða verkstæði. Öll húsin voru byggð úr [[Torfbær|torfi]] með timburgrind að innan, og var torf bæði í þaki og veggjum. Bæði hafa verið notaðir strengir, hnausar og klömbrur í byggingarnar. Flestir veggir voru tvíhlaðnir með sandi og möl sem fyllingu og styrktir með strengjatorfi sent var lagt þversum, en ytri og innri hleðsla úr hnausum og strengjum. Þetta er sama byggingarlag og tíðkaðist á íslandi og Grænlandi.<ref>Birgitta Wallace, (1990) bls. 134</ref> Stærsti skálinn (F) var 28,8 m × 15,6 m, og var skipt í nokkur rými.<ref> Wallace, Birgitta (2021). [https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/lanse-aux-meadows "L'Anse aux Meadows".] The Canadian Encyclopedia. Historica Canada.</ref> Þrjár minni byggingar (B, C, G) gætu verið vöruskemmur eða verkstæði. Eitt af þeim var smiðja og rauðablásturshús og viðarkolagröf í grennd, samskonar og fundist hafa í Noregi og á Íslandi.<ref>Birgitta Wallace, (1990) bls. 140</ref> (bygging J), annað bygging fyrir smíðar (bygging D), þar fannst meðal annars sundurklipptur hnoðsaumur, tréspónn og aflóga smíðisgripir. Þar fyrir utan voru fjögur lítil naust grafin neðan við fjörukambin. Hins vegar hafa engar vísbendingar um [[Fjós|fjós]] eða önnur gripahús eða búfé fundist í L'Anse aux Meadows. [[Mynd:L'AnseAuxMeadowsModel.jpg|upright=1.4|thumb|Þrívíddarmódel af norrænu byggðinni í L'Anse aux Meadows]]Mikið af minjum hefur fundist en heimilisáhöld og persónulegir munir eru fáir og nær eingöngu smáhlutir sem eigendur gátu auðveldlega glutrað niður. Meðal þess var lítil hringnæla sem var notuð til að næla saman föt, einnig [[Snælda|snældusnúður]] úr tálgusteini og lítið nálabrýni úr kvarsi.<ref>Birgitta Wallace, (1990) bls. 142</ref> Engin leið að vita hversu margt fólk var í búðunum á hverjum tíma, þó að íveruhúsin gætu hýst 30 til 160 manns.<ref> Kolodny, Annette (2012). In Search of First Contact: The Vikings of Vinland, the Peoples of the Dawnland, and the Anglo-American Anxiety of Discovery. Duke University Press. bls. 95. ISBN 978-0-8223-5286-0.</ref> Heildaríbúafjöldi Grænlands á þeim tíma var um 2.500 til 3000, sem þýðir að L'Anse aux Meadows-svæðið var minna en 10 prósent af norrænu byggðunum á Grænlandi.<ref>Richards, J. D. (2005). The Vikings: A Very Short Introduction. Oxford University Press. Bls. 112. doi:10.1093/actrade/9780192806079.003.0011. ISBN 978-0-19-280607-9.</ref> Ekki er hægt að ákveða með neinni nákvæmni hvað þessi hús voru lengi notuð til búsetu en það hefur sennilega verið um fá ár að ræða, eða í mesta lagi fáeina áratugi fremur en aldir. Allar líkur eru á að byggðin hafi ekki staðið lengi því að öskuhaugar eru ekki miklir, í mesta lagi nokkur ár, og engin merki eru um grafreiti.<ref>Páll Bergþórsson (1997). Bls. 169</ref> Árið 2021 sýndu rannsóknir að tré som notað var við byggingarnar hafi verið fellt ár 1021, það sýnir hins vegar ekki hvenær norrænir menn komu þangað eða eða hversu lengi þeir voru þar. Þessi aldursgreiningin byggist á kolefnisaldursgreiningu á viðarstykkjum sem hafa verið skornir með málmverkfærum sem frumbyggjar á svæðinu notuðu ekki. <ref>Kuitems, Margot; Wallace, Birgitta L.; Lindsay, Charles; Scifo, Andrea; Doeve, Petra; Jenkins, Kevin; Lindauer, Susanne; Erdil, Pınar; Ledger, Paul M. (20. oktober 2021).[ https://www.nature.com/articles/s41586-021-03972-8 «Evidence for European presence in the Americas in ad 1021».] Nature: 1–4. ISSN 1476-4687. doi:10.1038/s41586-021-03972-8. «However, it has thus far not been possible to determine when this activity took place. Here we provide evidence that the Vikings were present in Newfoundland in AD 1021. We overcome the imprecision of previous age estimates by making use of the cosmic-ray-induced upsurge in atmospheric radiocarbon concentrations in AD 993 (ref. 6). Our new date lays down a marker for European cognisance of the Americas, and represents the first known point at which humans encircled the globe.»</ref><ref>Brian Handwerk, [https://www.smithsonianmag.com/science-nature/new-dating-method-shows-vikings-occupied-newfoundland-in-1021-ce-180978903/ New Dating Method Shows Vikings Occupied Newfoundland in 1021 C.E.] Smithsonian Magazine, October 20, 2021</ref> Samkvæmt rannsókn frá árinu 2019, sem var birt í vísindatímaritinu PNAS, er mögulegt að norræn umsvif hafi verið í L'Anse aux Meadows í allt að heila öld. <ref>Forbes, Véronique; Girdland-Flink, Linus; Ledger, Paul M. (10 July 2019). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6681721/ "New horizons at L'Anse aux Meadows".] Proceedings of the National Academy of Sciences. 116 (31): 15341 15343. Bibcode:2019PNAS..11615341L. doi:10.1073/pnas.1907986116. ISSN 0027-8424. PMC 6681721. PMID 31308231.</ref> Flestir fræðimenn eru nú á þeirri skoðun að L’Anse aux Meadows hafi ekki verið Vínland. Ekki síst vegna þess að þar er ekkert að finna af þeim gæðum Vínlands sem sögurnar segja frá, svo sem [[Vínber|vínberjum]] eða kjörviði. Hins vegar telja þeir að L’Anse aux Meadows hafi verið bækistöð þegar komið var frá Grænlandi því þar opnaðist leiðin suður á bóginn að suðurströnd St. Lawrenceflóa, til hins eiginlega Vínlands og mögulega enn lengra. Einnig bækistöð þegar aftur var haldið til Grænlands. Birgitta Wallace telur að Straumfjörður og Leifsbúðir sem nefndir í Eiríkssögu rauða og Grænlendingasögu séu L‘Anse aux Meadows.<ref> Birgitta Wallace, [https://id.erudit.org/iderudit/nflds19_1art02 The Norse in Newfoundland:L'Anse aux Meadows and Vinland]. Newfoundland and Labrador Studies. Volume 19, Number 1, Spring 2003, bls. 5–43</ref> Í bækistöðunum hafa skipshafnirnar notað búðirnar til hvíldar og til að gera við skipin. Einnig gætu þeir haft þar vetursetu til að geta haldið áfram næsta sumar að sækja vörur frá hinu eiginlega Vínlandi eða bíða þess að ísa leysi við Nýfundnaland og Larbrador. Siglingaleiðin frá Leifsbúðum til Grænlands er mun styttri en frá Vínlandi sjálfu ef það hefur verið langt í suður. Norður og vestur Labradorhaf, allt suður að norðhluta Nýfundnalands er þakið hafís frá október byrjun fram til loka maí eða byrjun júní.<ref>[ https://www.canada.ca/en/environment-climate-change/services/ice-forecasts-observations/latest-conditions/climatology.html Canadian Ice Service Ice Climatology]</ref> [[Mynd:NAS-031 Juglans cinerea.png|thumb|Lauf smjörhnetutrés og hnetur ]] Þótt almennt sé nú talið að L'Anse aux Meadows hafi verið bækistöð norrænna manna í landaleit og í leit að timbri og öðrum verðmætum en ekki tilraun til landnáms, þá er enn umdeilt hversu langt suður þeir fóru. Í Vínlandssögunum er sagt að vínber hafi fundist á Vínlandi og það bendir til þess að þeir hafi að minnsta kosti farið til suðurstrandar St. Lawrence-fljóts og fundið bæði villtan vínvið og hnetutré. Þrjár smjörhnetur (''Juglans cinerea'') fundust við L'Anse aux Meadows, en þessi hnetutegund vex aðeins sunnan við St. Lawrence-fljót.<ref>[https://publications.gc.ca/pub?id=9.840850&sl=0 COSEWIC assessment and status report on the butternut, Juglans cinerea, in Canada]</ref><ref> Birgitta Wallace, [https://www.researchgate.net/publication/250260771_L'Anse_Aux_Meadows_Leif_Eriksson's_Home_in_Vinland "L’Anse aux Meadows, Leif Eriksson's Home in Vinland"], Norse Greenland: Selected Papers from the Hvalsey Conference 2008 Journal of the North Atlantic, 2009, bls. 114-125. DOI:10.3721/037.002.s212</ref> [[Mynd:Vitis riparia 15-p.bot-vitis.rip-02.jpg|thumb|Lækjavínviðarber]] Vínberin sem sagt er að hafi fundist í Vínlandi gætu verið lækjavínviður (''Vitis riparia''), tegund af villtum þrúgum sem vaxa á trjám en en hafa aldrei vaxið á Nýfundnalandi. Grænlendingarnir hafa fundið tré umvafin lækjavínviði sunnan við L'Anse aux Meadows og kallað þau vínvið.<ref>[https://data.canadensys.net/vascan/name/Vitis%20riparia Vitis riparia - Database of Vascular Plants of Canada (VASCAN)]</ref> L'Anse Aux Meadows hefur að öllum líkindum verið lítil og skammlíf bækistöð, fyrst og fremst notuð við skógarhögg og timburfluttninga og einnig skipaviðhalds, frekar en til landnáms eins og á Grænlandi.<ref>Frakes, Jerold C., "Vikings, Vínland and the Discourse of Eurocentrism." The Journal of English and Germanic Philology 100, no. 2 (April, 2001):197</ref> ==Sjá einnig== * [[Helluland]] * [[Markland]] * [[Norrænir Grænlendingar]] ===Tilvitnanir=== <references/> ==Ítarefni== * Birgitta Wallace (1990): [https://timarit.is/gegnir/991006602489706886 „Norrænar fornminjar í L´anse aux Meadows.“] Árbók Hins íslenska fornleifafélags 1989. Ólafur Halldórsson þýddi. * Gunnar Karlsson. [https://visindavefur.is/svar.php?id=125 „Hvor var á undan að finna Ameríku, Leifur heppni eða Bjarni Herjólfsson?“] Vísindavefurinn, 19. febrúar 2000. * Orri Vésteinsson. [https://visindavefur.is/svar.php?id=82673 „Hafa fundist fornleifar á Grænlandi og Vínlandi eftir norræna víkinga?“] Vísindavefurinn, 22. nóvember 2021. * Orri Vésteinsson. [https://visindavefur.is/svar.php?id=82287 „Hvar voru skip víkinga sem sigldu til Vesturheims smíðuð?“] Vísindavefurinn, 8. september 2021. * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3521297 ''Vínland Þorfinns karlsefnis og Guðríðar Þorbjarnardóttur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2001] * [https://timarit.is/page/5680588?iabr=on Halldór Hermannsson, Vínlandsferðirnar,Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga - 1. tölublað (01.04.1919)] [[Flokkur:Vínland]] [[Flokkur:Saga Íslands]] [[Flokkur:Saga Grænlands]] [[Flokkur:Saga Kanada]] [[Flokkur:Kanada]] [[Flokkur:Nýfundnaland og Labrador]] [[Flokkur:Nýfundnaland]] dz4g6plh3xiwl0c9ovl72awltjsr7al 1962992 1962991 2026-05-13T06:45:19Z Masae 538 /* Sjá einnig */ 1962992 wikitext text/x-wiki [[Mynd:2022-08-27 05 View of L'Anse aux Meadows, NFL CAN.jpg|right|thumb|Þorpið L’Anse-aux-Meadows til vinstri og norrænu búðirnar til hægri]] [[Mynd:L'Anse aux Meadows map.png|right|thumb|Nýfundnaland, rauði depillinn sýnir staðsetningu L'Anse aux Meadows]] '''L'Anse aux Meadows''' er á nyrsta tanga hins mikla norðurskaga [[Nýfundnaland|Nýfundnalands]], í fylkinu [[Nýfundnaland og Labrador]] í [[Kanada]], um einum kílómetra sunnan við samnefnt lítið þorp og um 20 km frá bænum St. Anthony. Árið 1960 fundu norsku fornleifafræðingarnir [[Helge Ingstad]] og [[Anne Stine Ingstad]] fornminjar á L'Anse aux Meadows frá norrænni menningu. [[C-14 aldursgreining|Kolefnisaldursgreiningar]] benda til að minjarnar séu frá tímabilinu 990 til 1050 e.Kr. <ref>Nydal, R. (1989). [https://repository.arizona.edu/bitstream/handle/10150/652904/1229-1480-1-PB.pdf?sequence=1&isAllowed=y A critical review of radiocarbon dating of a Norse settlement at L'Anse aux Meadows, Newfoundland Canada.] Radiocarbon, 31(3), 976-985.With an assumed total systematic error of 30 ± 20 years, as a mean for various tree rings, the calibrated age range of L'Anse aux Meadows is AD 975–1020. This agrees well with the assumed historical age of ca AD 1000, a result which has also been recently corroborated by high-precision accelerator dating at the University of Toronto.</ref><ref>Cordell, Linda S.; Lightfoot, Kent; McManamon, Francis; Milner, George (2009). "L'Anse aux Meadows National Historic Site". Archaeology in America: An Encyclopedia. ABC-CLIO. bls. 82. ISBN 978-0-313-02189-3.</ref> og aldursgreining árshringja að tré sem notuð voru í byggingarnar var höggvið 1021,<ref> Ledger, Paul M.; Girdland-Flink, Linus; Forbes, Véronique (15 July 2019). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6681721/ "New horizons at L'Anse aux Meadows".] Proceedings of the National Academy of Sciences. 116 (31): 15341–15343. Bibcode:2019PNAS..11615341L. doi:10.1073/PNAS.1907986116. eISSN 1091-6490. ISSN 0027-8424. PMC 6681721. PMID 31308231. Modeling results were remarkably consistent, and model A suggests Norse occupation began Cal AD 910–1030..... A weighted mean of twig dates—notwithstanding issues associated with combination of 14C ages from multiple individuals—provided a result of AD 986–1022 </ref><ref> Kuitems, Margot; Wallace, Birgitta L.; Lindsay, Charles; Scifo, Andrea; Doeve, Petra; Jenkins, Kevin; Lindauer, Susanne; Erdil, Pınar; Ledger, Paul M.; Forbes, Véronique; Vermeeren, Caroline (20 October 2021). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8770119/ "Evidence for European presence in the Americas in AD 1021".] Nature. 601 (7893): 388–391. Bibcode:2022Natur.601..388K. doi:10.1038/s41586-021-03972-8. ISSN 1476-4687. PMC 8770119. PMID 34671168. S2CID 239051036. Our result of AD 1021 for the cutting year constitutes the only secure calendar date for the presence of Europeans across the Atlantic before the voyages of Columbus. Moreover, the fact that our results, on three different trees, converge on the same year is notable and unexpected. This coincidence strongly suggests Norse activity at L'Anse aux Meadows in AD 1021. In addition, our research demonstrates the potential of the AD 993 anomaly in atmospheric 14C concentrations for pinpointing the ages of past migrations and cultural interactions.</ref> og það gerir L'Anse aux Meadows án efa að elsta stað þar sem Evrópubúar komu til landa vestan við [[Grænland]]. Fornleifarnar og tímasettningin koma nokkuð heim og saman við frásögurnar í tveimum [[Íslendingasögur|Íslendingasögum]]: [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]] og [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] sem stundum eru nefndar saman sem Vínlandssögurnar. Í þessum sögum er sagt frá ferðum [[Norrænir Grænlendingar|norrænna manna frá Grænlandi]] til landa sem þeir nefndu [[Helluland]], [[Markland]] og [[Vínland]]. Fornleifarnar benda til þess að byggðin hafi þjónað fremur sem bækistöð fyrir verðmætaöflun sunnar heldur en tilraun til landnáms. <ref> Páll Bergþórsson (1997). [https://baekur.is/bok/010b2d7f-4046-41b2-b72b-a1ad878e4887 Vínlandsgátan], Mál og menning, ISBN 9979315849</ref> Svæðið nær yfir 31 ferkílómetra, bæði af landi og sjó, þar eru leifar átta bygginga úr [[Torfbær|torfi]] yfir viðargrind. Þar hafa fundist yfir 800 norrænir munir,<ref> Sarolta Anna Takacs; Eric H. Cline (17 July 2015). The Ancient World, Volumes 1–5. Routledge. bls. 272–. ISBN 978-1-317-45839-5.</ref> þar á meðal hlutir úr [[Brons|bronsi]], beinum og steini og [[Gjall|gjallmolar]] og [[Viðarkol|viðarkolaleifar]] benda greinilegar til rauðajárnframleiðslu.<ref> Kirsten Wolf (2004). Daily Life of the Vikings. Greenwood Publishing Group. bls. 139–. ISBN 978-0-313-32269-3. OCLC 253909682.</ref> Staðurinn var útnefndur þjóðminjastaður Kanada árið 1968 og á [[Heimsminjaskrá UNESCO|heimsminjaskrá UNESCO]] árið 1978. ==Saga== ===Frumbyggjar=== Áður en Norðmenn komu til Nýfundnalands eru frumbyggjaþjóða á L'Anse aux Meadows svæðinu fyrir komu norrænna manna þangað, elstu minjarnar eru um 6.000 ára gamlar. Hins vegar virðist en þeirra búið samtímis norrænu byggðinni. Mest áberandi minjar um fyrri byggð eru frá svo nefndu [[Dorset-menning|Dorset-fólki]], sem bjuggu á svæðinu um 300 árum á undan norrænu byggðinni. Samkvæmt kolefnisaldursgreiningum hefur fyrsta þjóðin, sem kölluð er Maritime Archaic á ensku, búið frá 4000 f.Kr, þangað til um 1000 f.Kr. Þetta fólk notaði trébáta og lifðu aðallega á veiðum á [[Sjávarspendýr|sjávarspendýrum]]. <ref>James A. Tuck (1998). [https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/maritime-archaic.php Maritime Archaic tradition]. Heritage The Newfoundland and Labrador</ref> Frá 1000 f.Kr. þangað til um 800 – 850 mismunandi Dorset-hópar.<ref>Ralph T. Pastore (1998). [https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/palaeo-eskimo.php Palaeo-Eskimo Peoples]. Heritage The Newfoundland and Labrador</ref> Eftir norrænu byggðina um 1200 og fram til um það bil 1500 e.Kr. bjuggu þar [[Beothuk]] frumbyggjar.<ref>Ralph T. Pastore (1997). [https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/beothuk.php The Beothuk]. Heritage The Newfoundland and Labrador</ref> ===Norræn byggð=== Fornminjar í L'Anse aux Meadows voru grafnar upp undir stjórn Helge og Anne Stine Ingstad á árunum 1961-1968, meðal annars með þátttöku [[Kristján Eldjárn|Kristjáns Eldjárns]] 1962.<ref> Kristján Eldjárn (2012), Vínlandsdagbók. Útgefandi: Forlagið, ISBN: 9789979535775</ref> [[Mynd:Authentic Viking recreation.jpg|right|thumb|Norrænar tilgátubyggingar á L’Anse-aux-Meadows, á Nýfundnalandi.]] [[mynd:L'Anse aux Meadows National Historic Site - features map with labels - 2025.svg|upright=1.4|thumb|Kort af norræna svæðinu á L'Anse aux Meadows<br/> <br/> Norrænar búðatóftir:<br/> '''A''' - Skáli, '''B''' - Hús, '''C''' - Kofi, '''D''' – Skáli, '''E''' - Kofi, '''F''' – Meginskáli, '''G''' - Kofi, '''J''' - Smiðja<br/> <br/> Nýbyggingar:<br/> '''1''' - Tilgátubyggingar A, B, C, og J]] Nú er svæðið að mestu leyti opið graslendi en fyrir 1000 árum var þar skógur sem hefur verið hentugur til að höggva tré til bátasmíði, húsabyggingar og vinnslu á rauðajárni.<ref> : The Excavation of a Norse Settlement in L'Anse Aux Meadows, Newfoundland. Breakwater Books. ISBN 978-1-55081-158-2.</ref> Tóftir átta bygginga (merktar frá A–J á kortinu) fundust. Fornleifafræðingarnir rannsökuðu leifar átta norrænna húsa og eina kolagröf, fyrir utan ýmiskonar minjar frumbyggja.<ref> Birgitta Wallace (1990): [https://timarit.is/gegnir/991006602489706886 „Norrænar fornminjar í L´anse aux Meadows.“] Árbók Hins íslenska fornleifafélags 1989. Ólafur Halldórsson þýddi.</ref> Þrjú húsanna voru líklega íveruhús með langeldum á miðju gólfi, hin eru talin vera vöruskemmur eða verkstæði. Öll húsin voru byggð úr [[Torfbær|torfi]] með timburgrind að innan, og var torf bæði í þaki og veggjum. Bæði hafa verið notaðir strengir, hnausar og klömbrur í byggingarnar. Flestir veggir voru tvíhlaðnir með sandi og möl sem fyllingu og styrktir með strengjatorfi sent var lagt þversum, en ytri og innri hleðsla úr hnausum og strengjum. Þetta er sama byggingarlag og tíðkaðist á íslandi og Grænlandi.<ref>Birgitta Wallace, (1990) bls. 134</ref> Stærsti skálinn (F) var 28,8 m × 15,6 m, og var skipt í nokkur rými.<ref> Wallace, Birgitta (2021). [https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/lanse-aux-meadows "L'Anse aux Meadows".] The Canadian Encyclopedia. Historica Canada.</ref> Þrjár minni byggingar (B, C, G) gætu verið vöruskemmur eða verkstæði. Eitt af þeim var smiðja og rauðablásturshús og viðarkolagröf í grennd, samskonar og fundist hafa í Noregi og á Íslandi.<ref>Birgitta Wallace, (1990) bls. 140</ref> (bygging J), annað bygging fyrir smíðar (bygging D), þar fannst meðal annars sundurklipptur hnoðsaumur, tréspónn og aflóga smíðisgripir. Þar fyrir utan voru fjögur lítil naust grafin neðan við fjörukambin. Hins vegar hafa engar vísbendingar um [[Fjós|fjós]] eða önnur gripahús eða búfé fundist í L'Anse aux Meadows. [[Mynd:L'AnseAuxMeadowsModel.jpg|upright=1.4|thumb|Þrívíddarmódel af norrænu byggðinni í L'Anse aux Meadows]]Mikið af minjum hefur fundist en heimilisáhöld og persónulegir munir eru fáir og nær eingöngu smáhlutir sem eigendur gátu auðveldlega glutrað niður. Meðal þess var lítil hringnæla sem var notuð til að næla saman föt, einnig [[Snælda|snældusnúður]] úr tálgusteini og lítið nálabrýni úr kvarsi.<ref>Birgitta Wallace, (1990) bls. 142</ref> Engin leið að vita hversu margt fólk var í búðunum á hverjum tíma, þó að íveruhúsin gætu hýst 30 til 160 manns.<ref> Kolodny, Annette (2012). In Search of First Contact: The Vikings of Vinland, the Peoples of the Dawnland, and the Anglo-American Anxiety of Discovery. Duke University Press. bls. 95. ISBN 978-0-8223-5286-0.</ref> Heildaríbúafjöldi Grænlands á þeim tíma var um 2.500 til 3000, sem þýðir að L'Anse aux Meadows-svæðið var minna en 10 prósent af norrænu byggðunum á Grænlandi.<ref>Richards, J. D. (2005). The Vikings: A Very Short Introduction. Oxford University Press. Bls. 112. doi:10.1093/actrade/9780192806079.003.0011. ISBN 978-0-19-280607-9.</ref> Ekki er hægt að ákveða með neinni nákvæmni hvað þessi hús voru lengi notuð til búsetu en það hefur sennilega verið um fá ár að ræða, eða í mesta lagi fáeina áratugi fremur en aldir. Allar líkur eru á að byggðin hafi ekki staðið lengi því að öskuhaugar eru ekki miklir, í mesta lagi nokkur ár, og engin merki eru um grafreiti.<ref>Páll Bergþórsson (1997). Bls. 169</ref> Árið 2021 sýndu rannsóknir að tré som notað var við byggingarnar hafi verið fellt ár 1021, það sýnir hins vegar ekki hvenær norrænir menn komu þangað eða eða hversu lengi þeir voru þar. Þessi aldursgreiningin byggist á kolefnisaldursgreiningu á viðarstykkjum sem hafa verið skornir með málmverkfærum sem frumbyggjar á svæðinu notuðu ekki. <ref>Kuitems, Margot; Wallace, Birgitta L.; Lindsay, Charles; Scifo, Andrea; Doeve, Petra; Jenkins, Kevin; Lindauer, Susanne; Erdil, Pınar; Ledger, Paul M. (20. oktober 2021).[ https://www.nature.com/articles/s41586-021-03972-8 «Evidence for European presence in the Americas in ad 1021».] Nature: 1–4. ISSN 1476-4687. doi:10.1038/s41586-021-03972-8. «However, it has thus far not been possible to determine when this activity took place. Here we provide evidence that the Vikings were present in Newfoundland in AD 1021. We overcome the imprecision of previous age estimates by making use of the cosmic-ray-induced upsurge in atmospheric radiocarbon concentrations in AD 993 (ref. 6). Our new date lays down a marker for European cognisance of the Americas, and represents the first known point at which humans encircled the globe.»</ref><ref>Brian Handwerk, [https://www.smithsonianmag.com/science-nature/new-dating-method-shows-vikings-occupied-newfoundland-in-1021-ce-180978903/ New Dating Method Shows Vikings Occupied Newfoundland in 1021 C.E.] Smithsonian Magazine, October 20, 2021</ref> Samkvæmt rannsókn frá árinu 2019, sem var birt í vísindatímaritinu PNAS, er mögulegt að norræn umsvif hafi verið í L'Anse aux Meadows í allt að heila öld. <ref>Forbes, Véronique; Girdland-Flink, Linus; Ledger, Paul M. (10 July 2019). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6681721/ "New horizons at L'Anse aux Meadows".] Proceedings of the National Academy of Sciences. 116 (31): 15341 15343. Bibcode:2019PNAS..11615341L. doi:10.1073/pnas.1907986116. ISSN 0027-8424. PMC 6681721. PMID 31308231.</ref> Flestir fræðimenn eru nú á þeirri skoðun að L’Anse aux Meadows hafi ekki verið Vínland. Ekki síst vegna þess að þar er ekkert að finna af þeim gæðum Vínlands sem sögurnar segja frá, svo sem [[Vínber|vínberjum]] eða kjörviði. Hins vegar telja þeir að L’Anse aux Meadows hafi verið bækistöð þegar komið var frá Grænlandi því þar opnaðist leiðin suður á bóginn að suðurströnd St. Lawrenceflóa, til hins eiginlega Vínlands og mögulega enn lengra. Einnig bækistöð þegar aftur var haldið til Grænlands. Birgitta Wallace telur að Straumfjörður og Leifsbúðir sem nefndir í Eiríkssögu rauða og Grænlendingasögu séu L‘Anse aux Meadows.<ref> Birgitta Wallace, [https://id.erudit.org/iderudit/nflds19_1art02 The Norse in Newfoundland:L'Anse aux Meadows and Vinland]. Newfoundland and Labrador Studies. Volume 19, Number 1, Spring 2003, bls. 5–43</ref> Í bækistöðunum hafa skipshafnirnar notað búðirnar til hvíldar og til að gera við skipin. Einnig gætu þeir haft þar vetursetu til að geta haldið áfram næsta sumar að sækja vörur frá hinu eiginlega Vínlandi eða bíða þess að ísa leysi við Nýfundnaland og Larbrador. Siglingaleiðin frá Leifsbúðum til Grænlands er mun styttri en frá Vínlandi sjálfu ef það hefur verið langt í suður. Norður og vestur Labradorhaf, allt suður að norðhluta Nýfundnalands er þakið hafís frá október byrjun fram til loka maí eða byrjun júní.<ref>[ https://www.canada.ca/en/environment-climate-change/services/ice-forecasts-observations/latest-conditions/climatology.html Canadian Ice Service Ice Climatology]</ref> [[Mynd:NAS-031 Juglans cinerea.png|thumb|Lauf smjörhnetutrés og hnetur ]] Þótt almennt sé nú talið að L'Anse aux Meadows hafi verið bækistöð norrænna manna í landaleit og í leit að timbri og öðrum verðmætum en ekki tilraun til landnáms, þá er enn umdeilt hversu langt suður þeir fóru. Í Vínlandssögunum er sagt að vínber hafi fundist á Vínlandi og það bendir til þess að þeir hafi að minnsta kosti farið til suðurstrandar St. Lawrence-fljóts og fundið bæði villtan vínvið og hnetutré. Þrjár smjörhnetur (''Juglans cinerea'') fundust við L'Anse aux Meadows, en þessi hnetutegund vex aðeins sunnan við St. Lawrence-fljót.<ref>[https://publications.gc.ca/pub?id=9.840850&sl=0 COSEWIC assessment and status report on the butternut, Juglans cinerea, in Canada]</ref><ref> Birgitta Wallace, [https://www.researchgate.net/publication/250260771_L'Anse_Aux_Meadows_Leif_Eriksson's_Home_in_Vinland "L’Anse aux Meadows, Leif Eriksson's Home in Vinland"], Norse Greenland: Selected Papers from the Hvalsey Conference 2008 Journal of the North Atlantic, 2009, bls. 114-125. DOI:10.3721/037.002.s212</ref> [[Mynd:Vitis riparia 15-p.bot-vitis.rip-02.jpg|thumb|Lækjavínviðarber]] Vínberin sem sagt er að hafi fundist í Vínlandi gætu verið lækjavínviður (''Vitis riparia''), tegund af villtum þrúgum sem vaxa á trjám en en hafa aldrei vaxið á Nýfundnalandi. Grænlendingarnir hafa fundið tré umvafin lækjavínviði sunnan við L'Anse aux Meadows og kallað þau vínvið.<ref>[https://data.canadensys.net/vascan/name/Vitis%20riparia Vitis riparia - Database of Vascular Plants of Canada (VASCAN)]</ref> L'Anse Aux Meadows hefur að öllum líkindum verið lítil og skammlíf bækistöð, fyrst og fremst notuð við skógarhögg og timburfluttninga og einnig skipaviðhalds, frekar en til landnáms eins og á Grænlandi.<ref>Frakes, Jerold C., "Vikings, Vínland and the Discourse of Eurocentrism." The Journal of English and Germanic Philology 100, no. 2 (April, 2001):197</ref> ==Sjá einnig== * [[Helluland]] * [[Markland]] * [[Vínland]] * [[Norrænir Grænlendingar]] ===Tilvitnanir=== <references/> ==Ítarefni== * Birgitta Wallace (1990): [https://timarit.is/gegnir/991006602489706886 „Norrænar fornminjar í L´anse aux Meadows.“] Árbók Hins íslenska fornleifafélags 1989. Ólafur Halldórsson þýddi. * Gunnar Karlsson. [https://visindavefur.is/svar.php?id=125 „Hvor var á undan að finna Ameríku, Leifur heppni eða Bjarni Herjólfsson?“] Vísindavefurinn, 19. febrúar 2000. * Orri Vésteinsson. [https://visindavefur.is/svar.php?id=82673 „Hafa fundist fornleifar á Grænlandi og Vínlandi eftir norræna víkinga?“] Vísindavefurinn, 22. nóvember 2021. * Orri Vésteinsson. [https://visindavefur.is/svar.php?id=82287 „Hvar voru skip víkinga sem sigldu til Vesturheims smíðuð?“] Vísindavefurinn, 8. september 2021. * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3521297 ''Vínland Þorfinns karlsefnis og Guðríðar Þorbjarnardóttur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2001] * [https://timarit.is/page/5680588?iabr=on Halldór Hermannsson, Vínlandsferðirnar,Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga - 1. tölublað (01.04.1919)] [[Flokkur:Vínland]] [[Flokkur:Saga Íslands]] [[Flokkur:Saga Grænlands]] [[Flokkur:Saga Kanada]] [[Flokkur:Kanada]] [[Flokkur:Nýfundnaland og Labrador]] [[Flokkur:Nýfundnaland]] tp4x9g5lv2ind2ahwj89528szqtftmn 0 86232 1962976 1388156 2026-05-12T21:23:13Z TKSnaevarr 53243 1962976 wikitext text/x-wiki '''Sóknarhyggja''' er kenning í [[alþjóðasamskipti|alþjóðasamskiptum]] innan [[Raunhyggja í alþjóðasamskiptum|raunhyggju]] um að ríki séu í eðli sínu árásargjörn, þar sem [[Maður|maðurinn]] hafi óseðjandi þrá eftir völdum eða drottnun og/eða orðstír eða vegsemd. Samkvæmt hugmyndum um sóknarhyggju ættu öll ríki að nýta hvert það tækifæri sem þau fá til útþenslu og landvinninga til að auka vald sitt og þar með öryggi gagnvart öðum löndum. Þar sem sóknarhyggjan leggur til að ríki þurfi ávallt að gera ráð fyrir illviljuðum ásetningi annarra ríkja, eru öll stríð [[fyrirbyggjandi stríð]]. Þar sem öll ríki séu mögulegir andstæðingar, þá sé eina leiðin til þess að ríki geti búið við öryggi, sú að útrýma hugsanlegum samkeppnisaðilum og verða [[heimsveldi]] eða í það minnsta ná svæðisbundinni forystu eða yfirburðastöðu. [[Flokkur:Alþjóðasamskipti]] 0v0zymxmemp6smb9rb7htl2c7h23fwu 0 86233 1962975 1388160 2026-05-12T21:22:32Z TKSnaevarr 53243 1962975 wikitext text/x-wiki '''Varnarhyggja''' er kenning í [[alþjóðasamskipti|alþjóðasamskiptum]] innan [[Raunhyggja í alþjóðasamskiptum|raunhyggju]] um að stríð séu í flestum tilvikum óskynsamleg og hafi nær ávallt óhagstæðar afleiðingar fyrir ríki. Í fyrsta lagi vegna þess að það sem talið er vera undirliggjandi forsenda fyrir stríðinu getur reynst vera röng eða óréttmætt. Í öðru lagi, getur það haft í för með séð diplómatískan kostnað að koma af stað stríði án þess að hafa afdráttarlausar sannanir um að hitt ríkið hafi ætlað að gera árás. Það getur haft í för með sér þær afleiðingar að önnur ríki muni ekki mynda bandalög með því, þar sem litið verði á það sem óáreiðanlegt og ógnandi. Í þriðja lagi gerir varnarhyggjan ráð fyrir að vörn hafi kosti umfram sókn og því sé betra fyrir ríki að verjast fremur en að leggja í sókn, í þágu öryggis. Þrátt fyrir að varnarhyggjukenningar séu ólíkar að upplagi hafna þær allar þeirri hugmynd að [[ríki]] séu í eðli sínu árásargjörn. Það er í raun út frá þeirri grunnforsendu sem kenningarnar geta hafnað því að öll ríki hafi ávallt illan ásetning og þurfa þar af leiðandi ekki að vera í stöðugri sókn. Engu að síður þurfa lönd þó að byggja upp varnir sínar gagnvart öðrum löndum og í sumum tilvikum getur það leitt til [[öryggisklemma|öryggisklemmu]]. [[Flokkur:Alþjóðasamskipti]] 61n8q42pl77c154dzegb19yodwz0vff 0 100197 1962966 1962934 2026-05-12T17:46:46Z Bjarki S 9 ekki viss um að þetta skipti nógu miklu máli til að tilgreina í upplýsingatöflu (og mögulega ekki rétt lengur) 1962966 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Anders Behring Breivik | búseta = Noregur | mynd = Sketch of Breivik.png | myndastærð = 200px | myndatexti = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1979|2|13}} | fæðingarstaður = [[Ósló]], [[Noregur|Noregi]] | dauðadagur = | dauðastaður = | orsök_dauða = | þekktur_fyrir = [[Hryðjuverkin í Noregi 2011]] | starf = | titill = | laun = | trú = | maki = | börn = | foreldrar = | heimasíða = | niðurmál = | hæð = | þyngd = }} '''Anders Behring Breivik''' (fæddur [[13. febrúar]] [[1979]]<ref>{{vefheimild | url= https://www.smh.com.au/national/modest-boy-who-became-a-mass-murderer-20110724-1hvh0.html | titill = Modest boy who became a mass murderer |mánuðurskoðað = 24. júlí | árskoðað= 2011}} </ref> í [[Ósló]]; skráður frá 2017 til 2025 sem Fjotolf Hansen, Far Skaldigrimmr Rauskjoldr av Northriki<ref>{{Cite web|url=https://www.aftenposten.no/norge/i/73M14v/22-juli-terroristen-har-faatt-godkjent-nytt-navn-i-folkeregisteret|title=22. juli-terroristen har fått godkjent nytt navn i Folkeregisteret|date=2025-03-04|website=www.aftenposten.no|language=nb|access-date=2026-05-12}}</ref> frá 2025 til 2026 og Jan Johansen 2026<ref>{{cite news|title=Norwegian killer Breivik changes his name|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-40233702|work=BBC News|date=10 June 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tv4.se/artikel/5eYvRsJ1EkmQ1cZ9lCVvhM/breivik-blir-jan-johansen-sangarens-reaktion-paverkar-i-dag|title=Breivik byter namn till Jan Johansen – så reagerar sångaren|date=2026-04-27|website=www.tv4.se|language=sv|access-date=2026-05-12}}</ref>) er [[Noregur|norskur]] [[hryðjuverk]]amaður og [[fjöldamorð]]ingi, sem stóð fyrir [[Hryðjuverkin í Noregi 2011|hinum tvískiptu hryðjuverkaárásum í Noregi 22. júlí 2011]].<ref>{{vefheimild|url=http://mbl.is/frettir/erlent/2011/07/25/oryggislogreglan_kannadi_bakgrunn_breiviks/|titill = Öryggislögreglan kannaði bakgrunn Breiviks |mánuðurskoðað = 24. júlí | árskoðað= 2011}}</ref> Talið er að hann hafi staðið einn að árásunum. == Fjölskylda og menntun == Anders Behring Breivik er sonur Jens Breivik, hagfræðings og síðar efnahagsráðgjafa í norska sendiráðinu í [[London]] og [[París]] og Wenche (fædd Behring), sem starfaði áður sem hjúkrunarfræðingur. Þau skildu þegar hann var eins árs. Anders ólst upp í Osló, gekk í Smestad-barnaskólann, Ris-gagnfræðaskólann og útskrifaðist úr [[Verslunarskóli Osló|verslunarskóla Osló]] (''Oslo Handelsgymnasium''). == Árásirnar == Hryðjuverkaárásir Anders Breiviks voru tvíþættar. Í fyrsta lagi sprenging í miðborg Osló og svo fjöldamorð með skotvopni á eyjunni [[Útey (Noregi)|Útey]] í [[Buskerud]]. Í árásunum báðum létu samtals 77<ref>[http://www.mbl.is/frettir/erlent/2011/07/25/tala_latinna_laekkar/ „Tala látinna lækkar“] á Mbl.is (Skoðað 26. júlí 2011).</ref> manns lífið, átta í sprengingunni og 69 í skotárásunum á Útey. Lögreglan segir að hann hafi staðið einn að tilræðinu en getur ekki fullyrt að hann hafi ekki átt sér vitorðsmann eða fleiri. == Stefnuyfirlýsingar og greiningar == Breivik gaf út 1500 blaðsíðna stefnuyfirlýsingu sem hann nefndi: „2083 - A European Declearance of Independence“ (2083 - Sjálfstæðisyfirlýsing Evrópu) ásamt tólf mínútna löngu myndbandi sem hann setti á vefsíðuna [[Youtube]]. Grundvöllur yfirlýsingarinnar og helsta tilefni hryðjuverkanna var „trú á samsæri múslima um að taka yfir Evrópu.“<ref>{{cite web |url=http://rac.sagepub.com/content/53/3/30.short |title=Liz Fekete, „The Muslim Conspiracy Theory and the Oslo Massacre“ í tímaritinu Race & Class, 53. bindi, 3. hefti, janúar–mars 2012, bls. 30–47 |access-date=2014-06-06 |archive-date=2012-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709031155/http://rac.sagepub.com/content/53/3/30.short |url-status=dead }}</ref> Tilefni árásanna telst því [[múslimahatur]].<ref>Sjá t.d. [https://doi.org/10.1080/09546553.2014.849930 Mattias Gardell, „Crusader Dreams: Oslo 22/7, Islamophobia, and the Quest for a Monocultural Europe“ í tímaritinu ''Terrorism and Political Violence'', 26. bindi, 1. hefti, 2014].</ref> Í yfirlýsingunni lýsir hann stjórnmálalegum skoðunum sínum, andstöðu sinni gegn [[fjölmenning]]arstefnu og því sem hann kallar „[[marxismi|menningar-marxisma]]“ ásamt „[[íslam]]væðingu“ sem hann telur vera að leggja [[vestræn siðmenning|vestræna siðmenningu]] undir sig. Meðlimir vefsíðunnar [[Document.no]], sem Breivik sjálfur var virkur á, bentu seinna á að hlutar af stefnulýsingunni væru breyttur texti úr stefnulýsingu [[Bandaríkin|bandaríska]] hryðjuverkamannsins og „græna anarkistans“ [[Theodore Kaczynski|Theodores Kaczynski]],<ref>{{vefheimild|url=https://visir.is/fjoldamordinginn-stal-texta-af-thekktum-hrydjuverkamanni/article/2011110729489|titill = Fjöldamorðinginn stal texta af þekktum hryðjuverkamanni |mánuðurskoðað = 24. júlí | árskoðað= 2011}}</ref> þar má nefna skilgreiningar Kaczynskis á því sem hann kallaði „fjöldasálfræði vinstrisinna“. Breivik telur ekki unnt að snúa við [[íslam]]væðingu Vesturlanda nema með því að fjarlægja stjórnmálaöflin sem heimila hana. Hann sendi stefnuyfirlýsinguna á persónuleg tölvupóstföng vina sinna og skoðanabræðra en nú hefur hún komist í almenna dreifingu á netinu. Anders Breivik hefur verið lýst sem „[[Öfgahægristefna|öfgahægrimanni]]“,<ref>[http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2011/jul/24/norway-bombing-attack-far-right Norway attacks: We can no longer ignore the far-right threat; grein í Guradian.co.uk 2011]</ref><ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8658417/Norway-killer-many-within-far-right-share-Anders-Breiviks-ideas.html Norway killer: many within far-right share Anders Breivik's ideas; grein í The Telegraph 2011]</ref> „kristnum bókstafstrúarmanni“ og „nýnasista“ af lögreglu og fjölmiðlum. Sjálfur segist hann vera hófsamlega kristinn,<ref>{{Cite web |url=http://www.kevinislaughter.com/wp-content/uploads/2083+-+A+European+Declaration+of+Independence.pdf |title=2083 - A European Decleration of Independance |access-date=2011-07-26 |archive-date=2011-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724215630/http://www.kevinislaughter.com/wp-content/uploads/2083+-+A+European+Declaration+of+Independence.pdf |url-status=dead }}</ref> hafa óbeit á nasistum og [[Adolf Hitler|Hitler]], sé á móti þrælahaldi og [[Apartheid|aðskilnaðarstefnu Suður-Afríku]] eins og hún var.<ref>{{vefheimild|url=https://www.dagbladet.no/2011/07/24/nyheter/utoya/innenriks/17437552/|titill = Skulle drepe 4848 nordmenn |mánuðurskoðað = 24. júlí | árskoðað= 2011}}</ref> === Krossferð === Í stefnulýsingunni segist Breivik vera hluti af leynireglu sem stofnuð hafi verið í [[London]] árið 2002. Stofnendurnir séu margir og eru fulltrúar hennar frá [[England]]i, [[Grikkland]]i, [[Rússland]]i, [[Svíþjóð]] og fleiri löndum Evrópu. Markmið reglunar sé að endurverkja hina fornu reglu [[Musterisriddarar|Musterisriddara]] sem [[Krossferðir|börðust gegn innrásum múslíma]] í Evrópu á miðöldum.<ref>{{vefheimild|url=http://morallowground.com/2011/07/25/norwegian-terrorist-anders-behring-breivik-wrote-1500-page-manifesto-calling-for-christian-crusade-against-muslims/|titill = Calling for Christian Crusade Against Muslims |mánuðurskoðað = 24. júlí | árskoðað= 2011}}</ref> === Dómurinn === Föstudaginn 24. ágúst 2012 var kveðinn upp dómur í máli Breiviks. Hann var metinn sakhæfur þar sem ekki þótti sýnt fram á [[geðrof]] og hann dæmdur í 21 árs fangelsi, sem er lengsti mögulegi fangelsisdómur í Noregi. Dómurinn vakti undrun víða um heim og þótti vægur, en þá var ekki tekið með í reikninginn að eftir 21 ár má framlengja dvöl fangans um 5 ár í einu ítrekað og má dómurinn því teljast lífstíðardómur. === Eftir dóm === Árið 2013 sendi Breivik, úr fangelsi, inn umsókn um stofnun stjórnmálaflokks með heitið „Norski [[fasismi|fasistaflokkurinn]] og norræna bandalagið“.<ref>{{Cite web |url=http://www.tnp.no/norway/panorama/3725-breivik-establishes-norwegian-fascist-party |title=„Breivik Establishes Norwegian Fascist Party“, frétt á ''The Nordic Page'', 12. maí 2013 |access-date=2014-06-06 |archive-date=2015-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150602142626/http://www.tnp.no/norway/panorama/3725-breivik-establishes-norwegian-fascist-party |url-status=dead }}</ref> Engin lög í Noregi meina stjórnmálaflokki að kenna sig við fasisma en umsókninni var hafnað þar sem fleiri en einn mann þarf, lögum samkvæmt, til að stofna félag.<ref>[http://rt.com/news/breivik-fascist-party-failure-147/ „Red tape: Norway killer Breivik fails to start fascist organization“, frétt á vef rt.com, 11. maí 2013.]</ref> == Tengt efni == * [[Theodore Kaczynski]] * [[Timothy McVeigh]] == Tilvísanir == <div class="references-small"><references /></div> {{Stubbur|Æviágrip}} {{fe|1979|Breivik, Anders Behring}} {{DEFAULTSORT:Breivik, Anders Behring}} [[Flokkur:Norskir fasistar]] [[Flokkur:Norskir hryðjuverkamenn|Breivik, Anders Behring]] dqiqgqepj6tywtsq8e2r4cwuy65os29 0 100235 1962967 1958446 2026-05-12T17:47:02Z TKSnaevarr 53243 1962967 wikitext text/x-wiki :''Orðið „Persaveldi“ vísar hingað. Sjá [[Persaveldi (aðgreining)|aðgreiningarsíðuna]] fyrir aðrar merkingar orðsins.'' {{Land | nafn = Akkamenídaveldið | nafn_í_eignarfalli = Akkamenídaveldisins | nafn_á_frummáli = {{nobold|𐎧𐏁𐏂}} | fáni = Standard of Cyrus the Great.svg | skjaldarmerki = | kjörorð = | kjörorð_tungumál= | kjörorð_þýðing= | þjóðsöngur = | staðsetningarkort = Achaemenid Empire 500 BCE.jpg | höfuðborg = {{ubl|[[Babýlon]]<ref name=EY>{{cite book|last=Yarshater|first=Ehsan|author-link=Ehsan Yarshater|title=The Cambridge History of Iran|volume =3|year=1993|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-20092-9|page=482}}</ref>||[[Pasargadae]] (Kýros mikli)|[[Ekbatana]] (táknræn)|[[Súsa]] (Daríos mikli)|[[Persepólis]] (táknræn)}} | tungumál = [[Fornpersneska]]<br>[[Arameíska]] | stjórnarfar = [[Einveldi]] | titill_leiðtoga1 = Konungur | nafn_leiðtoga1 = [[Kýros mikli]] (fyrstur)<br>[[Daríos 3.]] (síðastur) | staða = Saga | atburður1 = 550 f.Kr. | dagsetning1 = Stofnun | atburður2 = Hertekið af Makedónum | dagsetning2 = 330 f.Kr. | flatarmál = 5.500.000 | fólksfjöldi = 17–35 milljónir | mannfjöldaár = 500 f.Kr. |mannfjöldasæti = |íbúar_á_ferkílómetra = | gjaldmiðill =[[Dareikos]] |}} '''Akkamenídaveldið''' ([[persneska]]: هخامنشیان, [[unipers]]: ''Haxâmanešiyan'', [[IPA]]: [haχɒmaneʃijɒn]) var veldi Akkamenída, sem réðu ríkjum frá um [[559 f.Kr.]] til um [[330 f.Kr.]] Það var fyrsta [[persía|persneska]] stórveldið, arftaki [[Medaveldið|Medaveldisins]] og náði yfir mestan hluta [[Stór-Íran]]ssvæðisins, frá [[Indusdalur|Indusdal]] í austri til [[Þrakía|Þrakíu]] og [[Makedónía hin forna|Makedóníu]] við norðausturmörk [[Grikkland hið forna|Grikklands]] í vestri, þegar það var stærst.<ref name=book>{{cite book|title=Encyclopedia of the ancient Greek world|author= David Sacks, Oswyn Murray, Lisa R. Brody|year=2005|publisher=Infobase Publishing|pages=256 (á hægri hlið blaðsíðunnar)|url=http://books.google.com/books?id=yyrao0dadqAC&pg=PA256&dq=perseus+father+of+persian&hl=en&ei=AQsyTYKdBIP98AbihayNCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCMQ6AEwAA#v=onepage&q=perseus%20father%20of%20persian&f=false}}</ref> Á hátindi sínum náði ríkið yfir [[Íran]], [[Írak]], [[Sýrland]], [[Jórdanía|Jórdaníu]], [[Palestína|Palestínu]], [[Egyptaland]], [[Lýdía|Lýdíu]], [[Litla-Asía|Litlu-Asíu]], [[Anatólía|Anatólíu]] ([[Tyrkland]]) [[Þrakía|Þrakíu]] og yfir svæði, sem í dag eru [[Pakistan]] og [[Afganistan]] allt að [[Aralvatn]]i og [[Kaspíahaf]]i í norðri. Um 1 milljón manna bjó innan marka þess þegar það var fjölmennast. Trúarbrögð og siður Persa höfðu mikil áhrif langt út fyrir endimörk Akkamenídaveldis og má greina meðal annars hjá Grikkjum og [[Kína|Kínverjum]]. Akkamenídaveldið leystist upp árið [[330 f.Kr.]] í kjölfar ósigra Persa gegn [[Alexander mikli|Alexander mikla]]. == Saga == Persar áttu uppruna sinn í suðvesturhluta írönsku hásléttanna, austur af [[Tígris]]-fljóti og norðan [[Persaflói|Persaflóa]]. Þeir nefndu sig ''Parsa'' og upphaflegt yfirráðasvæði sitt ''Parsua'' en í dag heitir það [[Fars]]. Frá þessu svæði kom [[Kýros mikli]], sem sigraði Meda, [[Lýdíuveldið]] og [[Babýlónía|Babýlóna]] og greiddi þannig götuna fyrir frekari landvinninga í Egyptalandi og [[Litla Asía|Litlu Asíu]]. Hann stofnaði ríkið árið [[550 f.Kr.]] Persar komust í kynni við [[Grikkland hið forna|Grikki]] undir lok [[6. öld. f.Kr.|6. aldar f.Kr.]] þegar þeir sigruðu Lýdíuríki og náðu í kjölfarið yfirráðum yfir grískum borgríkjum í [[Jónía|Jóníu]] við strönd [[Eyjahaf]]s. Grísku borgríkin gerðu [[Uppreisnin í Jóníu|uppreisn]] árið [[499 f.Kr.]] Stuðningur grískra borgríkja á meginlandi Grikklands við uppreisnarríkin í Jóníu leiddi til [[Persastríð]]anna, sem stöðvuðu útþenslu Persa í vestri. Árið [[490 f.Kr.]] gerði [[Dareios I frá Períu|Dareios Persakonungur]] tilraun til að leggja meginland Grikklands undir sig en beið ósigur fyrir töluvert fámennara liði Grikkja í [[Orrustan við Maraþon|orrustunni við Maraþon]]. Tíu árum síðar reyndi Xerxes sonur hans, sem tekið hafði við ríki Persa að föður sínum látnum, að gera öflugri innrás á meginland Grikklands. Lítill flokkur spartverskra hermanna auk annarra Grikkja tafði framsókn Persa suður við [[Orrustan við Laugaskörð|Laugaskörð]] en beið á endanum ósigur. Persar biðu hins vegar mikinn ósigur í [[Orrustan við Salamis|sjóorrustu við Salamis]] árið [[480 f.Kr.]] og aftur á landi í [[Orrustan við Plataju|orrustunni við Plataju]] ári síðar. Þar með var tilraun Xerxesar til landvinninga í Grikklandi hrundið. == Konungar Akkæmenída == === Óstaðfestir === :* [[Akkæmenes|Akkæmenes frá Persíu]] :<small>''Vitnisburð í áletrunum fyrir þessa konunga er ekki hægt að staðfesta og eru þeir stundum taldir uppspuni [[Dareios I|Dareiosar I]]''</small> :* [[Ariaramnes frá Persíu]], sonur Teispesar og samkonungur Kýrosar I :* [[Arsames frá Persíu]], sonur Ariaramnesar og samkonungur Kambýsesar I === Staðfestir === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" align="center" | style="margin: 1em −80 1em auto; width: 75%" |+'''Anshan-konungar''' !width="220px"|Konungur !! align="center" width="120px"|Valdatíð (f.Kr.) !! width="180px"|Maki !! |Athugasemdir |- | [[Teispes frá Anshan]] || 7. öld|| || sonur [[Akkæmenes]]ar, konungur í Anshan |- | [[Kýros I]] || Síðari hluti 7. / fyrri hluti 6. aldar || || sonur [[Teispes]]ar, konungur í Anshan |- | [[Kambýses I frá Anshan]] || Fyrri hluti 6. aldar || [[Mandana frá Medíu]] || sonur Kýrosar I, konungur í Anshan |- | [[Kýros mikli|Kýros II mikli]] || um 550 – 530 || [[Kassandana]] frá Persíu || sonur [[Kambýses I|Kambýsesar I]] og Mandönu — sigraði veldi Meda 550 f.Kr., konungur í Medíu, Babýlon, Lýdíu, Persíu, Anshan og Súmer. Stofnaði Persaveldi Akkæmenída. |} {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" align="center" | style="margin: 1em −80 1em auto; width: 75%" |+'''Persakonungar (529 – 359 f.Kr.); 27. veldi Egypta (525 – 399 f.Kr.)''' !width="220px"|Konungur !! align="center" width="120px"|Valdatíð (f.Kr.) !! width="180px"|Maki !! |Athugasemdir |- | [[Kambýses II]] ||529 – 522 || || sonur [[Kýros mikli|Kýrosar mikla]] og [[Kassandana|Kassandönu]]. Sigraði [[Egyptaland|Egypta]]. |- | [[Bardíya]] (Smerdis) ||522 || [[Fædýmía]] || Sonur [[Kýros mikli|Kýrosar mikla]]. (Svikahrappurinn Gaumata stjórnaði í hans stað) |- | [[Dareios I frá Períu|Dareios I mikli]] || 521 – 486 || [[Atossa]] <br /> [[Artystóna]] <br /> [[Parmýs]] <br /> [[Fratagúna]] || mágur Smerdiss (Bardíya), sonur [[Hystapes]]s, sonarsonur [[Arsames]]ar. |- | [[Xerxes I frá Persíu|Xerxes I mikli]] || 485 – 465 || [[Amestris]] || sonur [[Dareios I|Dareiosar I]] og [[Atossa|Atossu]] |- | [[Artaxerxes I frá Persíu|Artaxerxes I]] || 465 – 424 || [[Damaspía]] <br /> Kosmartidena <br /> Alogýna <br /> Andía ||sonur Xerxesar I og Amestrisar |- | [[Xerxes II frá Persíu|Xerxes II]] || 424 || || sonur [[Artaxerxes I|Artaxerxess I]] og [[Damaspía|Damaspíu]] |- | [[Sogdianos frá Persíu|Sogdianos]] || 424 – 423 || || Sonur [[Artaxerxes I|Artaxerxess I]] og [[Alogýna|Alogýnu]]; hálfbróðir og keppinautur [[Xerxes II|Xerxess II]] |- | [[Dareios II frá Persíu]]||423 – 405 || [[Parýsatis]] || Sonur [[Artaxerxes I|Artaxerxess I]] og [[Kosmartidena|Kosmartidenu]]; hálfbróðir og keppinautur [[Xerxes II|Xerxess II]] |- | [[Artaxerxes II frá Persíu|Artaxerxes II Mnemon]] || 404 – 359 || [[Strateira]] || sonur Dareiosar II |} Snemma á valdatíð Artaxerxess II (árið [[399 f.Kr.]]) misstu Persar yfirráðin yfir Egyptalandi en náðu aftur yfirráðunum 57 árum síðar — árið [[342 f.Kr.]] — þegar [[Artaxerxes III]] sigrar Egypta. {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" align="center" | style="margin: 1em −80 1em auto; width: 75%" |+'''Persakonungar (358 – 330 f.Kr.); 31. veldi Egypta (342 – 332 f.Kr.)''' !width="220px"|Konungur !! align="center" width="120px"|Valdatíð (f.Kr.) !! width="180px"|Maki !! |Athugasemdir |- | [[Artaxerxes III frá Persíu|Artaxerxes III]] ||358 – 338 || || sonur [[Artaxerxes II|Artaxerxess II]] og Stateiru |- | [[Arses frá Persíu|Artaxerxes IV Arses]]|| 338 – 336 || || sonur [[Artaxerxes III|Artaxerxess III]] og Atossu |- | [[Dareios III frá Persíu|Dareios III]]|| 336 – 330 || [[Stateira I]]|| langafabarn Dareiosar II |} == Neðanmálsgreinar == <div class="references-small"><references/></div> == Tengt efni == * [[Heródótos]] * [[Persastríð]] {{sa|550 f.Kr.|330 f.Kr.}} [[Flokkur:Persaveldi| ]] [[Flokkur:Saga Persíu]] [[Flokkur:Egyptaland hið forna]] [[Flokkur:Grikkland hið forna]] [[Flokkur:Fyrrum Evrópuríki]] [[Flokkur:Fyrrum Asíuríki]] [[Flokkur:Fyrrum Afríkuríki]] 05o83vej4g7f9qsb7o3x1vv0l0rat16 0 125855 1962968 1953906 2026-05-12T18:06:22Z TKSnaevarr 53243 1962968 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|thumb|right|[[Niccolò Machiavelli]] skrifaði ''[[Furstinn|Furstann]]'' sem byggist á raunhyggju.]] '''Raunhyggja''' er ráðandi kenning í alþjóðasamskiptum og er vissuhyggjukenning. Kenninguna má rekja allt aftur til [[Þúkýdídes]]ar og [[Machiavelli]]s. Helstu einkenni raunhyggju eru áherslur á styrk ríkja og forsendur fyrir tilvist ríkisins, [[raison d’état]]. Raunhyggja byggir kenningu sína á því að ríki séu alls ráðandi og aðalgerendur í alþjóðasamfélaginu. Auk þess sem raunhyggjan gengur út frá því að ríki lifi í hættulegu umhverfi og að alþjóðsamélagið byggi á stjórnleysi. ==Helstu áherslur raunhyggju== Kenningin um raunhyggju byggir á eftirfarandi ályktunum:<ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> # Í alþjóðasamfélaginu ríkir stjórnleysi. #* Utan landamæra ríkjanna starfa ríkin sjálf í stjórnleysi þar sem reglur og lög eru ekki í samræmi við reglur innan ríkja. #* Stjórnleysið veldur stöðugri baráttu um völd og leit að valdajafnvægi. #* Stjórnleysið er einkenni á kerfinu en ekki orsök átaka innan þess. # Ríkishyggja #* Ríki eru aðalgerendur í alþjóðakerfinu. # Markmið ríkja er að lifa af. # Sjálfshjálparviðleitni. #* Stjórnleysi alþjóðakerfisins hvetur til sjálfshjálpar og ríki reyna að hámarka öryggi sitt. Raunhyggja leggur ofur áherslu á ríki og leið þeirra til að tryggja sér völd. Ríki munu ávallt sækjast í aukin völd til að tryggja að þau lifi af í fjandsömu og stjórnlausu umhverfi og verða þau að sækjast eftir slíku valdi af sjálfdáðum. Kerfið leitast hins vegar alltaf að valdajafnvægi svo að eitt ríki eða ríkjabandalög nái ekki völdum yfir öðrum ríkjum. Raunhyggjan telur valdabaráttu vera ástæðu þess að ríki deili og segir að efnahagsleg tengsl dragi ekki úr líkum á stríði. Raunhyggjan telur valdajafnvægi ekki endilega leiða til friðs, heldur stöðugleika. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> == Klassísk raunhyggja == Klassísk raunhyggja byggir á skrifum Þúkýdídesar. Þúkýdídes hélt því fram að valdabarátta ríkja skapaðist vegna líffræðilegrar hegðunar mannsins.{{heimild vantar}} Valdabarátta sé mönnum eðlislæg og þeir sækjast eftir því að tilheyra samfélaginu og lifa af.{{heimild vantar}} Það að keppast um völd er líffræðilegt og þetta mannlega eðlið yfirfærðist á stjórnmálin. Raunhyggjan varð ríkjandi í fræðunum eftir seinni heimsstyrjöldina og má rekja vinsældir hennar til fræðimansins [[Hans Morgenthau]]. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Helstu fræðimenn: * [[Þúkýdídes]]: var grískur sagnfræðingur sem skrifaði ''[[History of the Peloponnesian War]]'' og þekktur sem einn af upphafsmönnum raunhyggjunnar og höfundur [[realpolitik]]. Skrifaði verk sín 430-406 f.Kr. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[Niccolò Machiavelli]], var ítalskur stjórnmálaheimspekingur sem skrifaði ''[[Furstinn|Furstann]]'' (''Il Principe'') árið 1532 og hélt því fram að helsti tilgangur prinsins þ.e. stjórnmálamanna væri að næla sér í völd.<ref>Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[Hans Morgenthau]] var sagnfræðingur og skrfiaði '[[Politics among Nations]]' árið 1948. Hann sagði stjórnmál ráðast af lögum sem væru öll byggð á mennlegu eðli. Hann taldi einnig stjórnmál snúast um hagsmuni ríkjanna þegar kemur að valdabaráttu. Hann skilgreingdi vald ríkja út frá landsvæði, herafla, íbúafjölda, auðlindum og fjárhag. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> == Formgerðarraunhyggja == Formgerðar raunhyggja telur ástæður fyrir valdabaráttu ekki vera mannlegt eðli heldur byggi valdabarátta á formgerð kerfisins. Stjórnleysi kerfisins ýtir undir ótta og óöryggi sem leiði til valdabaráttu og valddreifngu. Valddreifing og valdajafvægi þarf því að hafa í huga þegar stríð og friður eru skilgreind á milli ríkja. Forgerðar raunhyggja lítur ekki inn á við í ríkin heldur horfir á árekstra mill ríkja.<ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Formgerðar raunhyggja skiptist í tvo hópa. Annars vegar þá sem trúa á varnarraunhyggju og hins vegar sóknarraunhyggju.<ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Varnarraunhyggja telur að alþjóðakerfið væri stöðugast þar sem tvö ríki eru með mestu völdin, tvípólakerfi. Færa má rök fyrir því að á tímum kalda stríðsins hafi verið tvípólakerfi Bandaríkjanna og Rússlands. Varnarraunhyggjan tekur einnig að ríki sækist aðalega eftir öryggi og er nær frjálslyndisstefnunni en sóknarraunhyggjan. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Sóknarraunhyggja telur best að eitt ríki leiði kerfið, eða nokkur ríki í oddatölu hafi mestu völdin. Sóknarraunhyggjan telur ríki ekki sækjast eftir öryggi heldur valdi. Auk þess heldur hún því fram að valdabarátta stóru ríkjanna sé óhjákvæmileg. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Helstu fræðimenn: * [[Jean-Jacques Rousseau]] var franskur heimspekingur sem skrifaði ''[[The State of War]]'' í kringum 1750. Hann hélt því fram að það væri ekki mannlegt eðli heldur stjórnleysi alþjóðakerfisins sem ylli því að ríki væru óttaslegin, öfundsjúk, tortryggin og óörugg sem leiddi til valdabaráttu. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[Kenneth Waltz]]: skrifaði ''[[Theory of International Politics]]'' árið 1979. Hann lagði áherslu á að stjórnleysi alþjóðakerfisins ýtti undir þá hegðun ríkisins að hugsa um sjálft sig og hámarka öryggi sitt. Hann var varnarraunhyggjumaður og taldi því tvípólakerfi besta kerfið til að hámarka stöðugleika. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[John Mearsheimer]] skrifaði ''[[The Tragedy of Great Power Politics]]'' árið 2001. Skrif hans fjalla um áhrif stjórnleysisins á þá ríkishegðun að hámarka vald ríkisins. Er talsmaður sóknarraunhyggju. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> == Nýklassísk raunhyggja == Nýklassísk raunhyggja telur nálgun ruanhyggjunnar ekki nægilega vísindalega. Kenningin krefst betri skilgreininga á valdi og nýtingu á leiðtogarhæfileikum. Kenningin heldur því fram að innanríkismál hafi áhrif á hegðun ríkja á alþjóðavettvangi. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[Zakaria]] skrifaði ''[[From Wealth to Power]]'' árið 1998. Hann hélt því fram að formgerðar raunhyggja útskýrði kerfið ekki nógu vel og lagði áherslu á að bæta við hvernig völdum væri náð og áhrif leiðtoga á hegðun ríkja.<ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> ==Gagnrýni á raunhyggju== Helsta gagnrýni á raunhyggju er að hún sá ekki fyrir endalok kalda stríðsins. Auk þess hafa orðnar miklar breytingar á kerfinu. Svæðisbundin samruni er orðin algengari auk þess sem alþjóðastofnanir og óríkistengdir aðilar eru farinir að hafa aukin áhrif á kerfið. Raunhyggja á einnig erfitt með að útskýra milliríkja stríð og íhlutun af mannúðarástæðum. Einnig hefur kenningin verið gagnrýnd fyrir að vera kenning fyrir hina valdamiklu og stóru ríkin. Þannig gangi hún ekki jafn vel fyrir smáríki. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Frálslyndisstefnan er einn helsti keppinautur raunhyggjunnar í fræðunum.<ref>Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011.</ref> == Aðrir fræðimenn == Þrátt fyrir að raunhyggja hafi náð mestu vinsældum eftir seinni heimsstyrjöldina hafa fræðimenn fyrri tíma skrifa í samræmi við kenningar raunhyggjunnar. <ref>{{IEP|polreal.htm|Political Realism}}</ref><ref>see also Doyle, Michael. ''Ways of War and Peace: Realism, Liberalism, and Socialism (Paperback)''. 1997. London: W. W. Norton & Company, esp. pp. 41–204</ref> * [[Chanakya]] (eða Kautilya) indveskur fræðimaður sem skrifaði ''[[Arthashastra]]''. * [[Ibn Khaldun]], arabískur sagnfræðingur sem skrifaði [[Muqaddimah]] * [[Han Feizi]], kínverskur fræðimaður sem kom með kennningar um ''[[Legalism (Chinese philosophy)|Legalism]]'' (eða Legism). Hann skrifaði ''[[The Two Handles]]'' sem fjallar um refsingu og umbun stjórnvalda. * [[Thomas Hobbes]], enskur heimspekingur sem skrifaði ''[[Leviathan (book)|Leviathan]]'' * [[Friðrik mikli]], konungur Prússlands sem gerði Prússland að stórveldi. * [[Carl von Clausewitz]], herforingi Prússa á 18–19. öld sem skrifaði e ''[[On War]]'' (''Vom Kriege''). * [[Camillo Benso greifi af Cavour]], ítalskur uppreisnarmaður. * [[Otto von Bismarck]], Prússneskur herforingi sem mótaði hugtakið valdajafnvægi í alþjóðasamskiptum. * Fræðimenn á 20. öld: [[Henry Kissinger]], [[Richard Nixon]], [[Charles de Gaulle]] og [[Jósef Stalín]]. == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Heimildir == * Ashley, Richard K. "Political Realism and the Human Interests," ''International Studies Quarterly'' (1981) 25: 204-36. * Barkin, J. Samuel ''Realist Constructivism: Rethinking International Relations Theory'' (Cambridge University Press; 2010) 202 pages. Examines areas of both tension and overlap between the two approaches to IR theory. * Bell, Duncan, ed. ''Political Thought and International Relations: Variations on a Realist Theme''. Oxford: Oxford University Press, 2008. * Booth, Ken. 1991. "Security in anarchy: Utopian realism in theory and practice", ''International Affairs'' 67(3), pp.&nbsp;527–545 * Crawford; Robert M. A. ''Idealism and Realism in International Relations: Beyond the Discipline'' (2000) [http://www.questia.com/read/108927087?title=Idealism%20and%20Realism%20in%20International%20Relations%3a%20%20Beyond%20the%20Discipline online edition]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * Donnelly; Jack. ''Realism and International Relations'' (2000) [http://www.questia.com/read/105287467?title=Realism%20and%20International%20Relations online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923130311/http://www.questia.com/read/105287467?title=Realism%20and%20International%20Relations |date=2009-09-23 }} * Gilpin, Robert G. "The richness of the tradition of political realism," ''International Organization'' (1984), 38:287-304 * Griffiths; Martin. ''Realism, Idealism, and International Politics: A Reinterpretation'' (1992) [http://www.questia.com/read/103440988?title=Realism%2c%20Idealism%2c%20and%20International%20Politics%3a%20A%20Reinterpretation online edition]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * Guilhot Nicolas, ed. ''The Invention of International Relations Theory: Realism, the Rockefeller Foundation, and the 1954 Conference on Theory'' (2011) * Keohane, Robert O., ed. ''Neorealism and its Critics'' (1986) * Lebow, Richard Ned. ''The Tragic Vision of Politics: Ethics, Interests and Orders''. Cambridge: Cambridge University Press, 2003. * Mearsheimer, John J., "The Tragedy of Great Power Politics." New York: W.W. Norton & Company, 2001. [Seminal text on Offensive Neorealism] * Meyer, Donald. ''The Protestant Search for Political Realism, 1919-1941'' (1988) [http://www.questia.com/read/8470328?title=The%20Protestant%20Search%20for%20Political%20Realism%2c%201919-1941 online edition]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * Molloy, Sean. ''The Hidden History of Realism: A Genealogy of Power Politics''. New York: Palgrave, 2006. * Morgenthau, Hans. "Scientific Man versus Power Politics" (1946) Chicago, IL: University of Chicago Press. ** "Politics Among Nations: The Struggle for Power and Peace" (1948) New York NY: Alfred A. Knopf. ** "In Defense of the National Interest" (1951) New York, NY: Alfred A. Knopf. ** "The Purpose of American Politics" (1960) New York, NY: Alfred A. Knopf. * Murray, A. J. H., ''Reconstructing Realism: Between Power Politics and Cosmopolitan Ethics''. Edinburgh: Keele University Press, 1997. * Osborn, Ronald, "Noam Chomsky and the Realist Tradition," ''Review of International Studies'', Vol.35, No.2, 2009. * Rosenthal, Joel H. ''Righteous Realists: Political Realism, Responsible Power, and American Culture in the Nuclear Age.'' (1991). 191 pp.&nbsp;Compares [[Reinhold Niebuhr]], [[Hans J. Morgenthau]], [[Walter Lippmann]], [[George F. Kennan]], and [[Dean Acheson]] * Scheuerman, William E. 2010. "The (classical) Realist vision of global reform." ''International Theory'' 2(2): pp.&nbsp;246–282. * Schuett, Robert. ''Political Realism, Freud, and Human Nature in International Relations''. New York: Palgrave, 2010. * Smith, Michael Joseph. ''Realist Thought from Weber to Kissinger'' (1986) * Tjalve, Vibeke S. ''Realist Strategies of Republican Peace: Niebuhr, Morgenthau, and the Politics of Patriotic Dissent''. New York: Palgrave, 2008. * Williams, Michael C. ''The Realist Tradition and the Limits of International Relations''. Cambridge: Cambridge University Press, 2005. == Tenglar == * [http://www.e-ir.info/?p=1921 Comparing and Contrasting Classical Realism and Neorealism] by Arash Heydarian Pashakhanlou * {{SEP|realism-intl-relations/|Political Realism in International Relations}} * [http://blog.washingtonpost.com/postglobal/drg/ Global Power Barometer] * [https://www.boston.com/news/globe/ideas/articles/2005/11/06/the_realist_persuasion/ The Realist Persuasion] by [[Andrew J. Bacevich]], for the ''[[Boston Globe]]'', November 6, 2005 * [http://nationalinterest.org/ The National Interest] * [http://www.nationalinterest.in/ The Indian National Interest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702002651/http://nationalinterest.in/ |date=2010-07-02 }} * [http://www.theory-talks.org/2008/07/theory-talk-12.html Interview with neorealist Robert Jervis by ''Theory Talks''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727194044/http://www.theory-talks.org/2008/07/theory-talk-12.html |date=2019-07-27 }} (July 2008) * [http://www.theory-talks.org/2011/06/theory-talk-40.html Interview with realist Kenneth Waltz by ''Theory Talks''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727194120/http://www.theory-talks.org/2011/06/theory-talk-40.html |date=2019-07-27 }} (May 2011) * [http://www.nationalinterest.org/PrinterFriendly.aspx?id=19672/ The Neocons vs. The Realists]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} oewkecik2vitj26334053rb4fz8k6uv 1962973 1962968 2026-05-12T21:17:45Z TKSnaevarr 53243 Enskir titlar á bókmenntum annarra tungumála eru mjög slæmur ósiður. 1962973 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|thumb|right|[[Niccolò Machiavelli]] skrifaði ''[[Furstinn|Furstann]]'' sem byggist á raunhyggju.]] '''Raunhyggja''' er ráðandi kenning í alþjóðasamskiptum og er vissuhyggjukenning. Kenninguna má rekja allt aftur til [[Þúkýdídes]]ar og [[Machiavelli]]s. Helstu einkenni raunhyggju eru áherslur á styrk ríkja og forsendur fyrir tilvist ríkisins, [[raison d’état]]. Raunhyggja byggir kenningu sína á því að ríki séu alls ráðandi og aðalgerendur í alþjóðasamfélaginu. Auk þess sem raunhyggjan gengur út frá því að ríki lifi í hættulegu umhverfi og að alþjóðsamélagið byggi á stjórnleysi. ==Helstu áherslur raunhyggju== Kenningin um raunhyggju byggir á eftirfarandi ályktunum:<ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> # Í alþjóðasamfélaginu ríkir stjórnleysi. #* Utan landamæra ríkjanna starfa ríkin sjálf í stjórnleysi þar sem reglur og lög eru ekki í samræmi við reglur innan ríkja. #* Stjórnleysið veldur stöðugri baráttu um völd og leit að valdajafnvægi. #* Stjórnleysið er einkenni á kerfinu en ekki orsök átaka innan þess. # Ríkishyggja #* Ríki eru aðalgerendur í alþjóðakerfinu. # Markmið ríkja er að lifa af. # Sjálfshjálparviðleitni. #* Stjórnleysi alþjóðakerfisins hvetur til sjálfshjálpar og ríki reyna að hámarka öryggi sitt. Raunhyggja leggur ofur áherslu á ríki og leið þeirra til að tryggja sér völd. Ríki munu ávallt sækjast í aukin völd til að tryggja að þau lifi af í fjandsömu og stjórnlausu umhverfi og verða þau að sækjast eftir slíku valdi af sjálfdáðum. Kerfið leitast hins vegar alltaf að valdajafnvægi svo að eitt ríki eða ríkjabandalög nái ekki völdum yfir öðrum ríkjum. Raunhyggjan telur valdabaráttu vera ástæðu þess að ríki deili og segir að efnahagsleg tengsl dragi ekki úr líkum á stríði. Raunhyggjan telur valdajafnvægi ekki endilega leiða til friðs, heldur stöðugleika. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> == Klassísk raunhyggja == Klassísk raunhyggja byggir á skrifum Þúkýdídesar. Þúkýdídes hélt því fram að valdabarátta ríkja skapaðist vegna líffræðilegrar hegðunar mannsins.{{heimild vantar}} Valdabarátta sé mönnum eðlislæg og þeir sækjast eftir því að tilheyra samfélaginu og lifa af.{{heimild vantar}} Það að keppast um völd er líffræðilegt og þetta mannlega eðlið yfirfærðist á stjórnmálin. Raunhyggjan varð ríkjandi í fræðunum eftir seinni heimsstyrjöldina og má rekja vinsældir hennar til fræðimansins [[Hans Morgenthau]]. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Helstu fræðimenn: * [[Þúkýdídes]]: var grískur sagnfræðingur sem skrifaði ''[[Saga Pelópseyjarstríðsins|Sögu Pelópseyjarstríðsins]]'' og þekktur sem einn af upphafsmönnum raunhyggjunnar og höfundur [[realpolitik]]. Skrifaði verk sín 430-406 f.Kr. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[Niccolò Machiavelli]], var ítalskur stjórnmálaheimspekingur sem skrifaði ''[[Furstinn|Furstann]]'' (''Il Principe'') árið 1532 og hélt því fram að helsti tilgangur prinsins þ.e. stjórnmálamanna væri að næla sér í völd.<ref>Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[Hans Morgenthau]] var sagnfræðingur og skrfiaði '[[Politics among Nations]]' árið 1948. Hann sagði stjórnmál ráðast af lögum sem væru öll byggð á mennlegu eðli. Hann taldi einnig stjórnmál snúast um hagsmuni ríkjanna þegar kemur að valdabaráttu. Hann skilgreingdi vald ríkja út frá landsvæði, herafla, íbúafjölda, auðlindum og fjárhag. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> == Formgerðarraunhyggja == Formgerðar raunhyggja telur ástæður fyrir valdabaráttu ekki vera mannlegt eðli heldur byggi valdabarátta á formgerð kerfisins. Stjórnleysi kerfisins ýtir undir ótta og óöryggi sem leiði til valdabaráttu og valddreifngu. Valddreifing og valdajafvægi þarf því að hafa í huga þegar stríð og friður eru skilgreind á milli ríkja. Forgerðar raunhyggja lítur ekki inn á við í ríkin heldur horfir á árekstra mill ríkja.<ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Formgerðar raunhyggja skiptist í tvo hópa. Annars vegar þá sem trúa á varnarraunhyggju og hins vegar sóknarraunhyggju.<ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Varnarraunhyggja telur að alþjóðakerfið væri stöðugast þar sem tvö ríki eru með mestu völdin, tvípólakerfi. Færa má rök fyrir því að á tímum kalda stríðsins hafi verið tvípólakerfi Bandaríkjanna og Rússlands. Varnarraunhyggjan tekur einnig að ríki sækist aðalega eftir öryggi og er nær frjálslyndisstefnunni en sóknarraunhyggjan. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Sóknarraunhyggja telur best að eitt ríki leiði kerfið, eða nokkur ríki í oddatölu hafi mestu völdin. Sóknarraunhyggjan telur ríki ekki sækjast eftir öryggi heldur valdi. Auk þess heldur hún því fram að valdabarátta stóru ríkjanna sé óhjákvæmileg. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Helstu fræðimenn: * [[Jean-Jacques Rousseau]] var franskur heimspekingur sem skrifaði ''[[L'état de guerre]]'' í kringum 1750. Hann hélt því fram að það væri ekki mannlegt eðli heldur stjórnleysi alþjóðakerfisins sem ylli því að ríki væru óttaslegin, öfundsjúk, tortryggin og óörugg sem leiddi til valdabaráttu. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[Kenneth Waltz]]: skrifaði ''[[Theory of International Politics]]'' árið 1979. Hann lagði áherslu á að stjórnleysi alþjóðakerfisins ýtti undir þá hegðun ríkisins að hugsa um sjálft sig og hámarka öryggi sitt. Hann var varnarraunhyggjumaður og taldi því tvípólakerfi besta kerfið til að hámarka stöðugleika. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[John Mearsheimer]] skrifaði ''[[The Tragedy of Great Power Politics]]'' árið 2001. Skrif hans fjalla um áhrif stjórnleysisins á þá ríkishegðun að hámarka vald ríkisins. Er talsmaður sóknarraunhyggju. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> == Nýklassísk raunhyggja == Nýklassísk raunhyggja telur nálgun ruanhyggjunnar ekki nægilega vísindalega. Kenningin krefst betri skilgreininga á valdi og nýtingu á leiðtogarhæfileikum. Kenningin heldur því fram að innanríkismál hafi áhrif á hegðun ríkja á alþjóðavettvangi. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[Fareed Zakaria]] skrifaði ''[[From Wealth to Power]]'' árið 1998. Hann hélt því fram að formgerðar raunhyggja útskýrði kerfið ekki nógu vel og lagði áherslu á að bæta við hvernig völdum væri náð og áhrif leiðtoga á hegðun ríkja.<ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> ==Gagnrýni á raunhyggju== Helsta gagnrýni á raunhyggju er að hún sá ekki fyrir endalok kalda stríðsins. Auk þess hafa orðnar miklar breytingar á kerfinu. Svæðisbundin samruni er orðin algengari auk þess sem alþjóðastofnanir og óríkistengdir aðilar eru farinir að hafa aukin áhrif á kerfið. Raunhyggja á einnig erfitt með að útskýra milliríkja stríð og íhlutun af mannúðarástæðum. Einnig hefur kenningin verið gagnrýnd fyrir að vera kenning fyrir hina valdamiklu og stóru ríkin. Þannig gangi hún ekki jafn vel fyrir smáríki. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Frálslyndisstefnan er einn helsti keppinautur raunhyggjunnar í fræðunum.<ref>Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011.</ref> == Aðrir fræðimenn == Þrátt fyrir að raunhyggja hafi náð mestu vinsældum eftir seinni heimsstyrjöldina hafa fræðimenn fyrri tíma skrifa í samræmi við kenningar raunhyggjunnar. <ref>{{IEP|polreal.htm|Political Realism}}</ref><ref>see also Doyle, Michael. ''Ways of War and Peace: Realism, Liberalism, and Socialism (Paperback)''. 1997. London: W. W. Norton & Company, esp. pp. 41–204</ref> * [[Chanakya]] (eða Kautilya) indveskur fræðimaður sem skrifaði ''[[Arthashastra]]''. * [[Ibn Khaldun]], arabískur sagnfræðingur sem skrifaði [[Muqaddimah]] * [[Han Fei]], kínverskur fræðimaður sem kom með kennningar um [[Löghyggja (kínversk heimspeki)|löghyggju]]. Hann skrifaði ''Handföngin tvö'' sem fjallar um refsingu og umbun stjórnvalda. * [[Thomas Hobbes]], enskur heimspekingur sem skrifaði ''[[Levjatan (bók)|Levjatan]]'' * [[Friðrik mikli]], konungur Prússlands sem gerði Prússland að stórveldi. * [[Carl von Clausewitz]], herforingi Prússa á 18–19. öld sem skrifaði ''[[Vom Kriege]]''. * [[Camillo Benso greifi af Cavour]], ítalskur stjórnmálamaður. * [[Otto von Bismarck]], prússneskur stjórnmálamaður sem mótaði hugtakið valdajafnvægi í alþjóðasamskiptum. * Stjórnmálamenn á 20. öld: [[Henry Kissinger]], [[Richard Nixon]], [[Charles de Gaulle]] og [[Jósef Stalín]]. == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Heimildir == * Ashley, Richard K. "Political Realism and the Human Interests," ''International Studies Quarterly'' (1981) 25: 204-36. * Barkin, J. Samuel ''Realist Constructivism: Rethinking International Relations Theory'' (Cambridge University Press; 2010) 202 pages. Examines areas of both tension and overlap between the two approaches to IR theory. * Bell, Duncan, ed. ''Political Thought and International Relations: Variations on a Realist Theme''. Oxford: Oxford University Press, 2008. * Booth, Ken. 1991. "Security in anarchy: Utopian realism in theory and practice", ''International Affairs'' 67(3), pp.&nbsp;527–545 * Crawford; Robert M. A. ''Idealism and Realism in International Relations: Beyond the Discipline'' (2000) [http://www.questia.com/read/108927087?title=Idealism%20and%20Realism%20in%20International%20Relations%3a%20%20Beyond%20the%20Discipline online edition]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * Donnelly; Jack. ''Realism and International Relations'' (2000) [http://www.questia.com/read/105287467?title=Realism%20and%20International%20Relations online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923130311/http://www.questia.com/read/105287467?title=Realism%20and%20International%20Relations |date=2009-09-23 }} * Gilpin, Robert G. "The richness of the tradition of political realism," ''International Organization'' (1984), 38:287-304 * Griffiths; Martin. ''Realism, Idealism, and International Politics: A Reinterpretation'' (1992) [http://www.questia.com/read/103440988?title=Realism%2c%20Idealism%2c%20and%20International%20Politics%3a%20A%20Reinterpretation online edition]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * Guilhot Nicolas, ed. ''The Invention of International Relations Theory: Realism, the Rockefeller Foundation, and the 1954 Conference on Theory'' (2011) * Keohane, Robert O., ed. ''Neorealism and its Critics'' (1986) * Lebow, Richard Ned. ''The Tragic Vision of Politics: Ethics, Interests and Orders''. Cambridge: Cambridge University Press, 2003. * Mearsheimer, John J., "The Tragedy of Great Power Politics." New York: W.W. Norton & Company, 2001. [Seminal text on Offensive Neorealism] * Meyer, Donald. ''The Protestant Search for Political Realism, 1919-1941'' (1988) [http://www.questia.com/read/8470328?title=The%20Protestant%20Search%20for%20Political%20Realism%2c%201919-1941 online edition]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * Molloy, Sean. ''The Hidden History of Realism: A Genealogy of Power Politics''. New York: Palgrave, 2006. * Morgenthau, Hans. "Scientific Man versus Power Politics" (1946) Chicago, IL: University of Chicago Press. ** "Politics Among Nations: The Struggle for Power and Peace" (1948) New York NY: Alfred A. Knopf. ** "In Defense of the National Interest" (1951) New York, NY: Alfred A. Knopf. ** "The Purpose of American Politics" (1960) New York, NY: Alfred A. Knopf. * Murray, A. J. H., ''Reconstructing Realism: Between Power Politics and Cosmopolitan Ethics''. Edinburgh: Keele University Press, 1997. * Osborn, Ronald, "Noam Chomsky and the Realist Tradition," ''Review of International Studies'', Vol.35, No.2, 2009. * Rosenthal, Joel H. ''Righteous Realists: Political Realism, Responsible Power, and American Culture in the Nuclear Age.'' (1991). 191 pp.&nbsp;Compares [[Reinhold Niebuhr]], [[Hans J. Morgenthau]], [[Walter Lippmann]], [[George F. Kennan]], and [[Dean Acheson]] * Scheuerman, William E. 2010. "The (classical) Realist vision of global reform." ''International Theory'' 2(2): pp.&nbsp;246–282. * Schuett, Robert. ''Political Realism, Freud, and Human Nature in International Relations''. New York: Palgrave, 2010. * Smith, Michael Joseph. ''Realist Thought from Weber to Kissinger'' (1986) * Tjalve, Vibeke S. ''Realist Strategies of Republican Peace: Niebuhr, Morgenthau, and the Politics of Patriotic Dissent''. New York: Palgrave, 2008. * Williams, Michael C. ''The Realist Tradition and the Limits of International Relations''. Cambridge: Cambridge University Press, 2005. == Tenglar == * [http://www.e-ir.info/?p=1921 Comparing and Contrasting Classical Realism and Neorealism] by Arash Heydarian Pashakhanlou * {{SEP|realism-intl-relations/|Political Realism in International Relations}} * [http://blog.washingtonpost.com/postglobal/drg/ Global Power Barometer] * [https://www.boston.com/news/globe/ideas/articles/2005/11/06/the_realist_persuasion/ The Realist Persuasion] by [[Andrew J. Bacevich]], for the ''[[Boston Globe]]'', November 6, 2005 * [http://nationalinterest.org/ The National Interest] * [http://www.nationalinterest.in/ The Indian National Interest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702002651/http://nationalinterest.in/ |date=2010-07-02 }} * [http://www.theory-talks.org/2008/07/theory-talk-12.html Interview with neorealist Robert Jervis by ''Theory Talks''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727194044/http://www.theory-talks.org/2008/07/theory-talk-12.html |date=2019-07-27 }} (July 2008) * [http://www.theory-talks.org/2011/06/theory-talk-40.html Interview with realist Kenneth Waltz by ''Theory Talks''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727194120/http://www.theory-talks.org/2011/06/theory-talk-40.html |date=2019-07-27 }} (May 2011) * [http://www.nationalinterest.org/PrinterFriendly.aspx?id=19672/ The Neocons vs. The Realists]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} na2b3rox7fav7w0a3k3cofze9iaw4f3 1962974 1962973 2026-05-12T21:19:02Z TKSnaevarr 53243 1962974 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|thumb|right|[[Niccolò Machiavelli]] skrifaði ''[[Furstinn|Furstann]]'' sem byggist á raunhyggju.]] '''Raunhyggja''' er ráðandi kenning í alþjóðasamskiptum og er vissuhyggjukenning. Kenninguna má rekja allt aftur til [[Þúkýdídes]]ar og [[Machiavelli]]s. Helstu einkenni raunhyggju eru áherslur á styrk ríkja og forsendur fyrir tilvist ríkisins, [[raison d’état]]. Raunhyggja byggir kenningu sína á því að ríki séu alls ráðandi og aðalgerendur í alþjóðasamfélaginu. Auk þess sem raunhyggjan gengur út frá því að ríki lifi í hættulegu umhverfi og að alþjóðsamélagið byggi á stjórnleysi. ==Helstu áherslur raunhyggju== Kenningin um raunhyggju byggir á eftirfarandi ályktunum:<ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> # Í alþjóðasamfélaginu ríkir stjórnleysi. #* Utan landamæra ríkjanna starfa ríkin sjálf í stjórnleysi þar sem reglur og lög eru ekki í samræmi við reglur innan ríkja. #* Stjórnleysið veldur stöðugri baráttu um völd og leit að valdajafnvægi. #* Stjórnleysið er einkenni á kerfinu en ekki orsök átaka innan þess. # Ríkishyggja #* Ríki eru aðalgerendur í alþjóðakerfinu. # Markmið ríkja er að lifa af. # Sjálfshjálparviðleitni. #* Stjórnleysi alþjóðakerfisins hvetur til sjálfshjálpar og ríki reyna að hámarka öryggi sitt. Raunhyggja leggur ofur áherslu á ríki og leið þeirra til að tryggja sér völd. Ríki munu ávallt sækjast í aukin völd til að tryggja að þau lifi af í fjandsömu og stjórnlausu umhverfi og verða þau að sækjast eftir slíku valdi af sjálfdáðum. Kerfið leitast hins vegar alltaf að valdajafnvægi svo að eitt ríki eða ríkjabandalög nái ekki völdum yfir öðrum ríkjum. Raunhyggjan telur valdabaráttu vera ástæðu þess að ríki deili og segir að efnahagsleg tengsl dragi ekki úr líkum á stríði. Raunhyggjan telur valdajafnvægi ekki endilega leiða til friðs, heldur stöðugleika. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> == Klassísk raunhyggja == Klassísk raunhyggja byggir á skrifum Þúkýdídesar. Þúkýdídes hélt því fram að valdabarátta ríkja skapaðist vegna líffræðilegrar hegðunar mannsins.{{heimild vantar}} Valdabarátta sé mönnum eðlislæg og þeir sækjast eftir því að tilheyra samfélaginu og lifa af.{{heimild vantar}} Það að keppast um völd er líffræðilegt og þetta mannlega eðlið yfirfærðist á stjórnmálin. Raunhyggjan varð ríkjandi í fræðunum eftir seinni heimsstyrjöldina og má rekja vinsældir hennar til fræðimansins [[Hans Morgenthau]]. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Helstu fræðimenn: * [[Þúkýdídes]]: var grískur sagnfræðingur sem skrifaði ''[[Saga Pelópseyjarstríðsins|Sögu Pelópseyjarstríðsins]]'' og þekktur sem einn af upphafsmönnum raunhyggjunnar og höfundur [[realpolitik]]. Skrifaði verk sín 430-406 f.Kr. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[Niccolò Machiavelli]], var ítalskur stjórnmálaheimspekingur sem skrifaði ''[[Furstinn|Furstann]]'' (''Il Principe'') árið 1532 og hélt því fram að helsti tilgangur prinsins þ.e. stjórnmálamanna væri að næla sér í völd.<ref>Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[Hans Morgenthau]] var sagnfræðingur og skrfiaði '[[Politics among Nations]]' árið 1948. Hann sagði stjórnmál ráðast af lögum sem væru öll byggð á mennlegu eðli. Hann taldi einnig stjórnmál snúast um hagsmuni ríkjanna þegar kemur að valdabaráttu. Hann skilgreingdi vald ríkja út frá landsvæði, herafla, íbúafjölda, auðlindum og fjárhag. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> == Formgerðarraunhyggja == Formgerðar raunhyggja telur ástæður fyrir valdabaráttu ekki vera mannlegt eðli heldur byggi valdabarátta á formgerð kerfisins. Stjórnleysi kerfisins ýtir undir ótta og óöryggi sem leiði til valdabaráttu og valddreifngu. Valddreifing og valdajafvægi þarf því að hafa í huga þegar stríð og friður eru skilgreind á milli ríkja. Forgerðar raunhyggja lítur ekki inn á við í ríkin heldur horfir á árekstra mill ríkja.<ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Formgerðar raunhyggja skiptist í tvo hópa. Annars vegar þá sem trúa á varnarraunhyggju og hins vegar sóknarraunhyggju.<ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Varnarraunhyggja telur að alþjóðakerfið væri stöðugast þar sem tvö ríki eru með mestu völdin, tvípólakerfi. Færa má rök fyrir því að á tímum kalda stríðsins hafi verið tvípólakerfi Bandaríkjanna og Rússlands. Varnarraunhyggjan tekur einnig að ríki sækist aðalega eftir öryggi og er nær frjálslyndisstefnunni en sóknarraunhyggjan. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Sóknarraunhyggja telur best að eitt ríki leiði kerfið, eða nokkur ríki í oddatölu hafi mestu völdin. Sóknarraunhyggjan telur ríki ekki sækjast eftir öryggi heldur valdi. Auk þess heldur hún því fram að valdabarátta stóru ríkjanna sé óhjákvæmileg. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Helstu fræðimenn: * [[Jean-Jacques Rousseau]] var franskur heimspekingur sem skrifaði ''[[L'état de guerre]]'' í kringum 1750. Hann hélt því fram að það væri ekki mannlegt eðli heldur stjórnleysi alþjóðakerfisins sem ylli því að ríki væru óttaslegin, öfundsjúk, tortryggin og óörugg sem leiddi til valdabaráttu. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[Kenneth Waltz]]: skrifaði ''[[Theory of International Politics]]'' árið 1979. Hann lagði áherslu á að stjórnleysi alþjóðakerfisins ýtti undir þá hegðun ríkisins að hugsa um sjálft sig og hámarka öryggi sitt. Hann var varnarraunhyggjumaður og taldi því tvípólakerfi besta kerfið til að hámarka stöðugleika. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[John Mearsheimer]] skrifaði ''[[The Tragedy of Great Power Politics]]'' árið 2001. Skrif hans fjalla um áhrif stjórnleysisins á þá ríkishegðun að hámarka vald ríkisins. Er talsmaður sóknarraunhyggju. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> == Nýklassísk raunhyggja == Nýklassísk raunhyggja telur nálgun ruanhyggjunnar ekki nægilega vísindalega. Kenningin krefst betri skilgreininga á valdi og nýtingu á leiðtogarhæfileikum. Kenningin heldur því fram að innanríkismál hafi áhrif á hegðun ríkja á alþjóðavettvangi. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[Fareed Zakaria]] skrifaði ''[[From Wealth to Power]]'' árið 1998. Hann hélt því fram að formgerðar raunhyggja útskýrði kerfið ekki nógu vel og lagði áherslu á að bæta við hvernig völdum væri náð og áhrif leiðtoga á hegðun ríkja.<ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> ==Gagnrýni á raunhyggju== Helsta gagnrýni á raunhyggju er að hún sá ekki fyrir endalok kalda stríðsins. Auk þess hafa orðnar miklar breytingar á kerfinu. Svæðisbundin samruni er orðin algengari auk þess sem alþjóðastofnanir og óríkistengdir aðilar eru farinir að hafa aukin áhrif á kerfið. Raunhyggja á einnig erfitt með að útskýra milliríkja stríð og íhlutun af mannúðarástæðum. Einnig hefur kenningin verið gagnrýnd fyrir að vera kenning fyrir hina valdamiklu og stóru ríkin. Þannig gangi hún ekki jafn vel fyrir smáríki. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Frálslyndisstefnan er einn helsti keppinautur raunhyggjunnar í fræðunum.<ref>Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011.</ref> == Aðrir fræðimenn == Þrátt fyrir að raunhyggja hafi náð mestu vinsældum eftir seinni heimsstyrjöldina hafa fræðimenn fyrri tíma skrifa í samræmi við kenningar raunhyggjunnar. <ref>{{IEP|polreal.htm|Political Realism}}</ref><ref>see also Doyle, Michael. ''Ways of War and Peace: Realism, Liberalism, and Socialism (Paperback)''. 1997. London: W. W. Norton & Company, esp. pp. 41–204</ref> * [[Chanakya]] (eða Kautilya) indveskur fræðimaður sem skrifaði ''[[Arthashastra]]''. * [[Ibn Khaldun]], arabískur sagnfræðingur sem skrifaði [[Muqaddimah]] * [[Han Fei]], kínverskur fræðimaður sem kom með kennningar um [[Löghyggja (kínversk heimspeki)|löghyggju]]. Hann skrifaði ''Handföngin tvö'' sem fjallar um refsingu og umbun stjórnvalda. * [[Thomas Hobbes]], enskur heimspekingur sem skrifaði ''[[Levjatan (bók)|Levjatan]]'' * [[Friðrik mikli]], konungur Prússlands sem gerði Prússland að stórveldi. * [[Carl von Clausewitz]], herforingi Prússa á 18–19. öld sem skrifaði ''[[Vom Kriege]]''. * [[Camillo Benso greifi af Cavour]], ítalskur stjórnmálamaður. * [[Otto von Bismarck]], prússneskur stjórnmálamaður sem mótaði hugtakið valdajafnvægi í alþjóðasamskiptum. * Stjórnmálamenn á 20. öld: [[Henry Kissinger]], [[Richard Nixon]], [[Charles de Gaulle]] og [[Jósef Stalín]]. == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Heimildir == * Ashley, Richard K. "Political Realism and the Human Interests," ''International Studies Quarterly'' (1981) 25: 204-36. * Barkin, J. Samuel ''Realist Constructivism: Rethinking International Relations Theory'' (Cambridge University Press; 2010) 202 pages. Examines areas of both tension and overlap between the two approaches to IR theory. * Bell, Duncan, ed. ''Political Thought and International Relations: Variations on a Realist Theme''. Oxford: Oxford University Press, 2008. * Booth, Ken. 1991. "Security in anarchy: Utopian realism in theory and practice", ''International Affairs'' 67(3), pp.&nbsp;527–545 * Crawford; Robert M. A. ''Idealism and Realism in International Relations: Beyond the Discipline'' (2000) [http://www.questia.com/read/108927087?title=Idealism%20and%20Realism%20in%20International%20Relations%3a%20%20Beyond%20the%20Discipline online edition]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * Donnelly; Jack. ''Realism and International Relations'' (2000) [http://www.questia.com/read/105287467?title=Realism%20and%20International%20Relations online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923130311/http://www.questia.com/read/105287467?title=Realism%20and%20International%20Relations |date=2009-09-23 }} * Gilpin, Robert G. "The richness of the tradition of political realism," ''International Organization'' (1984), 38:287-304 * Griffiths; Martin. ''Realism, Idealism, and International Politics: A Reinterpretation'' (1992) [http://www.questia.com/read/103440988?title=Realism%2c%20Idealism%2c%20and%20International%20Politics%3a%20A%20Reinterpretation online edition]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * Guilhot Nicolas, ed. ''The Invention of International Relations Theory: Realism, the Rockefeller Foundation, and the 1954 Conference on Theory'' (2011) * Keohane, Robert O., ed. ''Neorealism and its Critics'' (1986) * Lebow, Richard Ned. ''The Tragic Vision of Politics: Ethics, Interests and Orders''. Cambridge: Cambridge University Press, 2003. * Mearsheimer, John J., "The Tragedy of Great Power Politics." New York: W.W. Norton & Company, 2001. [Seminal text on Offensive Neorealism] * Meyer, Donald. ''The Protestant Search for Political Realism, 1919-1941'' (1988) [http://www.questia.com/read/8470328?title=The%20Protestant%20Search%20for%20Political%20Realism%2c%201919-1941 online edition]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * Molloy, Sean. ''The Hidden History of Realism: A Genealogy of Power Politics''. New York: Palgrave, 2006. * Morgenthau, Hans. "Scientific Man versus Power Politics" (1946) Chicago, IL: University of Chicago Press. ** "Politics Among Nations: The Struggle for Power and Peace" (1948) New York NY: Alfred A. Knopf. ** "In Defense of the National Interest" (1951) New York, NY: Alfred A. Knopf. ** "The Purpose of American Politics" (1960) New York, NY: Alfred A. Knopf. * Murray, A. J. H., ''Reconstructing Realism: Between Power Politics and Cosmopolitan Ethics''. Edinburgh: Keele University Press, 1997. * Osborn, Ronald, "Noam Chomsky and the Realist Tradition," ''Review of International Studies'', Vol.35, No.2, 2009. * Rosenthal, Joel H. ''Righteous Realists: Political Realism, Responsible Power, and American Culture in the Nuclear Age.'' (1991). 191 pp.&nbsp;Compares [[Reinhold Niebuhr]], [[Hans J. Morgenthau]], [[Walter Lippmann]], [[George F. Kennan]], and [[Dean Acheson]] * Scheuerman, William E. 2010. "The (classical) Realist vision of global reform." ''International Theory'' 2(2): pp.&nbsp;246–282. * Schuett, Robert. ''Political Realism, Freud, and Human Nature in International Relations''. New York: Palgrave, 2010. * Smith, Michael Joseph. ''Realist Thought from Weber to Kissinger'' (1986) * Tjalve, Vibeke S. ''Realist Strategies of Republican Peace: Niebuhr, Morgenthau, and the Politics of Patriotic Dissent''. New York: Palgrave, 2008. * Williams, Michael C. ''The Realist Tradition and the Limits of International Relations''. Cambridge: Cambridge University Press, 2005. == Tenglar == * [http://www.e-ir.info/?p=1921 Comparing and Contrasting Classical Realism and Neorealism] by Arash Heydarian Pashakhanlou * {{SEP|realism-intl-relations/|Political Realism in International Relations}} * [http://blog.washingtonpost.com/postglobal/drg/ Global Power Barometer] * [https://www.boston.com/news/globe/ideas/articles/2005/11/06/the_realist_persuasion/ The Realist Persuasion] by [[Andrew J. Bacevich]], for the ''[[Boston Globe]]'', November 6, 2005 * [http://nationalinterest.org/ The National Interest] * [http://www.nationalinterest.in/ The Indian National Interest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702002651/http://nationalinterest.in/ |date=2010-07-02 }} * [http://www.theory-talks.org/2008/07/theory-talk-12.html Interview with neorealist Robert Jervis by ''Theory Talks''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727194044/http://www.theory-talks.org/2008/07/theory-talk-12.html |date=2019-07-27 }} (July 2008) * [http://www.theory-talks.org/2011/06/theory-talk-40.html Interview with realist Kenneth Waltz by ''Theory Talks''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727194120/http://www.theory-talks.org/2011/06/theory-talk-40.html |date=2019-07-27 }} (May 2011) * [http://www.nationalinterest.org/PrinterFriendly.aspx?id=19672/ The Neocons vs. The Realists]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Alþjóðasamskipti]] o0urnunks6idyw9j2pfmln72kcmg9q1 1963003 1962974 2026-05-13T11:52:02Z TKSnaevarr 53243 /* Klassísk raunhyggja */ 1963003 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|thumb|right|[[Niccolò Machiavelli]] skrifaði ''[[Furstinn|Furstann]]'' sem byggist á raunhyggju.]] '''Raunhyggja''' er ráðandi kenning í alþjóðasamskiptum og er vissuhyggjukenning. Kenninguna má rekja allt aftur til [[Þúkýdídes]]ar og [[Machiavelli]]s. Helstu einkenni raunhyggju eru áherslur á styrk ríkja og forsendur fyrir tilvist ríkisins, [[raison d’état]]. Raunhyggja byggir kenningu sína á því að ríki séu alls ráðandi og aðalgerendur í alþjóðasamfélaginu. Auk þess sem raunhyggjan gengur út frá því að ríki lifi í hættulegu umhverfi og að alþjóðsamélagið byggi á stjórnleysi. ==Helstu áherslur raunhyggju== Kenningin um raunhyggju byggir á eftirfarandi ályktunum:<ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> # Í alþjóðasamfélaginu ríkir stjórnleysi. #* Utan landamæra ríkjanna starfa ríkin sjálf í stjórnleysi þar sem reglur og lög eru ekki í samræmi við reglur innan ríkja. #* Stjórnleysið veldur stöðugri baráttu um völd og leit að valdajafnvægi. #* Stjórnleysið er einkenni á kerfinu en ekki orsök átaka innan þess. # Ríkishyggja #* Ríki eru aðalgerendur í alþjóðakerfinu. # Markmið ríkja er að lifa af. # Sjálfshjálparviðleitni. #* Stjórnleysi alþjóðakerfisins hvetur til sjálfshjálpar og ríki reyna að hámarka öryggi sitt. Raunhyggja leggur ofur áherslu á ríki og leið þeirra til að tryggja sér völd. Ríki munu ávallt sækjast í aukin völd til að tryggja að þau lifi af í fjandsömu og stjórnlausu umhverfi og verða þau að sækjast eftir slíku valdi af sjálfdáðum. Kerfið leitast hins vegar alltaf að valdajafnvægi svo að eitt ríki eða ríkjabandalög nái ekki völdum yfir öðrum ríkjum. Raunhyggjan telur valdabaráttu vera ástæðu þess að ríki deili og segir að efnahagsleg tengsl dragi ekki úr líkum á stríði. Raunhyggjan telur valdajafnvægi ekki endilega leiða til friðs, heldur stöðugleika. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> == Klassísk raunhyggja == Klassísk raunhyggja byggir á skrifum Þúkýdídesar. Þúkýdídes hélt því fram að valdabarátta ríkja skapaðist vegna líffræðilegrar hegðunar mannsins.{{heimild vantar}} Valdabarátta sé mönnum eðlislæg og þeir sækjast eftir því að tilheyra samfélaginu og lifa af.{{heimild vantar}} Það að keppast um völd er líffræðilegt og þetta mannlega eðlið yfirfærðist á stjórnmálin. Raunhyggjan varð ríkjandi í fræðunum eftir seinni heimsstyrjöldina og má rekja vinsældir hennar til fræðimansins [[Hans Morgenthau]]. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Helstu fræðimenn: * [[Þúkýdídes]]: var grískur sagnfræðingur sem skrifaði ''[[Saga Pelópseyjarstríðsins|Sögu Pelópseyjarstríðsins]]'' og þekktur sem einn af upphafsmönnum raunhyggjunnar og höfundur [[realpolitik]]. Skrifaði verk sín 430-406 f.Kr. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[Niccolò Machiavelli]], var ítalskur stjórnmálaheimspekingur sem skrifaði ''[[Furstinn|Furstann]]'' (''Il Principe'') árið 1532 og hélt því fram að helsti tilgangur prinsins þ.e. stjórnmálamanna væri að næla sér í völd.<ref>Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[Hans Morgenthau]] var sagnfræðingur og skrifaði ''[[Politics among Nations]]'' árið 1948. Hann sagði stjórnmál ráðast af lögum sem væru öll byggð á mennlegu eðli. Hann taldi einnig stjórnmál snúast um hagsmuni ríkjanna þegar kemur að valdabaráttu. Hann skilgreingdi vald ríkja út frá landsvæði, herafla, íbúafjölda, auðlindum og fjárhag. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> == Formgerðarraunhyggja == Formgerðar raunhyggja telur ástæður fyrir valdabaráttu ekki vera mannlegt eðli heldur byggi valdabarátta á formgerð kerfisins. Stjórnleysi kerfisins ýtir undir ótta og óöryggi sem leiði til valdabaráttu og valddreifngu. Valddreifing og valdajafvægi þarf því að hafa í huga þegar stríð og friður eru skilgreind á milli ríkja. Forgerðar raunhyggja lítur ekki inn á við í ríkin heldur horfir á árekstra mill ríkja.<ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Formgerðar raunhyggja skiptist í tvo hópa. Annars vegar þá sem trúa á varnarraunhyggju og hins vegar sóknarraunhyggju.<ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Varnarraunhyggja telur að alþjóðakerfið væri stöðugast þar sem tvö ríki eru með mestu völdin, tvípólakerfi. Færa má rök fyrir því að á tímum kalda stríðsins hafi verið tvípólakerfi Bandaríkjanna og Rússlands. Varnarraunhyggjan tekur einnig að ríki sækist aðalega eftir öryggi og er nær frjálslyndisstefnunni en sóknarraunhyggjan. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Sóknarraunhyggja telur best að eitt ríki leiði kerfið, eða nokkur ríki í oddatölu hafi mestu völdin. Sóknarraunhyggjan telur ríki ekki sækjast eftir öryggi heldur valdi. Auk þess heldur hún því fram að valdabarátta stóru ríkjanna sé óhjákvæmileg. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Helstu fræðimenn: * [[Jean-Jacques Rousseau]] var franskur heimspekingur sem skrifaði ''[[L'état de guerre]]'' í kringum 1750. Hann hélt því fram að það væri ekki mannlegt eðli heldur stjórnleysi alþjóðakerfisins sem ylli því að ríki væru óttaslegin, öfundsjúk, tortryggin og óörugg sem leiddi til valdabaráttu. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[Kenneth Waltz]]: skrifaði ''[[Theory of International Politics]]'' árið 1979. Hann lagði áherslu á að stjórnleysi alþjóðakerfisins ýtti undir þá hegðun ríkisins að hugsa um sjálft sig og hámarka öryggi sitt. Hann var varnarraunhyggjumaður og taldi því tvípólakerfi besta kerfið til að hámarka stöðugleika. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[John Mearsheimer]] skrifaði ''[[The Tragedy of Great Power Politics]]'' árið 2001. Skrif hans fjalla um áhrif stjórnleysisins á þá ríkishegðun að hámarka vald ríkisins. Er talsmaður sóknarraunhyggju. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> == Nýklassísk raunhyggja == Nýklassísk raunhyggja telur nálgun ruanhyggjunnar ekki nægilega vísindalega. Kenningin krefst betri skilgreininga á valdi og nýtingu á leiðtogarhæfileikum. Kenningin heldur því fram að innanríkismál hafi áhrif á hegðun ríkja á alþjóðavettvangi. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> * [[Fareed Zakaria]] skrifaði ''[[From Wealth to Power]]'' árið 1998. Hann hélt því fram að formgerðar raunhyggja útskýrði kerfið ekki nógu vel og lagði áherslu á að bæta við hvernig völdum væri náð og áhrif leiðtoga á hegðun ríkja.<ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> ==Gagnrýni á raunhyggju== Helsta gagnrýni á raunhyggju er að hún sá ekki fyrir endalok kalda stríðsins. Auk þess hafa orðnar miklar breytingar á kerfinu. Svæðisbundin samruni er orðin algengari auk þess sem alþjóðastofnanir og óríkistengdir aðilar eru farinir að hafa aukin áhrif á kerfið. Raunhyggja á einnig erfitt með að útskýra milliríkja stríð og íhlutun af mannúðarástæðum. Einnig hefur kenningin verið gagnrýnd fyrir að vera kenning fyrir hina valdamiklu og stóru ríkin. Þannig gangi hún ekki jafn vel fyrir smáríki. <ref> Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011. </ref> Frálslyndisstefnan er einn helsti keppinautur raunhyggjunnar í fræðunum.<ref>Dunne, Tim og Brian C. Schmidt. „Realism.“ Í The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations. 5. útg. Ritstjórar John Baylis, Steve Smith og Patricia Owens, 99-112. New York: Oxford University Press, 2011.</ref> == Aðrir fræðimenn == Þrátt fyrir að raunhyggja hafi náð mestu vinsældum eftir seinni heimsstyrjöldina hafa fræðimenn fyrri tíma skrifa í samræmi við kenningar raunhyggjunnar. <ref>{{IEP|polreal.htm|Political Realism}}</ref><ref>see also Doyle, Michael. ''Ways of War and Peace: Realism, Liberalism, and Socialism (Paperback)''. 1997. London: W. W. Norton & Company, esp. pp. 41–204</ref> * [[Chanakya]] (eða Kautilya) indveskur fræðimaður sem skrifaði ''[[Arthashastra]]''. * [[Ibn Khaldun]], arabískur sagnfræðingur sem skrifaði [[Muqaddimah]] * [[Han Fei]], kínverskur fræðimaður sem kom með kennningar um [[Löghyggja (kínversk heimspeki)|löghyggju]]. Hann skrifaði ''Handföngin tvö'' sem fjallar um refsingu og umbun stjórnvalda. * [[Thomas Hobbes]], enskur heimspekingur sem skrifaði ''[[Levjatan (bók)|Levjatan]]'' * [[Friðrik mikli]], konungur Prússlands sem gerði Prússland að stórveldi. * [[Carl von Clausewitz]], herforingi Prússa á 18–19. öld sem skrifaði ''[[Vom Kriege]]''. * [[Camillo Benso greifi af Cavour]], ítalskur stjórnmálamaður. * [[Otto von Bismarck]], prússneskur stjórnmálamaður sem mótaði hugtakið valdajafnvægi í alþjóðasamskiptum. * Stjórnmálamenn á 20. öld: [[Henry Kissinger]], [[Richard Nixon]], [[Charles de Gaulle]] og [[Jósef Stalín]]. == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Heimildir == * Ashley, Richard K. "Political Realism and the Human Interests," ''International Studies Quarterly'' (1981) 25: 204-36. * Barkin, J. Samuel ''Realist Constructivism: Rethinking International Relations Theory'' (Cambridge University Press; 2010) 202 pages. Examines areas of both tension and overlap between the two approaches to IR theory. * Bell, Duncan, ed. ''Political Thought and International Relations: Variations on a Realist Theme''. Oxford: Oxford University Press, 2008. * Booth, Ken. 1991. "Security in anarchy: Utopian realism in theory and practice", ''International Affairs'' 67(3), pp.&nbsp;527–545 * Crawford; Robert M. A. ''Idealism and Realism in International Relations: Beyond the Discipline'' (2000) [http://www.questia.com/read/108927087?title=Idealism%20and%20Realism%20in%20International%20Relations%3a%20%20Beyond%20the%20Discipline online edition]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * Donnelly; Jack. ''Realism and International Relations'' (2000) [http://www.questia.com/read/105287467?title=Realism%20and%20International%20Relations online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923130311/http://www.questia.com/read/105287467?title=Realism%20and%20International%20Relations |date=2009-09-23 }} * Gilpin, Robert G. "The richness of the tradition of political realism," ''International Organization'' (1984), 38:287-304 * Griffiths; Martin. ''Realism, Idealism, and International Politics: A Reinterpretation'' (1992) [http://www.questia.com/read/103440988?title=Realism%2c%20Idealism%2c%20and%20International%20Politics%3a%20A%20Reinterpretation online edition]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * Guilhot Nicolas, ed. ''The Invention of International Relations Theory: Realism, the Rockefeller Foundation, and the 1954 Conference on Theory'' (2011) * Keohane, Robert O., ed. ''Neorealism and its Critics'' (1986) * Lebow, Richard Ned. ''The Tragic Vision of Politics: Ethics, Interests and Orders''. Cambridge: Cambridge University Press, 2003. * Mearsheimer, John J., "The Tragedy of Great Power Politics." New York: W.W. Norton & Company, 2001. [Seminal text on Offensive Neorealism] * Meyer, Donald. ''The Protestant Search for Political Realism, 1919-1941'' (1988) [http://www.questia.com/read/8470328?title=The%20Protestant%20Search%20for%20Political%20Realism%2c%201919-1941 online edition]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * Molloy, Sean. ''The Hidden History of Realism: A Genealogy of Power Politics''. New York: Palgrave, 2006. * Morgenthau, Hans. "Scientific Man versus Power Politics" (1946) Chicago, IL: University of Chicago Press. ** "Politics Among Nations: The Struggle for Power and Peace" (1948) New York NY: Alfred A. Knopf. ** "In Defense of the National Interest" (1951) New York, NY: Alfred A. Knopf. ** "The Purpose of American Politics" (1960) New York, NY: Alfred A. Knopf. * Murray, A. J. H., ''Reconstructing Realism: Between Power Politics and Cosmopolitan Ethics''. Edinburgh: Keele University Press, 1997. * Osborn, Ronald, "Noam Chomsky and the Realist Tradition," ''Review of International Studies'', Vol.35, No.2, 2009. * Rosenthal, Joel H. ''Righteous Realists: Political Realism, Responsible Power, and American Culture in the Nuclear Age.'' (1991). 191 pp.&nbsp;Compares [[Reinhold Niebuhr]], [[Hans J. Morgenthau]], [[Walter Lippmann]], [[George F. Kennan]], and [[Dean Acheson]] * Scheuerman, William E. 2010. "The (classical) Realist vision of global reform." ''International Theory'' 2(2): pp.&nbsp;246–282. * Schuett, Robert. ''Political Realism, Freud, and Human Nature in International Relations''. New York: Palgrave, 2010. * Smith, Michael Joseph. ''Realist Thought from Weber to Kissinger'' (1986) * Tjalve, Vibeke S. ''Realist Strategies of Republican Peace: Niebuhr, Morgenthau, and the Politics of Patriotic Dissent''. New York: Palgrave, 2008. * Williams, Michael C. ''The Realist Tradition and the Limits of International Relations''. Cambridge: Cambridge University Press, 2005. == Tenglar == * [http://www.e-ir.info/?p=1921 Comparing and Contrasting Classical Realism and Neorealism] by Arash Heydarian Pashakhanlou * {{SEP|realism-intl-relations/|Political Realism in International Relations}} * [http://blog.washingtonpost.com/postglobal/drg/ Global Power Barometer] * [https://www.boston.com/news/globe/ideas/articles/2005/11/06/the_realist_persuasion/ The Realist Persuasion] by [[Andrew J. Bacevich]], for the ''[[Boston Globe]]'', November 6, 2005 * [http://nationalinterest.org/ The National Interest] * [http://www.nationalinterest.in/ The Indian National Interest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702002651/http://nationalinterest.in/ |date=2010-07-02 }} * [http://www.theory-talks.org/2008/07/theory-talk-12.html Interview with neorealist Robert Jervis by ''Theory Talks''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727194044/http://www.theory-talks.org/2008/07/theory-talk-12.html |date=2019-07-27 }} (July 2008) * [http://www.theory-talks.org/2011/06/theory-talk-40.html Interview with realist Kenneth Waltz by ''Theory Talks''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727194120/http://www.theory-talks.org/2011/06/theory-talk-40.html |date=2019-07-27 }} (May 2011) * [http://www.nationalinterest.org/PrinterFriendly.aspx?id=19672/ The Neocons vs. The Realists]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Alþjóðasamskipti]] 2a26rp7rl6emaz35atjxd249r8tcbwv 0 127371 1962977 1867037 2026-05-12T22:19:57Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962977 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Human eyesight two children and ball with myopia.jpg|Sjón þess sem er nærsýnn. Það sem er nálægt er skýrt en ekki það sem er í fjarlægð|thumbnail]] [[Mynd:Human eyesight two children and ball normal vision color Hi-res.jpg|Venjuleg sjón|thumbnail]] [[Mynd:Myopia and lens correction.svg|thumbnail|Með sjónglerjum sem eru þunn í miðju er hægt að leiðrétta nærsýni]] '''Nærsýni''' ([[fræðiheiti]]: ''myopia'') er augnkvilli sem lýsir sér þannig að fólk sér vel nærri sér en síður það sem fjær er. Nærsýni er oftast vegna þess [[auga]]ð er of langt (líkt og [[egg]] á hlið) en getur líka stafað af því að [[hornhimna]]n er of kúpt. Orsakafræði nærsýni er talin vera arfgeng og af völdum slæmra erfða. Ekki hefur verið sýnt fram á neinn umhverfisþátt sem neinu nemur. == Sjá einnig == * [[Fjarsýni]] == Tenglar == * {{Vísindavefurinn|887|Er hægt að lækna nærsýni og sjónskekkju með skurðaðgerðum?}} * [http://www.sjonlag.is/Frodleikur/Naersynifjarsyniogsjonskekkja/ Nærsýni, fjarsýni og sjónskekkja ]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Sjón]] 33dakdtleeimvvujn42yre7h40gu34t 0 130382 1962972 1943763 2026-05-12T20:40:25Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 3 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962972 wikitext text/x-wiki {{Alþjóðavæða}} '''Neytendalán''' er lán samkvæmt lánssamningi sem lánveitandi gerir í atvinnuskyni við neytendur. Þar á meðal eru flest lán sem almenningur tekur jafnan hjá [[banki|bönkum]] og öðrum fyrirtækjum eða aðilum sem stunda lánastarfsemi, svo sem vegna kaupa á [[fasteign]]um, [[farartæki|farartækjum]] og öðru [[lausafé]] eða til hverskonar einkanota. == Lög um neytendalán == Á Íslandi gilda sérstök lög um neytendalán en með þeim hafa sameiginlegar reglur [[evrópska efnahagssvæðið|evrópska efnahagssvæðisins]] um neytendalán verið innleiddar í íslenskan rétt. Slík lög voru fyrst sett árið 1993 í tengslum við gerð EES-samningsins til þess að samræma íslenskan rétt við þann samevrópska, en meginefni þeirra lýtur að skýrleika samninga og upplýsingagjöf til neytenda. Lögin um neytendalán hafa síðan þá tekið ýmsum breytingum, til að mynda árið 2000 þegar Alþingi samþykkti að nýta það svigrúm sem evrópsku reglurnar veita til aukinnar neytendaverndar, með því að útvíkka skilgreiningu neytendalána þannig að hún næði eftirleiðis meðal annars til yfirdráttarlána sem og fasteignaveðlána líkt og á hinum Norðurlöndunum.<ref>[http://www.althingi.is/altext/126/s/0490.html Nefndarálit efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis við frumvarp til laga nr. 179/2000 um breytingu á lögum nr. 121/1994, um neytendalán.]</ref> Eftirlit með neytendalánum var upphaflega á höndum þáverandi Samkeppnisstofnunar, eða þar til í júlí 2005 þegar sérstakri stofnun, Neytendastofu, var komið á fót og falið að hafa eftirlit með framkvæmd laga á sviði neytendaverndar, og hefur hún allar götur síðan haft eftirlit með neytendalánum hér á landi. === Endurskoðun laga um neytendalán === Við heildarendurskoðun laganna árið 2013 með hliðsjón af nýrri tilskipun um neytendalán var kveðið á um það nýmæli að skilgreina [[okur]] þannig að kostnaður við neytendalán mætti ekki verða hærri en sem svarar til 50% ársávöxtunar að viðbættum [[stýrivextir|stýrivöxtum]] [[Seðlabanki Íslands|Seðlabanka Íslands]], en þar áður hafði um þriggja áratuga skeið ríkt algjört vaxtafrelsi á íslenskum lánamarkaði.<ref>{{cite web |url=https://www.sedlabanki.is/uploads/files/PM021_5.pdf |title=Seðlabanki Íslands. Peningamál 2002/1. Halldór Sveinn Kristinsson. ''Skuldabréfamarkaður á Íslandi''. |access-date=2022-02-14 |archive-date=2020-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127235035/https://www.sedlabanki.is/uploads/files/PM021_5.pdf |url-status=dead }}</ref> Jafnframt var kveðið á um skyldu lánveitenda til að leggja mat á [[lánshæfismat|lánshæfi]] og [[greiðslumat|greiðslugetu]] neytenda, og bann við lánveitingu til neytanda sem ekki stenst slíkt mat nema að framlögðu fullnægjandi veði eða öðrum tryggingum fyrir endurgreiðslu lánsins. Einnig var þá tekið af skarið um að svokallaðir eignaleigusamningar teldust til neytendalána, en aftur á móti voru undanskilin lögunum yfirdráttarlán til skemri tíma en eins mánaðar, lán sem bera engan eða lægri kostnað en almennt gengur og gerist á lánamarkaði, lán sem veitt eru í þeim tilgangi að neytandi geti átt viðskipti með fjármálagerninga, og veðlán gegn handveði í lausafé þar sem ábyrgð neytanda takmarkast við veðið. Frá og með 1. apríl 2017 færðust fasteignalán til neytenda undir gilddissvið nýrra sérlaga um slík lán sem eru nokkuð svipuð lögum um neytendalán en innihalda að auki ýmis ákvæði vegna sérstöðu fasteignaveðlána og áhrifa þeirra á fjármálastöðugleika. === Meginefni laga um neytendalán === Evrópsku reglurnar um neytendalán eru að miklu leyti byggðar á fyrirmyndum úr norrænni og germanskri löggjöf um neytendalán. Þeim er ekki ætlað að skerða samningsfrelsi þannig að almennt leggja þær ekki sérstakar skorður á efni samninga um neytendalán og skilmála þeirra, heldur er þess í stað lögð megináhersla á að upplýsa skuli neytendur vel um þá skilmála og áhrif þeirra á hagsmuni neytenda. Kjarninn í þeirri upplýsingagjöf lýtur að kostnaði sem fylgir lántöku, en lykilatriði í því sambandi er svokölluð [[árleg hlutfallstala kostnaðar]] sem gefur til kynna vaxtaígildi lánsins og gerir neytendum kleift að bera saman ólíka valkosti óháð því hvernig lánaskilmálar eru útfærðir í mismunandi lánum eða hjá mismunandi lánveitendum. Þannig þjónar upplýsingagjöfin ekki einungis þeim tilgangi að stuðla að gegnsæi og upplýstri neytendahegðun, heldur einnig virkri samkeppni lánveitenda sem er fyrir vikið til þess fallin að stuðla almennt að lægri lántökukostnaði fyrir neytendur. Meðal þeirra upplýsinga sem samkvæmt lögunum eiga að koma fram í samningi um neytendalán eru auk árlegrar hlutfallstölu kostnaðar, heildarfjárhæð láns og skilyrði fyrir nýtingu, útlánsvextir og skilyrði um beitingu þeirra og ef við á, vísitala eða viðmiðunarvextir sem geta haft áhrif á upphaflega útlánsvexti, svo og tímabil, skilyrði og málsmeðferð við breytingu á útlánsvöxtum, fjárhæðir, fjöldi og tíðni greiðslna sem neytandi þarf að standa skil á (greiðsluáætlun), [[heildarlántökukostnaður]], gildandi [[dráttarvextir|dráttarvexti]] og vanskilakostnaður. Einnig skal upplýsa um afleiðingar vegna vangoldinna greiðslna, kostnað sem neytandi kann að þurfa að greiða vegna þinglýsingar eða skráningar lánssamnings, tilskildar tryggingar ef við á, rétt til að falla frá samningi, rétt til greiðslu fyrir gjalddaga eða hraðar en samningur kveður á um og skilyrði þess, málsmeðferð sem fylgja skal við uppsögn lánssamnings, kæruleiðir utan dómstóla fyrir neytendur, og fleira eftir því sem á við um tilteknar tegundir lána. === Lög um fasteignalán til neytenda === Haustið 2016 samþykkti Alþingi ný lög um fasteignalán til neytenda, sem gilda frá og með 1. apríl 2017. Með þeim er í fyrsta sinn sköpuð sérstök lagaumgjörð um íslenskan húsnæðislánamarkað í heild sinni. Lögin taka mið af EES-tilskipun um fasteignalán og lögum um neytendalán, en frá og með gildistöku þeirra verða fasteignalán undanþegin frá gildissviði almennu laganna um neytendalán og falla þess í stað undir nýju lögin. Nýju lögunum svipar að mörgu leyti til gildandi laga um neytendalán en eru þó mun ítarlegri, meðal annars varðandi upplýsingaskyldu um lánskostnað í auglýsingum, á afgreiðslustöðum, í lánstilboðum og samningum. Meðal helstu nýmæla eru reglur um góða viðskiptahætti, starfskjarastefnu lánveitenda og lánaráðgjöf til viðskiptavina. Einnig er kveðið á um sérstaka skyldu til að útskýra lánasamninga fyrir neytendum, bann við hlutfallslegum lántökugjöldum<ref>{{Cite web |url=http://www.samkeppni.is/utgafa/frettir/nr/2844 |title=Samkeppniseftirlitið, 24.10.2016. ''Lántökugjöld sem hlutfall af lánsfjárhæð heyra sögunni til.'' |access-date=2017-02-21 |archive-date=2019-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921193937/https://www.samkeppni.is/utgafa/frettir/nr/2844 |url-status=dead }}</ref> og sérstakar skyldur lánveitenda í tengslum við fullnustu, þar á meðal að bjóða upp á endurskipulagningu skulda áður en krafist er nauðungarsölu og samninga um uppgjör eftirstæðra krafna í kjölfar nauðungarsölu. Þá eru enn fremur heimildir í lögunum til að setja reglur um hámarksveðsetningarhlutföll og tekjuviðmið greiðslumats.<ref>{{Cite web|url=https://sedlabanki.is/fjarmalastodugleiki/thjodhagsvarud/takmarkanir-a-fasteignalanum/|title=Seðlabankinn - Takmarkanir á fasteignalánum|website=sedlabanki.is|language=is|access-date=2022-06-15}}</ref> Eftirlit með lögunum er að mestu leyti á verksviði Neytendastofu en að hluta til Fjármálaeftirlits Seðlabanka Íslands. == Lagaumgjörð == * [https://brunnur.stjr.is/ees.nsf/385499142c7e4810002567590058573a/16f4ee6b5a0b8ac000256700004e1379 Tilskipun 87/102/EBE um samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum aðildarríkjanna varðandi neytendalán.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416210229/https://brunnur.stjr.is/ees.nsf/385499142c7e4810002567590058573a/16f4ee6b5a0b8ac000256700004e1379 |date=2021-04-16 }} (Felld niður 2008.) * [https://brunnur.stjr.is/ees.nsf/385499142c7e4810002567590058573a/e2ea3e64d3d7608500256700004e1333 Tilskipun 90/88/EBE til breytingar á tilskipun 87/102/EBE.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (Felld niður 2008.) * [https://www.althingi.is/altext/stjt/1993.030.html Lög um neytendalán nr. 30/1993.] (Féllu úr gildi 1994.) **[https://www.reglugerd.is/reglugerdir/allar/nr/377-1993 <s>Reglugerð um neytendalán nr. 377/1993.</s>] **[https://www.reglugerd.is/reglugerdir/allar/nr/491-1993 <s>Reglugerð nr. 491/1993 um breytingu á reglugerð um neytendalán nr. 377.</s>] * [https://www.althingi.is/lagas/142/1994121.html Lög um neytendalán nr. 121/1994.] (Féllu úr gildi 2013.) **[https://www.reglugerd.is/reglugerdir/allar/nr/236-2000 <s>Reglugerð nr. 236/2000 um breytingu á reglugerð um neytendalán nr. 377, með síðari breytingum.</s>] * [https://brunnur.stjr.is/ees.nsf/385499142c7e4810002567590058573a/463229ab79c8baa900256817003fa2c7 Tilskipun 98/7/EB um breytingu á tilskipun 87/102/EBE.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (Felld niður 2008.) * [https://brunnur.stjr.is/ees.nsf/pages/0B5659AD6262451B00256EC1004A9A78 Tilmæli framkvæmdastjórnarinnar um upplýsingar sem lánveitendur, sem bjóða lán til húsnæðiskaupa, skulu veita neytendum áður en samningur er gerður (2001/193/EB).]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://www.efta.int/eea-lex/32008L0048 Tilskipun 2008/48/EB um lánasamninga fyrir neytendur og um niðurfellingu tilskipunar ráðsins 87/102/EBE.] * [https://www.althingi.is/lagas/nuna/2013033.html Lög um neytendalán nr. 33/2013.] **[https://www.reglugerd.is/reglugerdir/allar/nr/920-2013 Reglugerð um lánshæfis- og greiðslumat nr. 920/2013.] **[https://www.reglugerd.is/reglugerdir/allar/nr/921-2013 Reglugerð um staðlað eyðublað sem lánveitandi notar til að veita neytanda upplýsingar áður en lánssamningur er gerður nr. 921/2013.] **[https://www.reglugerd.is/reglugerdir/allar/nr/965-2013 Reglugerð um útreikning árlegrar hlutfallstölu kostnaðar nr. 965/2013.] * [https://www.neytendastofa.is/fyrirtaeki/neytendalan/ Neytendastofa: Upplýsingar um neytendalán.] * [https://www.efta.int/eea-lex/32014L0017 Tilskipun 2014/17/ESB um lánssamninga fyrir neytendur í tengslum við íbúðarhúsnæði og um breytingu á tilskipun 2008/48/EB og 2013/36/ESB og reglugerð (ESB) nr. 1093/2010.] * [https://www.althingi.is/lagas/nuna/2016118.html Lög um fasteignalán til neytenda nr. 118/2016.] **[https://www.reglugerd.is/reglugerdir/allar/nr/270-2017 Reglugerð um fasteignalán til neytenda nr. 270/2017.] **[https://www.stjornartidindi.is/Advert.aspx?RecordID=ed1d997c-1304-40ec-9340-8e3057a7dc7f <s>Reglur um hámark veðsetningarhlutfalls fasteignalána til neytenda nr. 666/2017.</s>] **[https://www.stjornartidindi.is/Advert.aspx?RecordID=255485fb-d6b7-445a-823c-1eeeaace314e Reglur um heimild Fjármálaeftirlitsins til að ljúka máli með sátt nr. 326/2019.] **[https://www.stjornartidindi.is/Advert.aspx?RecordID=481afc4f-ffff-4c94-b7dc-2fd076b2bb9c Reglur um upplýsinga- og aðvörunarskyldu lánveitanda vegna fasteignalána til neytenda sem tengjast erlendum gjaldmiðlum nr. 1295/2020.] **[https://www.stjornartidindi.is/Advert.aspx?RecordID=18eb555a-4bdc-45f1-aaf1-f1492e262ba1+ <s>Reglur um um hámark veðsetningarhlutfalls fasteignalána til neytenda nr. 778/2021.</s>] **[https://www.stjornartidindi.is/Advert.aspx?RecordID=e26b4a48-9ce3-4457-9b1f-df4a03ca39cc <s>Reglur um um hámark greiðslubyrðar fasteignalána í hlutfalli við tekjur neytenda nr. 1077/2021.</s>] **[https://www.stjornartidindi.is/Advert.aspx?RecordID=a12851d8-99ac-48fc-8fde-a30fd465bd9f+ <s>Reglur um um hámark greiðslubyrðar fasteignalána í hlutfalli við tekjur neytenda nr. 1268/2021.</s>] **[https://www.stjornartidindi.is/Advert.aspx?RecordID=045933fe-d5d8-4b69-a416-010b92000550 Reglur um hámark greiðslubyrðar fasteignalána í hlutfalli við tekjur neytenda nr. 701/2022.] **[https://www.stjornartidindi.is/Advert.aspx?RecordID=c9a53dc2-7afc-4066-8e0f-3968b8c976d5 Reglur um hámark veðsetningarhlutfalls fasteignalána til neytenda nr. 702/2022.] *[https://www.neytendastofa.is/?PageId=b06e9bce-1544-11e7-943d-0050569625b7 Neytendastofa: Upplýsingar um fasteignalán til neytenda.] *[https://www.fme.is/media/vidmid-fme/Vidmidunarreglur-EBA-vardandi-fasteignalan-til-neytenda.pdf Fjármálaeftirlitið: Dreifibréf nr. 23/2019 um viðmiðunarreglur EBA varðandi fasteignalán til neytenda.] **[https://www.fme.is/media/vidmid-fme/EBA-GL-2015-11_EN_GL-on-creditworthiness.pdf EES viðmiðunarreglur EBA/GL/2015/11 um lánshæfis- og greiðslumat.] **[https://www.fme.is/media/vidmid-fme/EBA-GL-2015-12_EN_GL-on-arrears-and-foreclosure.pdf EES viðmiðunarreglur EBA/GL/2015/12 um vanskil og nauðungarsölu.] *[https://www.althingi.is/altext/150/s/0517.html Þingsályktun 9/150 um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 125/2019 um breytingu á IX. viðauka (Fjármálaþjónusta) og XIX. viðauka (Neytendavernd) við EES-samninginn.]1.10 == Úrlausnir og dómar == *[https://www.neytendastofa.is/akvardanir/ Ákvarðanir neytendastofu] (velja þarf ártal) *[https://www.neytendastofa.is/akvardanir/urskurdir-afryjunarnefndar-neyte/ Úrskurðir áfrýjunarnefndar neytendamála] *[https://www.heradsdomstolar.is/default.aspx?SearchAction=Search&pageid=fd8e17eb-6e70-11e5-80c3-005056bc50d4&Verdict=&Court=&CaseNumber=&LawParagraphs=&Keywords=11571&Parties=&FromDate=&ToDate= Héraðsdómar um neytendalán]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} *[https://www.landsrettur.is/search?&Keywords=Neytendal%C3%A1n Landsréttardómar um neytendalán]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} *[https://www.haestirettur.is/default.aspx?SearchAction=Search&pageid=fd8e17eb-6e70-11e5-80c3-005056bc50d4&tab=1&Verdict=&CaseNumber=&LawParagraphs=&Keywords=%22Neytendal%C3%A1n%22+&Parties=&FromDate=&ToDate= Hæstaréttardómar um neytendalán]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} *[https://eftacourt.int/cases/e-12-12/ EFTA dómstóllinn, 15. maí 2013. Dómur í máli E-12/12. ''Eftirlitsstofnun EFTA gegn Íslandi''.] *[https://eftacourt.int/cases/e-27-13/ EFTA dómstóllinn, 24. nóvember 2014. Dómur um ráðgefandi álit í máli E-27/13. ''Sævar Jón Gunnarsson gegn Landsbankanum hf.''] == Tenglar == *[https://www.althingi.is/altext/erindi/116/116-123.pdf Seðlabanki Íslands, 14. október 1992. Umsögn við frumvarp til laga um neytendalán ásamt greinargerð um upplýsingaskyldu.] * [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/100262/ Morgunblaðið, 11. febrúar 1993. ''Lánastofnanir - Upplýsingar um lántökukostnað einfaldaðar''.] * [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/100290/ Morgunblaðið, 12. febrúar 1993. ''Frumvarp um neytendalán til meðferðar á Alþingi - Gæti leitt til lækkunar lántökukostnaðar''.] * [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/112446/ Morgunblaðið, 23. september 1993. ''Greitt úr lánaflækjunni''.] * [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/112894/ Morgunblaðið, 30. september 1993. ''Ný lög um neytendalán auka upplýsingaskyldu''.] * [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/113212/ Morgunblaðið, 6. október 1993. ''Bankarnir hafa ekki getað keypt viðskiptaskuldabréf eftir 1. október''.] * [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/113349/ Morgunblaðið, 8. október 1993. ''Nýtt forrit fyrir neytandalán''.] * [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/147787/ Morgunblaðið, 26. júlí 1994. ''Lögum um neytendalán breytt vegna annmarka''.] * [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/184606/ Morgunblaðið, 24. mars 1995. ''Bæklingur sem kynnir reglur um neytendalán''.] * [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/234754/ Morgunblaðið, 23. nóvember 1995. ''Lög og reglur um neytendavernd kynntar''.] * [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/236712/ Morgunblaðið, 2. desember 1995. ''Afborgunarkjör eru mismunandi''.] * [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/791061/ Morgunblaðið, 5. apríl 2004. ''Brotið gegn lögum um neytendalán''.] *[https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2013/03/19/Ny-log-um-neytendalan/ Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið, 19.3.2013. ''Ný lög um neytendalán''.] *[https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2013/05/15/Domur-EFTA-domstolsins-um-neytendalanatilskipun/ Innanríkisráðuneytið, 15.5.2013. ''Dómur EFTA-dómstólsins um neytendalánatilskipun''.] *[https://eftacourt.int/press-publications/press-release-15-14-case-e-27-13-saevar-jon-gunnarsson-v-landsbankinn-hf/ EFTA dómstóllinn, 24.11.2014, Fréttatilkynning 15/2014. ''Dómur í máli E-27/13 Sævar Jón Gunnarsson gegn Landsbankanum hf.''] *[https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2014/11/24/Radgefandi-alit-EFTA-domstolsins-birt/ Fjármála- og efnahagsráðuneytið, 24.11.2014. ''Ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins birt''.] *[https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2015/07/10/Drog-ad-frumvarpi-til-nyrra-laga-um-fasteignalan-birt-til-umsagnar/ Fjármála- og efnahagsráðuneytið 10.7.2015. ''Drög að frumvarpi til nýrra laga um fasteignalán birt til umsagnar.''] *[https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2017/03/02/Drog-ad-reglugerd-umfasteignalan-til-neytenda/ Fjármála- og efnahagsráðuneytið 2.3.2017. ''Drög að reglugerð um fasteignalán til neytenda''.] * [https://www.fme.is/utgefid-efni/frettir-og-tilkynningar/frettir/fjarmalaeftirlitid-setur-reglur-um-hamark-vedsetningarhlutfalls-fasteignalana-til-neytenda Fjármálaeftirlitið 20.7.2017. Fjármálaeftirlitið setur reglur um hámark veðsetningarhlutfalls fasteignalána til neytenda.] * [https://www.fme.is/utgefid-efni/frettir-og-tilkynningar/frettir/vidvorun-fra-esrb-um-veikleika-a-husnaedismarkadi-a-islandi Fjármálaeftirlitið 1.10.2019. Viðvörun frá ESRB um veikleika á húsnæðismarkaði á Íslandi.] * [https://www.sedlabanki.is/utgefid-efni/frettir-og-tilkynningar/frettasafn/frett/2021/06/30/Reglur-um-hamark-vedsetningarhlutfalls-fasteignalana-til-neytenda/ Seðlabanki Íslands 30.6.2021. Reglur um hámark veðsetningarhlutfalls fasteignalána til neytenda.] * [https://www.sedlabanki.is/utgefid-efni/frettir-og-tilkynningar/frettasafn/frett/2021/09/29/Sedlabanki-Islands-setur-reglur-um-hamark-greidslubyrdar-fasteignalana-i-hlutfalli-vid-tekjur-neytenda/ Seðlabanki Íslands 29.9.2021. Seðlabanki Íslands setur reglur um hámark greiðslubyrðar fasteignalána í hlutfalli við tekjur neytenda.] * [https://www.sedlabanki.is/utgefid-efni/frettir-og-tilkynningar/frettasafn/frett/2021/11/12/Breytingar-a-reglum-um-hamark-greidslubyrdar-fasteignalana-/ Seðlabanki Íslands 12.11.2021. Breytingar á reglum um hámark greiðslubyrðar fasteignalána.] * [https://www.sedlabanki.is/utgefid-efni/frettir-og-tilkynningar/frettasafn/frett/2022/06/15/Reglur-um-hamark-vedsetningarhlutfalls-og-greidslubyrdar-fasteignalana-/ Seðlabanki Íslands 15.6.2022. Reglur um hámark veðsetningarhlutfalls og greiðslubyrðar fasteignalána.] == Tengt efni == * [[Árleg hlutfallstala kostnaðar]] * [[Heildarlántökukostnaður]] == Tilvísanir == <references/> {{Stubbur}} [[Flokkur:Hagfræði]] [[Flokkur:Lögfræði]] [[Flokkur:Fjármál]] thyod1l1hle4d358ghsitrggco70e1h 0 132468 1963001 1961406 2026-05-13T11:48:47Z TKSnaevarr 53243 1963001 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Matteo Messina Denaro | mynd = Foto segnaletica di Matteo Messina Denaro (2023).jpg | myndatexti = Fangamynd af Messina Denaro eftir handtöku hans 2023. | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1962|4|26}} | fæðingarstaður = [[Castelvetrano]], [[Sikiley]], [[Ítalía|Ítalíu]] | dánardagur = {{dánardagur og aldur|2023|9|26|1962|4|26}} | dánarstaður = [[L'Aquila]], [[Abruzzo]], Ítalíu | þjóðerni = [[Ítalía|Ítalskur]] | starf = Mafíuforingi | börn = 1 | gælunafn = Diabolik<bt>U Siccu („sá mjói“) }} '''Matteo Messina Denaro''' (26. apríl 1962 – 25. september 2023) var ítalskur [[Mafía|mafíósi]]. Hann var um árabil [[Listi ítalska innanríkismálaráðuneytisins yfir helstu sakamenn á flótta|eftirlýstasti maður Ítaliu]] og sjötti eftirlýstasti maður heims. Hann fór fyrir mafíunni frá [[Trapaní]] sem er mikilvægasta og stærsta mafían á Sikiley utan [[Palermó]]. Talið er með vissu að hann hafi persónulega myrt yfir 50 manns sem átti þátt í því að veita honum virðingu innan glæpahópsins. Messina Denaro tók forystusess fjölskyldu sinnar eftir andlát föður síns 1998 og forystusess alls Trapaní eftir handtöku [[Vincenzo Virga]] 2001. Hann tók stöðu samsíða [[Toto Riina]] í hinu svonefna [[Síðara Mafíustríð|síðara mafíustríði]] þó hans fjölskylda stæði að mestu utan við það. * 1991 tók Messina Denaro af lífi Nicola Consales, hóteleigenda í Triscina, fyrir að hafa atyrt starfsmann sinn, hina austurísku Andrea Hassner, og kærustu Denaro. * Í júlí 1992 tók Messina Denaro af lífi Vincenzo Milazzo minni glæpaforingja sem ekki líkaði strengjabrúðuhlutverkið; örfáum dögum síðar ennfremur ólétta ástkonu hans að nafni Antonella Bonomo. Lík þeirra tveggja voru síðan grafin utan þéttbýlis við Castellammare del Golfo * 14 september 1992 tók Messina Denaro þátt í morðtilraun, sem ekki tókst, gegn lögreglumanninum Calogero Germanà í Mazara del Vallo. * Í nóvember 1993 var Messina Denaro einn af þeim sem stóðu á bak við mannrán þar sem rænt var 11 ára Giuseppe Di Matteo í þeim tilgangi að halda aftur að bersögli föður hans sem gerst hafði handgenginn lögreglu. Að lokum eftir 779 daga í lokaðri vist var G. Di Matteo kyrktur til dauða og líki hans eytt með sýru. * 1994 stóð Messina Denaro á bak við morðtilraun sem ekki tókst og var beint gegn Totuccio Contorno sem gerst hafði handgenginn lögreglu. Sprengju úr dínamíti var komið fyrir í göturæsi við stræti þar sem Contorno fór um reglulega. Sprengjan var uppgötvuð af lögreglu eftir hringingu frá almennum borgara sem tilkynnti grunsamlegar mannaferðir. ==Handtaka== Messina Denaro var handtekinn af ítölsku öryggislögreglunni þann 16. janúar árið 2023 á einkarekinni heilbrigðisstöð í [[Palermo]] á [[Sikiley]], þar sem hann undirgekkst krabbameinsmeðferð. Hann hafði þá verið á flótta í þrjátíu ár.<ref>{{Vefheimild|titill=Al­ræmdur mafíósi hand­tekinn eftir þrjá­tíu ár á flótta|url=https://www.visir.is/g/20232365122d/al-raemdur-mafiosi-hand-tekinn-eftir-thrja-tiu-ar-a-flotta|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Atli Ísleifsson|dags=16. janúar 2023|skoðað=16. janúar 2023}}</ref> Hafði hann þá um árabil notast við nafn og kennitölu frænda klíkufélaga síns sem var áþekkur að hæð og aldri og notaði gleraugu. ==Andlát== Messina Denaro lést á sjúkrahúsi þann 25. september 2023, um átta mánuðum eftir handtöku hans.<ref>{{Vefheimild|titill=Mafíuforinginn Matteo Denaro er látinn|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2023/09/25/mafiuforinginn_matteo_denaro_er_latinn/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=25. september 2023|skoðað=25. september 2023}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Messina Denaro, Matteo}} [[Flokkur:Ítalskir glæpamenn]] {{f|1962}} [[Flokkur:Fólk dáið árið 2023]] 26u7mmnykiud0qjm8giht0qcf2cu0ne 1963002 1963001 2026-05-13T11:49:26Z TKSnaevarr 53243 1963002 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Matteo Messina Denaro | mynd = Foto segnaletica di Matteo Messina Denaro (2023).jpg | myndatexti = Fangamynd af Messina Denaro eftir handtöku hans 2023. | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1962|4|26}} | fæðingarstaður = [[Castelvetrano]], [[Sikiley]], [[Ítalía|Ítalíu]] | dánardagur = {{dánardagur og aldur|2023|9|26|1962|4|26}} | dánarstaður = [[L'Aquila]], [[Abruzzo]], Ítalíu | þjóðerni = [[Ítalía|Ítalskur]] | starf = Mafíuforingi | börn = 1 | gælunafn = Diabolik<bt>U Siccu („sá mjói“) }} '''Matteo Messina Denaro''' (26. apríl 1962 – 25. september 2023) var ítalskur [[Mafía|mafíósi]]. Hann var um árabil [[Listi ítalska innanríkisráðuneytisins yfir helstu sakamenn á flótta|eftirlýstasti maður Ítaliu]] og sjötti eftirlýstasti maður heims. Hann fór fyrir mafíunni frá [[Trapaní]] sem er mikilvægasta og stærsta mafían á Sikiley utan [[Palermó]]. Talið er með vissu að hann hafi persónulega myrt yfir 50 manns sem átti þátt í því að veita honum virðingu innan glæpahópsins. Messina Denaro tók forystusess fjölskyldu sinnar eftir andlát föður síns 1998 og forystusess alls Trapaní eftir handtöku [[Vincenzo Virga]] 2001. Hann tók stöðu samsíða [[Toto Riina]] í hinu svonefna [[Síðara Mafíustríð|síðara mafíustríði]] þó hans fjölskylda stæði að mestu utan við það. * 1991 tók Messina Denaro af lífi Nicola Consales, hóteleigenda í Triscina, fyrir að hafa atyrt starfsmann sinn, hina austurísku Andrea Hassner, og kærustu Denaro. * Í júlí 1992 tók Messina Denaro af lífi Vincenzo Milazzo minni glæpaforingja sem ekki líkaði strengjabrúðuhlutverkið; örfáum dögum síðar ennfremur ólétta ástkonu hans að nafni Antonella Bonomo. Lík þeirra tveggja voru síðan grafin utan þéttbýlis við Castellammare del Golfo * 14 september 1992 tók Messina Denaro þátt í morðtilraun, sem ekki tókst, gegn lögreglumanninum Calogero Germanà í Mazara del Vallo. * Í nóvember 1993 var Messina Denaro einn af þeim sem stóðu á bak við mannrán þar sem rænt var 11 ára Giuseppe Di Matteo í þeim tilgangi að halda aftur að bersögli föður hans sem gerst hafði handgenginn lögreglu. Að lokum eftir 779 daga í lokaðri vist var G. Di Matteo kyrktur til dauða og líki hans eytt með sýru. * 1994 stóð Messina Denaro á bak við morðtilraun sem ekki tókst og var beint gegn Totuccio Contorno sem gerst hafði handgenginn lögreglu. Sprengju úr dínamíti var komið fyrir í göturæsi við stræti þar sem Contorno fór um reglulega. Sprengjan var uppgötvuð af lögreglu eftir hringingu frá almennum borgara sem tilkynnti grunsamlegar mannaferðir. ==Handtaka== Messina Denaro var handtekinn af ítölsku öryggislögreglunni þann 16. janúar árið 2023 á einkarekinni heilbrigðisstöð í [[Palermo]] á [[Sikiley]], þar sem hann undirgekkst krabbameinsmeðferð. Hann hafði þá verið á flótta í þrjátíu ár.<ref>{{Vefheimild|titill=Al­ræmdur mafíósi hand­tekinn eftir þrjá­tíu ár á flótta|url=https://www.visir.is/g/20232365122d/al-raemdur-mafiosi-hand-tekinn-eftir-thrja-tiu-ar-a-flotta|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Atli Ísleifsson|dags=16. janúar 2023|skoðað=16. janúar 2023}}</ref> Hafði hann þá um árabil notast við nafn og kennitölu frænda klíkufélaga síns sem var áþekkur að hæð og aldri og notaði gleraugu. ==Andlát== Messina Denaro lést á sjúkrahúsi þann 25. september 2023, um átta mánuðum eftir handtöku hans.<ref>{{Vefheimild|titill=Mafíuforinginn Matteo Denaro er látinn|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2023/09/25/mafiuforinginn_matteo_denaro_er_latinn/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=25. september 2023|skoðað=25. september 2023}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Messina Denaro, Matteo}} [[Flokkur:Ítalskir glæpamenn]] {{f|1962}} [[Flokkur:Fólk dáið árið 2023]] 680ssyhljgvr1pil9nwm58e1e3vc54u 0 139226 1962957 1929715 2026-05-12T16:01:17Z TKSnaevarr 53243 1962957 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = [[Austurríkiskeisari|Keisari Austurríkis]] | ætt = [[Habsborgarar|Habsburg-Lothringen-ætt]] | skjaldarmerki = Imperial Coat of Arms of the Empire of Austria (1815).svg | nafn = Frans Jósef 1. | mynd = Emperor Francis Joseph.jpg | skírnarnafn = Franz Joseph Karl von Österreich | fæðingardagur = [[18. ágúst]] [[1830]] | fæðingarstaður = [[Schönbrunn-höll]], [[Vín (Austurríki)|Vín]], [[Austurríska keisaradæmið|austurríska keisaradæminu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1916|11|21|1830|8|18}} | dánarstaður = Schönbrunn-höll, Vín, [[Austurríki-Ungverjaland]]i | grafinn = Keisaragrafhýsinu í Vín | ríkisár = [[2. desember]] [[1848]] – [[21. nóvember]] [[1916]] | undirskrift = Franz joseph signature.png | faðir = [[Frans Karl erkihertogi]] | móðir = [[Soffía af Bæjaralandi]] | maki = [[Elísabet Austurríkiskeisaraynja|Elísabet]] | titill_maka = Keisaraynja }} '''Frans Jósef 1.''' (18. ágúst 1830 – 21. nóvember 1916) var [[Austurríkiskeisari|keisari Austurríkis]] og konungur [[Ungverjaland|Ungverjalands]], [[Bæheimur|Bæheims]] og ýmissa annarra ríkja frá 2. desember 1848 til dauðadags þann 21. nóvember 1916.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/216776/Francis-Joseph Francis Joseph], í ''Encyclopædia Britannica''. sótt 18. júlí 2017</ref> Frá 1. maí 1850 til 24. ágúst 1866 var hann einnig forseti [[Þýska ríkjasambandið|þýska ríkjasambandsins]]. Hann ríkti lengst allra keisara Austurríkis og konunga Ungverjalands og fjórða lengst allra evrópskra einvalda, á eftir [[Loðvík 14.]] Frakklandskonungi, [[Jóhann 2. af Liechtenstein|Jóhanni 2.]] fursta af [[Liechtenstein]] og [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabetu 2.]] Bretlandsdrottningu.<ref>Anatol Murad, ''Franz Joseph I of Austria and his Empire'', Twayne Publishers, 1968</ref> [[Ferdinand 1. Austurríkiskeisari|Ferdinand keisari]] lét af völdum í desember 1848 til að binda enda á uppreisnir í Ungverjalandi og eftirlét krúnuna frænda sínum, Frans Jósef. Frans Jósef var íhaldssamur og stóð gegn takmörkun einveldisins í ríkjum sínum. [[Austurríska keisaradæmið]] neyddist til þess að láta af áhrifum sínum í [[Toskana|Toskanahéraði]] og tilkalli sínu til [[Langbarðaland|Langbarðalands]] og [[Feneyjar|Feneyja]] eftir [[Sameining Ítalíu|annað og þriðja ítalska sjálfstæðisstríðið]] á árunum 1859 og 1866. Frans Jósef lét engin landssvæði af hendi eftir að Austurríki lét í lægri hlut fyrir [[Prússland|Prússum]] í [[Stríð Prússa og Austurríkismanna|stríði]] árið 1866, en útkoma þess stríðs útkljáði það að Prússar frekar en Austurríkismenn yrðu þungavigtin innan nýja þýska ríkisins sem var að myndast og útilokaði því að [[Þýskaland]] yrði sameinað undir stjórn [[Habsborgarar|Habsborgara]].<ref>Murad 1968, bls. 151.</ref> Alla sína valdatíð þurfti Frans Jósef að kljást við [[Þjóðernishyggja|þjóðernishyggju]]. Hann miðlaði málum í Ausgleich árið 1867 og veitti Ungverjalandi aukna sjálfsstjórn innan veldisins og breytti austurríska keisaraveldinu í [[Austurríki-Ungverjaland|austurrísk-ungverska keisaraveldið]], þar sem hann var einvaldur tveggja konungsríkja. Frans Jósef réð ríkjum sínum friðsamlega næstu 45 árin, en hann mátti þó þola ýmsa persónulega harmleiki: Bróðir hans, [[Maximilian 1. Mexíkókeisari|Maximilian]] var tekinn af lífi í [[Mexíkó]] árið 1867, sonur hans og erfingi, [[Rúdolf, krónprins Austurríkis|Rúdolf]], framdi sjálfsmorð árið 1880 og eiginkona hans, [[Elísabet Austurríkiskeisaraynja|Elísabet]] keisaraynja var myrt árið 1898.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2266519 Gamall þjóðhöfðingi], ''Frækorn'', bls. 119, 9. september 1910.</ref> Eftir stríðið við Prússa beindi Austurríki-Ungverjaland sjónum sínum til [[Balkanskagi|Balkanskaga]], sem var orðinn suðupottur alþjóðarígs vegna hagsmunaáreksturs Austurríkismanna við [[Rússaveldi]]. Frans Jósef hleypti alþjóðastjórnmálum í uppnám árið 1908 þegar hann innlimaði [[Bosnía og Hersegóvína|Bosníu og Hersegóvínu]], sem hafði verið hernumin af Austurríkismönnum frá því á [[Berlínarfundurinn (1878)|Berlínarráðstefnunni]] 1878, inn í keisaraveldið. Þann 28. júní 1914 var [[Frans Ferdinand erkihertogi]], bróðursonur og erfingi Frans Jósefs, skotinn til bana í Sarajevo. Þetta leiddi til þess að Frans Jósef lýsti Serbum, sem voru bandamenn Rússa, stríði á hendur. Þetta var byrjunin á [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldinni]]. Frans Jósef lést þann 21. nóvember árið 1916 eftir að hafa ráðið yfir keisaradæminu í nærri því 68 ár. Við honum tók frændi hans, [[Karl 1. Austurríkiskeisari|Karl]]. == Heimild == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Franz Joseph I of Austria | mánuðurskoðað = 3. júní | árskoðað = 2017}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Austurríkiskeisari|Keisari Austurríkis]] | frá = [[2. desember]] [[1848]]| til = [[21. nóvember]] [[1916]]| fyrir = [[Ferdinand 1. Austurríkiskeisari|Ferdinand 1.]] | eftir = [[Karl 1. Austurríkiskeisari|Karl 1.]] | }} {{Töfluendir}} {{fde|1830|1916|Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari}} [[Flokkur:Austurríkiskeisarar]] [[Flokkur:Austurrískir erkihertogar]] [[Flokkur:Habsburg-Lothringen-ætt]] [[Flokkur:Konungar Bæheims]] [[Flokkur:Konungar Króatíu]] [[Flokkur:Konungar Ungverjalands]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í fyrri heimsstyrjöldinni]] 6327jk792eeu49nsnd5fb8ovmsdrecw 0 139319 1962958 1920920 2026-05-12T16:04:01Z TKSnaevarr 53243 1962958 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Keisari Austurríkis<br>Konungur Ungverjalands | ætt = [[Habsborgarar|Habsburg-Lothringen-ætt]] | skjaldarmerki = Imperial Coat of Arms of the Empire of Austria.svg | nafn = Karl 1. & 4. | mynd = Emperor karl of austria-hungary 1917.png | skírnarnafn = Karl Franz Jósef Loðvík Hubert Georg Otto Maria | fæðingardagur = [[17. ágúst]] [[1887]] | fæðingarstaður = [[Persenbeug-höll]], [[Persenbeug-Gottsdorf]], [[Neðra Austurríki]], [[Austurríki-Ungverjaland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1922|4|1|1887|8|17}} | dánarstaður = [[Madeiraeyjar|Madeiraeyjum]], [[Portúgal]] | grafinn = Igreja Nossa Senhora do Monte, Madeiraeyjum | ríkisár = [[21. nóvember]] [[1916]] – [[11. nóvember]] [[1918]] | undirskrift = Podpis Karla I.png | faðir = [[Ottó erkihertogi (1865–1906)|Ottó erkihertogi]] | móðir = [[María Jósefa af Saxlandi]] | maki = [[Zita af Bourbon-Parma]] | titill_maka = Keisaraynja | börn = 8, þ. á m. [[Otto von Habsburg]] }} '''Karl 1.''' (fæddur '''Karl Franz Jósef Loðvík Hubert Georg Otto Maria'''; 17. ágúst 1887 – 1. apríl 1922) var síðasti leiðtogi [[Austurríki-Ungverjaland|austurrísk-ungverska keisaradæmisins]]. Hann var síðasti keisari [[Austurríska keisaradæmið|Austurríkis]], síðasti konungur [[Ungverjaland|Ungverjalands]] (sem '''Karl 4.''')<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/106679/Charles-I Encyclopædia Britannica], Encyclopædia Britannica Online, sótt 18. júlí 2017</ref> og síðasti einvaldurinn af [[Habsborgarar|Habsborg-Lorraine-konungsættinni]]. Eftir að frændi hans, [[Frans Ferdinand erkihertogi]], var myrtur árið 1914 varð Karl erfingi [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósefs keisara]]. Karl tók við af Frans Jósef eftir dauða hans í miðri [[Fyrri heimsstyrjöldin|heimsstyrjöldinni]] árið 1916 og ríkti til loka hennar árið 1918, en þá „frábað hann sér þátttöku“ í stjórnmálum en sagði aldrei formlega af sér. Hann reyndi að endurreisa einveldið til dauðadags árið 1922. Árið 2004 gerði [[kaþólska kirkjan]] Karl að [[Dýrlingur|dýrlingi]] og er hann því oft kallaður '''Karl helgi af Austurríki.'''<ref> http://www.emperorcharles.org</ref> == Æviágrip == Karl var elsti sonur bróðursonar [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósefs Austurríkiskeisara]], [[Ottó erkihertogi (1865–1906)|Ottó erkihertoga]], og konu hans, [[María Jósefa af Saxlandi|Maríu Jósefu af Saxlandi]]. Hann var jafnframt bróðursonur [[Frans Ferdinand erkihertogi|Frans Ferdinands erkihertoga]]. Árið 1911 trúlofaðist Karl Zitu af Bourbon-Parma og giftist henni þann 21. október sama ár í kastalanum Schloss Schwarzau í [[Neðra Austurríki]]. Hjónin áttu eftir að eignast átta börn, meðal annars [[Evrópuþingið|Evrópuþingmanninn]] [[Otto von Habsburg]]. Eftir að Frans Ferdinand var myrtur í [[Sarajevó]] árið 1914 varð Karl erfingi að austurrísk-ungversku keisarakrúnunni. ===Keisaratíð=== Frans Jósef keisari lést árið 1916 og Karl settist í hans stað á keisarastól í miðri [[fyrri heimsstyrjöldin]]ni. Karl reyndi að semja um frið við [[Frakkland]] og [[Bretland]] án aðkomu Þýskalands en hafði ekki erindi sem erfiði. Karl var eini stríðsleiðtoginn sem studdi friðartillögur [[Benedikt 15.|Benedikts 15.]] páfa árin 1916 og 1917. Karl var friðarsinni og reyndi því árið 1917 að draga Austurríki-Ungverjaland út úr styrjöldinni með því að gera leynilega samninga við [[Bandamenn (fyrri heimsstyrjöldin)|bandamenn]] með milligöngu tengdabróður síns, [[Sixtus af Bourbon-Parma|Sixtusar prins af Bourbon-Parma]]. Þessar friðarumleitanir mistókust einnig, sér í lagi vegna þess að keisarinn neitaði að láta af hendi austurrískt landsvæði til Ítalíu. Þegar orðrómar fóru að spyrjast út um leynimakk Karls neitaði hann öllu, en bandamenn opinberuðu bréfaskipti hans við þá í mars árið 1918. Þar sem Karl hafði stutt tilkall Frakka til umdeildu héraðanna [[Alsace-Lorraine]] bað orðstír hans hnekki bæði í Þýskalandi og heima fyrir. Þrátt fyrir mjög erfiðar kringumstæður hleypti Karl á stjórnartíð sinni af stokkunum ýmsum samfélagslöggjöfum sem einkenndust af kristinni félagshyggju. Eftir lok fyrri heimsstyrjaldarinnar neyddist Karl til þess að segja af sér sem keisari. Árið 1921 reyndi hann tvívegis að snúa aftur til Ungverjalands og endurheimta konungskrúnu sína þar. [[Miklós Horthy]], sem var þá orðinn [[ríkisstjóri]] yfir Ungverjalandi, lét vísa Karli burt frá landinu til þess að geta sjálfur haldið í völdin, enda óttaðist hann að nágrannaríkin myndu gera innrás ef tilraun yrði gerð til að endurreisa [[Habsborgaraveldið]] með því að eftirláta Karli krúnu sína. Eftir misheppnaðar tilraunir sínar til að endurheimta krúnuna ferðaðist Karl með bresku skipi í útlegð til [[Madeiraeyjar|Madeiraeyja]] í [[Portúgal]]. Hann lést þar fáeinum mánuðum eftir komu sína, aðeins 34 ára gamall. ==Tilvísanir== <references/> {{Commonscat|Karl I of Austria|Karli 1. Austurríkiskeisara}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Keisari Austurríkis]] | frá = 21. nóvember 1916| til = 11. nóvember 1918| fyrir = [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósef 1.]] | eftir = Enginn; keisaraveldið leyst upp <br><small>'''[[Karl Seitz]] gerist þjóðhöfðingi sem forseti Austurríkis'''</small>| }} {{Töfluendir}} {{fde|1887|1922|Karl 1. Austurríkiskeisari}} [[Flokkur:Austurríkiskeisarar]] [[Flokkur:Austurrískir kaþólskir dýrlingar]] [[Flokkur:Konungar Bæheims]] [[Flokkur:Konungar Króatíu]] [[Flokkur:Konungar Ungverjalands]] [[Flokkur:Habsburg-Lothringen-ætt]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í fyrri heimsstyrjöldinni]] 5k51lpw30xdpbdhc4ck4kcyripbqf1p 1962959 1962958 2026-05-12T16:04:33Z TKSnaevarr 53243 /* Tilvísanir */ 1962959 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Keisari Austurríkis<br>Konungur Ungverjalands | ætt = [[Habsborgarar|Habsburg-Lothringen-ætt]] | skjaldarmerki = Imperial Coat of Arms of the Empire of Austria.svg | nafn = Karl 1. & 4. | mynd = Emperor karl of austria-hungary 1917.png | skírnarnafn = Karl Franz Jósef Loðvík Hubert Georg Otto Maria | fæðingardagur = [[17. ágúst]] [[1887]] | fæðingarstaður = [[Persenbeug-höll]], [[Persenbeug-Gottsdorf]], [[Neðra Austurríki]], [[Austurríki-Ungverjaland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1922|4|1|1887|8|17}} | dánarstaður = [[Madeiraeyjar|Madeiraeyjum]], [[Portúgal]] | grafinn = Igreja Nossa Senhora do Monte, Madeiraeyjum | ríkisár = [[21. nóvember]] [[1916]] – [[11. nóvember]] [[1918]] | undirskrift = Podpis Karla I.png | faðir = [[Ottó erkihertogi (1865–1906)|Ottó erkihertogi]] | móðir = [[María Jósefa af Saxlandi]] | maki = [[Zita af Bourbon-Parma]] | titill_maka = Keisaraynja | börn = 8, þ. á m. [[Otto von Habsburg]] }} '''Karl 1.''' (fæddur '''Karl Franz Jósef Loðvík Hubert Georg Otto Maria'''; 17. ágúst 1887 – 1. apríl 1922) var síðasti leiðtogi [[Austurríki-Ungverjaland|austurrísk-ungverska keisaradæmisins]]. Hann var síðasti keisari [[Austurríska keisaradæmið|Austurríkis]], síðasti konungur [[Ungverjaland|Ungverjalands]] (sem '''Karl 4.''')<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/106679/Charles-I Encyclopædia Britannica], Encyclopædia Britannica Online, sótt 18. júlí 2017</ref> og síðasti einvaldurinn af [[Habsborgarar|Habsborg-Lorraine-konungsættinni]]. Eftir að frændi hans, [[Frans Ferdinand erkihertogi]], var myrtur árið 1914 varð Karl erfingi [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósefs keisara]]. Karl tók við af Frans Jósef eftir dauða hans í miðri [[Fyrri heimsstyrjöldin|heimsstyrjöldinni]] árið 1916 og ríkti til loka hennar árið 1918, en þá „frábað hann sér þátttöku“ í stjórnmálum en sagði aldrei formlega af sér. Hann reyndi að endurreisa einveldið til dauðadags árið 1922. Árið 2004 gerði [[kaþólska kirkjan]] Karl að [[Dýrlingur|dýrlingi]] og er hann því oft kallaður '''Karl helgi af Austurríki.'''<ref> http://www.emperorcharles.org</ref> == Æviágrip == Karl var elsti sonur bróðursonar [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósefs Austurríkiskeisara]], [[Ottó erkihertogi (1865–1906)|Ottó erkihertoga]], og konu hans, [[María Jósefa af Saxlandi|Maríu Jósefu af Saxlandi]]. Hann var jafnframt bróðursonur [[Frans Ferdinand erkihertogi|Frans Ferdinands erkihertoga]]. Árið 1911 trúlofaðist Karl Zitu af Bourbon-Parma og giftist henni þann 21. október sama ár í kastalanum Schloss Schwarzau í [[Neðra Austurríki]]. Hjónin áttu eftir að eignast átta börn, meðal annars [[Evrópuþingið|Evrópuþingmanninn]] [[Otto von Habsburg]]. Eftir að Frans Ferdinand var myrtur í [[Sarajevó]] árið 1914 varð Karl erfingi að austurrísk-ungversku keisarakrúnunni. ===Keisaratíð=== Frans Jósef keisari lést árið 1916 og Karl settist í hans stað á keisarastól í miðri [[fyrri heimsstyrjöldin]]ni. Karl reyndi að semja um frið við [[Frakkland]] og [[Bretland]] án aðkomu Þýskalands en hafði ekki erindi sem erfiði. Karl var eini stríðsleiðtoginn sem studdi friðartillögur [[Benedikt 15.|Benedikts 15.]] páfa árin 1916 og 1917. Karl var friðarsinni og reyndi því árið 1917 að draga Austurríki-Ungverjaland út úr styrjöldinni með því að gera leynilega samninga við [[Bandamenn (fyrri heimsstyrjöldin)|bandamenn]] með milligöngu tengdabróður síns, [[Sixtus af Bourbon-Parma|Sixtusar prins af Bourbon-Parma]]. Þessar friðarumleitanir mistókust einnig, sér í lagi vegna þess að keisarinn neitaði að láta af hendi austurrískt landsvæði til Ítalíu. Þegar orðrómar fóru að spyrjast út um leynimakk Karls neitaði hann öllu, en bandamenn opinberuðu bréfaskipti hans við þá í mars árið 1918. Þar sem Karl hafði stutt tilkall Frakka til umdeildu héraðanna [[Alsace-Lorraine]] bað orðstír hans hnekki bæði í Þýskalandi og heima fyrir. Þrátt fyrir mjög erfiðar kringumstæður hleypti Karl á stjórnartíð sinni af stokkunum ýmsum samfélagslöggjöfum sem einkenndust af kristinni félagshyggju. Eftir lok fyrri heimsstyrjaldarinnar neyddist Karl til þess að segja af sér sem keisari. Árið 1921 reyndi hann tvívegis að snúa aftur til Ungverjalands og endurheimta konungskrúnu sína þar. [[Miklós Horthy]], sem var þá orðinn [[ríkisstjóri]] yfir Ungverjalandi, lét vísa Karli burt frá landinu til þess að geta sjálfur haldið í völdin, enda óttaðist hann að nágrannaríkin myndu gera innrás ef tilraun yrði gerð til að endurreisa [[Habsborgaraveldið]] með því að eftirláta Karli krúnu sína. Eftir misheppnaðar tilraunir sínar til að endurheimta krúnuna ferðaðist Karl með bresku skipi í útlegð til [[Madeiraeyjar|Madeiraeyja]] í [[Portúgal]]. Hann lést þar fáeinum mánuðum eftir komu sína, aðeins 34 ára gamall. ==Tilvísanir== <references/> {{Commonscat|Karl I of Austria|Karli 1. Austurríkiskeisara}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Keisari Austurríkis]] | frá = 21. nóvember 1916| til = 11. nóvember 1918| fyrir = [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósef 1.]] | eftir = Enginn<br><small>'''[[Karl Seitz]] sem [[forseti Austurríkis]]'''</small>| }} {{Töfluendir}} {{fde|1887|1922|Karl 1. Austurríkiskeisari}} [[Flokkur:Austurríkiskeisarar]] [[Flokkur:Austurrískir kaþólskir dýrlingar]] [[Flokkur:Konungar Bæheims]] [[Flokkur:Konungar Króatíu]] [[Flokkur:Konungar Ungverjalands]] [[Flokkur:Habsburg-Lothringen-ætt]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í fyrri heimsstyrjöldinni]] ipmly8yu6rwcjogqibkn81t4s6oz59t 0 141170 1962953 1948528 2026-05-12T14:14:56Z TKSnaevarr 53243 1962953 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra |forskeyti = |nafn = Ferdinand Marcos |viðskeyti = |mynd = Ferdinand Marcos (cropped).jpg |titill = [[Forseti Filippseyja]] |stjórnartíð_start = [[30. desember]] [[1965]] |stjórnartíð_end = [[25. febrúar]] [[1986]] |forsætisráðherra = ''Hann sjálfur'' (1978–1981)<br>[[Cesar Virata]] (1981–1986) |vara_forseti = [[Fernando Lopez]] (1965–1972)<br>''Enginn'' (1972–1986) |forveri = [[Diosdado Macapagal]] |eftirmaður = [[Corazon Aquino]] |fæddur = [[11. september]] [[1917]] |fæðingarstaður = [[Sarrat]], [[Ilocos Norte]], [[Filippseyjar|Filippseyjum]] |dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1989|9|28|1917|9|11}} |dánarstaður = [[Honolulu]], [[Havaí]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] |þjóderni = Filippeyskur |stjórnmálaflokkur = [[Kilusang Bagong Lipunan]] |maki = [[Imelda Marcos]] (g. 1954) |vandamenn = |börn = 4 |bústaður = |háskóli = Filippseyjaháskóli |atvinna = |starf = |trúarbrögð = |undirskrift = Marcos Sig.svg }} '''Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos eldri''' (11. september 1917 – 28. september 1989) var [[Filippseyjar|filippeyskur]] stjórnmálamaður sem var [[forseti Filippseyja]] frá 1965 til 1986. Hann réð sem [[einræðisherra]]<ref>{{cite book|title=The Conjugal Dictatorship of Ferdinand and Imelda Marcos|last=Mijares|first=Primitivo|date=1986|publisher=Union Square Publications|url=http://rizalls.lib.admu.edu.ph:8080/ebooks2/Primitivo%20Mijares.pdf}}</ref> með [[Herlög|herlögum]] frá 1972 til 1981.<ref name=lacsamana1990p189>{{Cite book|last=Lacsamana|first=Leodivico Cruz|title=Philippine History and Government|edition=Second|year=1990|publisher=Phoenix Publishing House, Inc.}} p. 189.</ref> Ríkisstjórn hans var alræmd fyrir [[Spilling|spillingu]],<ref>{{cite web |url=http://www.transparency.org/content/download/4459/26786/file/Introduction_to_political_corruption.pdf |title=Global Corruption Report |publisher=Transparency International |date= |accessdate=August 6, 2009 |archive-date=júlí 4, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070704093500/http://www.transparency.org/content/download/4459/26786/file/Introduction_to_political_corruption.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://issuu.com/transparencyinternational/docs/2004_gcr_politicalcorruption_en?e=2496456/2106435 |title=Global Corruption Report, p. 106|publisher=Transparency International |date= |accessdate=February 25, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.unodc.org/pdf/crime/toolkit/f1tof7.pdf|title=Global Programme Against Corruption, p. 274|publisher=Transparency International|date=|accessdate=February 25, 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160417174358/http://www.unodc.org/pdf/crime/toolkit/f1tof7.pdf|archivedate=April 17, 2016|df=mdy-all}}</ref> eyðslusemi<ref name="fpImmenseIllGottenWealthOfImelda">{{cite news|last1=Traywick|first1=Catherine|title=Shoes, Jewels, and Monets: The Immense Ill-Gotten Wealth of Imelda Marcos|url=https://foreignpolicy.com/2014/01/16/shoes-jewels-and-monets-the-immense-ill-gotten-wealth-of-imelda-marcos/|publisher=[[Foreign Policy]]|date=January 16, 2014}}</ref><ref name="theIndependentWeirdWorldImelda">{{cite news|title=The weird world of Imelda Marcos|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/the-weird-world-of-imelda-marcos-347541.html|publisher=[[The Independent]]|date=February 25, 1986}}</ref><ref name="jimLaurieABCExcerpt">{{cite news|last1=Laurie|first1=Jim|title=Excerpt - Imelda Marcos from ABC 20/20 March 1986|url=https://www.youtube.com/watch?v=y3259VEA0Is|publisher=ABC News|date=1986}}</ref> og hrottaskap gagnvart borgurum.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2007/07/08/world/asia/08iht-marcos.2.6550516.html?pagewanted=all|title=Marcos family returning to the limelight in the Philippines|last=Conde|first=Carlos H.|work=[[The New York Times]]|date=July 8, 2007}}</ref><ref name="hartfordMcCoy">{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html |title=Alfred McCoy, Dark Legacy: Human rights under the Marcos regime |publisher=[[Ateneo de Manila University]] |date=September 20, 1999}}</ref> Marcos barðist í [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjöldinni]] með [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og kvaðst vera „heiðraðasta stríðshetja Filippseyja“.<ref>{{cite news|last1=Bueza|first1=Michael|title=Marcos' World War II 'medals' explained|url=http://www.rappler.com/newsbreak/iq/143592-ferdinand-marcos-world-war-ii-medals-explained|publisher=[[Rappler]]|date=August 20, 2016}}</ref> Þó hefur komið í ljós að margar sögur sem Marcos sagði af stríðsferli sínum voru uppspuni<ref>{{cite news|last1=Sharkey|first1=Joan|title=New Doubts on Marcos' War Role|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1986/01/24/new-doubts-on-marcos-war-role/40076661-fe6a-4695-88ea-1ee707e1c090/|publisher=[[The Washington Post]]|date=January 24, 1986}}</ref><ref>{{cite news|title=Marcos flees at last|url=http://www.inquirer.net/175/its-all-over-marcos-flees|accessdate=29 June 2017|publisher=Philippine Inquirer}}</ref><ref name="fakeMedalsReduxI">{{cite web|url=http://asianjournalusa.com/marcos-fake-medals-redux-part-i-p10722-168.htm|title=Marcos fake medals redux (Part I)|last=Maynigo|first=Benjamin|publisher=Asian Journal USA|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170208013943/http://asianjournalusa.com/marcos-fake-medals-redux-part-i-p10722-168.htm|archivedate=February 8, 2017|df=mdy-all}}</ref><ref name="fakeMedalsReduxII">{{cite web|url=http://asianjournalusa.com/marcos-fake-medals-redux-part-ii-p10766-168.htm|title=Marcos fake medals redux (Part II)|last=Maynigo|first=Benjamin|publisher=Asian Journal USA|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305025238/http://asianjournalusa.com/marcos-fake-medals-redux-part-ii-p10766-168.htm|archivedate=March 5, 2016|df=mdy-all}}</ref><ref name="marcosHeroism">{{cite web|url=http://www.philstar.com/opinion/673841/suspicions-resurface-about-marcos-heroism|title=Suspicions resurface about Marcos heroism|last=Bondoc|first=Jarius|date=April 8, 2011|publisher=Philippine Star}}</ref> og margar skýrslur [[Bandaríkjaher|Bandaríkjahers]] lýstu því yfir að frásagnir hans af hlutverki sínu í stríðinu væru „falskar“ og „fáránlegar“.<ref name="marcoswartime">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1986/01/23/world/marcos-s-wartime-role-discredited-in-us-files.html?pagewanted=all|title=Marcos's wartime role discredited in U.S. files|last1=Gerth|first1=Jeff|last2=Brinkley|first2=Joel|date=January 23, 1986|work=[[The New York Times]]}}</ref> Marcos var í fyrstu héraðslögmaður og vann á fulltrúadeild filippseyska þingsins frá 1949 til 1959 og á öldungadeildinni frá 1959 til 1965. Hann var kjörinn forseti árið 1965 og ríkti við mikinn hagvöxt við byrjun tuttugu ára valdatíðar sinnar.<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KN?end=1985&locations=PH&start=1964|title=GDP (constant LCU) - Data|website=data.worldbank.org}}</ref> Við lok valdatíðar hennar var hins vegar mikil fátækt í Filippeyjum og ríkið umvafið erlendum skuldum.<ref name="goldenAgeLookAtData">{{cite news|author1=JC Punongbayan and Kevin Mandrilla|title=Marcos years marked 'golden age' of PH economy? Look at the data|url=http://www.rappler.com/views/imho/124682-marcos-economy-golden-age-philippines|publisher=[[Rappler]]|date=March 5, 2016}}</ref><ref name="truthAboutEconomy">{{cite news|title=The truth about the economy under the Marcos regime|url=http://www.bworldonline.com/content.php?section=Opinion&title=the-truth-about-the-economy-under-the-marcos-regime&id=118661|last=de Dios|first=Emmanuel|publisher=[[BusinessWorld]]|date=November 16, 2015}}</ref><ref name="openSpyAgency">{{cite news|last1=Yamsuan|first1=Cathy|title=Open records of Marcos’ spy agency, Enrile urges|url=http://newsinfo.inquirer.net/109377/open-records-of-marcos’-spy-agency-enrile-urges|publisher=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=December 12, 2011}}</ref> Marcos lýsti yfir herlögum í Filippseyjum þann 23. september 1972<ref name="nightDeclared">{{cite web|url=http://opinion.inquirer.net/78720/the-night-marcos-declared-martial-law|title=The night Marcos declared martial law|last=Doronila|first=Amando|date=September 24, 2014|publisher=Philippine Daily Inquirer}}</ref><ref name="govPhDeclarationMartialLaw">{{cite web|url=http://www.gov.ph/featured/declaration-of-martial-law|title=Declaration of Martial Law|publisher=The Official Gazette|access-date=2017-12-27|archive-date=2019-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190125112855/https://www.gov.ph/featured/declaration-of-martial-law/|url-status=dead}}</ref><ref name="fmDeclaresSundayExpress">{{cite web|url=http://www.gov.ph/featured/declaration-of-martial-law/fm-declares-martial-law/|title=FM Declares Martial Law|date=September 24, 1972|publisher=Philippines Sunday Express|access-date=desember 27, 2017|archive-date=febrúar 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170222031028/http://www.gov.ph/featured/declaration-of-martial-law/fm-declares-martial-law/|url-status=dead}}</ref>, endurritaði stjórnarskrána, þaggaði niður í fjölmiðlum<ref name="ageSilence">{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19730313&id=GckQAAAAIBAJ&sjid=4ZADAAAAIBAJ&pg=4744,2971270|title=The Mark of Marcos – Part I: A deafening silence in the Philippines|last=Rivett|first=Rohan|date=March 13, 1973|publisher=[[The Age]]}}</ref> og beitti ofbeldi gegn andófsmönnum,<ref>{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20160301000000*/http://web.stanford.edu/group/sjeaa/journal3/geasia2.pdf|title=The Political Economy of the Philippines Under Marcos – Property Rights in the Philippines from 1965–1986|last=Kushida|first=Kenji|date=2003|publisher=Stanford Journal of East Asian Affairs}}</ref> múslimum, kommúnistum,<ref name="auto">{{cite journal|url=https://books.google.com/books?id=thzpCgAAQBAJ&pg=PT132&lpg=PT132&dq=70,000+human+rights+cases+marcos+leftist&source=bl&ots=vV6Y22Zjti&sig=W4LG9WdrpYhzajUnOFy8UbDA74M&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=70%2C000%20human%20rights%20cases%20marcos%20leftist&f=false|title=Once Upon a Blue Dot |last=Cesar Lumba}}</ref> og almennum borgurum.<ref name="whatMartialLawWasLike">{{cite web|last1=Robles|first1=Alan|title=What Martial Law was like|url=http://www.hotmanila.ph/content/ironfist/what-martial-law-was|website=Hot Manila|date=March 27, 2000|access-date=desember 27, 2017|archive-date=janúar 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101211757/http://hotmanila.ph/content/ironfist/what-martial-law-was|url-status=dead}}</ref> Herlögin voru staðfest af 90.77% kjósenda í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1973 en deilt hefur verið um lögmæti atkvæðagreiðslunnar.<ref name="philippinesReadr">{{cite book|title=The Philippines Reader: A history of Colonialism, Neocolonialism, Dictatorship and Resistance|last1=Schirmer|first1=Daniel B.|last2=Shalom|first2=Stephen Roskamm|date=1987|publisher=[[South End Press]]|url=https://books.google.com/books?id=TXE73VWcsEEC&pg=PA191&lpg=PA191&dq=Philippine+Martial+Law+referendum,+1973&source=bl&ots=9890PojfBM&sig=nKdTu_narLPcudAED5BNPm3RTlA&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjB5s7vzZnPAhVV8WMKHfxaAtoQ6AEISjAH#v=onepage&q=Philippine%20Martial%20Law%20referendum%2C%201973&f=false}}</ref><ref name="politicalEconomyOfAuthoritarianism">{{cite book|title=Ferdinand Marcos and the Philippines: The Political Economy of Authoritarianism|last=Celoza|first=Albert F.|date=1997|publisher=[[Praeger Publishers]]|url=https://books.google.com/books?id=Sp3U1oCNKlgC&pg=PA57&lpg=PA57&dq=Philippine+Martial+Law+referendum,+1973&source=bl&ots=wOZZCnHzSf&sig=zJqROi7w8LBpy4CGFXMmr5W-w-s&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjB5s7vzZnPAhVV8WMKHfxaAtoQ6AEIOzAE#v=onepage&q=Philippine%20Martial%20Law%20referendum%2C%201973&f=false}}</ref> Almenn óánægja leiddi til þess að kallað var til kosninga árið 1986. Ásakanir um kosningasvindl, pólitísk óreiða og mannréttindabrot leiddu til þess að Macros var komið frá völdum í febrúar 1986.<ref name="countryStudiesAquinoAssassination">{{cite web|url=http://countrystudies.us/philippines/29.htm|title=From Aquino's Assassination to People's Power|publisher=[[Federal Research Division]] of the [[Library of Congress]]|access-date=March 2, 2016}}</ref> [[Ronald Reagan]] Bandaríkjaforseti ráðlagði Marcos að segja af sér til þess að forðast vopnuð átök í Manila á milli stuðningsmanna og andstæðinga Marcosar.<ref name="WPostCutcleanly">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1986/02/26/in-crucial-call-laxalt-told-marcos-cut-cleanly/9329b85d-f7b0-4021-884d-5e5e659a4cb0/|title=In Crucial Call, Laxalt Told Marcos: 'Cut Cleanly'|last1=Hoffman|first1=David|last2=Cannon|first2=Lou|last3=Coleman|first3=Milton|last4=Dewar|first4=Helen|last5=Goshko|first5=John M.|last6=Oberdorfer|first6=Don|last7=W|first7=George C.|work=The Washington Post|date=26 February 1986}}</ref> Marcos flúði í kjölfarið til [[Havaí]].<ref name="marcosFlees">{{cite web|url=http://articles.chicagotribune.com/1986-02-26/news/8601140956_1_marcos-final-destination-marcos-flight-ferdinand-e-marcos|title=Marcos Flees, Aquino Rules – Peaceful Revolt Ends In Triumph|last=Reaves|first=Joseph A.|publisher=[[Chicago Tribune]]|date=February 26, 1986|access-date=2017-12-27|archive-date=2017-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010145555/http://articles.chicagotribune.com/1986-02-26/news/8601140956_1_marcos-final-destination-marcos-flight-ferdinand-e-marcos|url-status=dead}}</ref> Við Marcos tók [[Corazon Aquino]] sem forseti, en hún var ekkja stjórnarandstöðuforingjans [[Benigno Aquino]] sem hafði verið myrtur eftir að hafa snúið aftur til Filippseyja.<ref name="countryStudiesAquinoAssassination" /><ref name="undeliveredSpeech">{{cite web|url=http://www.gov.ph/1983/08/21/the-undelivered-speech-of-senator-benigno-s-aquino-jr-upon-his-return-from-the-u-s-august-21-1983/|title=The undelivered speech of Senator Benigno S. Aquino Jr. upon his return from the U.S., August 21, 1983|date=August 21, 1983|author=Benigno Aquino, Jr.|publisher=The Official Gazette of the Republic of the Philippines|access-date=desember 27, 2017|archive-date=janúar 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170112054721/http://www.gov.ph/1983/08/21/the-undelivered-speech-of-senator-benigno-s-aquino-jr-upon-his-return-from-the-u-s-august-21-1983/|url-status=dead}}</ref><ref name="laurieAssassionation">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1vADEDZpetY|title=Last interview with and footage of Ninoy Aquino assassination|last=Laurie|first=Jim|authorlink=Jim Laurie|publisher=YouTube|date=August 21, 1983|access-date=June 30, 2010}}</ref><ref name="aquinoFinalJourney">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1983/10/16/magazine/aquino-s-final-journey.html?pagewanted=all|title=Aquino's Final Journey|last=Kashiwara|first=Ken|date=October 16, 1983|work=[[The New York Times]]}}</ref> Heimildir greina frá því að Marcosarfjölskyldan hafi á stjórnartíð sinni stolið andvirði um fimm til tíu milljarða Bandaríkjadala úr ríkissjóði Filippseyja.<ref name="huffMissingMarcosBillions">{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/edsel-tupaz/the-missing-marcos-billio_b_5972708.html|title=The Missing Marcos Billions and the Demise of the Commission on Good Government |last1=Tupaz |first1=Edsel |last2=Wagner |first2=Daniel |date=October 13, 2014|publisher=The World Post}}</ref><ref name="29Mrecovered">{{cite web|url=http://newsinfo.inquirer.net/577304/philippines-recovers-29m-from-marcos-accounts|title=PCGG recovers $29M from Marcos loot|last=Pazzibugan|first=Dona Z.|date=February 13, 2014|publisher=Philippine Daily Inquirer}}</ref><ref name="1billion30">{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-philippines-marcos-idUSKCN0VX0U5|title=Philippines still seeks $1 billion in Marcos wealth 30 years after his ouster|last=Mogato|first=Manuel|publisher=[[Reuters]]|date=February 24, 2016}}</ref><ref name="asianJournalChronology">{{cite web|url=http://asianjournalusa.com/chronology-of-the-marcos-plunder-p10909-67.htm|title=Chronology of the Marcos Plunder|publisher=Asian Journal|accessdate=March 1, 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151023074523/http://asianjournalusa.com/chronology-of-the-marcos-plunder-p10909-67.htm|archivedate=October 23, 2015|df=mdy-all}}</ref> Marcosarfjölskyldan lifði lúxuslífi með almannafénu<ref name="huffMissingMarcosBillions" /><ref name="1billion30" /><ref name="broughtToHawaii">{{cite web|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/556744/news/specialreports/what-marcoses-brought-to-hawaii-after-fleeing-phl-in-86-717-m-in-cash-124-m-in-deposit-slips|title=What Marcoses brought to Hawaii after fleeing PHL in '86: $717-M in cash, $124-M in deposit slips|last1=Tantiangco|first1=Aya|last2=Bigtas|first2=Jannielyn Ann|publisher=GMA News Online|date=February 25, 2016}}</ref><ref name="politicalWill">{{cite web|url=http://www.swissinfo.ch/eng/hidden-bank-deposits_political-will-guides-marcos-case-in-philippines/41367100|title=Political Will guides Marcos case in Philippines|last=Heilprin|first=John|date=April 13, 2015|publisher=[[Swiss Broadcasting Corporation]]}}</ref> frá 1965 til 1986. Eiginkona Marcosar, [[Imelda Marcos]], varð einnig alræmd vegna eyðslusemi hennar og samstarfs síns við eiginmanninn.<ref name="regimeMarcosesCroniesKleptocracy">{{cite web|url=http://newsinfo.inquirer.net/641277/regime-of-marcoses-cronies-kleptocracy|title=Regime of Marcoses, cronies, kleptocracy|last=Roa|first=Ana|publisher=Philippine Daily Inquirer|date=29 September 2014}}</ref><ref name="marcosToGaddafi">{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/ibrahim-warde/gaddafi-mubarak-fortune_b_829390.html|title=From Marcos to Gaddafi: Kleptocrats, Old and New|last=Warde|first=Ibrahim|publisher=The World Post|date=25 May 2011}}</ref><ref name="imeldificPaintings">{{cite web|url=http://newsinfo.inquirer.net/644229/imeldific-collection-of-artworks-partial-list|title='Imeldific' collection of artworks (partial list)|last=Doyo|first=Ma. Ceres P.|publisher=Philippine Daily Inquirer|date=12 October 2014}}</ref><ref name="martialLawFashion">{{cite web|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/275032/lifestyle/fashionandbeauty/martial-law-fashion-the-imeldific-and-the-third-world-look|title=Martial Law fashion: The Imeldific and the Third World look|last=Macapendeg|first=Mac|publisher=GMA News|date=21 September 2012}}</ref><ref name="imeldificDinner">{{cite web|url=http://www.philstar.com/newsmakers/181178/imeldific-dinner|last=Arcache|first=Maurice|title=An Imeldific dinner|publisher=The Philippine Star|date=24 October 2002}}</ref><ref name="imeldificAt82">{{cite web|url=http://lifestyle.inquirer.net/9585/imeldific-at-82|title=Imeldific at 82|last=Tejero|first=Constantino C.|publisher=Philippine Daily Inquirer|date=14 August 2011}}</ref> Börn þeirra, [[Imee Marcos]] og [[Bongbong Marcos]], eru enn virk í filippeyskum stjórnmálum. Bongbong var kjörinn forseti landsins árið 2022. ==Tilvísanir== {{Reflist|3}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=[[Forseti Filippseyja]] | frá=[[30. desember]] [[1965]]| til=[[25. febrúar]] [[1986]]| fyrir=[[Diosdado Macapagal]]| eftir=[[Corazon Aquino]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Filippseyja}} {{DEFAULTSORT:Marcos, Ferdinand}} {{fde|1917|1989|Marcos, Ferdinand}} [[Flokkur:Forsetar Filippseyja]] i6fna5ioimqyxdt1s01lb22ngqmw9jt 0 143261 1962999 1922531 2026-05-13T11:40:10Z TKSnaevarr 53243 1962999 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Markgreifinn af Rockingham | mynd = 2nd Marquess of Rockingham.jpg | titill= [[Forsætisráðherra Bretlands]] | stjórnartíð_start2 = [[13. júlí]] [[1765]] | stjórnartíð_end2 = [[30. júlí]] [[1766]] | einvaldur2 = [[Georg 3.]] | forveri2 = [[George Grenville]] | eftirmaður2 = [[William Pitt eldri|William Pitt]] | stjórnartíð_start = [[27. mars]] [[1782]] | stjórnartíð_end = [[1. júlí]] [[1782]] | einvaldur = [[Georg 3.]] | forveri = [[Frederick North]] | eftirmaður = [[William Petty, 2. jarlinn af Shelburne|Jarlinn af Shelburne]] | myndatexti = | fæddur = [[13. maí]] [[1730]] | fæðingarstaður = [[Wentworth]], [[Yorkshire]], [[England]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1782|7|1|1730|5|13}} | dánarstaður = [[Wimbledon]], [[Surrey]], [[England]]i | þjóderni = [[Bretland|Breskur]] | maki = Mary Bright (g. 1752) | stjórnmálaflokkur = [[Viggar (Bretland)|Viggar]] | börn = | bústaður = | atvinna = | háskóli = St. John's College ([[Cambridge-háskóli|Cambridge]]) | starf = | trúarbrögð = |undirskrift = }} '''Charles Watson-Wentworth, annar markgreifinn af Rockingham''' (13. maí 1730 – 1. júlí 1782), kallaður '''hinn háttvirti Charles Watson-Wentworth''' til ársins 1733, '''Higham vísigreifi''' frá 1733 til 1746 og '''greifinn af Malton''' frá 1746 til 1750, var [[Bretland|breskur]] stjórnmálamaður úr röðum [[Viggar (Bretland)|Vigga]] sem var tvisvar [[forsætisráðherra Bretlands]]. Hann gegndi aðeins tveimur mikilvægum embættum á ferli sínum, embættum forsætisráðherra og leiðtoga lávarðadeildar breska þingsins, en hann naut þó mikilla áhrifa á seinni ráðherratíð sinni. ==Æviágrip== Rockingham var afkomandi fyrsta greifans af Strafford og ólst upp á fjölskyldusetrinu Wenworth Woodhouse nærri Rotherham í Suður-Yorkshire. Hann hlaut nám í Westminster-skóla og St John's-háskóla í Cambridge. Árið 1746 hélt hann til Carlisle til að ganga til liðs við [[Vilhjálmur prins, hertogi af Cumberland|hertogann af Cumberland]] í stríðinu gegn [[Karl Játvarður Stúart|Karli Játvarði Stúart]]. Fjórum árum síðar var hann gerður greifi af Malton á Írlandi og bar þann titil þar til hann erfði markgreifatign föður síns. ===Stjórnmálaferill=== Rockingham tók sæti á lávarðadeild [[Breska þingið|breska þingsins]] næsta ár og varð riddari í reglu [[Sokkabandsorðan|Sokkabandsorðunnar]] árið 1761. Árið 1762 útnefndi [[Georg 3.]] konungur læriföður og vin Rockinghams, [[John Stuart, 3. jarlinn af Bute|Bute lávarð]], forsætisráðherra. Bute gegndi embættinu í rúmt ár en sagði síðan af sér vegna aukinnar andstöðu. Við honum tók [[George Grenville]], sem tókst ekki heldur að vinna stjórn sinni nægan stuðning. Þegar Grenville sagði af sér árið 1765 tók Rockingham við. Rockingham útnefndi bandamenn sína, [[Henry Seymour Conway]] og [[Augustus FitzRoy, 3. hertoginn af Grafton|Grafton lávarð]], í ríkisstjórnina. Jafnframt gerðist írski stjórnmálamaðurinn og heimspekingurinn [[Edmund Burke]] einkaritari Rockinghams og var náinn vinur hans og samstarfsmaður alla tíð. Á fyrri ráðherratíð sinni nam Rockingham úr gildi Stamp-lögin árið 1765 og lækkaði með þeim skatta í bresku nýlendunum. Innanríkisvandamál ollu því að Rockingham neyddist til þess að segja af sér árið 1766 og [[William Pitt eldri]] tók við sem forsætisráðherra. ===Sjálfstæði Bandaríkjanna=== Rockingham var í stjórnarandstöðu næstu sextán árin. Hann studdi stjórnarskrárbundin réttindi breskra nýlendubúa og studdi jafnframt viðurkenningu á sjálfstæði [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Árið 1782 varð hann forsætisráðherra í annað sinn og viðurkenndi sem slíkur sjálfstæði Bandaríkjamanna. Þannig batt hann enda á þátttöku Breta í [[Bandaríska frelsisstríðið|bandaríska frelsisstríðinu]]. Ráðherratíð Rockinghams entist ekki lengi því hann lést 14 vikum síðar. Í Bandaríkjunum eru sýslur í [[New Hampshire]], [[Norður-Karólína|Norður-Karólínu]] og [[Virginía (fylki)|Virginíu]] nefndar eftir Rockingham. == Heimild == * {{wpheimild | tungumál = Fr | titill = Charles Watson-Wentworth | mánuðurskoðað = 13. apríl | árskoðað = 2018}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá = 13. júlí 1765| til = 30. júlí 1766| fyrir = [[George Grenville]] | eftir = [[William Pitt eldri]] | }} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá = 27. mars 1782| til = 1. júlí 1782| fyrir = [[Frederick North]] | eftir = [[William Petty, 2. jarlinn af Shelburne|Jarlinn af Shelburne]] | }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{DEFAULTSORT:Rockingham, Charles Watson-Wentworth}} {{fde|1730|1782|Rockingham, Charles Watson-Wentworth}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Breskir markgreifar]] r05nqnowg5wgz4tcxt7914du247qplm 0 143575 1962956 1959875 2026-05-12T15:59:52Z TKSnaevarr 53243 1962956 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = [[Austurríkiskeisari|Keisari Austurríkis]] | ætt = [[Habsborgarar|Habsburg-Lothringen-ætt]] | skjaldarmerki = Kleines Wappen Kaiser Ferdinands I. 1836.tif | nafn = Ferdinand 1. | mynd = Kaiser Ferdinand I von Österreich in ungarischer Adjustierung mit Ordensschmuck c1830.jpg | skírnarnafn = Ferdinand Karl Leopold Joseph Franz Marcellin | fæðingardagur = [[19. apríl]] [[1793]] | fæðingarstaður = [[Vín (Austurríki)|Vín]], [[Austurríki]], [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkinu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1875|6|29|1793|4|19}} | dánarstaður = [[Prag]], [[Bæheimur|Bæheimi]], [[Austurríki-Ungverjaland]]i | grafinn = Keisaragrafhýsinu í Vín | ríkisár = 2. mars 1835 – 2. desember 1848 | faðir = [[Frans 2. keisari|Frans 1.]] | móðir = [[María Teresa af Napólí og Sikiley]] | maki = [[María Anna af Savoju]] | titill_maka = Keisaraynja }} '''Ferdinand 1.''' (19. apríl 1793 – 29. júní 1875) var [[Austurríkiskeisari|keisari Austurríkis]] frá árinu 1835 þar til hann sagði af sér árið 1848. Sem þjóðhöfðingi Austurríkis var hann einnig forseti [[Þýska ríkjasambandið|þýska ríkjasambandsins]], konungur [[Ungverjaland]]s, [[Króatía|Króatíu]], [[Bæheimur|Bæheims]] (sem '''Ferdinand 5.''') og [[Langbarðaland]]s-[[Feneyjar|Feneyja]] auk ýmissa annarra titla sem hann bar. Ferdinand settist á keisarastól eftir dauða föður síns, [[Frans 2. keisari|Frans 1. Austurríkiskeisara]], þann 2. mars 1835. Ferdinand gat ekki ráðið yfir veldi sínu vegna þroskagalla. Faðir hans mælti því svo fyrir í erfðaskrá sinni að Ferdinand ætti að ráðfæra sig við [[Loðvík erkihertogi|Loðvík erkihertoga]] í öllum innanríkismálum og [[Klemens von Metternich|Metternich fursta]] í utanríkismálum.<ref>[[A. J. P. Taylor|Taylor, A. J. P.]]: "The Habsburg Monarchy 1809-1918" (Penguin Books, Great Britain, 1990), bls. 52-53</ref> Í kjölfar [[Byltingarárið 1848|byltinganna árið 1848]] sagði Ferdinand af sér þann 2. desember. Við honum tók bróðursonur hans, [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósef]]. Eftir afsögn sína bjó Ferdinand í Hradčany-höll í [[Prag]] til dauðadags árið 1875.<ref>van der Kiste, bls. 16.</ref> Ferdinand var kvæntur [[María Anna af Savoju|Maríu Önnu af Savoju]], sjötta barni [[Viktor Emmanúel 1.|Viktors Emmanúels 1.]] af Sardiníu. Þau eignuðust engin börn. ==Æviágrip== Ferdinand var elsti sonur [[Frans 2. keisari|Frans 2.]] keisara [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkisins]] og [[María Teresa af Napólí og Sikiley|Maríu Teresu af Napólí og Sikiley]]. Ferdinand fæddist með [[flogaveiki]], [[vatnshöfuð]], taugagalla og málgalla, hugsanlega vegna þess hve skyld foreldrar hans voru. Hann hlaut menntun hjá baróninum Josef Kalasanz von Erberg og konu hans, Jósefínu.<ref name="SBL">{{cite book |url=http://nl.ijs.si:8080/fedora/get/sbl:0432/VIEW/ |title=Erberg Jožef Kalasanc baron |work=Slovenski biografski leksikon |editors=Vide Ogrin, Petra (electronic ed.). Cankar, Izidor et al. (printed ed.) 1925–1991. 2009 (electronic ed.) |language=Slovenian |last=Grafenauer |first=Bogo |access-date=2018-04-25 |archive-date=2012-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120128140340/http://nl.ijs.si:8080/fedora/get/sbl:0432/VIEW |url-status = dead }}</ref> ===Valdatíð=== Ferdinand hefur jafnan verið lýst sem of veikgeðja til að ríkja í veldi sínu en víst er þó að hann skrifaði vel læsilega dagbók og var auk þess sagður hafa gott skopskyn. Hann fékk hins vegar um tuttugu flog á dag og gat því ekki einbeitt sér að stjórn ríkisins og ráð ríkisstjóra fór fyrir henni. Þegar Ferdinand kvæntist prinsessunni [[María Anna af Savoju|Maríu Önnu af Savoju]] fannst hirðlækninum ólíklegt að Ferdinand væri fær um að innsigla hjónabandið.<ref>van der Kiste, John. ''Emperor Francis Joseph'' London: Sutton Publishing, 2005. p 2</ref> Þegar Ferdinand reyndi að sofa með konu sinni fékk hann fimm flogaköst. Ferdinand er minnst fyrir að hafa eitt sinn skipað kokki sínum að færa sér apríkósubollur og þegar honum var sagt að ræktunartímabilið fyrir apríkósur væri liðið hafi hann svarað: „Ég er keisarinn og ég vil bollur!“ („''Ich bin der Kaiser und ich will Knödel!''“ á þýsku).<ref>Regan, Geoffrey. ''Royal Blunders'' bls. 72</ref> === Byltingin 1848 === Þegar byltingarmenn gerðu árás á keisarahöllina árið 1848 er sagt að Ferdinand hafi beðið Metternich um skýringu. Þegar Metternich tjáði keisaranum að bylting væri hafin á keisarinn að hafa spurt: „En mega þeir það?“ („''Ja, dürfen's denn des?''“) Hirðmenn Ferdinands töldu hann á að segja af sér og leyfa bróðursyni sínum, [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósef]], að gerast keisari í hans stað. Frans Jósef átti eftir að vera keisari í sextíu og átta ár. Í dagbók sinni lýsti Ferdinand atburðarásinni svohljóðandi: „''Málinu lauk með því að nýi keisarinn kraup fyrir gamla keisaranum sínum og lávarði, það er að segja mér, og bað hann um blessun sína, sem ég veitti honum með því að leggja á hann báðar hendur og gera krossmark yfir honum ... síðan faðmaði ég og kyssti nýja húsbóndann okkar og við héldum síðan til herbergja okkar. Ég og ástkær kona mín hlustuðum á messuna ... en pökkuðum síðan saman eigum okkar.''“ Ferdinand var síðasti konungur Bæheims sem var krýndur sem slíkur. Hann hafði mikið dálæti á Bæheimi og varði þar því sem hann átti eftir ólifað í Prag-höll. Á [[Tékkneska|tékknesku]] var hann því kallaður „Ferdinand 5. hinn góði“ (''Ferdinand Dobrotivý''). Í Austurríki var hann kallaður „Ferdinand hinn velviljaði“ (''„Ferdinand der Gütige“'') en einnig uppnefndur „Góðinand hinn liðni“ (''„Gütinand der Fertige“''). Ferdinand er grafinn í gröf númer 62 í keisaragrafhýsinu í Vín. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Austurríkiskeisari|Keisari Austurríkis]] | frá = [[2. mars]] [[1835]]| til = [[2. desember]] [[1848]]| fyrir = [[Frans 2. keisari|Frans 1.]] | eftir = [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósef 1.]] | }} {{Töfluendir}} {{fde|1793|1875|Ferdinand 1.}} [[Flokkur:Austurríkiskeisarar]] [[Flokkur:Austurrískir erkihertogar]] [[Flokkur:Konungar Bæheims]] [[Flokkur:Konungar Króatíu]] [[Flokkur:Konungar Ungverjalands]] [[Flokkur:Habsburg-Lothringen-ætt]] p8kur4v1fs285z1glb5ne1ejkxvcnb5 0 145238 1962949 1954213 2026-05-12T13:43:16Z TKSnaevarr 53243 1962949 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Corazon Aquino | mynd = Corazon Aquino 1992 (cropped).jpg | titill= [[Forseti Filippseyja]] | stjórnartíð_start = [[7. febrúar]] [[1986]] | stjórnartíð_end = [[30. júní]] [[1992]] | vara_forseti = [[Salvador Laurel]] | forveri = [[Ferdinand Marcos]] | eftirmaður = [[Fidel Ramos]] | myndatexti1 = Corazon Aquino árið 1992 | fæddur = [[25. janúar]] [[1933]] | fæðingarstaður = [[Paniqui, Tarlac]], [[Filippseyjar|Filippseyjum]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2009|8|1|1933|1|25}} | dánarstaður = [[Manila]], Filippseyjum | þjóderni = [[Filippseyjar|Filippeysk]] | maki = [[Benigno Aquino yngri]] | stjórnmálaflokkur = [[PDP–Laban]] | börn = 5, þ. á m. [[Benigno Aquino III]] | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólsk]] | háskóli = Mount Saint Vincent-háskóli<br>Universidad de Extremo Oriente | starf = Stjórnmálamaður |undirskrift = Aquino Sig.svg }} '''Maria Corazon „Cory“ Sumulong Cojuangco Aquino''' (25. janúar 1933 – 1. ágúst 2009) var [[Filippseyjar|filippeyskur]] stjórnmálamaður sem var ellefti [[forseti Filippseyja]]. Hún var fyrsta konan sem gegndi því embætti og hefur oft verið kölluð „móðir asísks lýðræðis“. Aquino var ein af lykilpersónunum í byltingunni gegn stjórn einræðisherrans [[Ferdinand Marcos|Ferdinands Marcos]] árið 1986. Áður hafði hún ekki gegnt neinu pólitísku embætti. Byltingin sem hún leiddi var ein best heppnaða blóðlausa bylting sem gerð hefur verið gegn einræðisstjórn í sögunni. Aquino hafði lýst sjálfri sér sem „einfaldri húsmóður“<ref name=fb>{{cite web|title=Corazon Aquino Speaks to Fulbrighters|author=Aquino, Corazon|date=1996-10-11|location=Washington, D.C.|url=http://www.fulbrightalumni.org/olc/pub/FBA/fulbright_prize/aquino_address.html|accessdate=2008-04-15}}</ref> en hún var gift þingmanninum [[Benigno Aquino yngri]], sem var einn harkalegasti gagnrýnandi Marcos forseta. Corazon gerðist leiðtogi filippeysku stjórnarandstöðunnar eftir að eiginmaður hennar var myrtur þann 21. ágúst 1983. Hún bauð sig í kjölfarið fram á móti Marcos í forsetakosningum sem haldnar voru þann 7. febrúar 1986. Eftir kosningarnar var því lýst yfir að Marcos hefði unnið endurkjör en vegna ásakana um víðtækt kosningasvindl hvatti Aquino til mótmæla í anda [[Borgaraleg óhlýðni|borgaralegrar óhlýðni]]. Liðhlaup úr fippeyska hernum og stuðningur kaþólsku kirkjunnar við Aquino leiddi til þess að bylting braust út, Marcos var steypt af stóli og Aquino tók við sem forseti þann 25. febrúar. Sem forseti Filippseyja stóð Aquino fyrir því að ný stjórnarskrá var sett sem takmarkaði völd forsetaembættisins og setti á fót ríkisþing á tveimur deildum. Ríkisstjórn hennar lagði mikla áherslu á [[mannréttindi]] og [[borgaraleg réttindi]] og á friðarviðræður við kommúnistauppreisnir og íslamskar aðskilnaðarhreyfingar á Filippseyjum. Efnahagsstefnur hennar gengu út á að ýta undir hagvöxt og beittu sér fyrir markaðsvænu en samfélagslega ábyrgu hagkerfi. Nokkrar valdaránstilraunir voru gerðar gegn stjórn Aquino auk þess sem náttúruhamfarir skullu á Filippseyjum á stjórnartíð hennar. Embættistíð hennar lauk árið 1992 og [[Fidel Ramos]] tók við sem forseti. Aquino dró sig úr stjórnmálum en var áfram mjög opinská um skoðanir sínar á málefnum líðandi stundar. Fyrir hlutverk hennar í friðsælustu lýðræðisbyltingu sögunnar hlaut hún [[Ramon Magsaysay-verðlaunin]] árið 1998. Aquino greindist með ristilkrabbamein árið 2008 og lést úr því þann 1. ágúst árið eftir. Friðar- og lýðræðisminnismerki voru reist í Manila og heimasýslu hennar, Tarlac, eftir dauða hennar. Sonur hennar, [[Benigno Aquino III]], var forseti Filippseyja frá 2010 til 2016. Alla ævi var Aquino trúrækinn kaþólikki og talaði [[Franska|frönsku]], [[Japanska|japönsku]], [[Spænska|spænsku]] og [[Enska|ensku]] reiprennandi auk móðurmála sinna, [[tagalog]] og [[kapampangan]].<ref name="9facts">{{cite web|url=https://www.filipiknow.net/facts-about-cory-aquino/ |title=9 Interesting Facts You May Not Know About Corazon Aquino |website=filipiknow |accessdate=18. júlí 2018}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=[[Forseti Filippseyja]] | frá=[[7. febrúar]] [[1986]]| til=[[30. júní]] [[1992]]| fyrir=[[Ferdinand Marcos]]| eftir=[[Fidel Ramos]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Filippseyja}} {{fd|1933|2009}} {{DEFAULTSORT:Aquino, Corazon}} [[Flokkur:Forsetar Filippseyja]] ml6unamh2nqli9zoom468nfdtvbpy9f 0 152294 1962987 1962079 2026-05-13T04:29:05Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962987 wikitext text/x-wiki '''Rannveig Rist''' (f. [[9. maí]] [[1961]]) er íslenskur [[verkfræðingur]] og fyrrum forstjóri [[Álverið í Straumsvík|Álversins í Straumsvík]]. Ráðning Rannveigar í forstjórastarfið markaði tímamót því það mun hafa verið í fyrsta skipti sem kona var ráðin í starf forstjóra hjá iðnfyrirtæki af þessari stærðargráðu á Íslandi.<ref>Erla Hulda Halldórsdóttir; Guðrún Dís Jónatansdóttir (1998). [https://baekur.is/bok/000021526/0/70/Artol_og_afangar_i_sogu „Ártöl og áfangar í sögu íslenskra kvenna“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190623102239/https://baekur.is/bok/000021526/0/70/Artol_og_afangar_i_sogu |date=2019-06-23 }} (skoðað 24. júní 2019)</ref> Foreldrar Rannveigar voru [[Sigurjón Rist]] vatnamælingamaður og kona hans María Sigurðardóttir [[viðskiptafræðingur]] og [[kennari]] en María var fyrst kvenna á Íslandi til að ljúka námi í viðskiptafræði frá [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. Eignmaður Rannveigar er Jón Heiðar Ríkharðsson vélaverkfræðingur og eiga þau þrjú börn. == Nám == Rannveig lauk stúdentsprófi frá [[Menntaskólinn við Sund|Menntaskólanum við Sund]] árið 1980, lauk námi frá [[Vélskóli Íslands|Vélskóla Íslands]] árið 1983 og kláraði [[sveinspróf]] í vélvirkjun árið 1985. Hún lauk námi í [[Verkfræði|vélaverkfræði]] frá Háskóla Íslands árið 1987 og MBA námi frá [[San Francisco]] háskóla í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] árið 1989. == Starfsferill == Rannveig starfaði meðfram námi við vatnamælingar en einnig hjá [[Landsvirkjun]] og Hraðfrystihúsinu á [[Patreksfjörður|Patreksfirði]]. Að loknu námi í vélvirkjun var hún í nokkur ár vélstjóri til sjós m.a. á togurunum Óskari Halldórssyni RE og Guðbjarti ÍS. Árið 1990 hóf Rannveig störf í Álverinu í Straumsvík og sinnti þar ýmsum störfum þangað til hún tók við starfi forstjóra. Hún var m.a. deildarstjóri öryggis- og umhverfismála, talsmaður fyrirtækisins og forstöðumaður steypuskála þar til hún var ráðin forstjóri fyrirtækisins árið 1996 en hún tók við starfinu í ársbyrjun árið 1997 en í janúar 2026 var Sunna Björg Helgadóttir ráðin forstjóri.<ref>Páll Ásgeir Ásgeirsson, [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3177422 „Rannveig“] ''Frjáls verslun'', 57. árg, 5. tbl. 1996 (skoðað 24. júní 2019)</ref> Rannveig hefur um árabil verið með áhrifamestu einstaklingum í íslensku viðskiptalífi.<ref>Visir.is, [https://www.visir.is/g/2014140708895 „Þær hafa mest áhrif á Íslandi“] (skoðað 24. júní 2019)</ref> Hún hefur sinnt fjölda trúnaðar- og stjórnunarstarfa undanfarna tvo áratugi. Árið 1994 var hún kosin af [[Alþingi]] til að gegna formennsku í Lýðveldissjóði frá 1994-2000. Hún var um árabil stjórnarformaður [[Síminn|Símans]] og [[Skipti|Skipta]] hf<ref>Mbl.is, [https://www.mbl.is/frettir/forsida/2010/02/01/rannveig_stjornarformadur_skipta/ „Rannveig stjórnarformaður Skipta“] (skoðað 24. júní 2019)</ref> og sat í stjórn [[HB Grandi|HB Granda]] en sagði sig úr stjórninni vegna óánægju með brottrekstur framkvæmdastjóra fyrirtækisins frá félaginu.<ref>Frettabladid.is, [https://www.frettabladid.is/markadurinn/rannveig-rist-segir-sig-ur-stjorn-hb-granda/ „Rannveig Rist segir sig úr stjórn HB Granda“] (skoðað 24. júní 2019)</ref> Hún hefur setið í stjórn [[Viðskiptaráð Íslands|Viðskiptaráðs Íslands]], [[Samtök atvinnulífsins|Samtaka atvinnulífsins]] og verið stjórnarformaður Samáls, samtaka álframleiðenda um árabil. Hún sat í stjórn [[Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis|Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis]] (SPRON) á árunum fyrir [[Bankahrunið á Íslandi|hrun íslenska bankakerfisins]] árið 2008. === SPRON-málið === Í kjölfar hrunsins var Rannveig ásamt Guðmundi Haukssyni forstjóra SPRON og þremur öðrum stjórnarmönnum SPRON þeim Ara Bergmanni Einarssyni, Jóhanni Ásgeiri Baldurs og Margréti Guðmundsdóttur ákærð fyrir umboðssvik og að hafa misnotað stöðu sína hjá SPRON og stefnt félaginu í hættu með tveggja milljarða króna lánveitingar til [[Exista]] án tryggingar.<ref>Mbl.is, [https://www.mbl.is/frettir/malefni/spron_malid/ „SPRON málið“] (skoðað 24. júní 2019)</ref> Hæstiréttur sýknaði Rannveigu og öll hin ákærðu í málinu í janúar árið 2017.<ref>Mbl.is, [https://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/01/19/stadfesti_syknudom_i_spron_malinu/ „Staðfesti sýknudóm í SPRON málinu“] (skoðað 24. júní 2019)</ref> == Viðurkenningar == 1996 - Útnefnd Kona ársins hjá tímaritinu [[Nýtt líf (tímarit)|Nýtt líf.]]<ref>[https://www.mbl.is/greinasafn/grein/302095/ „Rannveig Rist kona ársins“], ''Morgunblaðið'', 3. desember 1996 (skoðað 24. júní 2019)</ref> 1996 - Maður ársins hjá Stöð 2.<ref name=":0">Pétur Ástvaldsson, ''Samtíðarmenn J-Ö'', bls. 676-677 (Reykjavík, 2003)</ref> 1998 - Heiðursmerki Verkfræðingafélags Íslands.<ref name=":0" /> 1999 - Riddarakross [[Hin íslenska fálkaorða|Hinnar íslensku fálkaorðu]] fyrir stjórnunarstörf í atvinnulífinu.<ref>Forseti.is, [https://www.forseti.is/falkaordan/orduhafaskra/ „Orðuhafaskrá“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826052816/https://www.forseti.is/falkaordan/orduhafaskra/ |date=2019-08-26 }} (skoðað 24. júní 2019)</ref> 2008 - Maður ársins hjá timaritunu Frjáls verslun.<ref>Visir.is, [https://www.visir.is/g/2008140592436 „Rannveig Rist maður ársins hjá Frjálsri verslun“] (skoðað 24. júní 2019)</ref> 2009 - Viðurkenning [[Félag kvenna í atvinnulífinu|Félags kvenna í atvinnurekstri (FKA)]] fyrir lofsvert framlag til íslensks atvinnulífs.<ref>Mbl.is, [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1265671/ „Rannveig Rist valin kona ársins af FKA“] (skoðað 24. júní 2019)</ref> 2010 - Viðskiptaverðlaun [[Viðskiptablaðið|Viðskiptablaðsins]].<ref>Vb.is, [https://www.vb.is/frettir/rannveig-rist-hlytur-viskiptaverlaun-viskiptablasi/60535/?q=vi%C3%B0skiptaver%C3%B0laun „Rannveig Rist hlýtur viðskiptaverðlaun Viðskiptablaðsins árið 2010“] (skoðað 24. júní 2019)</ref> 2018 - Iðnaðarmannafélag Íslands útnefndi Rannveigu heiðursiðnaðarmann félagsins.<ref>Samal.is, [http://www.samal.is/is/frettir-1/rannveig-rist-velvirki-heidursidnadarmadur-imfr-2018 „Rannveig Rist vélvirki heiðursiðnaðarmaður ÍMFR 2018“]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (skoðað 24. júní 2019)</ref> == Tilvísanir == [[Flokkur:Fólk fætt árið 1961]] [[Flokkur:Íslenskar konur]] [[Flokkur:Íslenskir verkfræðingar]] [[Flokkur:Íslenskir viðskiptamenn]] [[Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]] <references /> [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum við Sund]] hmbzu4m652oc9l33koajc339fl0mna8 0 152333 1962986 1846357 2026-05-13T04:13:24Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962986 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Ragnheiður Bragadóttir | búseta = | mynd = Ragnheidur Bragadottir-Wikipedia.jpg | myndastærð = 250px | myndatexti = | alt = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = 1956 | fæðingarstaður = | dauðadagur = | dauðastaður = | orsök_dauða = | virkur = | þekktur_fyrir = | þekkt_fyrir = | þjóðerni = | starf = Prófessor í lögfræði við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] | titill = | verðlaun = | laun = | trú = | maki = | börn = | foreldrar = | háskóli = | stjórnmálaflokkur = | niðurmál = | hæð = | þyngd = | tilvitnun = | undirskrift = | heimasíða = }} '''Ragnheiður Bragadóttir''' (f. 1956) er [[prófessor]] í [[lögfræði]] við Lagadeild [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. == Ferill == Ragnheiður fæddist í Reykjavík 10. maí 1956. Hún lauk stúdentsprófi frá fornmáladeild [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólans í Reykjavík]] vorið 1976<ref>Háskóli Íslands. Ragnheiður Bragadóttir. Skoðað 12. júní 2019: https://www.hi.is/starfsfolk/rb</ref> og embættisprófi (cand. juris) í lögfræði frá lagadeild Háskóla Íslands vorið 1982.<ref name="Lögfræðingatal">Lögfræðingatal 1736-1992. Iðunn, Reykjavík 1993</ref> Þá lagði hún stund á framhaldsnám í refsirétti, afbrotafræði og refsipólitík við Kriminalistisk Institut við lagadeild [[Kaupmannahafnarháskóli|Háskólans í Kaupmannahöfn]] 1982-1983 og hlaut til þess styrk frá danska ríkinu. Hún stundaði nám í afbrotafræði á meistarastigi við lagadeild Háskóla Íslands á haustmisseri 1983. Ragnheiður var dómarafulltrúi við sakadóm Reykjavíkur 1984 og fulltrúi í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu 1984-1985.<ref name="Lögfræðingatal" /> Hún var kennari í refsirétti við Fangavarðaskólann 1985-1991 og Lögregluskóla ríkisins 1989-1994.<ref name="Ferilskrá">{{Vefheimild|url=https://ugla.hi.is/pub/hi/simaskra/cv/664d18080663.pdf|titill=Ferilskrá| skoðað-dags = 26. júní 2019}}</ref> Árið 1984 hóf Ragnheiður stundakennslu í refsirétti við lagadeild Háskóla Íslands, varð [[aðjúnkt]] 1985, [[lektor]] 1989, [[dósent]] 1995 og prófessor í lögfræði frá 1. janúar 2000, fyrst íslenskra kvenna.<ref>Viðtal í Morgunblaðinu 23. janúar 2000. Sótt af: http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=132521&pageId=1957603&lang=is&q=Ragnheiður%20Bragadóttir%20prófessor</ref> == Ýmis störf og verkefni == Ragnheiður hefur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum á vegum Háskóla Íslands sem utan og setið í ýmsum stjórnum. Hún hefur verið formaður náðunarnefndar [[Dómsmálaráðuneyti Íslands|dómsmálaráðuneytisins]] frá 1993<ref>Náðunarnefnd. Sótt af: https://www.stjornarradid.is/raduneyti/nefndir/nanar-um-nefnd/?itemid=e82c1364-4214-11e7-941a-005056bc530c</ref>, var í stjórn Lagastofnunar Háskóla Íslands 2005-2016, þar af formaður stjórnar 2013-2016, í rannsóknanámsnefnd lagadeildar 2005-2010, námsnefnd lagadeildar 2003-2007, formaður meistaranámsnefndar lagadeildar í umhverfisfræðum 2001-2005, í kennslumálanefnd háskólaráðs Háskóla Íslands frá 2003-2008, í stjórn og úthlutunarnefnd Aðstoðarmannasjóðs Háskóla Íslands 2004-2009, og í fyrstu stjórn Rannsóknastofu í kvennafræðum við Háskóla Íslands 1990-1992, auk ýmissa starfshópa á vegum Háskólans um margvísleg málefni. Hún er formaður Sakfræðifélags Íslands frá 2009 og sat í prófnefnd verðbréfamiðlara 1993-1996.<ref name="Ferilskrá" /><ref>Who´sWho in the World, 2011, bls. 303.</ref> Á háskólaárunum var hún í ritstjórn Úlfljóts, tímarits laganema, 1978-79. Ragnheiður hefur tekið virkan þátt í norrænu samstarfi á fræðasviði sínu og var fulltrúi Íslands í Norræna sakfræðiráðinu (Nordisk Samarbejdsråd for Kriminologi, NSfK) 1998-2012<ref>Heimasíða Norræna sakfræðiráðsins (Scandinavian Research Council for Criminology) Sótt 26. júní 2019 af: http://nsfk.org/</ref>, varaformaður 2007-2009 og formaður 2010-2012 og hafði ráðið þá skrifstofu við Háskóla Íslands.<ref>Sjá ársskýrslu NSfK 2012. Sótt 26. júní 2019 af: https://docplayer.dk/32300119-Nordisk-samarbejdsraad-for-kriminologi-2012-islands-universitet-101-reykjavik-island-hjemmeside-raadsleder-ragnheidur-bragadottir.html{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Í formannstíð Ragnheiðar var m.a. haldið upp á 50 ára afmæli NSfK á Íslandi og var gefið út veglegt afmælisrit að því tilefni, [https://www.yumpu.com/en/document/view/17912013/nordic-criminology-in-fifty-years-scandinavian-research-council- ''Nordic Criminology in Fifty Years''], sem hún ritstýrði.<ref>Lögmannablaðið, 4. tbl. 16. árg. 2010, bls. 6-7.</ref> == Rannsóknir og helstu ritverk == Ragnheiður á að baki langan kennslu- og ritferil og hefur birt bækur, fjölda bókarkafla og fræðiritgerða, bæði hér heima og erlendis, auk skýrslna og vinnu við lagafrumvörp. Helstu rannsóknarsvið hennar eru: Refsiréttur, almennur hluti og sérstakur, kynferðisbrot og önnur brot gegn konum og börnum, umhverfisrefsiréttur, viðurlög og viðurlagapólitík. Síðastliðin 20 ár hefur hún stundað umfangsmiklar rannsóknir á löggjöf og dómaframkvæmd í kynferðisbrotamálum. Um það efni hefur hún skrifað fjögur grundvallarrit: [https://bc.is/2019/01/27/nytt-rit-fra-bokautgafunni-codex-naudgun-og-onnur-brot-gegn-kynfrelsi-folks/ ''Nauðgun og önnur brot gegn kynfrelsi fólks''] (2018), ''Nauðgun - Ritröð Lagastofnunar Háskóla Íslands nr. 14'' (2015), ''Kynferðisbrot – Dómabók'' (2009) og ''Kynferðisbrot - Ritröð Lagastofnunar Háskóla Íslands nr. 3'' (2006)<ref>Heimasíða Lagastofnunar. Sótt 26. júní 2019 af: https://lagastofnun.hi.is/3_ritrod_lagastofnunar_kynferdisbrot {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626131613/https://lagastofnun.hi.is/3_ritrod_lagastofnunar_kynferdisbrot |date=2019-06-26 }}</ref>, auk fjölmargra greina og bókarkafla hér heima og erlendis. Hún samdi frumvarp er varð að núgildandi ákvæðum almennra hegningarlaga um kynferðisbrot (2007).<ref>Sótt af heimasíðu Alþingis. Sótt 26. júní 2019 af: https://www.althingi.is/altext/133/s/0020.html</ref> Af bókum Ragnheiðar um önnur efni má nefna: ''Kennslubók í refsirétti fyrir Lögregluskóla ríkisins'' (1995) og ''Íslenskur umhverfisrefsiréttur'' (1988).<ref>Ritaskrá. Sótt 26. júní 2019 af: https://ugla.hi.is/pub/hi/simaskra/ritaskra_en/664d18080663.pdf</ref> Ragnheiður er mjög virkur þátttakandi í norrænu og alþjóðlegu rannsóknarsamstarfi og hefur m.a. dvalið við rannsóknir við lagadeild háskólans í Kaupmannahöfn, Max-Planck-Institut für ausländisches und internationales Strafrecht í Feiburg im Breisgau í Þýskalandi, lagadeild háskólans í Cambridge á Englandi og Boalt Hall School of Law, University of California, Berkeley, USA. Af norrænum rannsóknarverkefnum sem Ragnheiður hefur átt frumkvæði að og stjórnað má nefna tvö verkefni á vegum NSfK: Miljøstrafferet og retspolitik i de nordiske lande (2010-2012) sem fjallar um löggjöf sem veitir umhverfinu refsivernd<ref>Háskóli Íslands. Lagastofnun. (2014). Miljøstrafferet og retspolitik i de nordiske lande - Lokið 2011. Sótt 26. júní 2019 af: http://lagastofnun.hi.is/miljostrafferet_og_retspolitik_i_de_nordiske_lande_lokid_2011 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626131612/http://lagastofnun.hi.is/miljostrafferet_og_retspolitik_i_de_nordiske_lande_lokid_2011 |date=2019-06-26 }}</ref>, og Straf for seksualforbrydelser i Norden (2012) sem fjallar um lagaákvæði um nauðgun á Norðurlöndum og hvernig refsing er ákveðin fyrir nauðgunarbrot.<ref>University of Iceland. The Law Institute. (e.d.). Straf for seksualforbrydelser i Norden. Sótt 26. júní 2019 af: https://lagastofnun.hi.is/straf_for_seksualforbrydelser_i_norden_0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626131613/https://lagastofnun.hi.is/straf_for_seksualforbrydelser_i_norden_0 |date=2019-06-26 }}</ref> Þá tók Ragnheiður þátt í norrænni rannsókn á löggjöf um vændi á Norðurlöndum (''Prostitutionslovgivning i de nordiske lande'') og birtust niðurstöðurnar í ''Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab'' (2005), og rannsókn á viðurlögum utan stofnana á Norðurlöndum (''Samfundssanktioner i Norden''), sjá ''Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab'' (2001). Af alþjóðlegum rannsóknarverkefnum sem Ragnheiður hefur tekið þátt í má nefna: Alþjóðlegt rannsóknarverkefni um umhverfisrefsirétt, unnið á vegum Max-Planck-Institut für ausländisches und internationales Strafrecht, Freiburg im Breisgau, Þýskalandi. Niðurstöður birtust í bókinni: ''Umweltstrafrecht in den nordischen Landern. Arbeiten zum Umweltrecht 10'' (1994); evrópskt rannsóknarverkefni um refsiábyrgð stjórnmálamanna, sjá grein í bókinni ''Criminal Liability of Political Decision-Makers – A Comparative Perspective'' (2017) og samnorrænt rannsóknarverkefni sem fjallar um réttarreglur um refsilögsögu á Norðurlöndum en niðurstöður rannsóknarinnar birtust í tveimur bókum: ''Criminal Jurisdiction – A Nordic Perspective'' (2014) og ''Strafrechtliche Jurisdiktion – Eine nordische Perspektive'' (2017). Frá árinu 1999 hefur Ragnheiður verið einn af ritstjórum ''Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab'' (NTfK)<ref>Heimasíða Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab: https://tidsskrift.dk/index.php/NTfK</ref>, ''Journal of Scandinavian Studies in Criminology and Crime Prevention'' 1999-2003 og í ritnefnd ''Nordic Journal of Criminology''<ref>Heimasíða Taylor & Francis. Sótt af: https://www.tandfonline.com/loi/scri20</ref> frá 2018. Ragnheiður hefur haldið fyrirlestra um rannsóknarefni sín á fjölmörgum alþjóðlegum, norrænum og innlendum ráðstefnum og málþingum.<ref name="Ferilskrá" /> == Einkalíf == Ragnheiður ólst upp í Reykjavík. Foreldrar hennar eru Ragnheiður Gunnarsdóttir, bankaritari og húsmóðir (f. 1933) og Bragi Hannesson, lögfræðingur, bankastjóri Iðnaðarbanka Íslands hf. og forstjóri Iðnlánasjóðs (f. 1932).<ref>European Biographical Directory, 8, 1989-1990.</ref> Systur hennar eru Ásdís, kennari (f. 1958) og Bryndís, píanókennari (f. 1968).<ref>Lögfræðingatal 1736-1992. Iðunn, Reykjavík 1993.</ref> Ragnheiður er gift Bjarna Kristjánssyni, viðskiptafræðingi og framkvæmdastjóra (f. 1956).<ref>Æviskrár MA-stúdenta VI, 1974-1978. Bókaútgáfan Skrugga, Reykjavík 2007.</ref><ref>Viðskipta- og hagfræðingatal 1877-1996. Þjóðsaga ehf. Reykjavík 1997.</ref> Dætur þeirra eru Ragnheiður (f. 1983) og Unnur (f. 1994).<ref>Morgunblaðið. (2016, 10. maí). Þurfum umfjöllun um tengsl siðferðis og laga. Sótt 26. júní 2019 af: https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1595360/</ref> == Heimildir == {{reflist}} {{f|1956}} [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] [[Flokkur:Íslenskir lögfræðingar]] mk0qc32lg357pd8juz6awo2aauq3cf3 0 156324 1962960 1944684 2026-05-12T16:11:22Z TKSnaevarr 53243 1962960 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Harvey Milk | mynd =Don Amador and Harvey Milk (cropped).jpg | myndatexti = | fæðingarnafn = Harvey Bernard Milk | fæðingardagur = [[22. maí]] [[1930]] | fæðingarstaður = [[Woodmere]], [[New York-fylki]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1978|11|27|1930|5|22}} | dauðastaður = [[San Francisco]], [[Kalifornía|Kaliforníu]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | orsök_dauða = Myrtur | þjóðerni = [[Bandaríkin|Bandarískur]] | starf = Stjórnmálamaður | stjórnmálaflokkur = [[Demókrataflokkurinn]] (frá 1972)<br>[[Repúblikanaflokkurinn]] (fyrir 1972) }} '''Harvey Bernard Milk''' (22. maí 1930 – 27. nóvember 1978) var [[Bandaríkin|bandarískur]] stjórnmálamaður og einn fyrsti opinberlega [[samkynhneigð]]i maðurinn til að vera lýðræðislega kjörinn í embætti, þegar hann var kosinn í borgarstjórn [[Kalifornía|Kaliforníu]]. Hann þjónaði í sjóhernum frá 1951 til 1955, áður en hann settist að í heimaborg sinni, New York, og gerðist fjármálagreinandi á [[Wall Street]]. Hann hafði ekki opinberað kynhneigð sína, né var hann viðriðinn stjórnmál, fyrr en eftir að hann flutti frá [[New York-borg|New York]] til [[San Francisco]] árið 1972. Hann settist að í Castro-hverfinu, sem þá hafði skapað sér nafn sem hverfi samkynhneigðra og annars [[hinsegin]] fólks. Hann nýtti sér sífellt vaxandi efnahagslegan styrk hverfisins og bauð sig þrisvar fram í borgarstjórn án árangurs. Þessar kosningabaráttur öfluðu honum þó sívaxandi vinsælda og árið 1977 vann hann sæti í borgarstjórn. Milk sat næstum 11 mánuði í stjórninni og kom í gegn lagafrumvarpi sem bannaði mismunun í opinberri þjónustu, atvinnulífinu og á fasteignamarkaði á grundvelli kynhneigðar. Borgarstjórnarfulltrúar samþykktu frumvarpið 11-1 og löginn voru undirskrifuð af [[George Moscone]], borgarstjóra San Francisco. Þann 27. nóvember 1978 voru Milk og Moscone myrtir á skrifstofum sínum af [[Dan White]], fyrrum borgarstjórnarfulltrúa. White hafði stuttu áður sagt upp til að sinna persónulegum viðskiptum, en þegar það framtak bar ekki árangur reyndi hann að endurheimta gamla starfið sitt. White var dæmdur í sjö ára fangelsi fyrir [[manndráp]], en dómurinn var seinna styttur niður í fimm ár. Honum var sleppt árið 1983 og tveimur árum seinna tók hann sitt eigið líf.<ref>{{cite web|url=http://www.safeschoolscoalition.org/HarveyMilkDay/Biography.html|title=Harvey Milk Biography - California Safe Schools Coalition and Friends - Safe Schools Coalition|website=www.safeschoolscoalition.org|access-date=2020-03-11|archive-date=2018-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180330122849/http://www.safeschoolscoalition.org/HarveyMilkDay/Biography.html|url-status=dead}}</ref> Þrátt fyrir hans stutta feril í stjórnmálum er Milk minnst sem mikilvægrar persónu, bæði í San Francisco sem og í hinsegin samfélaginu um heim allan. Árið 2002 var Milk nefndur „frægasti og þýðingarmesti opinberlega samkynhneigði embættismaður sem kjörinn hefur verið í Bandaríkjunum“.<ref>Smith, Raymond, Haider-Markel, Donald, eds., (2002). ''Gay and Lesbian Americans and Political Participation'', ABC-CLIO. ISBN 1-57607-256-8</ref> [[Anne Kronenberg]], kosningastýra hans, skrifaði um hann: „Það sem greindi Harvey frá okkur hinum var það að hann var hugsjónamaður. Hann ímyndaði sér réttlátan heim í huga sínum og síðan lagði hann upp með að gera hann að veruleika, fyrir okkur öll.“<ref>Leyland, Winston, ed (2002). ''Out In the Castro: Desire, Promise, Activism'', Leyland Publications. ISBN 978-0-943595-87-0</ref> Milk var heiðraður með [[Frelsisorða Bandaríkjaforseta|Friðarorðu forseta Bandaríkjanna]] árið 2009. ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Milk, Harvey}} {{fd|1930|1978}} [[Flokkur:Bandarískir stjórnmálamenn]] [[Flokkur:Demókratar]] nzgmo576z6liwoz4ndy4d06bigoub7z 0 164775 1962985 1798906 2026-05-13T03:39:51Z ~2026-28856-02 116403 /* */ 1962985 wikitext text/x-wiki [[Mynd:NBCUniversal Peacock Logo (2026).svg|thumb|Merki ''Peacock''.]] '''Peacock''' er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[Streymi|streymisveita]] sem opnaði aðgang [[15. júlí]] [[2020]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Á [[Streymi|streymisveitunni]] má finna efni frá [[NBC]] og [[Universal Studios|Universal]]. Meðal efnis á veitunni er [[The Office]], [[Parks and Recreation]], [[30 Rock]], [[Superstore]], [[Brooklyn Nine Nine]], [[Staupasteinn (sjónvarpsþáttur)|Cheers]], [[Frasier]], [[Everybody Loves Raymond]] og [[The King of Queens]]. Veitan varð mjög vinsæl þegar hún fékk streymisréttinn af [[Sumarólympíuleikarnir 2021|Ólympíuleikunum 2021]]. Veitan er sjöunda vinsælasta [[Streymi|streymisveita]] í heimi. Veitan er ekki fáanleg á [[Ísland|Íslandi]]. [[Flokkur:Streymisveitur]] [[Flokkur:Stofnað 2020]] [[Flokkur:NBC]] [[Flokkur:Universal]] m1j9c77i3z4shujunkie84u7iqu2019 0 167456 1962989 1751805 2026-05-13T04:54:57Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962989 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = Wild lupine in grass.jpg | image_width = 250px | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | subclassis = ''[[Rosidae]]'' | unranked_ordo = ''[[Eurosids I]]'' | ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'') | familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'') | subfamilia = ''[[Faboideae]]'' | tribus = ''[[Genisteae]]'' | subtribus = ''[[Lupininae]]'' | genus = [[Úlfabaunir]] (''Lupinus'') | species = '''''L. perennis''''' | binomial = ''Lupinus perennis'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name="ipni">{{cite web|title=Lupinus perennis L.|url=http://beta.ipni.org/n/504907-1|website=ipni.org|publisher=International Plant Names Index|accessdate=2018-09-23}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> | synonyms = }} '''Refalúpína''' ([[fræðiheiti]]: ''Lupinus perennis''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/11472131|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 11475565|accessdate= 2019-11-11}}</ref>) er 10 til 40 sentimetra há [[fjölær jurt]] af [[ertublómaætt]]. Hún er ættuð frá austurhluta Norður-Ameríku. Í samvinnu við ''[[Rhizobium]]''-gerla getur lúpínan unnið [[köfnunarefni]] úr [[andrúmsloft]]inu. == Tenglar == *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Lupinus+perennis Myndasafn] == Tilvísanir == {{reflist}} {{Commons|Lupinus perennis}} {{Wikilífverur|Lupinus perennis}} [[Flokkur:Ertublómaætt]] [[Flokkur:Úlfaertur]] [[Flokkur:Niturbindandi plöntur]] nq41lbvazhtfb3w3x7030kxay7rosyv 0 167498 1962944 1962941 2026-05-12T12:04:55Z Berserkur 10188 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-28639-93|~2026-28639-93]] ([[User talk:~2026-28639-93|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] 1916877 wikitext text/x-wiki '''Tristramskvæði''' er íslenskt fornkvæði, [[vikivaki]] eða [[sagnadans]]. Kvæðið er einn fárra sagnadansa sem telst séríslenskur. Sögusviðið er tekið úr niðurlagi [[Tristrams saga|Tristrams sögu ok Ísöndar]] eftir [[Bróðir Róbert|Bróður Róbert]] en sagan var þýdd á norræna tungu úr frönsku einhvern tímann á 13. öld. Talið er að [[Hákon gamli|Hákon Hákonarson hinn gamli]] (1204-1263) konungur Noregs hafi pantað norræna þýðingu á Tristrams sögu. Tristramskvæði hefur varðveist í mörgum pappírshandritum en hefur gleymst á vörum Íslendinga einhvern tímann undir lok 18. aldar. Kvæðið er talið ort hér á landi einhvern tímann á 15. öld og telst því meðal elstu sagnadansa á Íslandi. Kvæðið er laust við erlend tökuorð. Tristrams kvæði er af mörgum talinn vera einn fegursti sagnadansinn á íslenskri tungu. == Efni kvæðisins == Tristram berst við heiðingja við Lundúnabrú en hann særist illa í bardaganum. Hann vill ekki láta græða sár sín nema af hendi Ísoddar hinnar björtu, ástkonu sinnar, sem þá var stödd í fjarlægu landi. Tristram sendir menn sína til þess að sækja hana, þó með þeim skilyrðum að þeir skyldu sigla til baka undir bláum seglum, ef Ísodd kæmi með þeim, en ef ekki, þá svörtum. Sendimennirnir sigla yfir haf til hennar og reka erindi hins særða Tristrams. Ísodd biður um leyfi til fararinnar af konungi sínum en hann bregst illa við og segist ekki vera hlynntur þessari för með þeim rökum að Tristram væri þegar við dauðans dyr. Ísodd blíðkar konung með faðmlögum og loks gefur hann henni leyfi til fararinnar. Skipin sigla þá til baka með björtu Ísodd, undir bláum seglum, og eru komin nálægt ströndinni. Þá kemur til sögunnar '''Ísodd hin svarta''' en hún virðist hafa verið stödd með hinum særða Tristrami. Ísodd hin svarta kemur auga á skipin í fjarska en lýgur að Tristrami, að seglin væru ekki blá, heldur svört. Tristram hinn helsærði bregst illa við þessum tíðindum og hjartað hans springur (deyr). Í sömu andrá er Ísodd hin bjarta stigin á land og gengur meðfram strandlengjunni en heyrir klukknahljóð (pípnahljóð) í fjarska og grunar hana þegar hvað orðið hafði um Tristram. Ísodd hin bjarta hleypur í kirkju og sér þar ástmann sinn Tristram örendan og presta syngjandi yfir honum. Ísodd hin bjarta faðmar lík Tristrams og springur loks af harmi í þeim faðmlögum. Í sömu andrá hringja Rínarklukkur og prestar syngja sálma yfir þeim. Undir lok kvæðist tekur Ísodd hin svarta til máls og segir að þau Tristram og Ísodd hin bjarta myndu ekki njóta samvista í himnaríki. Tristram og Ísodd hin bjarta eru að lokum sett í helgan stein. Síðasta erindi kvæðisins er að lokum á þessa leið: „''Runnu upp af leiðum þeirra / lundar tveir, / upp af miðri kirkjunni / mætast þeir''." == Varðveisla kvæðisins == Tristrams kvæði er varðveitt heilt í fjórum uppskriftum. Tvær eru frá 17. öld og hinar tvær frá 18. öld. Kvæðið hefur gleymst á vörum manna einhvern tímann undir lok 18. aldar. Lag við Tristrams kvæði má finna í bókinni sem ber heitið ''Vikivakar og söngleikir'' eftir Helga Valtýsson, gefin út árið 1930. [[Flokkur:Sagnadansar]] ibc68l1ima7w5si7vzglgb8gfofc4tr 0 174970 1962984 1962091 2026-05-13T01:57:01Z TKSnaevarr 53243 /* Nafn */ 1962984 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Bóadíkea | mynd = Queen Boudica by John Opie.jpg | myndatexti = Bóadíkea á málverki eftir [[John Opie]]. | fæðingardagur = Í kringum árið 30 | fæðingarstaður = [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]] | dauðadagur = Árið 60 eða 61 | dauðastaður = [[Rómverska Bretland]]i | maki = [[Prasutagus]] | þjóðerni = [[Íkenar|Íkeni]] ([[Keltar|keltnesk]]) | börn = 2 }} '''Bóadíkea''' (einnig ritað sem '''Bódísea''', '''Boudica''', '''Boudicca''' eða '''Boadicea''') var [[Keltar|keltnesk]] drottning þjóðflokks [[Íkenar|Íkena]] sem bjuggu þar sem nú er [[Norfolk]] í [[England]]i. Hún leiddi uppreisn gegn [[Rómverska Bretland|hernámsliði Rómverja]] á Bretlandi árið 60 eða 61. Ritað var um uppreisn Bóadíkeu í verkum sagnaritaranna [[Tacitus]]ar<ref>[[Tacitus]], ''[[Agricola (book)|Agricola]]'' [[wikisource:Agricola#14|14-16]]; ''[[Annals (Tacitus)|Annals]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Tac.+Ann.+14.29 14:29-39]</ref> og [[Cassius Dio|Cassiusar Dio]].<ref>[[Cassius Dio]]. ''Roman History'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/62*.html#1 62:1-12]</ref> Þessi verk voru enduruppgötvuð á [[Endurreisnin|endurreisnartímanum]] en á [[Viktoríutímabilið|Viktoríutímabilinu]] var í auknum mæli farið að bera Bóadíkeu saman við [[Viktoría Bretadrottning|Viktoríu Bretadrottningu]] og henni lyft upp á stall sem [[Bretland|bresku]] þjóðartákni og þjóðhetju. ==Nafn== Allt fram á 20. öld var nafn Bóadíkeu yfirleitt ritað sem ''Boadicea'', sem er líklega stafsetning sem upprunnin er úr stafavillum þegar verk [[Tacitus]]ar voru endurrituð á miðaldahandrit. Í ritum Tacitusar birtist nafnið bæði sem ''Boadicea'' og ''Boudicea''. Í verkum [[Cassius Dio|Cassiusar Dio]] birtist nafnið sem ''Βουδουικα'', ''Βουνδουικα'' og ''Βοδουικα''. Næsta víst er að nafnið hafi upphaflega verið ''Boudica'' eða ''Boudicca'', sem samræmist kvenkynsmynd [[frumkeltneska]] lýsingarorðsins ''*boudīka'' (sú sigursæla), sem er skylt [[Keltnesk tungumál|keltneska]] orðinu ''*bouda'' (sigur), [[írska]] orðinu ''bua'' eða ''buadh'' og [[velska]] orðinu ''buddug''. Nafnið hefur fundist skrifað „Boudica“ í [[Lúsitanía|Lúsitaníu]], „Boudiga“ í [[Bordeaux]] og „Bodicca“ í [[Bretland]]i.<ref>Graham Webster, ''Boudica: The British Revolt against Rome AD 60'', 1978; [[Guy de la Bédoyère]], [http://www.romanbritain.freeserve.co.uk/Legions.htm ''The Roman Army in Britain''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080310172023/http://www.romanbritain.freeserve.co.uk/Legions.htm|date=2008-03-10}}</ref> Með hliðsjón af seinni þróun velsku og írsku ályktar [[Kenneth Jackson]] að rétt stafsetning úr [[Bretónska|bretónsku]] sé ''Boudica'' [bɒʊˈdiːkaː].<ref>[[Kenneth H. Jackson|Kenneth Jackson]], "Queen Boudicca?", ''Britannia'' 10, 1979</ref> Næsta samsvörun fyrsta sérhljóðans í nafninu í nútíma ensku er líkt og hljóðið „ow“ í orðinu ''bow''. Framburður nafnsins á ensku er [buːˈdɪkə].<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/Boudicca Boudicca] Dictionary.com Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Random House, Inc. (hämtad 2007-12-20).</ref> == Bakgrunnur og fjölskylda == Tacitus og Dio skrifa báðir um Bóadíkeu að hún hafi verið af konungaættum. Dio segir að hún hafi verið „greindari en flestar konur“ og að hún hafi verið með langt, rautt hár sem náði niður að mjöðmum, með hrjúfa rödd og stingandi augnaráð. Hún á að hafa verið með gullinn hálshring (hugsanlega svokallaðan [[torque]]-hring), í marglitum [[Kyrtill|kyrtli]] og þykkri [[Skikkja|skikkju]] sem var haldið uppi með sylgju. Eiginmaður Bóadíkeu var [[Prasutagus]], konungur Íkena, sem átti með henni tvær dætur. == Drottning, uppreisnarleiðtogi og herforingi== [[Mynd:EnglandNorfolk.png|thumb|right||Nútímasýslan [[Norfolk]] samsvarar nokkurn veginn yfirráðasvæði Íkena til forna.]] === Bandalag með Róm === Íkenar réðu yfir landsvæði sem samsvarar nokkurn veginn sýslunni Norfolk í dag. Upphaflega var ríki þeirra ekki hluti af [[Rómarveldi]] en þeir höfðu gert bandalag við Rómverja af fúsum og frjálsum vilja eftir að [[Claudius]] keisari fyrirskipaði innrás í Bretland árið 43. Þeir voru stoltir af sjálfstæði sínu og höfðu gert uppreisn árið 47 þegar þáverandi landstjóri Rómverja, [[Publius Ostorius Scapula]], hafði hótað að afvopna þá.<ref>Tacitus, ''Annals'' [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Tac.+Ann.+12.31 12:31-32]</ref> Prasutagus, eiginmaður Bóadíkeu, lifði langa ævi og ákvað að til þess að halda völdum innan fjölskyldu sinnar skyldi hann arfleiða bæði Rómarkeisara og konu sína og tvær dætur að ríki sínu. Á þessum tíma tíðkaðist það að Rómverjar leyfðu bandalagsríkjum sínum að viðhalda sjálfstæði á ævi leiðtogans sem hafði gert bandalagið en að hann féllist á að gefa Rómarveldi ríkið eftir dauða sinn. Til dæmis má nefna innlimun Rómverja á ríkinu [[Biþynía|Biþyníu]]<ref>[[H. H. Scullard]], ''From the Gracchi to Nero'', 1982, p. 90</ref> og [[Galatía|Galatíu]] samkvæmt slíku fyrirkomulagi.<ref>John Morris, ''Londinium: London in the Roman Empire'', 1982, pp. 107-108</ref> Í [[Rómarréttur|Rómarrétti]] voru erfðir jafnframt eingöngu viðurkenndar í karllegg. === Innlimun Rómar á ríki Íkena === Þegar Prasutagus lést hundsuðu Rómverjar óskir hans um að kona hans og dætur tækju við stjórn ríkisins og limuðu konungdæmið beint inn í Rómarveldi. Landeignir voru gerðar upptækar og margir háttsettir einstaklingar hnepptir í þrældóm. Samkvæmt Tacitusi var Bóadíkea lamin með svipum og dætrum hennar nauðgað. Dio Cassius skrifar að margir rómverskir viðskiptamenn og fjárfestar, meðal annars [[Seneca yngri]], hafi endurinnheimt skuldir sem þeir höfðu áður greitt Íkenum. Tacitus minnist ekki á þetta en hann gagnrýnir rómverska landstjórann [[Catus Decianus]]. Svo virðist sem Prasutagus hafi lifað á lánuðu fé og að eftir dauða hans hafi komið að skuldardögum fyrir þegna hans. === Upphaf uppreisnarinnar === Árið 60 eða 61 fór þáverandi landstjóri Rómverja, [[Gaius Suetonius Paulinus]] í herför á eyjuna Mónu (núverandi [[Öngulsey]]) í norðurhluta [[Wales]], sem var þá vígi uppreisnarmanna og [[Drúídar|drúída]]. Íkenar nýttu sér tækifærið til að hefja eigin uppreisn ásamt [[Trínóvantar|Trínóvöntum]]. Að sögn Tacitusar voru Keltarnir undir innblæstri af sögu [[Arminius]]ar, höfðingja [[Kerúskar|Kerúska]] sem hafði rekið Rómverja frá [[Germanía|Germaníu]] árið 9, og af fordæmi Kelta sem höfðu rekið [[Julius Caesar]] frá Bretlandseyjum.<ref>Tacitus, ''Agricola'' [[Wikisource:Agricola#15|15]]</ref> Dio skrifar að Bóadíkea hafi reitt sig á spádóma, að hún hafi ákallað sigurgyðjuna [[Andraste]] og sleppt lausum [[Héri|héra]] til að sjá í hvaða átt hann færi. Nafn Bóadíkeu kann einnig að hafa skipt máli, en nafn hennar merkir „sigur“ eða „sú sigursæla“. === Árásin á Camulodunum === Fyrsta verk uppreisnarmanna var að ráðast á borgina Camulodunum (nú [[Colchester]]), hinn gamla höfuðstað Trínóvanta sem var orðinn rómversk nýlenda þar sem rómverskir uppgjafarhermenn bjuggu. Rómverjarnir í borginni höfðu farið illa með keltnesku frumbyggjana og hofið sem Rómarkeisari hafði látið reisa þar á kostnað heimamanna sjálfum sér til heiðurs gerði borgina að táknrænu skotmarki. Rómverjarnir í Camulodunum báðu Catus Decianus landstjóra um liðsauka en hann sendi þeim aðeins 200 varamenn. Hermenn Bóadíkeu lögðu undir sig illa varða borgina og lögðu hana í rúst. Síðustu varnarliðar Rómverja leituðu skjóls í hofinu og urðu að gefast upp eftir tveggja daga umsátur. Fornleifarannsóknir hafa sýnt fram á að bærinn var síðan vísvitandi og kerfisbundið jafnaður við jörðu. Þáverandi foringi níundu spænsku hersveitarinnar, [[Quintus Petillius Cerialis]] (síðar landstjóri) reyndi að bjarga borginni en sá hluti sveitarinnar sem tók þátt í aðgerðinni var þurrkaður út og aðeins foringinn og nokkrir knapar komust undan. Catus Decianus flúði til [[Gallía|Gallíu]]. === Árásirnar á Londinium og Verulamium === Þegar fréttirnar af uppreisninni bárust til Suetoniusar fór hann eftir [[Watling Street]] í gegnum yfirráðasvæði óvinarins til borgarinnar [[Londinium]] ([[London]]). Londinium var þá tiltölulega ung borg sem hafði verið stofnuð eftir yfirtöku Rómverja árið 43, en hún hafði fljótt orðið mikilvæg verslunarmiðstöð þar sem fjöldi kaupmanna bjó ásamt rómverskum embættismönnum. Suetonius íhugaði að taka sér varnarstöðu í Londinium en hann var á móti mun fjölmennari óvinaher og þar sem hann vissi af ósigri Petilliusar ákvað hann að fórna borginni til þess að bjarga skattlandinu. Her Bóadíkeu réðst á Londinium, brenndi borgina og tóku íbúana af lífi. Fornleifarannsóknir hafa sýnt fram á ummerki um bruna innan rómversku borgarmarkanna í London þar sem finna má myntir og keramík frá árinu 60.<ref>George Patrick Welch, ''Britannia: The Roman Conquest & Occupation of Britain'', 1963, p. 107</ref> Talið er að samanlagt hafi um 70.000 til 80.000 manns látist í árásum herja Bóadíkeu á bæina þrjá. Tacitus skrifar um þessa atburði að Bretónarnir hafi ekki haft áhuga á að taka eða selja gísla, aðeins á að drepa borgarbúa. Dio skrifar að konurnar af besta ætterninu hafi verið [[Stjaksetning|stjaksettar]] í fórnarskyni, brjóst þeirra afskorin og fest við varir þeirra. Þetta mun hafa átt sér stað á helgistöðum til að helga konurnar gyðjunni Andraste. === Orrustan við Paulerspury / Watling Street === [[Mynd:Boudica statue, Westminster (8433726848).jpg|thumb|right|Bronsstytta af Bóadíkeu eftir Thomas Thornycroft stendur við Westminster-brú í London. Bóadíkea stendur á léttvagninum ásamt dætrum sínum með spjót í hægri hendi og útrétta vinstri hendi til að hvetja áfram landa sína.]] Suetonius náði að safna liði með fjórtándu tvíburaherdeildinni, nokkrum deildum úr tuttugustu hersveitinni ''Valeria Victrix'' og öllum fáanlegum varaliðum. [[Poenius Postumus]], leiðtogi annarrar Ágústusarhersveitarinnar, hundsaði köll Suetoniusar eftir liðsauka en þrátt fyrir þetta tókst Suetoniusi að safna saman um tíu þúsund hermönnum. Hann kom hernum fyrir á ýmsum stöðum, líklega meðfram rómverska veginum [[Watling Street]] í [[Vestur-Miðhéruð (landshluti)|Vestur-Miðhéruð]]unum, í gljúfri fyrir framan skóg. Samkvæmt Dio taldi árásarherinn nú til sín um 230.000 menn, en þessi tala er óáreiðanleg þar sem hún kemur úr ritum sem tekin voru saman löngu síðar og þar sem sagnaritarar ýktu gjarnan tölur óvinarins. Samkvæmt Tacitusi voru Keltarnir um 100.000 talsins. Bóadíkea stýrði her sínum í hervagni með dætur sínar við hlið sér. Tacitus hefur eftir henni stutta ræðu þar sem hún lýsir sjálfri sér ekki sem aðalskonu sem hafi glatað auði sínum heldur sem venjulegri manneskju sem vilji hefna glataðs frelsis síns, svívirðinga á líkama sínum og heiðurs dætra sinna. Í ræðunni segir hún málstað sinn réttlátan, Guðina vera við hlið sér og að síðasta hersveit Rómverja sem vogaði sér gegn henni hafi farist. Hún, kona, hafi svarið að vinna sigur eða deyja. Vildu menn lifa í þrældómi væri það val þeirra sjálfra. Þegar kom að viðureign herjanna stóðu þeir ójafnt að vígi. Keltneski herinn naut ekki lengur yfirburða vegna mannfjölda þar sem Suetonius hafði valið þröngt gil sem vígvöll. Keltarnir voru jafnframt óvanir hernaði af þessu tagi og skorti reynslu af því að stýra svo stórum hersveitum. Rómverjarnir bjuggu yfir betri búnaði og meiri heraga. Keltarnir byrjuðu á vel heppnuðu framáhlaupi á rómverska herinn. Rómverjarnir stóðu þétt saman að baki 800 metra langrar varnarlínu. Þeir héldu velli og köstuðu spjótum gegn keltnesku áhlaupsmönnunum. Þegar ekki var meira eftir af spjótum börðust þeir í návígi við annað áhlaup Keltanna. Rómverjarnir voru með stutt sverð sem hentuðu til stunguárása en Keltarnir með lengri sverð sem ætlað var til höggárása á opnari vettvangi. Þungabrynjur og stórir skildir Rómverjanna skýldu þeim og ef einn dáti lést tók sá næsti við. Þegar Rómverjarnir í fremstu línu sóttu fram í [[oddfylking]]u reyndu Keltarnir að hörfa en gátu það ekki vegna vagna borgara og varaliða sem höfðu verið settir við öftustu víglínu sem síðasta varnarlínan. === Afleiðingar === Tacitus skrifar að næstum 80.000 Keltar hafi fallið í valinn, þar á meðal óbreyttir borgarar og varaliðar, en aðeins 400 Rómverjar. Samkvæmt honum [[Sjálfsmorð|fyrirfór]] Bóadíkea sér með því að innbyrða eitur. Dio skrifar hins vegar að hún hafi látist úr sjúkdómi og hafi hlotið glæsilega útför. Þegar Postumus bárust fregnir af sigri Rómverja fyrirfór hann sér með því að kasta sér á sverð sitt. [[Catus Decianus]], sem hafði flúið til Gallíu, veik úr embætti fyrir [[Gaius Julius Alpinus Classicianus]]. Suetonius leiddi refsileiðangra gegn þjóðunum sem höfðu tekið þátt í uppreisninni en gagnrýni frá [[Polyclitus]]i, þræli [[Neró]]s keisara, leiddi til rannsóknar þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að þessar aðgerðir væru líklegar til að espa upp frekari uppreisnir. Suetonius var því einnig leystur úr embætti og hans í stað tók við [[Publius Petronius Turpilianus]].<ref>Tacitus, ''Annals'' [[wikisource:The Annals (Tacitus)/Book 14#39|XIV.39]]</ref> Sagnaritarinn [[Suetonius|Gaius Suetonius Tranquillus]] ritar að uppreisn Bóadíkeu hafi nánast sannfært Neró um að það væri tímabært að Rómverjar yfirgæfu Bretland.<ref>[[Suetonius]], ''Nero'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#18 18], [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#39 39-40]</ref> == Munnmælasögur um Bóadíkeu== Margar munnmælasögur og þjóðsögur eru til um Bóadíkeu. Ein saga sem rekja má aftur til 19. aldar gengur út á að Bóadíkea [[Draugur|gangi aftur]] í [[Lincolnshire]]. Hún á að sjást akandi um á stríðsvagni sínum og margir vegfarendur segjast hafa komið auga á hana. Óvíst er hve lengi þetta á að hafa verið að gerast. Sumir segja að drottningin hafi gengið aftur allt frá dauða sínum en aðrir vilja meina að reimleikarnir hafi hafist um það leyti sem áhugi Breta jókst á sögu Bóadíkeu á 19. öld.<ref>Dan Asfar, ''Haunted Highways: Ghost Stories and Strange Tales'', 2003</ref> Samkvæmt annarri sögu er gröf Bóadíkeu að finna undir brautarpalli 8, 9 eða 10 á [[King's Cross]]-járnbrautarstöðinni í [[London]].<ref>[http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=6497 Queen Boadicea ( - 61) - Find A Grave Memorial]</ref> Þessi sögusögn kemur frá bænum Battle Bridge, sem var áður þar sem járnbrautarstöðin er nú. Íbúar Battle Bridge töldu að bærinn hefði hlotið nafn sitt eftir orrustunni sem Bóadíkea tapaði. Þetta er í dag talið vera blekking sem birtist fyrst í bókinni ''Boadicea - Warrior Queen of the Britons'' (1937), þar sem þetta er staðhæft án heimildar.<ref>Bob Trubshaw, [http://www.indigogroup.co.uk/edge/boudica6.htm "Boudica - the case for Atherstone and Kings Cross"]</ref> Líklegri skýring á örnefninu Battle Bridge er að þetta sé skrumskæling á heitinu ''Broad Ford Bridge''. Einnig hafa verið færðar fram kenningar um að gröf Bóadíkeu sé að finna í [[Parliament Hill, London|Parliament Hill]], [[Hampstead]] eða í [[Suffolk]]. ==Heimildir== * {{Tímarit.is|4289598|Bódísea ræðst á Lundúnaborg|blað=[[Samvinnan]]|útgáfudagsetning=1. febrúar 1962|blaðsíða=11-15|þýðandi=Dagur Þorleifsson}} ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Drottningar]] [[Flokkur:Dauðsföll af völdum sjálfsmorða]] [[Flokkur:Fólk fætt á 1. öld]] [[Flokkur:Fólk dáið á 1. öld]] [[Flokkur:Keltar]] [[Flokkur:Saga Bretlands]] aul94yhqot569rhx8brg8apq99mcru3 1962993 1962984 2026-05-13T09:23:20Z TKSnaevarr 53243 1962993 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Bóadíkea | mynd = Queen Boudica by John Opie.jpg | myndatexti = Bóadíkea á málverki eftir [[John Opie]]. | fæðingardagur = Í kringum árið 30 | fæðingarstaður = [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]] | dauðadagur = Árið 60 eða 61 | dauðastaður = [[Rómverska Bretland]]i | maki = [[Prasutagus]] | þjóðerni = [[Íkenar|Íkeni]] ([[Keltar|keltnesk]]) | börn = 2 }} '''Bóadíkea''' (einnig ritað sem '''Bódísea''', '''Boudica''', '''Boudicca''' eða '''Boadicea''') var [[Keltar|keltnesk]] drottning þjóðflokks [[Íkenar|Íkena]] sem bjuggu þar sem nú er [[Norfolk]] í [[England]]i. Hún leiddi uppreisn gegn [[Rómverska Bretland|hernámsliði Rómverja]] á Bretlandi árið 60 eða 61. Ritað var um uppreisn Bóadíkeu í verkum sagnaritaranna [[Tacitus]]ar<ref>[[Tacitus]], ''[[Agricola (bók)|Agricola]]'' [[wikisource:Agricola#14|14-16]]; ''[[Annals (Tacitus)|Annals]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Tac.+Ann.+14.29 14:29-39]</ref> og [[Cassius Dio|Cassiusar Dio]].<ref>[[Cassius Dio]]. ''Roman History'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/62*.html#1 62:1-12]</ref> Þessi verk voru enduruppgötvuð á [[Endurreisnin|endurreisnartímanum]] en á [[Viktoríutímabilið|Viktoríutímabilinu]] var í auknum mæli farið að bera Bóadíkeu saman við [[Viktoría Bretadrottning|Viktoríu Bretadrottningu]] og henni lyft upp á stall sem [[Bretland|bresku]] þjóðartákni og þjóðhetju. ==Nafn== Allt fram á 20. öld var nafn Bóadíkeu yfirleitt ritað sem ''Boadicea'', sem er líklega stafsetning sem upprunnin er úr stafavillum þegar verk [[Tacitus]]ar voru endurrituð á miðaldahandrit. Í ritum Tacitusar birtist nafnið bæði sem ''Boadicea'' og ''Boudicea''. Í verkum [[Cassius Dio|Cassiusar Dio]] birtist nafnið sem ''Βουδουικα'', ''Βουνδουικα'' og ''Βοδουικα''. Næsta víst er að nafnið hafi upphaflega verið ''Boudica'' eða ''Boudicca'', sem samræmist kvenkynsmynd [[frumkeltneska]] lýsingarorðsins ''*boudīka'' (sú sigursæla), sem er skylt [[Keltnesk tungumál|keltneska]] orðinu ''*bouda'' (sigur), [[írska]] orðinu ''bua'' eða ''buadh'' og [[velska]] orðinu ''buddug''. Nafnið hefur fundist skrifað „Boudica“ í [[Lúsitanía|Lúsitaníu]], „Boudiga“ í [[Bordeaux]] og „Bodicca“ í [[Bretland]]i.<ref>Graham Webster, ''Boudica: The British Revolt against Rome AD 60'', 1978; [[Guy de la Bédoyère]], [http://www.romanbritain.freeserve.co.uk/Legions.htm ''The Roman Army in Britain''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080310172023/http://www.romanbritain.freeserve.co.uk/Legions.htm|date=2008-03-10}}</ref> Með hliðsjón af seinni þróun velsku og írsku ályktar [[Kenneth Jackson]] að rétt stafsetning úr [[Bretónska|bretónsku]] sé ''Boudica'' [bɒʊˈdiːkaː].<ref>[[Kenneth H. Jackson|Kenneth Jackson]], "Queen Boudicca?", ''Britannia'' 10, 1979</ref> Næsta samsvörun fyrsta sérhljóðans í nafninu í nútíma ensku er líkt og hljóðið „ow“ í orðinu ''bow''. Framburður nafnsins á ensku er [buːˈdɪkə].<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/Boudicca Boudicca] Dictionary.com Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Random House, Inc. (hämtad 2007-12-20).</ref> == Bakgrunnur og fjölskylda == Tacitus og Dio skrifa báðir um Bóadíkeu að hún hafi verið af konungaættum. Dio segir að hún hafi verið „greindari en flestar konur“ og að hún hafi verið með langt, rautt hár sem náði niður að mjöðmum, með hrjúfa rödd og stingandi augnaráð. Hún á að hafa verið með gullinn hálshring (hugsanlega svokallaðan [[torque]]-hring), í marglitum [[Kyrtill|kyrtli]] og þykkri [[Skikkja|skikkju]] sem var haldið uppi með sylgju. Eiginmaður Bóadíkeu var [[Prasutagus]], konungur Íkena, sem átti með henni tvær dætur. == Drottning, uppreisnarleiðtogi og herforingi== [[Mynd:EnglandNorfolk.png|thumb|right||Nútímasýslan [[Norfolk]] samsvarar nokkurn veginn yfirráðasvæði Íkena til forna.]] === Bandalag með Róm === Íkenar réðu yfir landsvæði sem samsvarar nokkurn veginn sýslunni Norfolk í dag. Upphaflega var ríki þeirra ekki hluti af [[Rómarveldi]] en þeir höfðu gert bandalag við Rómverja af fúsum og frjálsum vilja eftir að [[Claudius]] keisari fyrirskipaði innrás í Bretland árið 43. Þeir voru stoltir af sjálfstæði sínu og höfðu gert uppreisn árið 47 þegar þáverandi landstjóri Rómverja, [[Publius Ostorius Scapula]], hafði hótað að afvopna þá.<ref>Tacitus, ''Annals'' [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Tac.+Ann.+12.31 12:31-32]</ref> Prasutagus, eiginmaður Bóadíkeu, lifði langa ævi og ákvað að til þess að halda völdum innan fjölskyldu sinnar skyldi hann arfleiða bæði Rómarkeisara og konu sína og tvær dætur að ríki sínu. Á þessum tíma tíðkaðist það að Rómverjar leyfðu bandalagsríkjum sínum að viðhalda sjálfstæði á ævi leiðtogans sem hafði gert bandalagið en að hann féllist á að gefa Rómarveldi ríkið eftir dauða sinn. Til dæmis má nefna innlimun Rómverja á ríkinu [[Biþynía|Biþyníu]]<ref>[[H. H. Scullard]], ''From the Gracchi to Nero'', 1982, p. 90</ref> og [[Galatía|Galatíu]] samkvæmt slíku fyrirkomulagi.<ref>John Morris, ''Londinium: London in the Roman Empire'', 1982, pp. 107-108</ref> Í [[Rómarréttur|Rómarrétti]] voru erfðir jafnframt eingöngu viðurkenndar í karllegg. === Innlimun Rómar á ríki Íkena === Þegar Prasutagus lést hundsuðu Rómverjar óskir hans um að kona hans og dætur tækju við stjórn ríkisins og limuðu konungdæmið beint inn í Rómarveldi. Landeignir voru gerðar upptækar og margir háttsettir einstaklingar hnepptir í þrældóm. Samkvæmt Tacitusi var Bóadíkea lamin með svipum og dætrum hennar nauðgað. Dio Cassius skrifar að margir rómverskir viðskiptamenn og fjárfestar, meðal annars [[Seneca yngri]], hafi endurinnheimt skuldir sem þeir höfðu áður greitt Íkenum. Tacitus minnist ekki á þetta en hann gagnrýnir rómverska landstjórann [[Catus Decianus]]. Svo virðist sem Prasutagus hafi lifað á lánuðu fé og að eftir dauða hans hafi komið að skuldardögum fyrir þegna hans. === Upphaf uppreisnarinnar === Árið 60 eða 61 fór þáverandi landstjóri Rómverja, [[Gaius Suetonius Paulinus]] í herför á eyjuna Mónu (núverandi [[Öngulsey]]) í norðurhluta [[Wales]], sem var þá vígi uppreisnarmanna og [[Drúídar|drúída]]. Íkenar nýttu sér tækifærið til að hefja eigin uppreisn ásamt [[Trínóvantar|Trínóvöntum]]. Að sögn Tacitusar voru Keltarnir undir innblæstri af sögu [[Arminius]]ar, höfðingja [[Kerúskar|Kerúska]] sem hafði rekið Rómverja frá [[Germanía|Germaníu]] árið 9, og af fordæmi Kelta sem höfðu rekið [[Julius Caesar]] frá Bretlandseyjum.<ref>Tacitus, ''Agricola'' [[Wikisource:Agricola#15|15]]</ref> Dio skrifar að Bóadíkea hafi reitt sig á spádóma, að hún hafi ákallað sigurgyðjuna [[Andraste]] og sleppt lausum [[Héri|héra]] til að sjá í hvaða átt hann færi. Nafn Bóadíkeu kann einnig að hafa skipt máli, en nafn hennar merkir „sigur“ eða „sú sigursæla“. === Árásin á Camulodunum === Fyrsta verk uppreisnarmanna var að ráðast á borgina Camulodunum (nú [[Colchester]]), hinn gamla höfuðstað Trínóvanta sem var orðinn rómversk nýlenda þar sem rómverskir uppgjafarhermenn bjuggu. Rómverjarnir í borginni höfðu farið illa með keltnesku frumbyggjana og hofið sem Rómarkeisari hafði látið reisa þar á kostnað heimamanna sjálfum sér til heiðurs gerði borgina að táknrænu skotmarki. Rómverjarnir í Camulodunum báðu Catus Decianus landstjóra um liðsauka en hann sendi þeim aðeins 200 varamenn. Hermenn Bóadíkeu lögðu undir sig illa varða borgina og lögðu hana í rúst. Síðustu varnarliðar Rómverja leituðu skjóls í hofinu og urðu að gefast upp eftir tveggja daga umsátur. Fornleifarannsóknir hafa sýnt fram á að bærinn var síðan vísvitandi og kerfisbundið jafnaður við jörðu. Þáverandi foringi níundu spænsku hersveitarinnar, [[Quintus Petillius Cerialis]] (síðar landstjóri) reyndi að bjarga borginni en sá hluti sveitarinnar sem tók þátt í aðgerðinni var þurrkaður út og aðeins foringinn og nokkrir knapar komust undan. Catus Decianus flúði til [[Gallía|Gallíu]]. === Árásirnar á Londinium og Verulamium === Þegar fréttirnar af uppreisninni bárust til Suetoniusar fór hann eftir [[Watling Street]] í gegnum yfirráðasvæði óvinarins til borgarinnar [[Londinium]] ([[London]]). Londinium var þá tiltölulega ung borg sem hafði verið stofnuð eftir yfirtöku Rómverja árið 43, en hún hafði fljótt orðið mikilvæg verslunarmiðstöð þar sem fjöldi kaupmanna bjó ásamt rómverskum embættismönnum. Suetonius íhugaði að taka sér varnarstöðu í Londinium en hann var á móti mun fjölmennari óvinaher og þar sem hann vissi af ósigri Petilliusar ákvað hann að fórna borginni til þess að bjarga skattlandinu. Her Bóadíkeu réðst á Londinium, brenndi borgina og tóku íbúana af lífi. Fornleifarannsóknir hafa sýnt fram á ummerki um bruna innan rómversku borgarmarkanna í London þar sem finna má myntir og keramík frá árinu 60.<ref>George Patrick Welch, ''Britannia: The Roman Conquest & Occupation of Britain'', 1963, p. 107</ref> Talið er að samanlagt hafi um 70.000 til 80.000 manns látist í árásum herja Bóadíkeu á bæina þrjá. Tacitus skrifar um þessa atburði að Bretónarnir hafi ekki haft áhuga á að taka eða selja gísla, aðeins á að drepa borgarbúa. Dio skrifar að konurnar af besta ætterninu hafi verið [[Stjaksetning|stjaksettar]] í fórnarskyni, brjóst þeirra afskorin og fest við varir þeirra. Þetta mun hafa átt sér stað á helgistöðum til að helga konurnar gyðjunni Andraste. === Orrustan við Paulerspury / Watling Street === [[Mynd:Boudica statue, Westminster (8433726848).jpg|thumb|right|Bronsstytta af Bóadíkeu eftir Thomas Thornycroft stendur við Westminster-brú í London. Bóadíkea stendur á léttvagninum ásamt dætrum sínum með spjót í hægri hendi og útrétta vinstri hendi til að hvetja áfram landa sína.]] Suetonius náði að safna liði með fjórtándu tvíburaherdeildinni, nokkrum deildum úr tuttugustu hersveitinni ''Valeria Victrix'' og öllum fáanlegum varaliðum. [[Poenius Postumus]], leiðtogi annarrar Ágústusarhersveitarinnar, hundsaði köll Suetoniusar eftir liðsauka en þrátt fyrir þetta tókst Suetoniusi að safna saman um tíu þúsund hermönnum. Hann kom hernum fyrir á ýmsum stöðum, líklega meðfram rómverska veginum [[Watling Street]] í [[Vestur-Miðhéruð (landshluti)|Vestur-Miðhéruð]]unum, í gljúfri fyrir framan skóg. Samkvæmt Dio taldi árásarherinn nú til sín um 230.000 menn, en þessi tala er óáreiðanleg þar sem hún kemur úr ritum sem tekin voru saman löngu síðar og þar sem sagnaritarar ýktu gjarnan tölur óvinarins. Samkvæmt Tacitusi voru Keltarnir um 100.000 talsins. Bóadíkea stýrði her sínum í hervagni með dætur sínar við hlið sér. Tacitus hefur eftir henni stutta ræðu þar sem hún lýsir sjálfri sér ekki sem aðalskonu sem hafi glatað auði sínum heldur sem venjulegri manneskju sem vilji hefna glataðs frelsis síns, svívirðinga á líkama sínum og heiðurs dætra sinna. Í ræðunni segir hún málstað sinn réttlátan, Guðina vera við hlið sér og að síðasta hersveit Rómverja sem vogaði sér gegn henni hafi farist. Hún, kona, hafi svarið að vinna sigur eða deyja. Vildu menn lifa í þrældómi væri það val þeirra sjálfra. Þegar kom að viðureign herjanna stóðu þeir ójafnt að vígi. Keltneski herinn naut ekki lengur yfirburða vegna mannfjölda þar sem Suetonius hafði valið þröngt gil sem vígvöll. Keltarnir voru jafnframt óvanir hernaði af þessu tagi og skorti reynslu af því að stýra svo stórum hersveitum. Rómverjarnir bjuggu yfir betri búnaði og meiri heraga. Keltarnir byrjuðu á vel heppnuðu framáhlaupi á rómverska herinn. Rómverjarnir stóðu þétt saman að baki 800 metra langrar varnarlínu. Þeir héldu velli og köstuðu spjótum gegn keltnesku áhlaupsmönnunum. Þegar ekki var meira eftir af spjótum börðust þeir í návígi við annað áhlaup Keltanna. Rómverjarnir voru með stutt sverð sem hentuðu til stunguárása en Keltarnir með lengri sverð sem ætlað var til höggárása á opnari vettvangi. Þungabrynjur og stórir skildir Rómverjanna skýldu þeim og ef einn dáti lést tók sá næsti við. Þegar Rómverjarnir í fremstu línu sóttu fram í [[oddfylking]]u reyndu Keltarnir að hörfa en gátu það ekki vegna vagna borgara og varaliða sem höfðu verið settir við öftustu víglínu sem síðasta varnarlínan. === Afleiðingar === Tacitus skrifar að næstum 80.000 Keltar hafi fallið í valinn, þar á meðal óbreyttir borgarar og varaliðar, en aðeins 400 Rómverjar. Samkvæmt honum [[Sjálfsmorð|fyrirfór]] Bóadíkea sér með því að innbyrða eitur. Dio skrifar hins vegar að hún hafi látist úr sjúkdómi og hafi hlotið glæsilega útför. Þegar Postumus bárust fregnir af sigri Rómverja fyrirfór hann sér með því að kasta sér á sverð sitt. [[Catus Decianus]], sem hafði flúið til Gallíu, veik úr embætti fyrir [[Gaius Julius Alpinus Classicianus]]. Suetonius leiddi refsileiðangra gegn þjóðunum sem höfðu tekið þátt í uppreisninni en gagnrýni frá [[Polyclitus]]i, þræli [[Neró]]s keisara, leiddi til rannsóknar þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að þessar aðgerðir væru líklegar til að espa upp frekari uppreisnir. Suetonius var því einnig leystur úr embætti og hans í stað tók við [[Publius Petronius Turpilianus]].<ref>Tacitus, ''Annals'' [[wikisource:The Annals (Tacitus)/Book 14#39|XIV.39]]</ref> Sagnaritarinn [[Suetonius|Gaius Suetonius Tranquillus]] ritar að uppreisn Bóadíkeu hafi nánast sannfært Neró um að það væri tímabært að Rómverjar yfirgæfu Bretland.<ref>[[Suetonius]], ''Nero'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#18 18], [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#39 39-40]</ref> == Munnmælasögur um Bóadíkeu== Margar munnmælasögur og þjóðsögur eru til um Bóadíkeu. Ein saga sem rekja má aftur til 19. aldar gengur út á að Bóadíkea [[Draugur|gangi aftur]] í [[Lincolnshire]]. Hún á að sjást akandi um á stríðsvagni sínum og margir vegfarendur segjast hafa komið auga á hana. Óvíst er hve lengi þetta á að hafa verið að gerast. Sumir segja að drottningin hafi gengið aftur allt frá dauða sínum en aðrir vilja meina að reimleikarnir hafi hafist um það leyti sem áhugi Breta jókst á sögu Bóadíkeu á 19. öld.<ref>Dan Asfar, ''Haunted Highways: Ghost Stories and Strange Tales'', 2003</ref> Samkvæmt annarri sögu er gröf Bóadíkeu að finna undir brautarpalli 8, 9 eða 10 á [[King's Cross]]-járnbrautarstöðinni í [[London]].<ref>[http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=6497 Queen Boadicea ( - 61) - Find A Grave Memorial]</ref> Þessi sögusögn kemur frá bænum Battle Bridge, sem var áður þar sem járnbrautarstöðin er nú. Íbúar Battle Bridge töldu að bærinn hefði hlotið nafn sitt eftir orrustunni sem Bóadíkea tapaði. Þetta er í dag talið vera blekking sem birtist fyrst í bókinni ''Boadicea - Warrior Queen of the Britons'' (1937), þar sem þetta er staðhæft án heimildar.<ref>Bob Trubshaw, [http://www.indigogroup.co.uk/edge/boudica6.htm "Boudica - the case for Atherstone and Kings Cross"]</ref> Líklegri skýring á örnefninu Battle Bridge er að þetta sé skrumskæling á heitinu ''Broad Ford Bridge''. Einnig hafa verið færðar fram kenningar um að gröf Bóadíkeu sé að finna í [[Parliament Hill, London|Parliament Hill]], [[Hampstead]] eða í [[Suffolk]]. ==Heimildir== * {{Tímarit.is|4289598|Bódísea ræðst á Lundúnaborg|blað=[[Samvinnan]]|útgáfudagsetning=1. febrúar 1962|blaðsíða=11-15|þýðandi=Dagur Þorleifsson}} ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Drottningar]] [[Flokkur:Dauðsföll af völdum sjálfsmorða]] [[Flokkur:Fólk fætt á 1. öld]] [[Flokkur:Fólk dáið á 1. öld]] [[Flokkur:Keltar]] [[Flokkur:Saga Bretlands]] 6wm605zes7pl16t9zp0ci8xkcsi4vai 0 177286 1962994 1836918 2026-05-13T10:03:00Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962994 wikitext text/x-wiki '''Schweizer Hitparade''' er vinsældalisti í [[Sviss]]. Hann heldur utan um sölur smáskífa og hljómplatna. Listarnir eru uppfærðir vikulega á sunnudögum og birtir almenningi á miðvikudögum.<ref>{{cite web |url=https://hitparade.ch/charts/singles|title=Broadcast on Radio SRF 3: Sundays 12-4 p.m.|website=Swiss Hitparade|access-date=1 June 2023}}</ref> == Listar == * Smáskífur (topp 75) (gefinn út síðan 1968) * Smáskífur (topp 100) * Hljómplötur (topp 100) (gefinn út síðan 1983) * Safnplötur (topp 25) * Útvarpsspilanir (topp 30) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == *[https://hitparade.ch/index.asp Schweizer Hitparade] *[https://lescharts.ch/index.asp Les Charts (Romandie)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210415010855/https://lescharts.ch/index.asp |date=2021-04-15 }} {{stubbur|tónlist}} [[Category:Svissnesk tónlist]] [[Category:Vinsældalistar]] 6whs82uid53drd2h8bj5ekd4s9igbl0 0 179334 1962970 1962687 2026-05-12T19:51:36Z Bjarki S 9 skýrara 1962970 wikitext text/x-wiki '''Sveitastjórnarkosningarnar á Íslandi 2026''' verða haldnar þann [[16. maí]] [[2026]]. Kjörin verður 61 sveitarstjórn en þeim fækkar um þrjár frá [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|seinustu kosningum]] vegna sameininga sveitarfélaga sem þegar hafa farið fram eða taka munu gildi eftir kosningarnar. ==Framkvæmd== Sveitarstjórnir eru kjörnar annað hvort með [[Listakosning|listakosningu]] eða [[Óbundin kosning|óbundinni kosningu]] en síðari kosturinn felur í sér persónukjör þar sem allir kjörgengir einstaklingar í sveitarfélagi eru í framboði nema þeir sem sérstaklega hafa skorast undan því. Óbundin kosning fer fram ef enginn framboðslisti kemur fram fyrir framboðsfrest en ef aðeins einn framboðslisti berst, þá teljast efstu menn þess lista sjálfkjörnir (jafn margir og sætin eru í sveitarstjórninni). Fjöldi sveitarstjórnarmanna er misjafn eftir sveitarfélögum en stendur þó alltaf á oddatölu. Fæstir geta þeir verið fimm en flestir eru þeir í Reykjavík þar sem þeir eru 23. Fyrir þessar sveitarstjórnarkosningar var sett í kosningalög sérstakt tímabundið ákvæði vegna [[Sundhnúkseldar|náttúruhamfara við Grindavík]] sem leyfir þeim kjósendum sem höfðu [[lögheimili]] þar fyrir rýmingu bæjarins 10. nóvember 2023 en hafa flutt það í annað sveitarfélag að velja hvort þeir verði á kjörskrá í Grindavík eða í því sveitarfélagi þar sem þeir hafa nú lögheimili.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-19-grindvikingar-fa-ad-velja-um-hvar-their-kjosa-467464|titill=Grindvíkingar fá að velja um hvar þeir kjósa|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=19. febrúar|ár=2026}}</ref> ==Yfirlit== {| class="wikitable sortable" |+ Yfirlit framboða í öllum sveitarfélögum. Raðað eftir fjölda kjósenda á kjörskrá. ! colspan="2" | Sveitarfélag ! colspan="7" | Framboð í fleiri en einu sveitarfélagi ! colspan="4" rowspan="2" class=unsortable | Önnur framboð ! rowspan="2" class=unsortable |Umfjöllun |- !Nafn ! Kjósendur ! class=unsortable | {{LB|B}} ! class=unsortable | {{LB|C}} ! class=unsortable | {{LB|D}} ! class=unsortable | {{LB|J}} ! class=unsortable | {{LB|M}} ! class=unsortable | {{LB|S}} ! class=unsortable | {{LB|V}}/{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} |- |[[Reykjavík]] |style="text-align:right" | 108.545 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} |{{LB|J}} |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} |{{LB|F}} |{{LB2|G|Góðan daginn}} |{{LB|P}} |{{LB2|R|Okkar borg}} |[[#Reykjavík|Umfjöllun]] |- |[[Kópavogur]] | style="text-align:right" | 30.949 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} |{{LB|J}} |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} | | | | |[[#Kópavogur|Umfjöllun]] |- |[[Hafnarfjörður]] | style="text-align:right" | 24.593 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} | | | | |[[#Hafnarfjörður|Umfjöllun]] |- |[[Reykjanesbær]] | style="text-align:right" | 17.086 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Reykjanesbær|Umfjöllun]] |- |[[Garðabær]] | style="text-align:right" | 15.730 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | |{{LB2|G|Garðabæjarlistinn|#ffc103}} | | | |[[#Garðabær|Umfjöllun]] |- |[[Akureyri]] | style="text-align:right" | 15.547 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} |{{LB2|A|Akureyrarlistinn|#0176d3}} |{{LB2|L|Bæjarlisti Akureyrar|#f36f21}} | | |[[#Akureyri|Umfjöllun]] |- |[[Mosfellsbær]] | style="text-align:right" | 10.391 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | |{{LB2|L|Vinir Mosfellsbæjar|#ffff01|#707070}} | | | |[[#Mosfellsbær|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Árborg|Árborg]] | style="text-align:right" | 9.567 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | | | | | |[[#Sveitarfélagið Árborg|Umfjöllun]] |- |[[Akranes]] |style="text-align:right" | 6.296 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Akranes|Umfjöllun]] |- |[[Fjarðabyggð]] |style="text-align:right" | 3.976 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Fjarðabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Múlaþing]] |style="text-align:right" | 3.949 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | |{{LB|V}} |{{LB2|L|Austurlistinn og Viðreisn|#cb6be6}} | | | |[[#Múlaþing|Umfjöllun]] |- |[[Seltjarnarnes]] |style="text-align:right" | 3.541 | | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Seltjarnarnes|Umfjöllun]] |- |[[Vestmannaeyjar]] |style="text-align:right" | 3.540 | | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|E|Eyjalistinn|#fe8212}} | | | |[[#Vestmannaeyjar|Umfjöllun]] |- |[[Skagafjörður (sveitarfélag)|Skagafjörður]] |style="text-align:right" | 3.297 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|L|Byggðalistinn|black|white}} | | | |[[#Skagafjörður|Umfjöllun]] |- |[[Suðurnesjabær]] |style="text-align:right" | 3.152 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Suðurnesjabær|Umfjöllun]] |- |[[Borgarbyggð]] og [[Skorradalshreppur|Skorradalshr.]] |style="text-align:right" | 3.141 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|A|Borgarbyggðarlistinn|#195184}} | | | |[[#Borgarbyggð og Skorradalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Ísafjarðarbær]] |style="text-align:right" | 2.976 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Ísafjarðarbær|Umfjöllun]] |- |[[Hveragerði]] |style="text-align:right" | 2.567 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | |{{LB2|O|Okkar Hveragerði}} | | | |[[#Hveragerði|Umfjöllun]] |- |[[Norðurþing]] |style="text-align:right" | 2.345 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} | | | | |[[#Norðurþing|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Ölfus|Svf. Ölfus]] |style="text-align:right | 2.212 | | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | | | | | |[[#Sveitarfélagið Ölfus|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Hornafjörður|Svf. Hornafjörður]] |style="text-align:right" | 1.922 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|K|Kex framboðið}} | | | |[[#Sveitarfélagið Hornafjörður|Umfjöllun]] |- |[[Fjallabyggð]] |style="text-align:right" | 1.555 | | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | |{{LB2|H}} | | | |[[#Fjallabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Rangárþing eystra]] |style="text-align:right" | 1.547 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|N}} | | | |[[#Rangárþing eystra|Umfjöllun]] |- |[[Rangárþing ytra]] |style="text-align:right" | 1.518 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|Á}} | | | |[[#Rangárþing ytra|Umfjöllun]] |- |[[Dalvíkurbyggð]] |style="text-align:right" | 1.478 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|K}} | | |[[#Dalvíkurbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Vogar|Svf. Vogar]] |style="text-align:right" | 1.474 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|E}} |{{LB2|L}} | |[[#Sveitarfélagið Vogar|Umfjöllun]] |- |[[Snæfellsbær]] |style="text-align:right" | 1.269 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB|D}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Snæfellsbær|Umfjöllun]] |- |[[Grindavík]] |style="text-align:right" | 1.118 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | | | | | |[[#Grindavík|Umfjöllun]] |- |[[Þingeyjarsveit]] |style="text-align:right" | 1.114 | | | | | | | |{{LB2|Á}} |{{LB2|L}} |{{LB2|N}} | |[[#Þingeyjarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Vesturbyggð]] |style="text-align:right" | 1.097 | | | | | | | |{{LB2|N}} |{{LB2|V}} | | |[[#Vesturbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Húnabyggð]] |style="text-align:right" | 1.034 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} | | | |[[#Húnabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Stykkishólmur|Svf. Stykkishólmur]] |style="text-align:right" | 1.034 | | | | | | | |{{LB2|H}} |{{LB2|Í}} | | |[[#Sveitarfélagið Stykkishólmur|Umfjöllun]] |- |[[Bláskógabyggð]] |style="text-align:right" | 988 | | | | | | | |{{LB2|T}} |{{LB2|Þ}} | | |[[#Bláskógabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Húnaþing vestra]] |style="text-align:right" | 963 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|N}} | | | |[[#Húnaþing vestra|Umfjöllun]] |- |[[Eyjafjarðarsveit]] |style="text-align:right" | 907 | | | | | | | |{{LB2|F}} |{{LB2|K}} | | |[[#Eyjafjarðarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Bolungarvík]] |style="text-align:right" | 774 | | | | | | | |{{LB2|K}} |{{LB2|O}} | | |[[#Bolungarvík|Umfjöllun]] |- |[[Hörgársveit]] |style="text-align:right | 715 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|G}} |{{LB2|H}} | | |[[#Hörgársveit|Umfjöllun]] |- |[[Hrunamannahreppur]] |style="text-align:right" | 678 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|L}} | | | |[[#Hrunamannahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Mýrdalshreppur]] |style="text-align:right" | 666 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|Z}} | | |[[#Mýrdalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Hvalfjarðarsveit]] |style="text-align:right" | 657 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|Í}} | | |[[#Hvalfjarðarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Grundarfjarðarbær]] |style="text-align:right" | 639 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | | | | | |[[#Grundarfjarðarbær|Umfjöllun]] |- |[[Grímsnes- og Grafningshreppur]] |style="text-align:right" | 579 | | | | | | | |{{LB2|E}} |{{LB2|Ö}} | | |[[#Grímsnes- og Grafningshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Flóahreppur]] |style="text-align:right" | 567 | | | | | | | |{{LB2|I}} |{{LB2|T}} | | |[[#Flóahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Dalabyggð]] |style="text-align:right" | 534 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Dalabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]] |style="text-align:right" | 497 | | | | | | | |{{LB2|E}} |{{LB2|L}} | | |[[#Skeiða- og Gnúpverjahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Vopnafjarðarhreppur]] |style="text-align:right" | 494 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|O}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Vopnafjarðarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Langanesbyggð]] |style="text-align:right" | 455 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Langanesbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Skaftárhreppur]] |style="text-align:right" | 454 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|Ö}} | | | |[[#Skaftárhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Svalbarðsstrandarhreppur]] |style="text-align:right" | 377 | | | | | | | |{{LB2|H}} |{{LB2|S}} |{{LB2|Ö}} | |[[#Svalbarðsstrandarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Skagaströnd|Svf. Skagaströnd]] |style="text-align:right" | 352 |{{LB|B}} | | | | |{{LB|S}} | |{{LB2|K}} | | | |[[#Sveitarfélagið Skagaströnd|Umfjöllun]] |- |[[Strandabyggð]] |style="text-align:right" | 350 |{{LB|B}} | | | | | | |{{LB2|G}} |{{LB2|T}} | | |[[#Strandabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Grýtubakkahreppur]] |style="text-align:right" | 281 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Grýtubakkahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Kjósarhreppur]] |style="text-align:right" | 276 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|A}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Kjósarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Ásahreppur]] |style="text-align:right" | 224 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Ásahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Reykhólahreppur]] |style="text-align:right" | 196 | | | | | |{{LB|S}} | |{{LB2|R}} | | | |[[#Reykhólahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Súðavíkurhreppur]] |style="text-align:right" | 176 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|E}} | | |[[#Súðavíkurhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Fljótsdalshreppur]] |style="text-align:right" | 95 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Fljótsdalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Kaldrananeshreppur]] |style="text-align:right" | 92 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Kaldrananeshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Eyja- og Miklaholtshreppur]] |style="text-align:right" | 83 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Eyja- og Miklaholtshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Árneshreppur]] |style="text-align:right" | 57 | | | | | | | |{{LB2|Á}} |{{LB2|S}} | | | [[#Árneshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Tjörneshreppur]] |style="text-align:right" | 44 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|T}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Tjörneshreppur|Umfjöllun]] |} ==Höfuðborgarsvæðið== === [[Reykjavík]] === {{Sjá einnig|Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=[[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]] |votes3= |seats3=4 |sc3= |party6=[[Viðreisn]] (C) |cand6=[[Björg Magnúsdóttir]] |votes6= |seats6=1 |sc6= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Hildur Björnsdóttir]] |votes1= |seats1=6 |sc1= |party10=Góðan daginn (G) |color10= |cand10=Ingimar Þór Friðriksson |votes10= |seats10= |sc10= |party7=[[Flokkur fólksins]] (F) |cand7=[[Guðmundur Ingi Þóroddsson]] |votes7= |seats7=1 |sc7= |party5=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |cand5=[[Silja Sóley Birgisdóttir]] |votes5= |seats5=2 |sc5= |party8=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand8=[[Ari Edwald]] |votes8= |seats8=0 |sc8= |party4=[[Píratar]] (P) |cand4=[[Kristinn Jón Ólafsson]] |votes4= |seats4=3 |sc4= |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=[[Pétur Marteinsson]] |votes2= |seats2=5 |sc2= |party9=[[Vinstrið]] (A) |color9=#023f38 |cand9=[[Sanna Magdalena Mörtudóttir]] |votes9= |seats9= |sc9= |party11=Okkar borg (R) |color11= |cand11=Sigfús Aðalsteinsson |votes11= |seats11= |sc11= |party12=Vinstri græn (ekki í framboði) |cand12=- |votes12= |seats12=1 |sc12= |invalid= |blank= |electorate= }} Í kjölfar borgarstjórnarkosninga 2022 var myndaður meirihluti [[Samfylkingin|Samfylkingar]], [[Framsóknarflokkur|Framsóknarflokks]], [[Viðreisn]]ar og [[Píratar|Pírata]]. Samkvæmt samkomulagi flokkanna gegndi [[Dagur B. Eggertsson]], oddviti Samfylkingar, hlutverki borgarstjóra fram í janúar 2024 en þá tók [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]], oddviti Framsóknar, við embættinu. Upp úr þessu meirihlutasamstarfi slitnaði í febrúar 2025, m.a. vegna ágreinings um skipulagsmál vegna [[Reykjavíkurflugvöllur|Reykjavíkurflugvallar]]. Nýr fimm flokka meirihluti Samfylkingar, Pírata, [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokksins]] og [[Flokkur fólksins|Flokks fólksins]] tók þá við og [[Heiða Björg Hilmisdóttir]] tók við embætti borgarstjóra, en hún var þá orðin oddviti Samfylkingar í borgarstjórn eftir að Dagur [[Alþingiskosningar 2024|náði kjöri á Alþingi]] og vék úr borgarstjórn. Í skoðanakönnununum hefur fylgi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokks]], Samfylkingar, Viðreisnar og [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokksins]] verið að mælast hærra en það fylgi sem flokkarnir fengu árið 2022, en Miðflokkurinn fékk þá engann mann kjörinn í borgarstjórn. Á móti hefur fylgi við Framsóknarflokkinn minnkað verulega og einnig nokkuð hjá Pírötum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252811685d/ny-konnun-synir-meiri-hlutann-fallinn-i-borginni|titill=Ný könnun sýnir meiri­hlutann fallinn í borginni|höfundur=Sunna Sæmundsdóttir|útgefandi=Vísir.is|mánuður=2. desember|ár=2025}}</ref> Nokkur umræða hefur átt sér stað um möguleika á sameiginlegu framboði vinstri flokka. Sanna Magdalena Mörtudóttir sem nú er oddviti Sósíalistaflokksins í borgarstjórn gaf út að hún hyggi á framboð undir merkjum „Vors til vinstri“ og bauð öðrum að vera með. Vinstri græn þáðu boðið og var nafninu síðar breytt í ''Vinstrið''.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252816686d|titill=Sanna býður sig fram undir merkjum Vors til vinstri|höfundur=Árni Sæberg|útgefandi=Vísir.is|mánuður=12. desember|ár=2025}}</ref> ===[[Kópavogur]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Kópavogi}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Orri Hlöðversson |votes2= |seats2=2 |sc2= |party3=[[Viðreisn]] (C) |cand3=María Ellen Steingrímsdóttir |votes3= |seats3=1 |sc3= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Ásdís Kristjánsdóttir]] |votes1= |seats1=4 |sc1= |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |cand7=Markús Candi |votes7= |seats7= |sc7= |party6=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand6=Einar Jóhannes Guðnason |votes6= |seats6=0 |sc6= |party4=[[Samfylkingin]] (S) |cand4=Jónas Már Torfason |votes4= |seats4=1 |sc4= |party5=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn og óháð]] (V) |cand5=Anna Sigríður Hafliðadóttir |votes5= |seats5=0 |sc5= |party8=Vinir Kópavogs (ekki í framboði) |cand8=- |votes8= |seats8=3 |sc8= |valid= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Hafnarfjörður]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Hafnarfirði}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=[[Valdimar Víðisson]] |votes3= |seats3=2 |sc3= |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Karólína Helga Símonardóttir |votes4= |seats4=1 |sc4= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Orri Björnsson]] |votes1= |seats1=4 |sc1= |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=Einar Geir Þorsteinsson |votes5= |seats5=0 |sc5= |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=[[Guðmundur Árni Stefánsson]] |votes2= |seats2=4 |sc2= |party6=[[Vinstrið]] (A) |color6=#023f38 |cand6=Ester Bíbí Ásgeirsdóttir |votes6= |seats6= |sc6= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Garðabær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand4=[[Hlynur Bæringsson]] |votes4= |seats4=1 |sc4= |party3=[[Viðreisn]] (C) |cand3=Guðlaugur Kristmundsson |votes3= |seats3=1 |sc3= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Almar Guðmundsson]] |votes1= |seats1=7 |sc1= |party2=[[Garðabæjarlistinn]] (G) |color2=#ffc103 |cand2=Þorbjörg Þorvaldsdóttir |votes2= |seats2=2 |sc2= |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=[[Lárus Guðmundsson]] |votes5= |seats5=0 |sc5= |party6=[[Samfylkingin]] (S) |cand6=Kjartan Atli Kjartansson |votes6= |seats6= |sc6= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Mosfellsbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party1=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand1=Sævar Birgisson |votes1= |seats1=4 |sc1= |party5=[[Viðreisn]] (C) |cand5=Gylfi Þór Þorsteinsson |votes5= |seats5=1 |sc5= |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Hilmar Gunnarsson |votes2= |seats2=4 |sc2= |party3=[[Vinir Mosfellsbæjar]] (L) |color3=#ffff01 |cand3=Árni Jónsson |votes3= |seats3=1 |sc3= |party7=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand7=[[Sveinn Óskar Sigurðsson]] |votes7= |seats7=0 |sc7= |party4=[[Samfylkingin]] (S) |cand4=Ólafur Ingi Óskarsson |votes4= |seats4=1 |sc4= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Seltjarnarnes]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Þór Sigurgeirsson |votes1= |seats1=4 |sc1= |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=Skafti Harðarson |votes3= |seats3= |sc3= |party2=[[Samfylkingin|Samfylking]], [[Viðreisn]] og óháðir (S) |cand2=Kristinn Ólafsson |votes2= |seats2=3 |sc2= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Kjósarhreppur]]=== {| class="wikitable" ! Fulltrúar |- | Jóhanna Hreinsdóttir |- | Sigurþór I. Sigurðsson |- | Jón Þorgeir Sigurðsson |- | Þóra Jónsdóttir |- | Díana Þorsteinsdóttir |} Einungis kom fram einn framboðslisti (A listi - Íbúar í Kjós). Fimm efstu menn listans verða því sjálfkjörnir og engar kosningar fara fram í sveitarfélaginu. ==Suðurnes== ===[[Reykjanesbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Halldóra Fríða Þorvaldsdóttir |votes2= |seats2=3 |sc2= |party5=[[Viðreisn]] (C) |cand5=Arnar Páll Guðmundsson |votes5= |seats5= |sc5= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Vilhjálmur Árnason (stjórnmálamaður)|Vilhjálmur Árnason]] |votes1= |seats1=3 |sc1= |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Gunnlaugur Kárason |votes4= |seats4=0 |sc4= |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=Guðný Birna Guðjónsdóttir |votes3= |seats3=3 |sc3= |party6=Umbót (ekki í framboði) |cand6=- |votes6= |seats6=1 |sc6= |party7=Bein leið (ekki í framboði) |cand7=- |votes7= |seats7=1 |sc7= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Suðurnesjabær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party3=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og óháðir]] (B) |cand3=Anton Kristinn Guðmundsson |votes3= |seats3=2 |sc3= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|D-listinn og óháðir]] (D) |cand1=Haukur Andreasson |votes1= |seats1=3 |sc1= |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Daði Bergþórsson |votes4= |seats4= |sc4= |party2=[[Samfylkingin|Samfylkingin og óháðir]] (S) |cand2=Svavar Grétarsson |votes2= |seats2=2 |sc2= |party5=Bæjarlistinn (ekki í framboði) |color5= |cand5=- |votes5= |seats5=2 |sc5= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Sveitarfélagið Vogar]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party4=Fyrir samfélagið (A) |cand4=Gunnar J. Helgason |votes4= |seats4= |sc4= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand1=Björg Ásta Þórðardóttir |votes1= |seats1=3 |sc1= |party2=Framboðsfélag E-listans (E) |color2= |cand2=Birgir Örn Ólafsson |votes2= |seats2=3 |sc2= |party3=Framfarafélag L-listans (L) |color3= |cand3=Kristinn Björgvinsson |votes3= |seats3=1 |sc3= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Grindavík]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=Ásrún Helga Kristinsdóttir |votes3= |seats3=1 |sc3= |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Guðbjörg Eyjólfsdóttir |votes2= |seats2=2 |sc2= |party1=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand1=Magnús Már Jakobsson |votes1= |seats1=3 |sc1= |party4=Rödd unga fólksins (ekki í framboði) |cand4=- |votes4= |seats4=1 |sc4= |invalid= |blank= |electorate= }} ==Vesturland== ===[[Akranes]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akranesi}} ===[[Borgarbyggð]] og [[Skorradalshreppur]]=== Sameining Borgarbyggðar og Skorradalshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í september 2025 og tekur gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninga. ===[[Snæfellsbær]]=== ===[[Sveitarfélagið Stykkishólmur]]=== ===[[Grundarfjarðarbær]]=== ===[[Hvalfjarðarsveit]]=== ===[[Dalabyggð]]=== ===[[Eyja- og Miklaholtshreppur]]=== ==Vestfirðir== ===[[Ísafjarðarbær]]=== ===[[Vesturbyggð]]=== ===[[Bolungarvík]]=== ===[[Strandabyggð]]=== ===[[Reykhólahreppur]]=== ===[[Súðavíkurhreppur]]=== ===[[Kaldrananeshreppur]] og [[Árneshreppur]]=== Sameining Kaldrananeshrepps og Árneshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í mars 2026 og átti að taka gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninganna en framkvæmd íbúakosninganna var kærð til innviðaráðuneytisins sem mun ekki úrskurða í málinu fyrir sveitarstjórnarkosningar. Sveitarstjórnarkosningar fara því fram í sitt hvoru lagi í hreppunum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-04-10-kosid-i-tvennu-lagi-a-strondum-thratt-fyrir-sameiningu-472418|titill=Kosið í tvennu lagi á Ströndum þrátt fyrir sameiningu|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=10. apríl|ár=2026}}</ref> ==Norðurland vestra== ===[[Skagafjörður (sveitarfélag)|Skagafjörður]]=== ===[[Húnabyggð]]=== ===[[Húnaþing vestra]]=== ===[[Sveitarfélagið Skagaströnd]]=== ==Norðurland eystra== ===[[Akureyri]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akureyri}} ===[[Norðurþing]]=== ===[[Fjallabyggð]]=== ===[[Dalvíkurbyggð]]=== ===[[Þingeyjarsveit]]=== ===[[Eyjafjarðarsveit]]=== ===[[Hörgársveit]]=== ===[[Langanesbyggð]]=== ===[[Svalbarðsstrandarhreppur]]=== ===[[Grýtubakkahreppur]]=== ===[[Tjörneshreppur]]=== ==Austurland== ===[[Fjarðabyggð]]=== ===[[Múlaþing]]=== ===[[Vopnafjarðarhreppur]]=== ===[[Fljótsdalshreppur]]=== ==Suðurland== ===[[Sveitarfélagið Árborg]]=== ===[[Vestmannaeyjar]]=== ===[[Hveragerði]]=== ===[[Sveitarfélagið Ölfus]]=== ===[[Sveitarfélagið Hornafjörður]]=== ===[[Rangárþing eystra]]=== ===[[Rangárþing ytra]]=== ===[[Bláskógabyggð]]=== ===[[Hrunamannahreppur]]=== ===[[Flóahreppur]]=== ===[[Mýrdalshreppur]]=== ===[[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]]=== ===[[Skaftárhreppur]]=== ===[[Grímsnes- og Grafningshreppur]]=== ===[[Ásahreppur]]=== ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Sveitarstjórnarkosningar}} {{Íslensk stjórnmál}} [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi]] hm0716yq4uhjcyubu9dec36s51wafqw 1962971 1962970 2026-05-12T20:04:33Z Bjarki S 9 /* Akureyri */ 1962971 wikitext text/x-wiki '''Sveitastjórnarkosningarnar á Íslandi 2026''' verða haldnar þann [[16. maí]] [[2026]]. Kjörin verður 61 sveitarstjórn en þeim fækkar um þrjár frá [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|seinustu kosningum]] vegna sameininga sveitarfélaga sem þegar hafa farið fram eða taka munu gildi eftir kosningarnar. ==Framkvæmd== Sveitarstjórnir eru kjörnar annað hvort með [[Listakosning|listakosningu]] eða [[Óbundin kosning|óbundinni kosningu]] en síðari kosturinn felur í sér persónukjör þar sem allir kjörgengir einstaklingar í sveitarfélagi eru í framboði nema þeir sem sérstaklega hafa skorast undan því. Óbundin kosning fer fram ef enginn framboðslisti kemur fram fyrir framboðsfrest en ef aðeins einn framboðslisti berst, þá teljast efstu menn þess lista sjálfkjörnir (jafn margir og sætin eru í sveitarstjórninni). Fjöldi sveitarstjórnarmanna er misjafn eftir sveitarfélögum en stendur þó alltaf á oddatölu. Fæstir geta þeir verið fimm en flestir eru þeir í Reykjavík þar sem þeir eru 23. Fyrir þessar sveitarstjórnarkosningar var sett í kosningalög sérstakt tímabundið ákvæði vegna [[Sundhnúkseldar|náttúruhamfara við Grindavík]] sem leyfir þeim kjósendum sem höfðu [[lögheimili]] þar fyrir rýmingu bæjarins 10. nóvember 2023 en hafa flutt það í annað sveitarfélag að velja hvort þeir verði á kjörskrá í Grindavík eða í því sveitarfélagi þar sem þeir hafa nú lögheimili.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-19-grindvikingar-fa-ad-velja-um-hvar-their-kjosa-467464|titill=Grindvíkingar fá að velja um hvar þeir kjósa|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=19. febrúar|ár=2026}}</ref> ==Yfirlit== {| class="wikitable sortable" |+ Yfirlit framboða í öllum sveitarfélögum. Raðað eftir fjölda kjósenda á kjörskrá. ! colspan="2" | Sveitarfélag ! colspan="7" | Framboð í fleiri en einu sveitarfélagi ! colspan="4" rowspan="2" class=unsortable | Önnur framboð ! rowspan="2" class=unsortable |Umfjöllun |- !Nafn ! Kjósendur ! class=unsortable | {{LB|B}} ! class=unsortable | {{LB|C}} ! class=unsortable | {{LB|D}} ! class=unsortable | {{LB|J}} ! class=unsortable | {{LB|M}} ! class=unsortable | {{LB|S}} ! class=unsortable | {{LB|V}}/{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} |- |[[Reykjavík]] |style="text-align:right" | 108.545 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} |{{LB|J}} |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} |{{LB|F}} |{{LB2|G|Góðan daginn}} |{{LB|P}} |{{LB2|R|Okkar borg}} |[[#Reykjavík|Umfjöllun]] |- |[[Kópavogur]] | style="text-align:right" | 30.949 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} |{{LB|J}} |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} | | | | |[[#Kópavogur|Umfjöllun]] |- |[[Hafnarfjörður]] | style="text-align:right" | 24.593 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} | | | | |[[#Hafnarfjörður|Umfjöllun]] |- |[[Reykjanesbær]] | style="text-align:right" | 17.086 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Reykjanesbær|Umfjöllun]] |- |[[Garðabær]] | style="text-align:right" | 15.730 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | |{{LB2|G|Garðabæjarlistinn|#ffc103}} | | | |[[#Garðabær|Umfjöllun]] |- |[[Akureyri]] | style="text-align:right" | 15.547 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} |{{LB2|A|Akureyrarlistinn|#0176d3}} |{{LB2|L|Bæjarlisti Akureyrar|#f36f21}} | | |[[#Akureyri|Umfjöllun]] |- |[[Mosfellsbær]] | style="text-align:right" | 10.391 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | |{{LB2|L|Vinir Mosfellsbæjar|#ffff01|#707070}} | | | |[[#Mosfellsbær|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Árborg|Árborg]] | style="text-align:right" | 9.567 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | | | | | |[[#Sveitarfélagið Árborg|Umfjöllun]] |- |[[Akranes]] |style="text-align:right" | 6.296 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Akranes|Umfjöllun]] |- |[[Fjarðabyggð]] |style="text-align:right" | 3.976 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Fjarðabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Múlaþing]] |style="text-align:right" | 3.949 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | |{{LB|V}} |{{LB2|L|Austurlistinn og Viðreisn|#cb6be6}} | | | |[[#Múlaþing|Umfjöllun]] |- |[[Seltjarnarnes]] |style="text-align:right" | 3.541 | | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Seltjarnarnes|Umfjöllun]] |- |[[Vestmannaeyjar]] |style="text-align:right" | 3.540 | | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|E|Eyjalistinn|#fe8212}} | | | |[[#Vestmannaeyjar|Umfjöllun]] |- |[[Skagafjörður (sveitarfélag)|Skagafjörður]] |style="text-align:right" | 3.297 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|L|Byggðalistinn|black|white}} | | | |[[#Skagafjörður|Umfjöllun]] |- |[[Suðurnesjabær]] |style="text-align:right" | 3.152 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Suðurnesjabær|Umfjöllun]] |- |[[Borgarbyggð]] og [[Skorradalshreppur|Skorradalshr.]] |style="text-align:right" | 3.141 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|A|Borgarbyggðarlistinn|#195184}} | | | |[[#Borgarbyggð og Skorradalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Ísafjarðarbær]] |style="text-align:right" | 2.976 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Ísafjarðarbær|Umfjöllun]] |- |[[Hveragerði]] |style="text-align:right" | 2.567 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | |{{LB2|O|Okkar Hveragerði}} | | | |[[#Hveragerði|Umfjöllun]] |- |[[Norðurþing]] |style="text-align:right" | 2.345 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} | | | | |[[#Norðurþing|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Ölfus|Svf. Ölfus]] |style="text-align:right | 2.212 | | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | | | | | |[[#Sveitarfélagið Ölfus|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Hornafjörður|Svf. Hornafjörður]] |style="text-align:right" | 1.922 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|K|Kex framboðið}} | | | |[[#Sveitarfélagið Hornafjörður|Umfjöllun]] |- |[[Fjallabyggð]] |style="text-align:right" | 1.555 | | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | |{{LB2|H}} | | | |[[#Fjallabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Rangárþing eystra]] |style="text-align:right" | 1.547 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|N}} | | | |[[#Rangárþing eystra|Umfjöllun]] |- |[[Rangárþing ytra]] |style="text-align:right" | 1.518 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|Á}} | | | |[[#Rangárþing ytra|Umfjöllun]] |- |[[Dalvíkurbyggð]] |style="text-align:right" | 1.478 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|K}} | | |[[#Dalvíkurbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Vogar|Svf. Vogar]] |style="text-align:right" | 1.474 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|E}} |{{LB2|L}} | |[[#Sveitarfélagið Vogar|Umfjöllun]] |- |[[Snæfellsbær]] |style="text-align:right" | 1.269 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB|D}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Snæfellsbær|Umfjöllun]] |- |[[Grindavík]] |style="text-align:right" | 1.118 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | | | | | |[[#Grindavík|Umfjöllun]] |- |[[Þingeyjarsveit]] |style="text-align:right" | 1.114 | | | | | | | |{{LB2|Á}} |{{LB2|L}} |{{LB2|N}} | |[[#Þingeyjarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Vesturbyggð]] |style="text-align:right" | 1.097 | | | | | | | |{{LB2|N}} |{{LB2|V}} | | |[[#Vesturbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Húnabyggð]] |style="text-align:right" | 1.034 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} | | | |[[#Húnabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Stykkishólmur|Svf. Stykkishólmur]] |style="text-align:right" | 1.034 | | | | | | | |{{LB2|H}} |{{LB2|Í}} | | |[[#Sveitarfélagið Stykkishólmur|Umfjöllun]] |- |[[Bláskógabyggð]] |style="text-align:right" | 988 | | | | | | | |{{LB2|T}} |{{LB2|Þ}} | | |[[#Bláskógabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Húnaþing vestra]] |style="text-align:right" | 963 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|N}} | | | |[[#Húnaþing vestra|Umfjöllun]] |- |[[Eyjafjarðarsveit]] |style="text-align:right" | 907 | | | | | | | |{{LB2|F}} |{{LB2|K}} | | |[[#Eyjafjarðarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Bolungarvík]] |style="text-align:right" | 774 | | | | | | | |{{LB2|K}} |{{LB2|O}} | | |[[#Bolungarvík|Umfjöllun]] |- |[[Hörgársveit]] |style="text-align:right | 715 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|G}} |{{LB2|H}} | | |[[#Hörgársveit|Umfjöllun]] |- |[[Hrunamannahreppur]] |style="text-align:right" | 678 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|L}} | | | |[[#Hrunamannahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Mýrdalshreppur]] |style="text-align:right" | 666 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|Z}} | | |[[#Mýrdalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Hvalfjarðarsveit]] |style="text-align:right" | 657 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|Í}} | | |[[#Hvalfjarðarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Grundarfjarðarbær]] |style="text-align:right" | 639 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | | | | | |[[#Grundarfjarðarbær|Umfjöllun]] |- |[[Grímsnes- og Grafningshreppur]] |style="text-align:right" | 579 | | | | | | | |{{LB2|E}} |{{LB2|Ö}} | | |[[#Grímsnes- og Grafningshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Flóahreppur]] |style="text-align:right" | 567 | | | | | | | |{{LB2|I}} |{{LB2|T}} | | |[[#Flóahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Dalabyggð]] |style="text-align:right" | 534 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Dalabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]] |style="text-align:right" | 497 | | | | | | | |{{LB2|E}} |{{LB2|L}} | | |[[#Skeiða- og Gnúpverjahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Vopnafjarðarhreppur]] |style="text-align:right" | 494 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|O}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Vopnafjarðarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Langanesbyggð]] |style="text-align:right" | 455 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Langanesbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Skaftárhreppur]] |style="text-align:right" | 454 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|Ö}} | | | |[[#Skaftárhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Svalbarðsstrandarhreppur]] |style="text-align:right" | 377 | | | | | | | |{{LB2|H}} |{{LB2|S}} |{{LB2|Ö}} | |[[#Svalbarðsstrandarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Skagaströnd|Svf. Skagaströnd]] |style="text-align:right" | 352 |{{LB|B}} | | | | |{{LB|S}} | |{{LB2|K}} | | | |[[#Sveitarfélagið Skagaströnd|Umfjöllun]] |- |[[Strandabyggð]] |style="text-align:right" | 350 |{{LB|B}} | | | | | | |{{LB2|G}} |{{LB2|T}} | | |[[#Strandabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Grýtubakkahreppur]] |style="text-align:right" | 281 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Grýtubakkahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Kjósarhreppur]] |style="text-align:right" | 276 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|A}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Kjósarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Ásahreppur]] |style="text-align:right" | 224 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Ásahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Reykhólahreppur]] |style="text-align:right" | 196 | | | | | |{{LB|S}} | |{{LB2|R}} | | | |[[#Reykhólahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Súðavíkurhreppur]] |style="text-align:right" | 176 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|E}} | | |[[#Súðavíkurhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Fljótsdalshreppur]] |style="text-align:right" | 95 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Fljótsdalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Kaldrananeshreppur]] |style="text-align:right" | 92 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Kaldrananeshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Eyja- og Miklaholtshreppur]] |style="text-align:right" | 83 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Eyja- og Miklaholtshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Árneshreppur]] |style="text-align:right" | 57 | | | | | | | |{{LB2|Á}} |{{LB2|S}} | | | [[#Árneshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Tjörneshreppur]] |style="text-align:right" | 44 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|T}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Tjörneshreppur|Umfjöllun]] |} ==Höfuðborgarsvæðið== === [[Reykjavík]] === {{Sjá einnig|Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=[[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]] |votes3= |seats3=4 |sc3= |party6=[[Viðreisn]] (C) |cand6=[[Björg Magnúsdóttir]] |votes6= |seats6=1 |sc6= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Hildur Björnsdóttir]] |votes1= |seats1=6 |sc1= |party10=Góðan daginn (G) |color10= |cand10=Ingimar Þór Friðriksson |votes10= |seats10= |sc10= |party7=[[Flokkur fólksins]] (F) |cand7=[[Guðmundur Ingi Þóroddsson]] |votes7= |seats7=1 |sc7= |party5=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |cand5=[[Silja Sóley Birgisdóttir]] |votes5= |seats5=2 |sc5= |party8=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand8=[[Ari Edwald]] |votes8= |seats8=0 |sc8= |party4=[[Píratar]] (P) |cand4=[[Kristinn Jón Ólafsson]] |votes4= |seats4=3 |sc4= |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=[[Pétur Marteinsson]] |votes2= |seats2=5 |sc2= |party9=[[Vinstrið]] (A) |color9=#023f38 |cand9=[[Sanna Magdalena Mörtudóttir]] |votes9= |seats9= |sc9= |party11=Okkar borg (R) |color11= |cand11=Sigfús Aðalsteinsson |votes11= |seats11= |sc11= |party12=Vinstri græn (ekki í framboði) |cand12=- |votes12= |seats12=1 |sc12= |invalid= |blank= |electorate= }} Í kjölfar borgarstjórnarkosninga 2022 var myndaður meirihluti [[Samfylkingin|Samfylkingar]], [[Framsóknarflokkur|Framsóknarflokks]], [[Viðreisn]]ar og [[Píratar|Pírata]]. Samkvæmt samkomulagi flokkanna gegndi [[Dagur B. Eggertsson]], oddviti Samfylkingar, hlutverki borgarstjóra fram í janúar 2024 en þá tók [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]], oddviti Framsóknar, við embættinu. Upp úr þessu meirihlutasamstarfi slitnaði í febrúar 2025, m.a. vegna ágreinings um skipulagsmál vegna [[Reykjavíkurflugvöllur|Reykjavíkurflugvallar]]. Nýr fimm flokka meirihluti Samfylkingar, Pírata, [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokksins]] og [[Flokkur fólksins|Flokks fólksins]] tók þá við og [[Heiða Björg Hilmisdóttir]] tók við embætti borgarstjóra, en hún var þá orðin oddviti Samfylkingar í borgarstjórn eftir að Dagur [[Alþingiskosningar 2024|náði kjöri á Alþingi]] og vék úr borgarstjórn. Í skoðanakönnununum hefur fylgi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokks]], Samfylkingar, Viðreisnar og [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokksins]] verið að mælast hærra en það fylgi sem flokkarnir fengu árið 2022, en Miðflokkurinn fékk þá engann mann kjörinn í borgarstjórn. Á móti hefur fylgi við Framsóknarflokkinn minnkað verulega og einnig nokkuð hjá Pírötum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252811685d/ny-konnun-synir-meiri-hlutann-fallinn-i-borginni|titill=Ný könnun sýnir meiri­hlutann fallinn í borginni|höfundur=Sunna Sæmundsdóttir|útgefandi=Vísir.is|mánuður=2. desember|ár=2025}}</ref> Nokkur umræða hefur átt sér stað um möguleika á sameiginlegu framboði vinstri flokka. Sanna Magdalena Mörtudóttir sem nú er oddviti Sósíalistaflokksins í borgarstjórn gaf út að hún hyggi á framboð undir merkjum „Vors til vinstri“ og bauð öðrum að vera með. Vinstri græn þáðu boðið og var nafninu síðar breytt í ''Vinstrið''.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252816686d|titill=Sanna býður sig fram undir merkjum Vors til vinstri|höfundur=Árni Sæberg|útgefandi=Vísir.is|mánuður=12. desember|ár=2025}}</ref> ===[[Kópavogur]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Kópavogi}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Orri Hlöðversson |votes2= |seats2=2 |sc2= |party3=[[Viðreisn]] (C) |cand3=María Ellen Steingrímsdóttir |votes3= |seats3=1 |sc3= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Ásdís Kristjánsdóttir]] |votes1= |seats1=4 |sc1= |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |cand7=Markús Candi |votes7= |seats7= |sc7= |party6=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand6=Einar Jóhannes Guðnason |votes6= |seats6=0 |sc6= |party4=[[Samfylkingin]] (S) |cand4=Jónas Már Torfason |votes4= |seats4=1 |sc4= |party5=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn og óháð]] (V) |cand5=Anna Sigríður Hafliðadóttir |votes5= |seats5=0 |sc5= |party8=Vinir Kópavogs (ekki í framboði) |cand8=- |votes8= |seats8=3 |sc8= |valid= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Hafnarfjörður]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Hafnarfirði}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=[[Valdimar Víðisson]] |votes3= |seats3=2 |sc3= |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Karólína Helga Símonardóttir |votes4= |seats4=1 |sc4= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Orri Björnsson]] |votes1= |seats1=4 |sc1= |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=Einar Geir Þorsteinsson |votes5= |seats5=0 |sc5= |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=[[Guðmundur Árni Stefánsson]] |votes2= |seats2=4 |sc2= |party6=[[Vinstrið]] (A) |color6=#023f38 |cand6=Ester Bíbí Ásgeirsdóttir |votes6= |seats6= |sc6= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Garðabær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand4=[[Hlynur Bæringsson]] |votes4= |seats4=1 |sc4= |party3=[[Viðreisn]] (C) |cand3=Guðlaugur Kristmundsson |votes3= |seats3=1 |sc3= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Almar Guðmundsson]] |votes1= |seats1=7 |sc1= |party2=[[Garðabæjarlistinn]] (G) |color2=#ffc103 |cand2=Þorbjörg Þorvaldsdóttir |votes2= |seats2=2 |sc2= |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=[[Lárus Guðmundsson]] |votes5= |seats5=0 |sc5= |party6=[[Samfylkingin]] (S) |cand6=Kjartan Atli Kjartansson |votes6= |seats6= |sc6= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Mosfellsbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party1=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand1=Sævar Birgisson |votes1= |seats1=4 |sc1= |party5=[[Viðreisn]] (C) |cand5=Gylfi Þór Þorsteinsson |votes5= |seats5=1 |sc5= |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Hilmar Gunnarsson |votes2= |seats2=4 |sc2= |party3=[[Vinir Mosfellsbæjar]] (L) |color3=#ffff01 |cand3=Árni Jónsson |votes3= |seats3=1 |sc3= |party7=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand7=[[Sveinn Óskar Sigurðsson]] |votes7= |seats7=0 |sc7= |party4=[[Samfylkingin]] (S) |cand4=Ólafur Ingi Óskarsson |votes4= |seats4=1 |sc4= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Seltjarnarnes]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Þór Sigurgeirsson |votes1= |seats1=4 |sc1= |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=Skafti Harðarson |votes3= |seats3= |sc3= |party2=[[Samfylkingin|Samfylking]], [[Viðreisn]] og óháðir (S) |cand2=Kristinn Ólafsson |votes2= |seats2=3 |sc2= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Kjósarhreppur]]=== {| class="wikitable" ! Fulltrúar |- | Jóhanna Hreinsdóttir |- | Sigurþór I. Sigurðsson |- | Jón Þorgeir Sigurðsson |- | Þóra Jónsdóttir |- | Díana Þorsteinsdóttir |} Einungis kom fram einn framboðslisti (A listi - Íbúar í Kjós). Fimm efstu menn listans verða því sjálfkjörnir og engar kosningar fara fram í sveitarfélaginu. ==Suðurnes== ===[[Reykjanesbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Halldóra Fríða Þorvaldsdóttir |votes2= |seats2=3 |sc2= |party5=[[Viðreisn]] (C) |cand5=Arnar Páll Guðmundsson |votes5= |seats5= |sc5= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Vilhjálmur Árnason (stjórnmálamaður)|Vilhjálmur Árnason]] |votes1= |seats1=3 |sc1= |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Gunnlaugur Kárason |votes4= |seats4=0 |sc4= |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=Guðný Birna Guðjónsdóttir |votes3= |seats3=3 |sc3= |party6=Umbót (ekki í framboði) |cand6=- |votes6= |seats6=1 |sc6= |party7=Bein leið (ekki í framboði) |cand7=- |votes7= |seats7=1 |sc7= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Suðurnesjabær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party3=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og óháðir]] (B) |cand3=Anton Kristinn Guðmundsson |votes3= |seats3=2 |sc3= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|D-listinn og óháðir]] (D) |cand1=Haukur Andreasson |votes1= |seats1=3 |sc1= |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Daði Bergþórsson |votes4= |seats4= |sc4= |party2=[[Samfylkingin|Samfylkingin og óháðir]] (S) |cand2=Svavar Grétarsson |votes2= |seats2=2 |sc2= |party5=Bæjarlistinn (ekki í framboði) |color5= |cand5=- |votes5= |seats5=2 |sc5= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Sveitarfélagið Vogar]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party4=Fyrir samfélagið (A) |cand4=Gunnar J. Helgason |votes4= |seats4= |sc4= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand1=Björg Ásta Þórðardóttir |votes1= |seats1=3 |sc1= |party2=Framboðsfélag E-listans (E) |color2= |cand2=Birgir Örn Ólafsson |votes2= |seats2=3 |sc2= |party3=Framfarafélag L-listans (L) |color3= |cand3=Kristinn Björgvinsson |votes3= |seats3=1 |sc3= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Grindavík]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=Ásrún Helga Kristinsdóttir |votes3= |seats3=1 |sc3= |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Guðbjörg Eyjólfsdóttir |votes2= |seats2=2 |sc2= |party1=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand1=Magnús Már Jakobsson |votes1= |seats1=3 |sc1= |party4=Rödd unga fólksins (ekki í framboði) |cand4=- |votes4= |seats4=1 |sc4= |invalid= |blank= |electorate= }} ==Vesturland== ===[[Akranes]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akranesi}} ===[[Borgarbyggð]] og [[Skorradalshreppur]]=== Sameining Borgarbyggðar og Skorradalshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í september 2025 og tekur gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninga. ===[[Snæfellsbær]]=== ===[[Sveitarfélagið Stykkishólmur]]=== ===[[Grundarfjarðarbær]]=== ===[[Hvalfjarðarsveit]]=== ===[[Dalabyggð]]=== ===[[Eyja- og Miklaholtshreppur]]=== ==Vestfirðir== ===[[Ísafjarðarbær]]=== ===[[Vesturbyggð]]=== ===[[Bolungarvík]]=== ===[[Strandabyggð]]=== ===[[Reykhólahreppur]]=== ===[[Súðavíkurhreppur]]=== ===[[Kaldrananeshreppur]] og [[Árneshreppur]]=== Sameining Kaldrananeshrepps og Árneshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í mars 2026 og átti að taka gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninganna en framkvæmd íbúakosninganna var kærð til innviðaráðuneytisins sem mun ekki úrskurða í málinu fyrir sveitarstjórnarkosningar. Sveitarstjórnarkosningar fara því fram í sitt hvoru lagi í hreppunum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-04-10-kosid-i-tvennu-lagi-a-strondum-thratt-fyrir-sameiningu-472418|titill=Kosið í tvennu lagi á Ströndum þrátt fyrir sameiningu|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=10. apríl|ár=2026}}</ref> ==Norðurland vestra== ===[[Skagafjörður (sveitarfélag)|Skagafjörður]]=== ===[[Húnabyggð]]=== ===[[Húnaþing vestra]]=== ===[[Sveitarfélagið Skagaströnd]]=== ==Norðurland eystra== ===[[Akureyri]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akureyri}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |seatstitle=Kjörnir fulltrúar<br>2022 |party7=Akureyrarlistinn (A) |colour7=#0176d3 |cand7=Þórhallur Jónsson |votes7= |seats7=- |sc7= |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=Sunna Hlín Jóhannesdóttir |votes3= |seats3=2 |sc3= |party8=[[Viðreisn]] (C) |cand8=Lovísa Oktavía Eyvindsdóttir |votes8= |seats8=- |sc8= |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=[[Berglind Ósk Guðmundsdóttir]] |votes2= |seats2=2 |sc2= |party1=[[Bæjarlisti Akureyrar|L-listinn, Bæjarlisti Akureyrar]] (L) |color1=#f36f21 |cand1=Óðinn Svan Óðinsson |votes1= |seats1=3 |sc1= |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=Hlynur Jóhannsson |votes5= |seats5=1 |sc5= |party4=[[Samfylkingin]] (S) |cand4=Sindri S. Kristjánsson |votes4= |seats4=1 |sc4= |party6=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |cand6=Jana Salóme Ingibjargar Jósepsdóttir |votes6= |seats6=1 |sc6= |party9=Flokkur fólksins (ekki í framboði) |cand9=- |votes9= |seats9=1 |sc9= |invalid= |blank= |electorate= }} ===[[Norðurþing]]=== ===[[Fjallabyggð]]=== ===[[Dalvíkurbyggð]]=== ===[[Þingeyjarsveit]]=== ===[[Eyjafjarðarsveit]]=== ===[[Hörgársveit]]=== ===[[Langanesbyggð]]=== ===[[Svalbarðsstrandarhreppur]]=== ===[[Grýtubakkahreppur]]=== ===[[Tjörneshreppur]]=== ==Austurland== ===[[Fjarðabyggð]]=== ===[[Múlaþing]]=== ===[[Vopnafjarðarhreppur]]=== ===[[Fljótsdalshreppur]]=== ==Suðurland== ===[[Sveitarfélagið Árborg]]=== ===[[Vestmannaeyjar]]=== ===[[Hveragerði]]=== ===[[Sveitarfélagið Ölfus]]=== ===[[Sveitarfélagið Hornafjörður]]=== ===[[Rangárþing eystra]]=== ===[[Rangárþing ytra]]=== ===[[Bláskógabyggð]]=== ===[[Hrunamannahreppur]]=== ===[[Flóahreppur]]=== ===[[Mýrdalshreppur]]=== ===[[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]]=== ===[[Skaftárhreppur]]=== ===[[Grímsnes- og Grafningshreppur]]=== ===[[Ásahreppur]]=== ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Sveitarstjórnarkosningar}} {{Íslensk stjórnmál}} [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi]] exl3nqjcxsimicv5039uamfn883gwh0 0 184173 1962961 1962906 2026-05-12T16:26:21Z Hvellgeiri 101681 1962961 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | skammstöfun = GAS | fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1988|9|12}} | fæðingarstaður = | stjórnmálaflokkur = [[Samfylkingin]] | háskóli = | maki = | börn = | titill = | stjórnartíð_start = | forveri1 = | AÞ_CV = 1515 | AÞ_frá1 = 2024 | AÞ_til1 = | AÞ_kjördæmi1 = [[Suðvesturkjördæmi]] | AÞ_flokkur1 = Samfylkingin }} '''Guðmundur Ari Sigurjónsson''' (f. [[12. september]] [[1988]]) er [[Ísland|íslenskur]] stjórnmálamaður og afrekshlaupari sem hefur setið á [[Alþingi]] fyrir [[Samfylkingin|Samfylkinguna]] síðan [[Alþingiskosningar 2024|2024]]. Áður var hann oddviti og bæjarfulltrúi flokksins á [[Seltjarnarnes|Seltjarnarnesi]] í sveitarstjórnarkosningunum [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2018|2018]] og [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|2022]]. Hann gaf kost á sér í formannsslag [[Samfylkingin|Samfylkingarinnar]] árið [[2016]] en tapaði illa fyrir [[Oddný G. Harðardóttir|Oddný G. Harðardóttur]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161682844d/ungur-seltirningur-tekur-formannsslaginn|title=Ungur Seltirningur tekur formannsslaginn - Vísir|last=Eiðsson|first=Jóhann Óli|date=2016-03-24|website=visir.is|language=is|access-date=2025-01-03}}</ref> Guðmundur Ari hefur einnig tekið þátt í almenningshlaupum. Árið 2026 sigraði hann karlaflokk í 3,5 km hlaupi Neshlaupsins á tímanum 14:31.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262881362d/thing-madur-a-verd-launa-palli-med-skolastrakum-aud-vitad-er-thetta-fyndid-|title=Þing­maður á verð­launa­palli með skólastrákum: „Auð­vitað er þetta fyndið“ - Vísir|last=Másson|first=Agnar Már|date=2026-10-05|website=visir.is|language=is|access-date=2026-05-11}}</ref> == Afreksíþróttaferill == Árið 2026 vakti Guðmundur Ari athygli þegar hann fagnaði sigri í karlaflokki 3,5 km Neshlaupsins, í 2.sæti á eftir þingflokksformanninum kom Magnús Kjartan Kristinsson, níu ára,og í 3. sæti Leó Norðfjörð þriggja ára.<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/fokus/2026/05/11/thingmadur-samfylkingarinnar-uppskar-gull-skemmtiskokki-sigradi-barnunga-keppendur/|title=Þingmaður Samfylkingarinnar uppskar gull í skemmtiskokki - Sigraði barnunga keppendur|date=2026-05-11|website=DV|language=is|access-date=2026-05-11}}</ref> Guðmundur Ari birti færslu á samfélagsmiðlinum Facebook þar sem hann sagði þetta vera í fyrsta sinn sem hann hafði borið sigur úr bítum á íþróttamóti<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262881362d/thing-madur-a-verd-launa-palli-med-skolastrakum-aud-vitad-er-thetta-fyndid-|title=Þing­maður á verð­launa­palli með skólastrákum: „Auð­vitað er þetta fyndið“ - Vísir|last=Másson|first=Agnar Már|date=2026-10-05|website=visir.is|language=is|access-date=2026-05-11}}</ref> == Tilvísanir == <references/> {{Núverandi alþingismenn}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1988]] [[Flokkur:Þingmenn Samfylkingarinnar]] l2gt0plxgb32lz6ojwz912l24ghzhe4 1962962 1962961 2026-05-12T16:44:19Z Bjarki S 9 tek aftur býsna hlutdrægar breytingar 1962962 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | skammstöfun = GAS | fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1988|9|12}} | fæðingarstaður = | stjórnmálaflokkur = [[Samfylkingin]] | háskóli = | maki = | börn = | titill = | stjórnartíð_start = | forveri1 = | AÞ_CV = 1515 | AÞ_frá1 = 2024 | AÞ_til1 = | AÞ_kjördæmi1 = [[Suðvesturkjördæmi]] | AÞ_flokkur1 = Samfylkingin }} '''Guðmundur Ari Sigurjónsson''' (f. [[12. september]] [[1988]]) er [[Ísland|íslenskur]] stjórnmálamaður sem hefur setið á [[Alþingi]] fyrir [[Samfylkingin|Samfylkinguna]] síðan [[Alþingiskosningar 2024|2024]]. Áður var hann oddviti og bæjarfulltrúi flokksins á [[Seltjarnarnes|Seltjarnarnesi]] í sveitarstjórnarkosningunum [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2018|2018]] og [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|2022]]. Hann gaf kost á sér í formannsslag [[Samfylkingin|Samfylkingarinnar]] árið [[2016]] en hafnaði fyrir [[Oddný G. Harðardóttir|Oddný G. Harðardóttur]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161682844d/ungur-seltirningur-tekur-formannsslaginn|title=Ungur Seltirningur tekur formannsslaginn - Vísir|last=Eiðsson|first=Jóhann Óli|date=2016-03-24|website=visir.is|language=is|access-date=2025-01-03}}</ref> == Tilvísanir == <references/> {{Núverandi alþingismenn}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1988]] [[Flokkur:Þingmenn Samfylkingarinnar]] a4hv95ylar3jvgu8ndkf745cpyyym6r 0 186657 1962969 1932916 2026-05-12T18:10:16Z TKSnaevarr 53243 1962969 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Augmented Arms of Medici.svg|thumb|right|Skjaldarmerki Medici-ættarinnar.]] '''Medici-ættin''' var ítalskt ættarveldi sem komst upphaflega til æðstu metorða í [[Lýðveldið Flórens|Lýðveldinu Flórens]] á tíma [[Cosimo de' Medici]] og sonarsonar hans, [[Lorenzo de' Medici|Lorenzo]] „hins mikilfenglega“, á fyrri hluta 15. aldar. Medici-ættin var upphaflega frá [[Mugello]]-dalverpinu í [[Toskana]] og auðgaðist smám saman á verslun þar til hún stofnaði [[Medici-bankinn|Medici-bankann]]. Bankinn var sá stærsti í Evrópu á 15. öld og stuðlaði að pólitískum uppgangi Medici-ættarinnar í Flórens, þótt meðlimir hennar hafi að nafninu til áfram verið óbreyttir borgarar fremur en erfðaeinvaldar fram á 16. öld. Árið 1532 áskotnaðist fjölskyldunni erfðatitillinn [[Hertogadæmið Flórens|hertogi af Flórens]]. Árið 1569 breyttist hertogadæmið í [[Stórhertogadæmið Toskana]] eftir að meira landsvæði hafði verið lagt undir það. Medici-ættin réði yfir stórhertogadæminu frá stofnun þess á tíma [[Cosimo 1.]] allt fram að andláti [[Gian Gastone de' Medici]] árið 1737. Medici-ættin gat af sér fjóra [[Páfi|páfa]] [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunnar]] — [[Leó 10.]] (1513–1521), [[Klemens 7.]] (1523–1534), [[Píus 4.]] (1559–1565) og [[Leó 11.]] (1605) — og tvær drottningar Frakklands — [[Katrín af Medici|Katrínu af Medici]] (1547–1559) og [[María af Medici|Maríu af Medici]] (1600–1610).<ref>{{cite encyclopedia |title=Medici Family – – Encyclopædia Britannica |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/372380/Medici-family |access-date=27 September 2009}}</ref> Í valdatíð fyrstu stórhertoganna dafnaði efnahagur Stórhertogatæmisins Toskana en ríkið var orðið gjaldþrota þegar [[Cosimo 3. de' Medici|Cosimo 3.]] fór með stjórn (árin 1670–1723). Medici-ættin auðgaðist upphaflega á vefnaðarvöruverslun með ullargildi Flórens, ''[[Arte della Lana]]''. Líkt og aðrar ítalskar valdafjölskyldur réð Medici-ættin yfir stjórn borgarinnar sinnar. Ættinni tókst að ná Flórens undir sína stjórn og stuðla að umhverfi þar sem list og [[húmanismi]] fengu að dafna. [[Ítalska endurreisnin]] spratt upp úr valdatíma Medici-ættarinnar og annarra ítalskra valdaætta eins og [[Visconti-ætt|Visconti-]] og [[Sforza-ætt|Sforza-ættanna]] í [[Mílanó]], [[Este-ætt|Este-ættarinnar]] í [[Ferrara]], [[Borgia-ætt|Borgia-]] og [[Della Rovere]]-ættanna í [[Róm]] og [[Gonzaga-ætt|Gonzaga-ættarinnar]] í [[Mantúa]]. Medici-bankinn var, frá stofnun hans árið 1397 til upplausnar hans 1494, ein voldugasta og virtasta stofnun í Evrópu og Medici-ættin var lengi talin auðugasta fjölskylda Evrópu. Með þessum auði gat fjölskyldan aflað sér pólitískra valda í Flórens og síðar víðar um Ítalíu og Evrópu. Viðskiptaveldi þeirra var meðal hinna fyrstu sem notuðu [[Höfuðbók|höfuðbækur]] í bókhaldi sínu með þróun [[Tvíhliða bókhald|tvíhliða bókhaldskerfis]] til að hafa eftirlit með inneignum og skuldfærslum. Medici-ættin fjármagnaði byggingu [[Péturskirkjan|Péturskirkjunnar]] og [[Dómkirkjan í Flórens|Dómkirkjunnar í Flórens]] og styrkti hugsuði og listamenn á borð við [[Donatello]], [[Filippo Brunelleschi|Brunelleschi]], [[Botticelli]], [[Leonardo da Vinci]], [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo]], [[Raffaello Sanzio|Raffaello]], [[Niccolò Machiavelli|Machiavelli]], [[Galileo Galilei|Galileo]] og [[Francesco Redi]]. Ættin fjármagnaði uppfinningu [[píanó]]sins<ref>{{Cite journal|last=Pollens |first=Stewart|date=2013|title=Bartolomeo Cristofori in Florence|url=https://archive.org/details/sim_galpin-society-journal_2013-03_66/page/6 |journal=The Galpin Society Journal|volume=66|pages=7–245|issn=0072-0127|jstor=44083109}}</ref> og færa má rök fyrir að hún hafi stutt þróun [[Ópera|óperunnar]].<ref>{{Cite web |title=Music and the Medici – The Medici Archive Project |url=https://www.medici.org/music-and-the-medici/ |access-date=2022-04-20 |language=it-IT |archive-date=2023-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123143004/https://www.medici.org/music-and-the-medici/ |url-status=dead }}</ref> Medici-ættin lék jafnframt lykilhlutverk í [[gagnsiðbótin]]ni frá upphafi [[Siðaskiptin|siðaskiptanna]] fram að [[Kirkjuþingið í Trentó|kirkjuþinginu í Trentó]] og í [[Frönsku trúarbragðastríðin|frönsku trúarbragðastríðunum]]. ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Ítalskar aðalsættir]] [[Flokkur:Medici-ætt| ]] exrzbmrsi4eje27duok8jbkd70fyam1 0 190667 1962945 1962649 2026-05-12T12:05:11Z TKSnaevarr 53243 1962945 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Péter Magyar | mynd = Peter-Magyar-portrait-2026.jpg | myndatexti1 = Péter Magyar árið 2026. | titill= Forsætisráðherra Ungverjalands | stjórnartíð_start = 9. maí 2026 | stjórnartíð_end = | forveri = [[Viktor Orbán]] | forseti = [[Tamás Sulyok]] | fæðingarnafn = Magyar Péter | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1981|3|16}} | fæðingarstaður = [[Búdapest]], [[Ungverjaland]]i | þjóðerni = [[Ungverjaland|Ungverskur]] | háskóli = {{ill|Kaþólski Pázmány Péter-háskólinn|en|Pázmány Péter Catholic University}} | starf = {{hlist|Stjórnmálamaður|erindreki|lögmaður}} | maki = {{gifting|{{ill|Judit Varga|en|Judit Varga (politician)}}|2006|2023|orsök=skildu}} | börn = 3 | stjórnmálaflokkur = [[Tisza-flokkurinn]] (2024–)<br>[[Fidesz]] (2002–2024) | undirskrift = Péter Magyar signature.svg }} '''Péter Magyar''' (f. 16. mars 1981) er [[Ungverjaland|ungverskur]] stjórnmálamaður, núverandi forsætisráðherra Ungverjalands og leiðtogi stjórnmálaflokksins [[Tisza-flokkurinn|Tisza]]. Magyar varð forsætisráðherra Ungverjalands í kjölfar stórsigurs Tisza í þingkosningum landsins í apríl 2026. ==Æviágrip== Magyar er fyrrverandi meðlimur í íhaldsflokknum [[Fidesz]], stjórnmálaflokki ungverska forsætisráðherrans [[Viktor Orbán|Viktors Orbán]]. Hann gekk í flokkinn árið 2002, þegar hann var 21 árs, og sagðist á þeim tíma dást að Orbán og [[Frjálslynt lýðræði|frjálslyndum lýðræðissinnum]] sem hefðu barist gegn [[Kommúnismi|kommúnistastjórn]] Ungverjalands á tíma [[Kalda stríðið|kalda stríðsins]]. Í stjórnartíð [[Ungverski sósíalistaflokkurinn|Ungverska sósíalistaflokksins]] á fyrsta áratugi 20. aldar vann Magyar meðal annars ókeypis sem lögmaður við að verja stjórnarandstæðinga sem höfðu verið handteknir í mótmælum gegn ríkisstjórninni.<ref name=vísirkk>{{Vefheimild|titill=Innan­búðar­maðurinn sem lagði Or­bán|url=https://www.visir.is/g/20262868292d/innan-budar-madurinn-sem-lagdi-or-ban|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=13. apríl 2026|höfundur=Kjartan Kjartansson|skoðað=13. apríl 2026}}</ref> Eiginkona Magyar frá 2006 til 2023, {{ill|Judit Varga|en|Judit Varga (politician)}}, er einnig stjórnmálakona innan Fidesz. Þau fluttu saman til Brussel árið 2009 þar sem Varga vann sem aðstoðarkona ungversks [[Evrópuþingið|Evrópuþingmanns]]. Magyar sá á þeim tíma um þrjú börn þeirra en var síðar ráðinn til starfa hjá fastanefnd Ungverjalands hjá [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]]. Judit Varga var skipuð dómsmálaráðherra í ríkisstjórn Viktors Orbán árið 2019 og talið er að Magyar hafi gramist að hann hafi ekki hlotið álíka frama innan Fidesz-flokksins. Hjónin skildu árið 2023 og Magyar vísaði meðal annars til pólitísks ágreinings milli þeirra sem ástæðu.<ref name=vísirkk/> Ári eftir að þau skildu varð Varga að segja af sér vegna hneykslismáls. Málið snerist um staðfestingu Varga á [[náðun]] yfir manni sem hafði hlotið dóm fyrir að þrýsta á börn sem höfðu orðið fyrir kynferðisofbeldi á ríkisreknu barnaheimili að draga ásakanir sínar til baka. [[Katalin Novák]], forseti Ungverjalands, sagði einnig af sér fyrir að hafa náðað manninn.<ref>{{Vefheimild|titill=Forseti Ungverjalands segir af sér|url=https://samstodin.is/2024/02/forseti-ungverjalands-segir-af-ser/|útgefandi=[[Samstöðin]]|dags=11. febrúar 2024|skoðað=11. febrúar 2024|höfundur=Freyr Rögnvaldsson}}</ref> Eftir afsögn hennar birti Magyar hljóðupptöku af Varga þar sem hún heyrðist tala um að Viktor Orbán hefði haft afskipti af spillingarrannsókn lögreglunnar. Magyar birti færslu á samfélagsmiðlum þar sem hann fordæmdi spillingu í landinu og varð þannig skyndilega þjóðþekktur stjórnmálamaður.<ref name=vísirkk/> Magyar gekk í kjölfarið í [[Tisza-flokkurinn|Tisza-flokkinn]] og stórefldi hann með aðstoð ungverskra athafna- og áhrifamanna með það að markmiði að losa tök Fidesz á stjórnmálalífi Ungverjalands. Flokkurinn hlaut 29,6 prósent atkvæðanna í {{ill|Evrópuþingskosningar 2024|en|2024 European Parliament election|lt=Evrópuþingskosningunum 2024}}, næstmest fylgi á eftir Fidesz, sem tapaði fylgi.<ref name=vísirkk/> Eftir þetta var í auknum mæli litið á Magyar sem trúverðugan keppinaut Orbáns um forsætisráðherrastólinn og Tisza tók afgerandi forystu í skoðanakönnunum í aðdraganda þingkosninga sem haldnar voru 12. apríl 2026.<ref>{{Vefheimild|titill=Kerfissigur Orbans eða ungversk lýðræðisbylting|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-04-11-kerfissigur-orbans-eda-ungversk-lydraedisbylting-472432|útgefandi=[[RÚV]]|dags=11. apríl 2026|höfundur=Bjarni Pétur Jónsson|skoðað=13. apríl 2026}}</ref> Magyar og Orbán báru hvorn annan þungum sökum í aðdraganda kosninganna, meðal annars um að ganga erinda erlendra ríkja og beita leyniþjónustunni í eigin þágu.<ref>{{Vefheimild|titill=Magyar og Orban skiptast á skotum í aðdraganda kosninga|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-04-10-magyar-og-orban-skiptast-a-skotum-i-addraganda-kosninga-472384|útgefandi=[[RÚV]]|dags=10. apríl 2026|höfundur=Björn Malmquist|skoðað=13. apríl 2026}}</ref> Tisza vann afgerandi sigur í kosningunum 12. apríl 2026. Viktor Orbán viðurkenndi ósigur á kosninganótt og sagði niðurstöðuna sára en skýra.<ref>{{Vefheimild|titill=Viktor Orbán viðurkennir ósigur|url=https://www.dv.is/pressan/2026/04/12/viktor-orban-jatar-osigur/|útgefandi=[[DV]]|dags=12. apríl 2026|skoðað=13. apríl 2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Orbán játar sig sigraðan| url=https://www.visir.is/g/20262868090d/orban-jatar-sig-sigradan|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=11. apríl 2026|skoðað=12. apríl 2026|höfundur=Agnar Már Másson}}</ref> Eftir sigurinn sagði Magyar nýtt tímabil hafið í Ungverjalandi og að landið yrði aftur sterkur bandamaður innan [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]] og [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] undir hans stjórn.<ref>{{Vefheimild|titill=„Verður aftur sterkur bandamaður innan ESB og NATO“|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/04/13/verdur_aftur_sterkur_bandamadur_innan_esb_og_nato/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=13. apríl 2026 |skoðað=7. maí 2026}}</ref> Magyar hét því jafnframt að draga þá sem hann sagði hafa arðrænt þjóðina á stjórnarárum Orbáns til ábyrgðar. Hann hvatti ýmsa háttsetta embættismenn til að segja af sér, þar á meðal [[Tamás Sulyok]] forseta.<ref>{{Vefheimild|titill= Svikarar við þjóðina verði dregnir til á­byrgðar|url=https://www.visir.is/g/20262868767d/svikarar-vid-thjodina-verdi-dregnir-til-a-byrgdar|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 14. apríl 2026 |skoðað=7. maí 2026|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir}}</ref> Magyar var settur í embætti forsætisráðherra þann 9. maí 2026.<ref>{{Vefheimild|titill= Magyar settur í embætti forsætisráðherra í dag|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-05-09-magyar-settur-i-embaetti-forsaetisradherra-i-dag-474620|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 9. maí 2026 |skoðað= 9. maí 2026 |höfundur=Brynja Dögg Friðriksdóttir}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Ungverjalands| frá= 9. maí 2026| til= | fyrir=[[Viktor Orbán]]| eftir=Enn í embætti }} {{Töfluendir}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{f|1981}} {{DEFAULTSORT:Magyar, Péter}} [[Flokkur:Evrópuþingmenn]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Ungverjalands]] [[Flokkur:Ungverskir lögfræðingar]] aawgbqu7f047wo5c795o39si08ygsia 0 190946 1963000 1962910 2026-05-13T11:42:45Z Salvor 70 /* Ytri tenglar */ 1963000 wikitext text/x-wiki   [[Mynd:Sin Nombre virus Hanta TEM 1137 lores.jpg|thumb|Orthohantaveiran Sin Nombre í rafeindasmásjá]] '''Orthohantavirus''' eða hantaveira er samheiti yfir [[Veira|veirutegundir]] sem eru '''hantaveirur''' (ætt ''Hantaviridae'') sem valda sjúkdómum í mönnum, en dreifast ekki milli manna. Orthohantaveirur, sem hér á eftir eru nefndar hantaveirur eiga náttúruleg heimkynni í [[Nagdýr|nagdýrum]]. Almennt er hver hantaveira bundin við eina tegund nagdýrs og hvert nagdýr sem ber hantaveiru með eina tegund hantaveirutegund. Hantaveirur í náttúrulegum hýslum sínum valda venjulega einkennandi, viðvarandi sýkingu. Ef hantaveirur berast í menn geta þær valdið tvenns konar sjúkdómum en það eru annars vegar '''blæðandi hitasótt með nýrnaheilkenni (HFRS)''' og hins vegar '''Hantaveiru-lungnaheilkenni (HPS)'''. HFRS er aðallega af völdum hantavírusa í [[Afríka|Afríku]], [[Asía|Asíu]] og [[Evrópa|Evrópu]] og HPS er venjulega af völdum hantaveira í [[Ameríka|Ameríku]]. Hantaveirur berast aðallega í fólk með úðasmiti frá þvagi og saur nagdýra sem og frá menguðum mat eða biti og klóri nagdýra. Rigning, hitastig og raki í umhverfinu hefur áhrif á dreifingu. HFRS einkennist af nýrnasjúkdómum með nýrnabólgu, of miklu af prótíni í [[Þvag|þvagi]] og [[Blóð|blóði]] í þvagi. Dauðsföll vegna HFRS eru frá innan við 1% til 15% eftir um hvaða hantaveiru er að ræða. Mildara afbrigði af HFRS er oft kallað nephropathia epidemica en það er oft af völdum Puumala-veiru og Dobrava-Belgrade veiru. Hvað varðar HPS eru fyrstu einkenni lík [[Flensa|flensu]], með hita, höfuðverk og vöðvaverkjum, sem svo fylgir skyndileg öndunarbilun. Dánartíðni af völdum HPS er mjög há eða 30-60% sem er miklu hærra en af völdum HFRS. Í bæði HFRS og HPS er sjúkdómurinn afleiðing aukinna æðasjúkdóma, minnkandi blóðflögufjölda og of mikilla viðbragða ónæmiskerfisins. Hantaveirur fundust fyrst eftir [[Kóreustríðið]]. Í því stríði var HFRS algengur sjúkdómur hjá hermönnum sem voru staðsettir nálægt Hantan ánni. Fyrsta hantaveiran var einangruð árið [[1975|1978]] í [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]] og var sýnd fram á að hún hefði valdið þeim sýkingum sem urðu á tímum Kóreustríðsins. Innan nokkurra ára fundust aðrar hantaveirur sem valda HFRS um alla [[Evrasía|Evrasíu]]. Árið 1982 gaf [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin|Alþjóðaheilbrigðismálastofnun]] sjúkdómnum HFRS nafn og árið [[1987]] voru hantaveirur flokkaðar í fyrsta sinn. Árið [[1993]] braust út HPS hópsýking á [[Four Corners]] svæðinu í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], sem leiddi til uppgötvunar á sjúkdómum [[Nýi heimurinn|Nýja heim]]s hantaveira og öðrum sjúkdómnum sem stafar af hantaveirum. Síðan þá hafa hantaveirur fundist ekki bara í [[Nagdýr|nagdýrum]] heldur einnig í [[Moldvörpur|moldvörpum]], [[Snjáldrur|snjáldurmúsum (snjáldrum)]] og [[Leðurblökur|leðurblökum]]. Hantaveirur eru flokkaðar í [[Gamli heimurinn|Gamlaheims]] hantaveirur (Old World hantaviruses skammstafað OWHV), sem venjulega valda blæðingum og nýrnabilun (HFRS) í Afríku, Asíu og Evrópu, og [[Nýi heimurinn|Nýja heims]] hantaveirur (New World hantavirus skammstafað NWHV) sem valda hantaveiru lungnaheilkenni (HPS) í Ameríku. Dauðsföll af HFRS eru á bilinu minna en 1% til 15%, en fyrir HPS er það 30-60%.<ref >{{Cite journal |vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M |date=8 August 2023 |title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance |journal=Viruses |volume=15 |issue=8 |page=1705 |doi=10.3390/v15081705 |pmc=10459939 |pmid=37632047 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Toledo J, Haby MM, Reveiz L, Sosa Leon L, Angerami R, Aldighieri S |date=17 October 2022 |title=Evidence for Human-to-Human Transmission of Hantavirus: A Systematic Review |journal=J Infect Dis |volume=226 |issue=8 |pages=1362–1371 |doi=10.1093/infdis/jiab461 |pmc=9574657 |pmid=34515290}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Kim WK, Cho S, Lee SH, No JS, Lee GY, Park K, Lee D, Jeong ST, Song JW |date=8 January 2021 |title=Genomic Epidemiology and Active Surveillance to Investigate Outbreaks of Hantaviruses |journal=Front Cell Infect Microbiol |volume=10 |issue= |doi=10.3389/fcimb.2020.532388 |pmc=7819890 |pmid=33489927 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC |date=9 November 2023 |title=Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen |journal=Biology |volume=12 |issue=11 |page=1143 |doi=10.3390/biology12111413 |pmc=10669331 |pmid=37998012 |doi-access=free}}</ref> Alvarleiki einkenna HFRS er breytilegur eftir veirutegund: Hantaan veira veldur alvarlegu HFRS, Seoul-veira meðallagi HFRS. Puumala-veira veldur vægu afbrigði af HFRS og Dobrava-Belgrade-veira veldur sýkingu sem breytileg frá því að vera væg yfir í að vera alvarleg eftir erfðaefni.<ref>{{Cite journal |vauthors=Tariq M, Kim DM |date=March 2022 |title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis |journal=Infect Chemother |volume=54 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.3947/ic.2021.0148 |pmc=8987181 |pmid=35384417}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Klempa B, Avsic-Zupanc T, Clement J, Dzagurova TK, Henttonen H, Heyman P, Jakab F, Kruger DH, Maes P, Papa A, Tkachenko EA, Ulrich RG, Vapalahti O, Vaheri A |date= |title=Complex evolution and epidemiology of Dobrava-Belgrade hantavirus: definition of genotypes and their characteristics |journal=Arch Virol |volume=158 |issue=3 |pages=521–529 |doi=10.1007/s00705-012-1514-5 |pmc=3586401 |pmid=23090188}}</ref> Vægt form HFRS sem stafar af Puumala-veiru og Dobrava-Belgrade-veiru er oft kölluð nephropathia epidemica (NE).<ref>{{Cite journal |vauthors=Riccò M, Peruzzi S, Ranzieri S, Magnavita N |date=25 October 2021 |title=Occupational Hantavirus Infections in Agricultural and Forestry Workers: A Systematic Review and Metanalysis |journal=Viruses |volume=13 |issue=11 |page=2150 |doi=10.3390/v13112150 |pmc=8621010 |pmid=34834957 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Afzal S, Ali L, Batool A, Afzal M, Kanwal N, Hassan M, Safdar M, Ahmad A, Yang J |date=12 October 2023 |title=Hantavirus: an overview and advancements in therapeutic approaches for infection |journal=Front Microbiol |volume=14 |issue= |doi=10.3389/fmicb.2023.1233433 |pmc=10601933 |pmid=37901807 |doi-access=free}}</ref> Endurteknar sýkingar af hantaveirum hafa ekki verið greindar, þannig að bata frá sýkingu veitir líklega ævilangt ónæmi.<ref>{{Cite journal |vauthors=Hansen A, Cameron S, Liu Q, Sun Y, Weinstein P, Williams C, Han GS, Bi P |date=April 2015 |title=Transmission of haemorrhagic fever with renal syndrome in china and the role of climate factors: a review |journal=Int J Infect Dis |volume=33 |issue= |pages=212–218 |doi=10.1016/j.ijid.2015.02.010 |pmc= |pmid=25704595 |hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Krüger DH, Schönrich G, Klempa B |date=June 2011 |title=Human pathogenic hantaviruses and prevention of infection |journal=Hum Vaccin |volume=7 |issue=6 |pages=685–693 |doi=10.4161/hv.7.6.15197 |pmc=3219076 |pmid=21508676}}</ref> HFRS einkennist af fimm stigum: hita, lágþrýstingi, lágri þvagframleiðslu (oliguria), mikilli þvagframleiðslu (polyuria) og bata. Einkenni koma venjulega fram 12-16 dögum eftir smit af veirunni.<ref>{{Cite journal |vauthors=Zhang Y, Ma R, Wang Y, Sun W, Yang Z, Han M, Han T, Wu XA, Liu R |date=30 September 2021 |title=Viruses Run: The Evasion Mechanisms of the Antiviral Innate Immunity by Hantavirus |journal=Front Microbiol |volume=12 |issue= |doi=10.3389/fmicb.2021.759198 |pmc=8516094 |pmid=34659193 |doi-access=free}}</ref> Bráður nýrnasjúkdómur kemur fram með nýrnabólgu, of miklu af prótíni í þvagi (proteinuria) og blóði í þvagi (hematuria). Önnur einkenni eru höfuðverkur, neðri bakverkur, ógleði, uppköst, niðurgangur, blóðugar hægðir, og að blettir koma fram á húðinni (petechiae) og blæðing í öndunarvegi.<ref>{{Cite journal |vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M |date=8 August 2023 |title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance |journal=Viruses |volume=15 |issue=8 |page=1705 |doi=10.3390/v15081705 |pmc=10459939 |pmid=37632047 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Sehgal A, Mehta S, Sahay K, Martynova E, Rizvanov A, Baranwal M, Chandy S, Khaiboullina S, Kabwe E, Davidyuk Y |date=18 February 2023 |title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome in Asia: History, Pathogenesis, Diagnosis, Treatment, and Prevention |journal=Viruses |volume=15 |issue=2 |page=561 |doi=10.3390/v15020561 |pmc=9966805 |pmid=36851775 |doi-access=free}}</ref> Nýrunarbilun leiðir til þvagþurrðar (oliguria) og endurheimt nýrnaheilsu kemur með mjög miklu þvagrennsli (polyuria).<ref>{{Cite journal |vauthors=Tariq M, Kim DM |date=March 2022 |title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis |journal=Infect Chemother |volume=54 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.3947/ic.2021.0148 |pmc=8987181 |pmid=35384417}}</ref> Bati tekur venjulega nokkra mánuði.<ref>{{Cite journal |vauthors=Lupuşoru G, Lupuşoru M, Ailincăi I, Bernea L, Berechet A, Spătaru R, Ismail G |date=September 2021 |title=Hanta hemorrhagic fever with renal syndrome: A pathology in whose diagnosis kidney biopsy plays a major role (Review) |journal=Exp Ther Med |volume=22 |issue=33 |page=984 |doi=10.3892/etm.2021.10416 |pmc=8311249 |pmid=34345266}}</ref> Í mildari tilfellum getur verið erfitt að greina mismunandi stig HFRS, eða sum stig koma ekki fram, en í alvarlegri tilfellum geta fleiri stig komið samtímis.<ref>{{Cite journal |vauthors=Avšič-Županc T, Saksida A, Korva M |date=April 2019 |title=Hantavirus infections |journal=Clin Microbiol Infect |volume=21S |issue= |pages=e6–e16 |doi=10.1111/1469-0691.12291 |pmc= |pmid=24750436 |doi-access=free}}</ref> HPS er aðallega af völdum tveggja veira: Andes-veira og Sin Nombre-veiru. Sjúkdómurinn hefur þrjú stig: prodromal (snemma), hjarta- og lungnastig og bata. Einkenni koma fram um 1-8 vikur eftir að hafa orðið fyrir veirunni. Fyrstu einkenni eru hiti, höfuðverkur, vöðvaverkir, andnauð (dyspnea) og lágur blóðflögufjöldi (thrombocytopenia). Á hjarta- og lungnastigi er örari hjartsláttur (tachycardia), hjartsláttartruflanir koma fram(arrhythmias) og hjartaáfall. Leki úr háræðum lungna getur leitt til bráðrar andnauðar, vökvasöfnunar í lungum (pulmonary edema), lágþrýstings og vökvasöfnunar í brjóstholi (pleural effusion). Þessi einkenni geta valdið skyndilegum dauða.<ref>{{Cite journal |vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M |date=8 August 2023 |title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance |journal=Viruses |volume=15 |issue=8 |page=1705 |doi=10.3390/v15081705 |pmc=10459939 |pmid=37632047 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC |date=9 November 2023 |title=Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen |journal=Biology |volume=12 |issue=11 |page=1143 |doi=10.3390/biology12111413 |pmc=10669331 |pmid=37998012 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V |date=29 January 2022 |title=The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management |journal=Clin Kidney J |volume=15 |issue=7 |pages=1231–1252 |doi=10.1093/ckj/sfac008 |pmc=9217627 |pmid=35756741 |doi-access=free}}</ref> Eftir að hjarta- og lungnastigið gengur yfir tekur bati venjulega 3 til 6 mánuði, með pólýúríu. Þó að HFRS sé tengt við nýrnasjúkdóma og HPS við hjartasjúkdóma, getur HFRS stundum tengst hjartasjúkdóm sem einkennir HPS og HPS stundum tengst nýrnasjúkdóm sem einkennir HFRS.<ref>{{Cite journal |vauthors=Noack D, Goeijenbier M, Reusken CB, Koopmans MP, Rockx BH |date=4 August 2020 |title=Orthohantavirus Pathogenesis and Cell Tropism |journal=Front Cell Infect Microbiol |volume=10 |issue= |page=399 |doi=10.3389/fcimb.2020.00399 |pmc=7438779 |pmid=32903721 |doi-access=free}}</ref> == Útbreiðsla - Smitleiðir == {{Multiple image | direction = vertical | image1 = Rötelmaus.jpg | caption1 = Hamstur af tegundinni [[Clethrionomys glareolus]], sem er náttúrulegur hýsill fyrir Puumala veiru | image2 = Deer Mouse in Tree (6438329699).jpg | caption2 = Hamstur af tegundinni [[Peromyscus sonoriensis]], sem er náttúrulegur hýsill fyrir Sin Nombre veiru }} Hantaveirur sem valda sjúkdómum í mönnum smitast aðallega af nagdýrum. Í nagdýrum valda hantaveirum venjulega einkennalausum, viðvarandi sýkingum. Sýkt dýr geta borið veiruna til ósýktra dýra með úðasmiti og dropasmiti úr hægðum, þvagi, munnvatni og blóði, með því að borða mengaðan mat, með sóttmenguðum ögnum sem losna úr húð eða feld, með snyrtivörum, eða með því að bíta og klóra.<ref>{{Cite journal |vauthors=Tariq M, Kim DM |date=March 2022 |title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis |journal=Infect Chemother |volume=54 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.3947/ic.2021.0148 |pmc=8987181 |pmid=35384417}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J |date=23 December 2021 |title=Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review |journal=Pathogens |volume=11 |issue=1 |page=15 |doi=10.3390/pathogens11010015 |pmc=8778283 |pmid=35055965 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=D'Souza MH, Patel TR |date=7 August 2020 |title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses |journal=Front Bioeng Biotechnol |volume=8 |issue= |page=925 |doi=10.3389/fbioe.2020.00925 |pmc=7426369 |pmid=32850756 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC |date=9 November 2023 |title=Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen |journal=Biology |volume=12 |issue=11 |page=1143 |doi=10.3390/biology12111413 |pmc=10669331 |pmid=37998012 |doi-access=free}}</ref> Hantaveirur geta einnig breiðst út í saur-munn smitun (fecal-oral) og frá [[Fylgja|fylgju]] á meðgöngu frá móður til barns. Veiran geta lifað í 10 daga við herbergishita, 15 daga í hitabeltisumhverfi, og meira en 18 daga við 4 gráður á Celsíus (39 gráður Fahrenheit), sem hjálpar til við útbreiðslu veirunnar.<ref>{{Cite journal |vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M |date=8 August 2023 |title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance |journal=Viruses |volume=15 |issue=8 |page=1705 |doi=10.3390/v15081705 |pmc=10459939 |pmid=37632047 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Riccò M, Peruzzi S, Ranzieri S, Magnavita N |date=25 October 2021 |title=Occupational Hantavirus Infections in Agricultural and Forestry Workers: A Systematic Review and Metanalysis |journal=Viruses |volume=13 |issue=11 |page=2150 |doi=10.3390/v13112150 |pmc=8621010 |pmid=34834957 |doi-access=free}}</ref> Umhverfisskilyrði sem eru hagstæð fyrir fjölgun og útbreiðslu nagdýra auka sjúkdómaútbreiðslu.<ref>{{Cite journal |vauthors=Toledo J, Haby MM, Reveiz L, Sosa Leon L, Angerami R, Aldighieri S |date=17 October 2022 |title=Evidence for Human-to-Human Transmission of Hantavirus: A Systematic Review |journal=J Infect Dis |volume=226 |issue=8 |pages=1362–1371 |doi=10.1093/infdis/jiab461 |pmc=9574657 |pmid=34515290}}</ref> Stærstu áhættuþættir fyrir sýkingu eru að búa í dreifbýli, búa við slæmar hreinlætisaðstæður og vera í umhverfi þar sem einnig eru hýslar veirunnar. Hópar sem eru sérstaklega útsettir fyrir smit eru göngufólk, bændur, fólk sem vinnur í skógum og fólk sem vinnur í námum, hermenn og fólk sem hugsar um og rannsakar dýr. Samskipti við umhverfi sem deilt er með hýsli (oftast músum) eru stærstu áhættuþættir fyrir sýkingu. <ref>{{Cite journal |vauthors=Mustonen J, Henttonen H, Vaheri A |date=27 February 2024 |title=Hantavirus Infections among Military Forces |journal=Mil Med |volume=189 |issue=3–4 |pages=551–555 |doi=10.1093/milmed/usad261 |pmc=10898924 |pmid=37428512}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V |date=29 January 2022 |title=The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management |journal=Clin Kidney J |volume=15 |issue=7 |pages=1231–1252 |doi=10.1093/ckj/sfac008 |pmc=9217627 |pmid=35756741 |doi-access=free}}</ref> Tíðni hantaveiru meðal nagdýraræktenda og gæludýraeigenda sem eiga nagdýr hefur aukist um allt að 80%. Í einni hópsýkingu í Norður-Ameríku árið 2017 smitaði Seoul-veiran 31 manns í gegnum snertingu við gæludýrarottur. Andes-veiran hefur oft verið sögð af vísindamönnum vera þekkt fyrir að breiðast út frá manni til manns, eina slíka hantaveiran, venjulega eftir að hafa komist í nána snertingu við smitaðan einstakling. Einnig var tilkynnt að sú veira breiddist út í gegnum munnvatn í mönnum, við úðasmit frá hósta og hnerra og til nýfæddra barna í gegnum brjóstamjólk og fylgju.<ref>{{Cite journal |vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M |date=8 August 2023 |title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance |journal=Viruses |volume=15 |issue=8 |page=1705 |doi=10.3390/v15081705 |pmc=10459939 |pmid=37632047 |doi-access=free}}</ref> Sérstök eftirgrennslan árið 2021 komst hins vegar að því að smitun Andes-veiru milli manna væri ekki studd af sterkum sönnunargögnum, þó að það sé mögulegt við takmarkaðar aðstæður, sérstaklega við nánar snertingar svo sem við [[kynmök]].<ref>{{Cite journal |vauthors=Toledo J, Haby MM, Reveiz L, Sosa Leon L, Angerami R, Aldighieri S |date=17 October 2022 |title=Evidence for Human-to-Human Transmission of Hantavirus: A Systematic Review |journal=J Infect Dis |volume=226 |issue=8 |pages=1362–1371 |doi=10.1093/infdis/jiab461 |pmc=9574657 |pmid=34515290}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Tortosa F, Perre F, Tognetti C, Lossetti L, Carrasco G, Guaresti G, Iglesias A, Espasandin Y, Izcovich A |date=19 September 2024 |title=Seroprevalence of hantavirus infection in non-epidemic settings over four decades: a systematic review and meta-analysis |journal=BMC Public Health |volume=24 |issue=1 |page=2553 |doi=10.1186/s12889-024-20014-w |pmc=11414058 |pmid=39300359 |doi-access=free}}</ref> Grunur er einnig um að Puumala-veira geti breiðst út frá manni til manns með blóðgjöfum og blóðflögum.<ref>{{Cite journal |vauthors=Meier K, Thorkelsson SR, Quemin ER, Rosenthal M |date=6 August 2021 |title=Hantavirus Replication Cycle-An Updated Structural Virology Perspective |journal=Viruses |volume=13 |issue=8 |page=1561 |doi=10.3390/v13081561 |pmc=8402763 |pmid=34452426 |doi-access=free}}</ref> Hantaveirur sem valda HFRS geta smitast í gegnum bit frá [[Mítlar|mítlum]] og blóðmítlum.<ref>{{Cite journal |vauthors=Tkachenko E, Balkina A, Trankvilevsky D, Kolyasnikova N, Teodorovich R, Vorovich M, Popova Y, Kurashova S, Egorova M, Belyakova A, Tkachenko P, Ishmukhametov A, Dzagurova T |date=13 August 2024 |title=The Specificity of Epizootic and Epidemiological Processes in Natural Foci of Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome and Tick-Borne Encephalitis in Russia, as the Basis for the Prospects of Creating a Combined Vaccine for the Prevention of These Infections |journal=Viruses |volume=16 |issue=8 |page=1292 |doi=10.3390/v16081292 |pmc=11359185 |pmid=39205266 |doi-access=free}}</ref> Rannsóknir hafa einnig sýnt að [[svín]] geta smitast af Hantaan veirunni án alvarlegra einkenna og gyltur geta sent veiruna til afkvæma sinna í gegnum fylgju. Sjúkdómur frá svínum til manna getur einnig verið mögulegur; einn svínaræktandi var smitaður af hantaveiru án snertingar við nagdýr eða mítla. Hantaan-veira og Puumala-veira hafa fundist í [[Nautgripir|nautgripum]], [[Dádýr|dádýrum]] og [[Kanínur|kanínum]], og mótefni gegn Seoul-veiru hafa fundist hjá [[Köttur|köttum]] og [[Hundur|hundum]], en hlutverk þessara hýsla fyrir hantaveirur er óþekkt.<ref>{{Cite journal |vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M |date=8 August 2023 |title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance |journal=Viruses |volume=15 |issue=8 |page=1705 |doi=10.3390/v15081705 |pmc=10459939 |pmid=37632047 |doi-access=free}}</ref> Sýking í öðrum dýrum getur hugsanlega auðveldað þróun hantaveirunnar með erfðaefni.<ref>{{Cite journal |vauthors=Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V |date=29 January 2022 |title=The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management |journal=Clin Kidney J |volume=15 |issue=7 |pages=1231–1252 |doi=10.1093/ckj/sfac008 |pmc=9217627 |pmid=35756741 |doi-access=free}}</ref> Til viðbótar við nagdýr finnast sumir hantaveirur í litlum spendýrum sem éta skordýr, svo sem moldvörpum, snjáldurmúsum og leðurblökum.<ref>{{Cite journal |vauthors=Klempa B |date=October 2018 |title=Reassortment events in the evolution of hantaviruses |journal=Virus Genes |volume=54 |issue=5 |pages=638–646 |doi=10.1007/s11262-018-1590-z |pmc=6153690 |pmid=30047031}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Afzal S, Ali L, Batool A, Afzal M, Kanwal N, Hassan M, Safdar M, Ahmad A, Yang J |date=12 October 2023 |title=Hantavirus: an overview and advancements in therapeutic approaches for infection |journal=Front Microbiol |volume=14 |issue= |doi=10.3389/fmicb.2023.1233433 |pmc=10601933 |pmid=37901807 |doi-access=free}}</ref> Hantavirus mótefni, sem bendir til sýkinga, hefur einnig fundist í ýmsum [[Fugl|fuglategundum]]. Manngert umhverfi er mikilvægt í útbreiðslu hantaveiru. [[Skógarhögg]] og of mikill [[landbúnaður]] getur eyðilagt náttúrulegt búsvæði nagdýra.<ref>{{Cite journal |vauthors=Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V |date=29 January 2022 |title=The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management |journal=Clin Kidney J |volume=15 |issue=7 |pages=1231–1252 |doi=10.1093/ckj/sfac008 |pmc=9217627 |pmid=35756741 |doi-access=free}}</ref> Stækkun landbúnaðarlands helst í hendur við að [[Rándýr|rándýrum]] fækkar og það gerir hýslum sem bera með sér hantavirus kleift að nota landbúnaðarsvæði sem hreiður og næringarstaði. Landbúnaðarsvæði byggð í mikilli nálægð við náttúrulegt búsvæði nagdýra geta auðveldað fjölgun nagdýra ef nagdýrin hafa þar auðvelt aðgengi að fæðu.<ref>{{Cite journal |vauthors=Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J |date=23 December 2021 |title=Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review |journal=Pathogens |volume=11 |issue=1 |page=15 |doi=10.3390/pathogens11010015 |pmc=8778283 |pmid=35055965 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Moirano G, Botta A, Yang M, Mangeruga M, Murray K, Vineis P |date=July 2024 |title=Land-cover, land-use and human hantavirus infection risk: a systematic review |journal=Pathog Glob Health |volume=118 |issue=5 |pages=361–375 |doi=10.1080/20477724.2023.2272097 |pmc=11338209 |pmid=37876214}}</ref> Rottur geta búið í [[Holræsi|holræsum]] og flóðvarnarmannvirkjum og þá sérstaklega á svæðum þar sem förgun á lífrænum úrgangi er áfátt. Vöruflutningar á sjó og ferðalög hafa einnig verið tengd við útbreiðslu hantaveira. Rannsóknarniðurstöður um hvort að borgarumhverfi auki útbreiðslu hantaveiru eru misvísandi. [[Mótefnaalgengi]] (seroprevalence), sem sýnir fyrri sýkingu á hantavirus mælist hærra í störfum og svæðum sem eru meira útsett fyrir nagdýrum.<ref>{{Cite journal |vauthors=Tortosa F, Perre F, Tognetti C, Lossetti L, Carrasco G, Guaresti G, Iglesias A, Espasandin Y, Izcovich A |date=19 September 2024 |title=Seroprevalence of hantavirus infection in non-epidemic settings over four decades: a systematic review and meta-analysis |journal=BMC Public Health |volume=24 |issue=1 |page=2553 |doi=10.1186/s12889-024-20014-w |pmc=11414058 |pmid=39300359 |doi-access=free}}</ref> Slæm lífskjör á vígvelli, í herbúðum og í flóttamannabúðum útsetur hermenn og flóttamenn fyrir smiti.<ref>{{Cite journal |vauthors=Mustonen J, Henttonen H, Vaheri A |date=27 February 2024 |title=Hantavirus Infections among Military Forces |journal=Mil Med |volume=189 |issue=3–4 |pages=551–555 |doi=10.1093/milmed/usad261 |pmc=10898924 |pmid=37428512}}</ref> == Umhverfi == [[Mynd:NOAA_Nino.jpg|thumb|Áhrif El Niño á staðbundið loftslag]] Rottutegundir sem bera hantavírus búa í fjölbreytilegum búsvæðum, þar á meðal búsvæðum sem eru eyðimerkur, miðbaugsvæði og hitabeltisskógar, fen, sléttur, akrar og saltmýrar.<ref>{{Cite journal |vauthors=Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J |date=23 December 2021 |title=Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review |journal=Pathogens |volume=11 |issue=1 |page=15 |doi=10.3390/pathogens11010015 |pmc=8778283 |pmid=35055965 |doi-access=free}}</ref> Mótefnaalgengi ( seroprevalence) hantaveira í hýsiltegundum þeirra hefur reynst vera á bilinu 5,9% til 38% í Ameríku og 3% til um 19% um allan heim, eftir prófunaraðferð og staðsetningu.<ref>{{Cite journal |vauthors=D'Souza MH, Patel TR |date=7 August 2020 |title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses |journal=Front Bioeng Biotechnol |volume=8 |issue= |page=925 |doi=10.3389/fbioe.2020.00925 |pmc=7426369 |pmid=32850756 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Obando-Rico CJ, Valencia-Grajales YF, Bonilla-Aldana DK |date=January–February 2023 |title=Prevalence of orthohantavirus in rodents: A systematic review and meta-analysis |journal=Travel Med Infect Dis |volume=51 |issue= |doi=10.1016/j.tmaid.2022.102504 |pmc= |pmid=36402291 |doi-access=free}}</ref> Sums staðar svo sem í Suður-Kóreu, eru reglulega veidd villt nagdýr til að fylgjast með útbreiðslu á hantaveirum.<ref>{{Cite journal |vauthors=Kim WK, Cho S, Lee SH, No JS, Lee GY, Park K, Lee D, Jeong ST, Song JW |date=8 January 2021 |title=Genomic Epidemiology and Active Surveillance to Investigate Outbreaks of Hantaviruses |journal=Front Cell Infect Microbiol |volume=10 |issue= |doi=10.3389/fcimb.2020.532388 |pmc=7819890 |pmid=33489927 |doi-access=free}}</ref> Mikill raki getur gagnast nagdýrum í heitu loftslagi, þar sem það getur haft jákvæð áhrif á vöxt gróðurs og þar með fæðuframboð. Vaxandi skógarþekja er tengd aukningu á hantaveirum, sérstaklega í Evrópu.<ref>{{Cite journal |vauthors=Moirano G, Botta A, Yang M, Mangeruga M, Murray K, Vineis P |date=July 2024 |title=Land-cover, land-use and human hantavirus infection risk: a systematic review |journal=Pathog Glob Health |volume=118 |issue=5 |pages=361–375 |doi=10.1080/20477724.2023.2272097 |pmc=11338209 |pmid=37876214}}</ref> [[Loftslagsbreytingar]] og umhverfiseyðing auka snertingu milli nagdýra og manna, sem eykur hugsanlega útsetningu fyrir hantaveirum. Dæmi um þetta var [[Four Corners]] faraldurinn árið [[1993]] í Bandaríkjunum, sem kom strax á eftir mikilli rigningu frá [[El Niño|El Niño-hitunartímabilinu]] [[1992]]-[[1993]]. Þetta olli verulegum vexti í fæðuframboði fyrir nagdýr, sem leiddi til að þeim fjölgaði hratt og það auðveldaði þannig meiri útbreiðslu hantaveirunnar sem svo olli faraldri.<ref>{{Cite journal |vauthors=Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J |date=23 December 2021 |title=Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review |journal=Pathogens |volume=11 |issue=1 |page=15 |doi=10.3390/pathogens11010015 |pmc=8778283 |pmid=35055965 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=D'Souza MH, Patel TR |date=7 August 2020 |title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses |journal=Front Bioeng Biotechnol |volume=8 |issue= |page=925 |doi=10.3389/fbioe.2020.00925 |pmc=7426369 |pmid=32850756 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Tian H, Stenseth NC |date=21 February 2021 |title=The ecological dynamics of hantavirus diseases: From environmental variability to disease prevention largely based on data from China |journal=PLoS Negl Trop Dis |volume=13 |issue=2 |doi=10.1371/journal.pntd.0006901 |pmc=6383869 |pmid=30789905 |doi-access=free}}</ref> [[Úrkoma]] er tengt útbreiðslu hantaveiru á ýmsa lund. Mikil rigning er áhættuþáttur fyrir útbreiðslu á næstu mánuðum, en getur haft neikvæð áhrif á útbreiðslu ef náttúruhamfarir og flóðbylgjur eyðileggja bæli og hreiður nagdýra.<ref>{{Cite journal |vauthors=Hansen A, Cameron S, Liu Q, Sun Y, Weinstein P, Williams C, Han GS, Bi P |date=April 2015 |title=Transmission of haemorrhagic fever with renal syndrome in china and the role of climate factors: a review |journal=Int J Infect Dis |volume=33 |issue= |pages=212–218 |doi=10.1016/j.ijid.2015.02.010 |pmc= |pmid=25704595 |hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Tian H, Stenseth NC |date=21 February 2021 |title=The ecological dynamics of hantavirus diseases: From environmental variability to disease prevention largely based on data from China |journal=PLoS Negl Trop Dis |volume=13 |issue=2 |doi=10.1371/journal.pntd.0006901 |pmc=6383869 |pmid=30789905 |doi-access=free}}</ref> Á stöðum þar sem skiptast á þurrkatímabil og regntímabil þá eru hantaveirusýkingar algengari á regntíma en á þurrkatíma.<ref>{{Cite journal |vauthors=Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J |date=23 December 2021 |title=Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review |journal=Pathogens |volume=11 |issue=1 |page=15 |doi=10.3390/pathogens11010015 |pmc=8778283 |pmid=35055965 |doi-access=free}}</ref> Lítil úrkoma og þurrkur tengjast minnkandi tíðni þar sem slíkar aðstæður leiða til minni nagdýrafjölda, en búferlaflutningar nagdýra vegna þurrka eða flóða getur hins vegar leitt til aukinna samskipta nagdýrs og manna. Í Evrópu hefur hins vegar ekki fundist tengsl milli úrkomu og hantaveiru sjúkdóma. [[Hitastig]] hefur mismunandi áhrif á hantaveiru. Hærra hitastig skapar óhagstætt umhverfi fyrir líf veirunnar og dregur úr virkni nagdýra í [[hitabelti]] [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]], en það getur aftur valdið því að nagdýr leita skjóls frá hita í grennd við eða í mannabústöðum og skapast með því aðstæður fyrir meira loftborið smit.<ref>{{Cite journal |vauthors=Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V |date=29 January 2022 |title=The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management |journal=Clin Kidney J |volume=15 |issue=7 |pages=1231–1252 |doi=10.1093/ckj/sfac008 |pmc=9217627 |pmid=35756741 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J |date=23 December 2021 |title=Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review |journal=Pathogens |volume=11 |issue=1 |page=15 |doi=10.3390/pathogens11010015 |pmc=8778283 |pmid=35055965 |doi-access=free}}</ref> Lægra hitastig getur lengt líf veirunnar utan hýsils. Hærra meðaltal vetrarhitastigs tengist að færri hýslar eins og hamstrategundin "bank voles" lifa af en sú tegund er náttúrulegur hýsill fyrir Puumal- veiru, en fleiri rákóttar hagamýs (striped field mice) lifa af í [[Kína]] en þær eru náttúrulegur hýsill Hantaan-veiru.<ref>{{Cite journal |vauthors=Tian H, Stenseth NC |date=21 February 2021 |title=The ecological dynamics of hantavirus diseases: From environmental variability to disease prevention largely based on data from China |journal=PLoS Negl Trop Dis |volume=13 |issue=2 |doi=10.1371/journal.pntd.0006901 |pmc=6383869 |pmid=30789905 |doi-access=free}}</ref> Öfgar í hitastigi, hvort sem það er heitt eða kalt, tengist minni tíðni sjúkdóma.<ref>{{Cite journal |vauthors=Hansen A, Cameron S, Liu Q, Sun Y, Weinstein P, Williams C, Han GS, Bi P |date=April 2015 |title=Transmission of haemorrhagic fever with renal syndrome in china and the role of climate factors: a review |journal=Int J Infect Dis |volume=33 |issue= |pages=212–218 |doi=10.1016/j.ijid.2015.02.010 |pmc= |pmid=25704595 |hdl-access=free}}</ref> == Flokkun == Orthohantaveira tilheyrir ættinni ''Hantaviridae'', sem inniheldur allar hantaveirur. Í ættkvíslinni eru 37 tegundir, skráðar hér á eftir ásamt veirunni sem er fyrirmynd að viðkomandi tegund. Almennt bera tegundir nafnið á fyrirmyndarveirunni með endingunni -''ense''.<ref>{{Cite web|url=https://ictv.global/report/chapter/hantaviridae/hantaviridae/mammantavirinae/orthohantavirus|title=Genus: ''Orthohantavirus''|last=|first=|date=|website=ictv.global|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=10 January 2025|quote=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ictv.global/taxonomy|title=Virus Taxonomy: 2024 Release|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=17 March 2025}}</ref>{{Div col}} *''Orthohantavirus andesense'', [[Andes virus]] *''Orthohantavirus artybashense'', [[Artybash virus]] *''Orthohantavirus asamaense'', [[Asama virus]] *''Orthohantavirus asikkalaense'', [[Asikkala virus]] *''Orthohantavirus bayoui'', [[Bayou virus]] *''Orthohantavirus boweense'', [[Bowé virus]] *''Orthohantavirus brugesense'', [[Bruges virus]] *''Orthohantavirus caobangense'', [[Cao Bằng virus]] *''Orthohantavirus carrizalense'', [[Carrizal virus]] *''Orthohantavirus chocloense'', [[Choclo virus]] *''Orthohantavirus dabieshanense'', [[Dàbiéshān virus]] *''Orthohantavirus delgaditoense'', [[Caño Delgadito virus]] *''Orthohantavirus dobravaense'', [[Dobrava-Belgrade virus]]<ref>The exemplar virus of ''Orthohantavirus dobravaense'' is Dobrava virus, a genotype of Dobrava-Belgrade virus. In scientific papers, "Dobrava-Belgrade virus" is essentially used as a synonym for ''Orthohantavirus dobravaense''.</ref> *''Orthohantavirus fugongense'', [[Fúgòng virus]] *''Orthohantavirus hantanense'', [[Hantaan virus]] *''Orthohantavirus jejuense'', [[Jeju virus]] *''Orthohantavirus kenkemeense'', [[Kenkeme virus]] *''Orthohantavirus khabarovskense'', [[Khabarovsk virus]] *''Orthohantavirus lankaense'', [[Lanka virus]] *''Orthohantavirus luxiense'', [[Lúxī virus]] *''Orthohantavirus mamorense'', [[Rio Mamoré virus]] *''Orthohantavirus maporalense'', [[Maporal virus]] *''Orthohantavirus montanoense'', [[Montaño virus]] *''Orthohantavirus nigrorivense'', [[Black Creek Canal virus]] *''Orthohantavirus ozarkense'', [[Ozark virus]] *''Orthohantavirus prospectense'', [[Prospect Hill virus]] *''Orthohantavirus puumalaense'', [[Puumala virus]] *''Orthohantavirus rockportense'', [[Rockport virus]] *''Orthohantavirus sagercreekense'' [[Sager Creek virus]] *''Orthohantavirus sangassouense'', [[Sangassou virus]] *''Orthohantavirus seoulense'', [[Seoul virus]] *''Orthohantavirus sinnombreense'', [[Sin Nombre virus]] *''Orthohantavirus tatenalense'', [[Tatenale virus]] *''Orthohantavirus thailandense'', which contains [[Anjozorobe virus]] and [[Thailand virus]]<ref>''Orthohantavirus thailandense'' bears the name of Thailand virus but its exemplar virus is Anjozorobe virus.</ref> *''Orthohantavirus tigrayense'', [[Tigray virus]] *''Orthohantavirus tulaense'', [[Tula virus]] *''Orthohantavirus wufangense'', [[Wùfeng Chodsigoa smithii orthohantavirus 1]] {{Div col end}}Margar aðrar hantaveirur eru óflokkaðar, þó að sumar geti verið einangraðar af öðrum veirum:<ref>{{Cite web|url=https://ictv.global/report/chapter/hantaviridae/hantaviridae/mammantavirinae/orthohantavirus|title=Genus: ''Orthohantavirus''|last=|first=|date=|website=ictv.global|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=10 January 2025|quote=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ictv.global/ictv/proposals/2023.035M.Hantaviridae_reorg.zip|title=Reevaluate and reorganize family ''Hantaviridae'' (order ''Bunyavirales'')|date=23 June 2023|website=ictv.global|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|format=docx|access-date=10 January 2025}}</ref>{{Div col|colwidth=20em}} *[[Academ virus]] *[[Adler virus]] *[[Alto Paraguay virus]] *[[Amga virus]]/[[Seewis virus]]<ref>{{cite web|url=https://ictv.global/taxonomy/taxondetails?taxnode_id=202200021&taxon_name=Orthohantavirus%20seewisense|title=History of the taxon: Species: ''Orthohantavirus seewisense'' (2022 Release, MSL #38)|author=<!--Not stated-->|date=|website=ictv.global|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=10 January 2025|quote=}}</ref> *[[Anajatuba virus]] *[[Ash River virus]] *[[Asturias virus]] *[[Azagny virus]] *[[Belgrade virus]] *[[Biya river virus]] *[[Bloodland Lake virus]] *[[Blue River virus]] *[[Boginia virus]] *[[Calabazo virus]] *[[Camp Ripley virus]] *[[Castelo dos Sonhos virus]] *[[CGRn9415 virus]] *[[Dode virus]] *[[El Moro Canyon virus]] *[[Fox Creek virus]] *[[Fusong virus]] *[[Gou virus|Gōu virus]] *[[hantavirus sp. strain Tamarin/BRA/SM22/2014]] *[[HoJo virus]] *[[Iamonia virus]] *[[Isla Vista virus]] *[[Jemez Springs virus]] *[[Jerboa hantavirus]] *[[Jurong virus]] *[[Kielder hantavirus]] *[[Laguna Negra virus]] *[[Landiras virus]] *[[Leakey virus]] *[[Lechiguanas virus]] *[[Liánghé virus]] *[[Lohja virus]] *[[Malacky virus]] *[[Muleshoe virus]] *[[Necocli virus]] *[[Orán virus]] *[[Oxbow virus]] *[[Playa de Oro virus]] *[[Powell Butte virus]] *[[Prairie vole virus]] *[[Qiān Hú Shān virus]]/[[Qiāndǎo Lake virus]] *[[Rio Mearim virus]] *[[Río Segundo virus]] *[[Sapporo rat virus]] *[[Sarufutsu virus]] *[[Serang virus]] *[[Shěnyáng virus]] *[[Taimyr virus]] *[[Tanganya virus]] *[[Tualatin River virus]] *[[Uurainen virus]] *[[Vladivostok virus]] *[[Yakeshi virus]] *[[Yuánjiāng virus]] {{Div col end}} == Saga == Hantavirus blæðandi sjúkdómi var líklega fyrst lýst í ''Huangdi Neijing'', fornum kínverskum læknisfræðitexta, í [[Keisaradæmi|keisaraveldi]] [[Kína]] á tímabilinu 475-221 f.Kr, tímabili sem kallast [[Öld hinna stríðandi ríkja]]<ref>{{Cite journal |vauthors=Kuhn JH, Schmaljohn CS |date=28 February 2023 |title=A Brief History of Bunyaviral Family ''Hantaviridae'' |journal=Diseases |volume=11 |issue=1 |page=38 |doi=10.3390/diseases11010038 |pmc=10047430 |pmid=36975587 |doi-access=free}}</ref> Sú tilgáta hefur verið sett fram að hantaveirur hafi verið orsök skotgrafanýrnabólgu (thrench nephritis) hjá hermönnum í [[Bandaríska borgarastyrjöldin|bandaríska borgarastyrjöldinni]] og hjá [[Bretland|breskum]] hermönnum í [[Flæmingjaland|Flanders]], [[Belgía|Belgíu]] í [[Fyrri heimsstyrjöldin|Fyrri heimsstyrjöldinni]]. Sjúkdómurinn var einnig nefndur í [[Austur-Asía|Austur-Asíu]], þar sem hann var líklega algengur og var fyrst lýst vísindalega í [[Vladívostok|Vladivostok]] árið [[1913]]<nowiki/>-<nowiki/>[[1914]]. Í [[Seinni heimsstyrjöldin|Seinni heimsstyrjöldinni]] árið [[1942]] braust út sjúkdómur með einkennum hantavirus sýkingar í Salla í [[Lappland|Austur-Lapplandi]] í [[Finnland|Finnlandi]] meðal [[Þýskaland|þýskra]] og [[Finnland|finnskra]] hermanna. Árið 1980 var tilkynnt að sú hópsýking væri af völdum veiru sem væri komin frá hýslinum og hamstrategundinni Bank voles og var kölluð Puumala-veira.<ref>{{Cite journal |vauthors=Mustonen J, Henttonen H, Vaheri A |date=27 February 2024 |title=Hantavirus Infections among Military Forces |journal=Mil Med |volume=189 |issue=3–4 |pages=551–555 |doi=10.1093/milmed/usad261 |pmc=10898924 |pmid=37428512}}</ref> Einnig hefur komið fram að í [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjöldinni]] fengu um 10.000 [[Japan|japanskir]] hermenn í [[Mansjúría|Mansjúríu]] HFRS.<ref name="tariq">{{Cite journal |vauthors=Tariq M, Kim DM |date=March 2022 |title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis |journal=Infect Chemother |volume=54 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.3947/ic.2021.0148 |pmc=8987181 |pmid=35384417}}</ref> Um 3.200<ref>{{Cite journal |vauthors=Mustonen J, Henttonen H, Vaheri A |date=27 February 2024 |title=Hantavirus Infections among Military Forces |journal=Mil Med |volume=189 |issue=3–4 |pages=551–555 |doi=10.1093/milmed/usad261 |pmc=10898924 |pmid=37428512}}</ref> tilfelli af HFRS komu upp meðal hermanna [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] sem voru staðsettir nálægt Hantan ánni<ref>{{Cite journal |vauthors=Guardado-Calvo P, Rey FA |date=October 2021 |title=The surface glycoproteins of hantaviruses |journal=Curr Opin Virol |volume=50 |issue= |pages=87–94 |doi=10.1016/j.coviro.2021.07.009 |pmc= |pmid=34418649 |doi-access=free}}</ref> í [[Kóreustríðið|Kóreustríðinu]], og var sá sjúkdómur fyrst greindur árið [[1951]]<ref>{{Cite journal |vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M |date=8 August 2023 |title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance |journal=Viruses |volume=15 |issue=8 |page=1705 |doi=10.3390/v15081705 |pmc=10459939 |pmid=37632047 |doi-access=free}}</ref> og nefnt Kóresk blæðandi hitasótt <ref>{{Cite journal |vauthors=Kuhn JH, Schmaljohn CS |date=28 February 2023 |title=A Brief History of Bunyaviral Family ''Hantaviridae''|journal=Diseases |volume=11 |issue=1 |page=38|doi=10.3390/diseases11010038 |pmc=10047430 |pmid=36975587 |doi-access=free}}</ref> Eftir stríðið, árið [[1976]] í Suður-Kóreu, gerði Ho Wang Lee<ref>{{Cite journal |vauthors=Lupuşoru G, Lupuşoru M, Ailincăi I, Bernea L, Berechet A, Spătaru R, Ismail G |date=September 2021 |title=Hanta hemorrhagic fever with renal syndrome: A pathology in whose diagnosis kidney biopsy plays a major role (Review) |journal=Exp Ther Med |volume=22 |issue=33 |page=984 |doi=10.3892/etm.2021.10416 |pmc=8311249 |pmid=34345266}}</ref> rannsókn á rákóttum hagamúsum og sýndi fram á að mótefni úr lungum þeirra sýndu tengsl við mótefni í blóðvökva úr þeim hermönnum sem lifðu af veikina í Kóreustríðinu. Árið 1978 var veiran einangruð í fyrsta sinn og nefnd Hantaan-veira eftir ánni.<ref> {{Cite journal |vauthors=Sehgal A, Mehta S, Sahay K, Martynova E, Rizvanov A, Baranwal M, Chandy S, Khaiboullina S, Kabwe E, Davidyuk Y |date=18 February 2023 |title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome in Asia: History, Pathogenesis, Diagnosis, Treatment, and Prevention |journal=Viruses |volume=15 |issue=2 |page=561 |doi=10.3390/v15020561 |pmc=9966805 |pmid=36851775 |doi-access=free}}</ref> Afturvirk greining (retrospective analysis) sýndi að Hantaan veiran olli sjúkdómnum sem var kallaður kóresk blæðandi hitasótt. Aðrar hantaveirur sem ollu HFRS fundust síðan um alla Evrasíu. Sjúkdómurinn hafði ýmis nöfn í gegnum tíðina, árið 1982 nefndi [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin|Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina]] það opinberlega blæðingarsótthita með nýrnaheilkenni. <ref>{{Cite journal |vauthors=Tariq M, Kim DM |date=March 2022|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis |journal=Infect Chemother |volume=54 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.3947/ic.2021.0148 |pmc=8987181 |pmid=35384417|doi-access=free}}</ref> Árið 1985 var þessi hópur veira nefndur "hantaveirur" eftir Hantaan veirunni, og árið 1987 var ættkvísl Hantavirus stofnuð til að koma þeim í þáverandi ætt ''Bunyaviridae''.<ref>{{Cite journal |vauthors=Deng X, Tian S, Yu Z, Wang L, Liang R, Li Y, Xiang R, Jiang S, Ying T, Yu F |date=July–August 2020 |title=Development of small-molecule inhibitors against hantaviruses |journal=Microbes Infect |volume=22 |issue=6–7 |pages=272–277 |doi=10.1016/j.micinf.2020.05.011 |pmc= |pmid=32445882 |doi-access=free}}</ref> Árið [[1993]] braust út mjög banvænn bráður öndunarsjúkdómur í [[Four Corners]] svæðinu í Bandaríkjunum. Það kom í ljós að þessi sýking var af völdum hantaveiru, sem nú heitir Sin Nombre veira, og var þetta fyrsta staðfesta dæmið um sjúkdómsvaldandi hantaveirur í Ameríku sem og uppgötvun nýrrar tegundar sjúkdóms sem stafar af hantaveirum. Nýi sjúkdómurinn var nefndur "hantaveiru lungnaheilkenni". Á næstu árum fundust fjölmargir aðrir hantaveirur í Ameríku, þar á meðal [[Andesveiran|Andes- veiran]], sem hefur verið sögð smitandi frá manni til manns.<ref name="jacob">{{Cite journal |vauthors=Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC |date=9 November 2023 |title=Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen |journal=Biology |volume=12 |issue=11 |page=1143 |doi=10.3390/biology12111413 |pmc=10669331 |pmid=37998012 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Kuhn JH, Schmaljohn CS |date=28 February 2023 |title=A Brief History of Bunyaviral Family ''Hantaviridae'' |journal=Diseases |volume=11 |issue=1 |page=38 |doi=10.3390/diseases11010038 |pmc=10047430 |pmid=36975587 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Toledo J, Haby MM, Reveiz L, Sosa Leon L, Angerami R, Aldighieri S |date=17 October 2022 |title=Evidence for Human-to-Human Transmission of Hantavirus: A Systematic Review |journal=J Infect Dis |volume=226 |issue=8 |pages=1362–1371 |doi=10.1093/infdis/jiab461 |pmc=9574657 |pmid=34515290}}</ref> HFRS er hins vegar mun algengari en HPS - meira en 100.000 tilfelli af HFRS eiga sér stað á hverju ári, samanborið við aðeins nokkur hundruð tilfelli af hPS árlega.<ref>{{Cite journal |vauthors=Moirano G, Botta A, Yang M, Mangeruga M, Murray K, Vineis P |date=July 2024 |title=Land-cover, land-use and human hantavirus infection risk: a systematic review |journal=Pathog Glob Health |volume=118 |issue=5 |pages=361–375 |doi=10.1080/20477724.2023.2272097 |pmc=11338209 |pmid=37876214}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Engdahl TB, Crowe Jr JE |date=15 July 2020 |title=Humoral Immunity to Hantavirus Infection |journal=mSphere |volume=15 |issue=4 |doi=10.1128/mSphere.00482-20 |pmc=7364217 |pmid=32669473 |doi-access=free}}</ref> Með tímanum hafa uppgötvast hundruðir bunyaviruses veira sem ekki var hægt að taka við í ættkvíslum ''Bunyaviridae''-ættarinnar. Árið 2017 voru Bunyavirales og ''Hantaveiran'', ásamt öðrum ''Bunyavirus'' ættkvíslum, hækkaðar í ætt. Hantaveirur sem einnig kallast hantavirids, vísa nú einnig til meðlima ''Hantaviridae'' ættar. Fyrri ættkvísl Hantavirus var endurnefnd Orthohantavirus til aðgreiningar, og meðlimir ættkvíslarinnar eru oft kallaðir orthohantavirus. Árið 2019 voru búnar til viðbótar ættkvíslir og undirættir til að flokka hantaveirur sem ekki eru rótar, og árið 2023 var [[Tvínefni|tvínefni]] (binomial nomenclature) samþykkt fyrir hantaveirur.<ref>{{Cite journal |vauthors=Kuhn JH, Schmaljohn CS |date=28 February 2023 |title=A Brief History of Bunyaviral Family ''Hantaviridae'' |journal=Diseases |volume=11 |issue=1 |page=38 |doi=10.3390/diseases11010038 |pmc=10047430 |pmid=36975587 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M |date=8 August 2023 |title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance |journal=Viruses |volume=15 |issue=8 |page=1705 |doi=10.3390/v15081705 |pmc=10459939 |pmid=37632047 |doi-access=free}}</ref> == Tilvísanir == {{Reflist|30em}} == Ytri tenglar == * [https://island.is/s/landlaeknir/frett/hantaveirusmit-tengd-skemmtiferdaskipi Hantaveirusmit tengd skemmtiferðaskipi (Embætti landlæknis 8. maí 2026)] * [https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-05-11-tveir-bandarikjamenn-og-frakki-med-vaeg-einkenni-hantaveirusmits-474710 Tveir Bandaríkjamenn og Frakki með væg einkenni hantaveirusmits] (Rúv 11. maí 2026) * [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=1093 Hvað er hantaveira?] (Vísindavefurinn 6.11.2000) * [https://unric.org/is/hantaveira-hantaveiru-faraldu/ Hantaveira: Það sem þú þarft að vita] (Upplýsingaskrifstofa Sameinuðu þjóðanna fyrir Vestur-Evrópu) * [https://med.stanford.edu/news/insights/2026/05/hantavirus-need-to-know-stanford-medicine.html Five things to know about hantavirus from a Stanford Medicine expert] * [https://www.cdc.gov/hantavirus/about/ CDC upplýsingar um hantaveiru] * [https://viralzone.expasy.org/213.html Viral Zone: Hantaveira] [[Flokkur:Veirusjúkdómar]] 3o8vv2pwz3paweo9x9xh6p2r9o6gyq2 0 191003 1962950 2026-05-12T13:59:58Z HannaHanni 101087 Búið til með því að þýða síðuna „[[:en:Special:Redirect/revision/1349396108|Lover Girl (Laufey song)]]“ 1962950 wikitext text/x-wiki {{Lag | nafn = Lover Girl | týpa = single | flytjandi = [[Laufey Lín Jónsdóttir|Laufey]] | plata = [[A Matter of Time]] | gefið_út = 25. júní 2025 | tekið_upp = | stefna = [[Bossa nova]] | lengd = 2:44 | útgefandi = * Vingolf * [[AWAL]] | lagahöfundur = * Laufey * Spencer Stewart | upptökustjóri = * Laufey * Spencer Stewart | síðasti_titill = [[Tough Luck]] | síðasta_ár = 2025 | næsti_titill = [[The Longest Goodbye]] | næsta_ár = 2025 | misc = {{External music video|{{YouTube|obLSGG-oEyw|"Lover Girl"}}}} }} '''Lover Girl''' er lag eftir íslensku söngkonuna [[Laufey Lín Jónsdóttir|Laufey]], gefið út 25. júní 2025 sem þriðja smáskífan af þriðju stúdíóplötu hennar, [[A Matter of Time]]. 5nvrsj4u0b2124dmrf85uriexk8pxkj 1962951 1962950 2026-05-12T14:02:10Z HannaHanni 101087 1962951 wikitext text/x-wiki {{Lag | nafn = Lover Girl | týpa = single | flytjandi = [[Laufey Lín Jónsdóttir|Laufey]] | plata = [[A Matter of Time]] | gefið_út = 25. júní 2025 | tekið_upp = | stefna = [[Bossa nova]] | lengd = 2:44 | útgefandi = * Vingolf * [[AWAL]] | lagahöfundur = * Laufey * Spencer Stewart | upptökustjóri = * Laufey * Spencer Stewart | síðasti_titill = [[Tough Luck]] | síðasta_ár = 2025 | næsti_titill = [[The Longest Goodbye]] | næsta_ár = 2025 | misc = {{External music video|{{YouTube|obLSGG-oEyw|"Lover Girl"}}}} }} '''„Lover Girl“''' er lag eftir íslensku söngkonuna [[Laufey Lín Jónsdóttir|Laufey]], gefið út 25. júní 2025 sem þriðja smáskífan af þriðju stúdíóplötu hennar, [[A Matter of Time]]. j908sua0592mz0uoimqtav3brjv7h4a 1962964 1962951 2026-05-12T17:06:33Z Berserkur 10188 1962964 wikitext text/x-wiki {{Lag | nafn = Lover Girl | týpa = single | flytjandi = [[Laufey Lín Jónsdóttir|Laufey]] | plata = [[A Matter of Time]] | gefið_út = 25. júní 2025 | tekið_upp = | stefna = [[Bossa nova]] | lengd = 2:44 | útgefandi = * Vingolf * [[AWAL]] | lagahöfundur = * Laufey * Spencer Stewart | upptökustjóri = * Laufey * Spencer Stewart | síðasti_titill = [[Tough Luck]] | síðasta_ár = 2025 | næsti_titill = [[The Longest Goodbye]] | næsta_ár = 2025 | misc = {{External music video|{{YouTube|obLSGG-oEyw|"Lover Girl"}}}} }} '''„Lover Girl“''' er lag eftir íslensku söngkonuna [[Laufey Lín Jónsdóttir|Laufeyju]], gefið út 25. júní 2025 sem þriðja smáskífan af þriðju stúdíóplötu hennar, [[A Matter of Time]]. [[Flokkur:Laufey Lín Jónsdóttir]] pprua5ryipjn8ab9olljm7nynz49lxb 2 191004 1962963 2026-05-12T16:46:49Z LexLuxor05 104571 Made myself a user page 1962963 wikitext text/x-wiki {{#babel:sv|en-3|no-3|nn-3|de-2|is-2|fi-1}} Ég er sænskur strákur fæddur árið [[2005]]. Ég hef mikinn áhuga á [[Teiknimynd|teiknimynda]] talsetningum og er líka af [[Tónlist|tónlistar]], rafmagnstækja og [[Tungumál|tungumála]] nörd. Íslenskan mín er ekki fullkominn svo ég fæ smá hjálp frá vinum að búa til síður. Ég geri líka breytingar á norskum og sænskum Wikipediu síðum af og til. == 5 síður, ég hafa búið til == * [[Edda Björg Eyjólfsdóttir]] * [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson (Halli)]] * [[Lísa Pálsdóttir]] * [[Sturla Sighvatsson (leikari)|Sturla Sighvatsson]] * [[Valur Freyr Einarsson]] dsrxct6p35r6zwmo7wf9jcgogjzbhft 0 191005 1962983 2026-05-13T01:52:13Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Sóróismi]] 1962983 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Sóróismi]] gbxaky1m9sxt5fiiv4syx33mp2t7jvy 0 191006 1962995 2026-05-13T10:37:18Z Bjorgsteinunn 91567 Bjó til síðu með „Amor Vincit Omnio er íslensk hljómsveit sem stofnuð var árið 2023. Hljómsveitarmeðlimir eru þau Erla Hlín Guðmundsdóttir Jörgensen og Baldur Skúlason.“ 1962995 wikitext text/x-wiki Amor Vincit Omnio er íslensk hljómsveit sem stofnuð var árið 2023. Hljómsveitarmeðlimir eru þau Erla Hlín Guðmundsdóttir Jörgensen og Baldur Skúlason. 2v2qs4zu53yax75i8ussg10x0pw7qow 1962996 1962995 2026-05-13T10:37:50Z Bjorgsteinunn 91567 Amor Vincit Omnio að Amor Vincit Omnia 1962996 wikitext text/x-wiki Amor Vincit Omnia er íslensk hljómsveit sem stofnuð var árið 2023. Hljómsveitarmeðlimir eru þau Erla Hlín Guðmundsdóttir Jörgensen og Baldur Skúlason. r7z221o86dzi7tp5x9lavukhrk1mpet 1962998 1962996 2026-05-13T11:05:10Z Berserkur 10188 hreingera 1962998 wikitext text/x-wiki {{hreingera}} {{heimildir}} Amor Vincit Omnia er íslensk hljómsveit sem stofnuð var árið 2023. Hljómsveitarmeðlimir eru þau Erla Hlín Guðmundsdóttir Jörgensen og Baldur Skúlason. peu7arq9sxfj4fis3e6sy4aw3m7stcr